Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk Përdoruesi diskutim:Arianit 3 3117 2981160 2980252 2026-05-16T13:45:06Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Sylvia Plath */ 2981160 wikitext text/x-wiki Mire se erdhe tek Wikipedia (zyrtarisht :) [[Përdoruesi:Dori|Dori]] | [[Përdoruesi diskutim:Dori|Diskutim]] 2005 Mars 21 05:50 (UTC) :Kam kenaqesine. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2005 Mars 21 05:59 (UTC) --- Me pelqen shume ideja e "Highlanders" :)! [[Përdoruesi:Joni|Joni]] == Tung == perdoruesi Hipi Zhdripi C´fare shfetuesi ki. ::Jaran, dy kerkesa pi teje,1) kyçu kur t'shkrune se qysh e di une a je ti apo dikush tjeter tu e perdorë emnin ton. masnej veq i nenshkrune tekstet tuja "<nowiki>~~~~</nowiki>" 2) e bone mehallen e geces ma trimen n'gjakove e edoni pi mullajusufit ka mu rroke keqas me ty. ::u shishe pi aeroplanit qe je gjakovar papapa :). une perdori firefox, munesh mi gjete edhe n'ship nqs sje mire me anglisht e je kone najhere n'pushime n'durres. ::O rrush, e paske pa prej aeroplanit se jam Gjakovar, a? Atehere mos u brengose se nese e perdore emrin Hipi Zhdripi ndokush tjeter. Me teknik sotit gjithcka falsfikohet po shqpirti i fjales se shqiptarit nuk falsifikohet, JO!. Per kete po theme per femijet ne perendim nuk ashte interesant se ne cilen gjuhe shpehen por ne cilen fryme. Teknika me e persosure eshte natyra e vete njeriut. ::E kam harrua si te kyqem ne #sq.Wikipedia. Po provoje te kyqem ne ate dhome. '''perdoruesi Hipi Zhdripi mendone se:''' :''Amerika dje indian, kauboje, sot teknologji, neser? (si Turqia e Italia). Shipnija dje Shipni, sot Shipni, neser Shipni me te njajten teknologji (Sa uji kalone nere ure, me nise e me notu mas tine?).'' == Familja moderne == Ne mujshim mi ppullarizu e mi qite ne familjen moderne ateher kom me te propuzu per administratore --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Mars 29 00:31 (UTC) :hihihihi. kqyre qfare ideje, k'sej i thojin brain storming n'amerike. ti koke mjeshter per product placement :). qysh e kishe realizu ti kete ide, nimom pak. psh, a kish bo pune ni kuti e qumshtit (meno vita vita) me mbishkrimin wiki wiki? :dan eshte hipi zhdripi a? hajde befasi hajde. duna mi menu edhe une ni alter ego zajabant :). :seriozisht tash: veshtire pak mu realizu kjo se ata nuk jan fort pergjegjes ndaj qytetareve t'kosoves. psh: ju pata terheke verejtjen per pirjen e duhanit prej yllkes, personi ma kulle n'shpi, e ke perserite mas nje kohe prap. sinqerisht, nese ki ide t'ngjajshme propozoj te faqja promovimi pa marre parasysh se t'quditshme jane. nisja me qysh e kishe bo keta ma nelt.rrespekt [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ::Shka thu ti mi nxerre ata naj shtose per ne. Ha, fole. ::Ju en Amerike en Evrope (per cigare) shka po menone a po done ti mi bo krejt Amerikan e Evropian a? Lej se ata nuk jone budalle ata kane pa shume Amerika. A din c´ka menojin ata per neve qe jena jashte "Robota" (Teneçe insón). Kush jane Amerikant Xhoni i Bellusheve ju ka kallxu kush áshte mjeshter per '''product placement''' lexo librin per t´a. Mes e harro "Bluse Brothers".-Hipi se nuk kom kohe me duhet me shku ne pune. == Tifozat Kuq e zi == I kam lajmruar tifozat kuq e zi per foton ne commons dhe i kam thirre ne ndihme. Disa nuk po e kuptojin se si duhet vepruar (i kane informatat siperfaqesore). Tekste qe i kam shkru jane te kesaj forme: ''Shikoni dhe ndihmoni Arianitin : (nyja per foto)'' ''Shkruani per futbollin shqiptare ne gjuhen angleze (varsist prej vendit ku jetojne ata), p.sh greke, gjermane etj. dhe ne gjuhen shqipe shkruani per futbollin ne pergjithesi.'' ''(nyja per wiki shqip)'' ''Me nderime Dani.'' Kishte per te qene mire nese ti ju dergone nje E-mail me shqarime se si te regjistrohen, dhe te votoin per foto dhe ne nje kryeradhe e shkruan adresen e sq.wikipedia ==Shqiponja.net== Tifozet e basketbollit jane pergjegjur ne leteren e me poshteme: E nderuara redaksi, http://sq.wikipedia.org eshte pjese e projektit nderkombetar Wikipedia, \"e cila ka per qellim krijimin e një enciklopedie të plotë, pa gabime, në të gjitha gjuhët, e korigjueshme nga të gjithë dhe e lirë për përdorim.\" Ju lutemi vizitojeni adresen, dhe mundesisht, ndani deshiren tone te zjarrte per nje enciklopedi gjitheshqitpare me percjellesit e medias suaj. Kishit bo mire me shkru per basketbollin shqitare ne guhet tjera dhe per basketbollin ne pergjithsi ne gjuhen shqipe. Ju lutem informoni tifozet e juaj Ju falemnderit, Dan - wikipedian shqiptarë pergjegje: ''Dani, do te perpiqem qe per kete inciative ti njoftoj anaret e shqiponjat.net permes forumit.'' ''Mire kishte me qen sikurse Ju ta pergaditni nje shkrim, dhe une pastaj permes Newsletter t'ia u dergoj pothuajse 1500 anetareve tone.'' ''Pergadite ate dhe une me knaqesi do t'iu dergoj te gjitheve qe jan te anetaresuar tek shqiponjat.net'' ''Te pershendes.'' ''ARIANi'' Bone zemren guri e ftyren nuri e pregatite nje tekste po pak ma te nxehte ne kryerreshtin e pare te dytin shkruje si te regjistrohen (qe ata te mos humbin kohe per ta gjete deren) te tretin per ata qe dine gjuhe te huaja dhe te katertin ju ofrone bajraktarin(banner a qysh po i thojin). Ta provojim nashta bone boom. Mbasi te ju kesh shkruar letrat te lute me lajmro. TUNG --[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Prill 14 22:35 (UTC) :Letra është gati. A ke farë emaili apo ta postoj te ''Promovime''? ::co_uk@hotmail.com == Posta == Kujdes me variablen sepse ne te gjitha fletat eshte e shkruare variabla numriipostes--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) ==Qyetet== Qytete e kosoves per ndryshim nga ato te Shqiperise (nuk behet dallimi ne mes Qytetit dhe Qytezes), jane me te njohura se bashku me rrethinen (po thuaj se ne te gjitha gjuhet e edhe ne gjuhen shqipe). Edhe pasi qe qendrat e qyteteve te Kosoves kane nderruar vendin brenda ketyre shtate rretheve, me eshte dukur me mire nje prezentim i tille. P.sh: Ulpiana, Novoberda, etj. Nese ke ndonje ide tjeter me trego.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2005 Maj 6 22:45 (UTC) == A je gjallë a? == Mirëse u ktheve. Ku je mër, je hup si Faksi tyneher.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Janar 15 07:27 (UTC) : Gezohem qe t'paskna mungu :). Gjate luftes TV Kukesi n'shirit thojke Filon Fystyki "gjendet shendosh e mire n'spital t'Kukesit". Paj, e kom percell aktivitetin ketu kohe mas kohe edhe pse skome pase kohe me ndihmu. M'vjen mire qe ti i ki qendru besnik ketij ideali -- krejt ndryshe prej gjakovareve tjere a!!!. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Janar 15 19:13 (UTC) == Personat me biografi të gjata == Po mendojë se për personat me të cilët kanë të bëjnë shumë gjëra d.m.th me interes më të gjërë për shoqërin duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Është e pamundur të përmbledhet p.sh i gjithë materiali që gjendet në sq.Wikipedia që ka të bëjë me Skenderbeun, në jë fletë. Në këto raste duhet të krijohen nën-artikuj mendoj se edhe ti e di këtë. Sa i përket artikullit Enver Hoxha unë mendojë se aty duhet paraqitur kryetarin e Shqipërisë ndërsa për metodat e gjërat e tilla duhet gjetur një zgjidhje tjeter. Të kisha propozuar që ta pregatitësh një seksion ku e prekë në pika të shkurta karieren e tij ndërsa për më thellësish shkruan (nëse ke material) në artiullin p.sh. <nowiki>[[Kariera e Fillon Fistikit]]</nowiki>. Edhe nëse e ki njetë me u shprazë është ma mirë mu shprazë në nëmartikull 1. Kur ka shumë tekst nuk bjenë në sy (pritojin njerzit me lexu) 2. Teknikisht për lexuesi e kyqur në internet në Kosovë e Shqipëri është ma mirë mir qenë artikujt e shkurt.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Mars 3 21:44 (UTC) :Dan, te kuptoj. Ama veprimet e tij gjate 40 vjeteshit te fundit nuk jane per artikull dytesor. Nuk kam asgje personale ndaj Enverit por nuk besoj qe dikush me logjike te shendosh mund te argumentoj qe Enveri nuk ka qene diktator (ata persona do ta quanin Enverin diktator dashamires (benevolent dictator) - diktatura eshte thjeshte nje sistem politik ku e drejta e zgjedhjes i mirret qytetarit nga nje person apo klike e vogel. Bile une kisha thone qe fjala komunist (qe ai e ka konsideru veten) eshte me e pasakte per Enverin se termi diktator. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] 2006 Mars 3 21:57 (UTC) == Per faqen e redaktimit te artikujve. == Aranit, do me pelqente qe te krijonim nje faqe ku mund te beja komentet e mia per ndryshim dhe redaktimin e sakte te artikujve. Ke mundesi te me krijosh nje faqe? Me respekt —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 4 21:48 (UTC) :Aranit, falemindrit per shembullin qe me dhe por prap nuk e mora vesh. Mund te besh nje shembull konkret sesi te perdor Wikipedia:Drejtshkrim?! —[[Përdoruesi:Eneid|Eneid]] 2006 Mars 6 09:37 (UTC) == figura perlati == nëse ke mundësi ngarkoe edhe njëherë figurën e Perlat Sula se e grisa gabim. Provova ta restauroj, por nuk po funksionon. tung —[[Përdoruesi:Bet 0|bet_0]] 2006 Mars 11 09:19 (UTC) == Ftese == Pershendetje djema e vajza. Me sa shoh shumica prej jush din anglisht. Edhe me sa verej jeni shqiptare qofte nga Kosova a vende tjera. Ju mirepres ne faqen [http://en.wikipedia.org/wiki/Kosovo] ku po kemi problem me disa qe po e vandalizojne faqen e Kosoves. Ndihma e juaj eshte e mireseardhur. Me sa duket me kete adrese qe keni nuk mundeni me editu aty, po me hape adrese tjeter ju duhen vetem 2 min, pra mos pritoni. Shpresoj te shihemi atje se shpejti. Me respekt, [[Përdoruesi:Ilir pz|Ilir pz]] 2006 Prill 8 23:46 (UTC) == Përvojat dhe sugjerimet == Shkruj dishka qitu [[Wikipedia:Për Anëtarë]]. Normal qe ki qefë, osht mirë për të tjerët qe bea edhe për ne se qashtu e dimë shka po ju bjenë njerzve në sy ma tepër.--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 5 Shtator 2006 03:03 (UTC) == Foto pa lisence == Figures Perlati2.jpg i mungonte licensa per ate dhe u gris. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 3 Dhjetor 2007 21:22 (UTC)) == ayhi == A ki kohë me kontrollu gramatiken edhe drejtshkrimin për copat e paraqitura në [[:B:HTML|këtë fletë]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2009 23:29 (CEST) == HI == Hey, whats happening. —[[Përdoruesi:Mdupont|Mdupont]] 29 Qershor 2009 14:24 (CEST) == Kosovoguide == A mund të kontaktoni administratorin ne Kosovoguide per perdorimin e përmbajteve te faqes - http://www.kosovoguide.com/?cid=1,218,1018&view=all? --[[Përdoruesi:Mikullovci11|Mikullovci]] 20 Janar 2011 14:29 (CET) == Kontrolla e cilësisë == [[Skeda:Besicles 180508.jpg|80px|majtas|]] Pershendetje Arianit, Tashmë ti je [[Wikipedia:Kontrolluesit|Kontrollues]]. Për më shumë informacion shiko tek [[Wikipedia:Kuvendi]] (seksionin ''Vandalism on sq.wikipedia'' ose ''[[Ndihmë:Kontrolli i faqes|Flagged Revisions]]''). Për pyetje rreth privilegjeve të reja më pyet edhe ma. Përdori me përgjegjshmëri këto privilegje. Një punë të mbarë.--'''[[Përdoruesi:Euriditi|<span style="text-shadow:#000 0.1em 0.1em 0.1em; background: #C44747; color:white;">&nbsp;Euriditi&nbsp;</span>]]''' 29 nëntor 2012 13:33 (CET) == Kategorite == Dy here ([http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237467] dhe [http://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Mehmet_Konica&diff=prev&oldid=1237474]) i hoqe, te [[Mehmet Konica]] dhe te "zhbera" (pjeserisht) te dyja heret. Sapo t'u dha statusi i kontrolluesit dhe ke 7 vjet eksperience ne wiki, nuk mund te besh editime te tilla pa i shpjeguar fare. Ke ndonje aresye qe e ben kete? [[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 15:37 (CET) : E verejta edhe une qe e kisha kategorizuar gabimisht. Derisa po e permirsoja ti po e beje te njejten gje dhe me shkaktoi huti me disa faqe te tjera qe po redaktojsha ne te njejten kohe. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:30 (CET) ::Ah, ok, faleminderit, dhe me fal per tonin: kujtova se po ma beje per inat, :-).[[Përdoruesi:Pasthirrma|Pasthirrma]] ([[Përdoruesi diskutim:Pasthirrma|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 18:41 (CET) :::Pa problem. [[Përdoruesi:Arianit|Arianiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 nëntor 2012 19:13 (CET) == Ftesë për pjesëmarrje në diskutimin mbi heqjen arbitrare të referencave mbi dënimet me vdekje të [[Kristaq Rama]] == Të lutem, ndiqeni debatin tek Kuvendi (http://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Diskutim_mbi_referencat_e_d.C3.ABnimeve_me_vdekje_nga_Kristaq_Rama). Po bëhen disa veprime absurde e arbitrare. Me respekt!--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 25 shkurt 2013 23:58 (CET) ==Pershendetje Maratones..== Përshëndetje, nëaw ne Kukës do të mbahet një maratonë e e tille e Wikipedias në gjuhën shqipe me pjesëmarrës. ka vullnetar që dëshirojnë të ndihmojnë me pranim dhe ligjërim në tema të ndryshme të Wikipedia-s, nese na mundesohet nen kushtet e tilla do te jemi edhe ne... pune te mbare --Koka11 21 Dhjetor 2014 00:03 (CET) :Pershendetje, faleminderit. A ma dergon te lutem ne privat nje adrese emaili dhe numer telefoni dhe me tregon per cfare tema do t'mund te ligjerosh. Te lajmeroj prej fundit te janarit kur t'kemi me shume informata konkrete. Faleminderit! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 21 Dhjetor 2014 08:14 (CET) ==Pershendetje mik i nderuar une kam kandiduar[[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për admin...== --Rrjedha 23 Shkurt 2015 10:52 (CET)[[Përdoruesi:Rrjedha|Rrjedha]], po kandidoj [[Përdoruesi:Koka11|Koka11]] për administrues edhe unë kërkoi një votë për kandidatin tim dhe po kërkoj mështetjen tënde. Faliminderit . me nderime PS: Votimi bëhet këtu: [[Wikipedia:Administruesit#Kandidatura_p.C3.ABr_administrues|WP:Kandidatura për administrues]] --[[User:Rrjedha]] == Fakte jo llafe == # Leeturtle është bllokuar në bazë të normave të wikipedias. Këto janë akuzat, fyerjet, përçmimet dhe nënkuptimet drejtë përsronit tim. Unë në fakt kisha përmendur një fakt. Që ai person, që është edhe një ndër organizatorët është i përfshirë në politikë aktivisht si këshilltar i ministrisë së kulturës. Ky është fakt jo akuzë personale dhe nuk kishte të bënte me ndonjë ndërhyrje të tijën. Më poshtë janë fjalë që janë nxjerrë nga postimi i tij i gjatë që nuk kishte ndonjë argument apo fakt brenda por vetëm karikaturizimie rreth karakterit tim. Mendoj se kjo qasje është e patolerueshme. {{collapse top|title=Sulmet personale të lëshuara nga Redon Skikuli (Leeturtle)}} *... mësimet për militantizëm politik '''jo me mua të lutem''' *... nga ana tjetër me këtë sjellje që ke '''është më mirë që nuk njihemi''' *Duke parë '''arrogancën që ke''' në mënyrën si shprehesh drejt kontribuesve *...më kujton Eric Cartman nga Southpark kur fitoi pak pushtet si përgjegjës për të mbajtur rregull gjatë pushimit të gjatë dhe terrorizonte të gjithë në shkollën e tij provinciale * ...'''je i pasjellshëm me njerëz që kontribojnë''' *...po hyj direkt në temë '''pa humbur kohë me karakterin tënd'''. *...ngaqë '''asnjë nga të gjithë 'ekspertët' e Wikipedias shqiptare''' nuk ka marrë mundin të bëjë asgjë tjetër '''përveç se të 'bërtasë': respekto autoritetin tim!''' * Ti mund të mendosh që nuk ka pasur impakt asnjë nga aktivitetet, megjithëse mendoj të kundërtën, por nuk mund '''të hakmerresh në këtë mënyrë''' ndaj njerëzve që janë të apasionuar ndaj projektit. * Mund të jesh i kënaqur '''duke sulmuar kontribues të tjerë''' dhe '''duke shfrytëzuar pozicionin që ke''', por e vërteta është që kanë kaluar kaq vite dhe cilësia e Wikipedia-s në shqip lë për të dëshiruar. Ndoshta bën diçka gabim që kemi ngelur në këtë pikë. * Me keqardhje për agresivitetin dhe '''mosdëshirën tënde për bashkëpunim''', * '''të uroj krijimin e teorive sa më kreative konspirative''', {{collapse bottom}} # Çështja mbi artikullin e Miilena Haritos u mbyll me ndërhyrjen e burokratit Punëtori. Të lutem mos e rihap më përndryshe kësaj radhe do të shkoj ta raportoj vërtet çështjen tek meta.wikimedia dhe do të vë në dukje qasjen tuaj, që është tejet klanore meqë po bëheni grup kundër meje, pa paraqitur fakte dhe argumente por vetëm duke bërë propagandë... Edhe unë punoj vullnetarisht këtu, por ndrysh enga ju nuk shkoj të redaktoj artiikujt e ministrave me të cilët jam takuar dhe kam marrëdhënie politike për më tepër duke postuar materiale të kopjuara dhe promovuese politike. Nëse nuk i kupton normat e wikipedias të këshillojë ti lexosh sërisht. # Si pasojë, të lutem që herë tjetër nëse më drejtohesh mua të paraqesësh fakte dhe jo llafe në ajër. Gjithë të mirat! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:1px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 27 Maj 2015 21:13 (CEST) == Pjesmmarrje në votim dhe diskutim == Përshëndetje [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], Për shkak se shpesh hapen votime, diskutime, ide, dhe nuk përmbyllen, unë ju ftoj që të merrni pjesë nëse dëshironi të thoni mendimin dhe të jepni votën tuaj. Ju lutem shprehni lirshëm mendimin tuaj '''PRO''', '''KUNDËR''' apo '''NEUTRAL''', un nuk jam SPONZOR, thjesht dua që këto procese të mbarojnë, për të lënë hapësirë për artikuj të tjerë të votohen dhe diskutohen. [[Përdoruesi:Liridon/TO DO/am|Në këtë listë]] janë disa artikuj të propozua për artikull të Mirë dhe të Përkryer. Ndërsa aktualisht është i hapur një diskutim në [[Wikipedia:Kuvendi#Faqe për Wikipedian në Facebook|Kuvend për një Wikiprojekt]], Faqe për Wikipedian në Facebook. Aktualisht akoma është i hapur votimi për krijimin e projektit, ndërsa mund të jepni ide të reja, të kundërshtoni ato aktuale dhe të votoni ashtu si mendoni se është më mirë. --[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 8 shtator 2015 20:44 (CEST) == Wishlist == List of articles in German WP missing (good) images: [[:de:Portal:Albanien/Bilderwünsche]] --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 5 dhjetor 2015 14:34 (CET) :: Moved it to :sq :: → [[Përdoruesi:Albinfo/Livadhi]] :: Translation needs to be completed and checked. I would move it to [[Wikipedia:Requested pictures]] or so. :: Best regards, --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:04 (CEST) :::Duly noted. I'll complete, post it and let you know when it's up. Many thanks! --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 18 maj 2016 15:10 (CEST) == News from international CEE Spring 2016 == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear local organizer of [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016|CEE Spring 2016]]! We have some news and updates. * There are '''new countries and projects''' that joined the contest after it started, these are Belarusian classic Wikipedia, [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Bosnia and Herzegovina|Bosnia and Herzegovina]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Croatia|Croatia]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kazakhstan|Kazakhstan]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Kosovo|Kosovo]], [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Sakha|Sakha]] and [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure/Turkey|Turkey]]. Our [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Timeline|Timeline]] is updated, so please update your plans as well. If some other countries join the contest on the go, we will inform you! * There are two types of '''statistics''' gathered: ** Using the proposed lists of articles. See [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Statistics]] (it counts only articles in the [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Structure|lists]]). ** Using the template <nowiki>{{CEE Spring 2016}}</nowiki> on the articles talk pages. See [[:m:User:BaseBot/CEES/MMXVI]] and subpages. *: If you don't use the template yet, here is an example: [[:m:w:uk:Special:Permalink/17787507|uk:Template:CEE Spring 2016]]. Its usage looks like: <code><nowiki>{{CEE Spring 2016 |user= |topic= |topic2= |topic3= |country= |country2= |country3= }}</nowiki></code> *: If you are using it but don't see your project in the stats then, perhaps, you are not using it properly. Only articles created (or improved if the rules allow this) for the contest during its period should have the template on respective talk pages. * Let us remind you, that as the contest is held simultaneously in many Wikipedias, it is vital that all articles, contest templates and categories are linked with '''Wikidata'''. Don't forget about this :) * If your local contest has some special needs (e.g. stats by weeks), let us know. Having local '''rules''' [[:m:Wikimedia CEE Spring 2016/Local rules|briefly described on Meta page]] is compulsory for well-mannered organisers :) Please '''let us know if you need help''' with anything! [[:m:Talk:Wikimedia CEE Spring 2016|Any questions leave here]]. If someone wants to receive such updates from CEE Spring on their talk page, they may add their username on [[:m:User:Base/MassMessage/CEE Spring-2016-locals|this page]]. It might also be useful to join WMCEE-l mailing list (wmcee-l[[File:At_sign.svg|17px|@|link=]]tools.wikimedia.pl, [http://tools.wikimedia.pl/mailman/listinfo/wmcee-l registration]). Best regards from international organizers, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 3 prill 2016 03:32 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15493994 --> == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Arianit, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:00 (CEST) == Picture from Wikimania == Have you seen this? --[[Përdoruesi:Albinfo|Albinfo]] ([[Përdoruesi diskutim:Albinfo|diskutimet]]) 10 korrik 2016 19:59 (CEST) [[Skeda:Cerimonia di chiusura - Wikimania 2016 12.jpg|thumb|Albanian Wikipedians with Jimmy Wales]] == CEE Spring 2016 Survey == [[File:Logo CEE-t.png|right|170px]] Hi, dear CEE Spring 2016 organisers! I am sorry for writing in English again. The international organisers of the contest ask all the participants to complete the survey about the contest. It is very short. It gives us a bit of statistics and helps make the next contest better. We will use MassMessage to give [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_eLP1PKZWjSpIi45 the survey link] to all the participants. Obviously, not all of them speak English, so please, [//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-User%3ABase%2FMassMessage%2FCEE+Spring-2016-participants%2FSurvey help us with translating this request] and encourage them to complete the survey. Best regards, <br />-- [[:m:user:Ата|Ата]] via [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|MassMessage]] 26 gusht 2016 20:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Base@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Base/MassMessage/CEE_Spring-2016-locals&oldid=15863493 --> == Feedback request == Greetings, The team that made [[mw:ORES|ORES]] is working on a new tool called [[mw:JADE|JADE]]. The new tool is for humans to review the work of ORES, to provide human feedback and oversight. The team would like to hear about how your experience using ORES has been on your wiki, and what you might expect from a tool like the one proposed. If you are interested, you can comment on [[mw:Talk:JADE|this page on mediawiki.org]]. The team is also interested in sharing updates with you as JADE is developed. Short messages will be sent to this talk page every month or two, linking to a page with further information. Is this something you would like to sign up for? Simply reply to me here if so and I will put your name on the list. Happy editing to you. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 4 tetor 2017 21:17 (CEST) :You can also [[m:Global_message_delivery/Targets/JADE|sign yourself up]] for updates anytime. [[Përdoruesi:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[Përdoruesi diskutim:Keegan (WMF)|diskutimet]]) 6 tetor 2017 18:46 (CEST) == JADE: topics to discuss == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Hello, Here are some topics the [[mw:JADE|JADE]] team would like to discuss. If you are interested, follow the link to join the conversation: *[[mw:Topic:Tzw0uv2bucrdprm4| Judgments, Endorsements, and Preference]] *[[mw:Topic:Tzw4ebq17wbdog74|Free text comments and suppression]] *[[mw:Topic:Tzw3qg8qiqow10d8|Should we integrate JADE with Flow?]] *[[mw:Topic:Tzw5fix7hbs4ui8j|Thematic and quant analysis of judgements]] Thank you. On behalf of the Scoring Platform Team, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]]([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 13 tetor 2017 23:09 (CEST)</div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/JADE&oldid=17319199 --> == Ftese për Wiki Weekend Tirana 2017== Komuniteti i Open Labs zhvillojnë për të katërtin vit rradhazi [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wiki_Weekend_Tirana_2017 Wiki Wekeend Tirana 2017] me qëllimin për të pasuruar artikujt në gjuhën shqipe në Wikipedia. Ky aktivitet do të zhvillohet gjatë fundjavës së dytë të dhjetorit, përkatësisht në datat 9 dhe 10 dhjetor, ku pjesëmarrësit do të mblidhen në ambientet e Open Labs Hackerspace (Tiranë) në një program që kombinon puntoritë (workshops) me prezantimet nga wikipedianët nga Tirana, Elbasani, Durrësi, Prishtina, Gjilani, Zyrihu etj. Do të ketë gjithashtu workshope/editathons të ndryshme rreth Wikidata, Wiki Loves Maps, Wikiprojekti LGBT dhe Wikimedia Commons. Wiki Weekend synon që të ndërtohen ura bashkëpunimi me wikimedianë të tjerë nga vendi dhe rajoni, të inspirohen wikimedianë të rinj që të bashkohen me komunitetin, të njihet publiku me projektet e Wikimedias, të organizohen editathone dhe të rritet ndërgjegjësimi i mediave lokale dhe institucioneve rreth rëndësisë së ndarjes së dijes përmes projekteve të lidhura me platformat dhe kulturën bashkëpunuese wiki. Aktiviteti fillon në 9:30 dhe mbaron në 16:00 (të shtunën dhe të dielën). Ju ftojme të bashkoheni në abientet e [https://openlabs.cc/ Open Labs]. --[[Përdoruesi:Nafie shehu|Nafie shehu]] ([[Përdoruesi diskutim:Nafie shehu|diskutimet]]) 7 dhjetor 2017 22:14 (CET) :{{ping|Arianit}} Edhe [[Teqeja e Turballi Sulltanit]] (afer [[Teqeja e Frashërit]])?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 22 shkurt 2019 23:37 (CET) ::Pa pergjigje?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 21:33 (CET) Nuk e kuptoj mesazhin. [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 26 shkurt 2019 22:11 (CET) :{{ping|Arianit}} Dëshironi ta plotësoni artikullin në [[Teqeja e Turballi Sulltanit|këtë]] Tekke si artikull [[Teqeja e Frasherit|Tekke në Frasher]]?--[[Përdoruesi:Gelaaden|Gelaaden]] ([[Përdoruesi diskutim:Gelaaden|diskutimet]]) 1 mars 2019 20:20 (CET) ::Jo :) tjetren e bera per shkak te rolit patriotik. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 1 mars 2019 21:34 (CET) == Pyetje == Pershendetje ju lutem shumë a mund t'më n'dimoni ose ma sakt a mundë t'më tregoni se si mundë të postoj biografi per persona të "famshem" ne Wikipedia ? :Tung, a e ke pa ndihmen [[Ndihm%C3%AB:P%C3%ABrmbajtja|këtu]]? --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 28 mars 2019 21:42 (CET) == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 11:46 (CEST) == Pershendetje == Sa i perket nje artikulli ne wikipedia sq ,ka dhe te tjere te ngjashem ,nese do perdoret dy standarte nuk eshte problem je i lire ta heqesh artikullin nese mendon se ne wikipedia nuk ka artikuj te tjere te ngjashem dhe ky eshte i vetmi ateher gabohesh . Faleminderit - [[Përdoruesi:R1337|R1337]] :Pershendeteje {{Ping|R1337}} nuk ishte asgje personale. Mund te kete raste sic po thua, por mendoj qe standardet duhet te na ngrisin larte, jo te na ulin te pjestuesi me i vogel i perbashket. Shpresoj ne mirekuptim. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 prill 2020 10:02 (CEST) Ok {{Ping|Arianit}} ne kete rast si te veprojme, te hiqet artikulli bashk me artikujt e ngjashem apo mos te lejohen me artikuj te tille ne te ardhmen ? :{{Ping|R1337}} rregullat vlejne per te gjithe njejte. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) Ok {{Ping|Arianit}} Artikujt e ngjashem jane akoma aktiv do hiqen ? :{{Ping|R1337}} duhet por m'varet prej Wikipedianve ta bejne. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 6 qershor 2020 16:07 (CEST) == Per te krijuar nje faqe te re! == Pershendetje Arianit Mendoj se ka shume artista qe duhet te shtohen ne faqen e wikipedia. si mund te kontribuoj edhe une? Te pershendes Nela--[[Përdoruesi:WikiEDDE|WikiEDDE]] ([[Përdoruesi diskutim:WikiEDDE|diskutimet]]) 3 janar 2021 22:09 (CET) :Pershendetje {{ping|WikiEDDE}} te rekomandoj te fillosh [[Wikipedia:Fillimi|ketu]]. Pastaj te livadhi personal (lidhja te menyja larte) draftoje artikullin edhe kerko ndihme per ndonje ceshtje specifike nese te duhet. Te lutem perdore referenca te besueshme pasi biografite e personave te gjalle jane me te ndjeshme pasi nuk deshirojme te akuzohet Wikipedia per shpifje. Poashtu puno artikuj vetem per persona te shquar mjaftueshem, dmth qe jane trajtuar nga burime detysore te besueshem mjaftueshem. Nje menyre me e lehte e kontributit eshte t'i rregullosh artikujt ekzistues ku ka mjaft nevoje per ndihme. Faleminderit per kontributin dhe me njofto nese te duhet ndihme. ----[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 5 janar 2021 14:30 (CET) == Kontroll == Përshëndetje! Ky është një mesazh automatik i dërguar te të gjithë kontrolluesit shqipfolës që kanë qenë aktivë së fundmi. Aktualisht në listën e faqeve me ndryshime në pritje gjenden rreth 4000 faqe, disa prej tyre në pritje për më shumë se 1 viti. Kontrollimi i ndryshimeve në pritje është një nga përgjegjësitë bazë të çdo komuniteti Wiki kështu që ju ftojmë të ndihmoni ta zbrazim atë listë. Lista mund të gjendet [[Speciale:PendingChanges|këtu]]. - [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 16 mars 2022 15:04 (CET) <!-- Message sent by User:Klein Muçi@sqwiki using the list at https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Kontrolluesit_aktiv%C3%AB&oldid=2421118 --> == Bllokimi i përdoruesit == Unë do ta bllokoj këtë përdorues për 20 vjet. [[Speciale:Kontributet/79.106.209.165|79.106.209.165]] 20 korrik 2022 13:04 (CEST) == Ndihme rreth faqeve == Pershendetje meqe jeni perdorues i vjeter i Wikipedia Shqip, do doja brenda mundesive nese mund te pranoni pending changes ne versionin e, ne faqet ne vijim : [[Ledja Liku]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]], dhe ndonje ndihme,(kontribut) rreth formatit te citimeve do ishte e mirepritur,faleminderit. [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 14 tetor 2024 15:23 (CEST) == Kerkese per Ndihme == Pershendetje duke qene se je Wikipedian i vjeter,do doja nese do mundeshe te me ndihmoje me pranimin e pending changes duke lene stabel versionin e fundit si redaktim ne faqet respektive : [[Ledja Liku]] , [[Zaho Balili]] dhe [[Fondacioni Mediatik Dritan Hoxha]] . Te falenderoj [[Përdoruesi:Benny8907|Benny8907]] ([[Përdoruesi diskutim:Benny8907|diskutimet]]) 15 tetor 2024 10:13 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2727223|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pablo Emilio Escobar Gaviria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra të shumëfishtë: lista e autorëve|Emra të shumëfishtë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret një parametër i vetëm në njëjës për të listuar disa vlera të autorëve njëkohësisht. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: multiple names: authors list|këtu]]. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Pikësim shtesë|Pikësim shtesë]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren parametra me shenja pikësimi të panevojshme. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: extra punctuation|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(7%20dhjetor%202024,%2009:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 10:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20shkurt%202025,%2012:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 shkurt 2025 13:47 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2011:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 12:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2017:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 18:05 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2019:21)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 mars 2025 20:21 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20mars%202025,%2023:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 00:23 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2003:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 04:24 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2006:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 07:25 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2010:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 11:02 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2012:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 13:50 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Defi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2765656|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Defi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20mars%202025,%2019:53)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 mars 2025 20:53 (CET) == Artikuj mbi shkolla publike == Hej a mundemi me i ra ma ngadalë krijimit të artikujve për [[:Kategoria:Shkolla në Kosovë|shkolla publike kosovare]]? Nuk kemi mjaft burime të denja për krejt shkollat në Kosovë, aq ma pak që kanë të gjithat mjaft shquarësi dhe material për një artikull në Wikipedia. Idealisht na kish vyjt pak ma shumë material kur fillojmë artikuj me një redaktim. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 maj 2025 17:24 (CEST) :Mendoj qe si tema vetvetiu kualifikohen per shquaresi. Burime bazike duhet te kete: per fusheveprimin, arritjet e shkolles, numrin e nxenesve, menaxhmentin etj. Përdoruesi:Edukatori ka fillu te punoj ne shkollat nje nga nje (kjo ia lehteson atij procesin) dhe me Grupin e Wikimedianeve te Gjuhes Shqipe do te organizojme kampanja publike per t'i ftuar nxenesit te kontribuojne. Artikulli i shkolles do te jete ngacmim i mire per ta mesuar procesin e redaktimit. Vec i kam krijuar artikujt e tyre ne Wikidata. Na jep pak kohe qe ta zhvillojme procesin. Faleminderit per mirekuptimin! [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 29 maj 2025 18:03 (CEST) == Të ftoj në diskutim, ku edhe mund të votosh == @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]], të përfundohet edhe një qështje që ka kohë që diskutohet; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj%20heqjen%20e%20privilegjeve%20t%C3%AB%20administrator%C3%ABve%20joaktiv%C3%AB . [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 korrik 2025 18:38 (CEST) == Përshëndetje Arianit == Të përgëzoj për intervistën që paske bërë për wikipedian e gjuhës shqipe [https://www.youtube.com/watch?v=D6AD42wKG2Y në këtë emision], shumë e pasur e informuese. Punë të mbarë. @[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 nëntor 2025 18:52 (CET) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] Faleminderit! -- [[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 9 nëntor 2025 14:55 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Algoritmi]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2879262|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Algoritmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(8%20dhjetor%202025,%2021:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 8 dhjetor 2025 22:03 (CET) == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 06:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2909477|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:SHFMU "Fehmi Agani", Turjakë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon emri|Mungon emri]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime me emra pa specifikuar mbiemrat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing name|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(14%20mars%202026,%2014:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 14 mars 2026 15:14 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dle Yaman]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2979985|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dle Yaman]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 maj 2026 21:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Fatos Geci]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980246|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Fatos Geci]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon titulli|Mungon titulli]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë referime pa tituj. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: missing title|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(13%20maj%202026,%2019:56)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 13 maj 2026 21:56 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Sylvia Plath]]'' == Përshëndetje, Arianit! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981156|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Sylvia Plath]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:45)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:45 (CEST) 86e9ysdvx1lbowaxe8wva9lnjhqik68 Prizreni 0 3701 2981223 2940964 2026-05-16T20:15:42Z ~2026-29539-86 187615 /* Periudha antike */ 2981223 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prizreni | settlement_type = [[Komunat e Kosovës|Komunë]] dhe [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|qytet]] | image_skyline = Prizren Collage.jpg | imagesize = 290px | image_caption = Pamje nga Prizreni | image_flag = [[Skeda:Flag of Prizren.png|90px]] | flag_alt = Flamuri | image_seal = [[Skeda:Stema e Komunës Prizren.svg|60px]] | seal_alt = Stema | pushpin_map = Kosova#Ballkani#Europa | pushpin_map_alt = Location of Prizren in Kosovo and Europe | pushpin_mapsize = 290 | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|42|12|46|N|20|44|21|E|type:adm1st_region:RS-KM|display=inline}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|KOS}} [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Prizrenit|Prizreni]] | subdivision_type2 = [[Komunat e Kosovës|Komuna]] | subdivision_name2 = [[Komuna e Prizrenit|Prizreni]] | leader_title = Kryetari | leader_name = Shaqir Totaj ([[Partia Demokratike e Kosovës|PDK]]) | leader_title1 = Këshilli | leader_name1 = Këshilli Komunal i Prizrenit | area_blank1_title = Komuna<ref>{{cite web|publisher=Zyra e Kryeministrit të Kosovës|title=Komisioni për majten e territorit të Republikës së Kosovës|url=https://kryeministri-ks.net/wp-content/uploads/2018/03/Raport_Faktografik_Matja_e_territorit_te_Republikes_se_Kosoves_032017.pdf|access-date=2 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922113615/https://kryeministri-ks.net/wp-content/uploads/2018/03/Raport_Faktografik_Matja_e_territorit_te_Republikes_se_Kosoves_032017.pdf|archive-date=22 shtator 2020|page=52|language=sq|url-status=dead}}</ref> | area_blank1_km2 = 626.86 | area_blank1_sq_mi = 242.03 | population_as_of = 2024 | population_blank1_title = Komuna | population_blank1 = 147246 | population_urban = 76850 | population_demonym = | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Kodet postare në Kosovë|Kodi postar]] | postal_code = 20000 | area_code_type = Area code | area_code = +383 (0) 29 | blank_name = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank_info = 04 | website = {{URL|https://kk.rks-gov.net/prizren/|kk.rks-gov.net/prizren/}} | module = {{infobox mapframe|zoom=7}} |population_density_km2=auto|population_footnotes=<ref name="Census2024">{{Cite web|year=2025|title=ASK Data - Regjistrimi popullsisë|url=https://askdata.rks-gov.net/pxweb/sq/ASKdata/|url-status=live|access-date=3 korrik 2025|publisher=Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK)|language=sq}}</ref>|native_name={{Lang|sr|Призрен}} ose ''Prizren'' ([[Serbisht]])}} [[Skeda:2013-10-06 Stone Bridge, Prizren, Kosovo 8649.jpg|parapamje|upright=1.5|[[Ura e gurit (Vushtrri)|Ura e gurit]].]] [[Skeda:VUES IV41070-1-.jpg|parapamje|300px|Prizreni në vitin 1863]] [[Skeda:Prizreni 01.JPG|parapamje|250px|Pamje e Prizrenit nga Kalaja]] '''Prizreni'''{{Efn|I gjetur nëpër tekste edhe me emrin "Prizrend" dhe "Prizeren".}} ([[Gjuha serbe|serbisht]]: {{Lang|sr|Призрен}}, [[Gjuha turke|turqisht]]: ''Prizren'') është qytet në pjesën jug-perëndimore të [[Kosova|Republikës së Kosovës]], si dhe i dyti në Kosovë për nga madhësia dhe popullsia pas [[Prishtina|Prishtinës]]. Prizreni po ashtu është qendër e [[Komuna e Prizrenit|komunës]] dhe rajonit me të njëjtin emër. Qyteti i Prizrenit ka një popullsi prej rreth 76.850 banorësh, ndërsa komuna ka 147.246, përfshi këtu qytetin dhe 76 fshatrat e Prizrenit. Prizreni gjendet në afërsi të [[Bjeshkët e Sharrit|Bjeshkëve të Sharrit]] në Kosovën jugore, dhe kufizohet me [[Shqipëria|Shqipërinë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Qyteti i Prizrenit shtrihet në pjesën jugore të [[Rrafshi i Dukagjinit|Rrafshit të Dukagjinit]], në rrugën që lidhte me parë bregdetin verior të tokave shqiptare dhe qendrat e tij qytetaro-tregtare me rajonet e brendshme të Kosovës dhe të [[Gadishulli Ballkanik|Ballkanit]]. == Emri == Emri i qytetit është lidhur me vendin e quajtur ''Petrizen'', fortesë në Dardani sipas [[Prokopi i Çezaresë|Prokopit të Çezaresë]] në shekullin e VI. Me siguri dihet përmendja e Prizrenit të sotëm më 1019 me trajtën ''Prisdriana.'' == Historia == {{Kryesor|Dardania}} === Periudha antike === Gjetja më e hershme arkeologjike është e ashtuquajtura ''[[Vrapuesja e Prizrenit (figurinë)|Vrapuesja e Prizrenit]]'', një figurinë bronzi të një vajze duke vrapuar. Një tregtar ia shiti Muzeumit Britanik më 1876. Sipas muzeut, ky artefakt është punuar në Spartë mes viteve 520-500 p.e.s., dhe mund të ketë ardhur në Prizren si dhuratë, apo si plaçkë, dhe është përdorur si hyjni varri. Prizreni është asociuar tradicionalisht me Therandën, qytet i periudhës romake. Por kërkime të vonshme kanë treguar se [[Theranda]] ka qenë diku në [[Suhareka|Suharekën]] e sotme. Gërmimet arkeologjike kanë dëshmuar se kalaja e Prizrenit ka disa shtresëzime që dëshmojnë banueshmërinë e saj që nga periudha e bronzit. Në antikitetin e vonë fortifikimi është përtërirë si pjesë e një vazhde fortifikatash që ngriti apo përtëriu [[Justiniani]] në luginën e Drinit për të siguruar komunikacionin e fushave të Dardanisë me bregun e Adriatikut. Asokohe [[Prokopi i Çezaresë]] e dokumenton si Petrizen fortifikatën e komisionuar nga perandori romak-bizantin për t'u rimëkëmbur. === Mesjeta === Gjatë shekullit XI ishte qendër e rëndësishme qytetare, më [[1019]] Prizreni ishte seli ipeshkvie në Perandorinë Bizantine, kur edhe përmendet me emrin ''Prisdriana''. Ndarja ekleziastike e peshkopatës së Prizrenit nga Patriarkana e Kostandinopojës qe akti përfundimtar i forcimit të pushtetit të Stefan Nemanjës në qytet, në sundimin e të cilit qyteti u bë qendër administrative dhe tregtare e zhupës së Podrimlje (Podrima, ose Anadrini). Qyteti u zhvillua poshtë fortesës në të majtë të lumit Bistrica, ku prej stacionimit të tregtarëve raguzanë u bë nyjë e tyre për tregtinë edhe më në lindje. Gjatë [[Perandoria Serbe|sundimit serb]] (shek XII-XIV), [[Stefan Dushani]] qartazi përmend praninë arbërore në rrethinat e Prizrenit dhe të [[Shkupi]]t. Në kohën e sundimit të mbretërve Dushan dhe Urosh, Prizreni qe herë pas here selia e mbretërive të tyre. Dushani u varros në Manastirin e Arkangjelit të Shenjtë. Sunduesi i fundit [[Sllavët|sllav]], [[Gjuragj Brankoviqi]] e bëri despotatin e tij vasal si të hungarezëve ashtu edhe të [[Osmanët|osmanëve]], këtyre të fundit të cilëve ua dorëzoi më 21 qershor 1455. [[Skeda:2011 Prizren, Hammam Gaziego Mehmeta Paszy 01.JPG|parapamje|Ndërtesa e hamamit të vjetër]] === Sundimi osman === Qyteti u bë qendër e sanxhakut që mban emrin e tij, më pas u bë pjesë e [[Ejaleti i Rumelisë|Ejaletit të Rumelisë]]. U bë një shehër i begatshëm nga [[zejtaria]] e tregtia. Në [[Defteri]]n Osman të 1591, Prizreni si qendër [[sanxhaku]] dëshmohet nga emrat e banorëve si tashmë i [[Islamizimi|islamizuar]], duke mbajtur gjithnjë patronimin shqiptar, si ''Ali Gjoci, Hasan Gjinaj, Hasan Bardhi'', etj. Mëhallat e shehrit qenë Xhamia e Vjetër (53 vatra), Levisha (50 vatra), Ajaz bej (15 vatra), Haxhi Kasem (48 vatra), Jazixhi Sinani (71 vatra), Çarshia ose Jakup bej (18 vatra). [[Mëhalla]]t e krishtera qenë Pazari i vjetër (8 vatra), Madhiq (37 vatra), Vasil (27 vatra), Kodha (13 vatra), Çarshia/Pjetri Nikolla (14 vatra), Bogoi Riber (11 vatra), Radmir (51 vatra), Jazixhi Sinani (përmendur më parë, 24 vatra), Pandelja (29 vatra), Prend Vriça (9 vatra) and Ajas (13 vatra). Lagjet e Pandelisë, Jazixhi Sinanit dhe Kodhës kishin banorë ku mbizotëronin antroponimia arbërore, të tjerat kishin një përzierje sllave apo sllavo-arbërore, ose thjesht mbarëortodokse, të antroponimisë. Gjatë luftërave austro-turke, popullsia arbërore e Prizrenin e drejtuar nga [[Pjetër Bogdani]], u mblodh në mbështetje të austriakëve kundër osmanëve. Dokumentacioni rrëfen se "austriakët marshonin drejt Prizrenit, kryeqytet e Arbërisë" ku u pritën nga Bogdani dhe 5-6000 arbërorë. Në shekullin XIX [[Johann Georg von Hahn|Hahn]] e përshkruan si me popullsi më të lartë se Larisa, Janina, Shkodra edhe se Manastiri:''<ref name="">Hahn J., ''Udhëtim nëpër viset e Drinit e të Vardarit,'' përkthyer nga Pjetër Radiqi, Tiranë: Geer, 2001. fq. 18. ISBN 99927-738-8-X</ref>'' <blockquote>''"Në fakt Prizreni, në bazë të listave zyrtare të pagesave, përmbledh 11.540 shtëpi, prej të cilave 8400 [[musliman]]ë, 3000 të krishterësh grek dhe 150 të krishterësh katolik. Në këto shtëpi banojnë gjithsej 46.000 frymë, nga të cilët 36.000 muslimanë, 8.000 të krishterë grek (bullgarë dhe vlleh) dhe 2.000 të krishterë katolik. [...] Qyteti është ndarë në njëzetekatër lagje, ka njëzetegjashtë [[Xhamia|xhami]], dy kisha greke dhe një shtëpi private që është shndërruar në kishë katolike. Shkollat që ekzistojnë aty janë: shtatëmbëdhjetë shkolla muslimane për djemtë dhe nëntë për vajzat, një [[Ndërtesa e shkollës së mesme Ryzhdie|shkollë fillore ushtarake]] ([[Mejtepi|Mejtep]] [[Ryzhdie|Ruzhdie]]), një shkollë bullgare e subvencionuar nga ambasadorët si dhe një shkollë katolike e përkrahur nga Madhëria e Tij Perandori, e cila aktualisht numëron njëzetegjashtë nxënës."''</blockquote> Prizreni ishte qendra e dytë më e rëndësishme ekonomiko tregtare e trojeve shqiptare me rreth 1.500 dyqane (1.200 sipas Hahn) në fund të kësaj periudhe. Si pas vjetarit turk të vitit 1874 qyteti i Prizrenit kishte 44.000 banorë nga të cilët mbi 35.000 shqiptar. === Lidhja e Prizrenit === Në mesin e Krizës Lindore dhe luftës ruso-turke, të nxitur nga sulltani, paria shqiptare u mblodhën në xhaminë Bajraklie dhe në [[Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit|''külliye-n'' e Gazi Mehmet Pashës]] në atë që u njoh më pas si [[Lidhja e Prizrenit]], më [[10 qershor]] [[1878]]. Përfaqësues i drejtëpërdrejtë i qytetit ishte myderrizi, deputeti në parlamentin e parë osman, dhe më pas ndër drejtuesit e Lidhjes [[Ymer efendi Prizreni]]. Më [[1899]] u themelua shkolla e parë e pavarur shqipe në të cilin jepte mësim [[Mati Logoreci]]. === Serbia dhe mbretëria serbo-kroato-sllovene === Në nëntor të vitit [[1913]] Prizreni pushtohet nga trupat serbo-malazeze, që u pasua nga një dëbim i madh i familjeve shqiptare nga qyteti, që u shpërngulen në [[Turqia|Turqi]]. === Pushtimi italian, bashkimi me Shqipërinë === Gjatë Luftës së II botërore, Prizreni u bashkua me [[Mbretëria Shqiptare|Mbretërinë Shqiptare]] dhe ekonomia e tij pati rritje si pasojë e rilidhjes me rrugët tregtare dhe tregjet e Shkodrës e Tiranës. Disa nga banorët e Prizrenit dhe rrethit të tij u përfshin në Lëvizjen Antifashiste Nadonalçlirimtare,e disa të tjerë në lëvizjen e [[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]]. Trupat gjermane u larguan nga Prizreni më 17 nëntor [[1944]], që u pasua nga pushtimi sllavo-komunist i cili rinisi menjëherë dëbimin e familjeve shqiptare më të zëshme në mbrojtje të vendit. Me qindra familja shqiptare u detyruan të lënë Prizrenin nën kërcënimin e armëve. Një pjesë e këtyre familjeve u detyruan të vendosen në Kukës e qytete të tjera të Republikës së Shqipërisë. === Jugosllavia e dytë === Pas luftës deri më [[1947]], Prizreni ishte qendra e Qarkut Autonom të Kosovës. Megjithatë nuk pati ndonjë zhvillim të ndjeshëm. Edhe më pas ishte një ndër qendrat më të prapambetura në gjithë [[Jugosllavi]]në. Në fund të viteve të 50-ta deri në mesin e viteve të 60-ta nga Prizreni u shpërngulën mbi 3.200 familje në Turqi. == Gjeografia == {{Kryesor|Gjeografia e Prizrenit}} Prizreni shtrihet në shpatet e [[Malet e Sharrit|Maleve të Sharrit]] në jug të Kosovës në brigjet e [[Lumbardhi i Prizrenit|lumit Prizren]]. Komuna e Prizrenit kufizohet me [[Shqipëria|Shqipërinë]] në jugperëndim dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] në juglindje.{{Citim i duhur}} == Popullsia == Prizreni në ditët e sotme ka më shumë se 177 000 banorë. Në vitin 1836 kishte rreth 26 000 banorë. Popullsia u rrit në 1875-ën, kur arriti në 40 000 banorë, me mbi 80% shqiptarë, më pak se 15% serbë e rreth 5% vllehë. Sot popullsia e Prizrenit përbëhet nga një shumicë prej më shumë se 80% shqiptarë, e pjesa e mbetur nga goranë, boshnjakët, romë, turqisht e shumë pak serbë.<ref>https://books.google.al/books?id=VL02DwAAQBAJ&pg=PA210&lpg=PA210&dq=vlachs+prizren&source=bl&ots=20LV4AE7Xf&sig=f5kTfkKXmWT9oOfZ6e86WJ638p8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjNoNW9lLfYAhVSY1AKHULEAu8Q6AEIKjAB#v=onepage&q=vlachs%20prizren&f=false</ref> == Vende të vizitueshme == [[Skeda:Uraguri.jpg|parapamje|Ura e Gurit]] Qyteti i Prizrenit ka trashëguar një numër të madh objektesh kulturo-historike, disa fetare si objektet e kultit, disa arkitekturor, disa higjiene dhe mbledhje qytetare si hamamet dhe shadërvanet, e disa natyrore. Më të rëndësishme janë : [[Sheshi Shadërvani|Kompleksi i Shadervanit]], [[Nënkalaja]], [[Marashi]], [[Kalaja]], [[Kisha e Shën Premtës]], Kisha e Shën Shpëtimit, [[Xhamia e Gazi Mehmet Pashës|Xhamia e Bajraklisë]], [[Xhamia e Sinan Pashës në Prizren|Xhamia e Safi Sinan Pashës]], [[Hamamet e qytetit]], krojet e qytetit, Ura e Gurit dhe një numër i madh i shtëpive tradicionale qytetare të trashëguara ndër shekuj. == Kuzhinë == Pa dyshim se një ndër kënaqësitë më të mëdha për njerëzimin është ushqimi i shijshëm e ushqimin e këndshëm në Prizren e bën mishi i pjekur dhe uji i këndshëm që i bashkohet tryezës. Këtë ushqim të shijshëm në këtë qytet të veçantë e bën përvoja shumëvjeqare e cila trashëgohet nga njëri brez në tjetrin. Në përgatitje nuk shtohet asgjë tjetër përveç tradicionales. Gjatë përgatitjes së këtyre shuajtjeve bëhet një gatim i thjeshtë dhe komod por me përvojë. Për përgatitjen e ushqimeve mjeshtrit lokal kanë krijuar përvojën e mjaftueshme të lidhur me një traditë të gjatë dhe forcuar me modernitetin e sotëm. Prizreni është i njohur për përgatitjet nga brumi, ndër të cilat shquhen: [[pogaqa]], [[toplia]], pitajka me vezë, [[pitja]] dhe flija. Gjellërat tradicionale të Prizrenit përbëjnë esencën e kuzhinës prizrenase. Qervish me qofte, Speca me gjizë, tavë Prizreni, [[dollma]], [[musakë]], [[sarma]], pasul, gullash, burjan me mish, [[Tavë Elbasani|Elbasan tavë]], janë gjellërat më të shquara të Prizrenit. Gjithashtu, Prizreni kultivon një numër të caktuar ëmbëlsirash, në mesin e të cilëve, [[sheqerpare]], [[tespishte]], [[bakllava]], [[sutliash]], [[tullumba]] dhe [[havlla]] janë ndër më të preferuarat. == Natyrë == Prizreni bën pjesë në mesin e qyteteve natyrore, ku intervenimi i dorës së njeriut është mjaft i vogël në krahasim me bukuritë që i ka krijuar vetë natyra. Mbi këtë kontekst të përkryer natyror dhe relief mjaft të përshtatshëm gjeografik është ndërtuar e gjithë arkitektura dhe civilizimi shumëshekullor i Prizrenit. Malet e Sharrit shtrihen në jug-lindje të Kosovës duke filluar nga afërsia e Prizrenit dhe shkon pjerrtas me majet apo thepat në formë piramidale të radhitura njëra pas tjetrës apo siç e quante që nga antikiteti populli ilir, majat e sharrës, nga ngjajshmëria në thepat e sharrës, që formojnë figura të njëpasn - jëshme karakteristike në zemër të Ballkanit. Gjithashtu shtrihen nga pjesa e Maqedonisë veriperëndimore në Shqipërinë verilindore. Bjeshkët e Sharrit janë të njohura qysh nga antikiteti në dokumente të autorëve të ndryshëm, që nga shekulli i V p.e.s. me emrin Mont Skardus, nga Herodoti, i cili i pëshkrun edhe fiset ilire dhe kufizimet e tyre. Ndër shekuj këto vargmale shërbyen si murë natyrorë, mbrojtëse nga sulmet barbare, drejt Maqedonisë dhe Greqisë ku konsidero - heshin si të pakapërcyeshme. Më vonë, me ardhjen e Turqve në Ballkan, Malet e Sharrit u quajtën Çar-dagh, në dokumentet osmane dhe europiane. Maja më e lartë nga fillojnë këto vargmale, mendohet se emrin e ka me origjinën frënge, “Pamje e bukur” “le bo tën” e që mbeti pastaj në popull si Maja e Lubo - tenit e cila kulminon 2553m mbi nivelin e detit. Sistemi malor është rreth 80 kilometra i gjatë dhe 10 deri në 30 kilometra i gjërë. Fauna e Maleve të Sharrit përfshin shumë kafshë të rralla dhe të rrezikuara. Këtu bëjnë pjesë një numër gjitarësh, si ariu i murrmë, rrëqebulli, derri i egër, ujku, kaprolli, dhia e egër dhe shpendët si shqiponja e malit, thëllëza e malit, gjeli i egër, skifteri kthetrab - ardhë, bufi dhe shkaba. == Kultura == [[Kultura në Prizren]] përfaqëson një ndërthurje të pasur të traditës shqiptare, trashëgimisë osmane dhe ndikimeve të tjera ballkanike. I njohur si një ndër qytetet më të vjetra dhe më të bukura të Kosovës, Prizreni është shpesh cilësuar si "kryeqyteti kulturor" i vendit. Arkitektura e lashtë me xhamitë, kishat dhe urat historike, krijon një peizazh ku historia dhe arti bashkëjetojnë në harmoni. Gjatë historisë, Prizreni ka qenë qendër e rëndësishme arsimore, fetare dhe kulturore. [[Lidhja e Prizrenit]] (1878) shënoi një moment kulmor në historinë kombëtare shqiptare, duke e kthyer qytetin në simbol të ndërgjegjes kombëtare. Traditat artizanale si qëndisjet, punimet në argjend dhe filigrani, mbeten të gjalla deri sot, duke dëshmuar mjeshtërinë e trashëguar brez pas brezi. Festivale si [[DokuFest]] (festivali ndërkombëtar i filmit dokumentar dhe të shkurtër) dhe [[Zambaku i Prizrenit]] (festival i këngës së lehtë) e mbajnë të gjallë jetën kulturore bashkëkohore të qytetit, duke e bërë Prizrenin një vatër të takimit të kulturave dhe ideve të reja. Prizreni ruan edhe një traditë të pasur të muzikës popullore, ku lahuta, çiftelia dhe kënga tradicionale janë pjesë e pandashme e jetës shoqërore. Nëpër rrugicat me kalldrëm, tregjet tradicionale dhe sheshet historike të Prizrenit, kultura e qytetit vazhdon të frymojë gjallë, duke ndërthurur të kaluarën me të tashmen në një mënyrë unike dhe të veçantë. == Numrat postal == [[Posta dhe Telekomi i Kosovës]] sipas Unionit Postar Univerzal për Prizren ka caktuar numrat e kodeve postare të paraqitura në tabel. {| border="2" cellspacing="0" cellpadding="0" rules="all" width="45%%" style="clear:all; margin:5px 0 1em 1em; border-style: solid; border-width: 1px; border-collapse:collapse; font-size:95%; empty-cells:show" | colspan="10" align="center" style="background:#778899; color:white" |'''Kodi Postar i Kosovës - 20000 Prizren''' |- bgcolor="#FFEBCD" !Qarku !Komuna !vendbanimi !Numri |- bgcolor="#f5f5f5" | rowspan="32" |Prizren || rowspan="14" | Prizren || Prizren || 20000 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 1 || 20010 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 2 || 20020 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 3 || 20030 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 4 || 20040 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 5 || 20050 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 6 || 20060 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 7 || 20070 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 8 || 20080 |- bgcolor="#fffaf0" | Zym || 20510 |- bgcolor="#f5f5f5" | Zhur || 20520 |- bgcolor="#fffaf0" | Reçan || 20530 |- bgcolor="#f5f5f5" | Mamushë || 20540 |- bgcolor="#fffaf0" | Korishë || 20550 |- bgcolor="#f5f5f5" | rowspan="7" | Rahovec || Rahovec || 20500 |- bgcolor="#fffaf0" | Rahovec 1 || 20510 |- bgcolor="#f5f5f5" | Rahovec 2 || 20520 |- bgcolor="#fffaf0" | Ratkoc || 20530 |- bgcolor="#f5f5f5" | Xërxë || 21000 |- bgcolor="#fffaf0" | Hoça e Madhe || 21050 |- bgcolor="#f5f5f5" | Krush e Madhe || 21060 |- bgcolor="#fffaf0" | rowspan="5" | Dragash || Dragash || 22000 |- bgcolor="#f5f5f5" | Bresanë || 22050 |- bgcolor="#fffaf0" | Bellobradë || 22060 |- bgcolor="#f5f5f5" | Brod || 22070 |- bgcolor="#fffaf0" | Krushevë || 22080 |- bgcolor="#f5f5f5" | rowspan="3" | Therandë || Therandë || 23000 |- bgcolor="#fffaf0" | Mushtishë || 23050 |- bgcolor="#f5f5f5" | Samadraxhë || 23060 |- bgcolor="#fffaf0" | rowspan="3" | Malishevë || Malishevë || 24000 |- bgcolor="#f5f5f5" | Banjë e Madhe || 24050 |- bgcolor="#fffaf0" | Kijevë || 24060 |- | colspan="10" align="center" style="background:#dcdcdc;" |<small>[https://web.archive.org/web/20060630172949/http://www.ptkonline.com/web/site/al/pk_sherbimet/15/KodetPostare.pdf Ref:] [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|PTK]]</small> |} == Vendbanime të populluara në komunën e Sharr (Dragash) == * [[Bellobrad]] * [[Bilusha]] * [[Bljaç]] * [[Brezna (Sharr)|Brezna]] * [[Brodosavce]] * [[Brrut]] * [[Buzec]] == Vendbanime të populluara në Komunën e Prizrenit == {| |- valign="top" | * [[Atmaxhë]] * [[Bellobrad]] * [[Bilusha]] * [[Blaq]] * [[Blue (Prizren)|Blue]] * [[Brezna (Sharr)]] * [[Brodosavcë (Sharr)]] * [[Brut (Sharr)|Brut]] * [[Buzec]] * [[Caparc]] * [[Dedaj (Prizren)|Dedaj]] * [[Dobrusha]] [[Dobruša]] * [[Dojnice]] * [[Drajçiq]] * [[Arbanë (Prizren)|Dushanova]] * [[Gërnçar]] [[Grncare]] [[Грнчаре]] * [[Gjonaj]] * [[Gornje Selo (Prizren)|Epërme Village]] * [[Gorozhup]] * [[Grazhdanik]] * [[Hiq]] * [[Hoçë e Qytetit]] * [[Jabllanicë (Prizren)|Jablanica]] * [[Jeshkovë]] * [[Kabash i Hasit]] * [[Kabashi|Kabash]] (Kabashi) * [[Kapra (Prizren)|Kapra]] * [[Karashëngjergj]] * [[Kobanjë]] * [[Kojush]] * [[Kosovarëve]] * [[Krajk]] * [[Krushë e Vogël]] | * [[Kuklibeg]] * [[Kukovce]] * [[Kushnin]] * [[Kustendil]] * [[Landovica]] * [[Leskovac (Prizren)|Leskovac]] * [[Lez]] * [[Llokvicë (Prizren)|Lokvice]] * [[Lubinje e Epërme]] * [[Lubinje e Poshtme]] * [[Lubizhda Has]] * [[Lubizhdë]] * [[Lukinaj]] * [[Lybeçevë]] * [[Malësi e Re (Lutogllava)]] * [[Mamushë]] * [[Manastiricë (Prizren)|Manastirica]] * [[Mazrek]] * [[Medvec]] * [[Milaj]] * [[Murati]] * [[Mushnikovë]] * [[Nashec]] * [[Nebreg]] * [[Novakë]] * [[Novo Selo (Prizren)|Novo Selo]] * [[Përdor]] * [[Petrovë (Prizren)|Petrovo Selo]] * [[Piranë (Prizren)|Pirane]] * [[Plajnik]] * [[Planejë]] * [[Planjanë]] * [[Poslisht]] | * [[Pousko]] * Prizren * [[Randobravë]] * [[Re Sumadija]] * [[Reçanë (Prizren)|Reçan]] * [[Renco]] * [[Romaja]] * [[Serbicë e Epërme]] [[Gornja Srbica]] * [[Serbicë e Poshtme]] [[Donja Srbica]] * [[Shajinovc (Prizren)]] * [[Shkozë]] * [[Shpenadi]] * [[Skorobisht]] (Skorobista){{Coord|42.233347|20.806732|name=Skorobisht}} * [[Sredskë(Sredska)]] * [[Struzhë]] * [[Trepetinca]] * [[Tupec]] * [[Ulët Ljubinje]] * [[Ulët Skenderaj]] * [[Velezha|Velezhë]] * [[Vërmicë (Prizren)|Vrbnica]] * [[Vlashnje]] * [[Vrbiçan]] * [[Xërxë]] * [[Zapluzhë]] * [[Zgatar]] * [[Zhivinjan]] * [[Zhur (Prizren)|Zur]] * [[Zojz]] * [[Zym i Hasit]] * [[Zym i Opojës]] |} == Galeria == <gallery> Prizreni me Kalanë.jpg|Prizreni me Kalanë Monumenti i Lidhjes shqiptare të Prizrenit.jpg|Monumenti i Lidhjes shqiptare të Prizrenit Objekti i Lidhjes së Prizrenit, Prizren.jpg|Objekti i Lidhjes së Prizrenit Prizreni, Xhamia e Sinan Pashës.jpg|Prizreni, Xhamia e Sinan Pashës Ura e Gurit në Prizrenin e bukur.jpg|Ura e Gurit në Prizrenin e bukur Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit.jpg|Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit Xhamia Sinan Pasha , Prizren.jpg|Xhamia Sinan Pasha , Prizren </gallery> == Shiko edhe == * [[Vilajeti i Prizrenit]] * [[Komuna e Prizrenit]] * [[Sanxhaku i Prizrenit]] * [[Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit]] * [[Rajoni i Prizrenit]] == Shënime == <references group="lower-alpha" /> == Literatura == * {{cite web|last=Berisha|first=Sheradin|url=http://www.agimi.com/kulture/histori/index.htm|title=Ndarja administrative në Qarkun e Prizrenit - në vitin 1919|lang=sq|access-date=29 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724170145/http://www.agimi.com/kulture/histori/index.htm|archive-date=24 korrik 2008}} * Frashëri, Kristo (2012) [[Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881 (Kristo Frashëri)|Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881]], Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Tiranë. *{{cite journal|last1=Hoxha|first1=Gëzim|title=Të dhëna të reja arkeologjike nga Kalaja e Prizrenit / Nouvelles données archéologiques sur la forteresse de Prizren|journal=Iliria|date=2007|volume=33|page=33|url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2007_num_33_1_1073|doi=10.3406/iliri.2007.1073|lang=sq}} *{{citation|url=https://www.komunat.institutigap.org/Files/prizren/2021/Let%C3%ABrnjoftimi%20i%20Komun%C3%ABs%20s%C3%AB%20Prizrenit%20-%202021.pdf|title=Letërnjoftimi i Komunës së Prizrenit - 2021|work=institutigap.org|publisher=Instituti GAP|format=PDF|lang=sq|access-date=2022-11-04}} *{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|author-link=Noel Malcolm|title=Kosovo: A Short History|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]]|url=https://archive.org/details/kosovo-a-short-history/page/52/mode/2up|year=1998|isbn=978-0-333-66612-8|lang=en}} *{{cite book|last1=Malcolm|first1=Noel|title=Rebels, Believers, Survivors: Studies in the History of the Albanians|date=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0192599223|url=https://books.google.com/books?id=0FXwDwAAQBAJ|lang=en}} *{{cite journal|last1=Rrezja|first1=Agon|title=Zhupa e Podrimës sipas burimeve cirilike të shek. XII-XV / District of Podrima according to Cyrillic sources of the 12th-15th centuries|journal=Gjurmime Albanologjike|date=2011|volume=41-42|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=70071|publisher=Albanological Institute of Pristina|lang=sq}} *{{cite journal|last1=Shukriu|first1=Edi|author-link1=Edi Shukriu|title=Spirals of the prehistoric open rock painting from Kosova|journal=Proceedings of the XV World Congress of the International Union for Prehistoric and Protohistoric Sciences|date=2006|volume=35|url=https://www.academia.edu/1787676}} * Shukriu, Muhamed (2001) Prizreni i lashtë: Morfologjia e ecurive për ruajtjen e kulturës materiale. Shtypshkronja Kosova, Prizren, * == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commonscat|Prizren|Prizrenin}} *{{Official website|https://kk.rks-gov.net/prizren/}} *[https://kk.rks-gov.net/prizren/ Visit Prizren] — faqja turistike e qytetit {{Kosova}}{{Komuna e Prizrenit}} [[Kategoria:Prizren| ]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] cbtm3clsf3q7gdqhflymzb7249mdavw 2981225 2981223 2026-05-16T20:20:20Z ~2026-29539-86 187615 /* Literatura */ 2981225 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Prizreni | settlement_type = [[Komunat e Kosovës|Komunë]] dhe [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|qytet]] | image_skyline = Prizren Collage.jpg | imagesize = 290px | image_caption = Pamje nga Prizreni | image_flag = [[Skeda:Flag of Prizren.png|90px]] | flag_alt = Flamuri | image_seal = [[Skeda:Stema e Komunës Prizren.svg|60px]] | seal_alt = Stema | pushpin_map = Kosova#Ballkani#Europa | pushpin_map_alt = Location of Prizren in Kosovo and Europe | pushpin_mapsize = 290 | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{coord|42|12|46|N|20|44|21|E|type:adm1st_region:RS-KM|display=inline}} | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|KOS}} [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Prizrenit|Prizreni]] | subdivision_type2 = [[Komunat e Kosovës|Komuna]] | subdivision_name2 = [[Komuna e Prizrenit|Prizreni]] | leader_title = Kryetari | leader_name = Shaqir Totaj ([[Partia Demokratike e Kosovës|PDK]]) | leader_title1 = Këshilli | leader_name1 = Këshilli Komunal i Prizrenit | area_blank1_title = Komuna<ref>{{cite web|publisher=Zyra e Kryeministrit të Kosovës|title=Komisioni për majten e territorit të Republikës së Kosovës|url=https://kryeministri-ks.net/wp-content/uploads/2018/03/Raport_Faktografik_Matja_e_territorit_te_Republikes_se_Kosoves_032017.pdf|access-date=2 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20200922113615/https://kryeministri-ks.net/wp-content/uploads/2018/03/Raport_Faktografik_Matja_e_territorit_te_Republikes_se_Kosoves_032017.pdf|archive-date=22 shtator 2020|page=52|language=sq|url-status=dead}}</ref> | area_blank1_km2 = 626.86 | area_blank1_sq_mi = 242.03 | population_as_of = 2024 | population_blank1_title = Komuna | population_blank1 = 147246 | population_urban = 76850 | population_demonym = | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = [[Kodet postare në Kosovë|Kodi postar]] | postal_code = 20000 | area_code_type = Area code | area_code = +383 (0) 29 | blank_name = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank_info = 04 | website = {{URL|https://kk.rks-gov.net/prizren/|kk.rks-gov.net/prizren/}} | module = {{infobox mapframe|zoom=7}} |population_density_km2=auto|population_footnotes=<ref name="Census2024">{{Cite web|year=2025|title=ASK Data - Regjistrimi popullsisë|url=https://askdata.rks-gov.net/pxweb/sq/ASKdata/|url-status=live|access-date=3 korrik 2025|publisher=Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK)|language=sq}}</ref>|native_name={{Lang|sr|Призрен}} ose ''Prizren'' ([[Serbisht]])}} [[Skeda:2013-10-06 Stone Bridge, Prizren, Kosovo 8649.jpg|parapamje|upright=1.5|[[Ura e gurit (Vushtrri)|Ura e gurit]].]] [[Skeda:VUES IV41070-1-.jpg|parapamje|300px|Prizreni në vitin 1863]] [[Skeda:Prizreni 01.JPG|parapamje|250px|Pamje e Prizrenit nga Kalaja]] '''Prizreni'''{{Efn|I gjetur nëpër tekste edhe me emrin "Prizrend" dhe "Prizeren".}} ([[Gjuha serbe|serbisht]]: {{Lang|sr|Призрен}}, [[Gjuha turke|turqisht]]: ''Prizren'') është qytet në pjesën jug-perëndimore të [[Kosova|Republikës së Kosovës]], si dhe i dyti në Kosovë për nga madhësia dhe popullsia pas [[Prishtina|Prishtinës]]. Prizreni po ashtu është qendër e [[Komuna e Prizrenit|komunës]] dhe rajonit me të njëjtin emër. Qyteti i Prizrenit ka një popullsi prej rreth 76.850 banorësh, ndërsa komuna ka 147.246, përfshi këtu qytetin dhe 76 fshatrat e Prizrenit. Prizreni gjendet në afërsi të [[Bjeshkët e Sharrit|Bjeshkëve të Sharrit]] në Kosovën jugore, dhe kufizohet me [[Shqipëria|Shqipërinë]] dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]]. Qyteti i Prizrenit shtrihet në pjesën jugore të [[Rrafshi i Dukagjinit|Rrafshit të Dukagjinit]], në rrugën që lidhte me parë bregdetin verior të tokave shqiptare dhe qendrat e tij qytetaro-tregtare me rajonet e brendshme të Kosovës dhe të [[Gadishulli Ballkanik|Ballkanit]]. == Emri == Emri i qytetit është lidhur me vendin e quajtur ''Petrizen'', fortesë në Dardani sipas [[Prokopi i Çezaresë|Prokopit të Çezaresë]] në shekullin e VI. Me siguri dihet përmendja e Prizrenit të sotëm më 1019 me trajtën ''Prisdriana.'' == Historia == {{Kryesor|Dardania}} === Periudha antike === Gjetja më e hershme arkeologjike është e ashtuquajtura ''[[Vrapuesja e Prizrenit (figurinë)|Vrapuesja e Prizrenit]]'', një figurinë bronzi të një vajze duke vrapuar. Një tregtar ia shiti Muzeumit Britanik më 1876. Sipas muzeut, ky artefakt është punuar në Spartë mes viteve 520-500 p.e.s., dhe mund të ketë ardhur në Prizren si dhuratë, apo si plaçkë, dhe është përdorur si hyjni varri. Prizreni është asociuar tradicionalisht me Therandën, qytet i periudhës romake. Por kërkime të vonshme kanë treguar se [[Theranda]] ka qenë diku në [[Suhareka|Suharekën]] e sotme. Gërmimet arkeologjike kanë dëshmuar se kalaja e Prizrenit ka disa shtresëzime që dëshmojnë banueshmërinë e saj që nga periudha e bronzit. Në antikitetin e vonë fortifikimi është përtërirë si pjesë e një vazhde fortifikatash që ngriti apo përtëriu [[Justiniani]] në luginën e Drinit për të siguruar komunikacionin e fushave të Dardanisë me bregun e Adriatikut. Asokohe [[Prokopi i Çezaresë]] e dokumenton si Petrizen fortifikatën e komisionuar nga perandori romak-bizantin për t'u rimëkëmbur. === Mesjeta === Gjatë shekullit XI ishte qendër e rëndësishme qytetare, më [[1019]] Prizreni ishte seli ipeshkvie në Perandorinë Bizantine, kur edhe përmendet me emrin ''Prisdriana''. Ndarja ekleziastike e peshkopatës së Prizrenit nga Patriarkana e Kostandinopojës qe akti përfundimtar i forcimit të pushtetit të Stefan Nemanjës në qytet, në sundimin e të cilit qyteti u bë qendër administrative dhe tregtare e zhupës së Podrimlje (Podrima, ose Anadrini). Qyteti u zhvillua poshtë fortesës në të majtë të lumit Bistrica, ku prej stacionimit të tregtarëve raguzanë u bë nyjë e tyre për tregtinë edhe më në lindje. Gjatë [[Perandoria Serbe|sundimit serb]] (shek XII-XIV), [[Stefan Dushani]] qartazi përmend praninë arbërore në rrethinat e Prizrenit dhe të [[Shkupi]]t. Në kohën e sundimit të mbretërve Dushan dhe Urosh, Prizreni qe herë pas here selia e mbretërive të tyre. Dushani u varros në Manastirin e Arkangjelit të Shenjtë. Sunduesi i fundit [[Sllavët|sllav]], [[Gjuragj Brankoviqi]] e bëri despotatin e tij vasal si të hungarezëve ashtu edhe të [[Osmanët|osmanëve]], këtyre të fundit të cilëve ua dorëzoi më 21 qershor 1455. [[Skeda:2011 Prizren, Hammam Gaziego Mehmeta Paszy 01.JPG|parapamje|Ndërtesa e hamamit të vjetër]] === Sundimi osman === Qyteti u bë qendër e sanxhakut që mban emrin e tij, më pas u bë pjesë e [[Ejaleti i Rumelisë|Ejaletit të Rumelisë]]. U bë një shehër i begatshëm nga [[zejtaria]] e tregtia. Në [[Defteri]]n Osman të 1591, Prizreni si qendër [[sanxhaku]] dëshmohet nga emrat e banorëve si tashmë i [[Islamizimi|islamizuar]], duke mbajtur gjithnjë patronimin shqiptar, si ''Ali Gjoci, Hasan Gjinaj, Hasan Bardhi'', etj. Mëhallat e shehrit qenë Xhamia e Vjetër (53 vatra), Levisha (50 vatra), Ajaz bej (15 vatra), Haxhi Kasem (48 vatra), Jazixhi Sinani (71 vatra), Çarshia ose Jakup bej (18 vatra). [[Mëhalla]]t e krishtera qenë Pazari i vjetër (8 vatra), Madhiq (37 vatra), Vasil (27 vatra), Kodha (13 vatra), Çarshia/Pjetri Nikolla (14 vatra), Bogoi Riber (11 vatra), Radmir (51 vatra), Jazixhi Sinani (përmendur më parë, 24 vatra), Pandelja (29 vatra), Prend Vriça (9 vatra) and Ajas (13 vatra). Lagjet e Pandelisë, Jazixhi Sinanit dhe Kodhës kishin banorë ku mbizotëronin antroponimia arbërore, të tjerat kishin një përzierje sllave apo sllavo-arbërore, ose thjesht mbarëortodokse, të antroponimisë. Gjatë luftërave austro-turke, popullsia arbërore e Prizrenin e drejtuar nga [[Pjetër Bogdani]], u mblodh në mbështetje të austriakëve kundër osmanëve. Dokumentacioni rrëfen se "austriakët marshonin drejt Prizrenit, kryeqytet e Arbërisë" ku u pritën nga Bogdani dhe 5-6000 arbërorë. Në shekullin XIX [[Johann Georg von Hahn|Hahn]] e përshkruan si me popullsi më të lartë se Larisa, Janina, Shkodra edhe se Manastiri:''<ref name="">Hahn J., ''Udhëtim nëpër viset e Drinit e të Vardarit,'' përkthyer nga Pjetër Radiqi, Tiranë: Geer, 2001. fq. 18. ISBN 99927-738-8-X</ref>'' <blockquote>''"Në fakt Prizreni, në bazë të listave zyrtare të pagesave, përmbledh 11.540 shtëpi, prej të cilave 8400 [[musliman]]ë, 3000 të krishterësh grek dhe 150 të krishterësh katolik. Në këto shtëpi banojnë gjithsej 46.000 frymë, nga të cilët 36.000 muslimanë, 8.000 të krishterë grek (bullgarë dhe vlleh) dhe 2.000 të krishterë katolik. [...] Qyteti është ndarë në njëzetekatër lagje, ka njëzetegjashtë [[Xhamia|xhami]], dy kisha greke dhe një shtëpi private që është shndërruar në kishë katolike. Shkollat që ekzistojnë aty janë: shtatëmbëdhjetë shkolla muslimane për djemtë dhe nëntë për vajzat, një [[Ndërtesa e shkollës së mesme Ryzhdie|shkollë fillore ushtarake]] ([[Mejtepi|Mejtep]] [[Ryzhdie|Ruzhdie]]), një shkollë bullgare e subvencionuar nga ambasadorët si dhe një shkollë katolike e përkrahur nga Madhëria e Tij Perandori, e cila aktualisht numëron njëzetegjashtë nxënës."''</blockquote> Prizreni ishte qendra e dytë më e rëndësishme ekonomiko tregtare e trojeve shqiptare me rreth 1.500 dyqane (1.200 sipas Hahn) në fund të kësaj periudhe. Si pas vjetarit turk të vitit 1874 qyteti i Prizrenit kishte 44.000 banorë nga të cilët mbi 35.000 shqiptar. === Lidhja e Prizrenit === Në mesin e Krizës Lindore dhe luftës ruso-turke, të nxitur nga sulltani, paria shqiptare u mblodhën në xhaminë Bajraklie dhe në [[Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit|''külliye-n'' e Gazi Mehmet Pashës]] në atë që u njoh më pas si [[Lidhja e Prizrenit]], më [[10 qershor]] [[1878]]. Përfaqësues i drejtëpërdrejtë i qytetit ishte myderrizi, deputeti në parlamentin e parë osman, dhe më pas ndër drejtuesit e Lidhjes [[Ymer efendi Prizreni]]. Më [[1899]] u themelua shkolla e parë e pavarur shqipe në të cilin jepte mësim [[Mati Logoreci]]. === Serbia dhe mbretëria serbo-kroato-sllovene === Në nëntor të vitit [[1913]] Prizreni pushtohet nga trupat serbo-malazeze, që u pasua nga një dëbim i madh i familjeve shqiptare nga qyteti, që u shpërngulen në [[Turqia|Turqi]]. === Pushtimi italian, bashkimi me Shqipërinë === Gjatë Luftës së II botërore, Prizreni u bashkua me [[Mbretëria Shqiptare|Mbretërinë Shqiptare]] dhe ekonomia e tij pati rritje si pasojë e rilidhjes me rrugët tregtare dhe tregjet e Shkodrës e Tiranës. Disa nga banorët e Prizrenit dhe rrethit të tij u përfshin në Lëvizjen Antifashiste Nadonalçlirimtare,e disa të tjerë në lëvizjen e [[Balli Kombëtar|Ballit Kombëtar]]. Trupat gjermane u larguan nga Prizreni më 17 nëntor [[1944]], që u pasua nga pushtimi sllavo-komunist i cili rinisi menjëherë dëbimin e familjeve shqiptare më të zëshme në mbrojtje të vendit. Me qindra familja shqiptare u detyruan të lënë Prizrenin nën kërcënimin e armëve. Një pjesë e këtyre familjeve u detyruan të vendosen në Kukës e qytete të tjera të Republikës së Shqipërisë. === Jugosllavia e dytë === Pas luftës deri më [[1947]], Prizreni ishte qendra e Qarkut Autonom të Kosovës. Megjithatë nuk pati ndonjë zhvillim të ndjeshëm. Edhe më pas ishte një ndër qendrat më të prapambetura në gjithë [[Jugosllavi]]në. Në fund të viteve të 50-ta deri në mesin e viteve të 60-ta nga Prizreni u shpërngulën mbi 3.200 familje në Turqi. == Gjeografia == {{Kryesor|Gjeografia e Prizrenit}} Prizreni shtrihet në shpatet e [[Malet e Sharrit|Maleve të Sharrit]] në jug të Kosovës në brigjet e [[Lumbardhi i Prizrenit|lumit Prizren]]. Komuna e Prizrenit kufizohet me [[Shqipëria|Shqipërinë]] në jugperëndim dhe [[Maqedonia e Veriut|Maqedoninë e Veriut]] në juglindje.{{Citim i duhur}} == Popullsia == Prizreni në ditët e sotme ka më shumë se 177 000 banorë. Në vitin 1836 kishte rreth 26 000 banorë. Popullsia u rrit në 1875-ën, kur arriti në 40 000 banorë, me mbi 80% shqiptarë, më pak se 15% serbë e rreth 5% vllehë. Sot popullsia e Prizrenit përbëhet nga një shumicë prej më shumë se 80% shqiptarë, e pjesa e mbetur nga goranë, boshnjakët, romë, turqisht e shumë pak serbë.<ref>https://books.google.al/books?id=VL02DwAAQBAJ&pg=PA210&lpg=PA210&dq=vlachs+prizren&source=bl&ots=20LV4AE7Xf&sig=f5kTfkKXmWT9oOfZ6e86WJ638p8&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjNoNW9lLfYAhVSY1AKHULEAu8Q6AEIKjAB#v=onepage&q=vlachs%20prizren&f=false</ref> == Vende të vizitueshme == [[Skeda:Uraguri.jpg|parapamje|Ura e Gurit]] Qyteti i Prizrenit ka trashëguar një numër të madh objektesh kulturo-historike, disa fetare si objektet e kultit, disa arkitekturor, disa higjiene dhe mbledhje qytetare si hamamet dhe shadërvanet, e disa natyrore. Më të rëndësishme janë : [[Sheshi Shadërvani|Kompleksi i Shadervanit]], [[Nënkalaja]], [[Marashi]], [[Kalaja]], [[Kisha e Shën Premtës]], Kisha e Shën Shpëtimit, [[Xhamia e Gazi Mehmet Pashës|Xhamia e Bajraklisë]], [[Xhamia e Sinan Pashës në Prizren|Xhamia e Safi Sinan Pashës]], [[Hamamet e qytetit]], krojet e qytetit, Ura e Gurit dhe një numër i madh i shtëpive tradicionale qytetare të trashëguara ndër shekuj. == Kuzhinë == Pa dyshim se një ndër kënaqësitë më të mëdha për njerëzimin është ushqimi i shijshëm e ushqimin e këndshëm në Prizren e bën mishi i pjekur dhe uji i këndshëm që i bashkohet tryezës. Këtë ushqim të shijshëm në këtë qytet të veçantë e bën përvoja shumëvjeqare e cila trashëgohet nga njëri brez në tjetrin. Në përgatitje nuk shtohet asgjë tjetër përveç tradicionales. Gjatë përgatitjes së këtyre shuajtjeve bëhet një gatim i thjeshtë dhe komod por me përvojë. Për përgatitjen e ushqimeve mjeshtrit lokal kanë krijuar përvojën e mjaftueshme të lidhur me një traditë të gjatë dhe forcuar me modernitetin e sotëm. Prizreni është i njohur për përgatitjet nga brumi, ndër të cilat shquhen: [[pogaqa]], [[toplia]], pitajka me vezë, [[pitja]] dhe flija. Gjellërat tradicionale të Prizrenit përbëjnë esencën e kuzhinës prizrenase. Qervish me qofte, Speca me gjizë, tavë Prizreni, [[dollma]], [[musakë]], [[sarma]], pasul, gullash, burjan me mish, [[Tavë Elbasani|Elbasan tavë]], janë gjellërat më të shquara të Prizrenit. Gjithashtu, Prizreni kultivon një numër të caktuar ëmbëlsirash, në mesin e të cilëve, [[sheqerpare]], [[tespishte]], [[bakllava]], [[sutliash]], [[tullumba]] dhe [[havlla]] janë ndër më të preferuarat. == Natyrë == Prizreni bën pjesë në mesin e qyteteve natyrore, ku intervenimi i dorës së njeriut është mjaft i vogël në krahasim me bukuritë që i ka krijuar vetë natyra. Mbi këtë kontekst të përkryer natyror dhe relief mjaft të përshtatshëm gjeografik është ndërtuar e gjithë arkitektura dhe civilizimi shumëshekullor i Prizrenit. Malet e Sharrit shtrihen në jug-lindje të Kosovës duke filluar nga afërsia e Prizrenit dhe shkon pjerrtas me majet apo thepat në formë piramidale të radhitura njëra pas tjetrës apo siç e quante që nga antikiteti populli ilir, majat e sharrës, nga ngjajshmëria në thepat e sharrës, që formojnë figura të njëpasn - jëshme karakteristike në zemër të Ballkanit. Gjithashtu shtrihen nga pjesa e Maqedonisë veriperëndimore në Shqipërinë verilindore. Bjeshkët e Sharrit janë të njohura qysh nga antikiteti në dokumente të autorëve të ndryshëm, që nga shekulli i V p.e.s. me emrin Mont Skardus, nga Herodoti, i cili i pëshkrun edhe fiset ilire dhe kufizimet e tyre. Ndër shekuj këto vargmale shërbyen si murë natyrorë, mbrojtëse nga sulmet barbare, drejt Maqedonisë dhe Greqisë ku konsidero - heshin si të pakapërcyeshme. Më vonë, me ardhjen e Turqve në Ballkan, Malet e Sharrit u quajtën Çar-dagh, në dokumentet osmane dhe europiane. Maja më e lartë nga fillojnë këto vargmale, mendohet se emrin e ka me origjinën frënge, “Pamje e bukur” “le bo tën” e që mbeti pastaj në popull si Maja e Lubo - tenit e cila kulminon 2553m mbi nivelin e detit. Sistemi malor është rreth 80 kilometra i gjatë dhe 10 deri në 30 kilometra i gjërë. Fauna e Maleve të Sharrit përfshin shumë kafshë të rralla dhe të rrezikuara. Këtu bëjnë pjesë një numër gjitarësh, si ariu i murrmë, rrëqebulli, derri i egër, ujku, kaprolli, dhia e egër dhe shpendët si shqiponja e malit, thëllëza e malit, gjeli i egër, skifteri kthetrab - ardhë, bufi dhe shkaba. == Kultura == [[Kultura në Prizren]] përfaqëson një ndërthurje të pasur të traditës shqiptare, trashëgimisë osmane dhe ndikimeve të tjera ballkanike. I njohur si një ndër qytetet më të vjetra dhe më të bukura të Kosovës, Prizreni është shpesh cilësuar si "kryeqyteti kulturor" i vendit. Arkitektura e lashtë me xhamitë, kishat dhe urat historike, krijon një peizazh ku historia dhe arti bashkëjetojnë në harmoni. Gjatë historisë, Prizreni ka qenë qendër e rëndësishme arsimore, fetare dhe kulturore. [[Lidhja e Prizrenit]] (1878) shënoi një moment kulmor në historinë kombëtare shqiptare, duke e kthyer qytetin në simbol të ndërgjegjes kombëtare. Traditat artizanale si qëndisjet, punimet në argjend dhe filigrani, mbeten të gjalla deri sot, duke dëshmuar mjeshtërinë e trashëguar brez pas brezi. Festivale si [[DokuFest]] (festivali ndërkombëtar i filmit dokumentar dhe të shkurtër) dhe [[Zambaku i Prizrenit]] (festival i këngës së lehtë) e mbajnë të gjallë jetën kulturore bashkëkohore të qytetit, duke e bërë Prizrenin një vatër të takimit të kulturave dhe ideve të reja. Prizreni ruan edhe një traditë të pasur të muzikës popullore, ku lahuta, çiftelia dhe kënga tradicionale janë pjesë e pandashme e jetës shoqërore. Nëpër rrugicat me kalldrëm, tregjet tradicionale dhe sheshet historike të Prizrenit, kultura e qytetit vazhdon të frymojë gjallë, duke ndërthurur të kaluarën me të tashmen në një mënyrë unike dhe të veçantë. == Numrat postal == [[Posta dhe Telekomi i Kosovës]] sipas Unionit Postar Univerzal për Prizren ka caktuar numrat e kodeve postare të paraqitura në tabel. {| border="2" cellspacing="0" cellpadding="0" rules="all" width="45%%" style="clear:all; margin:5px 0 1em 1em; border-style: solid; border-width: 1px; border-collapse:collapse; font-size:95%; empty-cells:show" | colspan="10" align="center" style="background:#778899; color:white" |'''Kodi Postar i Kosovës - 20000 Prizren''' |- bgcolor="#FFEBCD" !Qarku !Komuna !vendbanimi !Numri |- bgcolor="#f5f5f5" | rowspan="32" |Prizren || rowspan="14" | Prizren || Prizren || 20000 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 1 || 20010 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 2 || 20020 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 3 || 20030 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 4 || 20040 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 5 || 20050 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 6 || 20060 |- bgcolor="#fffaf0" | Prizren 7 || 20070 |- bgcolor="#f5f5f5" | Prizren 8 || 20080 |- bgcolor="#fffaf0" | Zym || 20510 |- bgcolor="#f5f5f5" | Zhur || 20520 |- bgcolor="#fffaf0" | Reçan || 20530 |- bgcolor="#f5f5f5" | Mamushë || 20540 |- bgcolor="#fffaf0" | Korishë || 20550 |- bgcolor="#f5f5f5" | rowspan="7" | Rahovec || Rahovec || 20500 |- bgcolor="#fffaf0" | Rahovec 1 || 20510 |- bgcolor="#f5f5f5" | Rahovec 2 || 20520 |- bgcolor="#fffaf0" | Ratkoc || 20530 |- bgcolor="#f5f5f5" | Xërxë || 21000 |- bgcolor="#fffaf0" | Hoça e Madhe || 21050 |- bgcolor="#f5f5f5" | Krush e Madhe || 21060 |- bgcolor="#fffaf0" | rowspan="5" | Dragash || Dragash || 22000 |- bgcolor="#f5f5f5" | Bresanë || 22050 |- bgcolor="#fffaf0" | Bellobradë || 22060 |- bgcolor="#f5f5f5" | Brod || 22070 |- bgcolor="#fffaf0" | Krushevë || 22080 |- bgcolor="#f5f5f5" | rowspan="3" | Therandë || Therandë || 23000 |- bgcolor="#fffaf0" | Mushtishë || 23050 |- bgcolor="#f5f5f5" | Samadraxhë || 23060 |- bgcolor="#fffaf0" | rowspan="3" | Malishevë || Malishevë || 24000 |- bgcolor="#f5f5f5" | Banjë e Madhe || 24050 |- bgcolor="#fffaf0" | Kijevë || 24060 |- | colspan="10" align="center" style="background:#dcdcdc;" |<small>[https://web.archive.org/web/20060630172949/http://www.ptkonline.com/web/site/al/pk_sherbimet/15/KodetPostare.pdf Ref:] [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|PTK]]</small> |} == Vendbanime të populluara në komunën e Sharr (Dragash) == * [[Bellobrad]] * [[Bilusha]] * [[Bljaç]] * [[Brezna (Sharr)|Brezna]] * [[Brodosavce]] * [[Brrut]] * [[Buzec]] == Vendbanime të populluara në Komunën e Prizrenit == {| |- valign="top" | * [[Atmaxhë]] * [[Bellobrad]] * [[Bilusha]] * [[Blaq]] * [[Blue (Prizren)|Blue]] * [[Brezna (Sharr)]] * [[Brodosavcë (Sharr)]] * [[Brut (Sharr)|Brut]] * [[Buzec]] * [[Caparc]] * [[Dedaj (Prizren)|Dedaj]] * [[Dobrusha]] [[Dobruša]] * [[Dojnice]] * [[Drajçiq]] * [[Arbanë (Prizren)|Dushanova]] * [[Gërnçar]] [[Grncare]] [[Грнчаре]] * [[Gjonaj]] * [[Gornje Selo (Prizren)|Epërme Village]] * [[Gorozhup]] * [[Grazhdanik]] * [[Hiq]] * [[Hoçë e Qytetit]] * [[Jabllanicë (Prizren)|Jablanica]] * [[Jeshkovë]] * [[Kabash i Hasit]] * [[Kabashi|Kabash]] (Kabashi) * [[Kapra (Prizren)|Kapra]] * [[Karashëngjergj]] * [[Kobanjë]] * [[Kojush]] * [[Kosovarëve]] * [[Krajk]] * [[Krushë e Vogël]] | * [[Kuklibeg]] * [[Kukovce]] * [[Kushnin]] * [[Kustendil]] * [[Landovica]] * [[Leskovac (Prizren)|Leskovac]] * [[Lez]] * [[Llokvicë (Prizren)|Lokvice]] * [[Lubinje e Epërme]] * [[Lubinje e Poshtme]] * [[Lubizhda Has]] * [[Lubizhdë]] * [[Lukinaj]] * [[Lybeçevë]] * [[Malësi e Re (Lutogllava)]] * [[Mamushë]] * [[Manastiricë (Prizren)|Manastirica]] * [[Mazrek]] * [[Medvec]] * [[Milaj]] * [[Murati]] * [[Mushnikovë]] * [[Nashec]] * [[Nebreg]] * [[Novakë]] * [[Novo Selo (Prizren)|Novo Selo]] * [[Përdor]] * [[Petrovë (Prizren)|Petrovo Selo]] * [[Piranë (Prizren)|Pirane]] * [[Plajnik]] * [[Planejë]] * [[Planjanë]] * [[Poslisht]] | * [[Pousko]] * Prizren * [[Randobravë]] * [[Re Sumadija]] * [[Reçanë (Prizren)|Reçan]] * [[Renco]] * [[Romaja]] * [[Serbicë e Epërme]] [[Gornja Srbica]] * [[Serbicë e Poshtme]] [[Donja Srbica]] * [[Shajinovc (Prizren)]] * [[Shkozë]] * [[Shpenadi]] * [[Skorobisht]] (Skorobista){{Coord|42.233347|20.806732|name=Skorobisht}} * [[Sredskë(Sredska)]] * [[Struzhë]] * [[Trepetinca]] * [[Tupec]] * [[Ulët Ljubinje]] * [[Ulët Skenderaj]] * [[Velezha|Velezhë]] * [[Vërmicë (Prizren)|Vrbnica]] * [[Vlashnje]] * [[Vrbiçan]] * [[Xërxë]] * [[Zapluzhë]] * [[Zgatar]] * [[Zhivinjan]] * [[Zhur (Prizren)|Zur]] * [[Zojz]] * [[Zym i Hasit]] * [[Zym i Opojës]] |} == Galeria == <gallery> Prizreni me Kalanë.jpg|Prizreni me Kalanë Monumenti i Lidhjes shqiptare të Prizrenit.jpg|Monumenti i Lidhjes shqiptare të Prizrenit Objekti i Lidhjes së Prizrenit, Prizren.jpg|Objekti i Lidhjes së Prizrenit Prizreni, Xhamia e Sinan Pashës.jpg|Prizreni, Xhamia e Sinan Pashës Ura e Gurit në Prizrenin e bukur.jpg|Ura e Gurit në Prizrenin e bukur Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit.jpg|Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit Xhamia Sinan Pasha , Prizren.jpg|Xhamia Sinan Pasha , Prizren </gallery> == Shiko edhe == * [[Vilajeti i Prizrenit]] * [[Komuna e Prizrenit]] * [[Sanxhaku i Prizrenit]] * [[Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit]] * [[Rajoni i Prizrenit]] == Shënime == <references group="lower-alpha" /> == Literatura == * {{cite web|last=Berisha|first=Sheradin|url=http://www.agimi.com/kulture/histori/index.htm|title=Ndarja administrative në Qarkun e Prizrenit - në vitin 1919|lang=sq|access-date=29 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20080724170145/http://www.agimi.com/kulture/histori/index.htm|archive-date=24 korrik 2008}} * Frashëri, Kristo (2012) [[Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881 (Kristo Frashëri)|Lidhja Shqiptare e Prizrenit 1878-1881]], Akademia e Shkencave e Shqipërisë. Tiranë. *{{cite journal|last1=Hoxha|first1=Gëzim|title=Të dhëna të reja arkeologjike nga Kalaja e Prizrenit / Nouvelles données archéologiques sur la forteresse de Prizren|journal=Iliria|date=2007|volume=33|page=33|url=https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_2007_num_33_1_1073|doi=10.3406/iliri.2007.1073|lang=sq}} *{{citation|url=https://www.komunat.institutigap.org/Files/prizren/2021/Let%C3%ABrnjoftimi%20i%20Komun%C3%ABs%20s%C3%AB%20Prizrenit%20-%202021.pdf|title=Letërnjoftimi i Komunës së Prizrenit - 2021|work=institutigap.org|publisher=Instituti GAP|format=PDF|lang=sq|access-date=2022-11-04}} *{{cite book|last=Malcolm|first=Noel|author-link=Noel Malcolm|title=Kosovo: A Short History|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]]|url=https://archive.org/details/kosovo-a-short-history/page/52/mode/2up|year=1998|isbn=978-0-333-66612-8|lang=en}} *{{cite book|last1=Malcolm|first1=Noel|title=Rebels, Believers, Survivors: Studies in the History of the Albanians|date=2020|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0192599223|url=https://books.google.com/books?id=0FXwDwAAQBAJ|lang=en}} *{{cite journal|last1=Rrezja|first1=Agon|title=Zhupa e Podrimës sipas burimeve cirilike të shek. XII-XV / District of Podrima according to Cyrillic sources of the 12th-15th centuries|journal=Gjurmime Albanologjike|date=2011|volume=41-42|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=70071|publisher=Albanological Institute of Pristina|lang=sq}} *{{cite journal|last1=Shukriu|first1=Edi|author-link1=Edi Shukriu|title=Spirals of the prehistoric open rock painting from Kosova|journal=Proceedings of the XV World Congress of the International Union for Prehistoric and Protohistoric Sciences|date=2006|volume=35|url=https://www.academia.edu/1787676|lang=en}} * Shukriu, Muhamed (2001) Prizreni i lashtë: Morfologjia e ecurive për ruajtjen e kulturës materiale. Shtypshkronja Kosova, Prizren, == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{commonscat|Prizren|Prizrenin}} *{{Official website|https://kk.rks-gov.net/prizren/}} *[https://kk.rks-gov.net/prizren/ Visit Prizren] — faqja turistike e qytetit {{Kosova}}{{Komuna e Prizrenit}} [[Kategoria:Prizren| ]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] lnu1c15676t363ctl2s87ur4ott9p2z Diskutim:Skënderbeu 1 4828 2981306 2976338 2026-05-17T04:16:24Z MajavahBot 122738 U arkivuan 2 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Skënderbeu/Arkivi 1]] 2981306 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Skënderbeu/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} q1sqxinjyn3tt0ldgir42u7fgik3026 Njësitë administrative të Kosovës 0 9403 2981410 2846060 2026-05-17T11:06:14Z ~2026-29607-52 187624 përmirësime 2981410 wikitext text/x-wiki Organizmi i vetëqeverisjes lokale në Kosovë është bërë në përputhje me Ligjin për vetëqeverisje lokale i vitit 2008. Në Kosovë vetëqeverisja lokale organizohet në nivel komunal.dhe rajonal ku komunat janë njësi themelore e vetëqeverisjes lokale. (D.V) Gjatë kohës së sistemit të ndëtuar nga shqiptarët po ashtu ajo administrohej në komuna të cilat hynin në rajone (regjione). Ndërsa gjatë kohës së regjimit të Milosheviqit administrimi i Kosovës bëhej në 5 rajone. Kjo ndamje përdoret nga literatura në gjuhët tjera pasi që ata e marrin si burim zyrtarë. == Komunat e Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Komunat e Kosovës}} Në bazë [[Neni]]t 1, të rregullores së [[UNMIK]]-ut 2000/43 të nxjerrur më [[27 korrik]] [[2000]], Kosova ka tridhjetë komuna ashtu siç figurojnë në Tabelën. Sipas kësaj rregullore komunikimi zyrtar përdorë emrat në gjuhën shqipe dhe serbre, përveç që në ato komuna ku komunitetet etnike a gjuhësore joshqiptare dhe joserbe përbëjnë një pjesë substanciale, emrat e komunave jepen edhe në gjuhët e atyre komuniteteve. Kjo rregullore është nxjerrur nga Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm në pajtim me [[Rezuluta 1244|rezolutën 12:44]] (1999) të datës [[10 qershor]] [[1999]]. Po ashtu në këtë rregullore është parashikuar edhe disa të dhëna tjera në lidhje me numrin dhe kufinjët e komunave. Kështu në Nenin 2 të kësaj rrgullore thuhet: ''Shtrirja e çdo komune dhe kufinjtë e tyre skicohen nga zonat e tyre përbërëse kadastrale. Zonat kadastrale të cilat përbëjnë çdo komunë figurojnë në Tabelën ‘B’ të kësaj rregulloreje'' [https://web.archive.org/web/20171213142841/http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/03albanian/A2000regs/RA2000_43.htm]. Në tabelen e dytë të rregullores janë prezantuar gjitha vendbanimet e Kosovës. Hyrja në fuqi e rregullores është bërë më [[27 korrik]] [[2000]]. {{Komunat e Kosovës}} == Rajonet e Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Rajonet administrative të Kosovës}} * sipas sistemit shqiptar Njësitë administrative të Kosovës {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''Rajoni''' shqip || '''Rajoni''' serb. || '''Sipërfaqja''' në km² ||'''Banorë''' 1999-2005 || '''Kryeqyteti''' shqip || '''Kryeqyteti''' serb. |- |'''[[Rajoni i Ferizajit|Ferizaj]]''' || '''Uroševac''' || 1.024 || 229.000 || [[Ferizaji (komuna)|Ferizaj]] || [[Uroševac]] |- |'''[[Rajoni i Gjakovës|Gjakovë]]''' || '''Đakovica''' || 1.236 || 280.000 || [[Gjakova (komuna)|Gjakovë]] || [[Đakovica]] |- |'''[[Rajoni i Gjilanit|Gjilan]]''' || '''Gnjilane''' || 1.331 || 253.000 || [[Gjilani (komuna)|Gjilan]]|| [[Gnjilane]] |- |'''[[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]]''' || '''Kosovska Mitrovica''' || 2.051 || 327.000 || [[Mitrovica (komuna)|Mitrovicë]]|| [[Kosovska Mitrovica]] |- |'''[[Rajoni i Pejës|Pejë]]''' || '''Peć''' || 1.366 || 191.000 || [[Peja (komuna)|Pejë]] || [[Peć]] |- |'''[[Rajoni i Prishtinës|Prishtinë]]''' || '''Priština''' || 2.157 || 604.000 || [[Prishtina (komuna)|Prishtinë]]|| [[Priština]] |- |'''[[Rajoni i Prizrenit|Prizren]]''' || '''Prizren''' || 1.747 || 411.000 || [[Prizreni (komuna)|Prizren]]|| [[Prizren (komuna)]] |} == Sipas sistemit të Millosheviçit == (njësitë administrative (serbisht ''opština'') të Serbisë (jo të Kosovës) : {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''qarku''' serb. || '''qarku''' shqip || '''sipërfaqja''' në km² ||'''banorë''' 1991 || '''kryeqytet''' serb. || '''kryeqytet''' shqip |- |'''[[Kosovo (Bezirk)|Kosovo]]''' || '''Kosovë''' || 3.120 || 672.292 || [[Priština]] || Prishtinë |- |'''[[Kosovska Mitrovica (Bezirk)|Kosovska Mitrovica]]''' || '''Mitrovicë''' || 2.051 || 275.904 || [[Kosovska Mitrovica]] || Mitrovicë |- |'''[[Kosovo-Pomoravlje|Kosovsko Pomoravlje]]''' || '''Kosovë Lindore''' || 1.412 || 217.728 || [[Gnjilane]] || Gjilan |- |'''[[Peć (Bezirk)|Peć]]''' || '''Pejë''' || 2.420 || 414.187 || [[Peć]] || Pejë |- |'''[[Prizren (Bezirk)|Prizren]]''' || '''Prizren''' || 1.909 || 376.076 || [[Prizren]] || Prizren |} == Sektorët e NATO-së == Kosova ndahet në 5 zona operuese që janë të ndryhme nga qarqet sipas Milosheviqit por kanë qendra të njëjta. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''Sektori''' shqip || '''Sektori''' ang. || '''sipërfaqja''' in km² || '''banorë''' 1991 || '''kryeqytet''' serb.<sup>1</sup> || '''kryeqytet''' shqip<sup>1</sup> |- |'''[[Sektori Anglezë|Sektori Anglez]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Prishtina (komuna)|Priština]] || Prishtinë |- |'''[[Sektori Francezë|Sektori Francez]]''' || '''[[?]]''' || [[?]]|| [[?]] || [[Mitrovica (komuna)|Kosovska Mitrovica]] || Mitrovicë |- |'''[[Sektori Amerikanë|Sektori Amerikan]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Ferizaji (komuna)|Urosevac]] || Ferizaj |- |'''[[Sektori Italianë|Sektori Italian]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Peja (komuna)|Peć]] || Pejë |- |'''[[Sektori Gjermanë|Sektori Gjerman]]''' || '''[[?]]''' ||[[?]]|| [[?]] || [[Prizreni (komuna)|Prizren]] || Prizren |} == Burimi i të dhënave == <references /> <sup>1</sup> Përdorimi zyrtarë i emërtimeve të qytetve bëhet shqip dhe serbisht (shkronja latine)[[?]] == Lidhje të jashtme == * [http://kk.rks-gov.net/ Faqet zyrtare të komunave të Republikës së Kosovës] {{shqip}}{{SistemishtetrorKSH|Shërbimet}} [[Kategoria:Ndarje administrative|Territoriale]] [[Kategoria:Njësi administrative në Kosovë|*]] 23z3apebdo8i9hoyz427jxbyjuuy18j 2981414 2981410 2026-05-17T11:13:41Z ~2026-29607-52 187624 2981414 wikitext text/x-wiki '''Njësitë administrative të Kosovës''' janë formë e organizmit të vetëqeverisjes lokale në Kosovë që është bërë në përputhje me Ligjin për vetëqeverisje lokale të vitit 2008. Në Kosovë vetëqeverisja lokale organizohet në nivel komunal.dhe rajonal ku komunat janë njësi themelore e vetëqeverisjes lokale. Gjatë kohës së sistemit të ndërtuar nga shqiptarët po ashtu ajo administrohej në komuna të cilat hynin në rajone (regjione). Ndërsa gjatë kohës së regjimit të Milosheviqit administrimi i Kosovës bëhej në 5 rajone. Kjo ndamje përdoret nga literatura në gjuhët tjera pasi që ata e marrin si burim zyrtarë. == Komunat e Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Komunat e Kosovës}} Në bazë Nenit 1, të rregullores së [[UNMIK]]-ut 2000/43 të nxjerrur më [[27 korrik]] [[2000]], Kosova ka tridhjetë komuna ashtu siç figurojnë në Tabelën. Sipas kësaj rregullore komunikimi zyrtar përdorë emrat në gjuhën shqipe dhe serbre, përveç që në ato komuna ku komunitetet etnike a gjuhësore joshqiptare dhe joserbe përbëjnë një pjesë substanciale, emrat e komunave jepen edhe në gjuhët e atyre komuniteteve. Kjo rregullore është nxjerrur nga Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm në pajtim me [[Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara|Rerezolutën 1244]] të datës [[10 qershor]] [[1999]]. Po ashtu në këtë rregullore është parashikuar edhe disa të dhëna tjera në lidhje me numrin dhe kufinjët e komunave. Kështu në Nenin 2 të kësaj rrgullore thuhet: ''Shtrirja e çdo komune dhe kufinjtë e tyre skicohen nga zonat e tyre përbërëse kadastrale. Zonat kadastrale të cilat përbëjnë çdo komunë figurojnë në Tabelën ‘B’ të kësaj rregulloreje'' [https://web.archive.org/web/20171213142841/http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/03albanian/A2000regs/RA2000_43.htm]. Në tabelen e dytë të rregullores janë prezantuar gjitha vendbanimet e Kosovës. Hyrja në fuqi e rregullores është bërë më [[27 korrik]] [[2000]]. {{Komunat e Kosovës}} == Rajonet e Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Rajonet administrative të Kosovës}} * sipas sistemit shqiptar Njësitë administrative të Kosovës {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''Rajoni''' shqip || '''Rajoni''' serb. || '''Sipërfaqja''' në km² ||'''Banorë''' 1999-2005 || '''Kryeqyteti''' shqip || '''Kryeqyteti''' serb. |- |'''[[Rajoni i Ferizajit|Ferizaj]]''' || '''Uroševac''' || 1.024 || 229.000 || [[Ferizaji (komuna)|Ferizaj]] || [[Uroševac]] |- |'''[[Rajoni i Gjakovës|Gjakovë]]''' || '''Đakovica''' || 1.236 || 280.000 || [[Gjakova (komuna)|Gjakovë]] || [[Đakovica]] |- |'''[[Rajoni i Gjilanit|Gjilan]]''' || '''Gnjilane''' || 1.331 || 253.000 || [[Gjilani (komuna)|Gjilan]]|| [[Gnjilane]] |- |'''[[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]]''' || '''Kosovska Mitrovica''' || 2.051 || 327.000 || [[Mitrovica (komuna)|Mitrovicë]]|| [[Kosovska Mitrovica]] |- |'''[[Rajoni i Pejës|Pejë]]''' || '''Peć''' || 1.366 || 191.000 || [[Peja (komuna)|Pejë]] || [[Peć]] |- |'''[[Rajoni i Prishtinës|Prishtinë]]''' || '''Priština''' || 2.157 || 604.000 || [[Prishtina (komuna)|Prishtinë]]|| [[Priština]] |- |'''[[Rajoni i Prizrenit|Prizren]]''' || '''Prizren''' || 1.747 || 411.000 || [[Prizreni (komuna)|Prizren]]|| [[Prizren (komuna)]] |} == Sipas sistemit të Millosheviçit == (njësitë administrative (serbisht ''opština'') të Serbisë (jo të Kosovës) : {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''qarku''' serb. || '''qarku''' shqip || '''sipërfaqja''' në km² ||'''banorë''' 1991 || '''kryeqytet''' serb. || '''kryeqytet''' shqip |- |'''[[Kosovo (Bezirk)|Kosovo]]''' || '''Kosovë''' || 3.120 || 672.292 || [[Priština]] || Prishtinë |- |'''[[Kosovska Mitrovica (Bezirk)|Kosovska Mitrovica]]''' || '''Mitrovicë''' || 2.051 || 275.904 || [[Kosovska Mitrovica]] || Mitrovicë |- |'''[[Kosovo-Pomoravlje|Kosovsko Pomoravlje]]''' || '''Kosovë Lindore''' || 1.412 || 217.728 || [[Gnjilane]] || Gjilan |- |'''[[Peć (Bezirk)|Peć]]''' || '''Pejë''' || 2.420 || 414.187 || [[Peć]] || Pejë |- |'''[[Prizren (Bezirk)|Prizren]]''' || '''Prizren''' || 1.909 || 376.076 || [[Prizren]] || Prizren |} == Sektorët e NATO-së == Kosova ndahet në 5 zona operuese që janë të ndryhme nga qarqet sipas Milosheviqit por kanë qendra të njëjta. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''Sektori''' shqip || '''Sektori''' ang. || '''sipërfaqja''' in km² || '''banorë''' 1991 || '''kryeqytet''' serb.<sup>1</sup> || '''kryeqytet''' shqip<sup>1</sup> |- |'''[[Sektori Anglezë|Sektori Anglez]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Prishtina (komuna)|Priština]] || Prishtinë |- |'''[[Sektori Francezë|Sektori Francez]]''' || '''[[?]]''' || [[?]]|| [[?]] || [[Mitrovica (komuna)|Kosovska Mitrovica]] || Mitrovicë |- |'''[[Sektori Amerikanë|Sektori Amerikan]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Ferizaji (komuna)|Urosevac]] || Ferizaj |- |'''[[Sektori Italianë|Sektori Italian]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Peja (komuna)|Peć]] || Pejë |- |'''[[Sektori Gjermanë|Sektori Gjerman]]''' || '''[[?]]''' ||[[?]]|| [[?]] || [[Prizreni (komuna)|Prizren]] || Prizren |} == Shih edhe == * [[Historia e Kosovës]] * [[Vendbanimet e Kosovës]] == Burimi i të dhënave == <references /> <sup>1</sup> Përdorimi zyrtarë i emërtimeve të qytetve bëhet shqip dhe serbisht (shkronja latine)[[?]] == Lidhje të jashtme == * [http://kk.rks-gov.net/ Faqet zyrtare të komunave të Republikës së Kosovës] {{shqip}}{{SistemishtetrorKSH|Shërbimet}} [[Kategoria:Ndarje administrative|Territoriale]] [[Kategoria:Njësi administrative në Kosovë|*]] a9vopl8ujkv1kh2x7x520xe62wey6v6 2981417 2981414 2026-05-17T11:18:22Z ~2026-29607-52 187624 2981417 wikitext text/x-wiki '''Njësitë administrative të Kosovës''' janë formë e organizmit të vetëqeverisjes lokale në Kosovë që është bërë në përputhje me Ligjin për vetëqeverisje lokale të vitit 2008. Në Kosovë vetëqeverisja lokale organizohet në nivel komunal.dhe rajonal ku komunat janë njësi themelore e vetëqeverisjes lokale. Gjatë kohës së sistemit të ndërtuar nga shqiptarët po ashtu ajo administrohej në komuna të cilat hynin në rajone (regjione). Ndërsa gjatë kohës së regjimit të Milosheviqit administrimi i Kosovës bëhej në 5 rajone. Kjo ndamje përdoret nga literatura në gjuhët tjera pasi që ata e marrin si burim zyrtarë. == Komunat e Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Komunat e Kosovës}} Në bazë Nenit 1, të rregullores së [[UNMIK]]-ut 2000/43 të nxjerrur më [[27 korrik]] [[2000]], Kosova ka tridhjetë komuna ashtu siç figurojnë në Tabelën. Sipas kësaj rregullore komunikimi zyrtar përdorë emrat në gjuhën shqipe dhe serbre, përveç që në ato komuna ku komunitetet etnike a gjuhësore joshqiptare dhe joserbe përbëjnë një pjesë substanciale, emrat e komunave jepen edhe në gjuhët e atyre komuniteteve. Kjo rregullore është nxjerrur nga Përfaqësuesi Special i Sekretarit të Përgjithshëm në pajtim me [[Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara|Rerezolutën 1244]] të datës [[10 qershor]] [[1999]]. Po ashtu në këtë rregullore është parashikuar edhe disa të dhëna tjera në lidhje me numrin dhe kufinjët e komunave. Kështu në Nenin 2 të kësaj rrgullore thuhet: ''Shtrirja e çdo komune dhe kufinjtë e tyre skicohen nga zonat e tyre përbërëse kadastrale. Zonat kadastrale të cilat përbëjnë çdo komunë figurojnë në Tabelën ‘B’ të kësaj rregulloreje'' [https://web.archive.org/web/20171213142841/http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/03albanian/A2000regs/RA2000_43.htm]. Në tabelen e dytë të rregullores janë prezantuar gjitha vendbanimet e Kosovës. Hyrja në fuqi e rregullores është bërë më [[27 korrik]] [[2000]]. {{Komunat e Kosovës}} == Rajonet e Kosovës == {{Shiko gjithashtu|Rajonet administrative të Kosovës}} * sipas sistemit shqiptar Njësitë administrative të Kosovës {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''Rajoni''' shqip || '''Rajoni''' serb. || '''Sipërfaqja''' në km² ||'''Banorë''' 1999-2005 || '''Kryeqyteti''' shqip || '''Kryeqyteti''' serb. |- |'''[[Rajoni i Ferizajit|Ferizaj]]''' || '''Uroševac''' || 1.024 || 229.000 || [[Ferizaji (komuna)|Ferizaj]] || [[Uroševac]] |- |'''[[Rajoni i Gjakovës|Gjakovë]]''' || '''Đakovica''' || 1.236 || 280.000 || [[Gjakova (komuna)|Gjakovë]] || [[Đakovica]] |- |'''[[Rajoni i Gjilanit|Gjilan]]''' || '''Gnjilane''' || 1.331 || 253.000 || [[Gjilani (komuna)|Gjilan]]|| [[Gnjilane]] |- |'''[[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]]''' || '''Kosovska Mitrovica''' || 2.051 || 327.000 || [[Mitrovica (komuna)|Mitrovicë]]|| [[Kosovska Mitrovica]] |- |'''[[Rajoni i Pejës|Pejë]]''' || '''Peć''' || 1.366 || 191.000 || [[Peja (komuna)|Pejë]] || [[Peć]] |- |'''[[Rajoni i Prishtinës|Prishtinë]]''' || '''Priština''' || 2.157 || 604.000 || [[Prishtina (komuna)|Prishtinë]]|| [[Priština]] |- |'''[[Rajoni i Prizrenit|Prizren]]''' || '''Prizren''' || 1.747 || 411.000 || [[Prizreni (komuna)|Prizren]]|| [[Prizren (komuna)]] |} == Sipas sistemit të Millosheviçit == (njësitë administrative (serbisht ''opština'') të Serbisë (jo të Kosovës) : {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''qarku''' serb. || '''qarku''' shqip || '''sipërfaqja''' në km² ||'''banorë''' 1991 || '''kryeqytet''' serb. || '''kryeqytet''' shqip |- |'''[[Kosovo (Bezirk)|Kosovo]]''' || '''Kosovë''' || 3.120 || 672.292 || [[Priština]] || Prishtinë |- |'''[[Kosovska Mitrovica (Bezirk)|Kosovska Mitrovica]]''' || '''Mitrovicë''' || 2.051 || 275.904 || [[Kosovska Mitrovica]] || Mitrovicë |- |'''[[Kosovo-Pomoravlje|Kosovsko Pomoravlje]]''' || '''Kosovë Lindore''' || 1.412 || 217.728 || [[Gnjilane]] || Gjilan |- |'''[[Peć (Bezirk)|Peć]]''' || '''Pejë''' || 2.420 || 414.187 || [[Peć]] || Pejë |- |'''[[Prizren (Bezirk)|Prizren]]''' || '''Prizren''' || 1.909 || 376.076 || [[Prizren]] || Prizren |} == Sektorët e NATO-së == Kosova ndahet në 5 zona operuese që janë të ndryhme nga qarqet sipas Milosheviqit por kanë qendra të njëjta. {| border="1" cellspacing="0" cellpadding="4" |- || '''Sektori''' shqip || '''Sektori''' ang. || '''sipërfaqja''' in km² || '''banorë''' 1991 || '''kryeqytet''' serb.<sup>1</sup> || '''kryeqytet''' shqip<sup>1</sup> |- |'''[[Sektori Anglezë|Sektori Anglez]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Prishtina (komuna)|Priština]] || Prishtinë |- |'''[[Sektori Francezë|Sektori Francez]]''' || '''[[?]]''' || [[?]]|| [[?]] || [[Mitrovica (komuna)|Kosovska Mitrovica]] || Mitrovicë |- |'''[[Sektori Amerikanë|Sektori Amerikan]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Ferizaji (komuna)|Urosevac]] || Ferizaj |- |'''[[Sektori Italianë|Sektori Italian]]''' || '''[[?]]''' || [[?]] || [[?]] || [[Peja (komuna)|Peć]] || Pejë |- |'''[[Sektori Gjermanë|Sektori Gjerman]]''' || '''[[?]]''' ||[[?]]|| [[?]] || [[Prizreni (komuna)|Prizren]] || Prizren |} == Shih edhe == * [[Historia e Kosovës]] * [[Vendbanimet e Kosovës]] * [[Lista e vendbanimeve në Kosovë]] * [[Vendbanimet e Kosovës sipas komunave]] == Burimi i të dhënave == <references /> <sup>1</sup> Përdorimi zyrtarë i emërtimeve të qytetve bëhet shqip dhe serbisht (shkronja latine)[[?]] == Lidhje të jashtme == * [http://kk.rks-gov.net/ Faqet zyrtare të komunave të Republikës së Kosovës] {{shqip}}{{SistemishtetrorKSH|Shërbimet}} [[Kategoria:Ndarje administrative|Territoriale]] [[Kategoria:Njësi administrative në Kosovë|*]] lo122rqhdz30cdem2wauidd8ilkcora Stampa:Shqip 10 10398 2981419 2724365 2026-05-17T11:20:51Z ~2026-29607-52 187624 2981419 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Shqip |image = |title = [[Ilirët|<span style="color:#000;">Shqip</span>]] |titlestyle = font-size:100%; background:red; border:1px #000 solid; |liststyle = font-size:100%; |list1 = [[Shqipëria]] – [[Kosova]] – [[Çamëria]] – [[Maqedonia]] – [[Sanxhaku (krahinë)|Sanxhaku]] – [[Mali i Zi]] - [[Lugina e Preshevës]] }} <noinclude> [[Kategoria:Gjuha shqipe|Stampa]] [[Kategoria:Stampa Lista|Stampa Lista]] </noinclude> ghlub7r0tju7s5xfkfc3dutn0kp47gu Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara 0 22622 2981420 2832515 2026-05-17T11:31:30Z ~2026-29607-52 187624 /* Lexo edhe */ 2981420 wikitext text/x-wiki {{UNMIK}} '''Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit''' u miratua më [[10 qershor]] [[1999]], pas marrëveshjes për tërheqjen e trupave serbe nga [[Kosova]]. Kjo rezolutë e përcakton statusin politik të Kosovë si protektorat të [[OKB|OKB-së]], dhe jep administrimin e Kosovës po kësaj organizate ndërkombëtare. Sipas kësaj rezolute OKB ka përgjegjësin për administratën civile kurse NATO për sigurinë në Kosovë. Edhe pse rezoluta e bën Kosovën protektorat të OKB-së, në këtë rezolutë disa herë përmendet se Kosova është pjesë e [[Jugosllavia|Jugosllavisë]]. Ganezi, [[Kofi Annan]], ishte sekretar gjeneral i OKB-së kur u miratua kjo rezolutë. == Lexo edhe == * [[OKB]] * [[PSSP]] * [[UNMIK]] * [[Shpallja e Pavarësisë së Kosovës]] * [[Institucionet e Përkohshme të Vetëqeverisjes në Kosovë]] * [[Vendimi i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë për Kosovën]] == Lidhje të jashtme == {{Wikisource|Rezoluta 1244}} * [https://web.archive.org/web/20061214154521/http://www.unmikonline.org/regulations/unmikgazette/03albanian/Res1244ALB.pdf Teksti i plotë i rezolutë në shqip (PDF)] * [https://web.archive.org/web/20080216011030/http://www.unmikonline.org/press/reports/N9917289.pdf Teksti i plotë i rezolutës në anglisht (PDF)] [[Kategoria:Pavarësia e Kosovës]] rtvj9190ct39vn1af5si5q5ucghw66u Wikipedia:Kuvendi 4 26026 2981167 2980718 2026-05-16T14:04:05Z MediaWiki message delivery 56618 /* Wiki Loves Eurovision 2026 */ pjesë e re 2981167 wikitext text/x-wiki {{Wikipedia:Kuvendi/Hyrja}} {{TOC left}} {{Clear}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Wikipedia:Kuvendi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 24 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <!-- Skruani vetëm nën këtë vizë.--> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> == Ftoheni të kontribuoni në “Coordinate Me 2026” == Nga '''1-31''' maj, Wikimedian-ët e Gjuhës Shqipe organizojnë fushatën “'''Coordinate Me 2026'''” në Wikidata. Qëllimi i fushatës është përmirësimi i koordinatave gjeografike në Wikidata për '''Shqipërinë''' dhe '''Kosovën'''. Ju ftojmë të merrni pjesë dhe të kontribuoni në vendosjen e koordinatave gjeografike të fshatrave, qyteteve, objekteve, monumenteve, institucioneve publike – në çdo njësi në Wikidata që ka lokacion. Fushata është e hapur për të gjithë, si për përdoruesit me përvojë dhe për ata që duan të fillojnë në Wikidata. Në faqen e fushatës ka udhëzime, informacione për pjesëmarrje dhe çmime në nivel ndërkombetar. Për më shume, lexoni këtu: https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:Events/Coordinate_Me_2026 Për të kontribuar për Kosovën, regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/wikidata/Coordinate%20Me%202026%20XK%20(2026)?enroll= këtu:] Për të kontribuar për Shqipërinë regjistrohuni [https://outreachdashboard.wmflabs.org/courses/wikidata/Coordinate%20Me%202026%20AL%20(2026)?enroll= këtu.] == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=30401522 --> gcefc27rv77uyyyhs3ryckx8jg5jjh6 Sacha Baron Cohen 0 27921 2981157 2981062 2026-05-16T13:32:58Z Qendrimi15 122927 2981157 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sacha Baron Cohen | image = Sacha Baron Cohen (2024) 03.jpg | caption = Baron Cohen më 2024 | birth_name = Sacha Noam Baron Cohen | birth_date = 13 tetor 1971 | birth_place = Londër, Angli<!-- Only major city and country, no boroughs or neighbourhoods per the rules. --> | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | occupation = {{hlist|Komedian|aktor|skenarist|producent}} | years_active = 1995–present | spouse = {{marriage|[[Isla Fisher]]|2010}} | children = 3 | relatives = {{ubl|[[Erran Baron Cohen]] (vëlla)|[[Ash Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Simon Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Dan Baron Cohen]] (kushërirë)}} }} '''Sacha Noam Baron Cohen''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: סָשָׁה נֹעַם בָּרוֹן כֹּהֵן; lindi më [[13 tetor]] [[1971]]) është një komedian, aktor, skenarist dhe producent anglez. Ai është më i njohur për krijimin dhe portretizimin e personazheve satirikë imagjinar [[Ali G]], [[Borat|Borat Sagdiyev]], [[Brüno Gehard]] dhe [[The Dictator (film 2012)|Gjeneral Admiral Haffaz Aladeen]]. Personazhet e tij ndërveprojnë me subjekte që nuk dyshojnë, të cilët nuk e kuptojnë se janë krijuar. Në [[British Comedy Awards]] 2012, Baron Cohen mori Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme dhe pranoi çmimin në personazh si Ali G. Në vitin 2013, ai mori BAFTA Charlie Chaplin [[Britannia Awards|Britannia Award]] për ekselencë në komedi. Në vitin 2018, ''[[The Times]]'' e emëroi atë në mesin e 30 komedianëve më të mirë që jetojnë. Duke filluar karrierën e tij në televizion, Baron Cohen u emërua i sapoardhuri më i mirë në [[British Comedy Awards]] 1999 për ''[[The 11 O'Clock Show]]''. Ai krijoi dhe luajti si personazhi i tij Ali G në ''[[Da Ali G Show]]'' (2000–2004), duke marrë dy [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA Awards]]. Projekti i tij i ardhshëm televiziv, ''[[Who Is America?]]'' (2018) për [[Showtime (TV network)|Showtime]], e pa atë të nominuar për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Seri Televizive Muzikore ose Komedi]]. Në vitin 2019, ai portretizoi [[Eli Cohen]] në serialin e kufizuar ''[[The Spy (seri televizive)|The Spy]]'' për [[OCS (TV channel)|OCS]] dhe [[Netflix]], për të cilin ai mori një nominim për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Miniseri ose Film Televiziv]]. Baron Cohen ka prodhuar dhe/ose interpretuar në filma komedi, si ''[[Ali G Indahouse]]'' (2002), ''[[Borat (film)|Borat]]'' (2006) dhe vazhdimin e tij ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' (2020), ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' (2006), ''[[Brüno]]'' (2009), dhe ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' (2012). Ai është shfaqur gjithashtu në filma dramatikë duke përfshirë ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (film 2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' (2011), ''[[Les Misérables (film 2012)|Les Misérables]]'' (2012), dhe ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' (2020). Në vitin 2016, ai luajti në Grimsby dhe luajti bashkë në ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]''. Rolet e tij të aktrimit të zërit përfshijnë Mbretin Julien XIII në serinë e filmave të ''[[Madagascar (seri filmike)|Madagascar]]''(2005–2012) dhe Uncle Ugo në ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' (2021). == Jeta e hershme == Sacha Noam Baron Cohen lindi në një familje [[Jehudët|jehude]]<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |title=Sacha Baron Cohen: The men in his life |date=2009-04-27 |work=[[The Independent]] |access-date=2018-05-25 |quote=He was born in 1971, the youngest of three boys in a middle-class family from west London. |archive-date=2018-07-02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702131623/https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |url-status=live}}</ref> në zonën [[Hammersmith]] të [[Londra|Londrës]] më 13 tetor 1971.<ref name="upi">{{cite news |url= https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730|title= UPI Almanac for Tuesday, Oct. 13, 2020 |work= [[United Press International]] |date= 13 tetor 2020 |access-date= 24 maj 2021 |language= en |quote= ...Sacha Baron Cohen in 1971 (age 49)... |archive-date= 13 tetor 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201013125524/https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730 |url-status= live }}</ref> Nëna e tij, fotografja Daniella (mbiemri i vajzërisë Weiser), lindi në [[Mandati britanik i Palestinës|Palestinën e mandatuar britanike]] në vitin 1939 nga prindër gjermanë jehude.<ref name=bookref1>{{cite book|title=Sacha Baron Cohen: The Unauthorized Biography: From Cambridge to Kazakhstan|author=Tracy, K.|date=2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=9781429993937|url=https://books.google.com/books?id=lqMEpeNCwL0C|page=10|access-date=22 nëntor 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|title=The musical Baron Cohen brother comes into his own|last=Pfefferman|first=Naomi|date=13 korrik 2007|work=Jewish Journal|access-date=25 maj 2018|archive-date=25 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525205042/http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|url-status=live}}</ref> Babai i tij, redaktor i shndërruar në pronar dyqani veshjesh Gerald "Jerry" Baron Cohen (1932–2016), lindi në një familje jehude bjelloruse në Londër dhe u rrit në qytetin uellsian [[Pontypridd]].<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|title=An Interview With The Real Sacha Baron Cohen|date=16 korrik 2009|work=[[NPR]]|access-date=25 maj 2018|language=en|quote=Sacha Baron Cohen: "I'd say that I'm very, very proud of my Jewish identity. I'm proud to be a Jew"|archive-date=26 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526040951/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|title='Borat da!' Sacha Baron Cohen's Welsh roots revealed|date=22 tetor 2020|website=Nation.Cymru|access-date=22 prill 2021|archive-date=22 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422071104/https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|url-status=live}}</ref> Baron Cohen u arsimua në [[St Columba's College, St Albans|St Columba's College]] në [[St Albans]], përpara se të transferohej në [[Haberdashers' Boys' School|Haberdashers' Aske's Boys' School]] në [[Elstree]].<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | title = Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face | author = [[Andrew Anthony]] | newspaper = [[The Observer]] | archive-date = 11 nëntor 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111111170925/http://www.guardian.co.uk/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | date = 7 qershor 2009 | url-status=dead | df = dmy-all | language = en}}</ref> Më pas ai studioi histori me fokus në [[antisemitizëm]] në [[Christ's College, Cambridge]], duke u diplomuar në vitin 1993 me nderime të nivelit të lartë.<ref>{{cite web |url=http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |publisher=[[Christ's College, Cambridge]] |title=Alumni: Distinguished Members: Sacha Baron Cohen |archive-date=13 tetor 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen/ Christ's College – Alumni – Sacha Baron Cohen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |date=13 tetor 2011}} 2008 Christ's College</ref> Si student universitar, ai shkroi tezën e tij mbi rolin e aktivistëve jehudë në [[Lëvizja për të drejtat civile|lëvizjen amerikane për të drejtat civile]].<ref>{{Citation|title=ADL International Leadership Award Presented to Sacha Baron Cohen at Never Is Now 2019|date=21 nëntor 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|language=en|access-date=24 nëntor 2019|archive-date=13 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210507/https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|url-status=live}}</ref> Ai ishte anëtar i Klubit Dramatik Amatorë të Universitetit të Kembrixhit, ku performoi në shfaqje të tilla si ''[[Fiddler on the Roof]]'' dhe ''[[Cyrano de Bergerac (shfaqje)|Cyrano de Bergerac]]'', dhe aktroi në shfaqje me lëvizjen rinore [[Sionismi laburist|laburiste]] [[Habonim Dror]].<ref name="guardian.co.uk">[https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |date=7 maj 2021 }}. ''The Observer''. 1 September 2006.</ref> Ai luajti violonçel ndërsa ishte i vogël dhe bëri debutimin e tij televiziv si violonçelist në ''Fanfare for Young Musicians''. == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''Punch'' | Personazh i panjohur | Film i shkurtër |- | 2000 | ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' | Vinnie | |- | 2002 | ''[[Ali G Indahouse]]'' | [[Ali G]]<br/>[[Borat|Borat Sagdiyev]] | Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2003 | ''[[Spyz]]'' | Ali G<br/>[[James Bond (personazh letrar)|James Bond]] | Film i shkurtër<br />Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2005 | ''[[Madagascar (film 2005)|Madagascar]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2006 | ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' | Jean Girard | [[MTV Movie Award for Best Kiss]] <small>(with [[Will Ferrell]])</small> |- | 2006 | ''[[Borat (film)|Borat]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent<br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]]<br />[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />[[Online Film Critics Society]] Award for Best Breakthrough Performance<br />[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />[[Toronto Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]<br />Nominated—Central Ohio Film Critics Association Award for Actor of the Year<br />Nominated—[[Chicago Film Critics Association Award]] for Most Promising Performer<br />Nominated—[[Empire Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Irish Film & Television Awards]] – Best International Actor<br />Nominated—[[London Film Critics Circle]] Award for British Actor of the Year<br />Nominated—[[New York Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Online Film Critics Society Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Satellite Award]] for Best Actor |- | 2007 | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' | [[Adolfo Pirelli|Signor Adolfo Pirelli]] | Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]] |- | 2008 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | King Julien XIII | Voice |- | 2009 | ''[[Brüno]]'' | [[Brüno Gehard]] | Gjithashtu skenarist dhe producent <br /> [[Evening Standard British Film Awards#2009 Winners|Evening Standard British Film Awards]]: [[Peter Sellers]] award for Best Comedy<br />Nominated—[[Teen Choice Award]] Choice Summer Movie Actor |- | 2010 | ''[[Dinner for Schmucks]]'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | 2011 | ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' | Inspector Gustav Dasté | |- | 2012 | ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' | Admiral General Haffaz Aladeen | Gjithashtu skenarist dhe producent |- | 2012 | ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2012 | ''[[Les Misérables (film 2022)|Les Misérables]]'' | [[Thénardiers|M. Thénardier]] | [[National Board of Review Award for Best Cast]]<br />[[Satellite Award for Best Cast – Motion Picture]]<br />[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble]]<br />Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]]<br />Nominated—Phoenix Film Critics Society Award for Best Cast<br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]<br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] |- | 2013 | ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' | [[BBC News]] Reporter | Cameo<br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Fight]] |- | 2016 | ''[[Grimsby (film)|Grimsby]]'' | Kyle Allen "Nobby" Butcher | Also writer and producer |- | 2016 | ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]'' | [[Father Time|Time]] | |- | 2020 | ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' | [[Abbie Hoffman]] | Gjithashtu prodhues i asociuar <br /> [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] <br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Movie]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actor of the Year]] <br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]] <br />Nominated—[[St. Louis Gateway Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]] |- | 2020 | ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent <br />[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy]] <br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]] |- | 2021 | ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' | Uncle Ugo | Zëri<ref name="BaronCohen">{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=In 'Luca,' Pixar's latest, it's a story about fish out of water — literally|url=https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|website=Boston Globe|language=en|access-date=12 qershor 2021|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612003952/https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[Balls Up]]'' | Pavio Curto Bundchen | |- | ''[[Ladies First (film 2026)|Ladies First]]'' | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://www.hamhigh.co.uk/news/24814840.netflix-film-ladies-first-shot-nassington-road-hampstead/|title=Netflix film Ladies First shot in Nassington Road, Hampstead|website=Ham and High|date=23 dhjetor 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> |- |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1988 | ''[[EastEnders]]'' | School Student | Episode 316 |- | rowspan="2" | 1995 | ''Jack and Jeremy's Police 4'' | Execution victim | Film televiziv |- | ''Pump TV'' | rowspan="2" | Himself (presenter) | |- | 1996–1997 | ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Comedy Nation'' | Role të ndryshme | 9 epizoda |- | ''Live from the Lighthouse'' | rowspan="2" | Ali G | Television special |- | 1998–1999 | ''[[The 11&nbsp;O'Clock Show]]'' | 45 epizoda; gjithashtu skenarist |- | 2000–2004 | ''[[Da Ali G Show]]'' | Ali G<br/>Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 18 epizoda; gjithashtu krijues, shkrimtar dhe producent ekzekutiv |- | 2004 | ''[[Borat's Television Programme]]'' | Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 2 epizoda; gjithashtu krijues<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ted|date=2022-12-05|title=Sacha Baron Cohen's Borat Singes Donald Trump, Kanye West And Anti-Semitism In Irreverent Appearance For Kennedy Center Honors|url=https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|access-date=2022-12-05|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074236/https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|url-status=live}}</ref> |- | 2005 | ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' | Larry's guide | Epizodi: "The End" |- | 2006 | ''[[Night of Too Many Stars]]'' | Borat Sagdiyev | Television special |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | Jakob (zëri)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1614895/ The Greatest Story Ever D'ohed (#21.16)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233105/https://www.imdb.com/title/tt1614895/ |date=7 December 2022 }}. ''IMDb''.</ref> | Epizodi: "[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" |- | 2013 | ''[[Eastbound and Down]]'' | Ronnie Thelman | Epizodi: "Chapter 29" |- | 2015 | ''Highston'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Zen Diaries of Garry Shandling]]'' | Himself | Dokumentar televiziv |- | ''[[Seth Rogen's Hilarity for Charity]]'' | Himself | Television special |- | ''[[Who Is America?]]'' | Various characters | 7 episode; gjithashtu krijues, skrnarist, regjisor dhe producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|title=IMDb|website=[[IMDb]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210511/https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|archive-date=13 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ''[[The Spy (TV series)|The Spy]]'' | [[Eli Cohen]] | 6 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | TBA | ''[[Disclaimer (seri televizive)|Disclaimer]]'' | | Miniseri i ardhshëm |- | 2025 | ''[[Ironheart (miniseri)|Ironheart]]'' | Mystery Man | Post-production |} === Video muzikore === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col" | Viti !scope="col" | Titulli !scope="col" | Roli !scope="col" | Artist |- | 2000 | "[[Music (kënga e Madonna)|Music]]"<ref>{{cite web|last=Manning|first=Kara|url=http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|title=Madonna Wraps Video As "Music" Leaks Online|publisher=MTV News. Viacom|date=31 maj 2000|access-date=6 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009224558/http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|archive-date=9 tetor 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|title=Top 'TRL' Video Cameos: Ali G Shows Madonna The Real Big Ben!|publisher=MTV Buzzworthy. Viacom|date=13 nëntor 2008|access-date=29 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225836/http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|archive-date=4 tetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|work=BBC News|title=Ali G 'stars in Madonna video'|date=30 prill 2000|access-date=28 mars 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911050701/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|archive-date=11 shtator 2015|url-status=live}}</ref> | Ali G | [[Madonna]] |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/name/nm0056187/ Sacha Baron Cohen] at [[IMDb]] * {{MySpace|borat|Sacha Baron Cohen (Borat)}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] [[Kategoria:Humoristë anglezë]] [[Kategoria:Producentë anglezë]] [[Kategoria:Skenaristë anglezë]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje izraelite]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje bjelloruso-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje gjermano-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje uellsiane]] [[Kategoria:Personalitete televizive angleze]] {{aktor-cung}} q1rqfzspmwjt28in713f1apqzkp2t09 2981169 2981157 2026-05-16T14:06:13Z Qendrimi15 122927 2981169 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sacha Baron Cohen | image = Sacha Baron Cohen (2024) 03.jpg | caption = Baron Cohen më 2024 | birth_name = Sacha Noam Baron Cohen | birth_date = 13 tetor 1971 | birth_place = Londër, Angli<!-- Only major city and country, no boroughs or neighbourhoods per the rules. --> | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | occupation = {{hlist|Komedian|aktor|skenarist|producent}} | years_active = 1995–present | spouse = {{marriage|[[Isla Fisher]]|2010|2025|end=div.}} | children = 3 | relatives = {{ubl|[[Erran Baron Cohen]] (vëlla)|[[Ash Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Simon Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Dan Baron Cohen]] (kushërirë)}} }} '''Sacha Noam Baron Cohen''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: סָשָׁה נֹעַם בָּרוֹן כֹּהֵן; lindi më [[13 tetor]] [[1971]]) është një komedian, aktor, skenarist dhe producent anglez. Ai është më i njohur për krijimin dhe portretizimin e personazheve satirikë imagjinar [[Ali G]], [[Borat|Borat Sagdiyev]], [[Brüno Gehard]] dhe [[The Dictator (film 2012)|Gjeneral Admiral Haffaz Aladeen]]. Personazhet e tij ndërveprojnë me subjekte që nuk dyshojnë, të cilët nuk e kuptojnë se janë krijuar. Në [[British Comedy Awards]] 2012, Baron Cohen mori Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme dhe pranoi çmimin në personazh si Ali G. Në vitin 2013, ai mori BAFTA Charlie Chaplin [[Britannia Awards|Britannia Award]] për ekselencë në komedi. Në vitin 2018, ''[[The Times]]'' e emëroi atë në mesin e 30 komedianëve më të mirë që jetojnë. Duke filluar karrierën e tij në televizion, Baron Cohen u emërua i sapoardhuri më i mirë në [[British Comedy Awards]] 1999 për ''[[The 11 O'Clock Show]]''. Ai krijoi dhe luajti si personazhi i tij Ali G në ''[[Da Ali G Show]]'' (2000–2004), duke marrë dy [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA Awards]]. Projekti i tij i ardhshëm televiziv, ''[[Who Is America?]]'' (2018) për [[Showtime (TV network)|Showtime]], e pa atë të nominuar për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Seri Televizive Muzikore ose Komedi]]. Në vitin 2019, ai portretizoi [[Eli Cohen]] në serialin e kufizuar ''[[The Spy (seri televizive)|The Spy]]'' për [[OCS (TV channel)|OCS]] dhe [[Netflix]], për të cilin ai mori një nominim për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Miniseri ose Film Televiziv]]. Baron Cohen ka prodhuar dhe/ose interpretuar në filma komedi, si ''[[Ali G Indahouse]]'' (2002), ''[[Borat (film)|Borat]]'' (2006) dhe vazhdimin e tij ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' (2020), ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' (2006), ''[[Brüno]]'' (2009), dhe ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' (2012). Ai është shfaqur gjithashtu në filma dramatikë duke përfshirë ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (film 2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' (2011), ''[[Les Misérables (film 2012)|Les Misérables]]'' (2012), dhe ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' (2020). Në vitin 2016, ai luajti në Grimsby dhe luajti bashkë në ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]''. Rolet e tij të aktrimit të zërit përfshijnë Mbretin Julien XIII në serinë e filmave të ''[[Madagascar (seri filmike)|Madagascar]]''(2005–2012) dhe Uncle Ugo në ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' (2021). == Jeta e hershme == Sacha Noam Baron Cohen lindi në një familje [[Jehudët|jehude]]<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |title=Sacha Baron Cohen: The men in his life |date=2009-04-27 |work=[[The Independent]] |access-date=2018-05-25 |quote=He was born in 1971, the youngest of three boys in a middle-class family from west London. |archive-date=2018-07-02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702131623/https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |url-status=live}}</ref> në zonën [[Hammersmith]] të [[Londra|Londrës]] më 13 tetor 1971.<ref name="upi">{{cite news |url= https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730|title= UPI Almanac for Tuesday, Oct. 13, 2020 |work= [[United Press International]] |date= 13 tetor 2020 |access-date= 24 maj 2021 |language= en |quote= ...Sacha Baron Cohen in 1971 (age 49)... |archive-date= 13 tetor 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201013125524/https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730 |url-status= live }}</ref> Nëna e tij, fotografja Daniella (mbiemri i vajzërisë Weiser), lindi në [[Mandati britanik i Palestinës|Palestinën e mandatuar britanike]] në vitin 1939 nga prindër gjermanë jehude.<ref name=bookref1>{{cite book|title=Sacha Baron Cohen: The Unauthorized Biography: From Cambridge to Kazakhstan|author=Tracy, K.|date=2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=9781429993937|url=https://books.google.com/books?id=lqMEpeNCwL0C|page=10|access-date=22 nëntor 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|title=The musical Baron Cohen brother comes into his own|last=Pfefferman|first=Naomi|date=13 korrik 2007|work=Jewish Journal|access-date=25 maj 2018|archive-date=25 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525205042/http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|url-status=live}}</ref> Babai i tij, redaktor i shndërruar në pronar dyqani veshjesh Gerald "Jerry" Baron Cohen (1932–2016), lindi në një familje jehude bjelloruse në Londër dhe u rrit në qytetin uellsian [[Pontypridd]].<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|title=An Interview With The Real Sacha Baron Cohen|date=16 korrik 2009|work=[[NPR]]|access-date=25 maj 2018|language=en|quote=Sacha Baron Cohen: "I'd say that I'm very, very proud of my Jewish identity. I'm proud to be a Jew"|archive-date=26 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526040951/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|title='Borat da!' Sacha Baron Cohen's Welsh roots revealed|date=22 tetor 2020|website=Nation.Cymru|access-date=22 prill 2021|archive-date=22 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422071104/https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|url-status=live}}</ref> Baron Cohen u arsimua në [[St Columba's College, St Albans|St Columba's College]] në [[St Albans]], përpara se të transferohej në [[Haberdashers' Boys' School|Haberdashers' Aske's Boys' School]] në [[Elstree]].<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | title = Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face | author = [[Andrew Anthony]] | newspaper = [[The Observer]] | archive-date = 11 nëntor 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111111170925/http://www.guardian.co.uk/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | date = 7 qershor 2009 | url-status=dead | df = dmy-all | language = en}}</ref> Më pas ai studioi histori me fokus në [[antisemitizëm]] në [[Christ's College, Cambridge]], duke u diplomuar në vitin 1993 me nderime të nivelit të lartë.<ref>{{cite web |url=http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |publisher=[[Christ's College, Cambridge]] |title=Alumni: Distinguished Members: Sacha Baron Cohen |archive-date=13 tetor 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen/ Christ's College – Alumni – Sacha Baron Cohen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |date=13 tetor 2011}} 2008 Christ's College</ref> Si student universitar, ai shkroi tezën e tij mbi rolin e aktivistëve jehudë në [[Lëvizja për të drejtat civile|lëvizjen amerikane për të drejtat civile]].<ref>{{Citation|title=ADL International Leadership Award Presented to Sacha Baron Cohen at Never Is Now 2019|date=21 nëntor 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|language=en|access-date=24 nëntor 2019|archive-date=13 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210507/https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|url-status=live}}</ref> Ai ishte anëtar i Klubit Dramatik Amatorë të Universitetit të Kembrixhit, ku performoi në shfaqje të tilla si ''[[Fiddler on the Roof]]'' dhe ''[[Cyrano de Bergerac (shfaqje)|Cyrano de Bergerac]]'', dhe aktroi në shfaqje me lëvizjen rinore [[Sionismi laburist|laburiste]] [[Habonim Dror]].<ref name="guardian.co.uk">[https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |date=7 maj 2021 }}. ''The Observer''. 1 September 2006.</ref> Ai luajti violonçel ndërsa ishte i vogël dhe bëri debutimin e tij televiziv si violonçelist në ''Fanfare for Young Musicians''. == Karriera == === Rolet e hershme === Baron Cohen u rrit si një fans i [[Monty Python]] dhe [[Peter Cook]], por ndikimi i tij më i madh komik ishte [[Peter Sellers]], të cilin ai e shihte si "ky aktor tepër realist, i cili ishte gjithashtu qesharak dhe që arriti të kapërcente hendekun midis komedisë dhe satirës".<ref name="BC Influences">{{cite news |title=Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face |url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |access-date=12 tetor 2019 |newspaper=The Guardian |archive-date=20 shkurt 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220114541/https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |url-status=live }}</ref><ref name="Sellers">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen is the Peter Sellers of our age|url=https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|newspaper=The Telegraph|date=30 maj 2016|language=en|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|archive-date=10 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> I njohur për portretizimin e një game të gjerë personazhesh komikë duke përdorur thekse dhe maskime të ndryshme, Sellers u referua nga Baron Cohen si "forca më themelore në formësimin e ideve të tij të hershme mbi komedinë".<ref>Saunders, Robert A. (2009). ''The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat''. p. 22. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield.</ref> Pasi u largua nga universiteti, Baron Cohen punoi për një kohë si model mode.<ref name="guardian.co.uk"/> Në fillim të viteve 1990, ai drejtonte një program javor në transmetimet lokale të televizionit kabllor Windsor me [[Carol Kirkwood]], e cila më vonë u bë parashikuese e motit në [[BBC]]. Në vitin 1995, [[Channel 4]] po planifikonte një zëvendësim për serialin e tij ''[[The Word (seri televizive)|The Word]]'' dhe shpërndau një thirrje të hapur për prezantues të rinj televizivë. Baron Cohen dërgoi një kasetë të tij, e cila tërhoqi vëmendjen e një producenti. Baron Cohen drejtoi ''Pump TV'' nga viti 1995 deri në vitin 1996. Në vitin 1996, Baron Cohen filloi të prezantonte programin e bisedave për të rinj ''[[F2F (seri televizive)|F2F]]'' për [[Granada Talk TV]] dhe pati një rol të vogël në një reklamë për McCain Microchips, si shef kuzhine në një reklamë të titulluar "Ping Pong".<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=QTwtvzqPgmY|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/QTwtvzqPgmY|archive-date=2021-10-28|title=McCain's Micro Chips Ping Pong TV Ad Commercial|date=20 maj 2012|via=YouTube|language=en}}{{cbignore}}</ref> Baron Cohen bëri paraqitjen e tij të parë në film artistik në komedinë britanike ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' (2000). Gjithashtu në vitin 2000, ai luajti rolin e Super Greg për një seri reklamash televizive për [[Lee Jeans]]; reklamat nuk u transmetuan kurrë, por faqja e internetit për Super Greg krijoi një sensacion në internet.<ref>{{Cite news | last=Lauerman | first=Kerry | title=It's Borat Day! | work=Salon | date=3 nëntor 2006 | series=Video Dog | url=http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | access-date=12 gusht 2009 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20090707020754/http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | archive-date=7 korrik 2009 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''Punch'' | Personazh i panjohur | Film i shkurtër |- | 2000 | ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' | Vinnie | |- | 2002 | ''[[Ali G Indahouse]]'' | [[Ali G]]<br/>[[Borat|Borat Sagdiyev]] | Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2003 | ''[[Spyz]]'' | Ali G<br/>[[James Bond (personazh letrar)|James Bond]] | Film i shkurtër<br />Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2005 | ''[[Madagascar (film 2005)|Madagascar]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2006 | ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' | Jean Girard | [[MTV Movie Award for Best Kiss]] <small>(with [[Will Ferrell]])</small> |- | 2006 | ''[[Borat (film)|Borat]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent<br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]]<br />[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />[[Online Film Critics Society]] Award for Best Breakthrough Performance<br />[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />[[Toronto Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]<br />Nominated—Central Ohio Film Critics Association Award for Actor of the Year<br />Nominated—[[Chicago Film Critics Association Award]] for Most Promising Performer<br />Nominated—[[Empire Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Irish Film & Television Awards]] – Best International Actor<br />Nominated—[[London Film Critics Circle]] Award for British Actor of the Year<br />Nominated—[[New York Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Online Film Critics Society Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Satellite Award]] for Best Actor |- | 2007 | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' | [[Adolfo Pirelli|Signor Adolfo Pirelli]] | Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]] |- | 2008 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | King Julien XIII | Voice |- | 2009 | ''[[Brüno]]'' | [[Brüno Gehard]] | Gjithashtu skenarist dhe producent <br /> [[Evening Standard British Film Awards#2009 Winners|Evening Standard British Film Awards]]: [[Peter Sellers]] award for Best Comedy<br />Nominated—[[Teen Choice Award]] Choice Summer Movie Actor |- | 2010 | ''[[Dinner for Schmucks]]'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | 2011 | ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' | Inspector Gustav Dasté | |- | 2012 | ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' | Admiral General Haffaz Aladeen | Gjithashtu skenarist dhe producent |- | 2012 | ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2012 | ''[[Les Misérables (film 2022)|Les Misérables]]'' | [[Thénardiers|M. Thénardier]] | [[National Board of Review Award for Best Cast]]<br />[[Satellite Award for Best Cast – Motion Picture]]<br />[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble]]<br />Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]]<br />Nominated—Phoenix Film Critics Society Award for Best Cast<br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]<br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] |- | 2013 | ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' | [[BBC News]] Reporter | Cameo<br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Fight]] |- | 2016 | ''[[Grimsby (film)|Grimsby]]'' | Kyle Allen "Nobby" Butcher | Also writer and producer |- | 2016 | ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]'' | [[Father Time|Time]] | |- | 2020 | ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' | [[Abbie Hoffman]] | Gjithashtu prodhues i asociuar <br /> [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] <br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Movie]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actor of the Year]] <br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]] <br />Nominated—[[St. Louis Gateway Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]] |- | 2020 | ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent <br />[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy]] <br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]] |- | 2021 | ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' | Uncle Ugo | Zëri<ref name="BaronCohen">{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=In 'Luca,' Pixar's latest, it's a story about fish out of water — literally|url=https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|website=Boston Globe|language=en|access-date=12 qershor 2021|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612003952/https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[Balls Up]]'' | Pavio Curto Bundchen | |- | ''[[Ladies First (film 2026)|Ladies First]]'' | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://www.hamhigh.co.uk/news/24814840.netflix-film-ladies-first-shot-nassington-road-hampstead/|title=Netflix film Ladies First shot in Nassington Road, Hampstead|website=Ham and High|date=23 dhjetor 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> |- |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1988 | ''[[EastEnders]]'' | School Student | Episode 316 |- | rowspan="2" | 1995 | ''Jack and Jeremy's Police 4'' | Execution victim | Film televiziv |- | ''Pump TV'' | rowspan="2" | Himself (presenter) | |- | 1996–1997 | ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Comedy Nation'' | Role të ndryshme | 9 epizoda |- | ''Live from the Lighthouse'' | rowspan="2" | Ali G | Television special |- | 1998–1999 | ''[[The 11&nbsp;O'Clock Show]]'' | 45 epizoda; gjithashtu skenarist |- | 2000–2004 | ''[[Da Ali G Show]]'' | Ali G<br/>Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 18 epizoda; gjithashtu krijues, shkrimtar dhe producent ekzekutiv |- | 2004 | ''[[Borat's Television Programme]]'' | Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 2 epizoda; gjithashtu krijues<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ted|date=2022-12-05|title=Sacha Baron Cohen's Borat Singes Donald Trump, Kanye West And Anti-Semitism In Irreverent Appearance For Kennedy Center Honors|url=https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|access-date=2022-12-05|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074236/https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|url-status=live}}</ref> |- | 2005 | ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' | Larry's guide | Epizodi: "The End" |- | 2006 | ''[[Night of Too Many Stars]]'' | Borat Sagdiyev | Television special |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | Jakob (zëri)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1614895/ The Greatest Story Ever D'ohed (#21.16)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233105/https://www.imdb.com/title/tt1614895/ |date=7 December 2022 }}. ''IMDb''.</ref> | Epizodi: "[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" |- | 2013 | ''[[Eastbound and Down]]'' | Ronnie Thelman | Epizodi: "Chapter 29" |- | 2015 | ''Highston'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Zen Diaries of Garry Shandling]]'' | Himself | Dokumentar televiziv |- | ''[[Seth Rogen's Hilarity for Charity]]'' | Himself | Television special |- | ''[[Who Is America?]]'' | Various characters | 7 episode; gjithashtu krijues, skrnarist, regjisor dhe producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|title=IMDb|website=[[IMDb]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210511/https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|archive-date=13 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ''[[The Spy (TV series)|The Spy]]'' | [[Eli Cohen]] | 6 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | TBA | ''[[Disclaimer (seri televizive)|Disclaimer]]'' | | Miniseri i ardhshëm |- | 2025 | ''[[Ironheart (miniseri)|Ironheart]]'' | Mystery Man | Post-production |} === Video muzikore === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col" | Viti !scope="col" | Titulli !scope="col" | Roli !scope="col" | Artist |- | 2000 | "[[Music (kënga e Madonna)|Music]]"<ref>{{cite web|last=Manning|first=Kara|url=http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|title=Madonna Wraps Video As "Music" Leaks Online|publisher=MTV News. Viacom|date=31 maj 2000|access-date=6 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009224558/http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|archive-date=9 tetor 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|title=Top 'TRL' Video Cameos: Ali G Shows Madonna The Real Big Ben!|publisher=MTV Buzzworthy. Viacom|date=13 nëntor 2008|access-date=29 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225836/http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|archive-date=4 tetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|work=BBC News|title=Ali G 'stars in Madonna video'|date=30 prill 2000|access-date=28 mars 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911050701/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|archive-date=11 shtator 2015|url-status=live}}</ref> | Ali G | [[Madonna]] |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/name/nm0056187/ Sacha Baron Cohen] at [[IMDb]] * {{MySpace|borat|Sacha Baron Cohen (Borat)}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] [[Kategoria:Humoristë anglezë]] [[Kategoria:Producentë anglezë]] [[Kategoria:Skenaristë anglezë]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje izraelite]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje bjelloruso-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje gjermano-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje uellsiane]] [[Kategoria:Personalitete televizive angleze]] 3sj3obiyrf00p4m2cnn8euk9o1j9a37 2981178 2981169 2026-05-16T14:47:30Z Qendrimi15 122927 2981178 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sacha Baron Cohen | image = Sacha Baron Cohen (2024) 03.jpg | caption = Baron Cohen më 2024 | birth_name = Sacha Noam Baron Cohen | birth_date = 13 tetor 1971 | birth_place = Londër, Angli<!-- Only major city and country, no boroughs or neighbourhoods per the rules. --> | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | occupation = {{hlist|Komedian|aktor|skenarist|producent}} | years_active = 1995–present | spouse = {{marriage|[[Isla Fisher]]|2010|2025|end=div.}} | children = 3 | relatives = {{ubl|[[Erran Baron Cohen]] (vëlla)|[[Ash Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Simon Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Dan Baron Cohen]] (kushërirë)}} }} '''Sacha Noam Baron Cohen''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: סָשָׁה נֹעַם בָּרוֹן כֹּהֵן; lindi më [[13 tetor]] [[1971]]) është një komedian, aktor, skenarist dhe producent anglez. Ai është më i njohur për krijimin dhe portretizimin e personazheve satirikë imagjinar [[Ali G]], [[Borat|Borat Sagdiyev]], [[Brüno Gehard]] dhe [[The Dictator (film 2012)|Gjeneral Admiral Haffaz Aladeen]]. Personazhet e tij ndërveprojnë me subjekte që nuk dyshojnë, të cilët nuk e kuptojnë se janë krijuar. Në [[British Comedy Awards]] 2012, Baron Cohen mori Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme dhe pranoi çmimin në personazh si Ali G. Në vitin 2013, ai mori BAFTA Charlie Chaplin [[Britannia Awards|Britannia Award]] për ekselencë në komedi. Në vitin 2018, ''[[The Times]]'' e emëroi atë në mesin e 30 komedianëve më të mirë që jetojnë. Duke filluar karrierën e tij në televizion, Baron Cohen u emërua i sapoardhuri më i mirë në [[British Comedy Awards]] 1999 për ''[[The 11 O'Clock Show]]''. Ai krijoi dhe luajti si personazhi i tij Ali G në ''[[Da Ali G Show]]'' (2000–2004), duke marrë dy [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA Awards]]. Projekti i tij i ardhshëm televiziv, ''[[Who Is America?]]'' (2018) për [[Showtime (TV network)|Showtime]], e pa atë të nominuar për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Seri Televizive Muzikore ose Komedi]]. Në vitin 2019, ai portretizoi [[Eli Cohen]] në serialin e kufizuar ''[[The Spy (seri televizive)|The Spy]]'' për [[OCS (TV channel)|OCS]] dhe [[Netflix]], për të cilin ai mori një nominim për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Miniseri ose Film Televiziv]]. Baron Cohen ka prodhuar dhe/ose interpretuar në filma komedi, si ''[[Ali G Indahouse]]'' (2002), ''[[Borat (film)|Borat]]'' (2006) dhe vazhdimin e tij ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' (2020), ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' (2006), ''[[Brüno]]'' (2009), dhe ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' (2012). Ai është shfaqur gjithashtu në filma dramatikë duke përfshirë ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (film 2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' (2011), ''[[Les Misérables (film 2012)|Les Misérables]]'' (2012), dhe ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' (2020). Në vitin 2016, ai luajti në Grimsby dhe luajti bashkë në ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]''. Rolet e tij të aktrimit të zërit përfshijnë Mbretin Julien XIII në serinë e filmave të ''[[Madagascar (seri filmike)|Madagascar]]''(2005–2012) dhe Uncle Ugo në ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' (2021). == Jeta e hershme == Sacha Noam Baron Cohen lindi në një familje [[Jehudët|jehude]]<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |title=Sacha Baron Cohen: The men in his life |date=2009-04-27 |work=[[The Independent]] |access-date=2018-05-25 |quote=He was born in 1971, the youngest of three boys in a middle-class family from west London. |archive-date=2018-07-02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702131623/https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |url-status=live}}</ref> në zonën [[Hammersmith]] të [[Londra|Londrës]] më 13 tetor 1971.<ref name="upi">{{cite news |url= https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730|title= UPI Almanac for Tuesday, Oct. 13, 2020 |work= [[United Press International]] |date= 13 tetor 2020 |access-date= 24 maj 2021 |language= en |quote= ...Sacha Baron Cohen in 1971 (age 49)... |archive-date= 13 tetor 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201013125524/https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730 |url-status= live }}</ref> Nëna e tij, fotografja Daniella (mbiemri i vajzërisë Weiser), lindi në [[Mandati britanik i Palestinës|Palestinën e mandatuar britanike]] në vitin 1939 nga prindër gjermanë jehude.<ref name=bookref1>{{cite book|title=Sacha Baron Cohen: The Unauthorized Biography: From Cambridge to Kazakhstan|author=Tracy, K.|date=2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=9781429993937|url=https://books.google.com/books?id=lqMEpeNCwL0C|page=10|access-date=22 nëntor 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|title=The musical Baron Cohen brother comes into his own|last=Pfefferman|first=Naomi|date=13 korrik 2007|work=Jewish Journal|access-date=25 maj 2018|archive-date=25 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525205042/http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|url-status=live}}</ref> Babai i tij, redaktor i shndërruar në pronar dyqani veshjesh Gerald "Jerry" Baron Cohen (1932–2016), lindi në një familje jehude bjelloruse në Londër dhe u rrit në qytetin uellsian [[Pontypridd]].<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|title=An Interview With The Real Sacha Baron Cohen|date=16 korrik 2009|work=[[NPR]]|access-date=25 maj 2018|language=en|quote=Sacha Baron Cohen: "I'd say that I'm very, very proud of my Jewish identity. I'm proud to be a Jew"|archive-date=26 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526040951/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|title='Borat da!' Sacha Baron Cohen's Welsh roots revealed|date=22 tetor 2020|website=Nation.Cymru|access-date=22 prill 2021|archive-date=22 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422071104/https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|url-status=live}}</ref> Baron Cohen u arsimua në [[St Columba's College, St Albans|St Columba's College]] në [[St Albans]], përpara se të transferohej në [[Haberdashers' Boys' School|Haberdashers' Aske's Boys' School]] në [[Elstree]].<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | title = Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face | author = [[Andrew Anthony]] | newspaper = [[The Observer]] | archive-date = 11 nëntor 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111111170925/http://www.guardian.co.uk/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | date = 7 qershor 2009 | url-status=dead | df = dmy-all | language = en}}</ref> Më pas ai studioi histori me fokus në [[antisemitizëm]] në [[Christ's College, Cambridge]], duke u diplomuar në vitin 1993 me nderime të nivelit të lartë.<ref>{{cite web |url=http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |publisher=[[Christ's College, Cambridge]] |title=Alumni: Distinguished Members: Sacha Baron Cohen |archive-date=13 tetor 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen/ Christ's College – Alumni – Sacha Baron Cohen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |date=13 tetor 2011}} 2008 Christ's College</ref> Si student universitar, ai shkroi tezën e tij mbi rolin e aktivistëve jehudë në [[Lëvizja për të drejtat civile|lëvizjen amerikane për të drejtat civile]].<ref>{{Citation|title=ADL International Leadership Award Presented to Sacha Baron Cohen at Never Is Now 2019|date=21 nëntor 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|language=en|access-date=24 nëntor 2019|archive-date=13 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210507/https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|url-status=live}}</ref> Ai ishte anëtar i Klubit Dramatik Amatorë të Universitetit të Kembrixhit, ku performoi në shfaqje të tilla si ''[[Fiddler on the Roof]]'' dhe ''[[Cyrano de Bergerac (shfaqje)|Cyrano de Bergerac]]'', dhe aktroi në shfaqje me lëvizjen rinore [[Sionismi laburist|laburiste]] [[Habonim Dror]].<ref name="guardian.co.uk">[https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |date=7 maj 2021 }}. ''The Observer''. 1 September 2006.</ref> Ai luajti violonçel ndërsa ishte i vogël dhe bëri debutimin e tij televiziv si violonçelist në ''Fanfare for Young Musicians''. == Karriera == === Rolet e hershme === Baron Cohen u rrit si një fans i [[Monty Python]] dhe [[Peter Cook]], por ndikimi i tij më i madh komik ishte [[Peter Sellers]], të cilin ai e shihte si "ky aktor tepër realist, i cili ishte gjithashtu qesharak dhe që arriti të kapërcente hendekun midis komedisë dhe satirës".<ref name="BC Influences">{{cite news |title=Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face |url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |access-date=12 tetor 2019 |newspaper=The Guardian |archive-date=20 shkurt 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220114541/https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |url-status=live }}</ref><ref name="Sellers">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen is the Peter Sellers of our age|url=https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|newspaper=The Telegraph|date=30 maj 2016|language=en|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|archive-date=10 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> I njohur për portretizimin e një game të gjerë personazhesh komikë duke përdorur thekse dhe maskime të ndryshme, Sellers u referua nga Baron Cohen si "forca më themelore në formësimin e ideve të tij të hershme mbi komedinë".<ref>Saunders, Robert A. (2009). ''The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat''. p. 22. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield.</ref> Pasi u largua nga universiteti, Baron Cohen punoi për një kohë si model mode.<ref name="guardian.co.uk"/> Në fillim të viteve 1990, ai drejtonte një program javor në transmetimet lokale të televizionit kabllor Windsor me [[Carol Kirkwood]], e cila më vonë u bë parashikuese e motit në [[BBC]]. Në vitin 1995, [[Channel 4]] po planifikonte një zëvendësim për serialin e tij ''[[The Word (seri televizive)|The Word]]'' dhe shpërndau një thirrje të hapur për prezantues të rinj televizivë. Baron Cohen dërgoi një kasetë të tij, e cila tërhoqi vëmendjen e një producenti. Baron Cohen drejtoi ''Pump TV'' nga viti 1995 deri në vitin 1996. Në vitin 1996, Baron Cohen filloi të prezantonte programin e bisedave për të rinj ''[[F2F (seri televizive)|F2F]]'' për [[Granada Talk TV]] dhe pati një rol të vogël në një reklamë për McCain Microchips, si shef kuzhine në një reklamë të titulluar "Ping Pong".<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=QTwtvzqPgmY|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/QTwtvzqPgmY|archive-date=2021-10-28|title=McCain's Micro Chips Ping Pong TV Ad Commercial|date=20 maj 2012|via=YouTube|language=en}}{{cbignore}}</ref> Baron Cohen bëri paraqitjen e tij të parë në film artistik në komedinë britanike ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' (2000). Gjithashtu në vitin 2000, ai luajti rolin e Super Greg për një seri reklamash televizive për [[Lee Jeans]]; reklamat nuk u transmetuan kurrë, por faqja e internetit për Super Greg krijoi një sensacion në internet.<ref>{{Cite news | last=Lauerman | first=Kerry | title=It's Borat Day! | work=Salon | date=3 nëntor 2006 | series=Video Dog | url=http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | access-date=12 gusht 2009 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20090707020754/http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | archive-date=7 korrik 2009 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> === Personazhet === ==== Ali G ==== {{Kryesor|Ali G}} [[Skeda:AliG-Harv.jpg|parapamje|upright|Baron Cohen duke mbajtur një fjalim diplomimi si [[Ali G]] në [[Universiteti i Harvardit|Harvard]] më 2004]] Baron Cohen u shfaq gjatë skeçeve dy-minutëshe si reporteri i tij i modës [[Brüno (personazh)|Brüno]] në [[Paramount Comedy Channel]] gjatë vitit 1998. Ai u bë i famshëm me personazhin e tij komik Ali G, një stereotip imagjinar i një mashkulli të bardhë britanik nga periferia "[[chav]]" i cili imiton kulturën urbane të [[Hip hop britanik|hip hopit britanik]] të [[Britanikët e zinj|zezë]] dhe kulturën [[Xhamajkanët britanikë|britanike xhamajkane]], si dhe flet si [[rude boy]] me një [[Anglishtja shumëkulturore e Londrës|anglishte me shprehje të huazuara]] nga stili [[patois xhamajkan]]. Me prejardhje nga [[Staines]], një qytet periferik në Surrey, në perëndim të Londrës, Ali G filloi të shfaqej në shfaqjen televizive britanike ''[[The 11 O'Clock Show]]'' në [[Channel 4]], e cila u transmetua për herë të parë më 8 shtator 1998. Një vit pas premierës së shfaqjes, ''[[GQ]]'' e emëroi Baron Cohen komedianin e vitit.<ref name="Saunders">Robert A. Saunders (2009) [https://books.google.com/books?id=U3G5hUhjAdUC&dq=sacha+baron+cohen++-+1999+british+comedy+award++-+best+newcomer&pg=PA41 The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231007140712/https://books.google.com/books?id=U3G5hUhjAdUC&dq=sacha+baron+cohen++-+1999+british+comedy+award++-+best+newcomer&pg=PA41 |date=7 tetor 2023 }} Rowman & Littlefield, p.41. Retrieved 27 February 2012</ref> Ai fitoi Best Newcomer në [[British Comedy Awards]] të vitit 1999, dhe në [[British Academy Television Awards]] ai u nominua për Performancën më të Mirë Britanike të Argëtimit.<ref name="Saunders"/> ''[[Da Ali G Show]]'' filloi në vitin 2000 dhe fitoi [[British Academy Television Awards|BAFTA]] për [[British Academy Television Award për Komedinë më të Mirë|Komedinë më të Mirë]] vitin pasardhës.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1328946.stm The 2001 Bafta award winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312021536/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1328946.stm |date=12 mars 2012 }} BBC. Retrieved 27 February 2012</ref> Gjithashtu në vitin 2000, Baron Cohen si Ali G u shfaq si shoferi i limuzinës në videon e vitit 2000 të [[Madonna|Madonnës]] "[[Music (kënga e Madonna)#Video muzikor|Music]]", me regji nga [[Jonas Åkerlund]], i cili ishte gjithashtu përgjegjës për drejtimin e titujve për ''Da Ali G Show''. Baron Cohen është mbështetës i telethonit bamirës në Mbretërinë e Bashkuar [[Comic Relief]], i cili transmetohet në BBC, dhe si Ali G intervistoi [[David Beckham]] dhe gruan e tij [[Victoria Beckham|Victoria]] në vitin 2001.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=P842Tmi6lrc |title=Ali-G Interviews Posh Spice and David Beckham |publisher=YouTube |date=26 shkurt 2006 |access-date=17 janar 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118224202/http://www.youtube.com/watch?v=P842Tmi6lrc |archive-date=18 janar 2012 |url-status=live }}</ref> Në një sondazh të Channel 4 në vitin 2001, Ali G u rendit i teti në listën e tyre të [[100 Greatest (seri televizive)|100 Greatest TV Characters]].<ref>{{cite web |url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html |archive-date=31 maj 2009 |title=100 Greatest TV Characters |access-date=26 maj 2019 |publisher=[[Channel 4]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001 |title=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1)) |publisher=[[ITN Source]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001 |archive-date=21 shkurt 2015 |access-date=13 qershor 2014 |language=en}}</ref> Në vitin 2002, Ali G ishte personazhi qendror në filmin artistik ''[[Ali G Indahouse]]'', në të cilin ai zgjidhet në [[Parlamenti i Mbretërisë së Bashkuar|Parlamentin Britanik]] dhe pengon një komplot për të shembur një qendër komunitare në qytetin e tij të lindjes, Staines.<ref>[https://www.bbc.co.uk/films/2002/03/12/alig_in_da_house_2002_review.shtml Films – reviews: Ali G Indahouse (2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009231702/http://www.bbc.co.uk/films/2002/03/12/alig_in_da_house_2002_review.shtml |date=9 tetor 2020 }} BBC. Retrieved 27 February 2012</ref> Shfaqja e tij televizive u eksportua në Shtetet e Bashkuara në vitin 2003, me episode të reja të vendosura atje, për [[HBO]]. Në British Comedy Awardsë 2012, Baron Cohen pranoi Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme nga Sir [[Ben Kingsley]] në rolin e Ali G.<ref name="lifetime award">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen honoured at British Comedy Awards|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-20696034|access-date=21 qershor 2018|archive-date=21 prill 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421150935/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-20696034|url-status=live}}</ref> Në vitin 2013, ai mori BAFTA [[Charlie Chaplin]] [[Britannia Awards|Britannia Award]] për Shkelqësi në Komedi.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24030122 "Sacha Baron Cohen to get Bafta LA comedy award"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421150935/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24030122 |date=21 prill 2018 }}. BBC. Retrieved 7 January 2014</ref> Intervistat e Ali G me figura të shquara, veçanërisht politikanë, fituan famë të keqe pjesërisht sepse subjektet nuk ishin të vetëdijshme se Ali G, në vend që të ishte një intervistues i vërtetë, ishte një personazh komik. Sipas revistës ''[[Rolling Stone]]'', Baron Cohen gjithmonë hynte në zonën e intervistës i veshur si Ali G, duke mbajtur pajisje ndërsa sillej si një anëtar i padukshëm i ekuipazhit. Ekuipazhi shoqërohej nga një burrë me kostum dhe kravatë, duke e bërë subjektin të besonte se ky ishte personi që do t'i intervistonte. Baron Cohen, si Ali G, ulej për t'i bërë të intervistuarit disa pyetje paraprake për t'i dhënë përshtypjen se kjo ishte një provë përpara se burri i veshur mirë të kryente intervistën e vërtetë; kjo vazhdoi deri disa momente para se kamerat të fillonin xhirimet, duke zbuluar burrin e veshur si regjisor dhe Ali G si intervistues, duke i dhënë Baron Cohen elementin e surprizës pasi i intervistuari do të kishte më pak gjasa të hiqte dorë nga intervista kaq afër fillimit të saj.<ref name=manbehindmustache>{{cite magazine|last =Strauss|first =Neil|title =The man behind the mustache|magazine =Rolling Stone|date =14 nëntor 2006|language =en|url =https://www.rollingstone.com/news/coverstory/sacha_baron_cohen_the_real_borat_finally_speaks|access-date =14 gusht 2008|url-status =dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20070102223451/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/sacha_baron_cohen_the_real_borat_finally_speaks|archive-date =2 janar 2007|df =dmy-all}}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''Punch'' | Personazh i panjohur | Film i shkurtër |- | 2000 | ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' | Vinnie | |- | 2002 | ''[[Ali G Indahouse]]'' | [[Ali G]]<br/>[[Borat|Borat Sagdiyev]] | Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2003 | ''[[Spyz]]'' | Ali G<br/>[[James Bond (personazh letrar)|James Bond]] | Film i shkurtër<br />Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2005 | ''[[Madagascar (film 2005)|Madagascar]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2006 | ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' | Jean Girard | [[MTV Movie Award for Best Kiss]] <small>(with [[Will Ferrell]])</small> |- | 2006 | ''[[Borat (film)|Borat]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent<br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]]<br />[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />[[Online Film Critics Society]] Award for Best Breakthrough Performance<br />[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />[[Toronto Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]<br />Nominated—Central Ohio Film Critics Association Award for Actor of the Year<br />Nominated—[[Chicago Film Critics Association Award]] for Most Promising Performer<br />Nominated—[[Empire Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Irish Film & Television Awards]] – Best International Actor<br />Nominated—[[London Film Critics Circle]] Award for British Actor of the Year<br />Nominated—[[New York Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Online Film Critics Society Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Satellite Award]] for Best Actor |- | 2007 | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' | [[Adolfo Pirelli|Signor Adolfo Pirelli]] | Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]] |- | 2008 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | King Julien XIII | Voice |- | 2009 | ''[[Brüno]]'' | [[Brüno Gehard]] | Gjithashtu skenarist dhe producent <br /> [[Evening Standard British Film Awards#2009 Winners|Evening Standard British Film Awards]]: [[Peter Sellers]] award for Best Comedy<br />Nominated—[[Teen Choice Award]] Choice Summer Movie Actor |- | 2010 | ''[[Dinner for Schmucks]]'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | 2011 | ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' | Inspector Gustav Dasté | |- | 2012 | ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' | Admiral General Haffaz Aladeen | Gjithashtu skenarist dhe producent |- | 2012 | ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2012 | ''[[Les Misérables (film 2022)|Les Misérables]]'' | [[Thénardiers|M. Thénardier]] | [[National Board of Review Award for Best Cast]]<br />[[Satellite Award for Best Cast – Motion Picture]]<br />[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble]]<br />Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]]<br />Nominated—Phoenix Film Critics Society Award for Best Cast<br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]<br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] |- | 2013 | ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' | [[BBC News]] Reporter | Cameo<br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Fight]] |- | 2016 | ''[[Grimsby (film)|Grimsby]]'' | Kyle Allen "Nobby" Butcher | Also writer and producer |- | 2016 | ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]'' | [[Father Time|Time]] | |- | 2020 | ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' | [[Abbie Hoffman]] | Gjithashtu prodhues i asociuar <br /> [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] <br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Movie]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actor of the Year]] <br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]] <br />Nominated—[[St. Louis Gateway Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]] |- | 2020 | ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent <br />[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy]] <br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]] |- | 2021 | ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' | Uncle Ugo | Zëri<ref name="BaronCohen">{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=In 'Luca,' Pixar's latest, it's a story about fish out of water — literally|url=https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|website=Boston Globe|language=en|access-date=12 qershor 2021|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612003952/https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[Balls Up]]'' | Pavio Curto Bundchen | |- | ''[[Ladies First (film 2026)|Ladies First]]'' | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://www.hamhigh.co.uk/news/24814840.netflix-film-ladies-first-shot-nassington-road-hampstead/|title=Netflix film Ladies First shot in Nassington Road, Hampstead|website=Ham and High|date=23 dhjetor 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> |- |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1988 | ''[[EastEnders]]'' | School Student | Episode 316 |- | rowspan="2" | 1995 | ''Jack and Jeremy's Police 4'' | Execution victim | Film televiziv |- | ''Pump TV'' | rowspan="2" | Himself (presenter) | |- | 1996–1997 | ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Comedy Nation'' | Role të ndryshme | 9 epizoda |- | ''Live from the Lighthouse'' | rowspan="2" | Ali G | Television special |- | 1998–1999 | ''[[The 11&nbsp;O'Clock Show]]'' | 45 epizoda; gjithashtu skenarist |- | 2000–2004 | ''[[Da Ali G Show]]'' | Ali G<br/>Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 18 epizoda; gjithashtu krijues, shkrimtar dhe producent ekzekutiv |- | 2004 | ''[[Borat's Television Programme]]'' | Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 2 epizoda; gjithashtu krijues<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ted|date=2022-12-05|title=Sacha Baron Cohen's Borat Singes Donald Trump, Kanye West And Anti-Semitism In Irreverent Appearance For Kennedy Center Honors|url=https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|access-date=2022-12-05|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074236/https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|url-status=live}}</ref> |- | 2005 | ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' | Larry's guide | Epizodi: "The End" |- | 2006 | ''[[Night of Too Many Stars]]'' | Borat Sagdiyev | Television special |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | Jakob (zëri)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1614895/ The Greatest Story Ever D'ohed (#21.16)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233105/https://www.imdb.com/title/tt1614895/ |date=7 December 2022 }}. ''IMDb''.</ref> | Epizodi: "[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" |- | 2013 | ''[[Eastbound and Down]]'' | Ronnie Thelman | Epizodi: "Chapter 29" |- | 2015 | ''Highston'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Zen Diaries of Garry Shandling]]'' | Himself | Dokumentar televiziv |- | ''[[Seth Rogen's Hilarity for Charity]]'' | Himself | Television special |- | ''[[Who Is America?]]'' | Various characters | 7 episode; gjithashtu krijues, skrnarist, regjisor dhe producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|title=IMDb|website=[[IMDb]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210511/https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|archive-date=13 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ''[[The Spy (TV series)|The Spy]]'' | [[Eli Cohen]] | 6 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | TBA | ''[[Disclaimer (seri televizive)|Disclaimer]]'' | | Miniseri i ardhshëm |- | 2025 | ''[[Ironheart (miniseri)|Ironheart]]'' | Mystery Man | Post-production |} === Video muzikore === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col" | Viti !scope="col" | Titulli !scope="col" | Roli !scope="col" | Artist |- | 2000 | "[[Music (kënga e Madonna)|Music]]"<ref>{{cite web|last=Manning|first=Kara|url=http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|title=Madonna Wraps Video As "Music" Leaks Online|publisher=MTV News. Viacom|date=31 maj 2000|access-date=6 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009224558/http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|archive-date=9 tetor 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|title=Top 'TRL' Video Cameos: Ali G Shows Madonna The Real Big Ben!|publisher=MTV Buzzworthy. Viacom|date=13 nëntor 2008|access-date=29 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225836/http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|archive-date=4 tetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|work=BBC News|title=Ali G 'stars in Madonna video'|date=30 prill 2000|access-date=28 mars 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911050701/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|archive-date=11 shtator 2015|url-status=live}}</ref> | Ali G | [[Madonna]] |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/name/nm0056187/ Sacha Baron Cohen] at [[IMDb]] * {{MySpace|borat|Sacha Baron Cohen (Borat)}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] [[Kategoria:Humoristë anglezë]] [[Kategoria:Producentë anglezë]] [[Kategoria:Skenaristë anglezë]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje izraelite]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje bjelloruso-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje gjermano-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje uellsiane]] [[Kategoria:Personalitete televizive angleze]] 7357io2gv6rv0ejzdjdkp3ivzzj0mb3 2981210 2981178 2026-05-16T19:25:26Z Qendrimi15 122927 2981210 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sacha Baron Cohen | image = Sacha Baron Cohen (2024) 03.jpg | caption = Baron Cohen më 2024 | birth_name = Sacha Noam Baron Cohen | birth_date = 13 tetor 1971 | birth_place = Londër, Angli<!-- Only major city and country, no boroughs or neighbourhoods per the rules. --> | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | occupation = {{hlist|Komedian|aktor|skenarist|producent}} | years_active = 1995–present | spouse = {{marriage|[[Isla Fisher]]|2010|2025|end=div.}} | children = 3 | relatives = {{ubl|[[Erran Baron Cohen]] (vëlla)|[[Ash Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Simon Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Dan Baron Cohen]] (kushërirë)}} }} '''Sacha Noam Baron Cohen''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: סָשָׁה נֹעַם בָּרוֹן כֹּהֵן; lindi më [[13 tetor]] [[1971]]) është një komedian, aktor, skenarist dhe producent anglez. Ai është më i njohur për krijimin dhe portretizimin e personazheve satirikë imagjinar [[Ali G]], [[Borat|Borat Sagdiyev]], [[Brüno Gehard]] dhe [[The Dictator (film 2012)|Gjeneral Admiral Haffaz Aladeen]]. Personazhet e tij ndërveprojnë me subjekte që nuk dyshojnë, të cilët nuk e kuptojnë se janë krijuar. Në [[British Comedy Awards]] 2012, Baron Cohen mori Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme dhe pranoi çmimin në personazh si Ali G. Në vitin 2013, ai mori BAFTA Charlie Chaplin [[Britannia Awards|Britannia Award]] për ekselencë në komedi. Në vitin 2018, ''[[The Times]]'' e emëroi atë në mesin e 30 komedianëve më të mirë që jetojnë. Duke filluar karrierën e tij në televizion, Baron Cohen u emërua i sapoardhuri më i mirë në [[British Comedy Awards]] 1999 për ''[[The 11 O'Clock Show]]''. Ai krijoi dhe luajti si personazhi i tij Ali G në ''[[Da Ali G Show]]'' (2000–2004), duke marrë dy [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA Awards]]. Projekti i tij i ardhshëm televiziv, ''[[Who Is America?]]'' (2018) për [[Showtime (TV network)|Showtime]], e pa atë të nominuar për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Seri Televizive Muzikore ose Komedi]]. Në vitin 2019, ai portretizoi [[Eli Cohen]] në serialin e kufizuar ''[[The Spy (seri televizive)|The Spy]]'' për [[OCS (TV channel)|OCS]] dhe [[Netflix]], për të cilin ai mori një nominim për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Miniseri ose Film Televiziv]]. Baron Cohen ka prodhuar dhe/ose interpretuar në filma komedi, si ''[[Ali G Indahouse]]'' (2002), ''[[Borat (film)|Borat]]'' (2006) dhe vazhdimin e tij ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' (2020), ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' (2006), ''[[Brüno]]'' (2009), dhe ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' (2012). Ai është shfaqur gjithashtu në filma dramatikë duke përfshirë ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (film 2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' (2011), ''[[Les Misérables (film 2012)|Les Misérables]]'' (2012), dhe ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' (2020). Në vitin 2016, ai luajti në Grimsby dhe luajti bashkë në ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]''. Rolet e tij të aktrimit të zërit përfshijnë Mbretin Julien XIII në serinë e filmave të ''[[Madagascar (seri filmike)|Madagascar]]''(2005–2012) dhe Uncle Ugo në ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' (2021). == Jeta e hershme == Sacha Noam Baron Cohen lindi në një familje [[Jehudët|jehude]]<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |title=Sacha Baron Cohen: The men in his life |date=2009-04-27 |work=[[The Independent]] |access-date=2018-05-25 |quote=He was born in 1971, the youngest of three boys in a middle-class family from west London. |archive-date=2018-07-02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702131623/https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |url-status=live}}</ref> në zonën [[Hammersmith]] të [[Londra|Londrës]] më 13 tetor 1971.<ref name="upi">{{cite news |url= https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730|title= UPI Almanac for Tuesday, Oct. 13, 2020 |work= [[United Press International]] |date= 13 tetor 2020 |access-date= 24 maj 2021 |language= en |quote= ...Sacha Baron Cohen in 1971 (age 49)... |archive-date= 13 tetor 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201013125524/https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730 |url-status= live }}</ref> Nëna e tij, fotografja Daniella (mbiemri i vajzërisë Weiser), lindi në [[Mandati britanik i Palestinës|Palestinën e mandatuar britanike]] në vitin 1939 nga prindër gjermanë jehude.<ref name=bookref1>{{cite book|title=Sacha Baron Cohen: The Unauthorized Biography: From Cambridge to Kazakhstan|author=Tracy, K.|date=2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=9781429993937|url=https://books.google.com/books?id=lqMEpeNCwL0C|page=10|access-date=22 nëntor 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|title=The musical Baron Cohen brother comes into his own|last=Pfefferman|first=Naomi|date=13 korrik 2007|work=Jewish Journal|access-date=25 maj 2018|archive-date=25 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525205042/http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|url-status=live}}</ref> Babai i tij, redaktor i shndërruar në pronar dyqani veshjesh Gerald "Jerry" Baron Cohen (1932–2016), lindi në një familje jehude bjelloruse në Londër dhe u rrit në qytetin uellsian [[Pontypridd]].<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|title=An Interview With The Real Sacha Baron Cohen|date=16 korrik 2009|work=[[NPR]]|access-date=25 maj 2018|language=en|quote=Sacha Baron Cohen: "I'd say that I'm very, very proud of my Jewish identity. I'm proud to be a Jew"|archive-date=26 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526040951/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|title='Borat da!' Sacha Baron Cohen's Welsh roots revealed|date=22 tetor 2020|website=Nation.Cymru|access-date=22 prill 2021|archive-date=22 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422071104/https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|url-status=live}}</ref> Baron Cohen u arsimua në [[St Columba's College, St Albans|St Columba's College]] në [[St Albans]], përpara se të transferohej në [[Haberdashers' Boys' School|Haberdashers' Aske's Boys' School]] në [[Elstree]].<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | title = Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face | author = [[Andrew Anthony]] | newspaper = [[The Observer]] | archive-date = 11 nëntor 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111111170925/http://www.guardian.co.uk/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | date = 7 qershor 2009 | url-status=dead | df = dmy-all | language = en}}</ref> Më pas ai studioi histori me fokus në [[antisemitizëm]] në [[Christ's College, Cambridge]], duke u diplomuar në vitin 1993 me nderime të nivelit të lartë.<ref>{{cite web |url=http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |publisher=[[Christ's College, Cambridge]] |title=Alumni: Distinguished Members: Sacha Baron Cohen |archive-date=13 tetor 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen/ Christ's College – Alumni – Sacha Baron Cohen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |date=13 tetor 2011}} 2008 Christ's College</ref> Si student universitar, ai shkroi tezën e tij mbi rolin e aktivistëve jehudë në [[Lëvizja për të drejtat civile|lëvizjen amerikane për të drejtat civile]].<ref>{{Citation|title=ADL International Leadership Award Presented to Sacha Baron Cohen at Never Is Now 2019|date=21 nëntor 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|language=en|access-date=24 nëntor 2019|archive-date=13 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210507/https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|url-status=live}}</ref> Ai ishte anëtar i Klubit Dramatik Amatorë të Universitetit të Kembrixhit, ku performoi në shfaqje të tilla si ''[[Fiddler on the Roof]]'' dhe ''[[Cyrano de Bergerac (shfaqje)|Cyrano de Bergerac]]'', dhe aktroi në shfaqje me lëvizjen rinore [[Sionismi laburist|laburiste]] [[Habonim Dror]].<ref name="guardian.co.uk">[https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |date=7 maj 2021 }}. ''The Observer''. 1 September 2006.</ref> Ai luajti violonçel ndërsa ishte i vogël dhe bëri debutimin e tij televiziv si violonçelist në ''Fanfare for Young Musicians''. == Karriera == === Rolet e hershme === Baron Cohen u rrit si një fans i [[Monty Python]] dhe [[Peter Cook]], por ndikimi i tij më i madh komik ishte [[Peter Sellers]], të cilin ai e shihte si "ky aktor tepër realist, i cili ishte gjithashtu qesharak dhe që arriti të kapërcente hendekun midis komedisë dhe satirës".<ref name="BC Influences">{{cite news |title=Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face |url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |access-date=12 tetor 2019 |newspaper=The Guardian |archive-date=20 shkurt 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220114541/https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |url-status=live }}</ref><ref name="Sellers">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen is the Peter Sellers of our age|url=https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|newspaper=The Telegraph|date=30 maj 2016|language=en|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|archive-date=10 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> I njohur për portretizimin e një game të gjerë personazhesh komikë duke përdorur thekse dhe maskime të ndryshme, Sellers u referua nga Baron Cohen si "forca më themelore në formësimin e ideve të tij të hershme mbi komedinë".<ref>Saunders, Robert A. (2009). ''The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat''. p. 22. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield.</ref> Pasi u largua nga universiteti, Baron Cohen punoi për një kohë si model mode.<ref name="guardian.co.uk"/> Në fillim të viteve 1990, ai drejtonte një program javor në transmetimet lokale të televizionit kabllor Windsor me [[Carol Kirkwood]], e cila më vonë u bë parashikuese e motit në [[BBC]]. Në vitin 1995, [[Channel 4]] po planifikonte një zëvendësim për serialin e tij ''[[The Word (seri televizive)|The Word]]'' dhe shpërndau një thirrje të hapur për prezantues të rinj televizivë. Baron Cohen dërgoi një kasetë të tij, e cila tërhoqi vëmendjen e një producenti. Baron Cohen drejtoi ''Pump TV'' nga viti 1995 deri në vitin 1996. Në vitin 1996, Baron Cohen filloi të prezantonte programin e bisedave për të rinj ''[[F2F (seri televizive)|F2F]]'' për [[Granada Talk TV]] dhe pati një rol të vogël në një reklamë për McCain Microchips, si shef kuzhine në një reklamë të titulluar "Ping Pong".<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=QTwtvzqPgmY|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/QTwtvzqPgmY|archive-date=2021-10-28|title=McCain's Micro Chips Ping Pong TV Ad Commercial|date=20 maj 2012|via=YouTube|language=en}}{{cbignore}}</ref> Baron Cohen bëri paraqitjen e tij të parë në film artistik në komedinë britanike ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' (2000). Gjithashtu në vitin 2000, ai luajti rolin e Super Greg për një seri reklamash televizive për [[Lee Jeans]]; reklamat nuk u transmetuan kurrë, por faqja e internetit për Super Greg krijoi një sensacion në internet.<ref>{{Cite news | last=Lauerman | first=Kerry | title=It's Borat Day! | work=Salon | date=3 nëntor 2006 | series=Video Dog | url=http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | access-date=12 gusht 2009 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20090707020754/http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | archive-date=7 korrik 2009 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> === Personazhet === ==== Ali G ==== {{Kryesor|Ali G}} [[Skeda:AliG-Harv.jpg|parapamje|upright|Baron Cohen duke mbajtur një fjalim diplomimi si [[Ali G]] në [[Universiteti i Harvardit|Harvard]] më 2004]] Baron Cohen u shfaq gjatë skeçeve dy-minutëshe si reporteri i tij i modës [[Brüno (personazh)|Brüno]] në [[Paramount Comedy Channel]] gjatë vitit 1998. Ai u bë i famshëm me personazhin e tij komik Ali G, një stereotip imagjinar i një mashkulli të bardhë britanik nga periferia "[[chav]]" i cili imiton kulturën urbane të [[Hip hop britanik|hip hopit britanik]] të [[Britanikët e zinj|zezë]] dhe kulturën [[Xhamajkanët britanikë|britanike xhamajkane]], si dhe flet si [[rude boy]] me një [[Anglishtja shumëkulturore e Londrës|anglishte me shprehje të huazuara]] nga stili [[patois xhamajkan]]. Me prejardhje nga [[Staines]], një qytet periferik në Surrey, në perëndim të Londrës, Ali G filloi të shfaqej në shfaqjen televizive britanike ''[[The 11 O'Clock Show]]'' në [[Channel 4]], e cila u transmetua për herë të parë më 8 shtator 1998. Një vit pas premierës së shfaqjes, ''[[GQ]]'' e emëroi Baron Cohen komedianin e vitit.<ref name="Saunders">Robert A. Saunders (2009) [https://books.google.com/books?id=U3G5hUhjAdUC&dq=sacha+baron+cohen++-+1999+british+comedy+award++-+best+newcomer&pg=PA41 The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231007140712/https://books.google.com/books?id=U3G5hUhjAdUC&dq=sacha+baron+cohen++-+1999+british+comedy+award++-+best+newcomer&pg=PA41 |date=7 tetor 2023 }} Rowman & Littlefield, p.41. Retrieved 27 February 2012</ref> Ai fitoi Best Newcomer në [[British Comedy Awards]] të vitit 1999, dhe në [[British Academy Television Awards]] ai u nominua për Performancën më të Mirë Britanike të Argëtimit.<ref name="Saunders"/> ''[[Da Ali G Show]]'' filloi në vitin 2000 dhe fitoi [[British Academy Television Awards|BAFTA]] për [[British Academy Television Award për Komedinë më të Mirë|Komedinë më të Mirë]] vitin pasardhës.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1328946.stm The 2001 Bafta award winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312021536/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1328946.stm |date=12 mars 2012 }} BBC. Retrieved 27 February 2012</ref> Gjithashtu në vitin 2000, Baron Cohen si Ali G u shfaq si shoferi i limuzinës në videon e vitit 2000 të [[Madonna|Madonnës]] "[[Music (kënga e Madonna)#Video muzikor|Music]]", me regji nga [[Jonas Åkerlund]], i cili ishte gjithashtu përgjegjës për drejtimin e titujve për ''Da Ali G Show''. Baron Cohen është mbështetës i telethonit bamirës në Mbretërinë e Bashkuar [[Comic Relief]], i cili transmetohet në BBC, dhe si Ali G intervistoi [[David Beckham]] dhe gruan e tij [[Victoria Beckham|Victoria]] në vitin 2001.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=P842Tmi6lrc |title=Ali-G Interviews Posh Spice and David Beckham |publisher=YouTube |date=26 shkurt 2006 |access-date=17 janar 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118224202/http://www.youtube.com/watch?v=P842Tmi6lrc |archive-date=18 janar 2012 |url-status=live }}</ref> Në një sondazh të Channel 4 në vitin 2001, Ali G u rendit i teti në listën e tyre të [[100 Greatest (seri televizive)|100 Greatest TV Characters]].<ref>{{cite web |url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html |archive-date=31 maj 2009 |title=100 Greatest TV Characters |access-date=26 maj 2019 |publisher=[[Channel 4]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001 |title=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1)) |publisher=[[ITN Source]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001 |archive-date=21 shkurt 2015 |access-date=13 qershor 2014 |language=en}}</ref> Në vitin 2002, Ali G ishte personazhi qendror në filmin artistik ''[[Ali G Indahouse]]'', në të cilin ai zgjidhet në [[Parlamenti i Mbretërisë së Bashkuar|Parlamentin Britanik]] dhe pengon një komplot për të shembur një qendër komunitare në qytetin e tij të lindjes, Staines.<ref>[https://www.bbc.co.uk/films/2002/03/12/alig_in_da_house_2002_review.shtml Films – reviews: Ali G Indahouse (2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009231702/http://www.bbc.co.uk/films/2002/03/12/alig_in_da_house_2002_review.shtml |date=9 tetor 2020 }} BBC. Retrieved 27 February 2012</ref> Shfaqja e tij televizive u eksportua në Shtetet e Bashkuara në vitin 2003, me episode të reja të vendosura atje, për [[HBO]]. Në British Comedy Awardsë 2012, Baron Cohen pranoi Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme nga Sir [[Ben Kingsley]] në rolin e Ali G.<ref name="lifetime award">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen honoured at British Comedy Awards|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-20696034|access-date=21 qershor 2018|archive-date=21 prill 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421150935/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-20696034|url-status=live}}</ref> Në vitin 2013, ai mori BAFTA [[Charlie Chaplin]] [[Britannia Awards|Britannia Award]] për Shkelqësi në Komedi.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24030122 "Sacha Baron Cohen to get Bafta LA comedy award"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421150935/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24030122 |date=21 prill 2018 }}. BBC. Retrieved 7 January 2014</ref> Intervistat e Ali G me figura të shquara, veçanërisht politikanë, fituan famë të keqe pjesërisht sepse subjektet nuk ishin të vetëdijshme se Ali G, në vend që të ishte një intervistues i vërtetë, ishte një personazh komik. Sipas revistës ''[[Rolling Stone]]'', Baron Cohen gjithmonë hynte në zonën e intervistës i veshur si Ali G, duke mbajtur pajisje ndërsa sillej si një anëtar i padukshëm i ekuipazhit. Ekuipazhi shoqërohej nga një burrë me kostum dhe kravatë, duke e bërë subjektin të besonte se ky ishte personi që do t'i intervistonte. Baron Cohen, si Ali G, ulej për t'i bërë të intervistuarit disa pyetje paraprake për t'i dhënë përshtypjen se kjo ishte një provë përpara se burri i veshur mirë të kryente intervistën e vërtetë; kjo vazhdoi deri disa momente para se kamerat të fillonin xhirimet, duke zbuluar burrin e veshur si regjisor dhe Ali G si intervistues, duke i dhënë Baron Cohen elementin e surprizës pasi i intervistuari do të kishte më pak gjasa të hiqte dorë nga intervista kaq afër fillimit të saj.<ref name=manbehindmustache>{{cite magazine|last =Strauss|first =Neil|title =The man behind the mustache|magazine =Rolling Stone|date =14 nëntor 2006|language =en|url =https://www.rollingstone.com/news/coverstory/sacha_baron_cohen_the_real_borat_finally_speaks|access-date =14 gusht 2008|url-status =dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20070102223451/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/sacha_baron_cohen_the_real_borat_finally_speaks|archive-date =2 janar 2007|df =dmy-all}}</ref> ==== Borat Sagdiyev ==== {{Kryesor|Borat Sagdiyev}} [[Skeda:Borat.jpg|parapamje|Baron Cohen si Borat më 2006]] Gazetari kazak Borat Sagdiyev u zhvillua për herë të parë për skeçe të shkurtra në ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' në Granada Talk TV në Mbretërinë e Bashkuar që Baron Cohen prezantoi në vitet 1996–1997, me personazhin në këtë kohë të njohur si Alexi Krickler.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18105176 |title=Sacha Baron Cohen on mocking 'hilarious' Gaddafi |website=[[BBC News]] |date=18 maj 2012 |access-date=19 tetor 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326150300/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18105176 |archive-date=26 mars 2017 |url-status=live }}</ref> Personazhi mbeti i fjetur ndërsa Baron Cohen u përqendrua në personazhin e tij Ali G, por me suksesin e mëvonshëm të Ali G, Baron Cohen e rishikoi personazhin e tij Borat. Personazhi u shfaq në segmente të ''Da Ali G Show''.<ref>{{cite news |last1=Stewart |first1=Sara |title=Sacha Baron Cohen was nearly killed filming 'Bruno' |url=https://nypost.com/2016/03/03/sacha-baron-cohen-was-nearly-killed-filming-bruno |work=New York Post |date=3 mars 2016 |access-date=21 tetor 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031174730/https://nypost.com/2016/03/03/sacha-baron-cohen-was-nearly-killed-filming-bruno |archive-date=31 tetor 2020 |url-status=live }}</ref> Sensi i humorit të Borat rrjedh nga tallja e tij me shoqërinë përmes pikëpamjeve të egra sociokulturore, shkeljes së tij [[deadpan]] të tabuve sociale dhe përdorimit të gjuhës dhe sjelljes vulgare.<ref name="Observer">{{cite news |title=Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan |url=https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |access-date=19 tetor 2019 |work=The Guardian |archive-date=7 maj 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Guilt-free pleasures |url=https://www.theguardian.com/culture/2007/jan/03/comedy.television |access-date=19 tetor 2019 |work=The Guardian |archive-date=19 tetor 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019110803/https://www.theguardian.com/culture/2007/jan/03/comedy.television |url-status=live }}</ref> ''[[Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan]]'', një film artistik me Borat Sagdiyev në qendër, u shfaq në [[Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Toronto 2006|Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Toronto 2006]] dhe u publikua në Mbretërinë e Bashkuar më 2 nëntor 2006, në Shtetet e Bashkuara më 3 nëntor 2006 dhe në Australi më 23 nëntor 2006. Filmi ndjek Sagdiyev ndërsa ai dhe kolegu i tij Azamat Bagatov udhëtojnë në SHBA për të prodhuar një dokumentar rreth jetës në vend, ndërsa gjatë gjithë kohës Sagdiyev përpiqet të martohet me të famshmen [[Pamela Anderson]]. Filmi është një dokumentar i shkurtër që përfshin intervista me amerikanë të ndryshëm që tallen me [[Kultura e Shteteve të Bashkuara|kulturën amerikane]], si dhe me [[seksizmi]]n, [[racizmi]]n, [[Homofobia|homofobinë]], [[antisemitizmi]]n dhe [[jingoizmi]]n. Ai debutoi në vendin e parë në SHBA, duke fituar rreth 26.4 milionë dollarë në vetëm 837 kinema me një mesatare prej 31,600 dollarësh për kinema.<ref>{{cite news|title='Borat' takes U.S. by storm Finishes No. 1 with $26.4 mil on just 837 screens|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/borat-takes-us-by-storm-142051|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=9 tetor 2015|access-date=19 shkurt 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210082941/https://www.hollywoodreporter.com/news/borat-takes-us-by-storm-142051|archive-date=10 shkurt 2020|url-status=live}}</ref> Baron Cohen fitoi [[Golden Globe Awards|Golden Globe]] për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Muzikal ose Komedi|Aktorin më të Mirë - Muzikal ose Komedi]] në vitin 2007, çmimi i tij i gjashtë i tillë. Edhe pse Borat ishte i nominuar për "Filmin më të Mirë - Muzikal ose Komedi", filmi humbi ndaj ''[[Dreamgirls (film)|Dreamgirls]]''. Më 23 janar 2007, ai u nominua për një [[Academy Award për Skenarin më të Mirë të Përshtatur]]. Ai e ndau nominimin e tij me bashkë-shkruesit e filmit, Ant Hines, [[Peter Baynham]], [[Dan Mazer]] dhe [[Todd Phillips]]. Përveç elementëve komikë të personazheve të tij, performancat e Baron Cohen interpretohen nga disa si pasqyrim i të vërtetave të pakëndshme rreth audiencës së tij. Ai e krahason trashëgiminë e tij jehude me antisemitizmin e personazhit të tij, Borat.<ref>{{cite web|url=http://www.borat.tv/video/Throw_the_Jew_Down_the_Well.mov|archive-url=https://web.archive.org/web/20060327094957/http://www.borat.tv/video/Throw_the_Jew_Down_the_Well.mov|url-status=dead|archive-date=27 mars 2006|title=Borat|language=en}}</ref> Në vitin 2007, Baron Cohen publikoi një udhëzues udhëtimi si Borat, me dy tituj: ''Borat: Touristic Guidings To Minor Nation of U.S. and A.'' dhe ''Borat: Touristic Guidings To Glorious Nation of Kazakhstan''.<ref name="Book">{{cite book|title=Borat: touristic guidings to glorious nation of Kazakhstan : touristic guidings to minor nation of U. S. and A.|author=Ant Hines, Borat Sagdiyev and Sacha Baron Cohen|year=2007|publisher=[[Macmillan Publishers|Boxtree]]|isbn=978-0-7522-2661-3|url=https://books.google.com/books?id=PCeuGAAACAAJ|access-date=4 mars 2012|archive-date=6 prill 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406063815/https://books.google.com/books?id=PCeuGAAACAAJ|url-status=live}}</ref> Më 21 dhjetor 2007, Baron Cohen njoftoi se do të tërhiqej nga personazhi i Boratit.<ref>{{cite web |agency=AFP |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jtYR_WcA82BkzB8Zu5SmiHjLX8CQ |title=Comedian Cohen says he is killing off Borat |date=21 dhjetor 2007 |access-date=31 korrik 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711111924/http://afp.google.com/article/ALeqM5jtYR_WcA82BkzB8Zu5SmiHjLX8CQ |archive-date=11 korrik 2011 |url-status=dead}}</ref> Pas publikimit të ''Borat'', Baron Cohen tha se do tërhiqej nga Borat dhe Ali G sepse publiku ishte bërë shumë i njohur me personazhet.<ref>{{cite news|date=21 dhjetor 2007|title=Borat and Ali G are dead for Sacha Baron Cohen|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|url=http://www.actressarchives.com/news/baron-cohen-borat-and-ali-g-are-dead-to-me|access-date=15 korrik 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104072349/http://www.actressarchives.com/news/baron-cohen-borat-and-ali-g-are-dead-to-me|archive-date=4 nëntor 2012|url-status=dead}}</ref> Pas publikimit të ''[[Brüno]]'', ai tha se do tërhiqej nga ajo personazh.<ref name="shed">[http://digitaljournal.com/article/247826 Entertainment Sacha Baron Cohen to shed Borat persona for good] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029105043/http://www.digitaljournal.com/article/247826 |date=29 tetor 2020 }} digitaljournal.com, 15 July 2009</ref> Personazhi u rikthye në një paraqitje në vitin 2018 në ''[[Jimmy Kimmel Live]]'' dhe u shfaq në vazhdimin e vitit 2020 ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'', për të cilin ai fitoi një tjetër Golden Globe Award, si dhe [[Kennedy Center Honors]] në vitin 2022 ku ai bëri një rutinë stand-up si Borat për prezantimin e [[U2]].<ref>{{citation|url=https://www.youtube.com/watch?v=4ShB0YWRrNs&t=2s|title=Borat honors U2 - 45th Kennedy Honors|date=29 dhjetor 2022|access-date=22 gusht 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822162945/https://www.youtube.com/watch?v=4ShB0YWRrNs&t=2s|archive-date=22 gusht 2023|url-status=live}}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''Punch'' | Personazh i panjohur | Film i shkurtër |- | 2000 | ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' | Vinnie | |- | 2002 | ''[[Ali G Indahouse]]'' | [[Ali G]]<br/>[[Borat|Borat Sagdiyev]] | Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2003 | ''[[Spyz]]'' | Ali G<br/>[[James Bond (personazh letrar)|James Bond]] | Film i shkurtër<br />Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2005 | ''[[Madagascar (film 2005)|Madagascar]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2006 | ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' | Jean Girard | [[MTV Movie Award for Best Kiss]] <small>(with [[Will Ferrell]])</small> |- | 2006 | ''[[Borat (film)|Borat]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent<br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]]<br />[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />[[Online Film Critics Society]] Award for Best Breakthrough Performance<br />[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />[[Toronto Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]<br />Nominated—Central Ohio Film Critics Association Award for Actor of the Year<br />Nominated—[[Chicago Film Critics Association Award]] for Most Promising Performer<br />Nominated—[[Empire Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Irish Film & Television Awards]] – Best International Actor<br />Nominated—[[London Film Critics Circle]] Award for British Actor of the Year<br />Nominated—[[New York Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Online Film Critics Society Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Satellite Award]] for Best Actor |- | 2007 | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' | [[Adolfo Pirelli|Signor Adolfo Pirelli]] | Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]] |- | 2008 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | King Julien XIII | Voice |- | 2009 | ''[[Brüno]]'' | [[Brüno Gehard]] | Gjithashtu skenarist dhe producent <br /> [[Evening Standard British Film Awards#2009 Winners|Evening Standard British Film Awards]]: [[Peter Sellers]] award for Best Comedy<br />Nominated—[[Teen Choice Award]] Choice Summer Movie Actor |- | 2010 | ''[[Dinner for Schmucks]]'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | 2011 | ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' | Inspector Gustav Dasté | |- | 2012 | ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' | Admiral General Haffaz Aladeen | Gjithashtu skenarist dhe producent |- | 2012 | ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2012 | ''[[Les Misérables (film 2022)|Les Misérables]]'' | [[Thénardiers|M. Thénardier]] | [[National Board of Review Award for Best Cast]]<br />[[Satellite Award for Best Cast – Motion Picture]]<br />[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble]]<br />Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]]<br />Nominated—Phoenix Film Critics Society Award for Best Cast<br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]<br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] |- | 2013 | ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' | [[BBC News]] Reporter | Cameo<br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Fight]] |- | 2016 | ''[[Grimsby (film)|Grimsby]]'' | Kyle Allen "Nobby" Butcher | Also writer and producer |- | 2016 | ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]'' | [[Father Time|Time]] | |- | 2020 | ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' | [[Abbie Hoffman]] | Gjithashtu prodhues i asociuar <br /> [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] <br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Movie]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actor of the Year]] <br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]] <br />Nominated—[[St. Louis Gateway Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]] |- | 2020 | ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent <br />[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy]] <br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]] |- | 2021 | ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' | Uncle Ugo | Zëri<ref name="BaronCohen">{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=In 'Luca,' Pixar's latest, it's a story about fish out of water — literally|url=https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|website=Boston Globe|language=en|access-date=12 qershor 2021|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612003952/https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[Balls Up]]'' | Pavio Curto Bundchen | |- | ''[[Ladies First (film 2026)|Ladies First]]'' | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://www.hamhigh.co.uk/news/24814840.netflix-film-ladies-first-shot-nassington-road-hampstead/|title=Netflix film Ladies First shot in Nassington Road, Hampstead|website=Ham and High|date=23 dhjetor 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> |- |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1988 | ''[[EastEnders]]'' | School Student | Episode 316 |- | rowspan="2" | 1995 | ''Jack and Jeremy's Police 4'' | Execution victim | Film televiziv |- | ''Pump TV'' | rowspan="2" | Himself (presenter) | |- | 1996–1997 | ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Comedy Nation'' | Role të ndryshme | 9 epizoda |- | ''Live from the Lighthouse'' | rowspan="2" | Ali G | Television special |- | 1998–1999 | ''[[The 11&nbsp;O'Clock Show]]'' | 45 epizoda; gjithashtu skenarist |- | 2000–2004 | ''[[Da Ali G Show]]'' | Ali G<br/>Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 18 epizoda; gjithashtu krijues, shkrimtar dhe producent ekzekutiv |- | 2004 | ''[[Borat's Television Programme]]'' | Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 2 epizoda; gjithashtu krijues<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ted|date=2022-12-05|title=Sacha Baron Cohen's Borat Singes Donald Trump, Kanye West And Anti-Semitism In Irreverent Appearance For Kennedy Center Honors|url=https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|access-date=2022-12-05|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074236/https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|url-status=live}}</ref> |- | 2005 | ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' | Larry's guide | Epizodi: "The End" |- | 2006 | ''[[Night of Too Many Stars]]'' | Borat Sagdiyev | Television special |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | Jakob (zëri)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1614895/ The Greatest Story Ever D'ohed (#21.16)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233105/https://www.imdb.com/title/tt1614895/ |date=7 December 2022 }}. ''IMDb''.</ref> | Epizodi: "[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" |- | 2013 | ''[[Eastbound and Down]]'' | Ronnie Thelman | Epizodi: "Chapter 29" |- | 2015 | ''Highston'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Zen Diaries of Garry Shandling]]'' | Himself | Dokumentar televiziv |- | ''[[Seth Rogen's Hilarity for Charity]]'' | Himself | Television special |- | ''[[Who Is America?]]'' | Various characters | 7 episode; gjithashtu krijues, skrnarist, regjisor dhe producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|title=IMDb|website=[[IMDb]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210511/https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|archive-date=13 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ''[[The Spy (TV series)|The Spy]]'' | [[Eli Cohen]] | 6 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | TBA | ''[[Disclaimer (seri televizive)|Disclaimer]]'' | | Miniseri i ardhshëm |- | 2025 | ''[[Ironheart (miniseri)|Ironheart]]'' | Mystery Man | Post-production |} === Video muzikore === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col" | Viti !scope="col" | Titulli !scope="col" | Roli !scope="col" | Artist |- | 2000 | "[[Music (kënga e Madonna)|Music]]"<ref>{{cite web|last=Manning|first=Kara|url=http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|title=Madonna Wraps Video As "Music" Leaks Online|publisher=MTV News. Viacom|date=31 maj 2000|access-date=6 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009224558/http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|archive-date=9 tetor 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|title=Top 'TRL' Video Cameos: Ali G Shows Madonna The Real Big Ben!|publisher=MTV Buzzworthy. Viacom|date=13 nëntor 2008|access-date=29 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225836/http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|archive-date=4 tetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|work=BBC News|title=Ali G 'stars in Madonna video'|date=30 prill 2000|access-date=28 mars 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911050701/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|archive-date=11 shtator 2015|url-status=live}}</ref> | Ali G | [[Madonna]] |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/name/nm0056187/ Sacha Baron Cohen] at [[IMDb]] * {{MySpace|borat|Sacha Baron Cohen (Borat)}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] [[Kategoria:Humoristë anglezë]] [[Kategoria:Producentë anglezë]] [[Kategoria:Skenaristë anglezë]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje izraelite]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje bjelloruso-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje gjermano-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje uellsiane]] [[Kategoria:Personalitete televizive angleze]] pbrspsmvyrzz40kz01i29kah699cale 2981222 2981210 2026-05-16T20:13:55Z Qendrimi15 122927 2981222 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sacha Baron Cohen | image = Sacha Baron Cohen (2024) 03.jpg | caption = Baron Cohen më 2024 | birth_name = Sacha Noam Baron Cohen | birth_date = 13 tetor 1971 | birth_place = Londër, Angli<!-- Only major city and country, no boroughs or neighbourhoods per the rules. --> | alma_mater = [[Christ's College, Cambridge]] | occupation = {{hlist|Komedian|aktor|skenarist|producent}} | years_active = 1995–present | spouse = {{marriage|[[Isla Fisher]]|2010|2025|end=div.}} | children = 3 | relatives = {{ubl|[[Erran Baron Cohen]] (vëlla)|[[Ash Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Simon Baron-Cohen]] (kushërirë)|[[Dan Baron Cohen]] (kushërirë)}} }} '''Sacha Noam Baron Cohen''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: סָשָׁה נֹעַם בָּרוֹן כֹּהֵן; lindi më [[13 tetor]] [[1971]]) është një komedian, aktor, skenarist dhe producent anglez. Ai është më i njohur për krijimin dhe portretizimin e personazheve satirikë imagjinar [[Ali G]], [[Borat|Borat Sagdiyev]], [[Brüno Gehard]] dhe [[The Dictator (film 2012)|Gjeneral Admiral Haffaz Aladeen]]. Personazhet e tij ndërveprojnë me subjekte që nuk dyshojnë, të cilët nuk e kuptojnë se janë krijuar. Në [[British Comedy Awards]] 2012, Baron Cohen mori Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme dhe pranoi çmimin në personazh si Ali G. Në vitin 2013, ai mori BAFTA Charlie Chaplin [[Britannia Awards|Britannia Award]] për ekselencë në komedi. Në vitin 2018, ''[[The Times]]'' e emëroi atë në mesin e 30 komedianëve më të mirë që jetojnë. Duke filluar karrierën e tij në televizion, Baron Cohen u emërua i sapoardhuri më i mirë në [[British Comedy Awards]] 1999 për ''[[The 11 O'Clock Show]]''. Ai krijoi dhe luajti si personazhi i tij Ali G në ''[[Da Ali G Show]]'' (2000–2004), duke marrë dy [[British Academy of Film and Television Arts|BAFTA Awards]]. Projekti i tij i ardhshëm televiziv, ''[[Who Is America?]]'' (2018) për [[Showtime (TV network)|Showtime]], e pa atë të nominuar për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Seri Televizive Muzikore ose Komedi]]. Në vitin 2019, ai portretizoi [[Eli Cohen]] në serialin e kufizuar ''[[The Spy (seri televizive)|The Spy]]'' për [[OCS (TV channel)|OCS]] dhe [[Netflix]], për të cilin ai mori një nominim për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë – Miniseri ose Film Televiziv]]. Baron Cohen ka prodhuar dhe/ose interpretuar në filma komedi, si ''[[Ali G Indahouse]]'' (2002), ''[[Borat (film)|Borat]]'' (2006) dhe vazhdimin e tij ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' (2020), ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' (2006), ''[[Brüno]]'' (2009), dhe ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' (2012). Ai është shfaqur gjithashtu në filma dramatikë duke përfshirë ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (film 2007)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' (2007), ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' (2011), ''[[Les Misérables (film 2012)|Les Misérables]]'' (2012), dhe ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' (2020). Në vitin 2016, ai luajti në Grimsby dhe luajti bashkë në ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]''. Rolet e tij të aktrimit të zërit përfshijnë Mbretin Julien XIII në serinë e filmave të ''[[Madagascar (seri filmike)|Madagascar]]''(2005–2012) dhe Uncle Ugo në ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' (2021). == Jeta e hershme == Sacha Noam Baron Cohen lindi në një familje [[Jehudët|jehude]]<ref>{{Cite news |url=https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |title=Sacha Baron Cohen: The men in his life |date=2009-04-27 |work=[[The Independent]] |access-date=2018-05-25 |quote=He was born in 1971, the youngest of three boys in a middle-class family from west London. |archive-date=2018-07-02 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180702131623/https://www.independent.co.uk/news/people/news/sacha-baron-cohen-the-men-in-his-life-1675107.html |url-status=live}}</ref> në zonën [[Hammersmith]] të [[Londra|Londrës]] më 13 tetor 1971.<ref name="upi">{{cite news |url= https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730|title= UPI Almanac for Tuesday, Oct. 13, 2020 |work= [[United Press International]] |date= 13 tetor 2020 |access-date= 24 maj 2021 |language= en |quote= ...Sacha Baron Cohen in 1971 (age 49)... |archive-date= 13 tetor 2020 |archive-url= https://web.archive.org/web/20201013125524/https://www.upi.com/Top_News/2020/10/13/UPI-Almanac-for-Tuesday-Oct-13-2020/8431602465730 |url-status= live }}</ref> Nëna e tij, fotografja Daniella (mbiemri i vajzërisë Weiser), lindi në [[Mandati britanik i Palestinës|Palestinën e mandatuar britanike]] në vitin 1939 nga prindër gjermanë jehude.<ref name=bookref1>{{cite book|title=Sacha Baron Cohen: The Unauthorized Biography: From Cambridge to Kazakhstan|author=Tracy, K.|date=2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=9781429993937|url=https://books.google.com/books?id=lqMEpeNCwL0C|page=10|access-date=22 nëntor 2014|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|title=The musical Baron Cohen brother comes into his own|last=Pfefferman|first=Naomi|date=13 korrik 2007|work=Jewish Journal|access-date=25 maj 2018|archive-date=25 maj 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180525205042/http://jewishjournal.com/culture/arts/15104|url-status=live}}</ref> Babai i tij, redaktor i shndërruar në pronar dyqani veshjesh Gerald "Jerry" Baron Cohen (1932–2016), lindi në një familje jehude bjelloruse në Londër dhe u rrit në qytetin uellsian [[Pontypridd]].<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|title=An Interview With The Real Sacha Baron Cohen|date=16 korrik 2009|work=[[NPR]]|access-date=25 maj 2018|language=en|quote=Sacha Baron Cohen: "I'd say that I'm very, very proud of my Jewish identity. I'm proud to be a Jew"|archive-date=26 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180526040951/https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=106695556|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|title='Borat da!' Sacha Baron Cohen's Welsh roots revealed|date=22 tetor 2020|website=Nation.Cymru|access-date=22 prill 2021|archive-date=22 prill 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422071104/https://nation.cymru/culture/borat-da-sacha-baron-cohens-welsh-roots-revealed|url-status=live}}</ref> Baron Cohen u arsimua në [[St Columba's College, St Albans|St Columba's College]] në [[St Albans]], përpara se të transferohej në [[Haberdashers' Boys' School|Haberdashers' Aske's Boys' School]] në [[Elstree]].<ref>{{cite news | url = https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | title = Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face | author = [[Andrew Anthony]] | newspaper = [[The Observer]] | archive-date = 11 nëntor 2011 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111111170925/http://www.guardian.co.uk/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile | date = 7 qershor 2009 | url-status=dead | df = dmy-all | language = en}}</ref> Më pas ai studioi histori me fokus në [[antisemitizëm]] në [[Christ's College, Cambridge]], duke u diplomuar në vitin 1993 me nderime të nivelit të lartë.<ref>{{cite web |url=http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |publisher=[[Christ's College, Cambridge]] |title=Alumni: Distinguished Members: Sacha Baron Cohen |archive-date=13 tetor 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |url-status=dead }}</ref><ref>[http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen/ Christ's College – Alumni – Sacha Baron Cohen] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013202413/http://www.christs.cam.ac.uk/alumni/distinguished-alumni/baron_cohen |date=13 tetor 2011}} 2008 Christ's College</ref> Si student universitar, ai shkroi tezën e tij mbi rolin e aktivistëve jehudë në [[Lëvizja për të drejtat civile|lëvizjen amerikane për të drejtat civile]].<ref>{{Citation|title=ADL International Leadership Award Presented to Sacha Baron Cohen at Never Is Now 2019|date=21 nëntor 2019 |url=https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|language=en|access-date=24 nëntor 2019|archive-date=13 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210507/https://www.youtube.com/watch?v=ymaWq5yZIYM|url-status=live}}</ref> Ai ishte anëtar i Klubit Dramatik Amatorë të Universitetit të Kembrixhit, ku performoi në shfaqje të tilla si ''[[Fiddler on the Roof]]'' dhe ''[[Cyrano de Bergerac (shfaqje)|Cyrano de Bergerac]]'', dhe aktroi në shfaqje me lëvizjen rinore [[Sionismi laburist|laburiste]] [[Habonim Dror]].<ref name="guardian.co.uk">[https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |date=7 maj 2021 }}. ''The Observer''. 1 September 2006.</ref> Ai luajti violonçel ndërsa ishte i vogël dhe bëri debutimin e tij televiziv si violonçelist në ''Fanfare for Young Musicians''. == Karriera == === Rolet e hershme === Baron Cohen u rrit si një fans i [[Monty Python]] dhe [[Peter Cook]], por ndikimi i tij më i madh komik ishte [[Peter Sellers]], të cilin ai e shihte si "ky aktor tepër realist, i cili ishte gjithashtu qesharak dhe që arriti të kapërcente hendekun midis komedisë dhe satirës".<ref name="BC Influences">{{cite news |title=Sacha Baron Cohen: The comic who is always in your face |url=https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |access-date=12 tetor 2019 |newspaper=The Guardian |archive-date=20 shkurt 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20190220114541/https://www.theguardian.com/film/2009/jun/07/sacha-baron-cohen-bruno-profile |url-status=live }}</ref><ref name="Sellers">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen is the Peter Sellers of our age|url=https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|newspaper=The Telegraph|date=30 maj 2016|language=en|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/film/grimsby/sacha-baron-cohen-peter-sellers-characters|archive-date=10 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> I njohur për portretizimin e një game të gjerë personazhesh komikë duke përdorur thekse dhe maskime të ndryshme, Sellers u referua nga Baron Cohen si "forca më themelore në formësimin e ideve të tij të hershme mbi komedinë".<ref>Saunders, Robert A. (2009). ''The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat''. p. 22. Lanham, Maryland: Rowman & Littlefield.</ref> Pasi u largua nga universiteti, Baron Cohen punoi për një kohë si model mode.<ref name="guardian.co.uk"/> Në fillim të viteve 1990, ai drejtonte një program javor në transmetimet lokale të televizionit kabllor Windsor me [[Carol Kirkwood]], e cila më vonë u bë parashikuese e motit në [[BBC]]. Në vitin 1995, [[Channel 4]] po planifikonte një zëvendësim për serialin e tij ''[[The Word (seri televizive)|The Word]]'' dhe shpërndau një thirrje të hapur për prezantues të rinj televizivë. Baron Cohen dërgoi një kasetë të tij, e cila tërhoqi vëmendjen e një producenti. Baron Cohen drejtoi ''Pump TV'' nga viti 1995 deri në vitin 1996. Në vitin 1996, Baron Cohen filloi të prezantonte programin e bisedave për të rinj ''[[F2F (seri televizive)|F2F]]'' për [[Granada Talk TV]] dhe pati një rol të vogël në një reklamë për McCain Microchips, si shef kuzhine në një reklamë të titulluar "Ping Pong".<ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=QTwtvzqPgmY|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211028/QTwtvzqPgmY|archive-date=2021-10-28|title=McCain's Micro Chips Ping Pong TV Ad Commercial|date=20 maj 2012|via=YouTube|language=en}}{{cbignore}}</ref> Baron Cohen bëri paraqitjen e tij të parë në film artistik në komedinë britanike ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' (2000). Gjithashtu në vitin 2000, ai luajti rolin e Super Greg për një seri reklamash televizive për [[Lee Jeans]]; reklamat nuk u transmetuan kurrë, por faqja e internetit për Super Greg krijoi një sensacion në internet.<ref>{{Cite news | last=Lauerman | first=Kerry | title=It's Borat Day! | work=Salon | date=3 nëntor 2006 | series=Video Dog | url=http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | access-date=12 gusht 2009 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20090707020754/http://archive.salon.com/ent/video_dog/comedy/2006/11/03/supergreg/index.html | archive-date=7 korrik 2009 | url-status=dead | df=dmy-all }}</ref> === Personazhet === ==== Ali G ==== {{Kryesor|Ali G}} [[Skeda:AliG-Harv.jpg|parapamje|upright|Baron Cohen duke mbajtur një fjalim diplomimi si [[Ali G]] në [[Universiteti i Harvardit|Harvard]] më 2004]] Baron Cohen u shfaq gjatë skeçeve dy-minutëshe si reporteri i tij i modës [[Brüno (personazh)|Brüno]] në [[Paramount Comedy Channel]] gjatë vitit 1998. Ai u bë i famshëm me personazhin e tij komik Ali G, një stereotip imagjinar i një mashkulli të bardhë britanik nga periferia "[[chav]]" i cili imiton kulturën urbane të [[Hip hop britanik|hip hopit britanik]] të [[Britanikët e zinj|zezë]] dhe kulturën [[Xhamajkanët britanikë|britanike xhamajkane]], si dhe flet si [[rude boy]] me një [[Anglishtja shumëkulturore e Londrës|anglishte me shprehje të huazuara]] nga stili [[patois xhamajkan]]. Me prejardhje nga [[Staines]], një qytet periferik në Surrey, në perëndim të Londrës, Ali G filloi të shfaqej në shfaqjen televizive britanike ''[[The 11 O'Clock Show]]'' në [[Channel 4]], e cila u transmetua për herë të parë më 8 shtator 1998. Një vit pas premierës së shfaqjes, ''[[GQ]]'' e emëroi Baron Cohen komedianin e vitit.<ref name="Saunders">Robert A. Saunders (2009) [https://books.google.com/books?id=U3G5hUhjAdUC&dq=sacha+baron+cohen++-+1999+british+comedy+award++-+best+newcomer&pg=PA41 The Many Faces of Sacha Baron Cohen: Politics, Parody, and the Battle Over Borat] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231007140712/https://books.google.com/books?id=U3G5hUhjAdUC&dq=sacha+baron+cohen++-+1999+british+comedy+award++-+best+newcomer&pg=PA41 |date=7 tetor 2023 }} Rowman & Littlefield, p.41. Retrieved 27 February 2012</ref> Ai fitoi Best Newcomer në [[British Comedy Awards]] të vitit 1999, dhe në [[British Academy Television Awards]] ai u nominua për Performancën më të Mirë Britanike të Argëtimit.<ref name="Saunders"/> ''[[Da Ali G Show]]'' filloi në vitin 2000 dhe fitoi [[British Academy Television Awards|BAFTA]] për [[British Academy Television Award për Komedinë më të Mirë|Komedinë më të Mirë]] vitin pasardhës.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1328946.stm The 2001 Bafta award winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312021536/http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/1328946.stm |date=12 mars 2012 }} BBC. Retrieved 27 February 2012</ref> Gjithashtu në vitin 2000, Baron Cohen si Ali G u shfaq si shoferi i limuzinës në videon e vitit 2000 të [[Madonna|Madonnës]] "[[Music (kënga e Madonna)#Video muzikor|Music]]", me regji nga [[Jonas Åkerlund]], i cili ishte gjithashtu përgjegjës për drejtimin e titujve për ''Da Ali G Show''. Baron Cohen është mbështetës i telethonit bamirës në Mbretërinë e Bashkuar [[Comic Relief]], i cili transmetohet në BBC, dhe si Ali G intervistoi [[David Beckham]] dhe gruan e tij [[Victoria Beckham|Victoria]] në vitin 2001.<ref>{{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=P842Tmi6lrc |title=Ali-G Interviews Posh Spice and David Beckham |publisher=YouTube |date=26 shkurt 2006 |access-date=17 janar 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120118224202/http://www.youtube.com/watch?v=P842Tmi6lrc |archive-date=18 janar 2012 |url-status=live }}</ref> Në një sondazh të Channel 4 në vitin 2001, Ali G u rendit i teti në listën e tyre të [[100 Greatest (seri televizive)|100 Greatest TV Characters]].<ref>{{cite web |url=http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090531160558/http://www.channel4.com/entertainment/tv/microsites/G/greatest/tv_characters/results.html |archive-date=31 maj 2009 |title=100 Greatest TV Characters |access-date=26 maj 2019 |publisher=[[Channel 4]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001 |title=100 Greatest ... (100 Greatest TV Characters (Part 1)) |publisher=[[ITN Source]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150221233837/http://www.itnsource.com/en/shotlist/ITVProgs/2001/05/05/Y22090001 |archive-date=21 shkurt 2015 |access-date=13 qershor 2014 |language=en}}</ref> Në vitin 2002, Ali G ishte personazhi qendror në filmin artistik ''[[Ali G Indahouse]]'', në të cilin ai zgjidhet në [[Parlamenti i Mbretërisë së Bashkuar|Parlamentin Britanik]] dhe pengon një komplot për të shembur një qendër komunitare në qytetin e tij të lindjes, Staines.<ref>[https://www.bbc.co.uk/films/2002/03/12/alig_in_da_house_2002_review.shtml Films – reviews: Ali G Indahouse (2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201009231702/http://www.bbc.co.uk/films/2002/03/12/alig_in_da_house_2002_review.shtml |date=9 tetor 2020 }} BBC. Retrieved 27 February 2012</ref> Shfaqja e tij televizive u eksportua në Shtetet e Bashkuara në vitin 2003, me episode të reja të vendosura atje, për [[HBO]]. Në British Comedy Awardsë 2012, Baron Cohen pranoi Çmimin e Arritjes së Jashtëzakonshme nga Sir [[Ben Kingsley]] në rolin e Ali G.<ref name="lifetime award">{{cite news|title=Sacha Baron Cohen honoured at British Comedy Awards|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-20696034|access-date=21 qershor 2018|archive-date=21 prill 2018|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20180421150935/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-20696034|url-status=live}}</ref> Në vitin 2013, ai mori BAFTA [[Charlie Chaplin]] [[Britannia Awards|Britannia Award]] për Shkelqësi në Komedi.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24030122 "Sacha Baron Cohen to get Bafta LA comedy award"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421150935/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-24030122 |date=21 prill 2018 }}. BBC. Retrieved 7 January 2014</ref> Intervistat e Ali G me figura të shquara, veçanërisht politikanë, fituan famë të keqe pjesërisht sepse subjektet nuk ishin të vetëdijshme se Ali G, në vend që të ishte një intervistues i vërtetë, ishte një personazh komik. Sipas revistës ''[[Rolling Stone]]'', Baron Cohen gjithmonë hynte në zonën e intervistës i veshur si Ali G, duke mbajtur pajisje ndërsa sillej si një anëtar i padukshëm i ekuipazhit. Ekuipazhi shoqërohej nga një burrë me kostum dhe kravatë, duke e bërë subjektin të besonte se ky ishte personi që do t'i intervistonte. Baron Cohen, si Ali G, ulej për t'i bërë të intervistuarit disa pyetje paraprake për t'i dhënë përshtypjen se kjo ishte një provë përpara se burri i veshur mirë të kryente intervistën e vërtetë; kjo vazhdoi deri disa momente para se kamerat të fillonin xhirimet, duke zbuluar burrin e veshur si regjisor dhe Ali G si intervistues, duke i dhënë Baron Cohen elementin e surprizës pasi i intervistuari do të kishte më pak gjasa të hiqte dorë nga intervista kaq afër fillimit të saj.<ref name=manbehindmustache>{{cite magazine|last =Strauss|first =Neil|title =The man behind the mustache|magazine =Rolling Stone|date =14 nëntor 2006|language =en|url =https://www.rollingstone.com/news/coverstory/sacha_baron_cohen_the_real_borat_finally_speaks|access-date =14 gusht 2008|url-status =dead|archive-url =https://web.archive.org/web/20070102223451/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/sacha_baron_cohen_the_real_borat_finally_speaks|archive-date =2 janar 2007|df =dmy-all}}</ref> ==== Borat Sagdiyev ==== {{Kryesor|Borat Sagdiyev}} [[Skeda:Borat.jpg|parapamje|Baron Cohen si Borat më 2006]] Gazetari kazak Borat Sagdiyev u zhvillua për herë të parë për skeçe të shkurtra në ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' në Granada Talk TV në Mbretërinë e Bashkuar që Baron Cohen prezantoi në vitet 1996–1997, me personazhin në këtë kohë të njohur si Alexi Krickler.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18105176 |title=Sacha Baron Cohen on mocking 'hilarious' Gaddafi |website=[[BBC News]] |date=18 maj 2012 |access-date=19 tetor 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20170326150300/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-18105176 |archive-date=26 mars 2017 |url-status=live }}</ref> Personazhi mbeti i fjetur ndërsa Baron Cohen u përqendrua në personazhin e tij Ali G, por me suksesin e mëvonshëm të Ali G, Baron Cohen e rishikoi personazhin e tij Borat. Personazhi u shfaq në segmente të ''Da Ali G Show''.<ref>{{cite news |last1=Stewart |first1=Sara |title=Sacha Baron Cohen was nearly killed filming 'Bruno' |url=https://nypost.com/2016/03/03/sacha-baron-cohen-was-nearly-killed-filming-bruno |work=New York Post |date=3 mars 2016 |access-date=21 tetor 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031174730/https://nypost.com/2016/03/03/sacha-baron-cohen-was-nearly-killed-filming-bruno |archive-date=31 tetor 2020 |url-status=live }}</ref> Sensi i humorit të Borat rrjedh nga tallja e tij me shoqërinë përmes pikëpamjeve të egra sociokulturore, shkeljes së tij [[deadpan]] të tabuve sociale dhe përdorimit të gjuhës dhe sjelljes vulgare.<ref name="Observer">{{cite news |title=Sacha Baron Cohen: Our man from Kazakhstan |url=https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |access-date=19 tetor 2019 |work=The Guardian |archive-date=7 maj 2021 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507041304/https://www.theguardian.com/stage/2006/sep/10/comedy |url-status=live }}</ref><ref>{{cite news |title=Guilt-free pleasures |url=https://www.theguardian.com/culture/2007/jan/03/comedy.television |access-date=19 tetor 2019 |work=The Guardian |archive-date=19 tetor 2019 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019110803/https://www.theguardian.com/culture/2007/jan/03/comedy.television |url-status=live }}</ref> ''[[Borat: Cultural Learnings of America for Make Benefit Glorious Nation of Kazakhstan]]'', një film artistik me Borat Sagdiyev në qendër, u shfaq në [[Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Toronto 2006|Festivalin Ndërkombëtar të Filmit në Toronto 2006]] dhe u publikua në Mbretërinë e Bashkuar më 2 nëntor 2006, në Shtetet e Bashkuara më 3 nëntor 2006 dhe në Australi më 23 nëntor 2006. Filmi ndjek Sagdiyev ndërsa ai dhe kolegu i tij Azamat Bagatov udhëtojnë në SHBA për të prodhuar një dokumentar rreth jetës në vend, ndërsa gjatë gjithë kohës Sagdiyev përpiqet të martohet me të famshmen [[Pamela Anderson]]. Filmi është një dokumentar i shkurtër që përfshin intervista me amerikanë të ndryshëm që tallen me [[Kultura e Shteteve të Bashkuara|kulturën amerikane]], si dhe me [[seksizmi]]n, [[racizmi]]n, [[Homofobia|homofobinë]], [[antisemitizmi]]n dhe [[jingoizmi]]n. Ai debutoi në vendin e parë në SHBA, duke fituar rreth 26.4 milionë dollarë në vetëm 837 kinema me një mesatare prej 31,600 dollarësh për kinema.<ref>{{cite news|title='Borat' takes U.S. by storm Finishes No. 1 with $26.4 mil on just 837 screens|url=https://www.hollywoodreporter.com/news/borat-takes-us-by-storm-142051|work=[[The Hollywood Reporter]]|date=9 tetor 2015|access-date=19 shkurt 2020|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20200210082941/https://www.hollywoodreporter.com/news/borat-takes-us-by-storm-142051|archive-date=10 shkurt 2020|url-status=live}}</ref> Baron Cohen fitoi [[Golden Globe Awards|Golden Globe]] për [[Golden Globe Award për Aktorin më të Mirë - Muzikal ose Komedi|Aktorin më të Mirë - Muzikal ose Komedi]] në vitin 2007, çmimi i tij i gjashtë i tillë. Edhe pse Borat ishte i nominuar për "Filmin më të Mirë - Muzikal ose Komedi", filmi humbi ndaj ''[[Dreamgirls (film)|Dreamgirls]]''. Më 23 janar 2007, ai u nominua për një [[Academy Award për Skenarin më të Mirë të Përshtatur]]. Ai e ndau nominimin e tij me bashkë-shkruesit e filmit, Ant Hines, [[Peter Baynham]], [[Dan Mazer]] dhe [[Todd Phillips]]. Përveç elementëve komikë të personazheve të tij, performancat e Baron Cohen interpretohen nga disa si pasqyrim i të vërtetave të pakëndshme rreth audiencës së tij. Ai e krahason trashëgiminë e tij jehude me antisemitizmin e personazhit të tij, Borat.<ref>{{cite web|url=http://www.borat.tv/video/Throw_the_Jew_Down_the_Well.mov|archive-url=https://web.archive.org/web/20060327094957/http://www.borat.tv/video/Throw_the_Jew_Down_the_Well.mov|url-status=dead|archive-date=27 mars 2006|title=Borat|language=en}}</ref> Në vitin 2007, Baron Cohen publikoi një udhëzues udhëtimi si Borat, me dy tituj: ''Borat: Touristic Guidings To Minor Nation of U.S. and A.'' dhe ''Borat: Touristic Guidings To Glorious Nation of Kazakhstan''.<ref name="Book">{{cite book|title=Borat: touristic guidings to glorious nation of Kazakhstan : touristic guidings to minor nation of U. S. and A.|author=Ant Hines, Borat Sagdiyev and Sacha Baron Cohen|year=2007|publisher=[[Macmillan Publishers|Boxtree]]|isbn=978-0-7522-2661-3|url=https://books.google.com/books?id=PCeuGAAACAAJ|access-date=4 mars 2012|archive-date=6 prill 2024|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406063815/https://books.google.com/books?id=PCeuGAAACAAJ|url-status=live}}</ref> Më 21 dhjetor 2007, Baron Cohen njoftoi se do të tërhiqej nga personazhi i Boratit.<ref>{{cite web |agency=AFP |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jtYR_WcA82BkzB8Zu5SmiHjLX8CQ |title=Comedian Cohen says he is killing off Borat |date=21 dhjetor 2007 |access-date=31 korrik 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20110711111924/http://afp.google.com/article/ALeqM5jtYR_WcA82BkzB8Zu5SmiHjLX8CQ |archive-date=11 korrik 2011 |url-status=dead}}</ref> Pas publikimit të ''Borat'', Baron Cohen tha se do tërhiqej nga Borat dhe Ali G sepse publiku ishte bërë shumë i njohur me personazhet.<ref>{{cite news|date=21 dhjetor 2007|title=Borat and Ali G are dead for Sacha Baron Cohen|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|url=http://www.actressarchives.com/news/baron-cohen-borat-and-ali-g-are-dead-to-me|access-date=15 korrik 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20121104072349/http://www.actressarchives.com/news/baron-cohen-borat-and-ali-g-are-dead-to-me|archive-date=4 nëntor 2012|url-status=dead}}</ref> Pas publikimit të ''[[Brüno]]'', ai tha se do tërhiqej nga ajo personazh.<ref name="shed">[http://digitaljournal.com/article/247826 Entertainment Sacha Baron Cohen to shed Borat persona for good] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029105043/http://www.digitaljournal.com/article/247826 |date=29 tetor 2020 }} digitaljournal.com, 15 July 2009</ref> Personazhi u rikthye në një paraqitje në vitin 2018 në ''[[Jimmy Kimmel Live]]'' dhe u shfaq në vazhdimin e vitit 2020 ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'', për të cilin ai fitoi një tjetër Golden Globe Award, si dhe [[Kennedy Center Honors]] në vitin 2022 ku ai bëri një rutinë stand-up si Borat për prezantimin e [[U2]].<ref>{{citation|url=https://www.youtube.com/watch?v=4ShB0YWRrNs&t=2s|title=Borat honors U2 - 45th Kennedy Honors|date=29 dhjetor 2022|access-date=22 gusht 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230822162945/https://www.youtube.com/watch?v=4ShB0YWRrNs&t=2s|archive-date=22 gusht 2023|url-status=live}}</ref> ==== Brüno Gehard ==== {{Kryesor|Brüno Gehard}} Një tjetër alter ego i Sacha Baron Cohen që performoi si "[[Brüno (personazh)|Brüno]]", një prezantues austriak i sfilatave të modës me një homoseksualitet të jashtëzakonshëm, i cili shpesh i josh subjektet e tij të pavetëdijshme të bëjnë deklarata provokuese dhe të përfshihen në sjellje të sikletshme, si dhe i bën ata të kundërshtojnë veten, shpesh në të njëjtën intervistë. Satira kryesore komike e Brünos lidhet me boshllëkun dhe kotësinë e botës së modës dhe klubeve. Brüno u kërkon subjekteve t'u përgjigjen pyetjeve "po ose jo" me "Vassup" (What's up) or "Ich don't think so" (I don't think so); këto herë pas here zëvendësohen me "Ach, ja!" (Ah po!) ose "Nicht, nicht" ("Nicht" do të thotë "jo" në gjermanisht). Në një segment në ''Da Ali G Show'', ai e inkurajoi të ftuarin e tij të përgjigjej pyetjeve me "Keep them in the ghetto" ose "Train to [[Kampi i përqendrimit i Aushvicit|Auschwitz]]". Në maj të vitit 2009, në [[MTV Movie Awards 2009|MTV Movie Awards]], Baron Cohen u shfaq si Brüno i veshur me një kostum të bardhë engjëlli, një strap të bardhë sportiv, çizme të bardha go-go dhe krahë të bardhë dhe bëri një akrobaci ajrore ku ra nga një lartësi (duke përdorur tela) mbi [[Eminem]]. Baron Cohen u ul me fytyrën e tij në ijët e Eminem dhe me ijët e tij në fytyrën e Eminem, duke bërë që Eminem të largohej nga vendi me reperët e tjerë [[D12]]. Eminem më vonë pranoi se e kishte organizuar akrobacinë me Baron Cohen.<ref>{{cite web |url=https://www.reuters.com/article/us-eminem-idUSTRE55313820090604 |title=Eminem admits Bruno encounter was a stunt |publisher=Reuters |date=4 qershor 2009 |access-date=6 nëntor 2023 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20231106154803/https://www.reuters.com/article/us-eminem-idUSTRE55313820090604 |archive-date=6 nëntor 2023 |url-status=live }}</ref> Pas një lufte të fortë ofertash që përfshinte yje të Hollivudit si [[DreamWorks Pictures|DreamWorks]], [[Sony Pictures Entertainment|Sony]], dhe [[20th Century Fox]], [[Universal Pictures]] fitoi dhe pagoi një shumë të raportuar prej 42.5 milionë dollarësh për të drejtat e filmit për një koleksion intervistash që Baron Cohen i performoi si personazhi Brüno.<ref>{{cite news | work=Forbes | url=https://www.forbes.com/home/digitalentertainment/2006/11/13/borat-cohen-money-tech-media-cz_lg_1114borat.html | title=Borat is Rich...NOT | date=13 nëntor 2006 | access-date=21 nëntor 2006 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20090124142604/http://www.forbes.com/home/digitalentertainment/2006/11/13/borat-cohen-money-tech-media-cz_lg_1114borat.html | archive-date=24 janar 2009 | url-status=dead }}</ref> Për të krijuar këto intervista, u krijuan një numër kompanish dhe faqesh interneti mashtruese për të tërhequr të intervistuar potencialë duke krijuar një iluzion legjitimiteti.<ref>{{cite news | url=http://www.thesmokinggun.com/archive/years/2009/0319092bruno1.html | title=Sacha Baron Cohen's Guerilla Tactics | date=19 mars 2009 | access-date=20 mars 2009 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20090322074259/http://www.thesmokinggun.com/archive/years/2009/0319092bruno1.html | archive-date=22 mars 2009 | url-status=dead }}</ref> [[Brüno|Filmi]] u publikua në korrik të vitit 2009. ==== Admiral Gjeneral Aladeen ==== {{Shih|The Dictator}} Filmi i Baron Cohen i vitit 2012, ''[[The Dictator]]'', u përshkrua nga shtypi i saj si "historia heroike e një diktatori që rrezikoi jetën e tij për t'u siguruar që demokracia nuk do të vinte kurrë në vendin që ai e shtypi me aq dashuri".<ref>{{cite news | url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12240086 | work=BBC News | title=Sacha Baron Cohen to make film of 'Saddam Hussein book{{'-}} | date=20 janar 2011 | access-date=21 qershor 2018 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20180421150923/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-12240086 | archive-date=21 prill 2018 | url-status=live }}</ref> Baron Cohen luajti rolin e Admiral Gjeneral Aladeen, një diktator nga një vend imagjinar i quajtur Republika e Wadiya.<ref>{{cite web |url=https://www.empireonline.com/News/story.asp?nid=31198 |title=First Official Shot From The Dictator |publisher=Empireonline.com |access-date=17 janar 2012 |archive-date=20 tetor 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020195545/http://www.empireonline.com/News/story.asp?nid=31198 |url-status=live }}</ref><ref name="officialsite">{{cite web |url=http://www.republicofwadiya.com/ |title=The Dictator Trailer & Official Movie Site |publisher=Paramount Pictures |access-date=6 janar 2012 |archive-date=7 shkurt 2015 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207011121/http://www.republicofwadiya.com/ |url-status=live }}</ref> Regjisori i filmit ''Borat'' and ''Brüno'', [[Larry Charles]], e drejtoi filmin.<ref>{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2010/11/sacha-baron-cohen-the-dictator-goat-larry-charles.html | work=Los Angeles Times | title=A 'Borat' reunion on Sacha Baron Cohen's 'Dictator'? | date=15 nëntor 2010 | access-date=16 nëntor 2010 | language=en | archive-url=https://web.archive.org/web/20101119085944/http://latimesblogs.latimes.com/movies/2010/11/sacha-baron-cohen-the-dictator-goat-larry-charles.html | archive-date=19 nëntor 2010 | url-status=live }}</ref> Objektivi kryesor i satirës së filmit ishte diktatori libian [[Muammar Gaddafi]], i cili ishte ende gjallë kur u shkrua filmi.<ref name="freshair">{{cite web|url=https://www.npr.org/2012/05/21/153204627/sacha-baron-cohen-the-fresh-air-interview|title=Sacha Baron Cohen: The Fresh Air Interview|publisher=NPR|date=21 maj 2012|access-date=24 maj 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20120523235107/http://www.npr.org/2012/05/21/153204627/sacha-baron-cohen-the-fresh-air-interview|archive-date=23 maj 2012|url-status=live}}</ref> Prodhuesit e filmit ishin të shqetësuar se kjo do ta zemëronte Gadafin, duke rezultuar ndoshta edhe në një sulm terrorist, kështu që ata publikuan qëllimisht keqinformime duke thënë se filmi ishte bazuar lirshëm në një roman romantik të shkruar nga ish-diktatori irakian [[Saddam Hussein]].<ref name="freshair" /> Më 26 shkurt 2012, Baron Cohen pretendoi se i ishte ndaluar të merrte pjesë në ceremoninë e [[Academy Awards i 84-të|Academy Awards të 84-të]] në rolin e tij si Admirali Gjeneral Aladeen, por thashethemet u mohuan nga Academy, duke thënë "ne nuk e kemi ndaluar, ai po gënjen", por e bëri të qartë se "Cohen nuk është i mirëpritur të përdorë qilimin e kuq si platformë për një marifet promovues".<ref>{{cite magazine| title=Academy: Sacha Baron Cohen Not 'Banned' From Oscars But 'Dictator' Stunt Unwelcome| date=22 shkurt 2012| first=Matthew| last=Belloni| url=https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-sacha-baron-cohen-not-banned-the-dictator-293929| magazine=[[The Hollywood Reporter]]| access-date=19 shkurt 2020| archive-date=5 prill 2020| language=en| archive-url=https://web.archive.org/web/20200405031332/https://www.hollywoodreporter.com/news/oscars-sacha-baron-cohen-not-banned-the-dictator-293929| url-status=live}}</ref> Baron Cohen përfundimisht u shfaq në qilimin e kuq të ndarjes së çmimeve me një palë [[Garda e Amazonës|truproja femra të uniformuara]], duke mbajtur një [[urn]] të cilën ai pretendonte se ishte e mbushur me hirin e [[Kim Jong-il]]. "Hiri", të cilin Baron Cohen ia pranoi Howard Stern në episodin e së martës, 8 maj 2012, të ''The Howard Stern Show'', ishte miell, u derdh "aksidentalisht" mbi [[Ryan Seacrest]]. === ''Who Is America?'' === {{Shih|Who Is America?}} Baron Cohen portretizon personazhe të ndryshëm në ''[[Who Is America?]]'', përfshirë Erran Morad, një ekspert izraelit kundër terrorizmit. Personazhi përmendet si kolonel (dhe më vonë kapiten, gjeneral, major, rreshter, brigadier, rreshter kaporal dhe toger) në [[Forcat e Mbrojtjes të Izraelit|ushtrinë izraelite]] dhe një ish-agjent i [[Mossad]]it (ose "jo në Mossad", siç ndërhyn ai shpesh). Përpara se ''Who Is America?'' të transmetohej në Showtime, disa figura publike konservatore bënë deklarata duke thënë se Baron Cohen i kishte mashtruar ndërsa ishte në personazh.<ref>{{cite web |last1=Pedersen |first1=Erik |title=Sacha Baron Cohen Also Duped Ex-Congressman Joe Walsh&nbsp;– Who's Not Thrilled About It |url=https://deadline.com/2018/07/sacha-baron-cohen-duped-joe-walsh-who-is-america-showtime-1202424785 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=11 korrik 2018 |access-date=11 korrik 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180711214700/https://deadline.com/2018/07/sacha-baron-cohen-duped-joe-walsh-who-is-america-showtime-1202424785 |archive-date=11 korrik 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Haring |first1=Bruce |title=Sacha Baron Cohen Adds Alabama Judge Roy Moore To His Showtime Spoof Victims |url=https://deadline.com/2018/07/sacha-baron-cohen-adds-alabama-judge-roy-moore-to-his-showtime-spoof-victims-1202425938 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=12 korrik 2018 |access-date=12 korrik 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713032113/https://deadline.com/2018/07/sacha-baron-cohen-adds-alabama-judge-roy-moore-to-his-showtime-spoof-victims-1202425938 |archive-date=13 korrik 2018 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |last1=Resnick |first1=Gideon |title=Sacha Baron Cohen's Latest Victim Is GOP Rep. Matt Gaetz: 'They Totally Got Me' |url=https://www.thedailybeast.com/sacha-baron-cohens-latest-victim-is-gop-rep-matt-gaetz-they-totally-got-me |website=[[The Daily Beast]] |date=13 korrik 2018 |access-date=14 korrik 2018 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713154836/https://www.thedailybeast.com/sacha-baron-cohens-latest-victim-is-gop-rep-matt-gaetz-they-totally-got-me |archive-date=13 korrik 2018 |url-status=live }}</ref> Orë para premierës, Showtime ngarkoi segmentin "Kinderguardians" në kanalin e tyre në YouTube, në të cilin Morad i shpjegon Philip Van Cleave, presidentit të Lidhjes së Mbrojtjes së Qytetarëve të Virxhinias, propozimin e një programi të ri ku fëmijët e moshës 3 deri në 16 vjeç janë të armatosur me armë. Ai gjithashtu interviston konservatorë të tjerë, si Dana Rohrabacher, Joe Wilson dhe Joe Walsh, të cilët e mbështesin hapur. Vetëm Matt Gaetz shpreh skepticizëm ndaj propozimit të Moradit dhe refuzon të jetë në videon e tij. Baron Cohen ka mohuar se ''Who Is America?'' do të kthehet për një sezon të dytë, duke vënë në dukje se publiciteti që rrethon shfaqjen dhe intervistat e tij do ta bënte më të vështirë për të që të mashtronte mysafirët.<ref>{{cite web |last1=Sharf |first1=Zach |title='Who Is America?' Season 2 Never Happening, Sacha Baron Cohen Says It's 'Impossible' |url=https://www.indiewire.com/2018/12/who-is-america-season-2-not-happening-sacha-baron-cohen-1202029821|website=IndieWire |date=20 dhjetor 2018 |access-date=3 tetor 2020 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20201114191505/https://www.indiewire.com/2018/12/who-is-america-season-2-not-happening-sacha-baron-cohen-1202029821 |archive-date=14 nëntor 2020 |url-status=live }}</ref> == Filmografia == === Film === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1996 | ''Punch'' | Personazh i panjohur | Film i shkurtër |- | 2000 | ''[[The Jolly Boys' Last Stand]]'' | Vinnie | |- | 2002 | ''[[Ali G Indahouse]]'' | [[Ali G]]<br/>[[Borat|Borat Sagdiyev]] | Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2003 | ''[[Spyz]]'' | Ali G<br/>[[James Bond (personazh letrar)|James Bond]] | Film i shkurtër<br />Gjithashtu skenarist dhe producent ekzekutiv |- | 2005 | ''[[Madagascar (film 2005)|Madagascar]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2006 | ''[[Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby]]'' | Jean Girard | [[MTV Movie Award for Best Kiss]] <small>(with [[Will Ferrell]])</small> |- | 2006 | ''[[Borat (film)|Borat]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent<br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]]<br />[[Los Angeles Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />[[Online Film Critics Society]] Award for Best Breakthrough Performance<br />[[San Francisco Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />[[Toronto Film Critics Association Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]]<br />Nominated—Central Ohio Film Critics Association Award for Actor of the Year<br />Nominated—[[Chicago Film Critics Association Award]] for Most Promising Performer<br />Nominated—[[Empire Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Irish Film & Television Awards]] – Best International Actor<br />Nominated—[[London Film Critics Circle]] Award for British Actor of the Year<br />Nominated—[[New York Film Critics Circle Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Online Film Critics Society Award for Best Actor]]<br />Nominated—[[Satellite Award]] for Best Actor |- | 2007 | ''[[Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street (2007 film)|Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street]]'' | [[Adolfo Pirelli|Signor Adolfo Pirelli]] | Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]] |- | 2008 | ''[[Madagascar: Escape 2 Africa]]'' | King Julien XIII | Voice |- | 2009 | ''[[Brüno]]'' | [[Brüno Gehard]] | Gjithashtu skenarist dhe producent <br /> [[Evening Standard British Film Awards#2009 Winners|Evening Standard British Film Awards]]: [[Peter Sellers]] award for Best Comedy<br />Nominated—[[Teen Choice Award]] Choice Summer Movie Actor |- | 2010 | ''[[Dinner for Schmucks]]'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | 2011 | ''[[Hugo (film)|Hugo]]'' | Inspector Gustav Dasté | |- | 2012 | ''[[The Dictator (film 2012)|The Dictator]]'' | Admiral General Haffaz Aladeen | Gjithashtu skenarist dhe producent |- | 2012 | ''[[Madagascar 3: Europe's Most Wanted]]'' | King Julien XIII | Zëri |- | 2012 | ''[[Les Misérables (film 2022)|Les Misérables]]'' | [[Thénardiers|M. Thénardier]] | [[National Board of Review Award for Best Cast]]<br />[[Satellite Award for Best Cast – Motion Picture]]<br />[[Washington D.C. Area Film Critics Association Award for Best Ensemble]]<br />Nominated—[[Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble]]<br />Nominated—Phoenix Film Critics Society Award for Best Cast<br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Performance by an Ensemble]]<br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] |- | 2013 | ''[[Anchorman 2: The Legend Continues]]'' | [[BBC News]] Reporter | Cameo<br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Fight]] |- | 2016 | ''[[Grimsby (film)|Grimsby]]'' | Kyle Allen "Nobby" Butcher | Also writer and producer |- | 2016 | ''[[Alice Through the Looking Glass (film 2016)|Alice Through the Looking Glass]]'' | [[Father Time|Time]] | |- | 2020 | ''[[The Trial of the Chicago 7]]'' | [[Abbie Hoffman]] | Gjithashtu prodhues i asociuar <br /> [[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture]] <br />Nominated—[[MTV Movie Award for Best Actor in a Movie|MTV Movie & TV Award for Best Performance in a Movie]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Critics' Choice Movie Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Golden Globe Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Houston Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[London Film Critics' Circle Award for Supporting Actor of the Year]] <br />Nominated—[[San Diego Film Critics Society Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[San Francisco Bay Area Film Critics Circle Award for Best Supporting Actor]] <br />Nominated—[[Satellite Award for Best Supporting Actor – Motion Picture]] <br />Nominated—[[Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Supporting Role]] <br />Nominated—[[St. Louis Gateway Film Critics Association Award for Best Supporting Actor]] |- | 2020 | ''[[Borat Subsequent Moviefilm]]'' | Borat Sagdiyev | Gjithashtu skenarist dhe producent <br />[[Golden Globe Award for Best Motion Picture – Musical or Comedy]] <br />[[Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Musical or Comedy]] <br />Nominated—[[Academy Award for Best Adapted Screenplay]] |- | 2021 | ''[[Luca (film 2021)|Luca]]'' | Uncle Ugo | Zëri<ref name="BaronCohen">{{cite web|last=Feeney|first=Mark|title=In 'Luca,' Pixar's latest, it's a story about fish out of water — literally|url=https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|website=Boston Globe|language=en|access-date=12 qershor 2021|archive-date=12 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210612003952/https://www.bostonglobe.com/2021/06/10/arts/luca-pixars-latest-its-story-about-fish-out-water-literally/|url-status=live}}</ref> |- | rowspan="2" | 2026 | ''[[Balls Up]]'' | Pavio Curto Bundchen | |- | ''[[Ladies First (film 2026)|Ladies First]]'' | | Post-production<ref>{{cite web|url=https://www.hamhigh.co.uk/news/24814840.netflix-film-ladies-first-shot-nassington-road-hampstead/|title=Netflix film Ladies First shot in Nassington Road, Hampstead|website=Ham and High|date=23 dhjetor 2024|access-date=15 janar 2025|language=en}}</ref> |- |} === Televizion === {| class="wikitable sortable" |- ! Viti ! Titulli ! Roli ! Shënime |- | 1988 | ''[[EastEnders]]'' | School Student | Episode 316 |- | rowspan="2" | 1995 | ''Jack and Jeremy's Police 4'' | Execution victim | Film televiziv |- | ''Pump TV'' | rowspan="2" | Himself (presenter) | |- | 1996–1997 | ''[[F2F (TV series)|F2F]]'' | |- | rowspan="2" | 1998 | ''Comedy Nation'' | Role të ndryshme | 9 epizoda |- | ''Live from the Lighthouse'' | rowspan="2" | Ali G | Television special |- | 1998–1999 | ''[[The 11&nbsp;O'Clock Show]]'' | 45 epizoda; gjithashtu skenarist |- | 2000–2004 | ''[[Da Ali G Show]]'' | Ali G<br/>Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 18 epizoda; gjithashtu krijues, shkrimtar dhe producent ekzekutiv |- | 2004 | ''[[Borat's Television Programme]]'' | Borat Sagdiyev<br />Brüno Gehard | 2 epizoda; gjithashtu krijues<ref>{{Cite web|last=Johnson|first=Ted|date=2022-12-05|title=Sacha Baron Cohen's Borat Singes Donald Trump, Kanye West And Anti-Semitism In Irreverent Appearance For Kennedy Center Honors|url=https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|website=[[Deadline Hollywood]]|language=en-US|access-date=2022-12-05|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205074236/https://deadline.com/2022/12/borat-donald-trump-kanye-west-sacha-baron-cohen-kennedy-center-honors-1235189160/|url-status=live}}</ref> |- | 2005 | ''[[Curb Your Enthusiasm]]'' | Larry's guide | Epizodi: "The End" |- | 2006 | ''[[Night of Too Many Stars]]'' | Borat Sagdiyev | Television special |- | 2010 | ''[[The Simpsons]]'' | Jakob (zëri)<ref>[https://www.imdb.com/title/tt1614895/ The Greatest Story Ever D'ohed (#21.16)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207233105/https://www.imdb.com/title/tt1614895/ |date=7 December 2022 }}. ''IMDb''.</ref> | Epizodi: "[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" |- | 2013 | ''[[Eastbound and Down]]'' | Ronnie Thelman | Epizodi: "Chapter 29" |- | 2015 | ''Highston'' | {{N/A}} | Producent ekzekutiv |- | rowspan="3" | 2018 | ''[[The Zen Diaries of Garry Shandling]]'' | Himself | Dokumentar televiziv |- | ''[[Seth Rogen's Hilarity for Charity]]'' | Himself | Television special |- | ''[[Who Is America?]]'' | Various characters | 7 episode; gjithashtu krijues, skrnarist, regjisor dhe producent ekzekutiv<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|title=IMDb|website=[[IMDb]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113210511/https://www.imdb.com/title/tt8679236/?ref_=nv_sr_1|archive-date=13 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> |- | 2019 | ''[[The Spy (TV series)|The Spy]]'' | [[Eli Cohen]] | 6 epizoda; gjithashtu producent ekzekutiv |- | TBA | ''[[Disclaimer (seri televizive)|Disclaimer]]'' | | Miniseri i ardhshëm |- | 2025 | ''[[Ironheart (miniseri)|Ironheart]]'' | Mystery Man | Post-production |} === Video muzikore === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- !scope="col" | Viti !scope="col" | Titulli !scope="col" | Roli !scope="col" | Artist |- | 2000 | "[[Music (kënga e Madonna)|Music]]"<ref>{{cite web|last=Manning|first=Kara|url=http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|title=Madonna Wraps Video As "Music" Leaks Online|publisher=MTV News. Viacom|date=31 maj 2000|access-date=6 shtator 2010|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20071009224558/http://www.mtv.com/news/articles/1431556/madonna-wraps-video-music-leaks-online.jhtml|archive-date=9 tetor 2007|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|title=Top 'TRL' Video Cameos: Ali G Shows Madonna The Real Big Ben!|publisher=MTV Buzzworthy. Viacom|date=13 nëntor 2008|access-date=29 gusht 2012|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004225836/http://buzzworthy.mtv.com/2008/11/12/top-trl-video-cameos-ali-g-shows-madonna-the-real-big-ben/|archive-date=4 tetor 2013|url-status=live}}</ref><ref name="bbc">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|work=BBC News|title=Ali G 'stars in Madonna video'|date=30 prill 2000|access-date=28 mars 2015|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150911050701/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/731080.stm|archive-date=11 shtator 2015|url-status=live}}</ref> | Ali G | [[Madonna]] |} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.imdb.com/name/nm0056187/ Sacha Baron Cohen] at [[IMDb]] * {{MySpace|borat|Sacha Baron Cohen (Borat)}} [[Kategoria:Lindje 1971]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Aktorë anglezë]] [[Kategoria:Humoristë anglezë]] [[Kategoria:Producentë anglezë]] [[Kategoria:Skenaristë anglezë]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje izraelite]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje bjelloruso-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje gjermano-jehude]] [[Kategoria:Anglezë me prejardhje uellsiane]] [[Kategoria:Personalitete televizive angleze]] 4bz6qcp5x14i5ukr300k9qgzmtj87w8 Xhinxhopola 0 31887 2981202 2764047 2026-05-16T19:01:29Z Ehrlich91 34047 2981202 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Xhinxhopolë''' | native_name = Нижеполе | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Нижеполе.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Pellagonisë|Pellagonia]] |Komuna = [[Komuna e Manastirit|Manastir]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = Fushë e Manastirit |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr =N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Xhinxhopolë''', ({{lang-mk|Нижеполе/Nižepole}}) është fshat në [[Komuna e Manastirit|komunën e Manastirit]], [[Republika e Maqedonisë|Maqedoni]]. <!-- == Gjeografia == --> == Demografia == Sipas regjistrimit të popullsisë së viti 2002 fshati kishte 186 banorë nga të cilët 30 ishin [[Shqiptarë]], 47 Maqedonë, 4 Turq dhe 105 Vleh. <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Manastirit}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Manastirit]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} cfc2snj5xllzxk0yma6cqqxhl5ic0ol Rehova (Manastir) 0 31892 2981203 2620279 2026-05-16T19:08:39Z Ehrlich91 34047 2981203 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = Орехово | settlement_type = Fshat | image_flag = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | flag_link = | image_seal = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = Воздушен поглед на Орехово.jpg | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Pellagonisë|Pellagonia]] |Komuna = [[Komuna e Manastirit|Manastir]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = 9 | population_total_viti = 2021 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr =N | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> <!-- == Kultura == --> <!-- == Historia == --> <!-- == Shih edhe == --> <!-- == Burimet == --> {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Manastirit}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Manastirit]] {{MKD-gjeo-cung}} 0hz8d2hu0zv4j843hbzi9sa1zl4nocm Lista e finaleve të Kupës Evropiane dhe UEFA Ligës së Kampioneve 0 39687 2981179 2897878 2026-05-16T14:57:54Z Antonkneeyo 175634 Lista e finaleve, rregullim në ditët e sotme 2981179 wikitext text/x-wiki [[Figura:UEFA Champions League logo.png|thumb|140px|UEFA Liga e Kampionëve]] Finalja e Ligës së Kamionëve është ndeshja më e rëndësishme e sezonit në futballin e klubeve në Evropë. Stadiumi i cili do të jetë nikoqir i ndeshjet caktoet nga UEFA dy (2) vite para zhvillimit të ndeshjes. == Statistikat == {| width="750" class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width=5%|Sezoni !width=20%|Fituesi !width=15%|Rezultati !width=20%|I Dyti !width=20%|Luajtur në |- |[[2025]]/[[2026|26]] <small>''[[2025-26 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{FRAf}}<br>'''[[Paris Saint-Germain F.C.]]''' / {{ENGf}}<br>[[Arsenal F.C.|Arsenal FC]] |Loja më 30 Maj 2026 |{{FRAf}}<br>'''[[Paris Saint-Germain F.C.]]''' / {{ENGf}}<br>[[Arsenal F.C.|Arsenal FC]] |Puskás Aréna, [[Budapesti|Budapest]] |- |[[2024]]/[[2025|25]] <small>''[[2024-25 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{FRAf}}<br>'''[[Paris Saint-Germain F.C.]]''' |'''5 - 0''' |{{ITAf}} [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[Allianz Arena]],<br />[[Mynihu|Mynih]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[2023]]/[[2024|24]] <small>''[[2023-24 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''2 - 0''' |{{GERf}}<br> [[Borussia Dortmund]] |[[Wembley Stadium]],<br />[[Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[2022]]/[[2023|23]] <small>''[[2022-23 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ENGf}}<br>'''[[Manchester City F.C.]]''' |'''1 - 0''' |{{ITAf}}<br>[[Internazionale Milano F.C.|FC Internazionale]] |Atatürk Olympic Stadium, [[Stambolli|Stamboll]] [[Skeda:Flag of Turkey.svg|20x20px]] |- |[[2021]]/[[2022|22]] <small>''[[2021-22 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''1 - 0''' |{{ENGf}}<br>[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]] |Stade de France, [[Saint-Denis (Seine-Saint-Denis)|Saint-Denis]] |- |[[2020]]/[[2021|21]] <small>''[[2019-20 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ENGf}}<br>'''[[Chelsea F.C.]]''' |'''1 - 0''' |{{ENGf}}<br>[[Manchester United F.C.]] |Estádio do Dragão, [[Porto]] [[Figura:Flag of Portugal.svg|20px]] |- |[[2019]]/[[2020|20]] <small>''[[2019-20 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{GERf}}<br> '''[[FC Bayern München]]''' |'''1 - 0''' |{{FRAf}}<br>[[Paris Saint-Germain F.C.]] |[[Estádio Nacional|Estádio da Luz]],<br />[[Lisbona|Lisbon]] [[Figura:Flag of Portugal.svg|20px]] |- |[[2018]]/[[2019|19]] <small>''[[2018–19 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ENGf}}<br>[[Liverpool F.C.|'''Liverpool FC''']] |'''2 - 0''' |{{ENGf}}<br>[[Tottenham Hotspur F.C.]] |Estadio Metropolitano, [[Madrid]] [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] |- |[[2017]]/[[2018|18]] <small>''[[2017–18 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''3 - 1''' |{{ENGf}}<br>[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]] |NSC Olimpiyskiy, [[Kievi|Kiev]] [[Skeda:Flag of Ukraine.svg|20x20px]] |- |[[2016]]/[[2017|17]] <small>''[[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''4 - 1''' |{{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |Millennium Stadium,[[Kardif]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[2015]]/[[2016|16]] <small>''[[2015–16 UEFA Liga e Kampionëve|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''1 - 1''' '''<small>5&ndash;</small><small>3 [[penaltia|p.]]</small>''' |{{ESPf}}<br>[[Atlético Madrid]] |[[San Siro]],<br />[[Milan]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[2014]]/[[2015|15]] <small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2014-15|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br> '''[[FC Barcelona]]''' |'''3 - 1''' |{{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Olympic Stadium, Munich|Olympiastadion]],<br />[[Berlini|Berlin]]<ref group="Shënime">Ka dy lloje stadiumesh: Olympiastadion (Berlin) dhe Olympastadion (Mynih), ky është në Berlin dhe të viteve xxxx dhe yyyy në Mynih</ref> [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[2013]]/[[2014|14]]<br /><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2013-14|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''4 - 1 <br><small>Pas kohës shtesë</small>''' |{{ESPf}}<br>[[Atlético Madrid]] |[[Estádio Nacional|Estádio da Luz]],<br />[[Lisbona|Lisbon]] [[Figura:Flag of Portugal.svg|20px]] |- |[[2012]]/[[2013|13]]<br /><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2012-13|Detajet]]''</small> |{{GERf}}<br> '''[[FC Bayern München]]''' |'''2 - 1''' |{{GERf}}<br> [[Borussia Dortmund]] |[[Wembley Stadium]],<br />[[Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[2011]]/[[2012|12]]<br /><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2011-12|Detajet]]''</small> |{{ENGf}}<br> '''[[Chelsea FC]]''' |'''1–1 <br /><small>4&ndash;3 [[penaltia|p.]]</small>''' |{{GERf}}<br> [[FC Bayern München]] |[[Allianz Arena]],<br />[[Mynihu|Mynih]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[2010]]/[[2011|11]]<br /><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2010-11|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br> '''[[FC Barcelona]]''' |'''3 - 1 ''' | {{ENGf}}<br>[[Manchester United F.C.]] |[[Wembley Stadium]],<br />[[Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[2009]]/[[2010|10]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2009-10|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}[[F.C. Internazionale Milano|'''Internazionale''']] |'''2 - 0 ''' | {{GERf}}<br> [[FC Bayern München]] |[[Santiago Bernabeu (Stadiumi)|Stadio Santiago Bernabéu]],<br/>[[Madrid]] [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] |- |[[2008]]/[[2009|09]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2008-09|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br> '''[[FC Barcelona]]''' |'''2 - 0 ''' | {{ENGf}}<br>[[Manchester United F.C.]] |[[Stadio Olimpico]],<br/>[[Roma|Romë]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[2007]]/[[2008|08]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2007-08|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br> [[Manchester United F.C.]]'''[[Manchester United F.C.]]''' |'''1–1 <br /><small>6&ndash;5 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{ENGf}}<br>[[Chelsea F.C.]] |[[Luzhniki Stadium]],<br/>[[Moska|Moskë]] [[Figura:Flag of Russia.svg|20px]] |- |[[2006]]/[[2007|07]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2006-07|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[A.C. Milan|AC Milan]]''' |'''2 - 1''' | {{ENGf}}<br>[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]] |[[Olympic Stadium (Athens)|Olympic Stadium]],<br/>[[Athens|Athinë]] [[Image:Flag of Greece.svg|20px]] |- |[[2005]]/[[2006|06]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2005-06|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br> '''[[FC Barcelona]]''' |'''2 - 1 ''' | {{ENGf}}<br>[[Arsenal FC]] |[[Stade de France]],<br/>[[Parisi|Paris]] [[Figura:Flag of France.svg|20px]] |- |[[2004]]/[[2005|05]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2004-05|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Liverpool FC]]''' |'''3 - 3 <br> <small>3-2 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{ITAf}}<br>[[A.C. Milan]] |[[Atatürk Olympic Stadium]],<br/>[[Stambolli|Stamboll]] [[Figura:Flag of Turkey.svg|20px]] |- |[[2003]]/[[2004|04]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2003-04|Detajet]]''</small> | {{PORf}}<br>'''[[FC Porto]]''' |'''3 - 0''' | {{FRAf}}<br>[[AS Monaco FC]] |[[Veltins-Arena|Arena AufSchalke]],<br/>[[Gelsenkirchen|Gelzenkirhen]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[2002]]/[[2003|03]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2002-03|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[A.C. Milan]]''' |'''0 - 0 <br><small>3-2 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Old Trafford (football)|Old Trafford]],<br/>[[Manchester|Mançester]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]]<br/> |- |[[2001]]/[[2002|02]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2001-02|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''2 - 1''' | {{GERf}}<br>[[Bayer 04 Leverkusen]] |[[Hampden Park]],<br/>[[Glasgow|Glasgou]] [[Figura:Flag of Scotland.svg|20px]] |- |[[2000]]/[[2001|01]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 2000-01|Detajet]]''</small> | {{GERf}}<br>'''[[FC Bayern München]]''' |'''1 - 1 <br><small> 5-4 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{ESPf}}<br> [[Valencia CF]] |[[San Siro]],<br/>[[Milan]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1999]]/[[2000]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1999-00|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''3 - 0''' | {{ESPf}}<br>[[Valencia CF]] |[[Stade de France]],<br/>[[Parisi|Paris]] [[Figura:Flag of France.svg|20px]] |- |[[1998]]/[[1998|99]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1998-99|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Manchester United FC]]''' |'''2 - 1''' | {{GERf}}<br>[[Bayern Munich|FC Bayern München]] |[[Camp Nou]],<br/>[[Barcelona]] [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] |- |[[1997]]/[[1998|98]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1997-98|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''1 - 0''' | {{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Amsterdam ArenA]],<br/>[[Amsterdam]] [[Figura:Flag of the Netherlands.svg|20px]] |- |[[1996]]/[[1997|97]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1996-97|Detajet]]''</small> | {{GERf}}<br> '''[[Borussia Dortmund|BV Borussia Dortmund]]''' |'''3 - 1''' | {{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Olympic Stadium, Munich|Olympiastadion]],<br/>[[Munich|Mynih]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[1995]]/[[1996|96]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1995-96|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br> '''[[Juventus F.C.|Juventus FC]]''' |'''1 - 1 <br><small> 4-2 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{NEDf}}<br> [[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]] |[[Stadio Olimpico]],<br/>[[Rome|Romë]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1994]]/[[1995|95]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1994-95|Detajet]]''</small> | {{NEDf}}<br> '''[[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]]''' |'''1 - 0''' | {{ITAf}}<br> [[A.C. Milan]] |[[Ernst Happel Stadium]],<br/>[[Vienna|Vjenë]] [[Figura:Flag of Austria.svg|20px]] |- |[[1993]]/[[1994|94]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1993-94|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[A.C. Milan]]''' |'''4 - 0''' | {{ESPf}}<br> [[FC Barcelona]] |[[Olympic Stadium (Athens)|Olympic Stadium Spiros Louis]],<br/>[[Athens|Athinë]] [[Figura:Flag of Greece.svg|20px]] |- |[[1992]]/[[1993|93]]<br/><small>''[[UEFA Liga e Kampionëve 1992-93|Detajet]]''</small> | {{FRAf}}<br>'''[[Olympique de Marseille]]''' |'''1 - 0''' | {{ITAf}}<br> [[A.C. Milan]] |[[Olympic Stadium, Munich|Olympiastadion]],<br/>[[Munich|Mynih]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[1991]]/[[1992|92]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1991-92|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br>'''[[FC Barcelona]]''' |'''1 - 0 <br><small>Pas kohës shtesë</small>''' | {{ITAf}}<br> [[U.C. Sampdoria|UC Sampdoria]] |[[Wembley Stadium]],<br/>[[London|Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[1990]]/[[1991|91]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1990-91|Detajet]]''</small> | [[Figura:Flag of SFR Yugoslavia.svg|20px]]<br> '''[[Red Star Belgrade]]''' |'''0 - 0 <br><small> 5-3 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{FRAf}}<br> [[Olympique de Marseille]] |[[Stadio San Nicola]],<br/>[[Bari]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1989]]/[[1990|90]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1989-90|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[A.C. Milan]]''' |'''1 - 0''' | {{PORf}}<br>[[SL Benfica]] |[[Ernst Happel Stadium|Prater Stadium]],<br/>[[Vienna|Vjenë]] [[Figura:Flag of Austria.svg|20px]] |- |[[1988]]/[[1989|89]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1988-89|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[A.C. Milan]]''' |'''4 - 0''' | {{ROMf}}<br> [[FC Steaua Bucureşti]] |[[Camp Nou]],<br/>[[Barcelona]] [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] |- |[[1987]]/[[1988|88]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1987-88|Detajet]]''</small> | {{NEDf}}<br>'''[[PSV Eindhoven]]''' |'''0 - 0 <br><small>6-5 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{PORf}} <br>[[SL Benfica]] |[[Neckarstadion]],<br/>[[Stuttgart|Shtutgart]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[1986]]/[[1987|87]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1986-87|Detajet]]''</small> | {{PORf}}<br>'''[[Futebol Clube do Porto|FC Porto]]''' |'''2 - 1''' | {{GERf}}<br>[[Bayern Munich|FC Bayern München]] |[[Ernst Happel Stadium|Prater Stadium]],<br/>[[Vienna|Vjenë]] [[Figura:Flag of Austria.svg|20px]] |- |[[1985]]/[[1986|86]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1985-86|Detajet]]''</small> | {{ROMf}}<br>'''[[FC Steaua Bucureşti]]''' |'''0 - 0 <br><small>2-0 [[penaltia|p.]]</small>''' | {{ESPf}}<br> [[FC Barcelona]] |[[Sánchez Pizjuán]],<br/>[[Seville|Sevilja]] [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] |- |[[1984]]/[[1985|85]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1984-85|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br> '''[[Juventus F.C.|Juventus FC]]''' |'''1 - 0''' <br><small>(shih: [[Heysel Stadium - tragjedia|Heysel tragjedia]])</small> | {{ENGf}}<br>[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]] |[[Heysel Stadium]],<br/>[[Brussels|Bruksel]] [[Figura:Flag of Belgium.svg|20px]] |- |[[1983]]/[[1984|84]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1983-84|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]]''' |<small>'''1 - 1''' '''<br>4-2 [[penaltia|p.]]'''</small> | {{ITAf}}<br>[[A.S. Roma|AS Roma]] |[[Stadio Olimpico]],<br/>[[Rome|Romë]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1982]]/[[1983|83]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1982-83|Detajet]]''</small> | {{GERf}}<br>'''[[Hamburger SV]]''' |'''1 - 0''' | {{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Olympic Stadium (Athens)|Olympic Stadium Spiros Louis]],<br/>[[Athens|Athinë]] [[Figura:Flag of Greece.svg|20px]] |- |[[1981]]/[[1982|82]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1981-82|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Aston Villa F.C.|Aston Villa FC]]''' |'''1 - 0''' | {{GERf}}<br>[[Bayern Munich|FC Bayern München]] |[[De Kuip]],<br/>[[Rotterdam]] [[Figura:Flag of the Netherlands.svg|20px]] |- |[[1980]]/[[1981|81]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1980-81|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]]''' |'''1 - 0''' | {{ESPf}}<br>[[Real Madrid|Real Madrid CF]] |[[Parc des Princes]],<br/>[[Paris]] [[Figura:Flag of France.svg|20px]] |- |[[1979]]/[[1980|80]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1979-80|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest FC]]''' |'''1 - 0''' | {{GERf}}<br>[[Hamburger SV]] |[[Santiago Bernabéu stadium|Santiago Bernabéu]],<br/>[[Madrid]] [[Figura:Flag of Spain.svg|20px]] |- |[[1978]]/[[1979|79]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1978-79|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Nottingham Forest F.C.|Nottingham Forest FC]]''' |'''1 - 0''' | {{SWEf}}<br>[[Malmö FF]] |[[Olympic Stadium, Munich|Olympiastadion]],<br/>[[Munich|Mynih]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[1977]]/[[1978|78]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1977-78|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]]''' |'''1 - 0''' | {{BELf}}<br>[[Club Brugge|Club Brugge KV]] |[[Wembley Stadium]],<br/>[[London|Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[1976]]/[[1977|77]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1976-77|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br>'''[[Liverpool F.C.|Liverpool FC]]''' |'''3 - 1''' | {{GERf}}<br>[[Borussia Mönchengladbach|VfL Borussia Mönchengladbach]] |[[Stadio Olimpico]],<br/>[[Rome|Romë]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1975]]/[[1976|76]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1975-76|Detajet]]''</small> | {{GERf}}<br>'''[[FC Bayern München]]''' |'''1 - 0''' | {{FRAf}}<br>[[AS Saint-Étienne]] |[[Hampden Park]],<br/>[[Glasgow|Glasgou]] [[Figura:Flag of Scotland.svg|20px]] |- |[[1974]]/[[1975|75]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1974-75|Detajet]]''</small> | {{GERf}}<br>'''[[FC Bayern München]]''' |'''2 - 0''' | {{ENGf}}<br>[[Leeds United F.C.|Leeds United AFC]] |[[Parc des Princes]],<br/>[[Paris]] [[Figura:Flag of France.svg|20px]] |- |[[1973]]/[[1974|74]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1973-74|Detajet]]''</small> | {{GERf}}<br>'''[[FC Bayern München]]''' |'''1 - 1 <br> <small>h/shtesë , 4 - 0</small>''' | {{ESPf}}<br>[[Atlético Madrid]] |[[Heysel Stadium]],<br/>[[Brussels|Bruksel]] [[Figura:Flag of Belgium.svg|20px]] |- |[[1972]]/[[1973|73]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1972-73|Detajet]]''</small> | {{NEDf}}<br>'''[[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]]''' |'''1 - 0''' | {{ITAf}}<br>[[Juventus F.C.|Juventus FC]] |[[Crvena Zvezda Stadium]],<br/>[[Belgrade|Beograd]] [[Figura:Flag of SFR Yugoslavia.svg|20px]] |- |[[1971]]/[[1972|72]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1971-72|Detajet]]''</small> | {{NEDf}}<br>'''[[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]]''' |'''2 - 0''' | {{ITAf}}<br>[[Internazionale Milano F.C.|FC Internazionale]] |[[De Kuip]],<br/>[[Rotterdam]] [[Figura:Flag of the Netherlands.svg|20px]] |- |[[1970]]/[[1971|71]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1970-71|Detajet]]''</small> | {{NEDf}}<br> '''[[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]]''' |'''2 - 0''' | {{GREf}}<br>[[Panathinaikos Athina|Panathinaikos FC]] |[[Wembley Stadium]],<br/>[[London|Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[1969]]/[[1970|70]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1969-70|Detajet]]''</small> | {{NEDf}}<br>'''[[Feyenoord Rotterdam|Feyenoord]]''' |'''2 - 1<br/><small>h/shtesë</small>''' | {{SCOf}}<br>[[Celtic F.C.|Celtic FC]] |[[San Siro]],<br/>[[Milan]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1968]]/[[1969|69]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1968-69|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br> '''[[A.C. Milan]]''' |'''4 - 1''' | {{NEDf}}<br>[[Ajax Amsterdam|AFC Ajax]] |[[Santiago Bernabéu stadium|Santiago Bernabéu]],<br/>[[Madrid]] [[Figura:Flag of Spain (1945 - 1977).svg|20px]] |- |[[1967]]/[[1968|68]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1967-68|Detajet]]''</small> | {{ENGf}}<br> '''[[Manchester United F.C.|Manchester United FC]]''' |'''4 - 1<br/><small>h/shtesë</small>''' | {{PORf}}<br> [[SL Benfica]] |[[Wembley Stadium]],<br/>[[London|Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[1966]]/[[1967|67]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1966-67|Detajet]]''</small> | {{SCOf}}<br> '''[[Celtic F.C.|Celtic FC]]''' |'''2 - 1''' | {{ITAf}}<br>[[Internazionale Milano F.C.|FC Internazionale]] |[[Estádio Nacional]],<br/>[[Lisbona|Lisbon]] [[Figura:Flag of Portugal.svg|20px]] |- |[[1965]]/[[1966|66]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1965-66|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br> '''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''2 - 1''' | [[Figura:Flag of SFR Yugoslavia.svg|20px]]<br>[[FK Partizan]] |[[Heysel Stadium]],<br/>[[Brukseli|Bruksel]] [[Figura:Flag of Belgium.svg|20px]] |- |[[1964]]/[[1965|65]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1964-65|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[Internazionale Milano F.C.|FC Internazionale]]''' |'''1 - 0''' | {{PORf}}<br>[[SL Benfica]] |[[San Siro]],<br/>[[Milan]] [[Figura:Flag of Italy.svg|20px]] |- |[[1963]]/[[1964|64]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1963-64|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br>'''[[Internazionale Milano F.C.|FC Internazionale]]''' |'''3 - 1''' | {{ESPf}}<br>[[Real Madrid|Real Madrid CF]] |[[Ernst Happel Stadium|Prater Stadium]],<br/>[[Vienna|Vjenë]] [[Figura:Flag of Austria.svg|20px]] |- |[[1962]]/[[1963|63]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1962-63|Detajet]]''</small> | {{ITAf}}<br> '''[[A.C. Milan]]''' |'''2 - 1''' | {{PORf}}<br>[[SL Benfica]] |[[Wembley Stadium]],<br/>[[London|Londër]] [[Figura:Flag of England.svg|20px]] |- |[[1961]]/[[1962|62]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1961-62|Detajet]]''</small> | {{PORf}}<br>'''[[SL Benfica]]''' |'''5 - 3''' | {{ESPf}}<br>[[Real Madrid|Real Madrid CF]] |[[Olympic Stadium, Amsterdam|Olympisch Stadion]],<br/>[[Amsterdam]] [[Figura:Flag of the Netherlands.svg|20px]] |- |[[1960]]/[[1961|61]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1960-61|Detajet]]''</small> | {{PORf}}<br> '''[[SL Benfica]]''' |'''3 - 2''' | {{ESPf}}<br>[[CF Barcelona]] |[[Wankdorf Stadium]],<br/>[[Berne|Bern]] [[Figura:Flag of Switzerland.svg|16px]] |- |[[1959]]/[[1960|60]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1959-60|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''7 - 3''' | {{GERf}}<br> [[Eintracht Frankfurt]] |[[Hampden Park]],<br/>[[Glasgow|Glasgou]] [[Figura:Flag of Scotland.svg|20px]] |- |[[1958]]/[[1959|59]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1958-59|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br> '''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''2 - 0''' | {{FRAf}}<br>[[Stade de Reims-Champagne]] |[[Neckarstadion]],<br/>[[Stuttgart|Shtutgart]] [[Figura:Flag of Germany.svg|20px]] |- |[[1957]]/[[1958|58]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1957-58|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br> '''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''3 - 2 <br><small>pas kohë shtesë</small>''' | {{ITAf}}<br>[[A.C. Milan]] |[[Heysel Stadium]],<br/>[[Brussels|Bruksel]] [[Figura:Flag of Belgium.svg|20px]] |- |[[1956]]/[[1957|57]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1956-57|Detajet]]''</small> | {{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''2 - 0''' | {{ITAf}}<br> [[ACF Fiorentina|AC Fiorentina]] |[[Stadiumi Santiago Bernabéu|Stadio Santiago Bernabéu]],<br/>[[Madrid]] [[Figura:Flag of Spain (1945 - 1977).svg|20px]] |- |[[1955]]/[[1956|56]]<br/><small>''[[Kupa Evropiane 1955-56|Detajet]]''</small> |{{ESPf}}<br>'''[[Real Madrid|Real Madrid CF]]''' |'''4 - 3''' |{{FRAf}}<br>[[Stade de Reims-Champagne]] |[[Parc des Princes]],<br/>[[Paris]] [[Figura:Flag of France.svg|20px]] |} == Shtesë == == Shih edhe == *[[UEFA Liga e Kampionëve]] *[[UEFA Liga e Kampionëve - statistikat]] == Shënime == <references group="Shënime" responsive="" /> [[Kategoria:UEFA Liga e Kampionëve]] doi78wwdt7e7hl7ucn3jlisw8c78nnn Fitnete Tuda 0 40424 2981232 2854101 2026-05-16T21:16:03Z ~2026-29542-11 187623 E lindur me 3 Mars 1964 2981232 wikitext text/x-wiki '''Fitnete Tuda e lindur me 3 Mars 1964''' është këngëtare dhe gazetare e mirënjohur shqiptare nga [[Struga]], ku e kaloi fëmijërinë deri në moshën 5 vjeçare. Për arsye politike babai i saj Rahmi Tuda ( profesor i filozofisë) u hoq nga puna dhe familja u shpërngul në Kosovë. Shkollën fillore dhe të mesme e mbaroi në Kosovë, poashtu edhe studimet për Gjuhë dhe Letërsi Shqipe në Universitetin e Prishtinës. Gjatë studimeve ka punuar në gazetën studentore "Bota e Re". Në vitin 1993, si pasojë e situatës së vështirë ekonomike dhe politike, bashkë me familjen ajo kthehet përsëri në vendlindjen e saj në Strugë, ku bashkë me vëllain e saj Uran Tuda hap një prej radiostacioneve të para në gjuhën shqipe "Art Kanal". Për një kohë të gjatë ka punuar si redaktore dhe gazetare, poashtu bashkë me vëllain ka drejtuar televizionin e tyre lokal në [[Strugë]] "[[Art Kanal]]". Gjithashtu ka qenë edhe drejtore e Festivalit mbarëkombëtar të Këngëve dhe Valleve te përpunuara "[[Kënë Jeho]]" të Strugës. Në fushën e muzikës, ajo njihet si kantautore, ka debutuar në Festivalin e RTSh-së në vitin 1995 me këngën Rrugë, Fest '96 me 'Shi bie në Tiranë' . Me këngën 'Një ditë' në Fest '97 u vlerësua me çmimin Kantautorja më e mirë e Festivalit. Në Fest '99 mori pjesë me këngën 'Shpresa' të cilën ia kushton nënës së saj të ndjerë Shpresa Vinca Tuda, (studiuese dhe shkrimtare për fëmijë) . Ka mar pjesë edhe në Festivalin Kënga Magjike, me këngën 'Si muzika' ku kaështë vlerësuar me çmimin e produksionit. Pjesëmarrja e saj e fundit në këtë Festival është në vitin 2021 me këngën ' Kur buzëqesh' duet me djalin e saj Don Duli. Nga viti 2000 ajo është kthyer përsëri të në [[Kosovë]] ku punon gazetare e kulturës në RTK. == Diskografia == * Shi bie në Tiranë * Një ditë * Te falem ty * Rrugë * Si muzika == Referime == {{muz-cung}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Këngëtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Gazetarë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Njerëz nga Struga]] glhzsj2by13qzmy0u2yhkms67g0w2r7 KS Luftëtari 0 43522 2981207 2939957 2026-05-16T19:21:14Z ~2026-29575-47 187611 2981207 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | header color = #000000 | writing color = #296ed6 | clubname = KS Luftëtari | image = Luftetari2.jpg | fullname = Klubi Futbollit Luftëtari Gjirokastër | nickname = Bluzinjtë | short name = Luftëtari | founded = {{Start date and age|df=yes|1929|3|13}}<br/> (si ''Shqiponja Gjirokastër'') | ground = Stadiumi i Gjirokastrës | capacity = 8,400 | owntitle = Owners | owner = Gligor Tavo | chrtitle = Administrator | chairman = Gligor Tavo | coach = [[Edmond Dalipi]] | sport director = | league = – | season = 2019/20 | position = [[Kategoria Superiore]], Vendi i 10-t (bie poshtë Kategorisë) | pattern_la1 = _navyshoulders | pattern_b1 = _3blackstripes | pattern_ra1 = _navyshoulders | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = 000b60 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _blueborder | pattern_b2 = _luf1718a | pattern_ra2 = _blueborder | pattern_sh2 = _ | pattern_so2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = Ffffff | shorts2 = Ffffff | socks2 = ffffff| | dissolved = {{Start date and age|df=yes|2020|9|29}} | upright = 0.7 }} '''Klubi Futbollit Luftëtari''', ''KF Luftëtari'', ishte një klub futbolli nga [[Gjirokastra]] që u krijua më [[13 mars]] të vitit [[1930]]. Në 2016-ën ishte pjesë për herë të parë në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]], duke u ngjitur si kampione e [[Kategoria e Parë|Kategorisë së Parë]] me anë të fitores me 11-metërsha 11-10 ndaj [[KS Korabi|Korabit]]. Në sezonin 2017-18, Luftëtari ishte surpriza e këtij kampionati, duke arritur në vendin e 3-t. == Stadiumi == KS Luftëtari i luan ndeshjet në stadiumin "Gjirokastra" që është ndërtuar në vitin 1973. Në vitin 2009 u bë rikonstruksioni i stadiumit Gjirokastra me një fond të bashkisë Gjirokastër, FSHF dhe donatorëve të Luftëtarit. Stadiumi mori një pamje moderne. Stadiumi ka një kapacitet prej 9000 spektatoresh. == Sukseset == KS Luftëtari është klubi më i suksesshëm i Kategorisë së Parë të cilën e ka fituar 7 herë, por nuk ka fituar asnjëherë Superligën ose Kupën e Shqipërisë. == Lojtarë të famshëm == Nga lista e lojtarëve të njohur që kanë luajtur në KS Luftëtari është [[Sefedin Braho]]. Altin Haxhi Lefter Millo si dhe emra te tjere te koheve te fundit si Kristal Abazaj Dejvi Bregu. == Lidhje të jashtme == * [[AlbSoccer (Amëza)|AlbSoccer]] * [http://www.freewebs.com/albsoccer/ në rrjetë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604031453/http://www.freewebs.com/albsoccer/ |date=4 qershor 2010 }} {{FSHF}} [[Kategoria:Klube futbolli në Shqipëri|Luftëtari]] [[Kategoria:Sporti në Gjirokastër]] qtmo4kttj7o6u5caqu2wygmq0lut4vl 2981211 2981207 2026-05-16T19:26:30Z ~2026-29575-47 187611 /* */ 2981211 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | header color = #000000 | writing color = #296ed6 | clubname = KS Luftëtari | image = Luftetari2.jpg | fullname = Klubi Futbollit Luftëtari Gjirokastër | nickname = Bluzinjtë | short name = Luftëtari | founded = {{Start date and age|df=yes|1929|3|13}}<br/> (si ''Shqiponja Gjirokastër'') | ground = Stadiumi i Gjirokastrës | capacity = 8,400 | owntitle = Owners | owner = Gligor Tavo | chrtitle = Administrator | chairman = Gligor Tavo | coach = [[Milinkoviç]] | sport director = | league = – | season = 2019/20 | position = [[Kategoria Superiore]], Vendi i 10-t (bie poshtë Kategorisë) | pattern_la1 = _navyshoulders | pattern_b1 = _3blackstripes | pattern_ra1 = _navyshoulders | pattern_sh1 = | pattern_so1 = | leftarm1 = 000000 | body1 = 000b60 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _blueborder | pattern_b2 = _luf1718a | pattern_ra2 = _blueborder | pattern_sh2 = _ | pattern_so2 = | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = Ffffff | shorts2 = Ffffff | socks2 = ffffff| | dissolved = {{Start date and age|df=yes|2020|9|29}} | upright = 0.7 }} '''Klubi Futbollit Luftëtari''', ''KF Luftëtari'', ishte një klub futbolli nga [[Gjirokastra]] që u krijua më [[13 mars]] të vitit [[1930]]. Në 2016-ën ishte pjesë për herë të parë në [[Kategoria Superiore|Kategorinë Superiore]], duke u ngjitur si kampione e [[Kategoria e Parë|Kategorisë së Parë]] me anë të fitores me 11-metërsha 11-10 ndaj [[KS Korabi|Korabit]]. Në sezonin 2017-18, Luftëtari ishte surpriza e këtij kampionati, duke arritur në vendin e 3-t. == Stadiumi == KS Luftëtari i luan ndeshjet në stadiumin "Gjirokastra" që është ndërtuar në vitin 1973. Në vitin 2009 u bë rikonstruksioni i stadiumit Gjirokastra me një fond të bashkisë Gjirokastër, FSHF dhe donatorëve të Luftëtarit. Stadiumi mori një pamje moderne. Stadiumi ka një kapacitet prej 9000 spektatoresh. == Sukseset == KS Luftëtari është klubi më i suksesshëm i Kategorisë së Parë të cilën e ka fituar 7 herë, por nuk ka fituar asnjëherë Superligën ose Kupën e Shqipërisë. == Lojtarë të famshëm == Nga lista e lojtarëve të njohur që kanë luajtur në KS Luftëtari është [[Sefedin Braho]]. Altin Haxhi Lefter Millo si dhe emra te tjere te koheve te fundit si Kristal Abazaj Dejvi Bregu. == Lidhje të jashtme == * [[AlbSoccer (Amëza)|AlbSoccer]] * [http://www.freewebs.com/albsoccer/ në rrjetë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100604031453/http://www.freewebs.com/albsoccer/ |date=4 qershor 2010 }} {{FSHF}} [[Kategoria:Klube futbolli në Shqipëri|Luftëtari]] [[Kategoria:Sporti në Gjirokastër]] ixxf1pspho9pa53jcwscuxe5x2u3zs0 Apple Inc. 0 46441 2981298 2942554 2026-05-17T01:31:52Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981298 wikitext text/x-wiki {{coord|37.33182|-122.03118|region:US-CA|display=title}} {{Infobox company | name = Apple Inc. | logo = [[File:Apple logo black.svg|100px]] | type = [[kompani publike|Publike]] | traded_as = {{ubl|{{NASDAQ|AAPL}}|[[NASDAQ-100]] component|[[S&P 500]] component}} | foundation = {{Start date|1976|04|1|df=yes}}<br>(inkorporuar 3 janar 1977) | founder = {{plainlist| * [[Steve Jobs]] * [[Steve Wozniak]] * [[Ronald Wayne]] }} | location_city = [[Apple Campus]], 1 [[Infinite Loop (street)|Infinite Loop]], [[Cupertino, California|Cupertino]], California | location_country = U.S. | locations = 394 retail stores {{nowrap|({{as of|2012|11|lc=y|df=US}})}} | area_served = Worldwide | key_people = {{nowrap|[[Arthur D. Levinson]] (Chairman)<ref>{{cite web|url=http://apple.com/pr/bios/|language=en|title=Press Info – Apple Leadership|publisher=Apple|accessdate=22 shkurt 2012}}</ref><br />[[Tim Cook]] (CEO)}} | industry = {{ubl|[[Computer hardware]]|[[Software|Computer software]]|[[Consumer electronics]]|[[Digital distribution]]}} | products = {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |title=Products list |1=[[Macintosh|Mac]] |2=[[iPod]] |3=[[iPhone]] |4=[[iPad]] |5=[[Apple TV]] |6=[[OS X]] |7=[[iLife]] |8=[[iWork]] |9=[[iOS]] |10=[[iPad Mini]] }} | services = {{Collapsible list |framestyle=border:none; padding:0; |title=Services list |1=[[Apple Store]] |2=[[Apple Store (online)|Apple Store online]] |3=[[Mac App Store]] |4=[[App Store (iOS)|iOS App Store]] |5=[[iTunes Store]] |6=[[iBookstore|iBooks]] |7=[[iCloud]] }} | revenue = {{Nowrap|1={{Increase}} US$ 156.508&nbsp;[[1000000000 (number)|billion]] (2012)<ref name="10-K-2012">{{cite web|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/320193/000119312512444068/d411355d10k.htm|language=en|title=2012 Apple Form 10-K|date=31 tetor 2012|accessdate=4 nëntor 2012}}</ref>}} | operating_income = {{Increase}} US$ {{0|0}}55.241&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | net_income = {{Increase}} US$ {{0|0}}41.733&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | assets = {{Increase}} US$ 176.064&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | equity = {{Increase}} US$ 118.210&nbsp;billion (2012)<ref name="10-K-2012" /> | num_employees = 72,800 (2012)<ref>{{cite web|url=http://www.macrumors.com/2012/10/31/apples-2012-annual-report-more-employees-more-office-space-more-sales|language=en|title=Apple's 2012 Annual Report: More Employees, More Office Space, More Sales|publisher=Macrumors.com|date=2012-10-31|accessdate=2012-11-11}}</ref> | subsid = [[Braeburn Capital]]<br>[[FileMaker Inc.]]<br>[[Anobit]] | homepage = {{URL|https://www.apple.com/|Apple.com}} }} '''Apple Inc.''' (dikur '''Apple Computer, Inc.)''' është një korporatë multinacionaleamerikane me seli në [[Cupertino, California|Cupertino]], [[Kalifornia|Kaliforni]] që harton, zhvillon, dhe shet elektronikës të konsumit, software kompjuter, dhe kompjuterët personal. Kompania është themeluar në 1 prill 1976, dhe të përfshihet në 3 janar 1977. Fjala "kompjuter" u hoq nga emri i saj më 9 janar 2007, për të pasqyruar fokusin e saj zhvendosur drejt elektronikës të konsumit pas futjes së iPhone.<ref>{{cite web|url=http://ccbn.10kwizard.com/cgi/convert/pdf/APPLEINC8K.pdf?pdf=1&repo=tenk&ipage=4589126&num=-2&pdf=1&xml=1&cik=320193&odef=8&rid=12&quest=1&dn=2&dn=3|title=Form 8-K SEC Filing|date=10 janar 2007|format=PDF|accessdate=8 dhjetor 2007|archive-date=17 maj 2016|archive-url=http://arquivo.pt/wayback/20160517184225/http://ccbn.10kwizard.com/cgi/convert/pdf/APPLEINC8K.pdf?pdf=1&repo=tenk&ipage=4589126&num=-2&pdf=1&xml=1&cik=320193&odef=8&rid=12&quest=1&dn=2&dn=3|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2007/01/09/technology/09cnd-iphone.html|language=en|last=Markoff|first=John|author-link=John Markoff|title=New Mobile Phone Signals Apple's Ambition|date=9 janar 2007|accessdate=9 janar 2007|work=The New York Times}}</ref><ref>{{cite web|url=http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/index.htm|language=en|title=Apple: Hello, iPhone|author=Owen Thomas|date=9 janar 2007|publisher=CNNMoney|accessdate=3 nëntor 2012|archive-date=27 janar 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070127044959/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/index.htm|url-status=dead}}</ref> Produktet më të njohur të saj hardware janë linja e kompjuterëve Mac, [[iPod]], [[iPhone]] dhe [[iPad]]. Software e saj përfshin [[Mac OS X]] dhe [[iOS]] sistemet operative, iTunes media shfletuesit, web browser Safari dhe iLife dhe iWork kreativiteti dhe suita të prodhimit... == Historia == [[File:Macintosh, Google NY office computer museum.jpg|thumb|left|Macintosh 128K]] Jobs dhe Wozniak punësuan një staf të stilistëve kompjuterë dhe kishin një linjë prodhimi që fillonte në garazhin e Jobs. Apple doli në publik në vitin 1980 për sukses të menjëhershëm financiar. Gjatë viteve të ardhshme, Apple dërgoi kompjutera të rinj që shfaqin ndërfaqe grafike inovative të përdoruesit, të tilla si Macintosh origjinal në 1984, dhe reklamat e marketingut të Apple për produktet e saj morën një vlerësim të gjerë kritik. Sidoqoftë, çmimi i lartë i produkteve të saj dhe biblioteka e kufizuar e aplikacioneve shkaktoi probleme, ashtu si luftërat për pushtet midis drejtuesve. Në vitin 1985, Wozniak u largua nga Apple miqësisht dhe mbeti një punonjës nderi, ndërsa Jobs dha dorëheqjen për të themeluar NeXT, duke marrë me vete disa bashkëpunëtorë të Apple. [[File:Powerbook 100 pose.jpg|thumb|PowerBook 100]] Ndërsa tregu për kompjuterët personalë u zgjerua dhe evoluoi gjatë viteve 1990, Apple humbi një pjesë të konsiderueshme të tregut për duopolin me çmim më të ulët të Microsoft Windows në klonet PC Intel. Bordi rekrutoi CEO Gil Amelio në atë që do të ishte një përpjekje 500-ditore për të rehabilituar kompaninë me probleme financiare - duke e riformuar atë me pushime nga puna, ristrukturimin e ekzekutivit dhe fokusin e produktit. Ai e drejtoi Apple për të blerë NeXT në 1997, duke zgjidhur një strategji të dështuar të sistemit operativ dhe duke e kthyer Jobs përsëri. [[File:iPhone First Generation.jpg|thumb|iPhone]] Jobs rifitoi statusin e udhëheqjes, duke u bërë CEO në Shtator 1997. Apple u kthye me shpejtësi në përfitim nën fushatën ringjallëse "Mendo ndryshe", duke rindërtuar statusin e Apple duke nisur iMac dhe iPod, duke hapur një zinxhir të shitjeve me pakicë të Apple Stores në 2001 dhe duke përvetësuar kompani të shumta për të zgjeroni portofolin e softverit. Kompania u riemërua në Apple Inc. në 2007, duke reflektuar një përqendrim drejt elektronikës së konsumit dhe lançoi iPhone për vlerësimin e kritikëve dhe suksesin financiar. Në gusht 2011, Jobs dha dorëheqjen si CEO për shkak të komplikimeve shëndetësore dhe Tim Cook u bë CEO i ri. Dy muaj më vonë, Jobs vdiq, duke shënuar fundin e një epoke për kompaninë. Në qershor 2019, Jony Ive, CDO e Apple, u largua nga kompania për të filluar firmën e tij por deklaroi se ai do të punonte me Apple si klienti i saj kryesor. [[File:Macbook Air 2020 (M1) - 1.jpg|thumb|MacBook Air M1]] Të ardhurat vjetore të Apple në mbarë botën arritën në 274.5 miliardë dollarë për vitin fiskal 2020. Apple është kompania më e madhe në botë e teknologjisë nga të ardhurat dhe që nga janari 2021, kompania më e vlefshme në botë. Apple është shitësi i 4-të më i madh i PC-ve në botë nga shitjet e njësive që nga janari 2021. Alsoshtë gjithashtu prodhuesi i katërt më i madh në botë i telefonave inteligjentë. Në gusht 2018, Apple u bë kompania e parë e tregtuar publikisht amerikane që vlerësohej me mbi 1 trilion dollarë dhe vetëm dy vjet më vonë, në gusht 2020 u bë kompania e parë 2 trilionë dollarë amerikane. Apple punëson 147,000 punonjës me kohë të plotë dhe mirëmban 511 dyqane me pakicë në 25 vende që nga viti 2021.Ajo operon dyqanin iTunes, i cili është shitësi më i madh në botë i muzikës. Që nga janari 2021, më shumë se 1.65 miliardë produkte të Apple janë në përdorim aktiv në të gjithë botën. Ka një nivel të lartë besnikërie të markës dhe renditet si marka më e vlefshme në botë. Apple merr kritika të konsiderueshme në lidhje me praktikat e punës të kontraktorëve të saj, praktikat e saj mjedisore dhe etikën e biznesit, duke përfshirë sjelljen anti-konkurruese dhe burimet e materialeve. == Lidhje të jashtme == [http://www.apple.com Faqja zyrtare e Apple] == Referime == <references/> [[Kategoria:Apple Inc.| ]] [[Kategoria:Kompani amerikane]] 4mo70tbng1oyo3az1lvsv05qesnkg8w Fotosinteza 0 48850 2981400 2891428 2026-05-17T09:23:31Z ~2026-29594-68 187637 /* Reagimet e fotosintezës në membranën thylakoid */ 2981400 wikitext text/x-wiki {{per permiresim}} [[Skeda:Leaf 1 web.jpg|thumb|200px|[[Gjethja]] kryen fotosintezën tek bimët.]] '''Fotosinteza''' është shndërrimi i [[Energjia|energjisë]] së [[Drita|dritës diellore]] në [[Energjia kimike|energji kimike]] nga [[organizmat]] e gjalla. Lëndët e para që nevojiten për kryerjen e saj janë [[dioksidi i karbonit]] dhe [[uji]], burimi i energjisë është [[drita e diellit]], dhe lëndët e fituara janë [[glukoza]] dhe [[oksigjeni]]. Është një ndër proceset më të rëndësishëm [[Biokimia|biokimik]] të shkëmbimeve të lëndëve në tokë, ngaqë pothuajse gjithë jeta varet nga fotosinteza. Fotosinteza është një proces i ndërlikuar që ndodh tek [[Bima|bimët]], algat dhe disa [[Bakteri|baktere]]. Kryhet vetëm gjatë ditës dhe në dritën e diellit. Ka rëndësi të madhe për shkak se oksigjeni thithet nga te gjithë dhe fotosinteza është faktori kryesor që e liron atë nga bimët.Fotosinteza u jep bimeve energjin qe duhet per tu rritur ,prodhon oksigjen i cili eshte i domosdoshem per te gjitha qeniet e gjalla qe marrin fryme,eshte baza e ushqimit per pothuajse te gjitha ekosistemet.Bimet kane nje pigment te gjelber te quajtur klorofil qe gjenden ne kloroplaste.Ky pigment thith driten e diellit. == Metabolizmi == Ka tre faktorë kryesorë që ndikojnë fotosintezën: * 1.Intensiteti i dritës dhe [[gjatësia e valës]] * 2 .Përqëndrimi i dioksidit të karbonit * 3 .[[Temperatura]]. Në fillim të shekullit të 20-të, Frederick Frost Blackman së bashku me Albert Einstein hetuan efektet e intensitetit të dritës (irradiancës) dhe temperaturës mbi normën e asimilimit të karbonit. Në temperaturë konstante, shkalla e asimilimit të karbonit ndryshon me irradiancën, duke u rritur fillimisht me rritjen e saj. Megjithatë, në nivele të larta të irradiancës, kjo marrëdhënie nuk vazhdon dhe shkalla e asimilimit arrin një pllajë. Në irradiancë të qëndrueshme, shkalla e asimilimit të karbonit rritet kur temperatura rritet brenda një diapazoni të kufizuar, efekt që vërehet vetëm në nivele të larta të irradiancës. Në nivele të ulëta të irradiancës, rritja e temperaturës ka pak ndikim në normën e asimilimit. Këto dy eksperimente ilustrojnë pika të rëndësishme: së pari, dihet nga kërkimet se, në përgjithësi, reaksionet fotokimike nuk ndikohet nga temperatura, por këto eksperimente tregojnë qartë se temperatura ndikon në shkallën e asimilimit, duke nënkuptuar ekzistencën e dy grupeve të reaksioneve në procesin e plotë të asimilimit të karbonit: faza fotokimike e varur nga drita dhe faza e pavarur nga drita, e varur nga temperatura. Së dyti, eksperimentet e Blackman ilustrojnë konceptin e faktorëve kufizues. Një tjetër faktor i tillë është gjatësia valore e dritës; cianobakteret që jetojnë disa metra nën ujë nuk mund të marrin gjatësi vale të caktuara, gjë që shkakton ndarjen e ngarkesës në pigmente jokonvencionale. Për të kapërcyer këtë problem, një seri proteinash me pigmente të ndryshme rrethojnë qendrën e reagimit. === Nivelet e dioksidit të karbonit dhe fotofrymëmarrja === Si [[dioksidi i karbonit]] rritje përqendrimeve, shkalla në të cilën sheqernat janë bërë nga rritjet dritë-pavarura reagimet janë kufizuar nga faktorë të tjerë. RuBisCO, enzimë që kap dioksidin e karbonit në dritë-reagimet pavarura, ka një prirje të detyrueshme për të dy dioksidit të karbonit dhe oksigjenit. Kur përqendrimi i dioksidit të karbonit është i lartë, RuBisCO do të rregullojmë dioksidit të karbonit. Megjithatë, nëse përqendrimi i dioksidit të karbonit eshte i ulët, RuBisCO do të lidhet me oksigjenin në vënd të dioksidit të karbonit ky proces quhet fotorespiracion,përdor energji, por nuk prodhojnë sheqerna. RuBisCO Aktiviteti oxygenase është e pafavorshme te bimë për disa arsye: Një produkt i aktivitetit oxygenase është phosphoglycolate (2 karbonit) në vend të 3-phosphoglycerate (3 karbonit). Phosphoglycolate nuk mund të metabolizohet nga cikli Calvin-Benson dhe përfaqëson karbonit humbur nga cikli. Një aktivitet të lartë oxygenase, pra, kullon me sheqerna që janë të nevojshme për të ricikluar ribulose 5-bisphosphate dhe për vazhdimin e ciklit Calvin-Benson. Phosphoglycolate është metabolized shpejt për glycolate që është toksike në një fabrikë në një përqendrim të lartë, por e pengon fotosintezën. Salvaging glycolate është një proces me energji të shtrenjtë që përdor rrugën glycolate, dhe vetëm 75% e karbonit është kthyer në [[ciklin Calvin-Benson]] si 3-phosphoglycerate. Reagimet gjithashtu prodhojnë amoniak NH3 (), i cili është në gjëndje për të përhapur nga bimët, duke çuar në një humbje të azotit. Një përmbledhje e thjeshtuar mjaft është: 2 glikolate + ATP → 3-fosfoglicerate + dioksid karboni + ADP NH3 Rruga salvaging për produktet e RuBisCO aktivitetit oxygenase është zakonisht më i njohur si photorespiration, pasi ajo është e karakterizuar nga drita të varur konsumit të oksigjenit dhe lirimin e dioksidit të karbonit.θəsɪs / /, nga greko-φώτο [foto-], "dritë", dhe σύνθεσις [sinteza], "duke vënë së bashku", "përbërjen") është një proces që përdoret nga bimët dhe organizmave të tjerë për të kthyer energjinë dritë kapur nga dielli në energji kimike që mund të përdoren për të nxitur aktivitetet e organizmit. Fotosinteza ndodh në bimë, algat, dhe shumë lloje të baktereve, por jo në Archaea. Organizmave fotosintetike quhen photoautotrophs, pasi ata mund të krijojnë ushqimin e vet. Në bimë, algat dhe cyanobacteria, fotosinteza përdor dioksid karboni dhe ujë, duke i liruar oksigjen si një produkt të mbeturinave. Fotosinteza është jetike për të gjithë jetën në Tokë aerobe. Përveç ruajtjen e niveleve normale e oksigjenit në atmosferë, fotosinteza është burim i energjisë për gati gjithë jetën në tokë, qoftë drejtpërdrejt, nëpërmjet prodhimit primar, ose tërthorazi, si burim përfundimtar të energjisë në ushqimin e tyre, [1] përjashtime duke u chemoautotrophs që jetojnë në shkëmbinjtë ose rreth shfryn në det të thellë hidrotermale. Norma mesatare e kapjes energjisë nga fotosintezë globalisht është i madh, rreth 130 terawatts, [2] [3] [4] e cila është rreth gjashtë herë më e madhe se konsumin e energjisë e qytetërimit njerëzor. [5] Si dhe energjisë, fotosinteza është gjithashtu burimi i karbonit në të gjitha komponimet organike brenda organeve të organizmave. Në të gjitha, organizmat fotosintetike kthyer rreth 100-115.000 milionë tonë metrikë (do të thotë, 100-115 petagrams) të karbonit në biomasës në vit. [6] [7] Edhe pse fotosinteza mund të ndodhë në mënyra të ndryshme në specie të ndryshme, disa karakteristika janë gjithmonë të njëjta. Për shembull, procesi gjithmonë fillon kur energjia nga drita është absorbuar nga proteina të quajtura qendra fotosintetike reagim që përmbajnë Klorofilit. Në bimë, këto proteina janë mbajtur brenda organeleve quajtur kloroplastet, ndërsa në bakteret që janë të ngulitura në membranën e plazmës. Disa nga të energjisë lehta mbledhura nga Klorofilit është ruajtur në formën e triphosphate adenosine (ATP). Pjesa tjetër e energjisë është përdorur për të hequr elektrone nga një substancë të tilla si uji. Këto elektronet janë përdorur më pas në reagimet që të kthehet dioksidit të karbonit në komponimet organike. Në bimë, algat dhe cyanobacteria, kjo është bërë nga një sekuencë prej reagimeve të quajtur cikli Calvin, por grupe të ndryshme të reagimeve janë gjetur në disa baktere, të tilla si cikli i Krebsit kundërt në Chlorobium. Shumë organizma fotosintetike të ketë përshtatje që koncentrohen apo të ruajtur dioksidin e karbonit. Kjo ndihmon në reduktimin e një procesi të quajtur photorespiration kota që mund të konsumojnë një pjesë të sheqerit të prodhuar gjatë fotosintezës. == Skematike e fotosintezës në bimë == Organet e para fotosintetike evoluar ndoshta rreth 3.500 milionë vjet më parë, në fillim të historisë evolucionare të jetës, kur të gjitha format e jetës në Tokë ishin të mikroorganizmave dhe atmosfera kishte dioksid karbonit shumë më tepër. Ata më shumë gjasa përdorur hidrogjenin ose sulfurit të hidrogjenit si burime të elektroneve, dhe jo ujë. [8] Cyanobacteria u shfaq më vonë, rreth 3.000 milionë vjet më parë, dhe ka ndryshuar në mënyrë drastike e Tokës, kur ata filluan të oksigjen në atmosferë, duke filluar rreth 2.400 milionë vjet më parë. [9] Kjo atmosferë e re lejuar evolucionin e jetës komplekse të tilla si protists. Përfundimisht, jo më vonë se një miliard vjet më parë, një nga këto protists formuar një marrëdhënie symbiotic me një cyanobacterium, prodhimin e paraardhës të bimëve shumë dhe algat. [10] kloroplastet në impiantet moderne janë pasardhësit e këtyre cyanobacteria lashtë symbiotic. Ndryshimet fotosintezës dritën e diellit në energji kimike, ndan ujin dhe çliron <chem>O_2</chem> dhe fikson sheqernat. Organizma fotosintetike janë ''photoautotrofe'', që do të thotë se ata janë në gjendje të sintetizojnë ushqim direkt nga dioksid karboni dhe uji duke përdorur energjinë nga drita. Megjithatë, jo të gjithë organizmat që përdorin dritën si një burim të energjisë kryejnë fotosintezën, pasi photoheterotrophs përdorni komponimet organike, në vend se dioksidit të karbonit, si një burim i karbonit. [1] Në bimët, algat dhe cyanobacteria, liron oksigjen fotosintezë. Kjo quhet fotosintezë oxygenic. Edhe pse ka disa dallime midis fotosintezës në bimë oxygenic, algat dhe cyanobacteria, procesi i përgjithshëm është mjaft e ngjashme në këto organizma. Megjithatë, ekzistojnë disa lloje të baktereve që kryejnë fotosintezën anoxygenic, e cila konsumon dioksid karboni, por nuk lirojnë oksigjen. Dioksidi i karbonit është konvertuar në sheqerna në një proces të quajtur fiksimit të karbonit. Fiksimi i karbonit është një reagim Redox, kështu fotosinteza ka nevojë për të furnizuar si një burim të energjisë për të përzënë këtë proces, si dhe elektronet e nevojshme për të kthyer dioksidin e karbonit në një karbohidrate, e cila është një reaksion reduktimi. Në skicë të përgjithshme, fotosinteza është e kundërta e frymëmarrje qelizore, ku glukozës dhe të tjera komponimet janë të oksidohet për të prodhuar dioksid karboni, ujë dhe energji kimike release. Megjithatë, dy procese të zhvillohet përmes një sekuencë të ndryshme të reaksioneve kimike dhe në compartments të ndryshme celulare. Ekuacioni i përgjithshëm për fotosintezë është: 2n CO2 + 2n + DH2 fotone → 2 (CH2O) n + 2n DO Dioksidi i karbonit + donator elektron energji + + drita → karbohidrate oksidohet donator elektron Në ujë oxygenic fotosinteza është donatori elektron dhe, pasi oksigjenit njoftimet e hidrolizës, ekuacioni për këtë proces është: 2n CO2 + H2O + 4N fotonet → 2 (CH2O) n + 2n O2 + H2O 2n dioksidi i karbonit + + energji drita uji → karbohidrate + + oksigjen ujë Shpesh molekula 2n ujit janë anulluar në të dy anët, japin: 2n CO2 + H2O + 2n fotonet → 2 (CH2O) n + 2n O2 dioksidi i karbonit + + energji drita uji → karbohidrate + oksigjen Proceset e tjera të zëvendësojë komponimet e tjera (të tilla si arsenite) për ujë në rolin elektron-furnizimit; mikrobet përdorin rrezet e diellit për të ndryshket arsenite të arsenatit: [12] Ekuacioni për këtë reagim është: CO2 + (AsO33-) + fotonet → (AsO43-) + CO [13] dioksidi i karbonit + + drita arsenite energjisë → arsenatit + monoksidit të karbonit (përdoret për të ndërtuar komponimet e tjera në reagimet e mëvonshme) Fotosinteza ndodh në dy faza. Në fazën e parë, dritë-varur Reagimet apo reagime të lehta të kapur energjinë e dritës dhe e përdorin atë për të bërë të energjisë magazinimit molekula ATP dhe NADPH. Gjatë fazës së dytë, dritë-pavarur Reagimet përdorin këto produkte për të kapur dhe për të reduktuar dioksidin e karbonit. Shumica e organizmave që përdorin fotosintezën për të prodhuar oksigjen përdorni dritën e dukshme për ta bërë këtë, edhe pse të paktën tre rrezatimi infra të kuqe përdorimi. [14] Membranat fotosintetike dhe organelet == Kloroplastet dhe roli i tyre == qeliza bimore përbëhet në këtë mënyrë : [[Skeda:Struttura della cellula vegetale.svg|none|frame|qeliz a]] Struktura: 1. Membrana e jashtme 2. Hapësira intermembrane 3. Membrana e brendshme (1 +2 +3: zarf) 4. stroma (lëngun ujor) 5. thylakoid lumen (brenda thylakoid) 6. membrana thylakoid 7. granum (turrë thylakoids) 8. thylakoid (Lamella) 9. niseshte 10. ribozomi 11. ADN plastidial 12. plastoglobule (rënie prej lipide) Nenet kryesore: Kloroplasti dhe Thylakoid Proteinat që mbledhin dritë për fotosintezë janë të ngulitura brenda membranave qelizore. Mënyra më e thjeshtë këto janë rregulluar është në bakteret fotosintetike, ku këto proteina janë mbajtur brenda membranën e plazmës. [15] Megjithatë, kjo cipë mund të përfshihej fort në fletë cilindrike të quajtur thylakoids, [16] ose bunched deri në vezikulave raundit të quajtura membranat Intracytoplasmic . [17] Këto struktura mund të plotësoni pjesën më të brendshme të një qelize, duke i dhënë membrana një zonë shumë të madhe sipërfaqe dhe për këtë arsye duke rritur sasinë e dritës që bakteret mund të thithin. [16] Në bimët dhe algat, fotosinteza kryhet në organelet quajtur kloroplaste. Një qelizë tipike bimore përmban rreth 10-100 kloroplastet. Kloroplasti është i mbyllur nga një membranë. Kjo cipë është i përbërë nga një membranë fosfolipidike brendshme, një cipë fosfolipidike jashtme, dhe një hapësirë intermembrane mes tyre. Brenda membranës është një lëng ujore quhet stroma. Stroma përmban kollonat (Grana) e thylakoids, të cilat janë vend i fotosintezës. Të thylakoids janë rrafshuar disqe, kufizohet nga një membranë me një lumen apo hapësirë thylakoid brenda saj. Site i fotosintezës është membrana thylakoid, e cila përmban integrale dhe periferike komplekse proteinike membrana, duke përfshirë pigmente që thithin energji të lehta, të cilat formojnë photosystems. Bimët thithin dritën kryesisht duke përdorur klorofil pigment, e cila është arsyeja që bimët shumica kanë një ngjyrë të gjelbër. Përveç klorofil, bimë të përdorë gjithashtu edhe pigmente të tilla si carotenes dhe xanthophylls. [18] Alga të përdorë gjithashtu edhe klorofil, por pigmente të ndryshme të tjera janë të pranishëm si phycocyanin, carotenes dhe xanthophylls në algave te gjelbra, phycoerythrin në algave të kuqe (rhodophytes) dhe Fucoxanthin në ngjyrë kafe alga dhe diatometë rezultuar në një shumëllojshmëri të gjerë të ngjyrave. Këto pigmente janë të ngulitura në bimët dhe algat në antenë-proteinave të veçanta. Me proteina të tilla gjitha pigmente janë urdhëruar që të punojnë së bashku. Tillë një proteinë quhet edhe një kompleks dritë-vjeljes. Edhe pse të gjitha qelizat në pjesët e gjelbër të një bimë kanë kloroplastet, shumica e energjisë është kapur në gjethe. Qelizat në indet e brendshme të një fletë, i quajtur mesophyll, mund të përmbajë në mes të 450.000 dhe 800.000 kloroplastet për çdo milimetër katror të fletë. Sipërfaqja e fletë është e veshur uniforme me një cuticle ujit-rezistente prej dylli që mbron fletë nga avullimi i ujit të tepërt dhe zvogëlon absorbimin e rrezeve ultravjollce ose dritë blu për të reduktuar ngrohjen. Shtresa transparente lejon të lehta Epidermë të kalojnë nëpër të qelizave të rrethojë mesophyll ku shumica e fotosintezës ndodh. Reagimet lehta == Reaksionet e fotosintezës në membranën thylakoid == Në reagimet e të lehta, një molekulë e klorofilit pigment absorbon një foton dhe humbet një elektron. Ky elektron është kaluar në një formë të modifikuar të quajtur klorofil pheophytin, e cila kalon elektron në një molekulë quinone, duke lejuar fillimin e një rrjedhën e elektroneve poshtë një zinxhiri transporti elektron që të çon në reduktimin e fundit të NADP në NADPH. Përveç kësaj, kjo krijon një gradient Proton nëpër membranën Kloroplasti; shpërndarje të saj është përdorur nga synthase ATP për sintezën e ATP shoqërues. Molekula klorofil regains elektron humbur nga një molekulë uji nëpërmjet një procesi të quajtur fotoliza, i cili lëshon një molekulë (O2) dioxygen. Ekuacioni i përgjithshëm për dritë-varur reagimet sipas kushteve të jo-ciklike rrjedhën elektronike në bimë jeshile është: 2 H2O + 2 + 3 + NADP ADP + 3 + Pi dritë → NADPH 2 + 2 H + + 3 ATP + O2 Jo të gjithë gjatesi vale të dritës mund të mbështesin fotosintezën. Spektri i veprimit fotosintetike varet nga lloji i pigmente accessory pranishëm. Për shembull, në bimë jeshile, spektri i veprimit i ngjan spektrit absorbuese për Klorofilit dhe carotenoids me majat për dritë vjollcë-blu dhe të kuqe. Në alga të kuqe, të përputhet spektrit të veprimit me të spektrit absorbues të phycobilins për dritë të kuqe blu-gjelbër, e cila i lejon këto alga të rritet në ujërat e thella që filtruar nga gjatesi vale më të gjata që përdoren nga bimët jeshile. Jo-zhytur pjesë e spektrit të dritës është ajo që i jep ngjyrën e tyre fotosintetike organizmave (p.sh., bimët e gjelbra, alga të kuqe, vjollcë bakteret) dhe është më pak efektive për fotosintezë në organet përkatëse. === Skema Z" === Në bimë, dritë-varur reagime ndodhin në membranat thylakoid e kloroplaste dhe përdorimin e energjisë të lehta për të sintetizojnë ATP dhe NADPH. Dritë-varur reagim ka dy forma: ciklike dhe jo-ciklike. Në reagimin jo-ciklike, të fotonet janë kapur në dritë-prerjeve komplekset antenë të photosystem II nga klorofil dhe pigmentet tjera accessory (shih diagramin në të djathtë). Kur një molekulë klorofil në thelbin e qendrës së reagimit II photosystem merr energji të mjaftueshme ngacmim nga pigmente antenës ngjitur, një elektron është transferuar në primar molekulë elektron-pranuesi, pheophytin, nëpërmjet një procesi të quajtur ndarja photoinduced ngarkuar. Këto janë elektronet shuttled përmes një zinxhiri të transportit elektron, e ashtuquajtura Z-skemës tregohet në diagram, që fillimisht funksionon për të gjeneruar një potencial chemiosmotic nëpër membranën. Një enzimë synthase ATP përdor potencialin chemiosmotic për të bërë ATP gjatë photophosphorylation, ndërsa NADPH është një produkt i reagimit të terminalit Redox në Z skemë. Elektron hyn në një molekulë klorofil në Photosystem I. elektron është ngacmuar për shkak të dritës përthithur nga photosystem. Një bartës i dytë elektron pranon elektron, e cila përsëri është kaluar poshtë ulur energjitë e pranuesi elektronike. Energjia e krijuar nga pranuesi elektronike është përdorur për të lëvizur joneve hidrogjen nëpër membranën thylakoid në lumen. Elektron është përdorur për të reduktuar NADP bashkë-enzimë, e cila ka funksione në reagimin dritë të pavarur. Reagimi ciklike është e ngjashme me atë të jo-ciklike, por ndryshon në formën që ajo gjeneron vetëm ATP, dhe asnjë NADP reduktuar (NADPH) është krijuar. Reagimi ciklike ndodh vetëm në photosystem I. Pasi elektron është zhvendosur nga photosystem, elektron është kaluar poshtë molekulat elektron pranuesi dhe kthehet në photosystem unë, nga ku u emetuar, kështu ciklike emrin reagimi. Fotoliza ujë Nenet kryesore: Photodissociation dhe evoluimin Oxygen NADPH është agjent kryesor në reduktimin kloroplaste, duke siguruar një burim të elektroneve energjike për reagime të tjera. Prodhimi i saj lë klorofil me një deficit të elektroneve (oksidohet), të cilat duhet të merren nga disa agjent tjetër reduktimin. Elektronet qef humbura nga klorofil në photosystem I janë zëvendësuar nga zinxhiri transportit elektronike nga plastocyanin. Megjithatë, pasi photosystem II përfshin hapat e para të Z-skemë, një burim i jashtëm i elektroneve është e nevojshme për të reduktuar klorofil vet oksidohet një molekulë. Burimi i elektroneve në fotosintezë gjelbër bimëve dhe cyanobacterial është ujë. Dy molekulat e ujit janë të oksidohet nga katër ngarkuar-ndarje reagimeve të njëpasnjëshme duke photosystem II të japë një molekulë e oksigjenit dyatomik dhe katër joneve hidrogjenit, elektron dhënë në çdo hap është transferuar në një mbetje Redox-aktive tyrosine që pastaj zvogëlon photoxidized çiftëzohet klorofil- një specie quajtur P680 që shërben si donatori kryesor (drita-drejtuar) elektron në qendër reagimit II photosystem. Oksidimi i ujit është katalizuar në photosystem II nga një strukturë Redox-aktive që përmban katër jonet mangan dhe një jon kalciumit, ky oksigjen në zhvillim kompleks lidhet dy molekulat e ujit dhe dyqane katër ekuivalentet oxidizing që janë të nevojshme për të përzënë reagimin e ujit oxidizing . Photosystem II është enzimë njohur vetëm biologjik që kryen këtë oksidimi i ujit. Jonet e hidrogjenit të kontribuar në potencialin transmembranore chemiosmotic që të çon në sintezën ATP. Oksigjeni është një produkt humbje e dritë-varur reaksioneve, por shumica e organizmave të oksigjenit në Tokë përdorim për frymëmarrje qelizore, duke përfshirë organizmat fotosintetike. [20] [21] Light-pavarur Reagimet === Cikli i Kalvinit === Nenet kryesore: Calvin ciklit, fiksimi karboni, dhe Light-pavarur Reagimet Në dritë të pavarura (ose "errët") reagimeve, RuBisCO enzimë kap CO2 nga atmosfera dhe në një proces që kërkon NADPH formuar rishtazi, të quajtur Calvin-Benson Cikli, liron tre karbonit sheqerna, të cilat janë të kombinuara më vonë formojnë SUKROZË dhe niseshte. Ekuacioni i përgjithshëm për dritë-pavarur reagimet në bimë jeshile është: [19]: 128 3 CO2 + 9 + 6 ATP NADPH + 6 H + → C3H6O3-fosfat + + 8 9 ADP Pi + 6 NADP + + 3 H2O Pasqyrë e ciklit Calvin dhe fiksimin e karbonit Për të qenë më specifik, fiksimi i karbonit prodhon një produkt i ndërmjetëm, i cili është konvertuar më pas të produkteve finale karbohidrate. Të skelete të karbonit të prodhuar nga fotosintezës janë përdorur më pas në mënyra të ndryshme për të formuar komponimet e tjera organike, të tilla si celulozë materialeve të ndërtimit, si prekursorë për lipidet dhe biosintezën amino acid, ose si një karburant në frymëmarrje qelizore. Kjo e fundit ndodh jo vetëm në bimë, por edhe në kafshët kur energjia nga bimët merr kaluar përmes një zinxhirit ushqimor. Fiksimi ose reduktimi i dioksidit të karbonit është një proces në të cilën dioksid karboni kombinon me një sheqer pesë-karbonit, ribulose 1,5-bisphosphate (RuBP), që të japin dy molekulat e një kompleksi tre-karbonit, glycerate 3-fosfat (GP) , i njohur gjithashtu si 3-phosphoglycerate (PGA). GP, në prani të ATP dhe NADPH nga drita-varura fazat, është reduktuar për të glyceraldehyde 3-fosfat (G3P). Ky produkt është referuar edhe si 3 phosphoglyceraldehyde-(PGAL) ose edhe si fosfat triose. Triose është një 3-karbonit sheqer (shih karbohidrateve). Shumica (5 nga 6 molekulave) e G3P prodhuar është përdorur për të rigjeneruar RuBP kështu procesi mund të vazhdojë (shih Calvin-Benson ciklit). 1 nga 6 molekulave të fosfateve triose jo "ricikluara" shpesh trash për të formuar fosfateve hexose, të cilat në fund të fundit jepnin, niseshte saharoze dhe celulozës. Sheqerna prodhuar gjatë skelete metabolizmit karbonit kthimit të karbonit që mund të përdoren për reaksionet metabolike të tjera si në prodhimin e aminoacidet dhe lipide. Mekanizmat e karbonit përqëndruar Në tokë === Fiksimit C4 karbonit === Në kushte të nxehtë dhe të thatë, bimët afër stomata e tyre për të parandaluar humbjen e ujit. Në këto kushte, CO2 do të ulet, dhe gazit oksigjen, prodhuar nga reaksionet dritën e fotosintezës, do të ulet në rrjedhin, nuk lë, duke shkaktuar një rritje të photorespiration nga aktiviteti oxygenase e ribulose-1 carboxylase ,5-bisphosphate / oxygenase dhe ulje në fiksimit të karbonit. Disa bimë kanë evoluar mekanizma për të rritur përqëndrimin e CO2 në gjethet nën këto kushte. Artikulli kryesor: C4 fiksimit të karbonit C4 bimët kimikisht rregulluar dioksidit të karbonit në qelizat e mesophyll duke shtuar atë në phosphoenolpyruvate tre karbonit molekulë (PEP), një reagim katalizuar nga një enzimë të quajtur carboxylase PEP, duke krijuar acidin katër karbonit organik acid oxaloacetic. Oxaloacetic acid ose Malate sintetizohen nga ky proces translocated pastaj të qelizave të specializuara mill deng ku RuBisCO enzimë dhe të tjera të ciklit enzimat Calvin janë të vendosura, dhe ku CO2 lëshuar nga decarboxylation e katër-acideve të karbonit është i fiksuar pas nga aktiviteti RuBisCO të tre- karbonit sheqer 3-phosphoglyceric acidet. Ndarja fizike e RuBisCO nga oksigjeni gjeneruese të reagimeve të lehta redukton photorespiration dhe rrit fiksimin CO2 dhe, kështu, kapacitetin fotosintetike e gjethes. [22] C4 bimët mund të prodhojnë më shumë sheqer se bimët C3 në kushte të dritës dhe temperaturës së lartë. Shumë bimë kulture të rëndësishme janë C4 bimët, duke përfshirë misri, melekuqe, mel dhe sugarcane,. Bimët që nuk përdorin PEP carboxylase-në fiksimit të karbonit janë quajtur bimë C3 sepse reagimi kryesor carboxylation, katalizuar nga RuBisCO, prodhon sheqer tre-karboni 3-phosphoglyceric acide direkt në ciklin Calvin-Benson. Mbi 90% e bimëve të përdorur fiksimin C3 karbonit, në krahasim me 3% që përdorin C4 fiksimin e karbonit. [23] Artikulli kryesor: fotosinteza CAM Xerophytes, të tilla si cacti dhe succulents më të madhe, të përdorë gjithashtu edhe carboxylase PEP për të kapur dioksidit të karbonit në një proces të quajtur metabolizmin Crassulacean acid (CAM). Në kontrast me C4 metabolizmit, e cila ndan fizikisht fiksimin CO2 për PEP nga cikli Calvin, CAM përkohësisht ndan këto dy procese. Bimët CAM kanë një anatomi të ndryshme fletë nga bimët C3, dhe të rregulluar CO2 gjatë natës, kur stomata e tyre janë të hapura. Bimët CAM ruajtur CO2 kryesisht në formën e acidit malic nëpërmjet carboxylation e phosphoenolpyruvate ndaj oxaloacetate, e cila është reduktuar pastaj tek Malate. Decarboxylation i Malate gjatë ditës liron CO2 brenda gjetheve, duke lejuar fiksimit të karbonit për të 3-phosphoglycerate nga RuBisCO. Gjashtëmbëdhjetë mijë specie të bimëve përdorni CAM. [24] Në ujë Cyanobacteria posedojnë carboxysomes, të cilat rrisin përqendrimin e CO2 rreth RuBisCO për të rritur normën e fotosintezës. Një enzimë, anhydrase karbonik, që ndodhet brenda njoftime carboxysome CO2 nga joneve hydrocarbonate tretur (HCO3-). Para diffuses CO2 nga ajo është sponged shpejt nga RuBisCO, e cila është e përqendruar brenda carboxysomes. HCO3-jonet janë bërë nga CO2 jashtë qelizës me një tjetër anhydrase karbonik dhe janë hedhur në mënyrë aktive në qelizë me një cipë proteina. Ato nuk mund të kalojnë membranën si ata janë të akuzuar, dhe brenda Mitochondria ata kthehen përsëri në CO2 shumë ngadalë, pa ndihmën e anhydrase karbonik. Kjo shkakton HCO3-jonet për të grumbulluar brenda qelizës nga ku ata përhapur në carboxysomes. [25] Pyrenoids në algave dhe hornworts gjithashtu të veprojë që të përqendrohen rreth CO2 rubisco. [26] Rendi dhe kinetike Procesi i përgjithshëm i fotosintezës zhvillohet në katër faza: [7] Përshkrimi Faza Koha shkallë * Transferimin e energjisë në klorofil antenë (membranat thylakoid) femtosekond të picosecond * Transferimi i elektroneve në reaksionet fotokimike (membranat thylakoid) picosecond të Nanosecond * Zinxhir Electron transportit dhe sintezë ATP (membranat thylakoid) mikrosekondë të Millisekonda * Fiksimi i karbonit C4 dhe eksportin e produkteve të qëndrueshme Millisekonda të dytë == Efikasiteti == Matja e efikasitetit fotosintetike e grurit në fushë duke përdorur një LCpro-SD Bimët zakonisht kthyer dritën në energji kimike me një efikasitet të fotosintetike 3-6%. [27] efikasitetit Bimët aktuale 'fotosintetike ndryshon me frekuencën e dritës duke u konvertuar, intensiteti të lehta, temperatura dhe proporcionin e dioksidit të karbonit në atmosferë, dhe mund të variojnë nga 0.1% në 8%. [28] Për krahasim, panele diellore konvertohet në energji elektrike dritë në një efikasitet prej rreth 6-20% për masë prodhuar panele, dhe mbi 40% në pajisjet laboratorike. Sistemet e matjes fotosintezë nuk janë të dizajnuara për të drejtpërdrejt të matur sasinë e dritës absorbohet nga fletë. Megjithatë, kthesa të lehta përgjigje se sistemet si prodhimin LCpro-SD, bëjnë të lejuar krahasimet në efikasitetin fotosintetike mes bimëve. Evolucion Qelizat bimore me kloroplaste dukshme (nga një myshk, Plagiomnium affine) Sistemet e hershme fotosintetike, të tilla si ato nga e gjelbër dhe vjollcë baktereve nonsulfur squfurit dhe të gjelbër dhe vjollcë, janë të mendohet të ketë qenë anoxygenic, duke përdorur molekula të ndryshme si donatorë elektronike. Bakteret e gjelbër dhe vjollcë sulfurit mendohet se kanë përdorur hidrogjenin dhe squfuri si një donator elektron. Jeshile bakteret nonsulfur përdorur acidet amino ndryshme dhe të tjera organike. Bakteret purple nonsulfur përdorur një shumëllojshmëri të molekulave organike jospecifik. Përdorimi i këtyre molekulave është në përputhje me prova gjeologjike se atmosfera është reduktuar shumë në atë kohë. [Citim i duhur] Fosile të asaj që mendohet të jenë organizmat filamentoze fotosintetike kanë qenë datë në 3.4 miliardë vjet i vjetër. [29] [30] Burimi kryesor i oksigjenit në atmosferë është fotosinteza oxygenic, dhe pamja e saj e parë është nganjëherë referuar si katastrofë oksigjen. Prova gjeologjike sugjeron se fotosintezës oxygenic, të tilla si që në cyanobacteria, u bë e rëndësishme gjatë periudhës së Paleoproterozoic rreth 2 miliardë vjet më parë. Fotosinteza në bimë moderne dhe prokariotë më fotosintetike është oxygenic. Fotosinteza Oxygenic përdor ujë si një donator elektron, e cila është oksiduar të oksigjenit molekular (O2) në qendër të reagimit fotosintetike. Simbiozë dhe origjina e kloroplaste Disa grupe të kafshëve kanë formuar marrëdhënie symbiotic me algave fotosintetike. Këto janë më të zakonshme në koralet e detit, sponges dhe anemones. Ai supozohet se kjo është për shkak të planeve të veçantë të thjeshta trupit dhe zona të mëdha sipërfaqësore e këtyre kafshëve në krahasim me vëllimet e tyre. [31] Përveç kësaj, disa detare mollusks Elysia dhe viridis Elysia chlorotica gjithashtu të mbajë një marrëdhënie symbiotic me kloroplaste ata të kapur nga algat në dietën e tyre dhe pastaj dyqan në trupat e tyre. Kjo i lejon të mbijetojnë mollusks vetëm nga fotosintezës për disa muaj në një kohë. [32] [33] Disa prej gjeneve nga bërthamën e qelizës bimore kanë qenë edhe transferuar në slugs, në mënyrë që kloroplastet mund të furnizohen me proteinat që ata nevojë për të mbijetuar. [34] Një formë edhe më të simbiozë mund të shpjegojë origjinën e kloroplaste. kloroplastet kanë shumë ngjashmëri me bakteret fotosintetike, duke përfshirë një kromozom rrethore, prokaryotic tipit ribozomet, dhe proteina të ngjashme në qendrën e reagimit fotosintetike. [35] [36] Teoria endosymbiotic sugjeron se bakteret fotosintetike ishin fituar (nga endocitozës) nga qelizat eukariotike fillim për të formuar qelizat e para bimore. Prandaj, mund të jetë kloroplastet bakteret fotosintetike që përshtatura për jetën brenda qelizave bimore. Ashtu si Mitochondria, kloroplastet ende posedojnë ADN e tyre, të ndara nga ADN bërthamore të presë qelizave bimore e tyre dhe gjenet në këtë ADN Kloroplasti ngjajnë atyre në cyanobacteria. [37] ADN-së në kloroplastet kodet për proteinat Redox të tilla si qendrat e reagimit fotosintetike. Hipoteza Corr propozon që kjo Co-vend është e nevojshme për Rregulloren Redox. == Cyanobacteria dhe evoluimin e fotosintezës == Kapaciteti biokimike të përdorin ujin si burim për elektroneve në fotosintezë evoluar një herë, në një paraardhës të përbashkët të cyanobacteria ruajtur. Të dhënat gjeologjike tregojnë se kjo ngjarje ka ndodhur në fillim të transformimit në historinë e Tokës, të paktën 2450-2320 milion vjet më parë (Ma), dhe ajo është spekuluar, shumë më herët. [38] Dëshmitë në dispozicion nga studimet geobiological e Archean (> 2500 Ma ) shkëmbinj sedimentarë tregon se jeta ka ekzistuar 3500 Ma, por çështja e kur fotosinteza oxygenic evoluar është ende pa përgjigje. Një dritare të qartë mbi evolucionin paleontologjike cyanobacterial hapen rreth 2000 Ma, duke zbuluar një biota tashmë ndryshme të blu-zarzavate. Cyanobacteria mbetur prodhuesit kryesore primare të gjithë EON Proterozoic (2500-543 Ma), pjesërisht sepse struktura Redox e oqeaneve favorizuar photoautotrophs aftë të fiksimit të azotit. [Citim i duhur] algat blu-gjelbër bashkua zarzavate si prodhuesit më të mëdha fillore në raftet kontinentale pranë Fundi i Proterozoic, por vetëm me 251-65 (Ma) rrezatimeve Mesozoike e dinoflagellates, coccolithophorids, dhe diatoms ka prodhimi primar në ujërat detare raft marrë formë moderne. Cyanobacteria mbeten kritike për ekosistemet detare si prodhuesit kryesorë në gyres oqeanike, si agjentë të fiksimit të azotit biologjike, dhe në formë të modifikuar, si algat detare plastids të. [39] Një studim i 2010 nga hulumtuesit në Universitetin e Tel Avivit zbuluar se Hornet Oriental (Vespa orientalis) konverton dritën e diellit në energji elektrike duke përdorur një pigment të quajtur xanthopterin. Kjo është prova e parë shkencore të një anëtari të mbretërisë shtazore të angazhohen në fotosintezë. [40] Zbulim Edhe pse disa nga hapat në fotosintezë ende nuk janë kuptuar plotësisht, ekuacioni i përgjithshëm fotosintetike ka qenë i njohur që nga shekulli i 19-të. Jan van Helmont filloi kërkimin e procesit në mesin e shekullit të 17-kur me kujdes të matur masën e dheut të shfrytëzuar nga një fabrikë dhe në masë të bimëve si ajo u rrit. Pas vërejtur se në masë dheu ndryshuar shumë pak, ai hypothesized se masa e bimëve në rritje duhet të vijë nga uji, substancë vetëm ai shtoi në fabrikë në vazo. Hipoteza e tij ishte pjesërisht i saktë - sa e masës fituar gjithashtu vjen nga dioksidi i karbonit, si dhe ujë. Megjithatë, kjo ishte një pikë duke sinjalizuar me idenë se pjesa më e madhe e biomasës një bimë vjen nga inputet e fotosintezës, jo vetë tokës. Joseph Priestley, një kimist dhe ministër, zbuloi se, kur ai izolohet një vëllim të ajrit nën një kavanoz përmbysur, dhe dogjën një qiri në të, qiri do digjem shumë shpejt, shumë para se u zhvillua nga dylli. Ai më tej ka zbuluar se një mouse mund ngjashme "plagosë" ajër. Ai pastaj tregoi se ajri që kishin qenë të "plagosur" nga qiri dhe maus mund të restaurohen nga një fabrikë. Në 1778, Jan Ingenhousz, mjek gjykata për Empress austriake, përsëritur eksperimentet Priestley së. Ai zbuloi se ajo ishte ndikimi i diellit në fabrikë që mund të shkaktojnë atë për të ringjallur një mouse në një çështje e orëve. Në 1796, Jean senebier, një pastor zviceran, botanist, dhe natyralist, tregoi se bimët e gjelbra konsumojnë dioksid karboni dhe oksigjen release nën ndikimin e dritës. Shpejt pas kësaj, Nicolas-Théodore de Saussure treguan se rritja në masë të bimëve si ajo rritet nuk mund të jetë për shkak vetëm për marrjen e CO2, por edhe për përfshirjen e ujit. Kështu, reagimi themelor me të cilin fotosinteza është përdorur për të prodhuar ushqim (të tilla si glukozë) është përshkruar. Cornelis Van Niel bëri zbulime të rëndësishme që justifikojnë kimi e fotosintezës. Nga studiuar bakteret purpurt squfur dhe bakteriet e gjelbër ai ishte shkencëtar parë tek demonstrojë se fotosinteza është një dritë-varur reagim Redox, në të cilën hidrogjen redukton dioksid karboni. Robert Emerson zbuluan dy reaksione të lehta me testimin e produktivitetit të bimëve duke përdorur gjatesi vale të ndryshme të dritës. Me të kuqe vetëm, reagimet drita u shtypën. Kur blu dhe të kuqe janë të kombinuara, prodhimi ishte shumë më thelbësor. Kështu, ka pasur dy photosystems, e thithjes deri në 600&nbsp;nm, gjatesi vale të tjera deri në 700&nbsp;nm. Ish është i njohur si PSII, kjo e fundit është PSI. PSI përmban klorofil vetëm një, PSII përmban kryesisht klorofil një me pjesën më të madhe b klorofil në dispozicion, në mesin pigment tjetër. Këto përfshijnë phycobilins, të cilat janë pigmente të kuqe dhe blu të algave të kuqe dhe blu, respektivisht, dhe fucoxanthol për algat kafe dhe diatoms. Procesi është më produktive kur thithjen e kuantet janë të barabartë në të dy PSII dhe PSI, duke e siguruar atë energji të dhëna nga kompleksi antenës është i ndarë në mes të PSI dhe sistemit PSII, e cila në fuqitë kthehet photochemistry. [7] [[Melvin Calvin]] punon në laboratorin e tij fotosintezë. [[Robert Hill]] menduar se një kompleks i përbërë nga një reaksioneve ndërmjetme në citokromit B6 (tani një plastoquinone), një tjetër është nga f citokromit në një hap në karbohidrate-gjeneruese mekanizmave. Këto janë të lidhura me plastoquinone, i cili kërkon energji për të reduktuar f citokromit sepse është një reductant mjaftueshme. Eksperimente të mëtejshme për të vërtetuar se oksigjenit zhvilluar gjatë fotosintezës së bimëve jeshile erdhi nga uji, janë kryer nga Hill në vitin 1937 dhe 1939. Ai tregoi se kloroplastet izoluara lëshoj oksigjen në praninë e agjentëve të panatyrshme reduktuar si oxalate hekuri, ferricyanide ose benzoquinone pas ekspozimit ndaj dritës. Reagimi Hill është si vijon: 2 + 2 H2O A + (dritë, kloroplastet) → 2 AH2 + O2 ku A është pranuesi elektron. Prandaj, në dritë, pranuesi elektron është reduktuar dhe oksigjeni është evoluar. = Faktorët që ndikojnë te fotosinteza = '''Prodhimi i oksigjenit:''' Oksigjeni është një mbetje shumë e dobishme e fotosintezës.Ne mund të provojmë dhe të tregojmë me lehtësi se te gjethet e bimëve prodhohet niseshte.Por është shumë më e vështirë të tregojmë se të njëjtat gjthe prodhojnë dhe oksigjenin.Në ajër ndodhet mjaft oksigjen.Kështu që ne na nevojiten pajisje shumë të ndjeshme për të matur ndryshimin e përqendrimit të oksigjenit pranë gjetheve.Megjithatë,nëse përdorim bimë ujore,si ''Elodea,''oksigjeni që nxirret gjatë fotosintezës,mund të dallohet.Kjo vihet re nga flluskat e vogla që dalin nga kërcejtë ose gjethet e prera. '''Ndryshorët:''' Në ritmin me të cilin bima kryen fotosintezën,ndikojnë faktorë të ndryshëm.Ti mund ta matësh ritmin e fotosintezës duke numuruar flluskat që formohen në një minutë.Nëse e lëviz llambën më afër ose më larg,mund të shohësh se intensiteti i formimit të flluskave shpejtohet ose ngadalësohet. Në shpejtësinë e fotosintezës ndikojnë edhe faktorë të tjerë.Llamba e përdorur për ndricim në eksperiment mund ta bëjë ujin më të ngrohtë. [[Kategoria:Biologji]] [[Kategoria:Fiziologji]] [[Kategoria:Fiziologji bimore]] p8d2drpckcvcqcxafri72oknm7jjdj0 Windows Live Messenger 0 51049 2981208 2890545 2026-05-16T19:22:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981208 wikitext text/x-wiki {{Infobox Software |name = [[Skeda:Wlm 001.PNG|center|Logo i Windows Live Messenger]] |logo = MSN messenger icon.png |screenshot = [[Skeda:Windows Live messenger Chat.png|200px]] |caption = MSN Messenger 8.5 Beta në [[Windows Vista]] |developer = [[Microsoft]] |latest_release_version = 8.5.1288.816 (Beta 2) / [[5 shtator]] [[2007]] |latest_release_date = |operating_system = [[Microsoft Windows]] |genre = [[Instant messaging]] [[client]] |license = [[Freeware|Falas]] |website = [http://messenger.msn.com http://messenger.msn.com] }} '''Windows Live Messenger''', ose më shkurt '''WLM''' (më para i njojtur si '''[[MSN Messenger]]'''), është [[messenger|program kompjuterik për komunikim]] i firmës [[Microsoft]] për [[Windows XP]], [[Windows Server]] 2003, [[Windows Vista]], dhe [[Windows Mobile]], i lëshuar fillimisht në [[13 dhjetor]] [[2005]]. Windows Live Messenger është pjesë e serisë Microsoft [[Windows Live]] si shërbime dhe [[software]] në [[WWW|rrjet]]. Versioni i tanishëm është Windows Live Messenger 8.1, i lëshuar në [[29 janar]] [[2007]]. Versioni 8.5 Beta u lëshuar në [[31 Maj]] [[2007]]<ref name="live8_beta1" />. == Versionet == === Versioni 8.0 === ==== Beta 1 ==== Beta i parë u lëshua në [[13 dhjetor]] 2005 <ref name="live8_beta1">[http://messengersays.spaces.live.com/Lists/cns%215B410F7FD930829E%2125099/ Windows Live Messenger release dates from official blog]</ref>. Ngeli online dhe i pa përdorur për rreth një muaj deri da një auto-update (''auto rinfreskim i një programi''), forcoi që të instalohej Beta 2, duke e lëshuar këtë version të vjetëruar. Ndryshimet më të mëdha përmbajnë: * Mundësin për mesazhe offline. * Mundësin për të ndryshuar ngjyrën e temës së dritares ([[ang.]] ''Windows''). * Boxi i Dërgimit dhe Kërkimit u futën në boxe të ndryshme dhe rrumbullake në fushën e tekstit. * Lista e kontaktit u modifikua. ==== Beta 2 ==== Beta i dytë u lëshua në [[26 Shkurt]] [[2006]]<ref name="live8_beta1" />. U rregulluan disa gjëra në kodë si edhe në pamjen. Ndryshimet më të dallueshme janë: * Windows Live Contacts u paraqit në këtë version. * Trasferimi i file-ve të veçës u riparaqit. * Kutia e dialogut (ang. ''Dialog box'') "Shto një kontakt" u përmirësua. * Ngjyrat e temës u përmirësuan, dukemodifikuar ngjyrën e të gjithë dritares. * Ndryshime të bërë në dritaren e bisedës përfshir rreshtimi i figurës/portretit ndryshoi (është tani i vendosur në pjesën e djathtë, ndryshe nga Beta 1 që e kishte në të majtë). * Ikona e statusit "I zënë" u kthye në ikonën normale me vijë.<ref name="msglive_beta2">[http://messengersays.spaces.live.com/blog/cns%215B410F7FD930829E%218839.entry Windows Live Messenger 8.0 Beta 2 blog entry]</ref> ==== Beta 3 ==== === Versioni 8.1 === === Versioni 8.5 === ==== Beta 1 ==== ==== Beta 2 ==== Versioni i dytë beta u lëshua në [[5 shtator]] [[2007]]. U rregulluan disa probleme por jo ndyshime domethënëse u bënë. Edhe pse kjo version nuk prezanton të shkruajturën "beta" lart në dritare, zhvilluesit shënuan se nuk ishte ndërtimi final. Instaluesi i ri i Windows Live Messenger nuk zbatohet nga Windows Server 2003. === Versioni 9 === Windows Live Messenger 9 është tani nën zhvillim. == Referime == {{ref}} == Shikoni edhe == * [[Windows Live]] * [[Microsoft Windows]] == Lidhje të jashtme == * [http://messengersays.spaces.live.com/ Brënda Windows Live Messenger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509161056/http://messengersays.spaces.live.com/ |date=9 maj 2008 }} — [[Blog]]u i Windows Live Messenger * [https://web.archive.org/web/20080221031225/http://messenger.msn.com/Devices/ MSN Messenger për platforma të tjera] — [[Pocket PC]], versionet Pocket PC Phone Edition dhe [[Smartphone]]. * [http://www.nokia.com/windowslive http://www.nokia.com/windowslive] – Windows Live për Nokia S60 * [https://web.archive.org/web/20141221202229/http://www.msneklentisi.com/ Cepte Msn] – Mobile Msn * [https://web.archive.org/web/20071019022514/http://blog.webgk.com/2007/09/unable-to-sign-in-to-msn-messenger.html Gabime dhe Zgjidhje për Windows Live Messenger] {{interneti}} [[Kategoria:Microsoft]] [[Kategoria:Instant Messenger]] {{Soft-cung}} rxuadb1cv0d7jfklj6d9xnvv9y8ccwq Diskutim:Kosova 1 55271 2981308 2976144 2026-05-17T04:16:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kosova/Arkivi 1]] 2981308 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kosova/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} d7pc6ldppcsrzk5igyiu4wcp5e1wcsi Bazilikata 0 59308 2981363 2974205 2026-05-17T05:18:14Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 2) #IABot (v2.0.9.5 2981363 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Bazilikata | official_name = Regione Basilicata | native_name = Basilicata | settlement_type = [[Rajonet e Italisë|Rajon]] | image_flag = Flag of Basilicata.svg | flag_link = Flamuri | image_shield = Coat of Arms of Basilicata.svg | shield_link = Stema | image_map = Basilicata in Italy.svg | map_caption = Vendndodhja e Bazilikatës në Itali | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = [[Italia]] | seat_type = Kryeqendra | seat = [[Potenca]] | leader_title = Presidenti | leader_name = [[Vito Bardi]] | leader_party = [[Forza Italia]] | area_total_km2 = 10071.59 | population_footnotes =<ref name="tuttitalia">{{cite web|title=Regione Basilicata - Guida ai comuni e alle province|url=https://www.tuttitalia.it/basilicata/|publisher=Tuttitalia|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> | population_as_of = 1 janar 2025 | population_total = 530004 | population_density_km2 = 52.63 | blank_name_sec1 = Ndarja administrative | blank_info_sec1 = 2 provinca | blank1_name_sec1 = Numri i komunave | blank1_info_sec1 = 131 | website = {{URL|www.regione.basilicata.it}} | image_map1 = Map of region of Basilicata, Italy, with provinces-it.svg }} '''Bazilikata''' (italisht: ''Basilicata'') është një [[Rajonet e Italisë|rajon]] në [[Italia Jugore|Italinë jugore]], me kryeqendër [[Potenca]]n. Rajoni kufizohet me [[Kampania]]n, [[Pulja]]n dhe [[Kalabria]]n, dhe laget nga [[Deti Tirren]] në perëndim dhe nga [[Deti Jon]] në lindje. Me 530.004 banorë më 1 janar 2025, ai është një nga rajonet më pak të populluara të Italisë.<ref name="tuttitalia" /><ref name="treccani">{{cite web|title=Basilicata|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/basilicata/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="britannica">{{cite web|title=Basilicata|url=https://www.britannica.com/place/Basilicata|website=Encyclopaedia Britannica|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> Që nga 16 prilli 2019 president i rajonit është [[Vito Bardi]], i rizgjedhur për një mandat të dytë më 23 prill 2024.<ref name="presidente">{{cite web|title=Presidente della Regione Basilicata|url=https://www.regione.basilicata.it/presidenza-della-regione-basilicata/|website=Regione Basilicata|language=it|access-date=14 prill 2026|archive-date=31 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250831083315/https://www.regione.basilicata.it/presidenza-della-regione-basilicata/|url-status=dead}}</ref> == Gjeografia == Bazilikata shtrihet në pjesën jugore të gadishullit italian, midis Apenineve jugore dhe dy daljeve detare, asaj tirrene dhe asaj jonike. Rajoni është kryesisht malor dhe kodrinor: territori i tij është për afro 70% malor, 22% kodrinor dhe vetëm 8% fushor.<ref name="treccani" /> Pjesa perëndimore dhe qendrore dominohet nga [[Apeninet e Lukanisë]], ndërsa në veri shtrihet zona e [[Mali Vultur|Vulturit]], një kompleks vullkanik i shuar. Fusha më e rëndësishme e rajonit është ajo e Metapontit në bregun jonik. Për shkak të morfologjisë së thyer, rrëshqitjet e dheut dhe paqëndrueshmëria hidro-gjeologjike kanë pasur historikisht një ndikim të madh në territorin rajonal.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> == Historia == Rajoni përputhet në masë të madhe me territorin historik të [[Lukania|Lukanisë]]. Në antikitet ai ishte i banuar nga popullsi italike dhe më pas u përfshi në botën romake. Emri ''Basilicata'' u shfaq në Mesjetë dhe lidhet zakonisht me termin bizantin ''basilikós'', që tregonte funksionarin që administronte atë zonë.<ref name="treccani-storia">{{cite web|title=Basilicata|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/basilicata_%28Dizionario-di-Storia%29/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="treccani-enc">{{cite web|title=Basilicata|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/basilicata_%28Enciclopedia-Italiana%29/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> Në periudhën moderne dhe bashkëkohore Bazilikata ishte për një kohë të gjatë një nga rajonet më të izoluara dhe më të varfra të Italisë jugore. Vetëm në shekullin XX dhe sidomos pas Luftës së Dytë Botërore ajo njohu procese më të dukshme modernizimi ekonomik dhe infrastrukturor.<ref name="britannica" /><ref name="treccani-storia" /> == Ndarja administrative == Sipas të dhënave administrative më të fundit, Bazilikata përfshin 131 komuna dhe 2 provinca: [[Provinca e Materës]] dhe [[Provinca e Potencës]].<ref name="tuttitalia-prov">{{cite web|title=Le province della Basilicata per popolazione|url=https://www.tuttitalia.it/basilicata/81-province/popolazione/|publisher=Tuttitalia|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! Stema ! Emri shqiptar ! Emri italian ! Kryeqendra ! Komuna |- | [[Skeda:Provincia di Matera-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Materës]] | Provincia di Matera | [[Matera]] | 31 |- | [[Skeda:Provincia di Potenza-Stemma.svg|50px]] | [[Provinca e Potencës]] | Provincia di Potenza | [[Potenca]] | 100 |} == Demografia == Bazilikata është një nga rajonet më pak të populluara të Italisë. Popullsia e saj më 1 janar 2025 ishte 530.004 banorë, me një dendësi prej rreth 52,6 banorësh për kilometër katror. Dy qendrat kryesore urbane janë [[Potenca]] dhe [[Matera]], të vetmet qytete që kalojnë dukshëm pjesën tjetër të rrjetit vendor për nga pesha demografike dhe institucionale.<ref name="tuttitalia" /><ref name="treccani" /> Tendenca demografike e dekadave të fundit është karakterizuar nga rënie ose plakje relative e popullsisë, e lidhur me emigracionin dhe me peshën e kufizuar të qendrave të mëdha urbane në rajon.<ref name="britannica" /> == Ekonomia == Ekonomia e Bazilikatës mbështetet tradicionalisht në bujqësi, në disa pole industriale dhe gjithnjë e më shumë në turizëm. Në zonat fushore dhe kodrinore kanë rëndësi drithërat, ullinjtë, vreshtaria dhe kultura të tjera tipike të Mesdheut, ndërsa në zonat e brendshme vazhdojnë të kenë peshë edhe pylltaria dhe blegtoria.<ref name="treccani" /><ref name="britannica" /> Gjatë fazës bashkëkohore, zhvillimi industrial është lidhur veçanërisht me zonën e Melfit dhe me ndërmarrje të mëdha prodhuese, që kanë kontribuar në transformimin e pjesshëm të profilit ekonomik rajonal. Në të njëjtën kohë, turizmi ka fituar rëndësi të madhe, sidomos falë [[Matera]]s, bregdetit jonik, zonës së [[Maratea]]s dhe fshatrave historikë të brendshëm.<ref name="treccani-economia">{{cite web|title=Lo sviluppo economico delle regioni: dalle tre italie alle due italie|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/lo-sviluppo-economico-delle-regioni-dalle-tre-italie-alle-due-italie_%28L%27Italia-e-le-sue-Regioni%29/|website=Treccani|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref><ref name="turismo-record">{{cite web|title=La Basilicata alla Bit: turismo da record|url=https://www.regione.basilicata.it/la-basilicata-alla-bit-turismo-da-record/|website=Regione Basilicata|language=it|access-date=14 prill 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Monumentet dhe kultura == Bazilikata ka një trashëgimi historike dhe kulturore shumë të pasur. Monumenti më i njohur i rajonit është kompleksi i ''[[Sassi di Matera|Sassit të Materës]]'' dhe Parku i Kishave Shkëmbore, i regjistruar në listën e trashëgimisë botërore të UNESCO-s. Ky kompleks konsiderohet një nga shembujt më të jashtëzakonshëm dhe më të ruajtur të vendbanimeve trogloditike në zonën mesdhetare.<ref name="unesco">{{cite web|title=The Sassi and the Park of the Rupestrian Churches of Matera|url=https://whc.unesco.org/en/list/670/|website=UNESCO World Heritage Centre|language=en|access-date=14 prill 2026}}</ref> Rajoni ruan gjithashtu qendra historike, kështjella, manastire dhe peizazhe rurale me interes të madh kulturor. Pesha e traditës historike të Lukanisë dhe e trashëgimisë mesjetare është ende shumë e dukshme në qytete si [[Venosa]], [[Melfi]], [[Acerenza]], [[Pisticci]] dhe vetë [[Matera]].<ref name="treccani" /><ref name="basilicataturistica">{{cite web|title=Scopri la Basilicata|url=https://www.basilicataturistica.it/|website=Basilicata Turistica|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> == Arsimi dhe kërkimi shkencor == Institucioni kryesor universitar i rajonit është [[Università degli Studi della Basilicata]], me seli në [[Potenca]] dhe [[Matera]]. Universiteti luan një rol qendror në arsimin e lartë dhe në veprimtarinë kërkimore të rajonit.<ref name="unibas">{{cite web|title=Università degli Studi della Basilicata|url=https://portale.unibas.it/|website=Università degli Studi della Basilicata|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> Përveç funksionit didaktik, universiteti përfaqëson një pikë të rëndësishme lidhjeje ndërmjet territorit, formimit dhe inovacionit, sidomos në një rajon me densitet të ulët urban dhe me një sistem institucional të përqendruar në pak qendra të mëdha.<ref name="unibas" /> == Transporti == Për shkak të morfologjisë së saj, Bazilikata ka pasur për një kohë të gjatë një rrjet transporti më pak të zhvilluar se rajone të tjera italiane. Edhe sot qasja ajrore në rajon mbështetet kryesisht te aeroportet e afërta jashtë kufijve rajonalë, sidomos [[Bari]] dhe [[Napoli]], të cilat shërbejnë si pika hyrëse për udhëtarët drejt Materës dhe pjesëve të tjera të rajonit.<ref name="arrivare">{{cite web|title=Come arrivare|url=https://www.basilicataturistica.it/come-arrivare/|website=Basilicata Turistica|language=it|access-date=14 prill 2026}}</ref> Lidhjet rrugore dhe hekurudhore janë përmirësuar me kohën, por karakteri malor dhe shpërndarja e popullsisë vazhdojnë të ndikojnë fort në organizimin e lëvizshmërisë rajonale.<ref name="britannica" /><ref name="arrivare" /> == Sporti == Sporti në Bazilikatë është i lidhur ngushtë si me veprimtarinë e organizuar sportive, ashtu edhe me përdorimin turistik të territorit. Rajoni mbështet institucionalisht zhvillimin e praktikës sportive dhe të infrastrukturave sportive lokale.<ref name="sport-regione">{{cite web|title=Sport|url=https://www.regione.basilicata.it/?temi-sel=sport-2|website=Regione Basilicata|language=it|access-date=14 prill 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Territori ofron gjithashtu kushte të favorshme për ecje malore, çiklizëm, aktivitete natyrore dhe sporte bregdetare, sidomos në zonën e Marateas dhe në bregun jonik.<ref name="basilicataturistica" /> == Shih edhe == * [[Italia]] * [[Rajonet e Italisë]] * [[Matera]] * [[Potenca]] * [[Sassi di Matera]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.regione.basilicata.it/ Faqja zyrtare e Rajonit të Bazilikatës] * [https://www.basilicataturistica.it/ Faqja zyrtare e turizmit] * [https://portale.unibas.it/ Faqja zyrtare e Universitetit të Bazilikatës] {{Rajonet e Italisë}} [[Kategoria:Rajone të Italisë]] 4fx4x4no9zmw8033j9vkpvfzg7fy9sy Dell 0 63063 2981423 2426158 2026-05-17T11:40:08Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981423 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | company_name = Dell, Inc. | company_logo = [[Skeda:Dell logo.svg|200px|Shenja dalluese e kompanisë Dell]] | company_slogan = ''E juaja është këtu''<br />''Ti unik'' ([[Australi]])<br />''Lehtë si DELL'' ([[Europe]]) | vector_logo = | company_type = [[Kompania publike|Publike]] ({{NASDAQ|DELL}} {{hkex|4331}}) | genre = | foundation = [[Austin]], [[Texas]] ([[4 nëntor]],[[1984]]) (si "PC's Limited") | founder = | location = [[Round Rock]], [[Texas]]<br />{{USA}} | origins = | key_people = [[Michael Dell]], themelues, kryetar dhe [[CEO]]<br />[[Donald J. Carty|Don Carty]],CFO | area_served = gjithë bota | industry = teknologji | products = [[desktopi|Desktopë]]<br />[[Serveri|Serverë]]<br />[[Laptopi|Laptopës]]<br />Margjinalës<br />[[Printeri|Printerë]] | revenue = {{profit}}$61.133 miliard [[dollari amerikan|USD]] (2008)<ref name="10K2008">{{cite web|title=Form 10-K|publisher=Dell Inc., United States Securities and Exchange Commission|date=2008-03-31|url=http://www.sec.gov/Archives/edgar/data/826083/000095013408005718/d55156e10vk.htm|language=en|accessdate=2008-07-01|quote=For the fiscal year ended: February 1, 2008}}</ref> | operating_income = {{profit}}$3.4 billion USD (2008)<ref name="10K2008" /> | net_income = {{profit}}$2.9 billion USD (2008)<ref name="10K2008" /> | num_employees = 88,200 në gjithë botën<ref name="10K2008" /> | parent = | subsid = [[Alienware]]<br />ASAP programe kompjuterike<br />EqualLogic | owner = | homepage = [http://www.dell.com/ www.dell.com] | footnotes = }} '''Dell, Inc.''' ({{nasdaq|DELL}} {{hkex|4331}}) është kompani ndërkombëtare, me seli në [[Round Rock]], [[Texas]], [[ShBA]], zhvillon, prodhon, shet dhe mirmbanë kompjuterët personal dhe produktet e tjera të ndërlidhura me kompjuterët. Që nga viti [[2008]] Dell ka të punësuar mbi 88,000 njerëz në mbar botën.<ref name="10K2008" /> Dell në ShBA dhe në tregun ndërkombëtarë u rrit gjatë viteve 1980 - 1990 dhe u bë ndër shitësit më të mëdhenjë të kompjuterëve dhe serverëve në kohën e sotme. Që nga viti 2008 mban pozitën e dytë për nga shitja e pas kompanisë [[Hewlett-Packard Company]]. Kompania shet kompjuterë personal, serverë, paisje për ruajtjen e të dhënave, lidhës rrjetesh dhe programe kompjuterike. Në vitin 2006, [[Fortune magazine]] e radhitit Dell-in si kompaninë e 25-të në listën [[Fortune 500]], si dhe të tetën në listën vjetore të listës [http://money.cnn.com/magazines/fortune/mostadmired/top20/ Top 20] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516234103/http://money.cnn.com/magazines/fortune/mostadmired/top20/ |date=16 maj 2008 }} si kompania më e dashur në Shtetet e Bashkuara. Në vitin 2007 në të njejtat lista Dell u radhit si e 34-ta dhe 8-ta. == Historia == [[Skeda:Michael Dell, square crop.jpg|parapamje|[[Michael Dell]], themeluesi i kompanisë Dell]]Michael Dell themeloi Limited PC kur ishte një student në Universitetin e Teksasit në Austin. Dell e la shkollën për tu përqendruar me kohë të plotë në biznesin e tij. Në vitin 1985, kompania prodhoi kompjuterin e parë të dizajnit të vet, PC Turbo, i cili u shit për $ 795. Dell u shfaq në reklama të Kufizuara per PC në revista kombëtare, duke i kërkuar lexuesit të t’i jepnin një shans për të treguar se çfarë produktet e tyre mund të bëjnë. Nga shitja e drejtpërdrejtë tek konsumatorët per kompjutera me porosi, kompania pati të ardhura bruto më shumë se 73 milion $ në vitin e parë të operacionit. Në vitin 1986, Michael Dell solli në Lee Walker, në ndërmarrje nje 51-vjeçar, si president dhe shef Operativ Zyrtar, për të shërbyer si këshilltar dhe për të zbatuar idetë e Dell për rritje të kompanisë. Walker ishte gjithashtu i rëndësishëm në rekrutimin e anëtarëve të bordit të drejtorëve, kur kompania doli në publik në vitin 1988. Walker doli në pension në vitin 1990 për shkak të shëndetit të sëmurë, dhe Michael Dell punësoi Morton Meyerson, ish CEO dhe kryetari i Electronic Data Systems për të transformuar kompaninë nga një kompani të mesme në një ndërmarrje miliardë dollarësh.  Kompania hoqi emrin Limited PC në vitin 1987 për t'u bërë Dell Computer Corporation dhe filloi zgjerimin globalisht. Në qershor 1988, ne treg Dell u rrit me 30 milionë $ në $ 80 milion . Në vitin 1992, revista Fortune përfshin Dell Computer Corporation në listën e 500 kompanive më të mëdha të botës, duke e bërë Michael Dell CEO më ​​te ri te një kompanie Fortune. Në vitin 1993, për të plotësuar vetë kanalin e saj të shitjes direkte, Dell planifikoi për të shitur PC në treg të madh me pakicë të tilla si Wal-Mart, e cila do të sjellë në një shtesë $ 125 milionë në të ardhura vjetore. konsulent Bain Kevin Rollins bindi Michael Dell për të dalë nga këto marrëveshje, duke besuar se ata do të jenë të humbur nga marrja e parave në afat të gjatë. Shitjet me pakicë ishin të pakta dhe në të mirë te kompanise Dell u largua nga rishitjet në vitin 1994. Rollins bashkohet shpejt me Dell me kohë të plotë dhe përfundimisht bëhet President kompanie dhe CEO. Fillimisht, Dell nuk e ka pranuar tregun e konsumit, për shkak të kostove të larta dhe kufijtë e papranueshme të ulëta të fitimit në shitjen për individët dhe familjet; Kjo ndryshoi kur faqja e kompanisë në internet u ngrit në vitin 1996 dhe 1997. Ndërsa çmimi mesatar i industrisë së shitjes për individë po zbriste, Dell ishte duke u ngritur ekonomikisht, me kohë blerësit e kompjuterave të cilët dëshironin kompjutera të fuqishëm me karakteristika të shumta kane zgjedhur Dell. Dell gjeti një mundësi në mes të individëve të PC që u pëlqente komoditeti i blerjes së drejtpërdrejtë, tjeter gje DELL kishte te drejten e rikthimit ne rast mospëlqimi te produktit. Në fillim të vitit 1997, Dell ka krijuar një shitje dhe marketing të brendshëm, grup i përkushtuar për të shërbyer në tregun vendas dhe futi një linjë produkt te projektuar posaçërisht për përdoruesit individual. === Origjina === === Personeli === == Produktet == [[Skeda:DellWorkstation.jpg|parapamje|Kompjuter personal i zakonshëm Dell.]] ==== Markat ==== Markat e njohura të prodhuara nga Dell: * '''Për biznese:''': :* [[Dell OptiPlex|OptiPlex]] - :* [[Dell n Series|n Series]] - :* [[Dell Vostro|Vostro]] - :* [[Dell Latitude|Latitude]] - :* [[Dell Precision|Precision]] - :* [[Dell PowerEdge|PowerEdge]] - :* [[Dell PowerVault|PowerVault]] - :* [[Dell PowerConnect|PowerConnect]] - :* [[Dell EMC]] - :* [[EqualLogic]] - * '''Për përdorim personal:''': :* [[Dell Inspiron|Inspiron]] - :* [[Dell XPS|XPS]] - :* [[Alienware]] (XPS Extreme) - ==== Prodhimi ==== == Mirëmbajtja teknike == === DellConnect === == Aspekti komercial == == Hetimi SEC == == Kritikat == == Referime == {{reflist}} == Shih edhe == * [[Dell Axim]] * [[Dell IdeaStorm]] * [[Dell Inspiron]] * [[Dell International Services]] * [[Dell Latitude]] * [[Dell OptiPlex]] * [[Dell Vostro]] * [[Dell XPS]] * [[Alienware]] == Lidhje të jashtme == * [http://www.dell.com/ Dell Inc. Website] * [http://direct2dell.com/ Dell Corporate blog] * [http://www.ideastorm.com/ Dell's Idea Storm - Dell clients' think tank] * [http://arstechnica.com/news.ars/post/20070330-dells-new-love-for-linux-the-proof-is-in-the-penguins.html Dell's love for Linux]. [[Kategoria:Kompani]] 3yadweoop7cmduveh4igdnlsnscupvr Sylvia Plath 0 65777 2981156 2501311 2026-05-16T13:30:05Z Arianit 106 perkthim nga anglishtja nga https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi:Ardea_Gojnovci/Sylvia_Plath&oldid=2977181 2981156 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[London]], England | resting_place = [[Heptonstall]] Church, England | occupation = {{cslist |Poet |author}} | language = English | period = 1960–1963 | genre = {{cslist |Poetry |short story}} | movement = [[Confessional poetry]] | notableworks = {{cslist |''[[The Bell Jar]]'' |''[[Ariel (poetry collection)|Ariel]]''}} | spouse = {{marriage|[[Ted Hughes]]|1956}} | children = {{ubl|[[Frieda Hughes]]|[[Nicholas Hughes]]}} | relatives = {{ubl|[[Otto Plath]] (father)|[[Aurelia Plath|Aurelia Schober]] (mother)}} | awards = {{ubl|[[Fulbright Scholarship]]|{{awards|award=[[Glascock Prize]]|year=1955|title=[[Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea]]}}|{{awards|award=[[Pulitzer Prize for Poetry]]|year=1982|title=The Collected Poems}} (posthumously)}} | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"On 15 July, when Sylvia came downstairs, Aurelia noticed that her daughter had a couple of partially healed scars on her legs. After being questioned about them, Sylvia told her mother that she had gashed herself in an effort to see if she had the guts. Then she took hold of Aurelia's hand and said: 'Oh, Mother, the world is so rotten! I want to die! Let's die together!'"<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike nderi Phi Beta Kappa,<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher.<ref name="ODNB" /> [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëem, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref name="Cooper-2003" /> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref name="Cooper-2003" /> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref name="Cooper-2003" /> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref name=":1">{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022}}</ref><ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref name=":1" /> Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =from "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=from the poem "[[Ariel (poem)|Ariel]]", October 12, 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Two poems titled ''Ennui (I)'' and ''Ennui (II)'' are listed in a partial catalogue of Plath's [[juvenilia]] in the ''Collected Poems''. A note explains that the texts of all but half a dozen of the many pieces listed are in the Sylvia Plath Archive of juvenilia in the [[Lilly Library]] at Indiana University. The rest are with the Sylvia Plath Estate.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] 1a3xa0ejkp4nnfgwyit8ed0r8hpg9ll 2981158 2981156 2026-05-16T13:41:38Z Arianit 106 /* Vepra të tjera */ 2981158 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[London]], England | resting_place = [[Heptonstall]] Church, England | occupation = {{cslist |Poet |author}} | language = English | period = 1960–1963 | genre = {{cslist |Poetry |short story}} | movement = [[Confessional poetry]] | notableworks = {{cslist |''[[The Bell Jar]]'' |''[[Ariel (poetry collection)|Ariel]]''}} | spouse = {{marriage|[[Ted Hughes]]|1956}} | children = {{ubl|[[Frieda Hughes]]|[[Nicholas Hughes]]}} | relatives = {{ubl|[[Otto Plath]] (father)|[[Aurelia Plath|Aurelia Schober]] (mother)}} | awards = {{ubl|[[Fulbright Scholarship]]|{{awards|award=[[Glascock Prize]]|year=1955|title=[[Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea]]}}|{{awards|award=[[Pulitzer Prize for Poetry]]|year=1982|title=The Collected Poems}} (posthumously)}} | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"On 15 July, when Sylvia came downstairs, Aurelia noticed that her daughter had a couple of partially healed scars on her legs. After being questioned about them, Sylvia told her mother that she had gashed herself in an effort to see if she had the guts. Then she took hold of Aurelia's hand and said: 'Oh, Mother, the world is so rotten! I want to die! Let's die together!'"<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike nderi Phi Beta Kappa,<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher.<ref name="ODNB" /> [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëem, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref name="Cooper-2003" /> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref name="Cooper-2003" /> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref name="Cooper-2003" /> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref name=":1">{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022}}</ref><ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref name=":1" /> Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =from "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=from the poem "[[Ariel (poem)|Ariel]]", October 12, 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia e Sylvia Plath në Bibliotekën Lilly në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Pronën lënë trashëgim të Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] gnmrnbmggu3gnfxqb3lwsgjo6uwy9xx 2981159 2981158 2026-05-16T13:43:01Z Arianit 106 2981159 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[London]], England | resting_place = [[Heptonstall]] Church, England | occupation = {{cslist |Poet |author}} | language = English | period = 1960–1963 | genre = {{cslist |Poetry |short story}} | movement = [[Confessional poetry]] | notableworks = {{cslist |''[[The Bell Jar]]'' |''[[Ariel (poetry collection)|Ariel]]''}} | spouse = {{marriage|[[Ted Hughes]]|1956}} | children = {{ubl|[[Frieda Hughes]]|[[Nicholas Hughes]]}} | relatives = {{ubl|[[Otto Plath]] (father)|[[Aurelia Plath|Aurelia Schober]] (mother)}} | awards = {{ubl|[[Fulbright Scholarship]]|{{awards|award=[[Glascock Prize]]|year=1955|title=[[Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea]]}}|{{awards|award=[[Pulitzer Prize for Poetry]]|year=1982|title=The Collected Poems}} (posthumously)}} | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike nderi Phi Beta Kappa,<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher.<ref name="ODNB" /> [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëem, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref name="Cooper-2003" /> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref name="Cooper-2003" /> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref name="Cooper-2003" /> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref name=":1">{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022}}</ref><ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref name=":1" /> Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Two poems titled ''Ennui (I)'' and ''Ennui (II)'' are listed in a partial catalogue of Plath's [[juvenilia]] in the ''Collected Poems''. A note explains that the texts of all but half a dozen of the many pieces listed are in the Sylvia Plath Archive of juvenilia in the [[Lilly Library]] at Indiana University. The rest are with the Sylvia Plath Estate.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] d46598lfapocrf1k686mcbl06njo0ua 2981161 2981159 2026-05-16T13:52:03Z Arianit 106 copeza perkthimi 2981161 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[London]], England | resting_place = [[Heptonstall]] Church, England | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezija dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes, | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike nderi Phi Beta Kappa,<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher.<ref name="ODNB" /> [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëem, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref name="Cooper-2003" /> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref name="Cooper-2003" /> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref name="Cooper-2003" /> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref name=":1">{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022}}</ref><ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref name=":1" /> Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] atcw10nqqgn2nvb04y3v1voxvqoqxzx 2981162 2981161 2026-05-16T13:53:44Z Arianit 106 2981162 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike nderi Phi Beta Kappa,<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher.<ref name="ODNB" /> [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëem, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref name="Cooper-2003" /> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref name="Cooper-2003" /> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref name="Cooper-2003">{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref name="Cooper-2003" /> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref name=":1">{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022}}</ref><ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref name=":1" /> Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref name="Feinmann-1993">{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] gw9h76wgopprfdnpacg1ufkpfn58vw6 2981172 2981162 2026-05-16T14:17:37Z Arianit 106 rregullime teknike te citimeve 2981172 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane|language=en]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018|language=en}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5|language=en}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike nderi Phi Beta Kappa,<ref name=":0">{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher.<ref name="ODNB">{{Cite ODNB|id=37855|title=Plath [married name Hughes], Sylvia|last1=Brown|first1=Sally|last2=Taylor|first2=Clare L.|year=2017|language=en}}</ref> [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020|language=en}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëm, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref name="Cooper-2003" /> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref name=":1">{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref name=":1" /> Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018|language=en}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331|language=en}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] 2v3lynzx21cdrlva1g0jxsxq8lto0d0 2981173 2981172 2026-05-16T14:25:03Z Arianit 106 rregullime teknike te citimeve 2981173 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane|language=en]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018|language=en}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5|language=en}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike të nderit Phi Beta Kappa,<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher. [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020|language=en}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëm, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}} Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018|language=en}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331|language=en}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006", kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] q244h7qo4p8s13src9a8a2cr440422f 2981174 2981173 2026-05-16T14:27:22Z Arianit 106 2981174 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane|language=en]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018|language=en}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5|language=en}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike të nderit Phi Beta Kappa,<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher. [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020|language=en}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëm, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}} Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018|language=en}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331|language=en}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006), kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none|language=en}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none|language=en}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] m0mgerfbl7ow6ye53lqd1k0vykx2bhu 2981175 2981174 2026-05-16T14:30:14Z Arianit 106 2981175 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane|language=en]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018|language=en}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5|language=en}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike të nderit Phi Beta Kappa,<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher. [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020|language=en}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëm, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018|language=en}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331|language=en}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006), kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none|language=en}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none|language=en}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] [[Kategoria:Shkrimtare amerikane]] jygroapkewqkitenn6edsxr0ofa717z 2981176 2981175 2026-05-16T14:31:54Z Arianit 106 2981176 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane|language=en]] . {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor . Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018|language=en}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher . Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5|language=en}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike të nderit Phi Beta Kappa,<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review . Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija . Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill . Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher. [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020|language=en}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]] . Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëm, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald'' . Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle'' . Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook . Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass . Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui" . Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird'' .<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018|language=en}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331|language=en}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006), kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none|language=en}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none|language=en}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] [[Kategoria:Shkrimtare amerikane]] auiccp8pwos8cyvzwnr6ht12mcnp9o4 2981177 2981176 2026-05-16T14:34:13Z Arianit 106 2981177 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Sylvia Plath | image = Sylvia Plath.jpg | pseudonym = Victoria Lucas | birth_place = [[Boston]], Massachusetts, U.S. | death_place = [[Londër]], Angli | resting_place = Heptonstall Church, Angli | occupation = poete, autore | language = anglisht | period = 1960–1963 | genre = poezi, tregime të shkurtra | movement = poezia dëshmuese | notableworks = ''[[The Bell Jar]]'', ''[[Ariel (koleksion me poezi)|Ariel]]'' | spouse = Ted Hughes, 1956 | children = Frieda Hughes, Nicholas Hughes | relatives = | awards = Fulbright Scholarship, Pulitzer Prize for Poetry | signature = Sylvia Plath signature (Mademoiselle 1953).svg | signature_alt = Sylvia Plath | education = [[Smith College]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Newnham College, Cambridge]]<br />[[Boston University]] }} '''Sylvia Plath''' (27 tetor 1932 – 11 shkurt 1963) ishte një poete dhe autore amerikane. Ajo vlerësohet për kontributin e saj në zhvillimin e zhanrit të poezisë rrëfimtare (confessional poetry) dhe njihet më së shumti për veprat "''The Colossus and Other Poems''" ''(Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960), ''"Ariel" (Arieli)'' (1965) dhe ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' (1963), një roman gjysmë-autobiografik i botuar një muaj para vetëvrasjes së saj. Përmbledhja The Collected Poems", (''Poezitë e Përmbledhura)'' u botua në vitin 1981, dhe përfshinte edhe vepra të pabotuara më parë. Për këtë përmbledhje, Plath u vlerësua me [[Çmimi Pulitzer|Çmimin Pulitzer]] për Poezi në vitin 1982, duke e bërë atë personin e katërt që merr këtë nder pas vdekjes.<ref>{{Cite news |last=Kihss |first=Peter |title=Sessions, Sylvia Plath and Updike Are Among Pulitzer Prize Winners |work=The New York Times |url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |url-status=live |access-date=March 10, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514114718/https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/98/03/01/home/plath-pulitzer.html |archive-date=May 14, 2021|language=en}}</ref> E lindur në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts, Plath u diplomua në Smith College në Northampton, Massachusetts dhe më pas në [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetin e Kembrixhit]] në Angli, ku ishte studente e programit Fulbright në Newnham College. Në vitin 1959, Plath ndoqi një seminar të shkrimit krijues me Robert Lowell në Universitetin e Bostonit, së bashku me poetët Anne Sexton dhe George Starbuck. Brenda këtij seminari, Plath, Lowell dhe Sexton, ndonëse fillimisht me stile shumë të ndryshme shkrimi, u afruan secili drejt një stili të ri poetik të quajtur rrëfimtar (confessional), i cili karakterizohej nga përdorimi i përvojave personale dhe nga një mënyrë e drejtëpërdrejtë e adresimit. Ajo u martua me poetin [[Ted Hughes]] në vitin 1956 në Londër. Në vitin 1957, ata u zhvendosën për një periudhë të shkurtër në Shtetet e Bashkuara, por u rikthyen në Angli në dimrin e vitit 1959. Letrat e shkruara nga Plath drejtuar terapistes së saj, Dr. Ruth Barnhouse, zbulojnë pretendime se bashkëshorti i saj, [[Ted Hughes]], kishte ushtruar dhunë fizike ndaj saj. Këto letra të pabotuara, të shkruara midis viteve 1960 dhe 1963, përmbajnë gjithashtu akuza për abuzim emocional.<ref>{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=March 9, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020 |quote=The letters are part of an archive amassed by feminist scholar Harriet Rosenstein seven years after the poet's death, as research for an unfinished biography.|language=en}}</ref> Ata patën dy fëmijë, Frieda dhe Nicholas, përpara se të ndaheshin në vitin 1962. Plath vuajti një betejë të përjetshme me [[Ҫrregullimi depresiv madhor|depresion]] të rëndë, shpesh i karakterizuar si një çrregullim i tipit [[Çrregullimi bipolar|bipolar]], gjë që e çoi në trajtime të shumëta traumatike me forma të hershme të terapisë elektrokonvulsive (Electroconvulsive therapy – ECT). Ajo vdiq duke bërë vetëvrasje në moshën 30-vjeçare në Londër, më 11 shkurt 1963. == Biografia == === Jeta e hershme dhe edukimi === Plath lindi më 27 tetor 1932, në Jamaica Plain, [[Boston]], Massachusetts.<ref>{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath – Poet &#124; Academy of American Poets |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |access-date=March 9, 2018 |publisher=Poets.org|language=en}}</ref> Nëna e saj, Aurelia Schober Plath (1906–1994), ishte e lindur në Amerikë dhe bija e emigrantëve austriakë,<ref>{{Cite journal |last=Tamás |first=Dorka |date=15 December 2023 |title=Behind the Iron Curtain: Sylvia Plath and Hungary During the Cold War |journal=E-Rea |volume=21 |issue=1 |doi=10.4000/erea.17121 |doi-access=free|language=en}}</ref> ndërsa babai i saj, Otto Plath (1885–1940), ishte nga Grabow në Prusi, në [[Perandoria Gjermane|Perandorinë Gjermane|language=en]]. {{Sfn|Kirk|2004|p=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA9 9]}} Babai i Plath ishte një [[Entomologjia|entomolog]] dhe profesor i biologjisë në Universitetin e Bostonit, i cili shkroi një libër mbi [[Grerëza zhurmuese|bletët]] e mëdha (bumblebees) në vitin 1934. Më 27 prill 1935, lindi vëllai i Plath, Warren Joseph. Në vitin 1936, familja u zhvendos nga 24 Prince Street në Jamaica Plain, [[Boston]], [[Masaçusec|Massachusetts]], në 92 Johnson Avenue, Winthrop, Massachusetts.<ref>{{Cite book |last=Clark |first=Heather L. |title=Red comet: the short life and blazing art of Sylvia Plath |publisher=Alfred A. Knopf |year=2020 |isbn=978-0-307-96117-4 |edition=First |location=New York |pages=36 |language=English |author-link=Heather Clark (writer)}}</ref> Që nga viti 1920, gjyshërit nga ana e nënës së Plath-it, familja Scober, kishin jetuar në një pjesë të Winthrop-it të quajtur Point Shirlez, një vend që përmendet edhe në poezite e Plath-it. Bazuar në poezinë dhe ditarët e Plath, dinamika e pushtetit midis prindërve të saj karakterizohej nga një strukturë e rreptë patriarkale, në të cilën babai i saj, Otto Plath, mbante autoritet absolut, ndërsa nëna e saj, Aurelia Plath, perceptohej si një figurë e nënshtruar, por në fund menaxhonte situatat. Siç pasqyrohet në veprën e Plathi-it, veçanërisht në poezine "Daddy" (Babai), kjo dinamikë paraqitet si burim i një traume të thellë emocionale, ku bababi shihet si një "zot" shtypës, ndërsa nëna si një figurë pasive. Otto Plath vdiq më 5 nëntor 1940, një javë e gjysmë pas ditëlindjes së tetë të vajzës së tij, si pasojë e kompikimeve pas amputimit të një këmbe për shkak të diabetit të patrajtuar. Ai ishte sëmur pak kohë pasi një mik i afërt kishte vdekur nga kanceri në mushkëri. Duke krahasuar ngjajshmëritë midis simptomave të mikut të tij the të vetave, Otto u bind se edhe ai vuante nga kanceri në mushkëri dhe nuk kërkoi trajtim derisa diabeti i tij kishte përparuar tepër. Pikëpamja e Plath mbi fenë dhe mënyrën e jetës ndryshoi në mënyrë drastike për shkak të [[ateizmi]]t të tij të rreptë dhe natyrës së tij kontrolluese, vdekja e tij e parakohshme e çoi atë të besonte se "qielli i saj është bosh". Babai i saj u varros në varrezat e Winthrop. Një vizitë në varrrin e tij më vonë e shtyu Plath-in të shkruante poezine "Elektra on Azalea Plath" (Elektra në Rrugën e Azaleas). Pas vdekjes së Ottos, Aurelia zhvendosi fëmijët dhe prindërit e saj në 26 Elmwood Road, Wellesley, Massachusetts, në vitin 1942. Plath komenton në esenë e saj "Ocean 1212-W", një nga veprat e saj të fundit, se nëntë vitet e saj të para "u mbyllën si një anije brenda një shisheje – të bukura, të paaritshme, të vjetruara, një mit i holle, i bardhë dhe fluturues".<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=Johnny Panic and the Bible of Dreams: And Other Prose Writings |date=1977 |publisher=Faber and Faber |isbn=0-571-11120-3 |location=London |page=130 |chapter=Ocean 1212-W |chapter-url=https://archive.org/details/johnnypanicbible0000plat_u9q0/page/130/mode/1up|language=en}}</ref> Plath publikoi poezinë e saj të parë në moshën tetëvjeçare në seksionin për fëmijë të ''Boston Herald''<ref name="poets1" /> Gjatë disa viteve të mëvonshme, Plath publikoi poezi të shumta në revista dhe gazeta rajonale.<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> Në moshën 11 vjeçare, Plath filloi të mbante një ditar.<ref name="poets1" /> Përveç shkrimit, ajo tregoi talent të hershëm edhe si artiste, duke fituar një çmim për pikturat e saj nga "Scholastic Art & Writing Awards", Çmimet Scholastic Art &amp;amp; Writing në vitin 1947.<ref>https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson</ref> "Edhe në rininë e saj, Plath ishte e etur dhe ambicioze për të pasur sukses."<ref name="poets1" /> Plath ndoqi shkollen e mesme Bradford Senior, e cila sot njihet si Shkolla e Mesme Wellesley në Wellesley, Massachusetts, dhe u diplomua në vitin 1950. Një mësues anglishteje me ndikim ishte Wilbury Crockett, të cilin ajo e quante "Z. im Crockett".<ref>{{Cite web |title=Wilbury Crockett |url=https://www.wellesleyfreelibrary.org/wilbury-crockett/ |access-date=2025-05-09 |website=Wellesley Free Library |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=https://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=3579 |access-date=2025-05-09 |website=www.litencyc.com |language=en}}</ref> Pak pasi u diplomua nga shkolla e mesme, Plath pati botimin e saj të parë kombëtar në ''The Christian Science Monitor.''<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> === Vitet e kolegjit dhe depresioni === [[Skeda:Sylvia Plath - The Boston Globe (1953).png|majtas|parapamje|Fragment nga një artikull gazete, 26 gusht 1953]] Në vitin 1950, Plath filloi studimet në Smith College, një kolegj privat për gra me fokus në arte liberale në Massachusetts, ku spikati akademikisht. Gjatë kohës së saj në Smith, ajo fillimisht jetoi në Haven House dhe më pas në Lawrence House, ku jashtë dhomës së saj të vjetër mund të gjendet një pllakë përkujtimore. Ajo ishte redaktore ''The Smith Review.'' Pas vitit të tretë të kolegjit, Plath u nderua me një pozicion të lakmuar si redaktore e ftuar në revistën ''Mademoiselle'', gjatë të cilit kaloi një muaj në New York. Plath ishte një nga njëzet gratë që iu ofrua ky pozicion, i cili përfshinte shkrimin e tregimeve të shkurtra dhe intervistimin e individëve të tillë si Elizabeth Bowen në Kembrixh. Përvoja nuk ishte ajo që ajo kishte shpresuar, dhe shumë nga ngjarjet që ndodhën gjatë asaj vere u përdorën më vonë si frymëzim për romanin e saj "The Bell Jar", (''Kambana e qelqtë)''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> Ajo u zemërua shumë që nuk mundi të merrte pjesë në një takim që redaktorja e ''Mademoiselle,'' Cyrilly Abels, kishte organizuar me poetin uellsian Dylan Thomas, një shkrimtar të veprave të të cilit ajo e adhuronte, ku sipas njërit prej të dashurve të saj, "më shumë se vetë jetën". Ajo rritne rreth White Horse Tavern dhe Chelsea Hotel për dy ditë rresht, duke shpresuar ta takonte Thomas-in, por ai ishte tashmë në rrugën për në shtëpi. Disa javë më vonë, ajo preu këmbët e saj, "për të parë nëse kishte mjaft guxim për të vrarë veten".{{Sfn|Thomas|2008|p=35}}{{Efn|"Më 15 korrik, kur Silvia zbriti shkallët, Aurelia vuri re se vajza e saj kishte disa plagë pjesërisht të shëruara në këmbë. Pasi u pyet për to, Silvia i tha nënës së saj se kishte bërë një prerje në veten e saj për të parë nëse kishte guxim. Pastaj i kapi dorën Aurelias dhe tha: "Oh, nënë, bota është kaq e kalbur! Dua të vdes! Le të vdesim së bashku!""<ref name="Wilson1">{{Cite news |title=Sylvia Plath in New York: 'pain, parties and work' |date=2 February 2013 |url=https://www.theguardian.com/books/2013/feb/02/sylvia-plath-young-new-york-andrew-wilson |last=Wilson |first=Andrew |work=The Guardian |access-date=5 October 2023|language=en}}</ref>}} Gjatë kësaj kohe, ajo nuk u pranua në një seminar shkrimi [[Universiteti i Harvardit|në Universitetin e Harvardit]] me autorin Frank O'Connor. Pas ECT për depresionin, Plath bëri përpjekjen e saj të parë të vetëvrasjes e dokumentuar mjekësisht më 24 gusht 1953,<ref>{{Cite journal |last=Steinberg |first=Peter K. |date=Summer 2010 |title="They Had to Call and Call": The Search for Sylvia Plath |url=http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |url-status=live |journal=Plath Profiles |volume=3 |issn=2155-8175 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170622184101/http://www.sylviaplath.info/documents/Steinberg_2010_Search.pdf |archive-date=June 22, 2017 |access-date=August 16, 2018|language=en}}</ref> duke u futur nën verandën e përparme dhe duke marrë pilulat për gjumë të nënës së saj.{{Sfn|Kibler|1980|pp=259–264}} Ajo i mbijetoi kësaj përpjekjejes së parë për vetëvrasje, duke shkruar më vonë se "u dorëzua me lumturi ndaj errësirës shurdhuese që besoja sinqerisht se ishte harresë e përjetshme". Gjatë gjashtë muajve të ardhshëm, ajo qëndroi në kujdesin psikiatrik, duke marrë trajtime të tjera me rrymë dhe insulinë nën kujdesin e Ruth Beuscher. Qëndrimi i saj në Spitalin McLean dhe bursa e saj në kolegjin Smith u paguan nga autorja Olive Higgins Prouty, e cila gjithashtu ishte rikuperuar nga një krizë mendore.<ref name="Now, Voyager">{{Cite book |last=Prouty |first=Olive Higgins |url=https://books.google.com/books?id=HWjsLMr7ilIC&q=Now%2C+Voyager&pg=PA268 |title=Now, Voyager |publisher=Feminist Press at CUNY |year=2013 |isbn=978-1-55861-476-5|language=en}}</ref> Sipas biografit të Plath, Andrew Wilson, Olive Higgins Prouty "do ta kritikonte Dr. Tillotson për menaxhimin e keq të ECT-së, duke e fajësuar atë për përpjekjen e vetëvrasje të Sylvia-s". [[Skeda:Cambridge Newnham.JPG|parapamje|Salla Sidgwick në Kolegjin Newnham, Kembrixh]] Plath dukej se u rikuperua mirë dhe u kthye në kolegj. Në janar të vitit 1955, ajo dorëzoi tezën e saj "The Magic Mirror: A Study of the Double in Two of Dostoyevsky's Novels" (''Pasqyra Magjike: Një studim i Dyfishtë në Dy nga Romanet e [[Fjodor Dostojevski|Dostojevskit]])'', dhe në qershor u diplomua nga kolegji Smith me një AB, ''summa cum laude''.<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Ajo ishte anëtare e shoqatës akademike të nderit Phi Beta Kappa,<ref>{{Cite web |title=Sylvia Platt |url=https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204335/https://sophia.smith.edu/blog/smithipedia/alumnae/sylvia-plath-1955/ |archive-date=June 24, 2021 |access-date=June 20, 2021 |website=Smith College|language=en}}</ref> dhe kishte një IQ prej rreth 160.{{Sfn|Butscher|2003|p=[https://books.google.com/books?id=PynC8TFoqOYC&pg=PA27 27]}}<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |title=Encyclopedia of Creativity, Two-Volume Set |date=1999 |publisher=Academic Press |isbn=978-0-12-227075-8 |editor-last=Runco |editor-first=Mark A. |page=388 |access-date=August 31, 2017 |editor-last2=Pritzker |editor-first2=Steven R. |archive-url=https://web.archive.org/web/20191028052632/https://books.google.com/books?id=cpc7CJH1-s8C&pg=RA1-PA388 |archive-date=October 28, 2019 |url-status=live|language=en}}</ref> Ajo mori një [[Programi Fulbright|Bursë Fulbright]] për të studiuar në Kolegjin Newnham, një nga dy kolegjet vetëm për femra të [[Universiteti i Kembrixhit|Universitetit të Kembrixhit]] në Angli, ku jetoi në Whitstead, një shtëpi e veçantë në skajin e oborrit të kolegjit. Plath vazhdoi të shkruante poezi aktivisht dhe të botonte veprat e saj në gazetën studentore ''Varsity''. Në Newnham, ajo studioi me Dorothea Krook, të cilën e respektonte shumë.{{Sfn|Peel|2007|p=44}} Ajo i kaloi pushimet e dimrit dhe pranverës së vitit të parë duke udhëtuar nëpër Evropë. === <u>Karriera dhe martesa</u> === [[Skeda:Administration Building, McLean Hospital, Belmont MA.jpg|parapamje|Qëndrimi i Plath në Spitalin McLean frymëzoi romanin e saj ''"The Bell Jar" (Këmbana prej qelqi).'']] Plath u takua me poetin [[Ted Hughes]] më 25 shkurt 1956, në një festë për lançimin e një reviste poezie, St. Botolph's Review. Në një intervistë për BBC më 1961 e cilta tani ruhet në British Library Sound Archive, Plath përshkruan se si u takua me Hughes: Plath e përshkroi Hughes-in si “një këngëtar, tregimtar, luan dhe udhëtar i botës” me “një zë si bubullima e Zotit.” Çifti u martua më 16 qershor 1956, në kishën Shën Gjergjin Martir në Holborn të Londrës, në nder të Bloomsday, me nënën e Plath si dëshmitare të vetme. Ata kaluan muajin e mjaltit në [[Parisi|Paris]] dhe [[Benidorm]] të Spanjës. Plath u kthye në Newnham në tetor për të filluar vitin e të dytë të studimeve. Gjatë kësaj kohe, të dy u interesuan thellësisht për [[Astrologjia|astrologjinë]] dhe të mbinatyrshmen, duke përdorur tabelat ouija. Në qershor të vitit 1957, Plath dhe Hughes u zhvendosën në Shtetet e Bashkuara; duke filluar nga shtatori, Plath ligjëronte në Smith College, shkollën e saj të mesme. Ajo kishte të vështirë të kobinojë mësimdhënien me kohën dhe energjinë për të shkruar,<ref name="Kirk-xix">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> dhe në mes të vitit 1958, çifti u zhvendos në Boston, ku jetuan në 9 Willow St. në Beacon Hill. Plath filloi një punë si recepsioniste në njësinë psikiatrike të Spitalit të Përgjithshëm të Massachusetts dhe në mbrëmje ndijekte një seminar shkrimi krijues të dhënë nga poeti Robert Lowell (seminar ku morën pjesë edhe shkrimtarët Anne Sexton dhe George Starbuck ).<ref name="Kirk-xix" /> Të dy, Lowell dhe Sexton, inkurajuan Plath të shkruante bazuar në përvojat e saj personale. Ajo diskutoi hapur me Lowell-in për depresionin e saj dhe përpjekjen e saj për vetëvrasje me Sexton,e cila e shtyu të shkruante nga një perspektivë më femërore. Plath filloi ta konsideronte veten si një shkrimtare më serioze dhe të përqendruar. Në këtë kohë, Plath dhe Hughes takuan poetin WS Merwin, i cili e admironte veprat e tyre dhe do të mbetej një mikeshë e përjetshme.{{Sfn|Helle|2007|p={{page needed|date=July 2017}}}} Plath rifilloi trajtimin [[Psikoanaliza|psikoanalitik]] në dhjetor, duke punuar me Ruth Beuscher. [[Skeda:Chalcot Square - geograph.org.uk - 1005457.jpg|djathtas|parapamje|Sheshi Chalcot, pranë Primrose Hill në Londër, shtëpia e Plath dhe Hughes nga viti 1959]] Në verën e vitit 1959, Plath dhe Hughes ndërmorën një udhëtim kampingu tetëjavor nëpër Kanada, Shtetet e Bashkuara dhe Meksikë, pas së cilës qëndruan në koloninë artistike Yaddo në Saratoga Springs, New York, gjatë vjeshtës. Plath shprehej se në Yaddo ajo mësoi "të jem besnike ndaj çuditshmërive të saj", por mbeti e shqetësuar për të shkruar në mënyrë rrëfimtare, duke u bazuar në materiale thellësisht personale dhe private.{{Sfn|Plath|2000|loc=[https://archive.org/details/unabridgedjourna0000plat/page/520/mode/1up "October 22 [1959&#93;: Thursday", pp. 520–521]}} Çifti u kthye në Angli në dhjetor të vitit 1959 dhe jetoi në Londër, në 3 Chalcot Square, pranë zonës Primrose Hill të Regent's Park, ku një pllakë e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath gjatë viteve 1960–1961.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Vajza e tyre, Frieda Rebecca lindi më 1 prill 1960, dhe në tetor, Plath botoi ''The Colossus (Kolosi)'', përmbledhjen e saj të parë me poezi.<ref name="Kirk-xx" /> Në shkurt të vitit 1961, shtatzënia e dytë e Plath përfundoi me abort spontan; disa nga poezitë e saj, përfshirë "Parliament Hill Fields" (Fushat e Kodrës së Parlamentit), e trajtojnë këtë ngjarje.{{Sfn|Kirk|2004|p=85}} Në një letër drejtuar terapistes së saj, Plath shkroi se Hughes [[Dhuna në familje|e kishte rrahur]] dy ditë para abortit.<ref name="Kean-2017">{{Cite news |last=Kean |first=Danuta |date=April 11, 2017 |title=Unseen Sylvia Plath letters claim domestic abuse by Ted Hughes |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |url-status=live |access-date=April 14, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200415134707/https://www.theguardian.com/books/2017/apr/11/unseen-sylvia-plath-letters-claim-domestic-abuse-by-ted-hughes |archive-date=April 15, 2020|language=en}}</ref> Në gusht, ajo përfundoi romanin e saj gjysmë-autobiografik ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)''; menjëherë pas kësaj, familja u zhvendos në Court Green në qytetin e vogël tregtar të North Tawton, [[Devon (Angli)|Devon]]. Djali i saj Nicholas Farrar lindi më 17 janar 1962.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në mesin e vitit 1962, Plath dhe Hughes filluan të mbanin bletë, të cilat do të bëheshin subjekt i shummë poezive të Plath. Ky element i ri në jetën e tyre familjare u shndërrua në një shtysë krijuese për shumë nga veprat e saj, duke përfshirë: "Beekeeper's Daughter" (Vajza e Bletarit), "Arrival of the Bee Box" (Mbërritja e Kutisë së Bletëve), "The Bee Meeting" (Takimi i Bletëve), "Stings" (Thërrime) dhe "Swarm" (Tufa) Përpara se të shpërnguleshin nga Londra në gusht të vitit 1961, çifti ia dha me qira apartamentin e tyre në Chalcot Square poetit kanadez David Wevill dhe gruas së tij [[Assia Wevill|Assia (mbiemri i vajzërisë Gutmann) Wevill]]. Çiftet u bënë miq dhe Plath e Hughes i ftuan Wevill-ët t'i vizitonin në shtëpinë e tyre të re në Devon në maj të vitit 1962. Hughes u tërhoq menjëherë nga Assia, ashtu si edhe ajo prej tij. Në korrik të vitit 1962, Plath zbuloi se Hughes kishte një lidhje jashtëmartesore me Wevill-in. Në shtator, si një përpjekje e fundit për të shpëtuar marrëdhënien e tyre, Plath dhe Hughes udhëtuan për në Cleggan në Irlandë për të vizituar poetin Richard Murphy ; udhëtimi përfundoi në katastrofike, me Hughes që braktisi Plath dhe u kthye në Londër për të takuar [[Assia Wevill|Assia-n]]. Më pas, ata ndërmorrën një udhëtim dhjetëditor në Spanjë, ku Plath dhe Hughes kishin kaluar më parë muajin e mjaltit. Në tetor, Plath dhe Hughes u ndanë përfundimisht, dhe Hughes u kthye në Londër, duke lënë Plath dhe fëmijët e tyre në Devon.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Duke filluar nga tetori i vitit 1962, Plath përjetoi një shpërthim të madh krijimtarie dhe shkroi shumicën e poezive mbi të cilat mbështetet sot reputacioni i saj, duke shkruar të paktën 26 nga poezi të përmbledhjes së saj të dytë ''Ariel (Arieli)'', e cila do të botohej pas vdekjes (1965 në Mbretërinë e Bashkuar, 1966 në SHBA) gjatë muajve të fundit të jetës së saj.<ref name="Kirk-xx">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath |url=http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170703202957/http://www.poetryarchive.org/poet/sylvia-plath |archive-date=July 3, 2017 |website=The Poetry Archive|language=en}}</ref> Në dhjetor të vitit 1962, ajo u kthye e vetme në Londër me fëmijët e saj dhe mori me qira, për një periudhë pesëvjeçare, një apartament në 23 Fitzroy Road – shumë afër apartamentit të saj të mëparshëm në Chalcot Square. [[William Butler Yeats]] kishte jetuar dikur në shtëpi, e cila mban një pllakë blu të Trashëgimisë Angleze (English Heritage) për poeten irlandeze. Plath u kënaq nga ky fakt dhe e konsideroi atë si një ogur të mirë. Dimri i viteve 1962–1963 ishte një nga më të ftohtit e regjistruar ndonjëherë në Mbretërinë e Bashkuar; tubat ngrinë, fëmijët – tashmë dy vjeç dhe nëntë muajsh – ishin shpesh të sëmurë dhe shtëpia nuk kishte telefon.<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Plath u përball sërish me depresionin, por vazhdoi të shkruante poezi, të cilat do të botoheshin pas vdekjes së saj. Romani i saj i vetëm, "''The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'', u botua në janar 1963 me pseudonimin Victoria Lucas, për të mbrojtur identitetin e personave realë mbi të cilët bazoheshin personazhet, si dhe vetë Plath në rast të një pritjeje të dobët. Fillimisht romani u prit me indiferencë kritike.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Megjithatë, ai u konsiderua novator, me tema të fuqishme të çlirmit të gruas, dhe u vlerësua pozitivisht nga kritikë, nuk u bë i njohur gjerësisht deri sa u ribotua në vitin 1966 me emrin e vërtetë te Plath, duke u shndërruar në një bestseller. === Episodi i fundit depresiv dhe vdekja === Infermierja që jetonte me Plath pritej të mbërrinte në orën nëntë të mëngjesit të 11 shkurtit 1963, për të ndihmuar në kujdesin e fëmijëve të saj. Me të mbërritur, ajo nuk mundi të hynte në apartament, por më në fund arriti të futet me ndihmën e një punëtori. Ata e gjetën Plath të vdekur, me kokën mbështetur mbi derën e furrës, pasi kishte mbyllur derën e kuzhinës dhe dhomën e katit të sipërm, ku ndodheshin fëmijët e saj që flinin, me shirit ngjitës, peshqirë dhe copa pëlhure.{{Sfn|Stevenson|1990|p=296}} Ajo ishte 30 vjeçe.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Para vdekjes së saj, Plath kishte tentuar të paktën një herë të vetëvritej.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Më 24 gusht 1953, ajo mori një dozë të tepruar pilulash gjumi.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=-_ROQ1v4l68C&pg=PT205 |title=The Journals of Sylvia Plath |date=February 17, 2011 |publisher=Faber & Faber |isbn=978-0-571-26635-7 |access-date=October 4, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220210093521/https://www.google.co.uk/books/edition/The_Journals_of_Sylvia_Plath/-_ROQ1v4l68C?gbpv=1&pg=PT205&printsec=frontcover |archive-date=February 10, 2022 |url-status=live|language=en}}</ref> Në qershor 1962, ajo e nxori makinën e saj nga rruga drejt një hapësie të hapur aty pranë, pasi mësoi për romancen në mes të Hughes dhe Wevill. Kritiku i poezisë dhe miku i Plath , Al Alvarez, gjithmonë ka pohuar se Plath i kishte thënë se kjo ishte një përpjekje për vetëvrasje, por një mik tjetër pretendoi se vetë Plath e përshkroi ngjarjen si "jo një vetëvrasje e vetëdijshme, por një dëshirë të verbër shkatërruese mbi të cilën ajo nuk kishte kontroll të vetëdijshëm" ndërsa vetë Hughes i kishte thënë Alvarez se bëhej fjalë për një aksident të vogël për shkak të një "fikjeje të etshme nga ethet". Në janar të vitit 1963, Plath u konsultua me mjekun e saj të përgjithshëm, John Horder. Ajo përshkroi episodin aktual të depresionit që po përjetonte; i cili kishte zgjatur për gjashtë ose shtatë muaj. Ndërsa për pjesën më të madhe të kohës ajo kishte qenë në gjendje të vazhdonte punën, depresioni i saj ishte përkeqësuar dhe ishte bërë i rëndë, "i shoqëruar me agjitacion të vazhdueshëm, mendime vetëvrasëse dhe pamundësi për të përballuar jetën e përditshme". Plath vuante nga pagjumësia, duke marrë ilaçe gjatë natës për të nxitur gjumin dhe zgjohej shpesh herët.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Ajo kishte humbur 9 kilogramë (9&nbsp;kg) në një peridhë të shkurtër.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Megjithatë, ajo vazhdonte të kujdesej për pamjen e saj fizike dhe nuk shprehte kurrë hapur ndjenja faji apo pavlefshmërie.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> [[Skeda:23 Fitzroy Road, London - Sylvia Plath - W.B. Yeats.jpg|parapamje|23 Fitzroy Road, pranë Primrose Hill, Londër, ku Plath vdiq nga [[vetëvrasja]]]] Horder i përshkroi asaj një ilaç kundër depresionit, një inhibitor të monoaminooksidazës (MAOI),<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> disa ditë para vetëvrasjes së saj. Duke qenë i vetëdijshëm për rrezikun që ajo paraqiste, sidomos me dy fëmijë të vegjël, ai bëri përpjekje të mëdha për ta shtruar në spital; kur kjo nuk u realizua, ai organizoi praninë e një infermiereje që të jetonte me të.<ref>{{Cite journal |last=Cooper |first=Brian |date=June 2003 |title=Sylvia Plath and the depression continuum |journal=J R Soc Med |volume=96 |issue=6 |pages=296–301 |doi=10.1177/014107680309600613 |pmc=539515 |pmid=12782699|language=en}}</ref> Hughes pretendoi në një shënim të shkruar me dorë drejtuar kritikut letrar Keith Sagar, i cili u zbulua në vitin 2001, se antidepresivët që i kishin përshkruar Plath-it, ishin një "faktor kyç" në vetëvrasjen e Plath. Ai tha se Plath kishte pasur më parë kishte pasur një reaksion të padëshiruar ndaj një recete që kishte marrë kur ata jetonin në SHBA. Këto pilula shiteshin në Angli me një emër tjetër, dhe megjithëse Hughes nuk i emërtoi pilulat në mënyrë të qartë, ai pretendoi se një mjek i ri ia kishte përshkruar ato Plath-it pa e kuptuar se ajo i kishte marrë më parë me efekte të dëmshme.<ref>{{Cite web |date=August 8, 2001 |title=Drugs a 'key factor' in Plath's suicide, claimed Hughes {{!}} Books {{!}} The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2001/aug/08/artsandhumanities.highereducation |access-date=2023-07-16 |website=theguardian.com|language=en}}</ref> Disa komentues kanë argumentuar se, duke qenë se ilaçet kundër depresionit mund të kërkojnë deri në tri javë për të filluar efektin e plotë, receta e Horder-it nuk do të kishte dhënë efekt të plotë përpara vdekjes së saj, megjithatë të tjerët kanë theksuar se efektet e padëshiruara të antidepresantëve mund të shfaqen menjëherë.{{Sfn|Alexander|2003|p=325}} Qëllimet e Plath kanë qenë objekt debati. Ajo mëngjesin e asaj dite pyeti fqinjin e saj të katit poshtë, historianin e artit,Trevor Thomas (1907–1993), se në çfarë ore do të largohej. Gjithashtu, ajo la një shënim ku shkruante "Telefononi Dr. Horder", duke përfshirë numrin e telefonit të doktorit. Argumentohet se Plath ndezi gazin në një moment kur Thomas mund të kishte parë shënimin, por gazi që përshkonte katin poshtë e bëri që ai të humbiste ndjenjat ndërsa flinte.{{Sfn|Kirk|2004|pp=[https://books.google.com/books?id=NBlJYGHVESwC&pg=PA103 103–104]}} Megjithatë, në biografinë e saj ''"Giving Up: The Last Days Of Sylvia Plath" (Dorëzimi: Ditët e Fundit të Sylvia Plath)'', mikesha e Plath, Jillian Becker, shkroi: "Sipas z. Goodchild, një oficer policie pranë zyrës së koronerit... [Plath] kishte futur kokën shumë thellë në furrën e gazit... [dhe] me të vërtetë kishte dashur të vdiste."{{Sfn|Becker|2003|p={{page needed|date=March 2022}}}} Horder gjithashtu besonte se qëllimi i saj ishte i qartë. Ai deklaroi: "Askush që e pa kujdesin me të cilin u përgadit kuzhina nuk mund ta kishte interpretuar veprimin e saj ndryshe veçse si një detyrim irracional"<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Plath kishte përshkruar thellësinë e dëshpërimit të saj si "kthetrat e bufit që më shtrëngojnë zemrën".<ref>{{Cite news |last=Guthmann |first=Edward |date=October 30, 2005 |title=The Allure: Beauty and an easy route to death have long made the Golden Gate Bridge a magnet for suicides |work=San Francisco Chronicle |url=http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php#page-6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525104344/http://www.sfgate.com/bayarea/article/Lethal-Beauty-The-Allure-Beauty-and-an-easy-3302966.php |archive-date=May 25, 2017|language=en}}</ref> === Pasojat === [[Skeda:Plath Grave15.jpg|alt=Flowers in front of a simple headstone bearing the inscription, "In memory Sylvia Plath Hughes 1932–1963 Even amidst fierce flames the golden lotus can be planted."|parapamje|Varri i Plath në një kishë në Heptonstall, West Yorkshire]] Një hetim u mabjt më 15 shkurt dhe arriti në përfundimin se shkaku i vdekjes ishte [[vetëvrasja]] nga helmimi me monoksid karboni.{{Sfn|Butscher|2003|p=364}} Hughes ishte i shkatërruar; ata kishin qenë të ndarë për gjashtë muaj, për shkak të lidhjes së tij me [[Assia Wevill]]. Në një letër drejtuar një miku të vjetër të Plath nga Kolegji Smith, ai shkroi: "Ky është fundi i jetës sime. Pjesa tjetër është pas vdekjes."<ref name="Gifford-2008">{{Harvnb|Gifford|2008|p=15}}</ref> Gjashtë vite më vonë (1969), Assia Wevill gjithashtu kryen vetëvrasje duke përdorur një furrë gazi. Varri i Plath në kishën e fshatit Heptonstall, në oborrin e Shën Thomait Apostull, mban mbishkrimin që zgjodhi për të Hughes: <ref name="Kirk p104">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> "Edhe mes flakëve të ashpra, lotusi i artë mund të mbillet." Biografët ia kanë atribuar burimin e këtij citati romanit të shekullit të 16-të "Journey to the West" (''[[Udhëtim për në Perëndim|Udhëtim drejt Perëndimit)]]'' të shkruar nga Wu Cheng'en.{{Sfn|Carmody|Carmody|1996|p={{page needed|date=March 2022}}}} Tetë vjet pas vdekjes së Plath, Al Alvarez shkroi se vetëvrasja e Plath nuk ishte e qëllimshme dhe ishte "një thirrje për ndihmë që dështoi fatalisht".<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kjo shkaktoi një reagim të zemëruar nga Hughes, i cili kërkoi që ky pretendim të tërhiqej nga botimi më i gjerë.<ref>{{Cite news |date=1971-11-23 |title=Literary Dispute Arises Over Sylvia Plath's Death (Published 1971) |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |url-status=live |access-date=2025-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221203234905/https://www.nytimes.com/1971/11/23/archives/literary-dispute-arises-over-sylvia-plaths-death.html |archive-date=December 3, 2022|language=en Në një intervistë për BBC në mars të vitit 2000, Alvarez foli për dështimin e tij për të njohur depresionin e Plath, duke thënë se ai kishte keqardhje për paaftësinë e tij për të i ofruar mbështetje emocionale.<ref name="Thorpe-2000">{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=March 19, 2000 |title=I failed her. I was 30 and stupid |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160320035529/http://www.theguardian.com/books/2000/mar/19/poetry.features |archive-date=March 20, 2016|language=en}}</ref> Vajza e Plath, Frieda Hughes, është shkrimtare dhe artiste, e cila deri më tani ka publikuar shtatë libra për fëmijë. Ajo nuk ka fëmijë dhe jeton në Abermule, Powys, Uells. Më 16 mars 2009, djali i Plath, Nicholas Hughes, i cili ishte biolog peshkimi, ndërroi jetë me vetëvrasje në shtëpinë e tij në Fairbanks, Alaska, pas një historie depresioni.<ref>{{Cite news |last=Bates |first=Stephen |date=March 23, 2009 |title=Son of poets Sylvia Plath and Ted Hughes kills himself |work=The Guardian |location=London|language=en}}</ref> Nicholas dhe Frieda kishin një gjysm-motër: Shura Hughes, nëna e së cilës ishte Assia Wevill. Shura vdiq në moshën katër vjeç nga një vrasje-vetëvrasje e kryer nga nëna e saj në mars të vitit 1969.<ref>{{Cite web |date=2022-11-09 |title=Diary of a Pilgrimage: Marking the Gravesite of Assia and Shura Wevill |url=https://lithub.com/diary-of-a-pilgrimage-marking-the-gravesite-of-assia-and-shura-wevill/ |access-date=2026-02-15 |publisher=Literary Hub|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=March 23, 2009 |title=Poet Plath's son takes own life |work=BBC |location=London |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090326040506/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7958876.stm |archive-date=March 26, 2009|language=en}}</ref> == Vepra == Plath shkroi poezi që nga mosha 8 vjeç, me poezinë e saj të parë të publikuar në ''Boston Herald''. Kur mbërriti në Smith College, ajo kishte shkruar mbi 50 tregime të shkurtra dhe veprat e saj ishin botuar në shumë revista.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në Smith, ajo studioi letërsi angleze dhe fitoi të gjitha çmimet kryesore në shkrim dhe studime, duke përfshirë çmime letrare për poezinë e saj. Përveç kësaj, ajo mori një pozicion si redaktore verore në revistën e grave të reja ''Mademoiselle''. Në përfundim të studimeve në vitin 1955, ajo fitoi "Glascock Prize", Çmimin Glascock për poemën e saj " Two Lovers and a Beachcomber by the Real Sea"(Dy Dashnorë dhe një Plazhmbajtës pranë Detit të Vërtetë). Më vonë, në Kembrixh, ajo shkroi për publikimin universitar ''Varsity''.<ref>{{Cite web |title=Sylvia Plath's Cambridge-era Prose: A Survey |url=https://sylviaplathinfo.blogspot.com/2022/05/sylvia-plaths-cambridge-era-prose-survey.html |access-date=2023-10-31 |website=sylviaplathinfo.blogspot.com |language=en}}</ref> Alvarez e sheh qartë Plathin si pjesë të një gjenrate që ndihmoi në krijimin e një miti të ri artistik. Në dallim nga gjenerata e [[T. S. Eliot|Eliot]], i cili promovonte impersonalinë e artit dhe "zhdukjen e personalitetit" në shprehjen krijuese, Plath dhe bashkëkohësit e saj bashkuan jetën e tyre të brendshme me prodhimin e tyre artistik. Siç e thotë Alvarez, kjo është një formë arti ku "barrierat midis veprës së artistit dhe jetës së tij janë përherë në lëvizje dhe në shembje". === ''Kolosi dhe Poezi të tjera'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem> Nights, I squat in the cornucopia Of your left ear, out of the wind, Counting the red stars and those of plum-color. The sun rises under the pillar of your tongue. My hours are married to shadow. No longer do I listen for the scrape of a keel On the blank stones of the landing. </poem> |source =nga "The Colossus", <br>''[[The Colossus and Other Poems]], 1960'' }} “The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) ishte botimi i parë i Plath-it në formë libri, i cili u botua në tetor të vitit 1960 dhe në SHBA në vitin 1962. Ishte vëllimi i vetëm i poezisë që u botua gjatë jetës së saj. Ndërsa më parë kishte botuar shumë poezi në revista, ky ishte përmbledhja e saj e parë e lidhur. Përmbledhja përmban 44 poezi, përfshirë vepra të njohura si “The Colossus" (Kolosi) dhe “The Disquieting Muses" (Muzat Shqetësuese). “The Colossus" (Kolosi) shënoi debutimin e saj në botën letrare me një stil që u lavdërua shumë për mjeshtërinë e tij, edhe nëse ndryshonte në ton nga veprat e saj me të njohura të mëvontshme. Deri në kohën kur "The Colossus and Othr Poems" (Kolosi dhe Poezi të tjera) u publikua nga Heinemann në Mbretërinë e Bashkuar në fund të vitit 1960, Plath ishte përzgjedhur disa herë për garën e librit Yale Younger Poets dhe vepra e saj ishte botuar në ''Harper's'', ''The Spectator'' dhe ''The Times Literary Supplement''. Të gjitha poezitë në ''The Colossus (Kolosi)'' ishin botuar në revista të rëndësishme amerikane dhe britanike, dhe ajo kishte një kontratë me ''The New Yorker''.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Megjithatë, është përmbledhja e saj e vitit 1965, "''Ariel" (Arieli)'', e botuar pas vdekjes, mbi të cilën bazohet kryesisht reputacioni i Plath. "Shpesh, vepra e saj dallohen për bashkimin intensiv të imazheve të dhunshme ose të trazuar për përdorimin e lojshëm të aliteracionit dhe rimës"<ref name="poets1">{{Cite web |date=February 4, 2014 |title=Sylvia Plath |url=https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170204042226/https://www.poets.org/poetsorg/poet/sylvia-plath |archive-date=February 4, 2017 |publisher=Academy of American Poets|language=en}}</ref> ''“The Colossus”'' mori kryesisht vlerësime pozitive në Mbretërinë e Bashkuar, duke e nxjerrë në pah zërin e Plath si të ri dhe të fortë, individual dhe ton amerikan. Peter Dickinson te ''Punch'' e quajti përmbledhjen “një zbulim të vërtetë” dhe “e gëzueshme për t’u lexuar”, plot me “vargje të pastërta, dhe të lehta”.<ref name="Wagner">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Bernard Bergonzi te ''Manchester Guardian'' shkroi se libri ishte një “arritje e jashtëzakonshme teknike” me një “cilësi virtuoze”.<ref name="Wagner" /> Që nga momenti i botimit, ajo u bë një prani e shquar në skenën e poezisë. Libri u botua në Amerikë në vitin 1962, me vlerësime më pak entuziaste. Ndërsa mjeshtëria e saj shpesh vlerësohej, disa kritikë në atë kohë e shihnin shkrimin e saj si më të nxjerrë nga poezia e poetëve të tjerë"<ref name="Wagner" /> "The Colossus" (Kolosi) mund të shihet si një përshkrim intensiv, shpesh autobiografik, i vështirësive të saj personale, duke përfshirë pikëllimin e thellë për të atin, ankthin lidhur me martesën dhe kufizimet psikologjike të të qenit grua. === Kambana e qelqtë === {{Quote box | quote = I saw my life branching out before me like the green fig tree in the story. From the tip of every branch, like a fat purple fig, a wonderful future beckoned and winked [...] as I sat there, unable to decide [which fig], the figs began to wrinkle and go black, and, one by one, they plopped to the ground at my feet. | author = [[The Bell Jar]] | source = 1963 | align = left | width = 25% | bgcolor = #FFDCF5 }} Romani gjysmë-autobiografik i Plath-it – botimi i të ciles u tentua të bllokohej nga nëna e saj – u botua me [[Pseudonimi|pseudonim]] në Mbretërinë e Bashkuar në vitin 1963, nën emrin e saj të vërtetë në vitin 1966 dhe në SHBA në vitin 1971. ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë)'' ka shitur mbi tre milionë kopje dhe në vitin 1979 u adoptua në një film të drejtuar nga Larry Peerce, me Marilyn Hassett në rolin e 'Ester'.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref>{{Sfn|McCullough|2005|p=xii}} Duke ia përshkruar përmbledhjen e librit nënës së saj, ajo shkroi: "Ajo që kam bërë është të bashkoj ngjarje nga jeta ime, duke i trilluar për të shtuar ngjyra- është një punë e thjeshtë, por mendoj se do të tregojë sa e izoluar ndihet një preson kur përjeton një çrregullim... Kam provuar të paraqes botën time dhe njerëzit në të siç shihet përmes lenteve të shtrembëruara të një kavanozi (bell jar).<ref>Plath ''Biographical Note'' 294–295. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ajo e përshkroi romanin e saj si "një vepër autobiografike që duhej ta shkruaja për të çliruar veten nga e kaluara".<ref>Plath ''Biographical Note 293''. From {{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> ''“The Bell Jar”'' (Kambana e qelqtë), përqendrohet kryesisht në verën e praktikes së saj si redaktore e ftuar në “Mademoiselle”. Gjatë vitit të tretë të studimeve, Plath kishte një lidhje me një student të vitit të fundit në Yale, Dick Norton, mbi të cilin është bazuar karakteri i Buddy në roman. Norton kontraktoi turbekuloz dhe u trajtua në Sanatoriumin Ray Brook. Ndërsa vizitonte Nortonin, Plath theu këmbën duke bërë ski, një incident që u ngjarje që u trillua në roman.{{Sfn|Taylor|1986|pp=270, 274–275}} Plath gjithashtu e përdori romanin për të nxjerrë në pah çështjen e grave në tregun e punës gjatë viteve 1950. Pas verës së saj si redaktore, ajo u refuzua për të marrë pjesë në klasen verore të shkrimit të Frank O'Connor në Harvard. Kjo shkaktoi rënien e saj mendore, duke çuar si pasojë në përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje duke marrë pilula gjumi dhe duke u bllokuar në bodrum. Ajo besonte fuqimisht në aftësitë e grave për të qenë shkrimtare dhe redaktore, ndërsa shoqëria i detyronte ato të zinin role sekretare:<ref>{{Cite journal |last=Jernigan |first=Adam T. |date=January 1, 2014 |title=Paraliterary Labors in Sylvia Plath's The Bell Jar: Typists, Teachers, and the Pink-Collar Subtext |journal=Modern Fiction Studies |volume=60 |issue=1 |pages=1–27 |doi=10.1353/mfs.2014.0010 |oclc=5561439112|language=en}}</ref> === ''Ekspozim i dyfishtë'' === Në vitin 1963, pas botimit të "The Bell Jar" (Kambana e qelqtë), Plath filloi të punonte në një vepër tjetër letrare, të titulluar "Double Exposure" (''Ekspozim i Dyfishtë'' ), e cila nuk u botua kurrë.{{Sfn|Ferretter|2009|p=15}} Sipas Ted Hughes në vitin 1979, Plath la pas një dorëshkrim me "rreth 130 faqe",<ref>{{Cite book |last=Plath |first=Sylvia |title=[[Johnny Panic and the Bible of Dreams]] |publisher=Faber and Faber |year=1979 |editor-last=Ted Hughes |edition=2nd |location=London |page=vii |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> por në vitin 1995 ai foli për vetëm "gjashtëdhjetë, shtatëdhjetë faqe".<ref>{{Cite journal |last=Heinz |first=Drue |author-link=Drue Heinz |date=Spring 1995 |title=Ted Hughes, The Art of Poetry No. 71 |url=https://www.theparisreview.org/interviews/1669/the-art-of-poetry-no-71-ted-hughes |journal=The Paris Review |volume=Spring 1995 |issue=134 |page=98 |postscript=,|language=en}} cited in {{Harvnb|Ferretter|2009}}</ref> Motra e tij, Olwyn Hughes, shkroi në vitin 2003 se dorëshkrimi mund të ketë qenë i përbërë nga dy kapitujt e parë dhe nuk i kalonte gjashtëdhjetë faqet. === ''Ariel'' === {{Quote box |align=right |quoted=true |bgcolor=#FFFFF0 |salign=right |quote =<poem>And I Am the arrow, The dew that flies Suicidal, at one with the drive Into the red Eye, the cauldron of morning.</poem> |source=nga poema "[[Ariel (poem)|Ariel]]", 12 tetor 1962<ref>{{cite news |last=Plath |first=Sylvia |date=March 13, 2008 |title=Ariel |location=London |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080603/https://www.theguardian.com/books/2008/mar/13/poetry.sylviaplath4 |archive-date=March 12, 2017 |url-status=live|language=en}}</ref>}} Vëllimi i dytë i poezive të Plath, i titulluar ''Ariel'', u botua nga Faber &amp;amp; Faber në vitin 1965, dy vjet pas vdekjes së saj. Ted Hughes bëri ndryshime të konsiderueshme në dorëshkrimin që ajo la mbi tavolinën e saj natën e vdekjes. Ai e riorganizoi renditjen e parashikuar të poezive, duke hequr disa pjesë dhe duke shtuar të tjera. Ky publikim nxiti ngritjen e Plath-it në famë. Poezitë në ''Ariel'' (Arieli), shënojnë një largim nga veprat e saj të mëparshme drejt një fushe më personale të poezisë. Poezia e Robert Lowell mund të ketë luajtur një rol në këtë ndryshim, pasi ajo citonte librin e Lowell të vitit 1959, ''"Life Studies" (Studime Jete)'', si një ndikim të rëndësishëm, në një intervistë pak para vdekjes së saj.<ref name="WM184">{{Harvnb|Wagner-Martin|1988}}</ref> Ndikimi i ''Ariel'' ishte dramatik, me përshkrime të errëta dhe potencialisht autobiografike të çrregullimit mendor në poezi të tilla si "Tulips" (Tulipanët), "Daddy" (Babi) dhe "Lady Layarus" (Zonja Lazarus)".<ref name="WM184" /> Veprat e Plath shpesh klasifikohen brenda zhanrit të poezisë rrëfyese dhe stili i saj krahasohet me bashkëkohës të tjerë si Lowell dhe WD Snodgrass. Miku i ngushtë i Plath, Al Alvarez, i cili shkroi shumë për të, tha për veprat e saj të mëvonshme: "Rasti i Plath është i ndërlikuar nga fakti se, në veprat e saj të pjekua, ajo përdorte qëllimisht detajet e jetës së saj të përditshme si material të papërpunuar për artin e saj. Një vizitor rastësor ose një telefonatë e papritur, një prerje, një mavijosje, një tas kuzhine, një kandil – gjithçka bëhej e përdorshme, e mbushur me kuptim, e transformuar. Poezitë e saj janë të mbushura me referenca dhe imazhe që duken të pakuptueshme nga larg, por që mund të shpjegohen kryesisht në fusnota nga një studiues me qasje të plotë në detajet e jetës së saj".{{Sfn|Alvarez|2007|p=214}} Shumë nga poezitë e mëvonshme të Plath merren me atë që një kritik e quan "surrealizmi familjar" në të cilin Plath merr elementë të përditshëm të jetës dhe i shtrembëron imazhet, duke u dhënë atyre një cilësi pothuajse të makabre. Poezia e Plath "Morning Song" (Kënga e mëngjesit) nga ''Ariel'' konsiderohet si një nga poezitë e saj më të mira mbi ''lirinë e shprehjes'' së një artisti.<ref>{{Cite web |title=10 Most Famous Poems by Sylvia Plath {{!}} Learnodo Newtonic |url=https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806125451/https://learnodo-newtonic.com/sylvia-plath-famous-poems |archive-date=August 6, 2020 |access-date=May 30, 2020 |website=learnodo-newtonic.com|language=en}}</ref> Poetja dhe shoqja rrëfyese e Plath, Anne Sexton, komentoi: "Unë dhe Sylvia do të flisnim gjatë për vetëvrasjen tonë të parë, në detaje dhe në thellësi – ndërkohë që hanim patate të skuqura falas. Vetëvrasja është, në fund të fundit, e kundërta e poezisë. Unë dhe Sylvia shpesh flisnim për të kundërtat. Ne flisnim për vdekjen me intensitet të djegur, të dyja të tërhequra prej saj si molusqe tek një llambë elektrike, duke e thithur atë. Ajo tregoi historinë e vetëvrasjes së saj të parë me detaje të ëmbla dhe të dashura, dhe përshkrimi i saj në ''"The Bell Jar"'', është pikërisht e njëjta histori."<ref>[http://www.theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073 ''The Paris Review'' Interviews: "The Art of Poetry No. 15. Anne Sexton". Interview by Barbara Kevles. Issue 52, Summer 1971] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100613162557/http://theparisreview.org/viewinterview.php/prmMID/4073|date=June 13, 2010}}. Accessed July 15, 2010</ref> Interpretimi rrëfyes i veprës së Plath ka bërë që disa ta konsiderojnë atë pjesërisht si ekspoozim i një melodrame sentimentale; për shembull, në vitin 2010, Theodore Dalrymple pohoi se Plath kishte qenë "shenjtorja mbrojtëse e vetë-dramatizimit" dhe e vetëpikëllimit.{{Sfn|Dalrymple|2010|p=157}} Megjithatë, kritikët revizionistë si Tracy Brain kanë argumentuar kundër një interpretimi të ngushtë autobiografik të materialeve të Plath.<ref>{{Harvnb|Brain|2001}}; {{Harvnb|Brain|2006}}; {{Harvnb|Brain|2007}}</ref> Më 16 janar 2004, ''The Independent'' publikoi një artikull që e renditi ''Arielin'' si librin e 3-të më të mirë të poezisë moderne midis '10 Librave më të Mirë të Poezisë Moderne'. Po atë vit, Faber botoi ''Arielin: Edicioni i Restauruar'', me një parathënie nga Frieda Hughes. Edicioni i ri për herë të parë rivendosi përzgjedhjen dhe rregullimin e poezive ashtu siç i kishte lënë Plath. Versioni i Hughes i ' Ariel ' paraqiste një rënie të krijimtarisë drejt një spiraleje mendore, ndërsa burimet letrare besojnë se 'Ariel' i Plath ishte konceptuar me "dashurinë" si hapje dhe 'pranverë' për mbyllje. Ndryshimet e bëra nga Hughes janë interpretuar nga disa so shprehje e dëshirës së tij për hakmarrje pas vdekjes së Plath, më shumë se sa si një akt admirmi apo pikëllimi. Në vitin 2004, 'Ariel' u rikthye në formën që besohet se Plath kishte synuar, dhe u botua nga 'Harpercollins' duke përfshinte poezi që më parë ishin lënë jashtë nga Hughes. === Vepra të tjera === Në vitin 1971, në Mbretërinë e Bshkuar u botuan vëllimet "''Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' dhe "''Crossing the Water" (Kalimi i Ujit),'' të cilat përfshinin nëntë poezi të panjohura më parë nga dorëshkrimi origjinal i Ariel.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Duke shkruar në ''New Statesman'', poeti tjetër Peter Porter shkroi: “''Crossing the Water''" (Kalimi i ujit) është i mbushur me vepra të realizuara në mënyrë të përkryer. Përshtypja më e fortë që lë është ajo e një artisteje të rangut të lartë, në procesin e zbulimit të fuqisë së saj të vërtetë. Aq i madh është kontrolli i Sylvia Plath-it, saqë libri ka një njëtrajtshmëri dhe siguri që duhet ta bëjnë po aq të vlerësuar sa '''“'''''The Colossus"'' (Kolosi) apo “Ariel” Në vitin 1977, ''Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave'', një përmbledhje me tregime të shkurtra, shkrime të tjera në prozë dhe fragmente ditari, u botua nga Faber & Faber.Në vitin 2024, Faber botoi një vëllim të ri të titull "The Collected Prose of Sylvia Plath" (''Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', i redaktuar nga Peter K. Steinberg, i cili përmban gati 217 vepra kryesisht të pabotuara më parë, të shkruara nga Plath. Këto përfshijnë tekste letrare (fiction), joletrare (nonfiction), shkrime nga bordi i Smith College Press Board, recensione librash dhe fragmente tregimesh, duke ofruar një kuptim dhe ndërgjegjësim më të thellë mbi përpjektjet e Plath në zhanret e ndryshme që ajo ka kultivuar. ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'', botuar në vitin 1981, të redaktuara dhe të prezantuara nga Ted Hughes, përmbanin poezi të shkruara nga viti 1956 deri në vdekjen e saj. Plath iu akordua pas vdekjes [[Çmimi Pulitzer për poezi|Çmimin Pulitzer për Poezi]].<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Në vitin 2006, Anna Journey, në atë kohë studente e diplomuar në Universitetin e Virxhinias Commonwealth, zbuloi një sonet të pabotuar më parë të shkruar nga Plath me titull "Ennui". Kjo poezi, e kompozuar gjatë viteve të hershme të Plath në Smith College, u botua në revistën online ''Blackbird''.<ref>{{Cite news |date=October 31, 2006 |title=Unpublished Plath sonnet goes online tomorrow |agency=Associated Press |url=https://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |url-status=live |access-date=April 29, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140926001407/http://www.theguardian.com/books/2006/oct/31/news |archive-date=September 26, 2014|language=en}}</ref>{{Efn|Dy poema të titulluara ''Ennui (I)'' dhe ''Ennui (II)'' janë renditur në një katalog të pjesshëm të juvenilias të Plath në ''Poezitë e Përmbledhura''. Një shënim shpjegon se tekstet e të gjitha pjesëve të listuara, përveç gjysmë duzine, janë në Arkivin juvenilia të Sylvia Plath në [[Bibliotekën Lilly]] në Universitetin e Indianës. Pjesa tjetër është në Trashëgiminë e Sylvia Plath.}} === Letra dhe ditarë === Versione të shkurtuara në mënyrë të konsiderueshme të letrave të Plath-it drejtuar familjes së saj, kryesisht nënës dhe vëllait të saj, u botuan në vitin 1975, të redaktuara dhe të përzgjedhura nga nëna e saj Aurelia Plath. Përmbledhja ''"Letters Home: Correspondence 1950 – 1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' u botua pjesërisht si përgjigje ndaj reagimit të fortë publik pas botimit të "The Bell Jar"(''Kambana e qelqtë)'' në Amerikë.<ref name="Kirk-xxi">{{Harvnb|Kirk|2004|p=xxi}}</ref> Korrespondentja më e shpeshtë e Plath ishte nëna e saj, e cila mori 230 letra. Megjithatë, ka hapësira dhe boshllëqe në komunikimin e Plath me njerëzit; për shembull, kur ajo jetonte në Northampton dhe Boston, komunikimi bëhej shpesh përmes telefonit. Shumica e letrave të saj janë botuar në një edicion me dy vëllime, që përfshin edhe bisedat e saj me miqtë, mësuesit dhe redaktorët, si dhe letrat kontroverse drejtuar terapistes të saj. Në vitet 2017 dhe 2018, u botuan nga dy vëllime të reja letrash, "The Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi I: 1940–1956)'' dhe "The Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963" (''Letrat e Sylvia Plath Vëllimi II: 1956–1963)'', të redaktuara nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil, të botuara nga Faber & Faber. Me më shumë se 2.500 faqe, të dy vëllimet përmbajnë letra të plota dhe të pabotuara më parë, drejtuar familjes, miqve, mentorëve dhe mësuesve të saj, ish-të partnerëve dhe Ted Hughes. Plath filloi të shkruante në ditarin e saj më 1 janar 1944, në moshën 11 vjeçare, dhe vazhdoi deri në vdekjen e saj në shkurt të vitit 1963. Ditarët e saj të hershëm mbeten të pabotuar dhe ndoshen aktualisht në [[Universiteti i Indianës Bloomington|Universitetin Indiana Bloomington]].<ref name="lithub">{{Cite web |last=Rollyson |first=Carl |date=November 19, 2024 |title=How a Young Sylvia Plath Found Her Literary Voice Through Diary Keeping |url=https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241127060119/https://lithub.com/how-a-young-sylvia-plath-found-her-literary-voice-through-diary-keeping/ |archive-date=November 27, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[LitHub]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 18, 2019 |title=Sylvia Plath &vert; Lilly Library |url=https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803003927/https://libraries.indiana.edu/lilly-library/sylvia-plath |archive-date=August 3, 2024 |access-date=December 2, 2024 |website=[[Indiana University Bloomington]]|language=en}}</ref> Ditarët e saj në moshë të rritur, duke filluar nga viti i saj i parë në Kolegjin Smith në vitin 1950, u botuan në vitin 1982 si "The Journals of Sylvia Plath" (''Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Frances McCullough, me Ted Hughes si redaktor konsultues. Në vitin 1982, kur Kolegji Smith bleu pjesën e mbetur të ditarëve të Plath, Hughes vulosi dy prej tyre deri më 11 shkurt 2013, në 50-vjetorin e vdekjes së Plath.<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> Në vitet e fundit të jetës së tij, Hughes filloi të punonte për një botim më të plotë të ditarëve të Plath. Në vitin 1998, pak para vdekjes së tij, ai hapi dy ditarët e vulosur dhe ia kaloi projektin fëmijëve të tij me Plath, Frieda dhe Nicholas, të cilët më pas ia kaluan Karen V. Kukil, e cila e përfundoi redaktimin e saj në dhjetor 1999. Në vitin 2000, Anchor Books botoi "''The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath).''{{Sfn|Plath|2000}} Më shumë se gjysma e këtij vëllimi të ri përmbante materiale të reja të publikuara për herë të parë;<ref name="Kirk-xxii">{{Harvnb|Kirk|2004}}</ref> shkrimtarja erikane Joyce Carol Oates e përshëndeti botimin si një "ngjarje të vërtetë letrare". Hughes u përball me kritika për mënyren se si trajtoi ditarët: ai pranoi se kishte shkatërruar ditarin e fundit të, i cili përmbante shënime nga dimri i vitit 1962 deri në vdekjen e saj. Në parathënien e versionit të vitit 1982, ai shkruan "E shkatërrova [ditarin e fundit të saj] sepse nuk doja që fëmijët e saj ta lexonin atë (në ato ditë e konsideroja harresën si një pjesë thelbësore të mbijetesës)".{{Sfn|Wagner-Martin|1988|p=313}} == Kontradiktat e Hughes == Meqenëse Hughes dhe Plath ishin të martuar ligjërisht në kohën e vdekjes së saj, Hughes trashëgoi pasurinë e Plath, përfshirë të gjitha veprat e saj të shkruara. Ai është dënuar vazhdimisht për djegien e ditarit të fundit të Plath, duke thënë se "nuk donte që fëmijët e saj ta lexonin atë".<ref name="Christodoulides-2005">{{Harvnb|Christodoulides|2005}}</ref> Hughes humbi një ditar tjetër dhe një roman të papërfunduar, dhe udhëzoi që një koleksion i letrave dhe ditarëve të Plath të mos publikohej deri në vitin 2013.<ref name="Christodoulides-2005" /><ref>{{Cite news |last=Viner |first=Katharine |date=October 20, 2003 |title=Desperately seeking Sylvia |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080530/https://www.theguardian.com/film/2003/oct/20/poetry.gender |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Ai është akuzuar për përpjekje për të kontrolluar pasurinë për qëllimet e tij, megjithëse të ardhurat nga poezitë e Plath u vendosën në një fond besimi për dy fëmijët e tyre, Frieda dhe Nicholas.{{Sfn|Gill|2006|pp=9–10}}{{Sfn|Hughes, Frieda|2004|p=xvii}} Gurvarri i Plath është vandalizuar vazhdimisht nga persona të indinjuar që në të është shkruar mbiermi "Hughes"; ata janë përpjekur ta gdhendin atë, duke lënë vetëm emrin "Sylvia Plath".<ref name="ReferenceA">{{YouTube|p1l_caV_bdk|Short news report on Plath's grave, featuring some of her poetry}}</ref> Vajza e Plath dhe Hughes, Frieda, e ka dënuar këtë vandalizëm. Kur e dashura e Hughes, [[Assia Wevill]], vdiq nga vetëvrasja dhe vrau vajzën e tyre katërvjeçare, Shura, në vitin 1969, kjo praktikë u intensifikua, pasi vdekja e Wevill çoi në pretendime se Hughes kishte qenë abuziv ndaj saj dhe ndaj Plath-it. Pas çdo dëmtimi, Hughes e hiqte gurin e dëmtuar, ndonjëherë duke e lënë vendin pa shenjë gjatë riparimit. Vajtuesit e indinjuar e akuzuan Hughes në media se po e çnderonte emrin Plath duke hequr gurin.<ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref> Poetja [[Feminizmi radikal|radikale feministe]] Robin Morgan botoi poezinë "Arraignment" , në të cilën ajo akuzoi hapur Hughes për dhunë dhe madje për vrasjen e Plath. Libri i saj "''Monster"'' (1972) "përfshinte një pjesë në të cilën një grup adhuruesish të Plath-it imagjinohen duke e kastruar Hughes-in, duke i futur penisin në gojë dhe pastaj duke i hedhur trurin në erë".<ref name="Lrb">[https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist "Sorrows of a Polygamist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191028162037/https://www.lrb.co.uk/v38/n06/mark-ford/sorrows-of-a-polygamist|date=October 28, 2019}}, ''London Review of Book''. March 17, 2016</ref><ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite web |title=Monster: Poems |url=http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170318164231/http://www.robinmorgan.net/blog/book/monster/ |archive-date=March 18, 2017 |publisher=Robin Morgan|language=en}}</ref> Hughes kërcënoi të padiste Morgan-in. Libri u tërhoq nga botimi nga shtëpia botuese Random House, por mbeti në qarkullim midis feministeve. Feministe të tjera kërcënuan se do ta vrisnin Hughes-in në emër të Plath-it dhe do të kërkonin dënimin e tij për vrasje.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref><ref name="Lrb" /> Poema e Plath-it "The Jailor", në të cilën folësja dënon brutalitetin e bashkëshortit të saj, u përfshi në antologjinë e Morgan-it të vitit 1970 ''"Sisterhood is Powerful: An Anothology of Writings from the Women's Liberation Movement" (Motëria është e Fuqishme: Një Antologji Shkrimesh nga Lëvizja Çlirimtare e Grave).''{{Sfn|Morgan|1970}} Në vitin 1989, me Hughes nën sulme publike, shpërtheu një debat i ashpër në faqet e letrave të gazetave ''The Guardian'' dhe ''The Independent''. Në ''The Guardian'' më 20 prill 1989, Hughes botoi artikullin "The Place Where Sylvia Plath Should Rest In Peace" (Vendi ku Sylvia Plath duhet të pushojë në paqe) ku shkroi: "Në vitet menjëherë pas vdekjes së [Plath], kur studiuesit më kontaktuan, u përpoqa ta merrja seriozisht shqetësimin e tyre në dukje serioz për të vërtetën rreth Sylvia Plath. Por e mësova mësimin herët... Nëse do të përpiqesha shumë t'u tregoja saktësisht si kishte ndodhur diçka, me shpresën për të korrigjuar ndonjë fantazi, shpesh akuzohesha se po përpiqesha të shtypja lirinë e fjalës. Në përgjithësi, refuzimi im për të pasur të bëj me "fantazinë e Plath" është parë si një përpjekje për të shtypur lirinë e fjalës... Fantazia për Sylvia Plath është më e nevojshme sesa faktet. Nuk e di se ku e lë kjo respektin për të vërtetën e jetës së saj (dhe timen), apo për kujtimin e saj, apo për traditën letrare." <ref name="Badia-Phegley-2005">{{Harvnb|Badia|Phegley|2005}}</ref><ref>{{Cite news |last=Hughes |first=Ted |date=April 20, 1989 |title=The Place Where Sylvia Plath Should Rest in Peace |work=[[The Guardian]] |location=London|language=en}}</ref> Ende subjekt spekulimesh dhe kritikash në vitin 1998, Hughes botoi atë vit ''"Birthday Letters" (Letrat e Ditëlindjes)'', një përmbledhje e tij me 88 poezi mbi marrëdhënien e tij me Plath. Hughes kishte botuar shumë pak për përvojën e martesës dhe vetëvrasjes së Plath, dhe libri shkaktoi sensacion, duke u parë si zbulimi i tij i parë i drejtpërdrejtë dhe duke kryesuar listat e librave më të shitur. Në kohën e publikimit të vëllimit nuk dihej se Hughes vuante nga kanceri terminal dhe do të vdiste më vonë atë vit. Libri fitoi çmime të rëndësishme si (Çmimin Forward Poetry), (Çmimin TS Eliot) dhe Çmimin Whitbread Poetry. Poezitë, të shkruara pas vdekjes së Plath, në disa raste shumë vite më pas, përpiqen të gjejnë një shpjegim përse Plath vrau veten.<ref>{{Cite news |last=Rose |first=Jacqueline |date=February 1, 1998 |title=The happy couple |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080214/https://www.theguardian.com/books/1998/feb/01/poetry.tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref> Në tetor të vitit 2015, dokumentari i BBC, "Two Ted Hughes: Stronger Than Death" shqyrtoi jetën dhe veprën e Hughes. Ai përfshiu edhe regjistrime audio të Plath duke recituar poezitë e saj. Në këtë dokumentar, vajza e tyre Freida, foli për herë të parë për nënën dhe babain e saj.<ref>{{Cite web |date=October 10, 2015 |title=BBC Two – Ted Hughes: Stronger Than Death |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161217134053/http://www.bbc.co.uk/programmes/b06j7pkl |archive-date=December 17, 2016 |publisher=BBC|language=en}}</ref> == Temat dhe trashëgimia == Poezitë e hershme të Sylvia Plath shfaqin imazhe që më vonë u bënë karakteristike për stilin e saj, duke përdorur përshkrime personale dhe të bazuara në natyrë, duke paraqitur, për shembull, hënën, gjakun, spitalet, fetuset dhe kafkat. Ato ishin kryesisht ushtrime imitimi të poetëve që ajo admironte si Dylan Thomas, [[William Butler Yeats|WB Yeats]] dhe Marianne Moore.<ref name="Stevenson-1994">{{Harvnb|Stevenson|1994}}</ref> Në fund të vitit 1959, kur ajo dhe Hughes ishin në koloninë e shkrimtarëve Yaddo në shtetin e Nju Jorkut, ajo shkroi poemën me shtatë pjesë " Poem for a Birthday ", duke iu referuar ciklit ''Lost Son'' të Theodore Roethke, megjithëse tema e saj është kriza dhe përvoja e saj personale e një kolapsi traumatik dhe përpjekjes së saj për vetëvrasje në moshën 21 vjeçare.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=XZKcAQAAQBAJ&dq=%22Poem+for+a+Birthday%22+Theodore+Roethke+Lost+Son&pg=PA482 |title=The Oxford Companion to Modern Poetry in English |publisher=OUP Oxford |year=2013 |isbn=978-0-19-964025-6 |editor-last=Hamilton |editor-first=Ian |page=482 |editor-last2=Noel-To |editor-first2=Jeremy|language=en}}</ref> Pas vitit 1960, krijimtaria e saj u zhvendos drejt një bote më sureale, e errësuar nga ndjenja e burgosjes dhe vdekjes së afërt, e mbizotëruar nga figura e babait të saj. ''"The Colossus" (Kolosi)'' është i mbushur me tema vdekjeje, shpagimi dhe ringjalljeje. Pas largimit të Hughes, Plath krijoi, brenda më pak se dy muaj, 40 poezi plot zemërim, dëshpërim, dashuri dhe hakmarrje, mbi të cilat bazohet kryesisht reputacioni i saj letrar.<ref name="Stevenson-1994" /> Poezitë e peisazhit të Plath, të cilat ajo i shkroi gjatë gjithë jetës së saj, janë përshkruar si "një fushë e pasur dhe e rëndësishme e veprës së saj që shpesh nglizhohet... disa nga më të mirat prej tyre janë shkruar për moors 'tokat e hapura' të Yorkshire-it (Yorkshire moors)". Poezia e saj e shtatorit 1961 "Wuthering Heights" merr titullin nga romani i [[Emily Brontë]], por përmbajtja dhe stili i saj pasqyrojnë vizionin personal të Plathi-t për peisazhin e Pennine-ve.<ref>{{Cite web |date=May 11, 2009 |title=A Poet's Guide to Britain: Sylvia Plath |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130901081412/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00kfc1f |archive-date=September 1, 2013 |access-date=July 31, 2013 |website=BBC|language=en}}</ref> Botimi pas vdekjes i "''Ariel"'' në vitin 1965 nxiti ngritjen e famës së Plath dhe ndihmoi në krijimin e reputacionit të saj si një nga poetet më të mira të shekullit të 20-të. Sapo u botua, kritikët filluan ta shihnin përmbledhjen si një pasqyrim të dëshpërimit në rritje të Plathit ose të një dëshire për vdekje. Vdekja e saj dramatike u bë aspekti më i njohur dhe mbetet i tillë edhe sot. Revista ''Time'' dhe ''Life'' e recenzuan këtë vëllimin të vogël të "''Ariel"'' pas vdekjes së saj.<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Kritiku i revistes''Time'' shkroi: Më 16 janar 2004, ''gazeta The Independent'' në Londër botoi një artikull që e renditi "''Ariel"'' si librin e tretë më të mirë të poezisë moderne në listën "Ten Best Modern Poetry Books" (Dhjetë Librave më të Mirë të Poezisë Moderne) Disa në lëvizjen feministe e panë Plathin si një person që fliste për përvojën e tyre, si një "simbol të gjenialitetit të dëmtuar femëror".<ref>{{Cite news |last=Feinmann |first=Jane |date=February 16, 1993 |title=Rhyme, reason and depression |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227203359/https://www.theguardian.com/books/1993/feb/16/biography.sylviaplath |archive-date=December 27, 2016|language=en}}</ref> Shkrimtarja Honor Moore e përshkruan ''Arielin'' si shenjën e fillimit të një lëvizjeje, Plathin papritmas të dukshëm si "një grua në letër", të sigurt dhe të guximshme. Moore thotë: "Kur libri ''"Arieli"'' i Sylvia Plath u botua në Shtetet e Bashkuara në vitin 1966, gratë amerikane e vunë re. Jo vetëm gratë që lexonin zakonisht poezi, por edhe amviset dhe nënat, ambiciet e të cilave ishin zgjuar... Ja ku ishte një grua, e stërvitur në mënyrë të shkëlqyer në zanatin e saj, poezitë e fundit të së cilës përshkruanin pa kompromis tërbimin, ambivalencën dhe pikëllimin femëror, me një zë me të cilin identifikoheshin shumë gra."<ref>{{Cite news |last=Moore |first=Honor |date=March<!--/April--> 2009 |title=After ''Ariel'': Celebrating the poetry of the women's movement |work=Boston Review |url=http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711213731/http://bostonreview.net/archives/BR34.2/moore.php |archive-date=July 11, 2017|language=en}}</ref> Kolegji Smith, universiteti ku studioi Plath, ruan dorëshkrimet dhe materialet e saj letrare në Bibliotekën e Kolegjit Smith.<ref>{{Cite web |title=Rare Books & Literary Archives {{!}} Smith College Libraries |url=https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171023231210/https://www.smith.edu/libraries/special-collections/research-collections/resources-lists/rare-book-collection |archive-date=October 23, 2017 |access-date=October 23, 2017 |website=www.smith.edu |language=en}}</ref> Shërbimi Postar i Shteteve të Bashkuara prezantoi një pullë postare me figuren e Sylvia Plath në vitin 2012.<ref>{{Cite news |last=Thorpe |first=Vanessa |date=September 17, 2011 |title=Sylvia Plath given stamp of approval |work=The Guardian |location=London |url=https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170312080259/https://www.theguardian.com/books/2011/sep/18/sylviaplath-tedhughes |archive-date=March 12, 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=U.S. Twentieth-Century Poets block in demand |url=https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124042916/https://www.linns.com/news/us-stamps-postal-history/u.s.-twentieth-century-poets-block-in-demand |archive-date=November 24, 2020 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Stamp Announcement 12-25: Twentieth-Century Poets |url=https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171114134025/https://about.usps.com/postal-bulletin/2012/pb22332/html/info_008.htm |archive-date=November 14, 2017 |access-date=February 14, 2021|language=en}}</ref> Një pllakë përkujtimore e Trashëgimisë Angleze shënon vendbanimin e Plath-it në 3 adresën Chalcot Square, në Londër.<ref name="London Remembers">{{Cite web |title=Plaque: Sylvia Plath |url=http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160322105555/http://www.londonremembers.com/memorials/sylvia-plath |archive-date=March 22, 2016 |website=London Remembers|language=en}}</ref> Në vitin 2013, një draft i paparë më parë i poemës së saj "Sheep in Fog" (Dele në mjegull), i shkruar dy javë para vdekjes së saj, zbuloi gjendjen e saj të trazuar mendore.<ref>{{Cite web |date=April 30, 2013 |title=Sylvia Plath poem written two weeks before she died reveals 'disturbed' state of mind |url=https://www.telegraph.co.uk/culture/books/10028478/Sylvia-Plath-poem-written-two-weeks-before-she-died-reveals-disturbed-state-of-mind.html |url-access=subscription |website=The Telegraph|language=en}}</ref> Në vitin 2018, ''[[The New York Times]]'' publikoi një nekrologji për Plath <ref>{{Cite news |last=Anemona Hartocollis |date=March 8, 2018 |title=Sylvia Plath, a Postwar Poet Unafraid to Confront Her Own Despair |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |url-status=live |access-date=March 9, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180308215231/https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked-sylvia-plath.html |archive-date=March 8, 2018|language=en}}</ref> si pjesë e projektit historik Overlooked.<ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |author-link=Amy Padnani |date=March 8, 2018 |title=How an Obits Project on Overlooked Women Was Born |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |url-status=live |access-date=March 24, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180323184751/https://www.nytimes.com/2018/03/08/insider/overlooked-obituary.html |archive-date=March 23, 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite news |last=Padnani |first=Amisha |date=March 8, 2018 |title=Remarkable Women We Overlooked in Our Obituaries |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/interactive/2018/obituaries/overlooked.html |access-date=March 24, 2018|language=en}}</ref> === Portretizime në media === Zëri i Plath dëgjohet në një dokumentar të BBC-së për jetën e saj, i regjistruar në Londër në fund të vitit 1962. Për këtë regjistrimin të BBC-së, Elizabeth Hardwick shkroi: ''Letters Home'' (Letra në Shtëpi) është një telefilm eksperimental i vitit 1986 i drejtuar nga Chantal Akerman, në të cilin letrat e Plath-it drejtuar dhe nga nëna e saj recitohen nga Delphine Seyrig dhe Coralie Seyrig, ku kjo e fundit merr rolin e Plath-it. Ky është një adaptim i dramës jashtë Broadway-t të Rose Leiman Goldemberg. [[Gwyneth Paltrow]] e portretizoi Plathin në filmin biografik ''[[Sylvia]]'' (2003). Elizabeth Sigmund, e cila kishte qenë mike si me Plath-it ashtu edhe me Hughes-in, e kritikoi filmin për përshkrimin e Sylvias si "një depresive e përhershme dhe një person posesiv", megjithatë ajo pranoi se "filmi ka një atmosferë ndaj fundit të jetës së saj që është zemërthyes në saktësinë e tij".<ref>{{Cite web |last=Carrell |first=Severin |date=December 28, 2003 |title=Sylvia Plath film has lost the plot, says her closest friend |url=https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190119122340/https://www.independent.co.uk/news/media/sylvia-plath-film-has-lost-the-plot-says-her-closest-friend-84184.html |archive-date=January 19, 2019 |access-date=January 18, 2019 |website=The Independent|language=en}}</ref> Frieda Hughes, e cila ishte vetëm dy vjeçe kur humbi nënën e saj, u zemërua nga krijimi i materialeve argëtuese që trajtonin martesën e trazuar të prindërve të saj dhe vdekjen e nënës së saj. Ajo akuzoi publikun "që përtyp kritikë" se kërkonte të argëtohej nga tragjeditë e familjes së saj.<ref>{{Cite news |date=February 3, 2003 |title=Plath film angers daughter |work=BBC |url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306115426/http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2720021.stm |archive-date=March 6, 2016|language=en}}</ref> Në vitin 2003, Frieda reagoi ndaj kësaj situate me poezinë "My Mother" (Nëna ime), botuar për herë të parë në ''Tatler'':<ref>{{Cite news |last=Hughes, Frieda |author-link=Frieda Hughes |date=2003 |title=My Mother |work=The Book of Mirrors |url=http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120528162310/http://www.bloodaxebooks.com/articles.asp?id=62 |archive-date=May 28, 2012|language=en}}</ref> * Në veprën e tij "Ariel: Five Poems of Sylvia Plath" (1971), kompozitori amerikan Ned Rorem ka përshtatur në soprano, klarientë dhe piano poezitë "Words", "Poppies in July", "The Hanging Man", "Poppies in October" dhe "Lady Lazarus" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite book |last=Hubbard Claflin |first=Beverly |title=A Musical Analysis and Poetic Interpretation of Ned Rorem's Ariel |publisher=Arizona State University |year=1987|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Lieson Miller |first=Philip |date=December 1978 |title=The Songs of Ned Rorem |url=https://www.jstor.org/stable/945957 |journal=Tempo, Cambridge University Press |issue=127 |pages=25–31 |jstor=945957|language=en}}</ref> * Duke u mbështetur gjitihashtu në "Ariel", në veprën e tij "Six Poems by Sylvia Plath for solo soprano" (1975), kompozitori gjerman Aribert Reinmann ka muzikëruar pozitë "Edge", "Sheep in Frog", "The Couriers", "The Nighte Dances", dhe "Words" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Dobretsberger |first=Barbara |date=2002 |title=Aribert Reimann : Six Poems by Sylvia Plath |url=https://doi.org/10.3406/calib.2002.1443 |journal=Anglophonia/Caliban |volume=11 |issue=11 |pages=83–88 |doi=10.3406/calib.2002.1443 |url-access=subscription|language=en}}</ref> Më vonë, ai gjithashtu muzikëroi "Lady lazarus" (1992), po ashtu për soprano solo.<ref>{{Cite web |title=Lady Lazarus |url=https://www.schott-music.com/en/lady-lazarus-noc38625.html |access-date=2023-12-19 |website=www.schott-music.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Werbeagentur |first=Deutscher Tele Markt GmbH-Internet- und |date=2023-04-21 |title=HINWEIS: Symposium Aribert Reimann |url=https://www.sadk.de/programm/hinweis-symposium-aribert-reimann |access-date=2023-12-19 |website=www.sadk.de |language=de-DE}}</ref> * Kompozitoja finladenze Kaija Saariaho krijoi veprën pesëpjesëshe "From the Grammar of Dreams (1988) për soprano dhe mezzo a cappella<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/11110/From-the-Grammar-of-Dreams--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> e ndërtuar mbi një kolazh fragmentesh nga ''The Bell Jar dhe poezia "Paralytic"''.<ref>{{Cite web |date=January 20, 2012 |title=Saariaho: From the Grammar of Dreams; Farewell |url=https://www.classical-music.com/reviews/saariaho-1 |access-date=2023-12-19 |website=www.classical-music.com |language=en}}</ref> Vepra u riorganizua më vonë nga kompozitorja në një version për soprano dhe elektronikë (2002), ku këngëtarja ndërvepron me një regjistrim të zërit të saj.<ref>{{Cite web |title=From the Grammar of Dreams (version for soprano and electronics) {{!}} Kaija Saariaho |url=https://www.wisemusicclassical.com/work/14118/From-the-Grammar-of-Dreams-version-for-soprano-and-electronics--Kaija-Saariaho/ |access-date=2023-12-19 |website=www.wisemusicclassical.com |language=en}}</ref> Edhe pse e kompozuar si pjesë koncentrale, "''From the Grammar of Dreams"'' është vënë gjithashtu në skenë.<ref>{{Cite web |last=Vesa |first=Siren |date=2001-11-16 |title=Saariahon Unien kielioppi kiertueelle Britanniaan |url=https://www.hs.fi/kulttuuri/art-2000004011474.html |access-date=2023-12-19 |website=Helsingin Sanomat |language=fi}}</ref><ref>{{Cite news |last=Seibert |first=Brian |date=2013-02-28 |title=No Escaping the Shadow of a Legend |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2013/03/01/arts/dance/martha-graham-dance-company-at-the-joyce.html |access-date=2023-12-19 |issn=0362-4331|language=en}}</ref> * Kompozitorja amerikane Juliana Hall krijoi veprën "Lorelei" (1989) për mezzo-soprano, korno dhe piano, e cila është një përshtatje muzikore e pozisë me të njëjtin titull.<ref>{{Cite web |title=Lorelei |url=https://songofamerica.net/song/lorelei/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> Më herët, Hall kishte muzikëruar "The Night Dances" si një pjesë e ciklit të saj për soprano dhe piano "Night Dances", që përfshin tekste nga pesë poete.<ref>{{Cite book |last=Holder Brezna |first=Leena |url=https://digitalcommons.memphis.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2578&context=etd |title=The Night Dances: An Analysis of Juliana Hall's Night Dances (1987) |publisher=The University of Memphis |year=2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Shin |first=Il Hong |url=https://www.proquest.com/openview/4506e4dfa540a1376d742c073044fb29/ |title=Juliana Hall's World: Analysis of Night Dances (1987) and Christina's World (2016) |year=2023 |id={{ProQuest| }}|language=en}}</ref> Më vonë, ajo krijoi një cikël këngësh për soprano dhe piano tërësisht të kushtuar Plath-it, "Crossing The Water" (2011", i cili përfshin poezitë "Street Son", "Crossing The Watre", "Rhyme", dhe "Alicante Lullaby"<ref>{{Cite web |title=Hall |url=https://songofamerica.net/composer/hall-juliana/ |access-date=2023-12-19 |website=Song of America |language=en-US}}</ref> * Në ciklin e saj për soprano dhe piano "The Blood Jet" (2006), kompozitorja amerikane Lori Laitman ka muzikëruar pozitë "Morning Song", "The Rival", "Kindness" dhe "Balloons" të Sylvia Plath.<ref>{{Cite journal |last=Lines |first=Carol |date=Sep 1, 2007 |title=The Songs of Lori Laitman |url=https://www.thefreelibrary.com/The+Songs+of+Lori+Laitman.-a0172012935 |journal=Journal of Singing|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=March 6, 2011 |title=Lori Laitman, Composer – Catalog – The Blood Jet |url=http://artsongs.com/catalog/the-blood-jet.html |access-date=2023-12-19 |website=artsongs.com |language=en}}</ref> == Lista e publikimeve == === Përmbledhje poezish === * ''"The Colossus and Other Poems" (Kolosi dhe Poezi të Tjera)'' (1960, William Heinemann) * ''Ariel'' (1965, Faber & Faber) * ''"Three Women: A Monologue for Three Voices" (Tre Gra: Një Monolog për Tre Zëra)'' (1968, Turret Books)<ref>{{Cite web |title=Bonhams : Plath (Sylvia) Three Women. A Monologue for Three Voices... |url=https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190122094545/https://www.bonhams.com/auctions/24633/lot/381/ |archive-date=January 22, 2019 |access-date=January 21, 2019 |website=www.bonhams.com|language=en}}</ref> * ''"Crossing the Water" (Duke kaluar ujin)'' (1971, Faber & Faber) * ''"Winter Trees" (Pemët e Dimrit)'' (1971, Faber & Faber) * ''"The Collected Poems" (Poezitë e Përmbledhura)'' (1981, Faber & Faber) * ''"Selected Poems" (Poezi të Përzgjedhura)'' (1985, Faber & Faber) * ''"Ariel: The Restored Edition" (Ariel: Edicioni i Restauruar)'' (2004, Faber & Faber) * ''"The Poems of Sylvia Plath" (Poezitë e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Amanda Golden dhe Karen V. Kukil (në botim 2026, Faber & Faber) === Prozë dhe romane të mbledhura === * ''"The Bell Jar" (Kambana e qelqtë" botuar zi'', nën pseudonimin "Victoria Lucas" (roman, 1963, Heinemann) * ''"Letters Home: Correspodence 1950-1963" (Letra Shtëpie: Korrespondencë 1950–1963)'' (1975, Harper & Row, SHBA; Faber & Faber, Britani e Madhe) * ''"Johnnz Panic and the Bible of Dreams: Short Stories, Prose, and Diary Excerpts" (Johnny Panic dhe Bibla e Ëndrrave: Tregime të Shkurtra, Prozë dhe Fragmente Ditari)'' (1977, Faber & Faber) * ''"The Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Ted Hughes dhe Frances McCullough (1982, Dial Press) * ''"The Magic Mirror" (Pasqyra Magjike)'' (1989), teza e Plath në Kolegjin Smith * ''"The Unabridged Journals of Sylvia Plath" (Ditarët e Pashkurtuar të Sylvia Plath)'', redaktuar nga Karen V. Kukil (2000, Anchor Books) {{Sfn|Plath|2000}} * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 1" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 1)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2017, Faber & Faber) * ''"The Letters of Sylvia Plath, Volume 2" (Letrat e Sylvia Plath, Vëllimi 2)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg dhe Karen V. Kukil (2018, Faber & Faber) * ''"Mary Ventura and the Ninth Kingdom" (Mary Ventura dhe Mbretëria e Nëntë)'' (2019, Faber & Faber)<ref>{{Cite web |date=December 29, 2018 |title=Exclusive Sylvia Plath extract: Mary Ventura and the Ninth Kingdom |url=http://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124213759/https://www.theguardian.com/books/2018/dec/29/exclusive-sylvia-plath-extract-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom |archive-date=November 24, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Grady |first=Constance |date=January 22, 2019 |title=Sylvia Plath wrote this short story in 1952. It's now out in print for the first time. |url=https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112022844/https://www.vox.com/culture/2019/1/22/18188354/sylvia-plath-mary-ventura-and-the-ninth-kingdom-review |archive-date=November 12, 2020 |access-date=January 12, 2021 |website=Vox|language=en}}</ref> * ''"The Collected Prose of Sylvia Plath" (Proza e Përmbledhur e Sylvia Plath)'', redaktuar nga Peter K. Steinberg (2024, Faber & Faber) === Libra për fëmijë === * ''"The Bed Book" (Libri i shtratit)'', ilustruar nga Quentin Blake (1976, Faber & Faber) * ''"The It-Doesn'z-Matter-Suit" (Kostumi "Nuk ka rëndësi)'' (1996, Faber & Faber) * ''"Mrs. Cherry's Kitchen" (Kuzhina e Znj. Cherry)'' (2001, Faber & Faber) * ''"Collected Children's Stories" (Përmbledhje e Tregimeve për Fëmijë)'' (Mbretëria e Bashkuar, 2001, Faber & Faber) == Referencat == === Shënime === {{Listë shënimesh}} === Citime === {{Reflist|30em}} === Burimet === == Lidhje të jashtme == * Peter K. Steinberg's [https://te992faff27c68c1d.starter1ua.preservica.com/portal/de A celebration, this is] * [http://www.poets.org/poet.php/prmPID/11 Plath profile from American Academy of Poets] * [https://www.telegraph.co.uk/culture/culturepicturegalleries/8846565/Sylvia-Plath-drawings-at-The-Mayor-Gallery.html Sylvia Plath drawings at The Mayor Gallery] ''The Daily Telegraph'' * Works by Sylvia Plath at Faded Page (Canada) * [https://www.bl.uk/people/sylvia-plath Sylvia Plath] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503222714/http://www.bl.uk/people/sylvia-plath|date=May 3, 2017}} at the British Library * [http://voyager.library.uvic.ca/vwebv/holdingsInfo?bibId=2017999 Ted Hughes and Sylvia Plath collection] at University of Victoria, Special Collections * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/mp32k Sylvia Plath collection, 1952–1989], [https://rose.library.emory.edu/ Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library], Emory University Libraries * [http://pid.emory.edu/ark:/25593/v42kp Harriet Rosenstein research files on Sylvia Plath, 1910–2018], Stuart A. Rose Manuscript, Archives, and Rare Book Library, Emory University Libraries * [https://findingaids.smith.edu/repositories/3/resources/1282 Sylvia Plath Collection] at the Mortimer Rare Book Collection, Smith College Special Collections * {{Cite AV media |url=https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |title=The Lady in the Book – Sylvia Plath, portraits |date=2016 |last=Matthies |first=Gesa |place=France |access-date=September 13, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180914022331/https://www.smith.edu/poetrycenter/wp/the-lady-in-the-book/ |archive-date=September 14, 2018 |url-status=dead |ref=none|language=en}} * {{Cite AV media |url=https://www.anafilms.com/dvd-projection/the-lady-in-the-book/ |title=The lady in the book |date=2016 |last=Gesa Matthies |publisher=Ana Films |access-date=February 12, 2022 |ref=none|language=en}} * [https://www.bbc.co.uk/poetryseason/poets/sylvia_plath.shtml BBC] profile and video. [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml BBC archive]. Plath reading "Lady Lazarus" from ''Ariel'' (sound file) [https://www.bbc.co.uk/arts/poetry/outloud/plath.shtml] * [[iarchive:sim boston-phoenix 1981-01-27 10 4/page/n64/mode/1up|Review of "Sylvia Plath: A Dramatic Portrait"]] adapted by Barry Kyle, January 21, 1981 * National Portrait Gallery [https://npg.si.edu/exhibition/one-life-sylvia-plath One Life: Sylvia Plath] [[Kategoria:Shkrimtare amerikane]] pndmi9auq29oo8m3bpcuk7ysl7t90eb Vendbanimet e Kosovës 0 70770 2981416 2724378 2026-05-17T11:16:20Z ~2026-29607-52 187624 2981416 wikitext text/x-wiki '''Kosova''' karakterizohet me histori të gjatë të zhvillimit të vendbanimeve, të tipeve të ndryshme. Vendbanimet [[ilire]] ishin kryesisht në bregore, aty ku mund të punohej toka më lehtë, ku mund të kultivoheshin kafshët dhe ku popullata e ndiente veten më të sigurtë. Depërtimet [[Romakët|romake]] në Kosovë ndikuan në ndërtimin e vendbanimeve në udhëkryqe, pranë rrugëve të rëndësishme. Ato dalloheshin në aspektin planimetrik nga ato ilire,si p.sh.Ulpiana etj. Nga koha ilire në Kosovë kanë mbetë vendbanime të quajtura kala të cilat janë shfrytëzuar më vonë sidomos në mesjetë. Zhvillimi i civilizmit [[bizant]]in e [[sllavët|sllav]] dhe ndërtimi i kishave ndikoi në zhvilimin e vendbanimeve pran objekteve të tilla sakrale. Administrimi [[Perandoria Osmane|turko-osman]] rreth pesëshekullor i ka lënë shenja të tjera në vendbanimet e Kosovës. Sellja e fesë islame dhe ndërtimi i objekteve fetare islame, ndikoi dukshëm e veçanarisht të vendbanimeve me tipare të tjera si ndërtimi i xhamive, shtëpive të rrethuara me mure, me rrugë të ngushta e pa planimetri të caktuar në mungesë të institucioneve shtetërore të planit. Kosova për një kohë të gjatë ishte vend agrar, me pjesëmarrje të madhe të popullsisë bujqësore dhe [[Fshati|fshatare]]. Vendbanimet, sidomos ato fshatare (rurale) kanë lidhje me tipin e ekonomisë dhe kushtet natyrore (relievin, ujin, tokën, përbërjen gjeologjike). Varësisht nga kombinimi i këtyre kushteve, dallohen edhe vendbanimet sipas formës, tipit,madhësisë, funksionit. == Shih edhe == * [[Lista e vendbanimeve në Kosovë]] * [[Vendbanimet e Kosovës sipas komunave]] [[Kategoria:Gjeografia e Kosovës]] [[Kategoria:Gjuha shqipe]] {{KO-gjeo-cung}} sm3cfz6iwo6gvp486elyxzl3x5bqtdb Diskutim:Kombëtarja shqiptare e futbollit 1 74420 2981310 2976124 2026-05-17T04:17:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kombëtarja shqiptare e futbollit/Arkivi 1]] 2981310 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kombëtarja shqiptare e futbollit/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 0qanfqvg5dggex5ux1fa3qv4x54ukg7 Dafina Zeqiri (këngëtare) 0 78331 2981365 2853404 2026-05-17T05:20:57Z Ritamaliqi 128959 Rregullova gabimet drejtshkrimore 2981365 wikitext text/x-wiki {{Ngjan me CV|date=tetor 2024}} '''Dafina Zeqiri''' ([[14]] [[prill]] [[1991]], Varberg, [[Suedi]]) është këngëtare dhe autore këngësh, e cila ka filluar të merret me muzikë që nga mosha 10 vjeçare kur mori pjesë në një festival për fëmijë në Suedi me një këngë në gjuhën angleze të cilën e kishte shkruajtur vetë. Në moshën 16 vjeçare ajo u rikthye në Kosovë dhe i dhuroidëgjueseve hit pas hiti. Ajo u bë pjesë e TOP listave të televizioneve dhe radiove lokale dhe në shumë raste i kryesonte ato. Me zërin e kendshëm, sharmin, stilin unik, dhe paraqitjen mjaft atraktive skenike, e bënë që tani '''Dafina''' të radhitet ndër këngëtaret me të dashura dhe me të kerkuara në trevat Shqip folëse, ku numron mbi 15 vite karrierë aktive, e çdo ditë e më shumë ajo cilësohet si artistja e pa konkurrenc e tregut Shqiptarë. ==Biografia== Dafina Zeqiri me nofken Duffy'e lindi me 14 prill 1991, në Varberg, por u rrit ne qytetin Malmo ne Suedi. Që në moshë të re u interesua per muzikën dhe duke u inspirur prej nënës se saj (Njëkohëshisht këngëtare e famshme ne Kosovë). Duke nisur si shkrimtare tekstesh tashmë Dafina ka arritur të bëhet një ndër këngëtaret më të njohura. E kështu as medaljet s'mungojnë për ketë talent te ri: Në vitin - 2007, fitoi në Polifest, me këngen "Rrallë e përmallë" kur ishte shumë e re, vetëm 16-Vjeçare Ndërsa në vitin - 2008 kur Dafina ishte vetem 17-vjeçare bëri një BOOM tjetër në Polifest me këngën “Adios” dhe u shpërblye me çmimin e publikut që ky çmin sigurisht qe do të thotë shumë për një këngëtar. Po në vitin 2008, lëshoi në treg albumin e saj të parë me titull "KnockDown". Vijon pjesëmarrja në Këngen Magjike 2008 ku mori çmimin "Magjia e Parë" me këngen "Bateritë"!, këng kjo e cila u pëlqye mjaft shumë nga të gjithë. Në vitin - 2009 fama e saj u shtua pas gares se kërcimeve në "Op Labi Party (Viti i ri 2009)" ku Dafina fitoi garën karshi këngëtareve më të njohura në Kosovë, pasii që kërcimi i saj ishte vërtet mahnitës. Po në vitin 2009 suksesi vazhdon me dy bashkëpunime mjaft të mirëpritura nga publiku me këngëtarët e njohur si Blero & F-Kay në këngën "La vida Loca" dhe me Capital T & 2po2 "Shumë Nalt". Të dyja këngët u shëndërruan në hitet e verës 2009. Në maj të vitit 2009 fitoi çmimin "Best RNB" në Top Fest 6 me këngën "Dua që ta di" këng e cila pati një sukses mjaft të madh ku më pas Duffy`e i realizoi edhe Remix-in kësaj kënge të cilen e bëri Dj i mirënjohur Dj-Zap. Në gusht, u shpall "Femra Superstar 2009" në Teksteshqip.com Në shtator, mori pjesë në Polifest me këngen "Amazing Girl" dhe fitoi çmimin e publikut për të tretën herë. Gjatë vitit 2009 2 videoklipe shumë të sukseshme: "Shumë Larg" (Pulla Pictures) dhe "Amazing Girl" (Entermedia). Rritja e suksesit të saj ngjan me trajektoren e një rrakete kozmike në qiell të hapur dhe fansat presin me padurim se si do e dominojë Duffy`e skenën e muzikës shqiptare edhe gjatë vitit 2010. Dafina ka deklaruar se gjatë vitit 2010 do të realizoj disa këngë me videoklipe si dhe albumin me këngë krejtësisht të reja i cili do të del në treg në vere. Në shkurt 2010, Dafina ka deshmuar se ka nje vokal te mrekullueshem duke kenduar live ne RTK `Oxygen` ku kendoi dy kenge. Ne shqip `Kenga qe ta kendova` dhe ne anglisht "Stupid in love". Pas ketij emisioni, Dafina Zeqiri udhetoi per ne Australi per te xhiruar klipin e kenges me te re ne gjuhen angleze "ROCK THIS CLUB". Videoklipi i këngës “Amazing Girl” nga Dafina Zeqiri ishte fituesi kryesor i edicionit të kaluar të Videofestit Muzikor, duke rrëmbyer edhe çmimin për videospotin më të mirë, duke zënë vendin e parë "Best Of All". Dafina Zeqiri bashkëpunoi me producentin e Cameron Diaz, apo me koreografin e Britney Spears, në videoklipin e këngës “Rock this club”. Së fundmi ka lançuar klipin e këngës “Rock this club”, një këngë në gjuhën angleze pasi sic shprehet ajo “cdo këngëtar e ka ëndërr që këngët e tij të transmetohen dhe në stacione të huaja”. Zeqiri rrëfen në intervistë se për këngën e re, producenti Shaneal së bashku me kompozitorin që ka finalizuar këngën, Lazi Boi, kanë bashkëpunuar më parë me këngëtaren e mirënjohur Rihanna. “Janë të shumtë njerëzit të cilëve u detyrohem një faleminderit të madhe: i pari dhe më i rëndësishmi është Krenari (Keni), që më ka ndihmuar pafundësisht shumë, si dhe shumë njerëz të tjerë, të afërm e miq të tij”, thotë Dafina duke shtuar ndër të tjera se në art nuk sheh konkurrencë por respekton koleget. “Aspak, sepse i respektoj së shumti kolegët e mi. Për mua, të gjithë kanë vendin e vet, të gjithë kanë stilin e vet. Unë krenohem me sukseset e kolegëve të mi, lumturohem për ta, sepse ne jemi shqiptarë dhe duhet ta përkrahim njëri-tjetrin!”. Dafina mori pjese edhe ne nje koncert te realizuar ne Kosove nga rap-kengetari i njohur Snoop Dogg dhe u prit shum mire nga publiku. Ne tetor te vitit 2010 ka bashkpunuar me 2po2 dhe Tuna Sejdiu me kengen "Vibe", ku u be nje hit i vertet,dhe nga aty thonin shum se Dafina Zeqiri ka me te nje ze vertet te talentuar. Ne dhjetor te vitit 2010 Dafina bashkpunoj me Ledri Vula (nga grupi i mir njohur shqiptar Skillz),kenga quhej "Pom pelqen", edhe ketu shpertheu me nje Boom te vertet Hiti. Ne vitin 2011 kendoj per festen e vitit te ri kengen "Kur shkove ne Kuybet", ku dhe tregoj talentin edhe per kenget popullore,dhe i hyri ne zemer edhe me shum njerzeve,qe fitoj dhe me shum fansa. Po ashtu ne ate vit ajo shkoj prap ne Australi ku xhiroj kengen e saj " Dangeoursly in love ",ku ne spot eshtë vet Dafina dhe i dashuri i saj Krenar Cocaj. Kjo kenge u be nje skandal per shume njerez. Ne vitin 2011 kenga e saj "My swag" eshte nje nder kenger me te pelqyera nga publiku po ashtu ne fund te atij viti Dafina lansoi edhe kengen "Supernova" dhe albumin e saj te dytë i cili permban 17 kengë kurse viti 2012 ishte edhe me i suksesshem.Tani per tani Dafina eshtë nje nder kengtare ,me te famshme ne Kosovë por edhe jasht saj duke ber per vet miliona adhurues... Dafina nuk u ndal duke bere bashkupime me Ledri Vula (rapperin e njohur) ku lansoi dy kenge me titujt "Pom pelqen" dhe "tonight". Vazhdoi edhe e vetme me nje hairstyle te ri ne kengen "Veq ti" ku u perkthye ne anglisht "You Love" dhe me nje kenge qe u be hit "Bloodah" dhe kenga e jo te fundit e saj "Time out".Beri bashkpunim me grupin KAOS (Vig poppa dhe Lumi-B) "Veq met pas ty"... Dafina vazhdon edhe me tutje si nje kengtare e suksesshme.! ==Këngët== {| class="wikitable sortable" |- ! Viti !! Kenga |- | '''2006'''||Gënjeshtare<br/>Get it On<br/>Harrimi i dashurisë |- | '''2007''' || Rrall e përmall<br/>Shoku i tij<br/> |- | '''2008''' || Adios<br/>Bateritë<br/>I pabesë<br/>I pabese Remix<br/>Just me<br/>Ka stop ka bllok<br/>Kabare<br/>Meshkujt si ti<br la vida loca |- | '''2009''' || Bateritë (Remix)<br/>Dua që ta di<br/>Dua që ta di Remix<br/>Zi e terr<br/>Shum lart <br/>Always and forever<br/>Amazing girl<br/>Amazing girl remix<br/>Star card<br/> |- |-'''2010'''|| Rock this club | '''2011''' || Pom pelqen<br/>My swag<br/>Dangerously In Love |- | '''2012''' || Supernova<br/>Tonight<br/>Your love |- | '''2013''' || Veq ti<br/>Bloodah<br/> |- | '''2014''' || time out<br/>veq met pas ty<br/>ajt se ki mem pas<br/> | '''2017''' || Four Seasons<br/> | '''2019''' || Lule Lule (ft.Lumi B)<br/>Bye Bye (Tayna ft. Dafina) [[Kategoria:Lindje 1989]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Shqiptarë në Suedi]] [[Kategoria:Gra me prejardhje nga Kosova]] h6zlesa817adxq3yofsg59mmv09kwlf Visi 0 78888 2981376 1900077 2026-05-17T06:27:30Z Carsten Steger 133962 Aerial image of Vis inserted. 2981376 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Croatia - Vis.PNG|thumb|right|300px| vendodhja e ishullit Vis]] [[Skeda:Aerial image of Vis (view from the southwest).jpg|thumb|right|300px]] '''Visi''' është ishull në [[Deti Adriatik|detin Adriatik]], në pjesën [[Kroacia|kroate]] të Adriatikut. == Pozita gjeografike == Visi është ishulli më i largët nga grupi i ishujve të mësëm. Nga bregdeti dalmat është larg 45-55 km, mvarësisht nga cila pikë matet largësia e tij nga bregdeti. Ishulli më i afërt i tij është ishulli [[Hvar]] i cili është larg tij 18 km. ndërsa më së afërmi bregdetit Italian nga qyteti Visa është larg 147 km. Sipërfaqja e ishullit Vis është 90.3 km2. Gjatësia e vijës bregdetarëe të Visit është rreth 77 km. Ishulli Vis është i lidhur me tragete me [[Spliti]]n ndërsa gjat verës edhe me [[Ascona|Asconën]], [[Pescara|Pescaren]] të bregdetit [[Italia]]n. == Klima == Klima e ishullit Vis i takon ttipit adriatik të klimës mesdhetare, me verëra të thata dhe të nxehta me dimra të butë dhe të lagësht. Temperatura mesatare vjetore është 16&nbsp;°C. Temperatura mesatare gjat verës është 2-3&nbsp;°C më e ulët se në bregdet, ndërsa gjat dimrit më e lartë. Të rreshurat mesatare janë 800 mm, diqka më oak se në ishujt fqinj, ndërsa përshkak të bdërtimit gjeologjik ky ishull ka burime më të shumta të ujit të pijshëm në krahasim me ishujt tjerë fqinjë. == ekonomia == {{HR-gjeo-cung}} [[Kategoria:Ishuj]] cer62n8byg2fwytskgu6x5ugkj5lw8d Rajoni i Prizrenit 0 105756 2981233 2654957 2026-05-16T22:02:46Z ~2026-29607-52 187624 2981233 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name =Rajoni i Prizrenit <br> District of Prizren | native_name =Призренски округ<br />Prizrenski okrug |Gjuha vendase = | settlement_type = Rajon | nicknames = | mottoes = | image_flag = | flag_link = Flamuri | image_seal = | seal_link = Stema | seal_size =60px | image_skyline = | image_caption = | image_skyline_gjerësia = <!--Administrimi territorial--> |Shteti =Kosova |Shteti federal = |Rajoni = |Kryeqyteti = [[Prizreni]] |Guvernorati = |Qarku = |Bashkia = |Komuna = |Konteja = |Komuniteti Autonom = |Provinca = |Distrikti = |Kantoni = |Departamenti = |Famullia civile = |Krahina etnografike/gjeografike = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja =1,397 km<sup>2</sup><br>(539 sq mi) |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja Tokë = |Sipërfaqja Ujë = | population_total =331,670 | population_total_viti =2011 |Dendësia =240/km<sup>2</sup> (610/sq mi) |Zona urbane = |Zona metropolitane = <!-- Të dhëna--> |Lartësia = | population_demonym = | established_date = |Zona Kohore =[[Central European Time|CET]] +1 |Ora Verore =[[Central European Summer Time|CEST]] +2 | postal_code =20000 |Prefiksi = | registration_plate =04 |Aeroporti = |Kryetari i Bashkisë = |Asambleja rajonale = |Partia udhëheqëse = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map =Prizren in Kosovo (Kosovo independent).svg | image_map_shënimi = | map_caption = | map_size = | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= | gjer_m= | gjer_s= | gjer_dr = | gjat_g= | gjat_m= | gjat_s= | gjat_dr = <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = }} '''Rajoni i Prizrenit''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Призренски округ ''Prizrenski okrug'', [[Gjuha turke|turqisht]]: ''Prizren ili'') është njëri nga shtatë [[Rajonet e Kosovës|rajonet]] e [[Kosova|Kosovës]]. Kryeqendra është qyteti i [[Prizreni]]t. == Njësitë vendore == Rajoni i Prizrenit përfshin 6 komuna dhe 195 vendbanime. {| class="wikitable sortable" |- !Komuna !Popullsia <small>(2011)</small> !Sipërfaqja <small>(km2)</small> !Dendësiteti <small>(km2)</small> !Vendbanime |- | [[Komuna e Prizrenit]] | 177,781 | 284 | 626.0 | 74 |- | [[Komuna e Therandës]] | 59,722 | 306 | 178.5 | 42 |- | [[Komuna e Malishevës]] | 54,613 | 361 | 165.4 | 43 |- | [[Komuna e Sharrit]] | 33,997 | 435 | 78.2 | 35 |- | [[Komuna e Mamushës]] | 5,507 | 11 | 500.6 | – |-class="sortbottom" bgcolor="#e0e0e0" | '''Rajoni i Prizrenit''' | 331,670 | 1,397 | 237.4 | 195 |} == Shiko edhe == * [[Distrikti i Prizrenit]] * [[Komuna e Prizrenit]] * [[Rajonet e Kosovës]] * [[Sanxhaku i Prizrenit]] == Lidhje të jashtme == {{Kosova}} == Referimet == {{reflist}} [[Kategoria:Rajonet administrative të Kosovës|Prizren]] [[Kategoria:Rajoni i Prizrenit]] 3olkakt4nhx0bg3xnbyb3slb9ai6n2y Rajonet administrative të Kosovës 0 105758 2981236 2723182 2026-05-16T22:21:33Z ~2026-29607-52 187624 një paragraf shpjegues 2981236 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = Rajonet administrative të Kosovës | map = Harta e Rajoneve të Kosovës (me emra).svg | category = Rajon shtetëror | territory = [[Kosova|Republika e Kosovës]] | upper_unit = [[Kushtetuta e Kosovës]] | current_number = 7 | population_range = | area_range = | subdivision = [[Komunat e Kosovës]] }} '''Rajonet administrative të Kosovës''' të njohura edhe si distrikte ose qarqe janë gjithësej 7. Kjo ndarje bazohet në sistemin administrativ që ka për qëllim lehtësimin e menaxhimit dhe qeverisjes lokale. Secili rajon përfshin disa komuna dhe ka një qendër kryesore administrative. Rajonalizimi administrativ i Kosovës në shtatë rrethe kryesore përfaqëson një strukturë të ndërmjetme organizative, e cila koordinon funksionet e pushtetit qendror me atë lokal pa krijuar një nivel të tretë të qeverisjes nën Kushtetutë. Këto rajone — me qendra në Prishtinë, Mitrovicë, Prizren, Pejë, Gjilan, Ferizaj dhe Gjakovë — shërbejnë kryesisht si njësi territoriale për organizimin e institucioneve kyçe shtetërore, si Gjykatat Themelore, Prokuroritë, rrjetet e Shpërndarjes së Energjisë (KEDS), si dhe për mbledhjen e të dhënave statistikore nga Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK). Megjithëse komunat mbeten njësitë kryesore të vetëqeverisjes lokale me autonomi të plotë ekzekutive, ky ndarje rajonale luan një rol strategjik në planifikimin hapsinor, zhvillimin ekonomik të balancuar dhe menaxhimin efikas të shërbimeve publike në mbarë vendin. Këto distrikte kanë një rol kyç në qeverisjen dhe ndarjen territoriale të Kosovës. Secili prej tyre përfaqëson një pjesë të rëndësishme të mozaikut të historisë, kulturës dhe zhvillimit të vendit. == Paraqitja në tabelë == {| class="sortable wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! Rajoni administrativ!! Harta !! Sipërfaqja<br />km² !! Popullsia<br />2011 !! Dendësia<br />për km² !! Komunat !! Vendbanime |- align=center valign=top | [[Rajoni i Ferizajit]] | [[Skeda:Rajoni i Ferizajt në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,030 | 185,806 | 180 | align=left| * [[Ferizaj]] * [[Hani i Elezit]] * [[Kaçaniku]] * [[Shtime]] * [[Shtërpcë]] | 126<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Ferizajt|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/ferizaj.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=14 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514182539/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/ferizaj.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Gjakovës]] | [[Skeda:Rajoni i Gjakovës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,129 | 194,672 | 170 | align=left| * [[Deçani]] * [[Gjakova]] * [[Juniku]] * [[Rahoveci]] | 170<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Gjakovës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjakove.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022213/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjakove.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Gjilanit]] | [[Skeda:Rajoni i Gjilanit në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,206 | 180,783 | 150 | align=left| * [[Gjilani]] * [[Dardana]] * [[Kllokoti]] * [[Parteshi]] * [[Ranillugu]] * [[Vitia]] | 287<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Gjilanit|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjilan.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022619/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjilan.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Mitrovicës]] | [[Skeda:Rajoni i Mitrovicës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 2,077 | 272,247 | 110 | align=left| * [[Albaniku]] * [[Mitrovica]] * [[Mitrovica Veriore]] * [[Skënderaji]] * [[Vushtrria]] * [[Zubin Potoku]] * [[Zveçani]] | 267<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Mitrovicës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/mitrovice.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=1 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901024851/https://www.gjiganti.com/kosova/komunat/mitrovice.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Pejës]] | [[Skeda:Rajoni i Pejës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,365 | 174,235 | 130 | align=left| * [[Peja]] * [[Komuna e Burimit|Burimi]] * [[Klina]] | 118<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Pejës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/peje.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=1 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901025234/https://www.gjiganti.com/kosova/komunat/peje.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Prishtinës]] | [[Skeda:Rajoni i Prishtinës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 2,470 | 477,312 | 223 | align=left| * [[Drenasi]] * [[Graçanica]] * [[Fushë Kosova]] * [[Lipjani]] * [[Artana]] * [[Komuna e Kastriotit|Kastrioti]] * [[Komuna e Besianës|Besiana]] * [[Prishtina]] | 298<ref>{{cite web|title=Komunat e Rajonit të Prishtinës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prishtine.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=29 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230735/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prishtine.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Prizrenit]] | [[Skeda:Rajoni i Prizrenit në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,397 | 331,670 | 240 | align=left| * [[Komuna e Sharrit|Sharri]] * [[Malisheva]] * [[Mamusha]] * [[Prizreni]] * [[Komuna e Therandës|Theranda]] | 195<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Prizrenit|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prizren.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022645/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prizren.html|url-status=dead}}</ref> |} == Shih edhe == * [[Komunat e Kosovës]] * [[Njësitë administrative të Kosovës]] * [[Krahinat etnogjeografike të Kosovës]] == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * https://kk.rks-gov.net/ [[Kategoria:Rajonet e Kosovës]] tscgz81pyidm2ldgpko43v91rih6a8t 2981237 2981236 2026-05-16T22:23:21Z ~2026-29607-52 187624 2981237 wikitext text/x-wiki {{Infobox subdivision type | name = Rajonet administrative të Kosovës | map = Harta e Rajoneve të Kosovës (me emra).svg | category = Rajon shtetëror | territory = [[Kosova|Republika e Kosovës]] | upper_unit = [[Kushtetuta e Kosovës]] | current_number = 7 | population_range = | area_range = | subdivision = [[Komunat e Kosovës]] }} '''Rajonet administrative të Kosovës''' të njohura edhe si distrikte ose qarqe janë gjithësej 7. Kjo ndarje bazohet në sistemin administrativ që ka për qëllim lehtësimin e menaxhimit dhe qeverisjes lokale. Secili rajon përfshin disa komuna dhe ka një qendër kryesore administrative. Rajonalizimi administrativ i Kosovës në shtatë rrethe kryesore përfaqëson një strukturë të ndërmjetme organizative, e cila koordinon funksionet e pushtetit qendror me atë lokal pa krijuar një nivel të tretë të qeverisjes nën Kushtetutë. Këto rajone — me qendra në Prishtinë, Mitrovicë, Prizren, Pejë, Gjilan, Ferizaj dhe Gjakovë — shërbejnë kryesisht si njësi territoriale për organizimin e institucioneve kyçe shtetërore, si Gjykatat Themelore, Prokuroritë, rrjetet e Shpërndarjes së Energjisë (KEDS), si dhe për mbledhjen e të dhënave statistikore nga Agjencia e Statistikave të Kosovës (ASK). Megjithëse komunat mbeten njësitë kryesore të vetëqeverisjes lokale me autonomi të plotë ekzekutive, kjo ndarje rajonale luan një rol strategjik në planifikimin hapsinor, zhvillimin ekonomik të balancuar dhe menaxhimin efikas të shërbimeve publike në mbarë vendin. Këto distrikte kanë një rol kyç në qeverisjen dhe ndarjen territoriale të Kosovës. Secili prej tyre përfaqëson një pjesë të rëndësishme të mozaikut të historisë, kulturës dhe zhvillimit të vendit. == Paraqitja në tabelë == {| class="sortable wikitable" |- bgcolor=#cccccc ! Rajoni administrativ!! Harta !! Sipërfaqja<br />km² !! Popullsia<br />2011 !! Dendësia<br />për km² !! Komunat !! Vendbanime |- align=center valign=top | [[Rajoni i Ferizajit]] | [[Skeda:Rajoni i Ferizajt në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,030 | 185,806 | 180 | align=left| * [[Ferizaj]] * [[Hani i Elezit]] * [[Kaçaniku]] * [[Shtime]] * [[Shtërpcë]] | 126<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Ferizajt|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/ferizaj.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=14 maj 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160514182539/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/ferizaj.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Gjakovës]] | [[Skeda:Rajoni i Gjakovës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,129 | 194,672 | 170 | align=left| * [[Deçani]] * [[Gjakova]] * [[Juniku]] * [[Rahoveci]] | 170<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Gjakovës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjakove.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022213/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjakove.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Gjilanit]] | [[Skeda:Rajoni i Gjilanit në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,206 | 180,783 | 150 | align=left| * [[Gjilani]] * [[Dardana]] * [[Kllokoti]] * [[Parteshi]] * [[Ranillugu]] * [[Vitia]] | 287<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Gjilanit|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjilan.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022619/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/gjilan.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Mitrovicës]] | [[Skeda:Rajoni i Mitrovicës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 2,077 | 272,247 | 110 | align=left| * [[Albaniku]] * [[Mitrovica]] * [[Mitrovica Veriore]] * [[Skënderaji]] * [[Vushtrria]] * [[Zubin Potoku]] * [[Zveçani]] | 267<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Mitrovicës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/mitrovice.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=1 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901024851/https://www.gjiganti.com/kosova/komunat/mitrovice.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Pejës]] | [[Skeda:Rajoni i Pejës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,365 | 174,235 | 130 | align=left| * [[Peja]] * [[Komuna e Burimit|Burimi]] * [[Klina]] | 118<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Pejës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/peje.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=1 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200901025234/https://www.gjiganti.com/kosova/komunat/peje.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Prishtinës]] | [[Skeda:Rajoni i Prishtinës në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 2,470 | 477,312 | 223 | align=left| * [[Drenasi]] * [[Graçanica]] * [[Fushë Kosova]] * [[Lipjani]] * [[Artana]] * [[Komuna e Kastriotit|Kastrioti]] * [[Komuna e Besianës|Besiana]] * [[Prishtina]] | 298<ref>{{cite web|title=Komunat e Rajonit të Prishtinës|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prishtine.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=29 korrik 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170729230735/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prishtine.html|url-status=dead}}</ref> |- align=center valign=top | [[Rajoni i Prizrenit]] | [[Skeda:Rajoni i Prizrenit në Hartën e Kosovës.svg|100px]] | 1,397 | 331,670 | 240 | align=left| * [[Komuna e Sharrit|Sharri]] * [[Malisheva]] * [[Mamusha]] * [[Prizreni]] * [[Komuna e Therandës|Theranda]] | 195<ref>{{cite web|title=Komunat në rajonin e Prizrenit|url=http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prizren.html|website=Gjiganti.com|accessdate=7 tetor 2017|language=sq|archive-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180828022645/http://www.gjiganti.com/kosova/komunat/prizren.html|url-status=dead}}</ref> |} == Shih edhe == * [[Komunat e Kosovës]] * [[Njësitë administrative të Kosovës]] * [[Krahinat etnogjeografike të Kosovës]] == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * https://kk.rks-gov.net/ [[Kategoria:Rajonet e Kosovës]] hkcyyzuq1unievf3ef67rvo7fczd6gc Lëvizja për Integrim dhe Bashkim 0 105836 2981432 2407547 2026-05-17T11:53:07Z FjalaePopullit 183894 FjalaePopullit zhvendosi faqen [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim]] te [[Lëvizja Kombëtare për Integrim dhe Bashkim]] 2407547 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} '''Lëvizja për Integrim dhe Bashkim''' (LIB), si vazhdimësi e drejtpërdrejt e LKÇK-së, është organizatë politike legale e cila përpiqet për zgjidhjen e drejtë të çështjes së pazgjidhur shqiptare. Nisur nga fakti se: * synimi historik i popullit shqiptar për bashkim kombëtar nuk është realizuar; * populli shqiptar kundër vullnetit të tij është coptuar në disa shtete; * popullit shqiptar që jeton në Kosovë nuk i njihet e drejta për vetëvendosje si dhe përballet me rrezikun e humbjes së identitetit të vet kombëtar; * popullit shqiptar që jeton në trojet e veta në Maqedoni, Serbi dhe Mal të Zi nuk i njihet e drejta e tij për vetëvendosje deri në shkëputje; * populli shqiptar ka të drejtë të jetojë i bashkuar në një shtet; * për të realizuar bashkimin kombëtar, populli shqiptar ka nevojë për një politikë mbarëkombëtare, e cila e shtron dhe e zgjidh drejtë çështjen e pazgjidhur shqiptare; * zgjidhja e drejtë e çështjes shqiptare, në rend të parë është interes jetik kombëtar dhe kusht për të vendosur paqe të qëndrueshme në rajon e më gjerë; * populli shqiptar i bashkuar në një shtet, do të bëhet i barabartë me popujt e tjerë në zhvillimet e përgjithshme ndërkombëtare; * duke qenë të bashkuar në një shtet krijohen kushte më të mira për të shfrytëzuar gjithë potencialin njerëzor, politik, shkencor, kulturor, ekonomik etj., në funksion të zhvillimit dhe përparimit të kombit; * populli shqiptar ka të drejtën e natyrshme për të jetuar i lirë dhe i bashkuar edhe duke u bazuar në të drejtën e kombeve për vetëvendosje. Prandaj: * Lëvizja për Integrim dhe Bashkim përpiqet për bashkimin e popullit shqiptar që jeton në trojet e veta në një shtet të vetëm. * Krahas qëllimit kryesor, Lëvizja për Integrim dhe Bashkim do të punojë me përkushtim të lartë edhe për integrime brenda kombëtare. Gjithashtu do të merret me të gjitha fushat e jetës së qytetarëve dhe shqetësimet e tyre të përditshme. Do të punojë me ngulm për të përmirësuar gjendjen e tyre ekonomike dhe shoqërore, do të jetë zë i fuqishëm në të gjitha nivelet e organizuara të shoqërisë sonë. [[Kategoria:Lëvizje politike]] dq5ri7y22jk2fybns2nwd0lyuf7ztiv 2981436 2981432 2026-05-17T11:55:19Z FjalaePopullit 183894 FjalaePopullit zhvendosi faqen [[Lëvizja Kombëtare për Integrim dhe Bashkim]] te [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim]] përmes ridrejtimi 2407547 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} '''Lëvizja për Integrim dhe Bashkim''' (LIB), si vazhdimësi e drejtpërdrejt e LKÇK-së, është organizatë politike legale e cila përpiqet për zgjidhjen e drejtë të çështjes së pazgjidhur shqiptare. Nisur nga fakti se: * synimi historik i popullit shqiptar për bashkim kombëtar nuk është realizuar; * populli shqiptar kundër vullnetit të tij është coptuar në disa shtete; * popullit shqiptar që jeton në Kosovë nuk i njihet e drejta për vetëvendosje si dhe përballet me rrezikun e humbjes së identitetit të vet kombëtar; * popullit shqiptar që jeton në trojet e veta në Maqedoni, Serbi dhe Mal të Zi nuk i njihet e drejta e tij për vetëvendosje deri në shkëputje; * populli shqiptar ka të drejtë të jetojë i bashkuar në një shtet; * për të realizuar bashkimin kombëtar, populli shqiptar ka nevojë për një politikë mbarëkombëtare, e cila e shtron dhe e zgjidh drejtë çështjen e pazgjidhur shqiptare; * zgjidhja e drejtë e çështjes shqiptare, në rend të parë është interes jetik kombëtar dhe kusht për të vendosur paqe të qëndrueshme në rajon e më gjerë; * populli shqiptar i bashkuar në një shtet, do të bëhet i barabartë me popujt e tjerë në zhvillimet e përgjithshme ndërkombëtare; * duke qenë të bashkuar në një shtet krijohen kushte më të mira për të shfrytëzuar gjithë potencialin njerëzor, politik, shkencor, kulturor, ekonomik etj., në funksion të zhvillimit dhe përparimit të kombit; * populli shqiptar ka të drejtën e natyrshme për të jetuar i lirë dhe i bashkuar edhe duke u bazuar në të drejtën e kombeve për vetëvendosje. Prandaj: * Lëvizja për Integrim dhe Bashkim përpiqet për bashkimin e popullit shqiptar që jeton në trojet e veta në një shtet të vetëm. * Krahas qëllimit kryesor, Lëvizja për Integrim dhe Bashkim do të punojë me përkushtim të lartë edhe për integrime brenda kombëtare. Gjithashtu do të merret me të gjitha fushat e jetës së qytetarëve dhe shqetësimet e tyre të përditshme. Do të punojë me ngulm për të përmirësuar gjendjen e tyre ekonomike dhe shoqërore, do të jetë zë i fuqishëm në të gjitha nivelet e organizuara të shoqërisë sonë. [[Kategoria:Lëvizje politike]] dq5ri7y22jk2fybns2nwd0lyuf7ztiv Kategoria:Fshatra në Rrethin e Lushnjës 14 110181 2981230 1903742 2026-05-16T21:06:32Z ~2026-29542-03 187622 Shtova emrin e fshatit Murriz-Peqin , qe mungonte ne kete list 2981230 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Fshatra në Shqipëri|L]] Murriz -Peqin 698opqy8qp46fdoy8y3w4sfxlgxbgi3 Cfir 0 114021 2981398 2980391 2026-05-17T09:10:28Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981398 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Cfir, Mallakstër | name (Rasa dhanore) = Cfirit | image_skyline = | Shteti = Shqipëria | Rrethi = Rrethi i Mallakastrës | Komuna = Komuna Aranitas | postal_code = | Sipërfaqja = | population_total = | Regj. i popullsisë = | Dend. e popullsisë = | website = <!--- Koordinatat ----> | Kordinatat = 40.6346411, 19.8184532 | Gjerësia = | Gjatësia = | Lartësia = 657 }} '''Cfiri''' është një [[Fshati|fshat]] në [[Komuna Aranitas|komunën Aranitas]] në [[rrethin e Mallakastrës]] të [[Shqipëria|Shqipërisë]]. == Gjeografia == Eshte nje vende me tipare kodrinore tipike i vendosur nën [[Lista e Monumenteve në Shqipëri|Kalan e Cfirit]] e cila është e vendosur në kodrën me të njejtin emër ( kodra e dytë ne Mallakastër me një lartësi prej 657 m mbi nivelin e detit) Kufizohet në : -Jugperëndim dhe Perëndim me fshatin [[Panahor]] -Lindje me fshatin [[Metoh]]. -Jug me fshatin [[Aranitas]] -Veri me fshatin [[Ngraçan|Ngracan]] dhe [[Ngjeqar]] Fshati shtrihet kryesisht ne pllajn e kodres se [[Cfir|Cfirit]] . Kryesisht kodrinor dhe i thyer, perbehet nga 8 lagje qe jan emertuar kryesisht nga mbiemrat mbizotrues. Ne qender te fshatit ndodhet cezma ( Cezma e "Madhe e Velajt" )dalluese karakteristike dhe shkolla fillore e fshatit " Tre Deshmoret Cfire ". == Historia == Është një fushatë me histori ai permedet në disa dëshmi të lashta dhe shkrime antike . Duke qenë një torrë e Qytetit antik të [[Bylisi|Bylisit]] ai ka luajtur një rolë kryesore ne jetën e ktij qyteti si një sinjalizuese. Per kete arsye ka dhe rrenojat e vjetra te nje ngulimi . [[Cfir]]i permendet dhe ne librat e arkiologut [[Neritan Ceka]]. Njihet si fshati i Çezmave ku pothuajse cdo lagje ka nje te till . == Demografia == Në maksimumin e tij ai ka arritur deri në 1200 banor . Sot me zhvendosjet demografike ai ka njohur një largim masiv . == Referimet == <ins>[https://www.fhf.edu.al <nowiki>Grup Autoresh,. Gjeografia fizik e Shqipëris, Akademia e Shkencave . R.P.SH , Qendra e Studimeve Gjeografike, Tiran 1990 ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ |date=22 janar 2021 }}</nowiki>]</ins> [https://w https://www.fhf.edu.al] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130715160210/http://w/ |date=15 korrik 2013 }} https://www.instat.al{{Lidhje e vdekur}} == Shih edhe == {{Komuna Aranitas}} {{SQ-Administrata-Cung}} [[Kategoria:Fshatra në Shqipëri]] [[Kategoria:Fshatra në Rrethin e Mallakastrës]] [[Kategoria:Vendbanime në Shqipëri]] 6pom4jt7dvf9kvm04wlk9etni4towy4 Zhvillimi i trupit të njeriut 0 120407 2981194 2582057 2026-05-16T17:23:24Z ~2026-29489-27 187608 2981194 wikitext text/x-wiki {{Faqe e palidhur|data=shtator 2012}} {{pp}} Njeriu, që nga lindja deri në vdekje kalon nëpër disa faza, ku secila prej tyre ka veçoritë e veta. Njohja e këtyre veçorive u mundëson njerëzve të moshave të ndryshme që të kuptohen më lehtë me njëri - tjetrin. Në vazhdim, po përshkruajmë në pika të shkurtra karakteristikat e këtyra fazave: == Faza e parë == Në fazën e parë bëhet bashkimi i qelizës: veza (mëm) me qelizën e spermatozoideve. Fillon formimi dhe zhvillimi i individit në mitrën e nënës. Në këtë fazë embrioni dhe fetusi varën plotësisht nga nëna dhe në kushtet në të cilat jeton ajo. Për një zhvillim normal të fetusit, nëna duhet të ketë ushqim të rregullt dhe të jetë e qetë në aspektin psikologjik, pa shqetësime e situata stresore. == Faza e dytë == Në fazën e dytë fëmija zhvillohet shpejt në aspektin fizik dhe psikologjik dhe i përshtatet jetës në shoqërinë njerëzore. Është më rëndësi në këtë fazë që anëtarët e familjes ta duan fëmijën. Fëmija në shoqërinë e moshtarëve në çerdhe dhe në shkollë, me edukatorë dhe arsimtarë, fiton kulturën e sjelljes si dhe përqafon normat e sjelljes në bashkësi në të cilën gjendet. == Faza e tretë == Faza e tretë (e pjekurisë) - është koha e pubertetit, kur i riu piqet ne aspektin trupor dhe psikologjik. Kjo kohë te vajzat fillon prej 11-15 vjeç ndërsa te meshkujt prej 13 -15 vjeç. Djemtë dhe vajzat në këtë periudhë ndeshen me shumë ndryshime fizike, që kryhen në organizmin e tyre. Në këtë kohë te meshkujt formohen spermatozoidet, kurse te vajzat piqen vezët e para dhe shfaqet cikli i parë menstrual. Kjo është një etapë që shoqërohet me stres dhe probleme psikologjike tek fëmijët. Prandaj, në këtë kohë, vajzat dhe djemtë duhen ndihmuar me këshilla, tolerancë e mirëkuptim për sjelljet dhe veprimet e tyre në familje dhe shkollë. Kjo është koha kur individi fiton veçori anatomike, morfologjike, funksionale, psikologjike dhe sociale të një njeriu të ardhshëm dhe të rritur. 2ej8phj3wbz8bux4pwc2n41rbh097k7 Andrea Ranocchia 0 137579 2981292 2946909 2026-05-17T00:58:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981292 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Andrea Ranocchia | image = Andrea Ranocchia FC Internazionale.jpg | caption = Ranocchia me Interin në 2011 | height = 1.95 m | birth_date = {{birth date and age|16|2|1988|df=y}} | birth_place = [[Assisi]], [[Italia|Itali]] | currentclub = [[A.C. Monza|Monza]] | clubnumber = 13 | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Qëndër-mbrojtës]] | youthyears1 = 1998–2004 | youthclubs1 = [[Perugia Calcio|Perugia]] | youthyears2 = 2004–2006 | youthclubs2 = [[A.S.D. Atletico Arezzo|Arezzo]] | years1 = 2006–2008 | clubs1 = [[A.S.D. Atletico Arezzo|Arezzo]] | caps1 = 56 | goals1 = 1 | years2 = 2008–2011 | clubs2 = [[Genoa C.F.C.|Genoa]] | caps2 = 16 | goals2 = 2 | years3 = 2008–2010 | clubs3 = → [[A.S. Bari|Bari]] (huazim) | caps3 = 34 | goals3 = 3 | years4 = 2011–2022 | clubs4 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps4 = 170 | goals4 = 9 | years6 = 2016 | clubs6 = → [[U.C. Sampdoria|Sampdoria]] (huazim) | caps6 = 14 | goals6 = 0 | years7 = 2017 | clubs7 = → [[Hull City A.F.C.|Hull City]] (huazim) | caps7 = 16 | goals7 = 2 | years8 = 2022– | clubs8 = [[A.C. Monza|Monza]] | caps8 = 0 | goals8 = 0 | nationalyears1 = 2007 | nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-20 e futbollit|Italia U20]] | nationalcaps1 = 3 | nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2007–2010 | nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] | nationalcaps2 = 14 | nationalgoals2 = 2 | nationalyears3 = 2010–2016 | nationalteam3 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] | nationalcaps3 = 21 | nationalgoals3 = 0 | club-update = 29 qershor 2018 | nationalteam-update = 29 mars 2016 }} '''Andrea Ranocchia''' (<small>Italisht</small> [[Gjuha italiane|anˈdrɛa raˈnɔkkja]]; lindur më [[16 Shkurt]] [[1988]]) është një [[futbolli]]st profesionist [[Italia|italian]] i cili luan si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër mbrojtës]] për klubin italian [[A.C. Monza|Monza]]. Pas mbërritjes te Interi, ai u konsiderua nga legjenda [[Marco Materazzi]] si pasardhësi i tij, duke bërë që Ranocchia të merrte numrin 23 që e kishte pasur vetë Materazzi gjatë kohës te Inter.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/13-09-2012/materazzi-web-fa-notizia-opinione-912591981814.shtml|title=Materazzi: "Cassano, uno vero Non fa male a chi crede in lui"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=13 shtator 2012|accessdate=2 qershor 2014}}</ref> [[Javier Zanetti]], kapiteni historik, pas tërheqjes nga futbolli në fund të sezonit 2013–14, në një intervistë më 27 maj 2014, tha se Ranocchia duhet të jetë [[Kapiteni (futboll)|kapiteni]] i ardhshëm i klubit.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-05-2014/inter-zanetti-ranocchia-ha-stoffa-capitano-cambiasso-80771291940.shtml|title=Inter, Zanetti: "Ranocchia ha la stoffa del capitano. E Cambiasso..."|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 maj 2014|accessdate=2 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/calcio-zanetti-mai-allenatore-ranocchia-capitano-151825729--sow.html|title=Serie A - Zanetti: "Io mai allenatore, Ranocchia capitano"|trans-title=Serie A - Zanetti: "Unë kurrë trajner, Ranocchia trajner"|publisher=Eurosport|language=en|date=27 maj 2014|accessdate=2 qershor 2014|archive-date=20 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020021253/https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/calcio-zanetti-mai-allenatore-ranocchia-capitano-151825729--sow.html|url-status=dead}}</ref> ==Karriera me klube== ===Vitet e hershme=== Lindur në [[Assisi]], [[Italia|Itali]], Ronacchia filloi të luajë futboll me skuadrën e të rinjëve të [[Bastia Umbra]]. ===Arezzo=== Ranocchia u rrit në sektorin e të rinjëve të [[Perugia Calcio|Perugias]].<ref>{{cite news|url=http://www.tuttomercatoweb.com/inter/?action=read&idnet=ZmNpbnRlcm5ld3MuaXQtMzg4NDg|title=Ranocchia a 360°: "Quella volta che feci da raccattapalle a Materazzi..."|publisher=Tuttomercatoweb.com|language=it|date=12 shkurt 2011|accessdate=2 qershor 2014}}</ref> Në sezonin 2006–07, nën drejtimin e trajnerit [[Antonio Conte]], ai bëri debutimin e tij në [[Serie B]] në moshën 18 vjeçare dhe gjatë gjithë sezonit luajti 24 ndeshje dhe shënoi 1 gol. Pavarësisht se Arezzo ra nga kategoria, ai qëndroi te klubi për të luajtur edhe sezonin tjetër në [[Serie C1]].<ref>{{cite news|url=http://www.fcinternews.it/?action=read&idnotizia=43156|title=Tutto Ranocchia: da Bastia Umbra all'Inter, fino ai... supermercati!|website=fcinternews.it|language=it|date=1 prill 2011|accessdate=2 qershor 2014}}</ref> ===Bari=== Në verën e vitit 2008, ai u ble nga klubi i [[Serie A]], [[Genoa C.F.C.|Genoa]] i cili e huazoi atë menjëherë në klubin e Serie B [[A.S. Bari|Bari]], ku ai gjeti trajnerin e tij të vjetër Conte. Ai u vendos si titullar në pjesën më të madhe të sezonit duke luajtur 17 ndeshje dhe duke shënuar 1 gol. Pas përfundimit të sezonit, Genoa e huazoi atë te Bari edhe për sezonin tjetër.<ref>{{cite news|url=http://www.genoacfc.it/index.php?option=com_content&task=view&id=5151&Itemid=31|title=IL GENOA PRENDE RANOCCHIA E LO DA' AL BARI|publisher=Genoa C.F.C.|language=it|date=11 korrik 2008|accessdate=2 qershor 2014}}</ref> Më 23 gusht 2009, në moshën 21 vjeçare, ai bëri debutimin e tij në Serie A në barazimin 1–1 në [[San Siro]] kundër kampionëve në fuqi të [[F.C. Internazionale Milano|Interit]]. Më 18 Tetor, në [[Stadio Marcantonio Bentegodi]], ai shënoi golin e parë në Serie A në fitoren 2–1 kundër [[A.C. Chievo Verona|Chievo Veronës]]. Ai shënoi golin e dytë të sezonit më 6 Dhjetor 2009 në humbjen 3–2 kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] jashtë fushe. Në ndeshjen e fundit të raundit të parë të ligës më 10 Janar 2010, ai pësoi një dëmtim të rëndë në ligamentet e këmbëve duke bërë që ai të humbiste pjesën tjetër të sezonit. ===Genoa=== Më 1 Korrik 2010, ai u rikthye te [[Genoa C.F.C.|Genoa]]. Pas një lidhje me [[F.C. Internazionale Milano|Interin]] në shkurt 2010, klubet bënë një marrëveshje duke bërë që sulmuesi i ri [[Mattia Destro]] të ishte pjesë e marrëveshjes.<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2010/giugno/22/Maicon_sono_solo_due_milioni_ga_10_100622049.shtml|title=Maicon, ci sono solo due milioni fra l' Inter e il Real|trans-title=Maicon, jan vetëm dy milion ndërmjet Interit dhe Realit|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|last=Graziano|first=Mirko|date=22 qershor 2010|accessdate=20 korrik 2010}}</ref> Transferimi u bë zyrtar më 20 korrik 2010, me Interin që mori gjysmën e kartonit të Ranocchias për 6,5 milion [[Euro|€]] dhe dërgoi në huazim sulmuesin Destro te Genoa me një mundësi për ta blerë në fund të sezonit.<ref>{{cite news|url=https://www.inter.it/en/news/2010/07/20/mattia-destro-on-loan-to-genoa.html|title=Mattia Destro on loan to Genoa|trans-title=Mattia Destro në huazim te Genoa|publisher=F.C. Internazionale Milano|work=inter.it|language=en|date=20 korrik 2010|accessdate=20 korrik 2010|archive-date=24 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024214647/https://www.inter.it/en/news/2010/07/20/mattia-destro-on-loan-to-genoa.html|url-status=dead}}</ref> Ranocchia u dërgua në huazim te Genoa për sezonin 2010–11.<ref name="Inter">{{cite news|url=https://www.inter.it/en/news/2010/07/21/andrea-ranocchia-signs-five-year-contract.html|title=Andrea Ranocchia signs five-year contract|trans-title=Andrea Ranocchia firmos një kontratë pesë-vjeçare|publisher=F.C. Internazionale Milano|work=inter.it|language=en|date=21 korrik 2010|accessdate=21 korrik 2010|archive-date=24 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024214649/https://www.inter.it/en/news/2010/07/21/andrea-ranocchia-signs-five-year-contract.html|url-status=dead}}</ref> Ranocchia bëri debutimin e tij me Genoan në ndeshjen e parë të sezonit në Serie A më 28 gusht kundër [[Udinese Calcio|Udineses]] ku Genoa fitoi me rezultatin 1–0 jashtë fushe. Ai shënoi golin e parë me fanellën e Genoas më 14 nëntor 2010 në fitoren 1–0 kundër [[Cagliari Calcio|Cagliarit]]. Më 5 dhjetor 2010, ai shënoi golin e dytë me fanellën e Genoas duke kontribuar në fitoren 3–1 jashtë fushe kundër [[U.C. Lecce|Lecces]].<ref>{{cite news|url=http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Lecce-Genoa/25569|title=Lecce 1-3 Genoa|publisher=Lega Serie A|language=it|date=5 dhjetor 2010|accessdate=5 dhjetor 2010|archive-date=18 qershor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150618190159/http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Lecce-Genoa/25569|url-status=dead}}</ref> Ai u largua nga Genoa në Janar 2011 pasi e mori Interi duke e mbyllur pjesën e parë të sezonit me 2 gola në 17 paraqitje. ===Internazionale=== Më 27 dhjetor 2010, Inter bleu kartonin e plotë të tij nga Genoa për 12,5 milion [[Euro|€]] (duke e bërë vlerën totale 19 milion €), gjë që u konfirmua edhe nga vetë presidenti i Genoas Enrico Preziosi i cili gjithashtu shprehu kënaqësinë e tij për të bërë bisnez me Interin. Presidenti i interit, [[Massimo Moratti]], foli për transferimin e tij në Sky Italia duke thënë: "Më në fund një italian. Ne duhej t'i vinim syt atij më parë. Është një projektin tonë të lojtarëve të rinjë". Më 9 janar 2011, Ranocchia bëri debutimin e tij zyrtarë me Interin në ndeshjen kundër [[Catania Calcio|Catanias]] në [[2010–11 Serie A|Serie A]] ku Inter fitoi me rezultatin 2–1. Ai gjithashtu bëri debutimin e tij në [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] kundër gjermanëve të [[FC Bayern München|Bayern München]] në ndeshjen e parë të raundit të 16 ku Inter humbi me rezultatin 1–0. Ranocchia u vendos si kapiteni i ri i Interit për sezonin 2014–15 si zëvëndësuesi i të pensionuarit [[Javier Zanetti]].<ref>{{cite news|url=http://www.sportal.com.au/football/news/new-inter-captain-ranocchia-eager-to-emulate-zanetti/1air4huch5vl211tl0zv2oip0s/|title=New Inter captain Rocchia keen to emulate Zanetti|trans-title=Kapiteni i ri i Interit Ranocchia i prirur të imitojë Zanetti|publisher=Sportal|language=en|date=17 korrik 2014|accessdate=17 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140726040413/http://www.sportal.com.au/football/news/new-inter-captain-ranocchia-eager-to-emulate-zanetti/1air4huch5vl211tl0zv2oip0s/|archive-date=26 korrik 2014|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e parë si kapiten i Interit më 30 nëntor, një gol të barazimit të përkohshëm i shënuar me kokë në zhvillimet e një korneje, në humbjen 4–2 kundër [[A.S. Roma|Romës]] në [[Stadio Olimpico]].<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/rrebesh-golash-ne-olimpiko-pjanic-mund-interin/|title=“Rrebesh” golash në “Olimpiko”, Pjaniç mund Interin|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=1 dhjetor 2014|accessdate=1 dhjetor 2014}}</ref> ===Monza=== Më 21 qershor 2022, Ranocchia u transferua te Monza duke firmosur një kontratë dy-vjeçare; ai u bë blerja e parë e klubit si një klub i Serie A.<ref>{{cite web|url=https://www.supersport.al/berlusconi-galliani-bindin-ish-kapitenin-e-interit-do-firmose-dy-vite-me-monzan/|title=Berlusconi-Galliani bindin ish-kapitenin e Interit, do firmosë dy vite me Monzan|website=Supersport.al|language=sq|author=Igli Nikolli|date=17 qershor 2022|accessdate=21 gusht 2022}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Ranocchia bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane U–21 e futbollit|Italinë nën-21]] në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Francës nën-21]]. Ai gjithashtu mori pjesë në [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 2009|Kampionatin Evropian nën-21 2009]]. Ai bëri debutimin e tij me [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren e parë]] më 17 nëntor 2010 në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]]. Ranocchia ishte i përfshirë në listën e 30 lojtarëve të thirrur nga trajneri [[Cesare Prandelli]] për të luajtur në [[2014 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 2014]], por në u përfshi në listën përfundimtare prej 23 lojtarësh.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/sport/0/football/27402363|title=World Cup 2014: Striker Giuseppe Rossi in Italy's provisional squad|trans-title=Kupa e Botës 2014: Sulmuesi Giuseppe Rossi në listën paraprake të Italisë|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 maj 2014|accessdate=11 korrik 2014}}</ref> Më 4 Shtator 2014, ai u rikthye në kombëtare duke luajtur 90 minuta në miqësoren kundër [[Kombëtarja hollandeze e futbollit|Hollandës]] që përfudnoi me fitoren 2–0; kjo ishte ndeshja e parë nën drejtimin e [[Antonio Conte]]s, i cili mori detyrën pas largimit të [[Cesare Prandelli]]t.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/konte-ringjall-italine-shemb-holanden-ne-10/|title=Konte e ringjall Italinë, mund Holandën në 10′|publisher=Panorama Sport|language=sq|author=Jeton Stamolla|date=4 shtator 2014|accessdate=5 shtator 2014}}</ref> Ranocchia gjithshtu luajti 90 minuta edhe në ndeshjen e parë kualifikuese të [[UEFA Euro 2016|Euro 2016]] ku Italia mposhti me rezultatin 2–0 në transfertë [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjinë]] duke marrë fitoren e parë në [[Oslo]] që nga viti 1937.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/italia-nje-autoblinde-can-edhe-ne-novergji/|title=Italia një “autoblindë”, çan edhe në Novergji|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=10 shtator 2014|accessdate=11 shtator 2014}}</ref> ==Stili i lojës== Ranocchia është një [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]] i madh, i fortë dhe me fizik të mirë, i cili ka njohuri taktike dhe përqëndrim, si dhe aftësi për të lexuar lojëm dhe për të kryer ndërhyrje në kohën e duhur.<ref name="gazzetta.it">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Inter/27-05-2014/inter-zanetti-ranocchia-ha-stoffa-capitano-cambiasso-80771291940.shtml|title=Inter, Zanetti: "Ranocchia ha la stoffa del capitano. E Cambiasso..."|trans-title=Inter, Zanetti: "Ranocchia ka strukturën e kapitenit. Dhe Cambiasso..."|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 maj 2014|accessdate=11 tetor 2014}}</ref><ref name="Liverpool">{{cite web|url=http://www.fourfourtwo.com/features/andrea-ranocchia-liverpool-target-once-considered-one-italys-next-best-defenders|title=Andrea Ranocchia: The Liverpool target once considered one of Italy's next best defenders|trans-title=Andrea Ranocchia: Objektivi i Liverpoolit që njëherë e një kohë konsiderohej si mbrojtësi më i mirë i ardhshëm i Italisë|publisher=FourFourTwo|language=en|author1=Adam Digby|date=14 janar 2016|accessdate=11 gusht 2016}}</ref><ref name="Ranocchia needs Inter faith">{{cite web|url=http://www.football-italia.net/22487/ranocchia-needs-inter-faith|title=Ranocchia needs Inter faith|trans-title=Ranocchia ka nevojë për besimin e Interit|publisher=Football Italia|language=en|author1=Antonio Labbate|date=31 korrik 2012|accessdate=12 gusht 2016}}</ref><ref name="parade">{{cite web|url=http://archivio.panorama.it/sport/calciomercato/top-ten-the-mirror|title=L'hit parade dell'acquisto in Italia per "Mirror"|trans-title=Parada hit e blerjes në Itali për "Mirror"|publisher=Panorama.it|language=it|accessdate=1 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202150921/http://archivio.panorama.it/sport/calciomercato/top-ten-the-mirror|archive-date=2 shkurt 2017|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Ai më shumti ka marrë vlerësime për luftën në ajër, e cila e ka bërë një kërcënim për mbrojtjet kundërshtare në rastet e goditjeve nga këndi dhe të lira. Kjo ka bërë që [[Marco Materazzi]] të deklarojë se Ranocchia është pasardhësi i tij pikërisht për këtë aftësi.<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/materaci-une-dhe-mou-nje-dite-do-te-drejtojme-interin/|title=Materaci: Unë dhe Mou një ditë do të drejtojmë Interin|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=14 shtator 2012|accessdate=15 janar 2020}}</ref> Një ish [[Mesfushori (futboll)|mesfushor sulmues]], Ranocchia është komod në zotërimin e topit falë teknikës së tij dhe shpërndarjes së saktë, duke bërë që fillimisht ai të krahasohej me [[Alessandro Nesta|Alessandro Nestën]].<ref name="gazzetta.it"/><ref name="Liverpool"/><ref name="parade"/> I konsideruar si një nga mbrojtësit italian më të talentuar të gjeneratës së tij në rininë e tij,<ref name="Liverpool"/> Ranocchia është vlerësua nga legjenda e Interit [[Javier Zanetti]] për lidershipin. Ishte pikërisht Ranocchia ai që trashëgoi shiritin e kapitenit pas tërheqjes së Zanettit.<ref name="gazzetta.it"/><ref>{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/calcio-zanetti-mai-allenatore-ranocchia-capitano-151825729--sow.html|title=Serie A – Zanetti: "Io mai allenatore, Ranocchia capitano"|trans-title=Serie A – Zanetti: "Unë kurr trajner, Ranocchia kapiten"|publisher=Eurosport|language=it|accessdate=11 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020021253/https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/calcio-zanetti-mai-allenatore-ranocchia-capitano-151825729--sow.html|archive-date=20 tetor 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Në shkurt 2019, aftësit e tij si udhëheqës morën vlerësime nga trajneri [[Luciano Spalletti]], i cili deklaroi: "Ranocchia është kapiteni i vërtet pasi ai flet shpesh, mesazhet e të cilit në rrjetet sociale shkojnë te të gjithë. Ai është udhëheqësi që është në skuadër, por ju nuk e vini re atë, por gjatë kohërave të vështira ai del dhe thotë atë që duhet të thuhet."<ref>{{cite web|url=https://sempreinter.com/2019/02/16/inter-coach-spalletti-the-real-captain-is-andrea-ranocchia-icardi-is-injured/|title=Inter Coach Spalletti: “The Real Captain Is Andrea Ranocchia, Icardi Is Injured”|trans-title=Trajneri i Interit Spalletti: "Kapiteni i vërtet është Andrea Ranocchia, Icardi është i dëmtuar"|publisher=Sempre Inter|language=en|date=16 shkurt 2019|accessdate=22 shkurt 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.tuttomercatoweb.com/serie-a/spalletti-su-icardi-abbiamo-tanti-leader-handanovic-ranocchia-borja-1214836|title=Spalletti su Icardi: "Abbiamo tanti leader. Handanovic, Ranocchia, Borja"|trans-title=Spalletti për Icardin: "Kemi shumë udhëheqës. Handanovic, Ranocchia, Borja"|publisher=Tuttomercatoweb.com|language=it|author=Ivan Cardia|date=16 shkurt 2019|accessdate=22 shkurt 2019}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klubet=== {{updated|18 maj 2014}}<ref>{{cite web|url=https://global.espn.com/football/player/_/id/89307/andrea-ranocchia?src=com|title=Andrea Ranocchia|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=8 nëntor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://us.soccerway.com/players/andrea-ranocchia/61141/|title=Andrea Ranocchia|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=8 nëntor 2019}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="2"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|[[UEFA|Evropa]] !colspan="2"|Gjithsej |- !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola !Ndsh !Gola |- |rowspan="3" align=center valign=center|[[U.S.D. Arezzo|Arezzo]] |!colspan="2"|[[2006–07 Serie B|2006–07]] |24||1||5||1||colspan="2"|–||29||2 |- |!colspan="2"|[[2007–08 Serie C1|2007–08]] |32||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||32||0 |- |!colspan="2"|'''Gjithsej''' !56!!1!!5!!1!!colspan="2"|–||61!!2 |- |rowspan="3" align=center valign=center|[[A.S. Bari|Bari]] |!colspan="2"|[[2008–09 Serie A|2008–09]] |17||1||0||0||colspan="2"|–||17||1 |- |!colspan="2"|[[2009–10 Serie A|2009–10]] |17||2||1||0||colspan="2"|–||18||2 |- |!colspan="2"|'''Gjithsej''' !34!!3!!1!!0!!colspan="2"|–||35!!3 |- |rowspan="2" align=center valign=center|[[Genoa C.F.C.|Genoa]] |!colspan="2"|[[Serie A 2010-11|2010–11]] |16||2||1||0||colspan="2"|–||17||2 |- |!colspan="2"|'''Gjithsej''' !16!!2!!1!!0!!colspan="2"|–||17!!2 |- |rowspan="6" align=center valign=center|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |!colspan="2"|[[Sezoni 2010–11 i F.C. Internazionale Milano|2010–11]] |18||1||4||0||4||0||26||1 |- |!colspan="2"|[[Sezoni 2011–12 i F.C. Internazionale Milano|2011–12]] |12||1||3||0||2||0||17||1 |- |!colspan="2"|[[Sezoni 2012–13 i F.C. Internazionale Milano|2012–13]] |32||2||3||1||10||0||45||3 |- |!colspan="3"|[[Sezoni 2013–14 i F.C. Internazionale Milano|2013–14]] |24||1||2||1||colspan="2"|–||26||2 |- |!colspan="2"|[[Sezoni 2014–15 i F.C. Internazionale Milano|2014–15]] |23||2||1||0||8||0||32||2 |- |!colspan="2"|'''Gjithsej''' !109!!7!!12!!2!!24!!0!!147!!9 |- ! colspan="2" | Gjithsej karriera !215!!13!!19!!3!!24!!0!!260!!16 |} ===Kombëtarja=== {{updated|5 korrik 2014}}<ref>{{cite news|url=http://www.national-football-teams.com/player/40664/Andrea_Ranocchia.html|title=Andrea Ranocchia|publisher=National Football Teams|language=en|author=Benjamin Strack-Zimmerman|accessdate=5 shtator 2014}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 | [[Kombëtarja italiane e futbollit|Kombëtarja italiane]] |- !Viti!!Ndsh!!Gola |- |- |2010||1||0 |- |2011||7||0 |- |2012||0||0 |- |2013||4||0 |- |2014||3||0 |- !Gjithsej||15||0 |} == Trofe == ===Klube=== ;Bari *[[Serie B]]: [[Serie B 2008–09|2008–09]] ;Internazionale *[[Serie A]]: [[Serie A 2020–21|2020–21]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2010–11|2010–11]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2021|2021]] ===Personale=== *Çmimi Armando Picchi: 2010–2011 *[[Serie A Skuadra e Vitit]] (1): 2010–11 == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{commons|Andrea Ranocchia}} *[https://www.facebook.com/pages/Andrea-Ranocchia/1410431022524230?fref=ts Profili zyrtar] në [[Facebook]] *[http://int.soccerway.com/players/andrea-ranocchia/61141/ Ranocchia] tek Soccerway.com *[http://www.goal.com/en/people/italy/12742/andrea-ranocchia Profili] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011110717/http://www.goal.com/en/people/italy/12742/andrea-ranocchia |date=11 tetor 2014 }} tek Goal.com *[http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250003504/profile/index.html Andrea Ranocchia] tek UEFA.com *[http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=298730/index.html Andrea Ranocchia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140914091152/http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/players/player=298730/index.html |date=14 shtator 2014 }} tek FIFA.com {{Skuadra F.C. Internazionale Milano}} [[Kategoria:Lindje 1988]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në A.S. Bari]] [[Kategoria:Futbollistë në Genoa C.F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Hull City A.F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në U.C. Sampdoria]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Monza]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie B]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie C1]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] jbw9jkbtb7havajuzhokl315xwnxujb Përdoruesi diskutim:Klein Muçi 3 137905 2981413 2980851 2026-05-17T11:13:13Z Klein Muçi 52109 Arkivim i diskutimeve të vitit të kaluar 2981413 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X}} ==Stampa:Infobox Komunat franceze== Mirëmëngjes Klein Muçi. Sorry for not writing in Albanese. Someone must have changed something to the code of this template (or to another template linked to it) cos, now, the coordinates of the communes don't appear anymore. ''Lua error te package.lua te rreshti 80: module 'Module:ISO 3166/data/FR' not found.'' I wonder if it's the name "module" as the template must be waiting for "moduli". I would be very happy if you could help me to solve this problem. Have a nice week-end. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 18 prill 2026 15:34 (CEST) :@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], hello! Unfortunately the technical infrastructure regarding French communes has some rather outdated code in our project. [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi#Kategoria "Faqet me harta"|In this discussion]] I was asked to do some changes regarding this. I did and supposedly further changes would be done by the interested person but I'm guessing they were deemed too complex by them and thus the process wasn't continued. Coming at your specific problem, the remaining issue is that the commune specific modules are missing in our project and would need to be imported from EnWiki. I just imported [[Module:Location map/data/France Auvergne-Rhône-Alpes]] and this solved the problem in [[Bâgé-Dommartin]]. You would need to import the other remaining modules which can be found in [[w:en:Category:France region location map modules|this category]] (~30) and that would solve every problem with every commune article I believe. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 19 prill 2026 03:39 (CEST) ::Thank you so much, dear colleague. Now, the French stubs look much better and I understand how to import new maps. I've still another question. The names of the French regions have been translated in Albanian. But, on the pages that are about communes, department etc., you find the regions called in French or in a mixed way so the page is called ''Auvernja-Rona-Alpet'' but links are also called ''Auvernia-Rhône-Alpes'' or ''Auvergne-Rhône-Alpes''. This isn't too important as it's about links. But pages also have different versions of the names like [Kategoria:Gjeografia e Auvernia-Rhône-Alpes]. In the end, it's rather messy. Is there a rule on sq.wp about the geographical names? Should it be Auvernja-Rona-Alpet or Auvernia-Rona-Alpet, Qendra-Val de Loire or Qendër-Lugina e Luarës etc.? Have a nice Sunday. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:11 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], no problem. Unfortunately, there isn’t any well-established naming convention in place—neither for this specific topic nor more broadly. :::Personally, I tend to favor localized terms, as they often make content more approachable and engaging for readers. That said, given the current lack of contributors working in this area, I’d encourage you to [[WP:BOLD|be bold]] and organize things in the way you find most suitable. It’s entirely possible that your approach helps shape a more consistent standard over time. :::In any case, having a consistent system—whatever form it takes—is far preferable to randomness, especially when it comes to making future large-scale adjustments more manageable. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 3 maj 2026 18:35 (CEST) ::::Hello again. I'm sorry to disturb you again but I'm facing a mystery. If you look at [https://sq.wikipedia.org/wiki/Apremont-sur-Allier this], you can see a density of 22 instead of 2. What is weird is that it's the only time I meet such a mistake. The only difference with the other pages I created or modified is the population of the commune is lower than 100 inhabitants. Do you think there could be an error when the number is under 100? Have a good evening. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Birdie|Birdie]], most likely. That's why I started saying how the code is outdated regarding that template. That is only one error that you were able to see but there must be other ones too. Unfortunately the only solution for that is to adopt the new template EnWiki uses and then change all ~6K articles en-masse to start using that. Unfortunately there won't be 1:1 parity with parameters among the old and the new template so a bit of chaos will issue but... I'll try to undertake that process in the not-so-far future. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 maj 2026 23:51 (CEST) ::::::Well, it's more complicated and weird than that. https://sq.wikipedia.org/wiki/Dommartin-la-Chaussée has also a low population (29) but the density is correct. Anyway, I always put the density in the introduction of the stub so, hopefully, Albanian speakers who would be interested in such a small commune will have the right information. Thank you once again for your time and have a great day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 6 maj 2026 15:04 (CEST) :::::::Hello dear colleague. I followed your advice and, boldly, created a commune in La Réunion. ([[Saint-André, La Réunion]]. Then I created a [[Moduli:Location map/data/France Réunion]] but the page still showed a map of France even if the Infobox signals its an Overseas Department (it's not translated in Albanian). I renamed the module with France La Réunion, La Réunion (w/o France) but metropolitan France still shows. I guess the template for French Communes isn't prepared for maps out of the metropolitan France. Have a nice day. [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 14:36 (CEST) ==Stampa:Carte communes limitrophes== It's me again, second time today :(( I created this template taken of fr:wp which takes the neignbouring communes from Wikidata to make a map, then I created the [[Moduli:Carte interactive]] that was asked but nothing happens. I wonder if another template ([https://fr.wikipedia.org/wiki/Mod%C3%A8le:Communes_limitrophes Modèle:Communes limitrophes]) is needed. It's sad because this template is very interesting for the location of the commune. I must miss something. – [[Përdoruesi:Birdie|Birdie]] ([[Përdoruesi diskutim:Birdie|diskutimet]]) 14 maj 2026 15:17 (CEST) omlxx5jrfy4tntlfpcezpwat8gkut7c Diskutim:Magneti 1 138156 2981312 2976428 2026-05-17T04:17:44Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Magneti/Arkivi 1]] 2981312 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Magneti/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Përkthyer nga|en|Magnet|556164406}} lvj50r4lafsusl25hz9vblehodycape Cristian Chivu 0 144029 2981404 2980700 2026-05-17T10:20:03Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981404 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Cristian Chivu | image = Chivu2018.jpg | image_size = 250px | caption = Chivu në një ndeshje bamirësie në 2018 | fullname = Cristian Eugen Chivu | height = 1.84 m | birth_date = {{Birth date and age|26|10|1980|df=y}} | birth_place = [[Reșița]], [[Rumania|Rumani]] | currentclub = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] (trajner) | clubnumber = | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Mbrojtës i majtë]] | years1 = 1996–1998 | clubs1 = [[FCM Reșița|Reșița]] | caps1 = 24 | goals1 = 2 | years2 = 1998–1999 | clubs2 = [[FC Universitatea Craiova|Universitatea Craiova]] | caps2 = 32 | goals2 = 3 | years3 = 1999–2003 | clubs3 = [[AFC Ajax|Ajax]] | caps3 = 107 | goals3 = 13 | years4 = 2003–2007 | clubs4 = [[A.S. Roma|Roma]] | caps4 = 85 | goals4 = 6 | years5 = 2007–2014 | clubs5 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | caps5 = 115 | goals5 = 3 | totalcaps = 363 | totalgoals = 27 | nationalyears1 = 1997–1998 | nationalteam1 = [[Kombëtarja rumune nën-18 e futbollit|Rumania U18]] | nationalcaps1 = 12 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 1998–2000 | nationalteam2 = [[Kombëtarja rumune nën-21 e futbollit|Rumania U21]] | nationalcaps2 = 13 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 1999–2011 | nationalteam3 = [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumania]] | nationalcaps3 = 75 | nationalgoals3 = 3 | manageryears1 = 2018–2019 | managerclubs1 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale U14]] | manageryears2 = 2019–2020 | managerclubs2 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale U17]] | manageryears3 = 2020–2021 | managerclubs3 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale U18]] | manageryears4 = 2021–2024 | managerclubs4 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale U19]] | manageryears5 = 2025 | managerclubs5 = [[Parma Calcio 1913|Parma]] | manageryears6 = 2025– | managerclubs6 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] | pcupdate = | ntupdate = }} '''Cristian Eugen Chivu''' (lindur më [[26 tetor]] [[1980]]) është një trajner rumun [[futbolli]] dhe ish futbollist profesionist i cili është trajneri aktual i klubit italian [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]. Chivu e nisi karrierën e tij si futbollist në Rumani me [[FCM Reșița|Reșița]] në vitin 1996. Dy vite më vonë, ai kaloi te [[FC Universitatea Craiova|Universitatea Craiova]] me të cilën luajti për një sezon. Në vitin 1999, Chivu u transferua në Holandë te [[AFC Ajax|Ajaxi]], me të cilën fitoi disa trofe si dhe ishte kapiten. Pas katër vitesh në [[Amsterdam]], Chivu u transferua në Itali te [[A.S. Roma|Roma]] për 18 milion €. Ai fitoi Kupën e Italisë gjatë qëndrimit të tij me klubin kryeqytetas. Në vitin 2007, ai firmosi me Interin, klub me të cilin qëndroi deri në fund të karrierës në vitin 2014. Ai fitoi nëntë trofe me ''Zikaltrit'' si dhe ishte një lojtar i rëndësishëm gjatë sezonit historik 2009–10 ku Interi fitoi kampionatin, kupën dhe [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]. Chivu luajti 75 ndeshje me [[Kombëtarja rumune e futbollit|kombëtaren rumune]] gjatë një periudhe 12-vjeçare.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/chivu-intl.html|title=Cristian Chivu - International Appearances|trans-title=Cristian Chivu - Paraqitjet ndërkombëtare|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=11 qershor 2020}}</ref> Ai ishte pjesë e ekipeve që luajtën në edicionet [[UEFA Euro 2000|2000]] dhe [[UEFA Euro 2008|2008]] të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionatit Evropian]]. Pas tërheqjes si futbollist, Chivu nisi karrierën e tij si trajner, duke luajtur për disa vite ekipet e moshave të Interit. Në shkurt 2025, ai u bë trajner i [[Parma F.C.|Parmës]], duke e shpëtuar nga rënja një kategori më poshtë kurse në qershor u emërua trajneri i ekipit të parë të Interit. ==Karriera me klube== ===Vitet e hershme=== Chivu nisi karrierën e tij si profesionist në Rumani te [[FCM Reșița]]. Pasi u transferua te [[FC Universitatea Craiova|Universitatea Craiova]], reputacioni i tij u rrit, duke bërë që klube evropiane të shfaqnin interes. Ai u ble nga klubi holandez [[AFC Ajax]] në vitin 1999 pas paraqitjeve mbreslënëse të Chivut. ===Ajax=== Te Ajaxi, Chivu u bë një nga mbrojtësit më të mirë si dhe gjuajtësi kryesor i goditjeve të lira. Ai më pas u emërua nga trajneri [[Ronald Koeman]] si [[Kapiteni (futboll)|kapiten]] i ekipit. Gjatë kohës së tij atje, CHivu luajti me lojtarë si [[Rafael van der Vaart]], [[Wesley Sneijder]], [[Johnny Heitinga]], [[Zlatan Ibrahimović]] dhe [[Maxwell Cabelino Andrade|Maxwell]]. Ai luajti një rol të rëndësishëm me Ajaxin në [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] në sezonin 2002–03, ku skuadra holandeze arriti deri në gjysëm-finale. Chivu ishte pjesë e ekipit që përbëhej nga lojtarë si Zlatan Ibrahimović, Maxwell, Wesley Sneijder dhe Andy van der Meyde – që në vitet në vijim luajtën që të gjithë për Interin. ===Roma=== Në vitin 2003, [[A.S. Roma|Roma]] shprehu interesin për të nënshkuar me Chivun. Në atë kohë, Roma kishte një borxh të madhë pa paguar, dhe kjo gjë kishte ngritur pyetjen në aftësinë e romanëve për të pagar tarifat e propozuara. Romanën për të blerë Chivun, kërkuan një garanci bankare, e cila më pas iu mohua. Më pas Roma e bleu Chivun për 18 milion [[Euro|€]].<ref>[http://archiviostorico.corriere.it/2003/agosto/17/Chivu_pronta_fideiussione_per_Ajax_co_10_030817012.shtml Chivu, pronta la fideiussione per l' Ajax] archiviostorico.corriere.it</ref> Chivu luajti në katër sezone me Romën, duke regjistruar 107 ndeshje dhe 6 gola. Gjatë kohës së tij në Romë, Chivu fitoi vetëm një trofe, [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]] në sezonin 2006–07. Pas përfundimit të sezonit 2006–07, për të kishte interesim nga disa klube të mëdha, përfshirë [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]] dhe [[FC Barcelona|Barcelonën]],<ref>{{cite web|url=https://www.skysports.com/football/news/11833/2493269/barca-in-pole-position-for-chivu|title=Barca in pole position for Chivu|trans-title=Barca në pol pozitë për Chivun|publisher=Sky Sports|language=en|author1=Tom Adams|author2=Lucas Brown|accessdate=23 qershor 2007}}</ref><ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=441921&campaign=rss&source=soccernet&cc=5739|title=Barcelona in the lead to buy Roma's Chivu|trans-title=Barcelona në krye për të blerë Chivun e Romës|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=27 qershor 2007|archive-date=26 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026133704/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=441921&campaign=rss&source=soccernet&cc=5739|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/74878/chivu-%E2%80%98i-rejected-real-madrid%E2%80%99|title=Chivu: ‘I rejected Real Madrid’|trans-title=Chivu: ‘Unë refuzova Real Madridin’|publisher=Football Italia|language=en|date=26 tetor 2007|accessdate=11 qershor 2020}}</ref> por në fund ishte Interi klubi që siguroi shërbimet e lojtarit.<ref name="Inter"/> ===Internazionale=== [[Skeda:Cristian Chivu Inter.jpg|250px|djathtas|parapamje|Chivu duke luajtur me [[F.C. Internazionale Milano|Interin]] në [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] kundër CSKA Moskës më Shtator 2011.]] Chivu firmosi një kontratë pesë-vjeçare me [[F.C. Internazionale Milano|Interin]] më 27 korrik 2007. ''Zikaltrit'' paguan 13 milion € si dhe kartonin e mbrojtësit [[Marco Andreolli]], i cili kaloi te Roma në formulën e bashkpronësisë.<ref>[http://www.asroma.it/UserFiles/729.pdf CESSIONE DEL DIRITTO ALLE PRESTAZIONI SPORTIVE DEL CALCIATORE CRISTIAN EUGEN CHIVU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927040800/http://www.asroma.it/UserFiles/729.pdf |date=27 shtator 2007 }} AS Roma, 27 korrik 2007</ref><ref name="Inter">{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2007/07/27/cristian-chivu-signs-for-inter.html|title=Cristian Chivu signs for Inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=27 korrik 2007|accessdate=28 korrik 2007|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605201738/https://www.inter.it/en/news/2007/07/27/cristian-chivu-signs-for-inter.html|url-status=dead}}</ref> Në sezonin e tij të parë më Interin, Chivu fitoi [[Serie A]]. Në shkurt 2009, gjatë ndeshjes së Ligës së Kampionëve kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]] në [[San Siro]], Chivu u shpall lojtari i ndeshjes pas një performance të dalluar në mbrojtje, duke i mohur gola të sigurtë lojtarëve kundërshtar [[Wayne Rooney]] dhe [[Cristiano Ronaldo]];<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d6-0e70eaee6fc0-e9e397cb3d80-1000--brilliant-cesar-keeps-united-at-bay/|title=Brilliant César keeps United at bay|publisher=UEFA|language=en|date=24 shkurt 2009|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> ndeshja u mbyll në barazim pa gola por Interi u eliminua nga kompeticioni pas humbi ndeshjen e dytë në [[Old Trafford]].<ref>{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/01d7-0e710cce1a34-a8d1d88ebd83-1000--holders-united-head-through-to-quarter-finals/|title=Holders United head through to quarter-finals|publisher=UEFA|language=en|date=11 mars 2009|accessdate=5 qershor 2020}}</ref> Chivu ishte një lojtar i rregullt në krahun e majtë të mbrojtjes gjatë sezonit 2009–10 dhe sëbashku me [[Wálter Samuel]] dhe [[Lúcio]]n përbënin mbrojtjen perfekte. Më 6 Janar 2010, në një ndeshje në transfertë ndaj [[A.C. Chievo Verona|Chievos]], Chivu doli jashtë më barrelë pasi u përplas kokë më kokë me sulmuesin [[Sergio Pellissier]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2010/01/6/serie-a-chievo-0-1-inter.html|title=Serie A: Chievo 0–1 Inter|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=6 janar 2010|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605201737/https://www.inter.it/en/news/2010/01/6/serie-a-chievo-0-1-inter.html|url-status=dead}}</ref> Ai u operua për dy orë për shkak të një frakture në kafkë, e cila i rrezikoi jetën.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2010/01/6/dr-turazzi-on-chivu-injury.html|title=Dr Turazzi on Chivu injury|trans-title=Doktor Turazzi mbi dëmtimin e Chivus|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=6 janar 2010|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605201747/https://www.inter.it/en/news/2010/01/6/dr-turazzi-on-chivu-injury.html|url-status=dead}}</ref> Edhe pse fillimisht u njoftua se Chivu do të humbiste pjesën e mbetur të sezonit, ai u rikthye në aksion më 24 mars në fitoren 3–0 kundër [[A.S. Livorno Calcio|Livornos]].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2010/03/25/cristian-chivus-return-in-pictures.html|title=Cristian Chivu's return in pictures|trans-title=Rikthimi i Cristian Chivus në fotografi|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=25 mars 2010|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200605201749/https://www.inter.it/en/news/2010/03/25/cristian-chivus-return-in-pictures.html|url-status=dead}}</ref> Megjithatë, ai ishte i deturyar të vendoste një mbrojtëse në kokë për të penguar çdo dëmtim të mundshëm.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2010/03/24/chivu-magical-to-be-back.html|title=Chivu: "Magical to be back"|trans-title=Chivu: "Magjike të rikthehet|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=24 mars 2010|accessdate=5 qershor 2020|archive-date=5 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121005075927/http://www.inter.it/aas/news/reader?N=33532&L=en|url-status=dead}}</ref> Një muaj më pas, Chivu regjistroi golin e parë me Interin në fitoren 3–1 në shtëpi kundër [[Atalanta B.C.|Atalantës]]. Më 22 maj, ai fitoi [[UEFA Liga e Kampioneve|Ligën e Kampioneve]] për herë të parë në karrierë, duke luajtur 90 minuta të plota në si mbrojtës i majtë në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2010|finalen]] e fituar 2–0 kundër [[FC Bayern München|Bayern München]] në Madrid. Chivu shënoi golin e dytë në karrierën e tij me Interin në fitoren 3–2 kundër [[A.C. Cesena|Cesenës]] në kampionat në sezonin 2010–11. Në janar 2011, ai shënoi penalltinë e fitores në suksesin 5–4 me penallti kundër [[S.S.C. Napoli|Napolit]] në çerek-finalen e [[Coppa Italia|Kupës së Italisë]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=312201&cc=5739|title=Coppa Italia: Inter edge through on penalties|trans-title=Coppa Italia: Interi kalon falë penalltive|publisher=ESPN FC|language=en|accessdate=26 janar 2011|archive-date=26 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026135619/http://soccernet.espn.go.com/report?id=312201&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Interi arriti deri në finale, aty ku Chivu luajti 90 minuta të plota në fitoren 3–1 kundër [[Palermo F.C.|Palermos]] në [[Stadio Olimpico]].<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/report?id=316635&cc=5739|title=Eto'o brace helps Inter win Coppa Italia|date=29 maj 2011|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=31 maj 2011|archive-date=25 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121025230740/http://soccernet.espn.go.com/report?id=316635&cc=5739|url-status=dead}}</ref> Më 31 mars 2014, kontrata e Chivus me klubin u ndërpre me bashkpunim nga të dy palët.<ref>{{cite web|url=http://espnfc.com/news/story/_/id/1769640/cristian-chivu-leaves-inter-milan-seven-seasons?cc=4716|title=Chivu leaves Inter, confirms retirement|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=19 tetor 2025}}</ref> Në të njëjtën ditë, mbrojtësi njoftoi tërheqjen nga futbolli në moshën 34 vjeçare.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-gb/news/3276/serie-a/2014/03/31/4721675/former-inter-star-chivu-retires-from-football?ICID=HP_BN_6|title=Former Inter star Chivu retires from football|date=31 mars 2014|publisher=Goal.com|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== Në vitin 1999, Chivu ishte zgjedhur për të përfaqëuar kombëtaren rumune U21, dhe shpejt ai filloi të luante për kombëtaren e parë. Chivu ka luajtur për rumaninë në [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]] dhe [[UEFA Euro 2008|Euro 2008]]. Në [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]], Chivu luajti katër Ndeshje, dhe arriti që të shënoj edhe Golin e parë kombëtar kundër [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] më 20 qershor 2000. Më 21 Maj 2011, Christian Chivu deklaroi tërheqjen e tij nga futbollit kombëtar.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2011/05/21/chivu-why-im-quitting-the-national-team.html|title=Chivu: "Why I'm quitting the national team"|trans-title=Chivu: "Pse po heq dorë nga ekipi kombëtar"|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=21 maj 2011|accessdate=21 maj 2011|archive-date=11 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611013202/https://www.inter.it/en/news/2011/05/21/chivu-why-im-quitting-the-national-team.html|url-status=dead}}</ref> Gjithsej, Chivu luajti 75 ndeshje dhe shënoi tre gola, duke qënë një nga mbrojtësit më të mirë të historisë së kombëtares rumune. ==Karriera si trajner== Në gusht 2019, Chivu u regjistrua në kurset e [[UEFA Pro Licence]] në [[Centro Tecnico Federale di Coverciano|Coverciano]].<ref>{{cite web|url=https://football-italia.net/pirlo-toni-begin-pro-courses/|title=Pirlo & Toni begin Pro courses|publisher=Football Italia|date=23 gusht 2019|language=en|access-date=30 tetor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://football-italia.net/pirlo-and-italiano-get-coaching-badges/|title=Pirlo and Italiano get coaching badges|publisher=Football Italia|date=18 dhjetor 2020|language=en|access-date=30 tetor 2019}}</ref> Në korrik 2021, ai u shpall trajneri i ri i [[Inter Milan Youth Sector|Inter Milan ''Primavera'']].<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2021-07-01-cristian-chivu-new-primavera-coach|title=Cristian Chivu named Inter Primavera coach|publisher=Inter Milan|date=1 korrik 2021|language=en|access-date=30 tetor 2021}}</ref><ref>{{cite web|url=https://sempreinter.com/2021/07/01/official-christian-chivu-appointed-new-head-coach-of-inter-primavera-team/|title=Official – Christian Chivu Appointed New Head Coach Of Inter Primavera Team|publisher=SempreInter|date=1 korrik 2021|language=en|access-date=30 tetor 2021}}</ref> ===Parma=== Më 18 shkurt 2025, Chivu u emërua trajneri i ri i klubit të [[Serie A]] [[Parma Calcio 1913|Parma]], duke nënshkruar një kontratë deri në qershor 2026.<ref>{{cite web|url=https://sport.sky.it/calcio/serie-a/2025/02/17/parma-chivu-allenatore-pecchia-news|title=Parma, Chivu nuovo allenatore al posto di Pecchia: ha firmato fino al 2026|publisher=Sky Sport Italia|date=18 shkurt 2025|language=it|access-date=20 shkurt 2025}}</ref> Në ditën e fundit të ndeshjeve të [[Serie A 2024–25|sezonit 2024–25]], Parma siguroi mbijetesën në divizionin më të lartë pas një fitoreje 3–2 në transfertë kundër [[Atalanta BC|Atalantës]].<ref>{{cite web|url=https://www.beinsports.com/en-asia/football/serie-a/articles/atalanta-2-3-parma-visitors-seal-survival-after-inspired-turnaround-2025-05-25|title=Atalanta 2–3 Parma: Visitors seal survival after inspired turnaround|publisher=beIN SPORTS|date=25 maj 2025|language=en|access-date=27 maj 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.parmacalcio1913.com/en/main-news/cristian-chivu-congratulations-to-these-real-men-safety-worth-a-scudetto/|title=Cristian Chivu: “Congratulations to these real men. Safety worth a scudetto”|publisher=Parma Calcio 1913|date=26 maj 2025|language=en|access-date=27 maj 2025}}</ref> ===Internazionale=== Më 6 qershor 2025, raportet treguan se Chivu kishte nënshkruar një marrëveshje dyvjeçare për t'u bërë trajner i ish-klubit të tij [[Inter Milan|Internazionale]], me njoftimin zyrtar në pritje të përfundimit të dokumentacionit të tij me Parma.<ref>{{cite web|last=Campanale|first=Susy|url=https://football-italia.net/why-inter-will-not-announce-chivu-new-coach/|title=Why Inter will not announce Chivu as new coach yet|publisher=Football Italia|date=6 qershor 2025|language=en|access-date=8 qershor 2025}}</ref> Tre ditë më vonë, klubi njoftoi zyrtarisht emërimin e tij.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/cristian-chivu-new-inter-head-coach|title=Cristian Chivu is the new Inter head coach|publisher=Inter Milan|date=9 qershor 2025|language=en|access-date=10 qershor 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45479248/inter-milan-name-cristian-chivu-manager-replace-inzaghi|title=Inter Milan name Cristian Chivu manager to replace Inzaghi|publisher=ESPN|date=9 qershor 2025|language=en|access-date=10 qershor 2025}}</ref> Ndeshja e tij e parë në krye përfundoi me një barazim 1–1 kundër [[C.F. Monterrey|Monterrey]] në [[2025 FIFA Club World Cup|Kupën e Botës për Klube 2025]].<ref>{{cite web|url=https://www.reuters.com/sports/soccer/monterrey-hold-inter-milan-1-1-club-world-cup-2025-06-18/|title=Monterrey hold Inter Milan 1–1 at Club World Cup|publisher=Reuters|date=18 qershor 2025|language=en|access-date=19 qershor 2025}}</ref><ref>{{cite web|url=https://gazetablic.com/inter-milan-barazon-me-monterrey-ne-kupen-e-botes-per-klube/|title=Inter Milan barazon me Monterrey në Kupën e Botës për Klube|publisher=GazetaBlic|date=18 qershor 2025|language=sq|access-date=19 qershor 2025}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Tre ditë më vonë, Chivu arriti fitoren e tij të parë në krye të klubit me Interin që u kthye nga një gol në disavantazh për të mundur skuadrën japoneze [[Urawa Red Diamonds]] 2–1.<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Estero/mondiale-club/21-06-2025/club-world-cup-inter-urawa-2-1-prima-vittoria-chivu.shtml|title=Club World Cup, Inter–Urawa 2–1: first win for Chivu|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=21 qershor 2025|language=it|access-date=22 qershor 2025}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{cite web|url=https://albeu.com/sport/inter-milan-mund-urawa-red-diamonds/801234/|title=Inter Milan mund Urawa Red Diamonds, fitorja e parë nën Chivu|publisher=Albeu.com|date=21 qershor 2025|language=sq|access-date=22 qershor 2025}}</ref> Ndeshja e tij e parë me Interin në [[Serie A]] ishte një fitore 5–0 kundër [[Torino FC|Torinos]].<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/serie-a/inter-torino-5-0-chivu-debut-dream/|title=Inter 5–0 Torino: Dream Serie A debut for Chivu|publisher=Football Italia|date=24 gusht 2025|language=en|access-date=25 gusht 2025}}</ref> Më 3 maj 2026, Interi mposhti Parmën 2–0 në San Siro, duke siguruar titullin e Serie A për herë të 21të në histori.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/48548556/inter-milan-crowned-serie-champions-three-games-go|title=Inter Milan crowned Serie A champions with three games to go|publisher=ESPN FC|date=3 maj 2026|language=en|access-date=6 maj 2026}}</ref> Me këtë sukses, i pari i tij si trajner, Chivu u bë trajneri i parë i huaj që nga [[José Mourinho]] në sezonin 2009–10 që fiton kampionatin në Itali.<ref>{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/articles/chivu-first-foreign-coach-win-085500483.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAADTFwiJFIdb9Qy--kVgtarxXGyChwdLzfpENhvpxWTRTWUG8I0R-ciMcobcifG5bOwmvXfu_0XPYx7oJg7STTRoWN_G5fYkyPUJHgbZhjewtAiXQiizZGpLjkxToBcd4isbCxlbNFXFH_L9ZU8fZ9_cqdnJROi0LG1HsXwULFEL_|title=Chivu is first foreign coach to win Scudetto since Mourinho|publisher=Football Italia|date=3 maj 2026|language=en|access-date=6 maj 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Jeta personale == Chivu flet pesë gjuhë, përfshirë atë [[Gjuha italiane|Italiane]], [[Gjuha gjermane|gjermane]], [[Gjuha spanjolle|spanjolle]], [[Gjuha angleze|angleze]] dhe gjuhën mëmë [[Gjuha rumune|rumune]]. Chivu është i martuar me Adelina Elisei.<ref>{{cite web|url=http://www.inter.it/aas/news/reader?L=it&N=41640|title=Oggi sposi: felicità per Adelina e Cristian|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=6 korrik 2008|access-date=23 janar 2011|archive-date=16 korrik 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080716221552/http://www.inter.it/aas/news/reader?N=41640&L=it|url-status=dead}}</ref> Sipas revistës ''Calcio Italia'', Chivu ka qënë i përfshirë në hapjen e shkollave të futbollit në [[Rumania|Rumani]] në vitet e fundit. Për këtë gjë Chivu ka thënë: "Unë shpresoj se ai është krenar për mua, kur më shikon nga lart", duke ju referuar të babait të tij të ndjerë që ka qënë trajner tek të rinjtë. Më 12 shkurt 2009, Chivu u bë baba për herë të parë, pasi gruaja e tij Adelina solli në jetë vajzën e tyre, që më pas e quajtën Natalia.<ref>{{cite web|url=https://www.inter.it/en/news/2009/02/12/chivu-becomes-father-for-first-time.html|title=Chivu becomes father for the first time|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=en|date=12 shkurt 2009|accessdate=11 qershor 2020|archive-date=11 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200611013201/https://www.inter.it/en/news/2009/02/12/chivu-becomes-father-for-first-time.html|url-status=dead}}</ref> Vajza e tyre e dytë, Anastasia, lindi më 4 nëntor 2010.<ref name=":0">{{cite web|url=https://www.inter.it/it/news/2010/11/4/fiocco-rosa-e-nata-anastasia-chivu.html|title=Fiocco rosa: è nata Anastasia Chivu|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it|date=4 nëntor 2010|access-date=5 janar 2022|archive-date=5 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105190946/https://www.inter.it/it/news/2010/11/4/fiocco-rosa-e-nata-anastasia-chivu.html|url-status=dead}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi:<ref>{{cite web|url=http://int.soccerway.com/players/cristian-chivu/4007/|title=Cristian Chivu|publisher=Soccerway|language=en|accessdate=21 maj 2011}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[CSM Reșița]] |[[1996–97 Divizia B|1996–97]] |[[Divizia B]] |1||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||1||0 |- |[[1997–98 Divizia A|1997–98]] |[[Divizia A]] |23||2||1||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||24||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !24!!2!!1!!0!!colspan="2"|–!!colspan="2"|–!!25!!2 |- |rowspan="3"|[[FC U Craiova 1948|Universitatea Craiova]] |[[1998–99 Divizia A|1998–99]] | rowspan="2" |[[Divizia A]] |26||3||2||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||28||3 |- |[[1999–2000 Divizia A|1999–00]] |6||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||6||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !32!!3!!2!!0!!colspan="2"|–!!colspan="2"|–!!34!!3 |- |rowspan="5"|[[AFC Ajax|Ajax]] |[[1999–2000 AFC Ajax season|1999–00]] | rowspan="4"|[[Eredivisie]] |23||1||1||0||4{{efn|name=UC|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]}}||0||colspan="2"|–||28||1 |- |[[2000–01 AFC Ajax season|2000–01]] |26||5||0||0||4{{efn|name=UC}}||0||colspan="2"|–||30||5 |- |[[2001–02 AFC Ajax season|2001–02]] |32||1||4||0||6{{efn|Dy ndeshje në Kupën UEFA, katër ndeshje në [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligën e Kampionëve]]}}||0||colspan="2"|–||42||1 |- |[[2002–03 AFC Ajax season|2002–03]] |26||6||3||0||12{{efn|name=UCL|Të gjitha ndeshjet në UEFA Ligën e Kampionëve}}||0||1{{efn|Ndeshje në [[Johan Cruijff Schaal]]}}||0||42||6 |- !colspan="2"|Gjithsej !107!!13!!8!!0!!26!!0!!1!!0!!142!!13 |- |rowspan="5"|[[A.S. Roma|Roma]] |[[2003–04 AS Roma season|2003–04]] | rowspan="4" |[[Serie A]] |22||2||2||0||4{{efn|name=UC}}||0||colspan="2"|–||28||2 |- |[[2004–05 AS Roma season|2004–05]] |10||2||4||0||1{{efn|name=UCL}}||0||colspan="2"|–||15||2 |- |[[2005–06 AS Roma season|2005–06]] |27||2||7||0||4{{efn|name=UC}}||0||colspan="2"|–||38||2 |- |[[2006–07 AS Roma season|2006–07]] |26||0||7||0||8{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI|Ndeshje në [[Supercoppa Italiana]]}}||0||42||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !85!!6!!20!!0!!17!!0!!1!!0!!123!!6 |- |rowspan="7"|[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |[[2007–08 Inter Milan season|2007–08]] | rowspan="6" |[[Serie A]] |26||0||3||0||6{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||37||0 |- |[[2008–09 Inter Milan season|2008–09]] |21||0||3||0||2{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||26||0 |- |[[2009–10 Inter Milan season|2009–10]] |20||1||3||0||9{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||33||1 |- |[[2010–11 Inter Milan season|2010–11]] |24||1||3||0||6{{efn|name=UCL}}||0||4{{efn|Një ndeshje në Supercoppa Italiana, një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], dy ndeshje në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]}}||0||37||1 |- |[[2011–12 Inter Milan season|2011–12]] |14||0||1||0||6{{efn|name=UCL}}||0||1{{efn|name=SCI}}||0||22||0 |- |[[2012–13 Inter Milan season|2012–13]] |10||1||2||0||3{{efn|Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]}}||0||colspan="2"|–||15||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !115!!3!!15!!0!!32!!0!!8!!0!!168!!3 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !358!!27!!44!!0!!74!!0!!10!!0!!486!!27 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi:<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=3510|title=Cristian Chivu|publisher=EU-Football.info|language=en|accessdate=11 qershor 2020}}</ref> {| class=wikitable style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Kombëtarja!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=12|[[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumania]] |1999||1||0 |- |2000||10||1 |- |2001||8||0 |- |2002||6||1 |- |2003||9||0 |- |2004||2||1 |- |2005||6||0 |- |2006||6||0 |- |2007||8||0 |- |2008||7||0 |- |2009||6||0 |- |2010||6||0 |- !colspan=2|Gjithsej!!75!!3 |} ====Golat me kombëtaren==== ''Rezultatet e Rumanisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Chivu.''<ref name="EU"/> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 |20 qershor 2000||[[Stade du Pays de Charleroi]], [[Charleroi]], Belgjikë||align=center|7||{{flamuri|Anglia}} [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglia]]||align=center|1–0||align=center|3–2||[[UEFA Euro 2000]] |- !scope=row|2 |7 shtator 2002||[[Koševo Stadium]], [[Sarajevë]], Bosnje dhe Hercegovinë||align=center|23||{{flamuri|Bosnja dhe Hercegovina}} [[Kombëtarja boshnjake e futbollit|Bosnja dhe Hercegovina]]||align=center|1–0||align=center|3–0||Kualifikueset e [[UEFA Euro 2004]] |- !scope=row|3 |31 mars 2004||[[Hampden Park]], [[Glasgow]], Skoci||align=center|35||{{flamuri|Skocia}} [[Kombëtarja skoceze e futbollit|Skocia]]||align=center|1–0||align=center|2–1||Ndeshje miqësore |} ==Trofe== ===Si lojtar=== ;CSM Reșița<ref name="TM">{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/cristian-chivu/erfolge/spieler/4314|title=Cristian Chivu|publisher=Transfermarkt|language=en|access-date=19 tetor 2025|archive-date=15 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200615072302/https://www.transfermarkt.us/cristian-chivu/erfolge/spieler/4314|url-status=dead}}</ref> *[[Liga II|Divizia B]]: [[1996–97 Divizia B|1996–97]] ;Ajax<ref name="TM"/> * [[Eredivisie]]: [[Eredivisie|2001–02]] * [[Kupa KNVB]]: [[KNVB Cup|2001–02]] * [[Johan Cruijff Schaal|Superkupa e Holandës]]: 2002 ;Roma<ref name="TM"/> * [[Coppa Italia]]: 2006–07 ;Internazionale<ref name="TM"/> * [[Serie A]]: [[Serie A|2007–08]], [[Serie A|2008–09]], [[Serie A|2009–10]] * [[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2009–10|2009–10]], [[Coppa Italia 2009–10|2010–11]] * [[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 2008|2008]], [[Supercoppa Italiana 2010|2010]] * [[UEFA Liga e Kampioneve]]: [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2010|2009–10]] * [[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[Finalja e FIFA Kupës së Botës për Klube 2010|2010]] ;Çmime personale *Talenti i Vitit i Ajaxit (Trofeu [[Marco van Basten]]): 1999–2000 *[[Futbollisti Holandez i Vitit#Dutch Golden Shoe Winners|Këpuca e Artë Holandeze]]: 2002 *[[Futbollisti Rumun i Vitit]]: 2002, 2009, 2010 *Lojtari i Vitit i Ajaxit (Çmimi Rinus Michels): 2000–01, 2002–03 *[[UEFA Ekipi i Vitit]]: 2002<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/community/news/newsid=1584678.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110114005349/http://www.uefa.com/community/news/newsid=1584678.html|url-status=dead|archive-date=14 janar 2011|title=Team of the Year 2002|language=en|publisher=UEFA|language=en|date=11 janar 2011|access-date=30 dhjetor 2015}}</ref> *Çmimi Giacinto Facchetti: 2021<ref>{{Cite web|date=20 shtator 2021|title=Giacinto Facchetti Awards 2021: premiati Antonello e Chivu|url=https://www.inter.it/it/notizie/2021-09-20-giacinto-facchetti-awards-antonello-chivu|access-date=2 mars 2023|website=inter.it|publisher=F.C. Internazionale Milano|language=it}}</ref> ===Si trajner=== ;Internazionale *[[Serie A]]: [[Serie A 2025–26|2025–26]] *[[Coppa Italia]]: [[Coppa Italia 2025–26|2025–26]] == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category}} *[https://web.archive.org/web/20090919045832/http://www.cristichivu.ro/?page=&action=&lang=en Uebfaqja zyrtare] *[http://www.inter.it/aas/squadra/player1?codgioc=G0818&L=en&stagione=2010/11 Profili i Cristian Chivu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121011162254/http://www.inter.it/aas/squadra/player1?codgioc=G0818&L=en&stagione=2010%2F11 |date=11 tetor 2012 }} te uebfaqja e [[F.C. Internazionale Milano|Interit]] *[http://www.skysports.com/football/player/0,19754,11860_196611,00.html Player details] te Sky Sports *[http://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=40958/profile/index.html Profili te UEFA] {{Skuadra F.C. Internazionale Milano}} {{AFC Ajax Talenti i Vitit}} [[Kategoria:Lindje 1980]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë rumunë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren rumune]] [[Kategoria:Futbollistë në AFC Ajax]] [[Kategoria:Futbollistë në A.S. Roma]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Eredivisie]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] [[Kategoria:Trajnerë rumunë futbolli]] [[Kategoria:Trajnerë në Parma F.C.]] [[Kategoria:Trajnerë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Trajnerë në Serie A]] 3u0lkrr0lnsrm8c7r8w2pq1fjmethp3 Ada e Bunës 0 147247 2981392 2947158 2026-05-17T08:39:58Z ~2026-29455-80 187634 2981392 wikitext text/x-wiki {{Infobox Ishuj | name = Ada e Bunës | native_name = <!-- or |local_name= --> | native_name_link = | native_name_lang = | image_name = | image_size = | image_caption = | image_alt = | image_map = | image_map_alt = | image_map_size = | image_map_caption = | pushpin_map =Mali i Zi | pushpin_label = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_relief = | pushpin_map_caption = | coordinates = {{coord|41.8640|N|41.8640|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | etymology = | location = [[Deti Adriatik]] <br/> [[Lumi Buna]] | grid_reference = <!-- UK only --> | archipelago = | waterbody = | total_islands = | major_islands = | area_km2 = <!-- or |area_m2= or |area_ha= --> | area_footnotes = | rank = | length_km = <!-- or |length_m= --> | length_footnotes = | width_km = <!-- or |width_m= --> | width_footnotes = | coastline_km = <!-- or |coastline_m= --> | coastline_footnotes = | elevation_m = | elevation_footnotes = | highest_mount = | country = {{MNE}} | country_admin_divisions_title = | country_admin_divisions = | country_admin_divisions_title_1 = | country_admin_divisions_1 = | country_admin_divisions_title_2 = | country_admin_divisions_2 = | country_capital_type = | country_capital = | country_largest_city_type = | country_largest_city = | country_capital_and_largest_city = | country_largest_city_population = | country_leader_title = | country_leader_name = | country_area_km2 = <!-- or |country_area_m2= or |country_area_ha= --> | country1 = | country1_admin_divisions_title = | country1_admin_divisions = | country1_admin_divisions_title_1 = | country1_admin_divisions_1 = | country1_capital_type = | country1_capital = | country1_largest_city_type = | country1_largest_city = | country1_capital_and_largest_city = | country1_largest_city_population = | country1_leader_title = | country1_leader_name = | country1_area_km2 = <!-- or |country1_area_m2= or |country1_area_ha= --> | demonym = | population = | population_as_of = | population_footnotes = | population_rank = | population_rank_max = | density_km2 = | density_rank = | density_footnotes = | languages = | ethnic_groups = | timezone1 = | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | website = | additional_info = | footnotes = |image name=|image size=|image caption=Ada e Bunës, në të djathë [[Shqipëria]] e në të majtë [[Mali i Zi]].|country admin divisions title=[[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]]|country admin divisions={{flagicon|Ulcinj}} [[Komuna e Ulqinit|Ulqin]]|native name=''Ada Bojana''|elevation m=}} [[File:Ada bojana plaza.jpg|thumb|240x240px|Plazhi i Ishulit të Bunës.]] [[File:Ada bojana krave.jpg|thumb|240x240px|Lopët në plazhin e Ishullit të Bunës.]] [[File:Ada bojana kamperi.jpg|thumb|240x240px|Kampistë në Ishullin e Bunës.]] [[File:Ada bojana usce.jpg|thumb|240x240px|Pamje e kompleksit turistik në Ishill.]] '''Ishulli i Bunës''' ([[shk.|shk]]. Ada, [[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Ada Bojana'', "Ishulli i Bunës") është [[Ishulli|ishull lumor]] në grykën e [[Buna|lumit Buna]] në [[Deti Adriatik|detin Adriatik]], në cepin juglindor të [[Mali i Zi|Malit të Zi]], përgjatë kufirit me [[Shqipëria|Shqipërinë]]. Ishulli është krijuar artificialisht, ndërsa sipërfaqja e tij është 4.9 [[Kilometër katror|km<sup>2</sup>]]. == Historia == Ada e Bunës u krijua në shekullin e 19-të, kur pas një stuhie [[Anija|velanija]] "Merito", nga [[Trogir]]i, u fundos në afërsi të dy ishujve të vegjël. Për vite të tëra, mbetjet e anijes së fundosur, së bashku me dy ishujt në afërsi kanë grumbulluar mbetjet lumore duke krijuar kështu ishullin, i cili për të parën herë u shfaq në vitin 1882.<ref>[http://ul-info.com/krijimi-i-ades/ KRIJIMI I ADËS] – ''ul-info.me'' </ref> Ky ishull me kalimin e kohës e ka ndarë lumin Buna në dy degë. Gjatë [[Lufta e ftohtë|Luftës së ftohtë]], Ada ishte një zonë ushtarake me kufirin e ruajtur rreptë. Kjo shkaktoi që disa pjesët të ishullit të mbesin plotësisht të paprekura. Në Adë dikur shkohej me [[Trapi|trap]], por që nga viti 1987 Ada është e lidhur me tokë me anë të urës.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://www.ulcinjska-rivijera.com/sh/?akcija=2|title=Ulcinjska rivijera - Lokacioni|url-status=dead|access-date=8 maj 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304130204/http://www.ulcinjska-rivijera.com/sh/?akcija=2}}</ref> == Gjeografia == Ada e Bunës ka fromën e [[trekëndëshi]]t, ku njëri krah laget nga [[deti Adriatik]], ndërsa dy të tjerët nga [[lumi Buna]]. Plazhi i kthyer kah deti është rënor dhe është i gjatë rreth 3 [[km]]. Plazhi dhe fundi i detit janë të mbuluar me rërë të imët. Dega e djathtë e lumit Buna e ndan ishullin me [[Plazhi i madh i Ulqinit|Plazhin e Madh të Ulqinit]], të gjatë 13 [[km]]. Vendbanimi më i afërt është fshati [[Shtoji i Sipërm]] (rreth 2 [[km]]), ndërsa qyteti më i afërt është [[Ulqini]]t (rreth 13 [[km]]). Ishulli është i mbuluar nga [[Flora|bimësia]] subtropikale dhe mesdhetare, ndërsa disa lloje të bimëve dhe kafshëve që gjenden në ishull janë unike në [[Evropa|Evropë]].<ref>[http://www.adriatravel.me/adabojana.html Doživite, osjetite...Montenegro: Ada Bojana] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120920070144/http://www.adriatravel.me/adabojana.html |language=english|date=20 shtator 2012 }} – ''adriatravel.me''</ref> Prapavinë e plazhit e bëjnë [[duna]]t, pas së cilave gjinden habitate unike në [[Deti Mesdhe|Mesdhe]].<ref name=":1" /> Rëndësia ornitologjik e Adës së Bunës është reflektuar kryesisht në kolonitë e mëdha të shumë llojeve të shpezëve shtegtarë, ndër të tjerash kolonitë e çafkave sqeplugë (''Platalea leucorodia''), çafkave të vogla të bardha (''Egretta garzetta''), çafkave të përhime (''Ardea cinerea''), çafkave të verdha (''Ardeola ralloides''), etj.<ref name=":1">{{Cite web|url=http://birdwatchingmn.org/podrucja-za-ptice/iba-crne-gore#ada|title=IBA Crne Gore – Ada Bojana|url-status=dead|access-date=8 maj 2015|archive-date=12 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012012523/http://birdwatchingmn.org/podrucja-za-ptice/iba-crne-gore#ada}}</ref> == Turizmi == Në ishulli gjendet qendra e njohur turistike dhe naturiste, me kampin nudistik të hapur në vitin [[1973]], sot e operuar nga ndërmarrja hoteliero-turistike ''Ulcinjska Rivijera''.<ref name=":0" /> Në ofertën turistike është qëndrimi në kampe, në bungalo apo barraka në Bunë. Brigjet e lumit Buna janë të njohur për barrakat e peshkimit, nga të cilat vendasit në mënyrë tradicionale zëjnë [[peshku]]n që mund të hahet në shumë restorante të afërt peshku. Në këtë vend është inçizuar në vitin [[1985]] filmi i mirënjohur jugosllav "Lepota poroka".<ref>[http://www.novosti.rs/vesti/turizam.90.html:444723-Ada-Bojana-40-godina-oaze-prirode-i-lepih-plaza Ada Bojana: 40 godina oaze prirode i lepih plaža] – ''novosti.rs'' </ref> Qendra për mbrojtjen dhe studimin e shpezëve thekson se numri i madh i turistëve dhe udhëtimet e shpeshta me anije nepër lum janë faktorë shqetësues për shpezët, kolonitë e të cilëve janë të vendosura në Bunë dhe Adë, ndërsa shqetësim përbën dhe se sezonin i folezimit përkon me sezonin turistik. E dhënë shqetësuese janë dhe 300 objekte ilegale të ndërtuara në degën e djathtë të lumit Buna.<ref name=":1" /> Ada e Bunës është aktualisht në shitje, ndërsa në tenderin e shpallur nga qeveria e [[Mali i Zi|Malit të Zi]] kanë shfaqur interesim pesë kompani nga [[SHBA|Shtetet e Bashkuara]], [[Emiratet e Bashkuara Arabe]], [[Turqia]], [[Çekia]] dhe [[Kroacia]].<ref>[http://www.vesti.rs/Ada/Pet-interesenata-za-Adu-Bojanu.html Pet interesenata za Adu Bojanu] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305033149/http://www.vesti.rs/Ada/Pet-interesenata-za-Adu-Bojanu.html |date=5 mars 2016 }} – ''vesti.rs''</ref> Gazeta amerikane ''[[New York Times|The New York Times]] ''e ka renditur Adën e Bunës, së bashku me [[Plazhi i madh i Ulqinit|Plazhin e Madh]], në Top 31 vendet që duhen vizituar në vitin 2010.<ref>[http://www.nytimes.com/2010/01/10/travel/10places.html?ref=travel&pagewanted=6 The 31 Places to Go in 2010] – ''The New York Times'' </ref> == Sporti == Ada e Bunës është një vend prestigjioz për surf në erë. Erërat e favorshme formojnë valë të mëdha që mundësojnë surfin dhe lundrimin me vela. Në Ada vepron dhe një shkollë për windsurf. Potencialet e Adës kënaqin amatorët, por dhe profesionistët me kritere të larta. Fillestarët preferojnë pellgjet në të cilët mësojnë hapat e parë në këtë sport.<ref>[http://kolektiv.me/5111/ada-bojana-raj-za-surfere Ada Bojana - Raj za surfere] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140811234239/http://kolektiv.me/5111/ada-bojana-raj-za-surfere |language=english|date=11 gusht 2014 }} – ''kolektiv.me''</ref> Në Adën e Bunës që nga viti [[1975]] vepron dhe shkolla e kalërimit. == Shiko dhe == * '''[[:commons:Category:Ada Bojana|Ada e Bunës]]''' në ''[[Wikimedia Commons]]'' * [[Ishulli Paratuk]] * [[Plazhi i madh i Ulqinit]] * [[Plazhi i Grave]] == Referime == {{Reflist}} == Literatura == * ''Mala enciklopedija Prosveta'', Botimi i tretë (1985); Beograd: „Prosveta“. ISBN 978-86-07-00001-2 * Jovan Đ. Marković (1990): ''Enciklopedijski geografski leksikon Jugoslavije;'' Sarajevë: „Svjetlost“. ISBN 978-86-01-02651-3 == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20150526164547/http://www.ulcinjska-rivijera.com/alb/ Ada Bojana – Ulcinjska Rivijera] * [https://web.archive.org/web/20161012012523/http://birdwatchingmn.org/podrucja-za-ptice/iba-crne-gore#ada Rëndësia ornitologjike e Adës së Bunës] – ''Qendra për mbrojtjen dhe studimin e shpezëve e Malit të Zi'' (CZIP) * [https://web.archive.org/web/20160723213128/http://ada-bojana.info/ Ada Bojana] – faqe promovuese qeveritare [[Kategoria:Gjeografia e Ulqinit]] [[Kategoria:Plazhe ranore në Ulqin|Ada e Bunës]] [[Kategoria:Komuna e Ulqinit]] tpdrcjolkd2fuzlfmk7iscsjmewqykc Burgu i vjetër, Umeå 0 150705 2981390 2947367 2026-05-17T08:15:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981390 wikitext text/x-wiki {{coord|63|49|20.4|N|20|16|31.4|E|display=inline,title|region:SE_type:landmark}} [[File:Cellfängelset, Umeå.jpg|thumb|Cellfängelset, Umeå]] '''Burgu i vjetër''' ( {{lang-sv|Umeå gamla fängelse ose länscellfängelset}} ) u kompletua në vitin 1861. Burgu është një nga disa ndërtesat që nuk u dogjën gjatë zjarrit të vitit 1888. Kështu, ai është një nga ndërtesat më të vjetra të mbetuara në Uma dhe renditen si ndërtesë që nga viti 1992. Burgu strehoi të burgosurit deri në vitin 1981 dhe gjatë viteve të 1980-ta e 1990-ta aty u luajtën pjesë teatrale. Në vitin 2007-2008 burgu u rindërtua duke u bërë hotel. ==Historia== Burgu i vjetër i Umeas ishte një nga 20 burgjet provinciale të projektuara nga ëilhelm Theodor Anckarsvärd, i cili ishte arkitekt i [[Fångvårdsstyrelsen]] gjatë viteve 1855-1877.<ref name="sfv">{{cite web|url=http://www.sfv.se/sv/fastigheter/sverige/vasterbottens-lan-ac/fd-cellfangelset-umea/|title=Statens fastighetsverks sida: F.d. cellfängelset i Umeå, numera hotell|accessdate=13 prill 2014|archive-date=12 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212055113/http://www.sfv.se/sv/fastigheter/sverige/vasterbottens-lan-ac/fd-cellfangelset-umea/|url-status=dead}}</ref> Këto burgje ishin ndërtuar me sistemin amerikan-filadelfian si një model, i cili ndër të tjerash do të thotë se qelitë e zakonshme u zëvendësuan me qeli individuale, ku të burgosurit mund të mendonin për fatin e tyre. Burgu kishte gjithsej 24 qeli në dy kate që ishin të vendosur në muret e jashtme në atë mënyrë që secili ta shihte dritën e diellit. Ndërtesa e burgut po ashtu kishte zyre dhe hapësira residenciale. Ndërtesa ishte njëra nga të paktat që i shpëtuan zjarrit të vitit 1888. Gjithashtu rrethoja jugore e drurit i mbijetoi zjarrit që u jep vizitorëve të zakonshëm një ide të formës së oborrit të ushtrimeve të burgut.<ref name="sfv"/> Kryeredaktori i atëhershëm i gazetës lokale [[Västerbottens-Kuriren]], Gustav Rosén (1876-1942), i kaloi tre muaj në burg në vitin 1916. Ai u dënua për shpifje ndaj [[Stadsfiskal]]-it të qytetit (zyrës më të lartë të policisë së qytetit). Ky ishte kulmi i të ashtuquajturës [[Umea fights]] (''Umeåbråken''), e cila tërhoqi vëmendje kombëtare.<ref>{{cite web|last=Petersson|first=Birgit|title=E J Gustav Rosén|url=http://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=6880|series=[[Svenskt biografiskt lexikon]]|accessdate=13 prill 2014|archive-date=14 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414035232/http://sok.riksarkivet.se/sbl/Presentation.aspx?id=6880|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Ullenhag|first=Kersti|title=Rosén, Gustav 1876 - 1942|url=http://www.ohlininstitutet.se/liberala-biblioteket/personer/rosen-gustav/|publisher=Ohlininstitutet|accessdate=13 prill 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413231837/http://www.ohlininstitutet.se/liberala-biblioteket/personer/rosen-gustav/|url-status=dead}}</ref> Burgu tani është ndërtesa më e vjetër e gurit e shpëtuar dhe një nga burgjet më të ruajtura në vend. Ai ishte në përdorim deri në vitin 1981 kur u përfundua Umea prison (burgu i Umeas).<ref name="SFV">{{cite web|title=F.d. cellfängelset i Umeå, numera hotell|url=http://www.sfv.se/sv/fastigheter/sverige/vasterbottens-lan-ac/fd-cellfangelset-umea/|publisher=Statens fastighetsverk|accessdate=7 dhjetor 2013|archive-date=12 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131212055113/http://www.sfv.se/sv/fastigheter/sverige/vasterbottens-lan-ac/fd-cellfangelset-umea/|url-status=dead}}</ref> Burgu është në pronësi të National Property Board of Sëeden (SFV) dhe u bë monument kombëtar në vitin 1992.<ref name="SFV"/> ==Teatri== Nga viti 1987 dhe gjatë viteve të 1900-ta ndërtesa dhe oborri i ushtrimeve u përdorën nga një grup amaterësh të teatrit, [[Grotteatern]], dhe grupi i pavarur i teatrit [[Profilteatern]]. Në përvjetorin e njëqindtë të zjarrit të vitit 1888 Grotteatern në vitin 1988 krijoi një produksion teatri të quajtur ''Loja e Zjarrit të Madh (Spelet om den stora branden)'' (nga [[Frank Kelber]]) në oborrin e ushtrimeve të burgut të vjetër. Të dy grupet, [[Grotteatern]] dhe [[Profilteatern]] dhanë shfaqje gjatë verave në oborrin e ushtrimeve për shumë vite më pas.<ref>{{cite web|url=http://www.andersssvensson.se/branden/garden.htm|title=Spelplatsen – rastgården till gamla cellfängelset i Umeå|author=Anders S. Svensson|accessdate=13 prill 2014|archive-date=14 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414113751/http://www.andersssvensson.se/branden/garden.htm|url-status=dead}}</ref> ==Hoteli== Në vitin 2007-2008 ndërtesa u konvertua në hotel më 23 dhoma, 2 dhoma familjare dhe një dhomë dyshe me një dhomë konference për takime dhe festa që mund të akomodonte deri në 50 njerëz. Ajo ofron shtretër me dush dhe toalete komunale si dhe fusha të shoqërorizimit.<ref>{{cite web|title=Hotell Gamla Fängelset|url=http://www2.visitumea.se/sv/boende/a470448/hotell-gamla-fangelset/detaljer?page=19|publisher=visitumea.se|accessdate=7 dhjetor 2013}}</ref> Në aneksin e oborrit është lokali ''Café Göteborg''.<ref>{{cite web|title=Café Göteborg|url=http://www.hotellgf.se/cafe.htm|publisher=Hotell Gamla Fängelset i Umeå|accessdate=13 prill 2014|archive-date=18 shkurt 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130218071517/http://www.hotellgf.se/cafe.htm|url-status=dead}}</ref> == Galeria == <gallery widths=250 heights=200 perrow=3 mode=nolines> File:Umeå gamla fängelse huvudbyggnad framsidan.jpg|The picture shows the prison's main building viewed from the front of the main entrance towards Storgatan. File:Umeå gamla fängelse tingssalen.jpg|The old courtroom now houses ''Café Göteborg''. File:Umeå stadsarkiv-1888-stadsbrand-Umeå.jpg|Photo from the prison's roof towards the northwest after the devestating fire of 1888. </gallery> == References == <references/> == Lidhjet e jashtme == {{Commons category|Umeå gamla fängelse}} * [http://www.hotellgf.se/ Hotell Gamla Fängelset] * [https://web.archive.org/web/20140403033249/http://www.cafegbg.se/ Café Göteborg] [[Kategoria:Umeå]] [[Kategoria:Suedi]] jiyj3gw6m2xk4nsfd3zbjtr59gh707s Përdoruesi diskutim:Leeturtle 3 152665 2981165 2919187 2026-05-16T14:01:02Z MediaWiki message delivery 56618 /* Wiki Loves Eurovision 2026 */ pjesë e re 2981165 wikitext text/x-wiki Here is the list with my contributions: [[https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:Kontributet/Leeturtle]] <div style="float: left; width:; border:1px solid lightgrey; padding: 10px 20px; margin-bottom:10px"> <div class="Stampa_Simulim_titujsh_2" style="margin:0; margin-bottom:.6em; padding-top:.5em; padding-bottom:.17em; background:none; font-size:150%; color:black; font-weight:normal; border-bottom:1px solid lightgrey;"> Përshëndetje {{PAGENAME}}, mirëserdhe në Wikipedian në shqip ![[Skeda:Gtk-dialog-info.svg|djathtas|20px]] </div> {| | style="padding-right:20px;" valign="top" | Kjo është [[Ndihmë:Faqja e diskutimit|faqja juaj e diskutimit]], në të cilën do të merrni mesazhe nga përdoruesit e tjerë. Në qoftë se ke pyetje mund të adresohesh pa ngurrim tek '''[[Wikipedia:Oda e fillestarëve|Oda e fillestarëve]]''', ku një përdorues me eksperiencë do të ketë mirësinë të të përgjigjet sa më shpejt. Përpara se të redaktoni një faqe në Wikipedia ne do t’iu rekomandonim të lexonit se si '''[[Ndihmë:Redaktimi i faqeve|redaktohet]]''' dhe '''[[Ndihmë:Formatimi i tekstit|formatohet]]''' një faqe. Në qoftë se dëshironi të krijoni një artikull të ri ndiqni '''[[Wikipedia:Kujdestari i artikujve|Kujdestarin e artikujve]]''', i cili do t’iu ofrojë ndihmë hap pas hapi. Kujdes, ju [[Wikipedia:Të drejta autori|nuk duhet]] të kopjoni tekst nga faqet e tjera në internet dhe ta vendosni në Wikipedia! Gjithashtu gjatë katër ditëve të para të krijimit të llogarisë nuk do të mund të zhvendosni faqe nën një titull të ri alternativ. Për t’iu përgjigjur një mesazhi nga një përdorues tjetër, duhet të shkoni në faqen e tij të diskutimit dhe të shtypni komandën “Shto një temë (të re diskutimi)”. Mos harro që diskutimet e tua duhet ti nënshkruash me (<code><nowiki>~~~~</nowiki></code>) ose thjesht shtyp butonin [[Skeda:Insert-signature.png]] në fund të mesazhit tënd. Në faqen tuaj të përdoruesit ju mund të shkruani shkurtimisht rreth vetes tuaj në mënyrë që [[Wikipedia:Wikipedianët|wikipedianët]] e tjerë të të njohim më lehtë. E këshillueshme do të qe përdorimi si stampës {{stampa|Babel}}. Në qoftë se dëshiron ti mund të vendosësh edhe vendbanimin tënd aktual në [[Wikipedia:Harta e wikipedianëve|hartën e wikipedianëve]]. Wikipedianët të urojnë punë të mbarë! | style="width:200px; padding-left:20px; border-left:1px solid lightgrey;" valign="top" | Në ndihmën tënde janë faqet: * [[Wikipedia:Pesë shtyllat]] * [[Wikipedia:Fillimi]] * [[Wikipedia:Ndihmë]] * [[Wikipedia:FAQ|Wikipedia:Pyetje dhe përgjigje]] </br> [[Wikipedia:Ambasadat|Not Albanian? sq-0? Click here!]] |} </div> <br clear="all"/> [[Përdoruesi:Olsi|Olsi]] ([[Përdoruesi_diskutim:Olsi#top|diskutimet]]) 20 Korrik 2014 01:52 (CEST) == Këshillë == Të këshilloj, që për thjeshtësi, më përpara ta përgatisësh diku tjetër materialin, psh tek faqja jote personale dhe ta postosh të tërë paragrafin të rregulluar, në mënyrë që t'i shmangësh redaktimet e përsëritura, që vështirësojnë edhe punën e kontrolluesve. Një gjë tjetër që mund të bësh është që të shtypësh butonin parapamje dhe të kontrollosh se si do të shfaqen redaktiemt që ke bërë... I referohem artikullit [[Nubar Pasha]].--[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|<span style="background-color:olive"> '''Mr. Pseudo''' </span>]] [[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo |'''diskuto''']] 23 mars 2015 21:15 (CET) *shumë faleminderit për keshillën [[Përdoruesi:Mr. Pseudo]]. Do doja të pyesja në qofte se teknikisht është e ndaluar të bëhen redaktime të shpeshta dhe në qoftë se keni propozime të tjera për artikullin në fjalë. Sërisht të falënderoj. --[[Përdoruesi:Leeturtle|Redon Skikuli]] ([[Përdoruesi diskutim:Leeturtle|diskutimet]]) 4 dhjetor 2015 13:23 (CET) == WALUG (votimi për rregulloren) == Përshëndetje Leeturtle, [[Wikipedia:Wikimedians of Albanian Language User Group|Wikimedians of Albanian Language User Group]] është një grup i wikimedianëve shqiptarë tashmë i njohur nga Fondacioni i Wikimedias, që aktualisht po përpilon rregulloren/strategjinë e funksionimit. Propozimet, votimi dhe diskutimi për [[Wikipedia_diskutim:Wikimedians_of_Albanian_Language_User_Group#Vizioni_2|Vizionin e User Grupit]] është deri më 23:59 CEST 3 korrik 2016. Jeni i ftuar të jepni propozime/ide ose të votoni për propozimet e dhëna.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] ([[Përdoruesi diskutim:Liridon|diskutimet]]) 29 qershor 2016 00:12 (CEST) == Nikolai Noskov == Përshëndetje, i dashur Leeturtle! Unë e di z shqiptar, por unë kam për të ndarë porosinë tuaj: ju mund të bëni në artikullin tuaj për muzikantin shqiptar Nikolaj Noskov? Nëse ju bëni këtë artikull, unë do të jetë shumë mirënjohës! Ju faleminderit! --8 gusht 2016 22:14 (CEST) == CEE Newsletter - November 2017 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 1, Issue 2, November 2017.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 1 &bull; Issue 2 &bull; November 2017 ---------- <big><span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</span></big></div> ----------- * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/From_the_team From the team]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/CEE_in_the_news CEE in the news]</span> ----------- * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Armenia_report Armenia report: InterWiki Women Collaboration; 3 in 1]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Austria_report Austria report: Winners of the WikiDaheim photo competition 2017 have been announced!]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Bashkortostan_report Bashkortostan report: News feed for November]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Bulgaria_report Bulgaria report: Media transparency and wildlife on focus]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Estonia_report Estonia report: Digital Humanities Conference held as Part of Estonian Presidency of Council of the EU]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Finland_report Finland report: Wikimedia Suomi board 2018, Wiki Loves Monuments and Suomi 100]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Germany_report Germany report: Working together for a global movement – Supporting the volunteer supporters]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Greece_report Greece report: From monuments to gender gap and beyond & from 8-year-olds to senior citizens]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Hungary_report Hungary report: Agreement with the University Library]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Latvia_report Latvia report: Wikipedia reaches 80 000 articles]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Wiki Loves Food and WWII editathon in Macedonia]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Poland_report Poland report: Celebrating Wikipedia milestone, WikiVacations 2017 results, and participation in the Digital Humanities]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Romania_report Romania report: 380.000 articles and a Europeana prize]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Serbia_report Serbia report: Wikipedia workshop against human trafficking in Serbia]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Ukraine_report Ukraine report: Celebrating Wikipedia milestone, Wiki Loves Monuments pictures illustrating books, and Lady in Red project on Ukrainian Wikipedia]</span> ------------ [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 2 dhjetor 2017 23:17 (CET) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17501348 --> == CEE Newsletter - November 2017 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 1, Issue 2, November 2017.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 1 &bull; Issue 2 &bull; November 2017 ---------- <big>[[CEE/Newsletter/November 2017|Contents]] &bull; [[CEE/Newsletter/November 2017/Full | Single page view]] &bull; [[Global message delivery/Targets/CEE|Subscribe]]</big></div> ----------- * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/From_the_team From the team]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/CEE in the news CEE in the news]</span> ----------- * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Armenia_report Armenia report: InterWiki Women Collaboration; 3 in 1]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Austria_report Austria report: Winners of the WikiDaheim photo competition 2017 have been announced!]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Bashkortostan_report Bashkortostan report: News feed for November]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Bulgaria_report Bulgaria report: Media transparency and wildlife on focus]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Estonia_report Estonia report: Digital Humanities Conference held as Part of Estonian Presidency of Council of the EU]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Finland_report Finland report: Wikimedia Suomi board 2018, Wiki Loves Monuments and Suomi 100]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Germany_report Germany report: Working together for a global movement – Supporting the volunteer supporters]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Greece_report Greece report: From monuments to gender gap and beyond & from 8-year-olds to senior citizens]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Hungary_report Hungary report: Agreement with the University Library]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Latvia_report Latvia report: Wikipedia reaches 80 000 articles]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Wiki Loves Food and WWII editathon in Macedonia]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Poland_report Poland report: Celebrating Wikipedia milestone, WikiVacations 2017 results, and participation in the Digital Humanities]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Romania_report Romania report: 380.000 articles and a Europeana prize]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Serbia_report Serbia report: Wikipedia workshop against human trafficking in Serbia]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/November_2017/Contents/Ukraine_report Ukraine report: Celebrating Wikipedia milestone, Wiki Loves Monuments pictures illustrating books, and Lady in Red project on Ukrainian Wikipedia]</span> [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 4 dhjetor 2017 21:13 (CET) <!-- Message sent by User:MCruz (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17510751 --> == The CEE Newsletter, Volume 1, Issue 3, December 2017 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 1, Issue 3, December 2017.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 1 &bull; Issue 3 &bull; December_2017 ---------- <big><span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</span></big></div> ---------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/From_the_team From the team] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Regional_report Regional report: CEE photos among the international winners in WLE and WLM] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/CEE_in_the_news CEE in the news] ----- * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Armenia_report Armenia report: Meetings, trainings and public campaigns] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Austria_report Austria report: Christmas biscuits in a lightbox!] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Bashkortostan_report Bashkortostan report: Wiki conference, events, and publication of a freely licensed poetic book] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Croatia_report Croatia report: Wiki Loves Monuments, Wiki Loves Earth & 180 000 articles] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Czech_Republic_report Czech Republic report: Annual wikiconference, GLAM projects and Wikidata workshop] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Hungary_report Hungary report: Towards the future of libraries] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Wiki Camp Berovo 2017 and the Winners of DARM Challenge 3] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Romania_report Romania and Moldova report: Establishment of The Wikimedians of Romania and Moldova User Group] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Serbia_report Serbia report: The Museum of Yugoslavia opened its doors for the Wiki community] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/December_2017/Contents/Ukraine_report Ukraine report: Lady in Red results, WLM, CEE Spring and WSC awards] </div> -------- Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 2 janar 2018 10:17 (CET) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17590083 --> == CEE Newsletter - January 2018 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 2, Issue 1, January 2018.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 2 &bull; Issue 1 &bull; January 2018</div> ---------- <div class="plainlinks"><big>[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</big></div> ----------- * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/From_the_team From the team]</span> * <span class="plainlinks">[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Regional_report Regional report: CEE Spring grant proposal has been submitted]</span> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Armenia_report Armenia report: Wikipedia 17th Birthday celebration and collaboration with Wikimedia Austria] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Croatia_report Croatia report: Wikiproject Energetics] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Georgia_report Georgia report: Colaboration with Georgian Association of History Educators] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Greece_report Greece report: WLM 2017 in Greece awards ceremony] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Wikipedia 17 meetup, Edit-a-thon "VeloCity", and an open discussion on digitization] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Poland_report Poland report: Getting Wikimedians together and inviting librarians to Wikipedia] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Romania_report Romania and Moldova report: #1Lib1Ref in Bucharest and Chișinău] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Russia_report Russia report: #1Lib1Ref organized for the first time in Russia] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Serbia_report Serbia report: Micro-grant results, Wikipedian in Residence, Educational Program Jubilee] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Turkey_report Turkey report: A research on Wikipedia usage of Turkish university students and Bridges Acrros Cultures] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/January_2018/Contents/Ukraine_report Ukraine report: Ukrainian Wikipedia is 14] </div> ------------ Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 2 shkurt 2018 09:58 (CET) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17590083 --> == CEE Newsletter - February 2018 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 2, Issue 2, February 2018.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 2 &bull; Issue 2 &bull; February 2018 ---------- <span class="plainlinks"><big>[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</big></span></div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Regional_report Regional report: #WeMissTurkey, Estonia's 100th anniversary, Wikimedia CEE Meeting preliminary survey; CEE Spring approaching] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/CEE_in_the_news CEE in the news] </div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Albania_report Albania report: Four editathons about Kosovo culture and heritage] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Armenia_report Armenia report: Winter wikicamp, School wikiclub, and ISO code obtained for the Western Armenian Language] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Austria_report Austria report: Wikidata outreach] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Bulgaria_report Bulgaria report: The first Bulgarian wikitown presented at an International Tourist Fair in Sofia] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Estonia_report Estonia report: Results of Estonian Science Photo Competition announced] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Greece_report Greece report: Wikipedian wins a lawsuit against politician] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Latvia_report Latvia report: Olympics and libraries] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Launch of two new Wiki Clubs in Ohrid and Skopje, and of the WikiIndustry project] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Russia_report Russia report: Presentation of the Wikimedia RU contest in the Civic Chamber of the Russian Federation] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Serbia_report Serbia report: 600,000 articles on srwiki, 15th b-day, #1lib1ref results] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/February_2018/Contents/Ukraine_report Ukraine report: The first ever article contest in Wikivoyage] </div> ---------- Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 4 mars 2018 22:52 (CET) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17792961 --> == CEE Newsletter - March 2018 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 2, Issue 3, March 2018.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 2 &bull; Issue 3 &bull; March 2018 ---------- <span class="plainlinks"><big>[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</big></span></div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Regional_report Regional report: Almost 2000 articles in CEE Spring 2018 for just two weeks!] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/CEE_in_the_news CEE in the news] </div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Albania_report Albania report: Marchː The month dedicated to women and LGBT] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Armenia_report Armenia report: Contests, Community trainings, Funding, GLAM] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Bashkortostan_report Bashkortostan report: Article writing contests and collaboration with the Bashkir State University] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Croatia_report Croatia report: Wikiproject Winter Olympics 2018] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Macedonia_report Macedonia report: WikiBeer, editathons and new GLAM collaborations] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2018/Contents/Ukraine_report Ukraine report: WikiGap 2018, article contest for libraries, Scandinavian Spring and Wiki Loves the Olympics] </div> ---------- Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 6 prill 2018 19:08 (CEST) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17868402 --> == CEE Newsletter - April 2018 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 2, Issue 4, April 2018.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 2 &bull; Issue 4 &bull; April 2018 ---------- <div class="plainlinks"> <big>[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</big></div></div> ---------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Regional_report Regional report: CEE meet-up at Wikimedia Conference and spin-off projects] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/CEE in the news CEE in the news] </div> --------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Albania_report Albania report: First annual budget in preparation] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Armenia_report Armenia report: Workshop with GLAM representatives] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Cyprus_report Cyprus report: WikiGap editathon inside the UN Buffer Zone] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Czech_Republic_report Czech report: Popular topics make a good Wikipedia article-writing contest - results from a contest on Czech heritage] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Greece_report Greece report: User Group holds editathon on technology] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Estonia_report Estonia report: GLAM & databases, Rightsstatements.org declarations in Estonian and new version of Ajapaik app] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Latvia_report Latvia report: It's all about CEE Spring] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Macedonian Wikiexpeditions exhibition and three workshops with the Wiki Clubs members] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Russia_report Russia report: An article contest about coins ] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Turkey_report Turkey report: One year without Wikipedia in Turkey] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/April_2018/Contents/Ukraine_report Ukraine report: Writing about Information Security, Israel is 70] </div> ----------- Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 4 maj 2018 16:19 (CEST) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=17868402 --> == CEE Newsletter - May 2018 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 2, Issue 5, May 2018.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 2 &bull; Issue 5 &bull; May 2018 ---------- <span class="plainlinks"><big>[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</big></span></div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Regional_report CEE Spring finishes; Wiki4MediaFreedom Writing & Translation Contest] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/CEE_in_the_news CEE in the news] </div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Albania_report Albania report: Participation in Open Source Conference Albania] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Bulgaria_report Bulgaria report: Editathons in New Bulgarian University and successful end of the WikiBotevgrad initiative] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Erzya_report Erzya report: 10 years of Erzyan Wikipedia!] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Georgia_report Georgia report: From Independence To Freedom: 100 Years Georgia's First Democratic Republic] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Hungary_report Hungary report: Annual general meeting, tax campaing and article contests] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Macedonia_report Macedonia report: Field work of expeditions & Final editing class on the education program in "Krume Kepeski" Primary school, and GLAM activities] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Russia_report Russia report: Chapter anniversary, School Olympiad on Wikipedia, and a lot of competitions] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/May_2018/Contents/Ukraine_report Ukraine report: CEE Spring, Wiki Loves Earth, Freedom of panorama] </div> ---------- Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 10 qershor 2018 21:08 (CEST) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=18091682 --> == CEE Newsletter - June/July 2018 == [[File:CEE Newsletter - cover photo - Vol 2, Issue 6, June-July 2018.png|600px|center]] <br clear=all> <div class="center"><big>'''<span style="color:#006297;">C</span><span style="color:#339966;">E</span><span style="color:#970000;">E</span> Newsletter'''</big><br/>Volume 2 &bull; Issue 6 &bull; June/July 2018 ---------- <span class="plainlinks"><big>[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June-July_2018 Contents] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June-July_2018/Full Single page view] &bull; [https://meta.wikimedia.org/wiki/Global_message_delivery/Targets/CEE Subscribe]</big></span></div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/From_the_team From the team] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Regional_report Regional report: Women from the CEE region now in Italian Wikipedia thanks to WikiDonne project] </div> ----------- <div class="plainlinks"> * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Armenia_report Armenia report: Quality medicine articles, Meeting of the WikiClub organizers, and Wiki Loves Yerevan] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Austria_report Austria report: WikiDaheim 2018 has started!] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Bulgaria_report Bulgaria report: Providing librarians with trainings in media literacy and Wikipedia] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Greece_report Greece report: Wikimedia Community User Group Greece attended Voxxed Days Athens 2018] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Macedonia_report Macedonia report: WikiLecture at Livadišta Summer Camp, WikiGap Skopje, Biology edit-a-thon, and WWI editing days] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Russia_report Russia report: Yakutsk, Moscow, All Russia bhai bhai] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Serbia_report Serbia report: Reviving roadside memorials throughout the country] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Slovakia_report Slovakia report: User Group recognition, Editathon about Slovak folk culture] * [https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/June_2018/Contents/Ukraine_report Ukraine report: Ukraine report: Wiki Loves Music] </div> ---------- Delivered by: [[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 18 korrik 2018 23:34 (CEST) <!-- Message sent by User:Spiritia@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=18209808 --> == Faqet me ndryshime në pritje == Përshëndetje! Ky është një mesazh gjysmë i automatizuar i dërguar te të gjithë personat që kanë veglat e kontrolluesit (duke përjashtuar administratorët). Kontrollimi është një privilegj i cili u jepet vullnetarëve, redaktimet e të cilëve kanë qenë të sakta dhe i kanë shërbyer komunitetit. Përveç privilegjit që t'u pranohen menjëherë redaktimet që bëjnë, kushdo që ka veglat e kontrolluesit ka gjithashtu përgjegjësinë për të kontrolluar redaktimet e të tjerëve. Kjo gjë mund të realizohet lehtësisht duke parë ndryshimet më të fundit me anë të një shtypjeje te butoni majtas që lexon ''Ndryshimet më të fundit''. Një mënyrë tjetër për ta realizuar këtë gjë, është me anë të faqes [https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:PendingChanges këtu] e cila gjendet te ''Faqet speciale''. Faqja e mësipërme liston të gjitha faqet me ndryshime në pritje sipas kohës që ato janë kryer. Aktualisht, ''Wikipedia'' ka 148 kontrollues e megjithatë së shpejti do të kapim numrin e 500 faqeve me ndryshime në pritje nëse nuk fillohet kontrollimi masiv i tyre. Faqet me më shumë kohë në pritje kanë rreth 1 muaj aty. Nëse për 1 muaj bëhen rreth 500 faqe me ndryshime në pritje atëherë kuptohet që procesi i mirëmbajtes është një proces i cili duhet të jetë i vazhdueshëm pasi mund të dalë jashtë kontrollit me shpejtësi. Ju lutem, ndihmoni të kontrollojmë ndryshimet në pritje dhe ç'është më e rëndësishmja, ndihmoni të ndërgjegjësojmë vullnetarët kontrollues në komunitetin tonë për privilegjet e përgjegjësitë që ata kanë. Konsideroni gjithashtu mundësinë e vendosjes së stampës <nowiki>{{Kontrollues topicon}}</nowiki> në faqen tuaj të përdoruesit për të treguar gjendjen tuaj si kontrollues si dhe për të bërë më të lehtë gjetjen dhe kontaktimin tuaj nga komuniteti në rast nevoje. Për çdo pyetje në lidhje me procesin e kontrollimit apo të vendosjes së stampës mos ngurroni të më shkruani në faqen time të diskutimeve. - [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]] ([[Përdoruesi diskutim:Berishasinan|diskutimet]]) 24 maj 2019 16:04 (CEST) : Faleminderit [[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]]. Do sigurohem që do kem më tepër angazhim në vijim. --[[Përdoruesi:Leeturtle|Lee Turtle]] ([[Përdoruesi diskutim:Leeturtle|diskutimet]]) 30 korrik 2019 13:03 (CEST) == [[Ndue Paluca]] == Hallo Leeturtle can you assist to get the image into Commons? --[[Përdoruesi:Bahnmoeller|Bahnmoeller]] ([[Përdoruesi diskutim:Bahnmoeller|diskutimet]]) 27 shkurt 2020 22:03 (CET) : I don't understand your request. Can you please elaborate more? Thanks --[[Përdoruesi:Leeturtle|Lee Turtle]] ([[Përdoruesi diskutim:Leeturtle|diskutimet]]) 28 shkurt 2020 12:09 (CET) == CEE Newsletter renewal == Hi, you are receiving this message, because in the past you chose to subscribe to receive new volumes of the [[:metawiki:CEE/Newsletter/About|CEE Newsletter]]. This newsletter will be renew after long period of inactivity, and therefore please choose if you still want to receive the newest volumes of the newsletter. You can delete your name or project by yourself, or you can contact [[:metawiki:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] staff to do that for you. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 4 prill 2023 09:55 (CEST) :[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|@MediaWiki message delivery]] What do you mean by period of inactivity? [[Përdoruesi:Leeturtle|Lee Turtle]] ([[Përdoruesi diskutim:Leeturtle|diskutimet]]) 11 maj 2023 13:27 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=24308928 --> == CEE Newsletter - Volume 3 • Issue 2 • April-June 2023 == Hello everyone, you are receiving this message, as you subscribe in the past to receive copy of the Newsletter. Therefore, please be informed that [[:m:CEE/Newsletter/About|CEE Newsletter]] is published to a second issue for this year, covering previous month from April to June. You can read whole issue '''[[:m:CEE/Newsletter/April-June 2023|here]]''' with a stories from all over the CEE Region. The CEE Newsletter is open for new members in the editorial team, so please show your interest by writing an email to [[:m:User:BKlen-CEEhub|Barbara Klen]] or [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni Ristovski]] where you will express your interest and you will share with us if you are good in programming templates, in proofreading, translations, or in writing or finding interesting articles from CEE. --Toni Ristovski on behalf of the CEE Hub --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 5 korrik 2023 11:22 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=25223373 --> == CEE Newsletter Volume 3 • Issue 4 • July-August 2023 == Hi everyone, Please find '''latest [[:m:CEE/Newsletter/August-November 2023|issue]] of the CEE Newsletter''', where you can find a variety of the articles from various communities across the CEE region, and as well a lot of articles connected with the CEE Meeting 2023. Enjoy reading and contact us on '''newsletter@wmceehub.org''' if you have any ideas for proposals :) --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 6 nëntor 2023 10:36 (CET) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=25656704 --> == CEE Newsletter - January 2024 Issue Now Available! == Good evening, We're excited to announce the release of the '''[[:m:CEE/Newsletter/January 2024|January 2024 issue of the CEE Newsletter]]'''! This edition is filled with captivating stories, community highlights, and collaborative achievements from across Central and Eastern Europe region in the Wikimedia movement. '''In This Issue:''' * '''CEE Hub and WMF Updates:''' Explore the latest from the Wikimedia Foundation with the Talking 2024 series and insights into the impacts on children participating in Wikimedia projects. Additionally, discover CEE Hub's plans for 2024 as outlined in the recently approved grant proposal named Stronger CEE Hub * '''Highlights from CEE Communities:''' From the Georgian Wikipedia's 20th birthday celebration to the Wiki Loves EuroPride event in Albania, delve into the vibrant activities of our diverse communities. Journey through time with the celebration of Czech Wikipedia's founder and the resilience of Ukrainian Wikipedia editors. Explore the outcomes of Wiki Loves Earth 2023 and Wikimedia Czech Republic's presence at the Archives, Libraries, Museums in the Digital World 2023 conference. * '''Community Initiatives and Beyond:''' Read about the unique efforts of the CEE Youth Group and the unification of GLAM Macedonia and Shared Knowledge into Wikimedia MKD. * '''Looking Ahead:''' Anticipate the 2024 Wikimedia Hackathon in Tallinn, Estonia, and gain insights from Marija Mihajlova's report on the Wikimedia CEE Meeting 2023. You can read the full newsletter [[:m:CEE/Newsletter/January 2024|here]]. We hope you enjoy the inspiring stories and achievements showcased by our vibrant CEE communities. Happy reading and here's to another year of Wikimedia excellence in the CEE region! Best regards, [[user:Janbery|Jan Beránek]] <br /> Editor-in-chief <br /> Wikimedia CEE Newsletter 29 janar 2024 16:55 (CET) <!-- Message sent by User:Janbery@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=26021253 --> == CEE Newsletter - July 2024 Issue Now Available! == Good morning, We're excited to announce the release of the '''[[:m:CEE/Newsletter/July 2024|July 2024 issue of the CEE Newsletter!]]''' Once again we have captivating stories, community highlights, and collaborative achievements from across the Central and Eastern Europe region in the Wikimedia movement. '''In This Issue:''' * '''International Updates:''' Stay informed with the "Wikimedia International Update Corner", covering key developments, events and initiatives in the international Wikimedia space for 2024. * '''CEE in the News:''' Discover notable mentions of CEE region activities in "This month in Education" and "This month in GLAM" newsletters. * '''Reader's Digest:''' Catch up on the latest insights and stories from around the globe with the "Reader’s Digest". * '''Open calls and consultations:''' Voice your opinion! These topics are open to discussion. Also, please take a look at the open calls and apply! * '''Updates from Communities:''' Learn about the successful second quarter of Wikimedia MKD and the first half of 2024 of Wikimedia Ukraine, read more about the Third Ionian Wikithon 2024, review activities in the past months of the Wikimedia Serbia, read the report from the event in the Buffer Zone on Cyprus, discover the new area of focus for Wikimedia Poland, and many more community updates. We hope you enjoy this issue and find inspiration in the diverse stories and impactful work being done by our CEE communities. Thank you for being a part of our journey toward promoting free knowledge and collaboration. You can read the full newsletter [[:m:CEE/Newsletter/July 2024|here]]. We hope you enjoy the inspiring stories and achievements showcased by our vibrant CEE communities. Happy reading! Toni Ristovski on behalf of the CEE Newsletter team --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 30 korrik 2024 10:30 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=26862317 --> == CEE Newsletter - November 2024 Issue Now Available! == We're excited to announce the release of the '''[[:m:CEE/Newsletter/November 2024|November 2024 issue of the CEE Newsletter!]]''' This edition is particularly special, with 23 updates from affiliates and communities in the CEE region — a record high for this newsletter! We hope you enjoy the inspiring stories and achievements showcased by our vibrant CEE communities. Happy reading! --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 28 nëntor 2024 16:11 (CET) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=27661867 --> == April 2025 CEE Hub Newsletter Now Available == Good morning, The latest edition of the CEE Hub Newsletter is [[m:CEE/Newsletter/October_2024|now available]], bringing you updates from across the region and beyond. This issue features new initiatives, event highlights, and opportunities for engagement. '''In This Issue:''' * '''Meet Karolina Gruszczyk''' – Introducing the new Community & Communications Specialist at CEE Hub, working to strengthen communication and support communities across the region. * '''International Wikimedia Updates''' – A look at key global events and discussions shaping the movement in 2025. * '''Next CEE Catch-up (April 23, 2025)''' – A Foundation Annual Planning Workshop focused on global trends affecting Wikimedia communities. * '''Wiki Loves Food in Latvia''' – The Latvian Wikipedia community successfully revives engagement with a culinary writing competition. * '''Czechoslovakia 2024 Challenge''' – Over 210 articles and 498 photographs contributed to document history, culture, and everyday life. * '''WikiGap Tirana 2025''' – The 8th edition of this initiative continues efforts to improve the representation of women on Albanian Wikipedia. * '''Wikipedia for 55+ in Ukraine''' – A new program supporting senior citizens in becoming active Wikipedia editors. * '''Cultural Heritage Under Threat''' – A photography exhibition in St. Petersburg showcasing endangered cultural heritage sites. * '''Open Calls & Consultations''' – Opportunities for community members to share their perspectives and participate in movement-wide discussions. Read the full newsletter [[m:CEE/Newsletter/October_2024|here]]. Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, --[[User:Janbery|janbery]], 2 prill 2025 10:43 (CEST) <!-- Message sent by User:Janbery@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=28259219 --> == Wikimedia CEE Newsletter – August 2025 == Dear CEE Community, We’re happy to share with you the '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/August_2025 August edition of the CEE Newsletter]'''! In this issue: * Read how the CEE Hub is supporting the region and preparing for the next meetings * Celebrate 22 years of Romanian Wikipedia and 10 years of the Albanian Language User Group * Discover the winning photos from the Albanian cuisine contest * Learn how CEE Spring 2025 gathered over 10,000 articles * Find out how communities marked World Refugee Day and Francophonie Month * And much more – from Thessaloniki to Kırklareli! Read the full newsletter '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/August_2025 here]'''. Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, --[[user:janbery|janbery]] ([[user talk:janbery|talk]]) 1 gusht 2025 16:06 (CEST) <!-- Message sent by User:Janbery@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=29008937 --> == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 07:16 (CET) == CEE Newsletter is out now! == Dear all, The first CEE Newsletter issue of 2026 is now live, and we are happy to share it with you. The past few months have been anything but quiet across our region. From Wikimedia CEE Spring and the CEE Women Campaign, to cross-border collaborations, youth initiatives, and new ideas taking shape, there is a lot happening -- and this issue brings together many of those stories in one place. You will find highlights from community activities, updates from the CEE Hub, international news, and a wide range of contributions from across the region. It is a good snapshot of what we have been working on together at the start of the year. As always, thank you to everyone who contributed -- by writing, sharing updates, or supporting behind the scenes. Take a moment to explore the issue and see what is going on across the region: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026 As always, we have prepared a Russian version of the same issue: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026/ru Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, Karo <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30270755 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30513878 --> cjohl812nqjaqrsi22pbxpjmt72k7su Diskutim:Milena Harito 1 165618 2981314 2976585 2026-05-17T04:18:04Z MajavahBot 122738 U arkivuan 7 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Milena Harito/Arkivi 1]] 2981314 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Milena Harito/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} bao081eo1xvnjpttvie2fyui7blcfya Aaron Swartz 0 171169 2981234 2975161 2026-05-16T22:13:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981234 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Aaron Swartz | image = Aaron Swartz profile.jpg | caption = Aaron Swartz në një event të [[Creative Commons]] në 13 dhjetor, 2008 | birth_date = {{birth date|1986|11|8|df=yes}} | birth_place = {{nowrap|[[Chicago]], [[Illinois]], SH.B.A.}} | death_date = {{death date and age|2013|01|11|1986|11|8|df=yes}} | death_place = {{nowrap|[[Brooklyn]], [[New York]], SH.B.A.}} | education = [[Stanford University]] | occupation = Zhvillues i softuerit, shkrimtar, [[Hacktivism|aktivist interneti]] | title = Bashkëpunëtor, Universiteti i Harvardit (''Qendra Edmond J. për Etikë'') | parents = [[Robert Swartz]] (babai)<br>Susan Swartz (nëna) | awards = American Library Association's [[James Madison Award]] ''(pas vdekjes)''<br />[[EFF Pioneer Award]] 2013 ''(pas vdekjes)'' | website = <span class="plainlinks">[http://www.aaronsw.com/ aaronsw.com]<br />[http://www.rememberaaronsw.com/ rememberaaronsw.com]</span> }} '''Aaron Hillel Swartz''' (8 nëntor, 1986&nbsp;– 11 janar, 2013) ishte një programues kompjuterik, sipërmarrës, shkrimtar, organizues politik dhe [[Hacktivism|haktivist]] i Internetit. Ai ka qenë i përfshirë në zhvillimin e formatit të web furnizuesit [[RSS]]<ref name="harvmag">{{cite journal|title=RSS creator Aaron Swartz dead at 26|url=http://harvardmagazine.com/2013/01/rss-creator-aaron-swartz-dead-at-26|journal=Harvard Magazine|language=en|date=14 janar 2013|quote=Swartz helped create RSS—a family of Web feed formats used to publish frequently updated works (blog entries, news headlines, ...) in a standardized format—at the age of 14.}}</ref>, formatit publikues [[Markdown]],<ref name="markdown-swartz">{{cite web|url=http://www.aaronsw.com/weblog/001189|title=Markdown|date=19 mars 2004|work=Aaron Swartz: The Weblog|language=en}}</ref> organizimin e [[Creative Commons]],<ref>{{cite web|url=http://creativecommons.org/weblog/entry/36298|title=Remembering Aaron Swartz|last=Lessig|first=Lawrence|date=12 janar 2013|website=Creative Commons|language=en|quote=Aaron was one of the early architects of Creative Commons. As a teenager, he helped design the code layer to our licenses...|access-date=8 nëntor 2015|archive-date=4 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151204034753/http://creativecommons.org/weblog/entry/36298|url-status=dead}}</ref> ''framework-ut'' për webfaqe web.py<ref name="grehan">{{cite web|url=http://www.infoworld.com/article/2621361/application-development/pillars-of-python--web-py-web-framework.html|title=Pillars of Python: Web.py Web framework|last=Grehan|first=Rick|date=10 gusht 2011|website=InfoWorld|language=en|quote=Web.py, the brainchild of Aaron Swartz, who developed it while working at Reddit.com, describes itself as a ‘minimalist’s framework.’ ... Test Center Scorecard: Capability 7; Ease of Development 9; Documentation 7; ...; Overall Score 7.6, Good.}}</ref> dhe faqen e lajmeve shoqërore, [[Reddit]], në të cilën ai u bë një partner pas bashkimit të saj me kompaninë e tij, Infogami.{{ref label|merger|i|}} Ai bëri vetëvrasje përderisa ishte nën akuza federale për vjedhjen e të dhënave, një ndjekje penale e cila u karakterizua nga familja e tij si "produkt i një sistemi gjyqësor-kriminal i mbushur me kërcënime dhe mashtrime prokuroriale dhe e nisi karrieren e tij qe 13 vjec dhe ishte femija i pare qe dinte te programonte kaq mire ".<ref name="Time">{{cite news|title=Aaron Swartz, Tech Prodigy and Internet Activist, Is Dead at 26|url=http://business.time.com/2013/01/13/tech-prodigy-and-internet-activist-aaron-swartz-commits-suicide/|work=Time|language=en|accessdate=13 janar 2013|date=13 janar 2013|archive-date=21 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191021193318/http://business.time.com/2013/01/13/tech-prodigy-and-internet-activist-aaron-swartz-commits-suicide/|url-status=dead}}</ref> Puna e Swartz-it gjithashtu u përqëndrua në ndërgjegjësimin dhe aktivitetet qytetare.<ref>{{cite web|last=Swartz|first=Aaron|url=http://www.aaronsw.com/weblog/socvanthro|title=Sociology or Anthropology|work=Raw Thought|language=en|accessdate=16 janar 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Swartz|first=Aaron|url=http://www.aaronsw.com/weblog/socfunc|title=Simplistic Sociological Functionalism|work=Raw Thought|language=en|date=13 maj 2008|accessdate=16 janar 2013}}</ref> Ai ndihmojë në lëshimin e Komisionit të fushatës për ndryshime përparimtare në vitin 2009 për të mësuar më shumë rreth efektit të aktivizimit online. Në vitin 2010, ai u bë një hulumtues në Laboratorin Hulumtues Safra të [[Harvard University|Universitetit të Harvardit]] në degën e Korrupsionit Institucional, të drejtuar nga [[Lawrence Lessig]].<ref name="Seidman">{{cite web|url=http://www.pbs.org/wnet/need-to-know/the-daily-need/internet-activist-charged-with-hacking-into-mit-network/|title=Internet activist charged with hacking into MIT network|first=Bianca|last=Seidman|date=22 korrik 2011|publisher=Public Broadcasting Service|language=en|location=Arlington, Va.|quote=[Swartz] was in the middle of a fellowship at Harvard's Edmond J. Safra Center for Ethics, in its Lab on Institutional Corruption|access-date=16 nëntor 2015|archive-date=24 shtator 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924165206/http://www.pbs.org/wnet/need-to-know/the-daily-need/internet-activist-charged-with-hacking-into-mit-network/|url-status=dead}}</ref><ref name="safra" /> Ai themeloj grupin online ''[[Demand Progress]]'', i njohur për fushatat kundër ''[[Stop Online Piracy Act|SOPA]]''-s. Më 6 janar, 2011, Swartz u arrestua nga policia e [[Massachusetts Institute of Technology|MIT]] nën akuza për thyerje-dhe-hyrje, pasi kishte lidhur një kompjuter në rrjetin e MIT në një dollap, duke e vendosur atë për të shkarkuar në mënyrë automatike artikuj të revistave akademike nga [[JSTOR]] duke përdorur një llogari përdoruesi për mysafirët që i ishte dhënë atij nga MIT.<ref name="gerstein">{{cite web|url=http://www.politico.com/blogs/joshgerstein/0711/MIT_also_pressing_charges_against_hacking_suspect.html|title=MIT also pressing charges against hacking suspect|first=Josh|last=Gerstein|date=22 korrik 2011|work=Politico|language=en|quote=[Swartz's] alleged use of MIT facilities and Web connections to access the JSTOR database ... resulted in two state felony charges for breaking into a ‘depository' and breaking & entering in the daytime, according to local prosecutors.|access-date=16 nëntor 2015|archive-date=27 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150727203355/http://www.politico.com/blogs/joshgerstein/0711/MIT_also_pressing_charges_against_hacking_suspect.html|url-status=dead}}</ref><ref name="IncidentReport">{{cite court|litigants=Commonwealth v. Swartz|opinion=11-52CR73 & 11-52CR75|pinpoint=MIT Police Incident Report 11-351|court=[[Massachusetts District Court|Mass. Dist. Ct.]]|language=en|date=16 dhjetor 2011|url=http://mitcrimeclub.org/SwartzFilings-state.pdf|quote=Captain Albert P[...] and Special Agent Pickett were able to apprehend the suspect at 24 Lee Street.... He was arrested for two counts of Breaking and Entering in the daytime with the intent to commit a felony....}}</ref> Prokurorët federalë më vonë atë e akuzuan me dy akuza për mashtrim bankar dhe njëmbëdhjetë shkelje të "Aktit për shpërdorim dhe mashtrim kompjuterik", që mbante një dënim të përgjithshëm një gjobë prej maksimum $1 milion dollarë, 35 vite në burg, konfiskimin e asetee, kthimin e dëmit, dhe mbikëqyrje mbas lirimit. Swartz refuzoi një marrëveshje mbi pranimin e fajësisë sipas të cilës ai do të kishte qëndruar gjashtë muaj në një burg federal. Dy ditë pasi prokuroria hodhi poshtë një kundër-ofertë nga Swartz, ai u gjet i vdekur në apartamentin e tij në [[Brooklyn]], ku ai kishte varur veten.<ref name="Time"/><ref name="autogenerated1">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-us-canada-21001452|title=Aaron Swartz, internet freedom activist, dies aged 26|work=BBC News|language=en|date=13 janar 2013|accessdate=13 janar 2013}}</ref> Në qershor 2013, Swartz pas vdekjes u fut në [[Internet Hall of Fame]] (''Këndi i Nderit të Internetit'').<ref name=":1">[http://internethalloffame.org/press/latest-news/internet-hall-fame-announces-2013-inductees Press release] from the Internet Hall of Fame.</ref><ref name=":0">{{cite web|url=http://www.internethalloffame.org/press/latest-news/internet-hall-fame-announces-2013-inductees|title=Internet Hall of Fame Announces 2013 Inductees|date=26 qershor 2013|publisher=[[Internet Hall of Fame]]|language=en|accessdate=3 gusht 2013}}</ref> ==Jeta dhe punimet== [[File:Aaron Swartz and Lawrence Lessig.jpg|thumbnail|right|Swartz në vitin 2002 (15 vjeç) me Lawrence Lessig në festën e lëshimit të [[Creative Commons]]]] [[File:Aaron Swartz - The Network Transformation.webm|thumb|Swartz përshkruan natyrën e ndryshimit të topografisë së komunikimit të rrjetit nga sistemet e centralizuara një-me-shumë në sistemet e decentralizuara shumë-me-shumë. San Francisko, prill 2007 (9:29)]] Swartz lindi në [[Chicago]], Illinois, djali i madh i prindërve hebrenj Susan dhe Robert Swartz.<ref name="yearwood">{{cite news|last=Yearwood|first=Pauline|title=Brilliant life, tragic death|newspaper=Chicago Jewish News|language=en|page=1|date=22 shkurt 2013|url=http://chicagojewishnews.com/story.htm?sid=1&id=255829|quote=Aaron Hillel Swartz was not depressed or suicidal ... a rabbi’s wife who has known him since he was a child says.... At age 13 he won the ArsDigita Prize, a competition for young people who create noncommercial websites....|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017101458/http://chicagojewishnews.com/story.htm?sid=1&id=255829|archive-date=17 tetor 2013|access-date=16 nëntor 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="Folkhero">{{cite news|title=Aaron Swartz dies at 26; Internet folk hero founded Reddit|url=http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-0113-aaron-swartz-20130113,0,5232490.story|newspaper=Los Angeles Times|language=en|date=12 janar 2013|first=Valerie J.|last=Nelson}}</ref> Babai i tij kishte themeluar një kompani për softuerë, [[Mark Williams Company]]. Swartz e zhyti veten në studimin e kompjuterëve, programimin, Internetin, dhe kulturën e internetit.<ref name="Life Story">{{cite web|last=Swartz|first=Aaron|title=How to get a job like mine|work=(blog)|publisher=Aaron Swartz|language=en|date=27 shtator 2007|url=https://aaronsw.jottit.com/howtoget|quote=We negotiated for months.... I started going crazy from having to think so much about money.... The company almost fell apart before the deal went through.}}</ref> Ai ndoqi shkollimin në një shkollë të vogël private, [[North Shore Country Day School]], afër Çikagos, deri në klasën e 9-të.<ref>{{cite news|title=Reddit co-creator Aaron Swartz dies from suicide|url=http://articles.chicagotribune.com/2013-01-13/news/chi-aaron-swartz-dead_1_reddit-computer-network-websites|newspaper=Chicago Tribune|language=en|date=13 janar 2013|access-date=16 nëntor 2015|archive-date=9 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409001954/http://articles.chicagotribune.com/2013-01-13/news/chi-aaron-swartz-dead_1_reddit-computer-network-websites|url-status=dead}}</ref> Swartz e la shkollën e mesme në klasën e 10-të, dhe u regjistrua në kurse në një zonë kolexhi në Çikago.<ref name="skaggs">{{cite news|last=Skaggs|first=Paula|title=Internet activist Aaron Swartz's teachers remember ‘brilliant' student|newspaper=Patch|language=en|location=Northbrook, Ill.|date=15 janar 2013|url=http://patch.com/illinois/desplaines/internet-activist-aaron-swartzs-teachers-remember-bric9fb0cae20|quote=Swartz ... attended North Shore Country Day School through 9th grade.}}</ref><ref name="postno21">{{cite web|last=Swartz|first=Aaron|title=It's always cool to run...|work=Weblog|language=en|publisher=Aaron Swartz|date=14 janar 2002|url=http://www.aaronsw.com/weblog/000101|quote=I would have been in 10th grade this year.... Now I'm taking a couple classes at a local college.}}</ref> Në moshën 13 vjeçare, Swartz fitoj një shpërblim ''"ArsDigita"'', që jepej për të rinjtë që krijojnë webfaqe jokomerciale "të dobishme, edukative, dhe bashkëpunuese".<ref name="yearwood" /><ref name="schofield">{{cite news|last=Schofield|first=Jack|title=Aaron Swartz obituary|newspaper=The Guardian|location=London|language=en|date=13 janar 2013|url=http://www.theguardian.com/technology/2013/jan/13/aaron-swartz|quote=At 13 [he] won an ArsDigita prize for creating The Info Network.}}</ref> Në moshën 14 vjeçare, ai u bë anëtar i grupit punues që ishte autori i specifikimeve të web sindikatës [[RSS|RSS 1.0]]. ===W3C=== Në vitin 2001, Swartz u bashkua me grupin punues të [[Resource Description Framework|RDF]]Core në [[World Wide Web Consortium]] (W3C),<ref>{{cite web|url=http://www.w3.org/2001/sw/RDFCore/members.html|title=RDFCore Working Group Membership|language=en|publisher=W3|date=1 dhjetor 2002|accessdate=15 janar 2013}}</ref> ku ai ishte autor i RFC 3870, Application/RDF+XML Media Type Registration. Dokumenti përshkruante një lloj të ri të medias, "[[RDF/XML]]", i projektuar për të mbështetur [[Semantic Web|Web-it Semantik]].<ref name="rdf">{{cite web|last=Swartz|first=A.|title=Request for Comments No. 3870, ‘application/rdf+xml' Media Type Registration|work=Network Working Group|publisher=The Internet Society|language=en|date=shtator 2004|url=http://tools.ietf.org/html/rfc3870|quote=A media type for use with the Extensible Markup Language serialization of the Resource Description Framework.... [It] allows RDF consumers to identify RDF/XML documents....}}</ref> ===Markdown=== ===Sipërmarrja=== ===Aktivitetet=== Gjatë vitit akademik 2010-11, Swartz ka kryer studimeve hulumtuese mbi korrupsionin politik si një Bashkëpunëtor i Laboratorit Hulumtues Edmond J. Safra të Universitetit të Harvardit, në degën e Korrupsionit Institucional.<ref name="Seidman" /><ref name="safra">{{cite web|title=Lab Fellows 2010–2011: Aaron Swartz|work=Edmond J. Safra Center for Ethics|publisher=Harvard University|language=en|year=2010|url=http://ethics.harvard.edu/people/show-bio/all/352?layout=showbio|archive-url=https://web.archive.org/web/20130529001045/http://ethics.harvard.edu/people/show-bio/all/352?layout=showbio|archive-date=2013-05-29|url-status=dead|quote=During the fellowship year, he will conduct experimental and ethnographic studies of the political system to prepare a monograph on the mechanisms of political corruption.}}</ref> ===Stop Online Piracy Act=== ===Wikipedia=== Swartz ishte vullnetarë si redaktor në Wikipedia dhe në vitin 2006 ai kandidoi pa sukses për Bordin e ''Trustees'' në [[Fondacioni Wikimedia|Fondacionin Wikimedia]]. ===Tor2web=== Në vitin 2008,<ref>http://www.aaronsw.com/weblog/tor2web</ref> Swartz punoi me Virgil Griffith për të hartuar dhe zbatuar Tor2web, një protokoll HTTP për shërbimet e fshehura Tor. Proxy është projektuar për të siguruar qasje të lehtë në Tor nga një shfletues me bazë web. ===Open Library=== ===PACER=== ===Wikileaks=== Më 27 dhjetor, 2010, Swartz paraqiti kërkesën e Aktit të Liridë së Informacionit (FOIA) për të mësuar në lidhje me trajtimin e Chelsea Manning, burim i dyshuar për [[WikiLeaks]].<ref>{{Cite web|url=http://pubrecord.org/nation/10676/aaron-swartzs-requests-light-struggle/|title=Kopje e arkivuar|language=en|url-status=dead|access-date=25 nëntor 2015|archive-date=22 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130122000933/http://pubrecord.org/nation/10676/aaron-swartzs-requests-light-struggle/}}</ref><ref>https://www.muckrock.com/foi/united-states-of-america-10/records-related-to-bradley-manning-426/</ref> ===DeadDrop=== ==JSTOR== ==Shënime== {{refbegin}}{{note|merger}} Swartz është identifikuar si bashkëthemelues i Reddit, por titulli është burim i kontradiktave. Me bashkimin e Infogami dhe Reddit, Swartz u bë bashkë-pronar dhe drejtor i kompanisë mëmë ''Not A Bug, Inc.'', së bashku me bashkëthemeluesit e Reddit [[Steve Huffman]] dhe [[Alexis Ohanian]].<ref name="nabi">{{cite news|url=http://www.bloomberg.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=30764772|title=Not A Bug, Inc.: Private company information|date=2006-10-31|website=Bloomberg Business|language=en|accessdate=30 maj 2015|quote=The company owns and operates portals that allow users to post contents and create Websites.... As of October 31, 2006, [it] is a subsidiary of CondéNet, Inc.... Key Executives for Not A Bug, Inc.: ... Huffman, President and Director; ... Swartz, Treasurer and Director; ... Ohanian, Secretary and Director.}}</ref> Swartz-it i janë referuar si "bashkëthemelues" në media dhe nga investitori [[Paul Graham (programues kompjuterik)|Paul Graham]] (i cili e rekomandoj bashkimin); Ohanian e përshkruan atë si "bashkëpronar".<ref>{{Citation|url=http://www.reddit.com/r/todayilearned/comments/d2njs/til_there_was_a_third_cofounder_of_reddit_who_was/c0x40yz|publisher=Reddit|language=en|title=Today I Learned|contribution=There was a third ‘co-founder’ of reddit|date=2010-10-18|quote=Aaron isn’t a founder of reddit.}}</ref>{{refend}} == Referime == {{Reflist|30em|refs= <ref name="Indictment">{{cite web|url=http://www.documentcloud.org/documents/217117-united-states-of-america-v-aaron-swartz|title=Indictment, USA v. Swartz, 1:11-cr-10260, No. 2 (D.Mass. July 14, 2011)|publisher=MIT|date=14 korrik 2011|accessdate=23 janar 2013|archive-date=17 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117085524/https://www.documentcloud.org/documents/217117-united-states-of-america-v-aaron-swartz|url-status=dead}} Superseded by {{cite web|url=https://www.docketalarm.com/cases/Massachusetts_District_Court/1--11-cr-10260/USA_v_Swartz/53/|title=Superseding Indictment, USA v. Swartz, 1:11-cr-10260, No. 53 (D.Mass. September 12, 2012)|publisher=Docketalarm.com|date=12 shtator 2012|accessdate=23 janar 2013}}</ref><ref name="Wired-arrest">{{cite news|url=http://www.wired.com/threatlevel/2011/07/swartz-arrest/|title=Feds Charge Activist as Hacker for Downloading Millions of Academic Articles|date=19 korrik 2011|first=Ryan|last=Singel|work=[[Wired magazine|Wired]]|accessdate=12 janar 2013}}</ref><ref name="SwartzAaronPR">{{cite web|author=US Attorney's Office District of Massachusetts|title=Alleged Hacker Charged With Stealing Over Four Million Documents from MIT Network|url=http://www.justice.gov/usao/ma/news/2011/July/SwartzAaronPR.html|date=19 korrik, 2011|accessdate=17 janar, 2013|publisher=Press release|archive-url=https://web.archive.org/web/20120526080523/http://www.justice.gov/usao/ma/news/2011/July/SwartzAaronPR.html|archive-date=2012-05-26|url-status=dead}}</ref> }} ==Video dokumentar== * [[Brian Knappenberger]] (Producent dhe Drejtues), [https://archive.org/details/TheInternetsOwnBoyTheStoryOfAaronSwartz ''The Internet's Own Boy: The Story of Aaron Swartz.''] Participant Media: 2014. <small>Via The Internet Archive, www.archive.org/ gjatësia: 105 minuta.</small> * Ali Akbarzadeh (Drejtues), ''[[Killswitch (film)|Killswitch]]: The Battle to Control the Internet,'' Akorn Entertainment: 2014 ==Lidhje të jashtme== {{Commonscat|Aaron Swartz}} * {{Official website|http://www.aaronsw.com/}} * [[:en:User:AaronSw|Faqja e përdoruesit në Wikipedia Anglisht]] (2004–2013) * {{twitter|aaronsw}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Vdekje 2013]] g5g98vshkywiuneuhji9z3e5eww6kzq Besim Gashi 0 171859 2981366 2975344 2026-05-17T05:43:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981366 wikitext text/x-wiki {{Shquarësia|biography}}{{Infobox writer | name = Besim Gashi | image = [[Figura:Besim Gashi.jpg|200px]] | caption = Gashi në Ekspozitën “3 Gjenerata” në [[Prishtinë]], dhjetor [[2015]] | birth_date = {{DLM|3|2|1974}} | birth_place = [[Pejë]], [[Kosovë]] | death_date = | death_place = | pseudonym = | nationality = [[Shqiptar]] | genre = Profesor në {{Gjimnazi “Xhevdet Doda”}} piktor-skulptor | website = }} '''Besim Gashi''' (lindur më 3 shkurt 1974) është një skulptor, piktor dhe skenograf kosovar.<ref name=":0" /> ==Biografia== Besim Gashi lindi më 3 shkurt 1974 në Pejë, Kosovë. Ai studioi në Akademinë e Arteve Figurative nën patronazhin e [[Agim Çavdarbasha|Agim Çavdarbashës]], dhe diplomoi me magjistraturë në 2000.<ref>{{Cite web|title=Besim Gashi, Artist Portfolio at Albanian Arts|url=http://www.albanianarts.com/aart/artists_portfolio.php?id=0000000066|access-date=2025-02-08|website=Albanian Arts|language=sq}}</ref> == Ekspozitat == * ''Evergreen Day'' (ekspozitë personale)<ref name=":0">{{Cite AV media|url=http://www.dailymotion.com/video/x2fg7gr|title=Mysafiri i Ftuem: Besim Gashi, skulptor|date=25 janar 2015|type=Television production|language=aln|publisher=[[Rrokum TV]]|series=Ditë mbas Dite|via=Dailymotion}}</ref> * ''EKSPO për mërgatë'' (ekspozitë kolektive)<ref>{{Cite web|title=Arti konceptual dhe ai tradicional vijnë përmes një ekspozite kolektive|url=https://www.kultplus.com/arti-pamor/arti-konceptual-dhe-ai-tradicional-vijne-permes-nje-ekspozite-kolektive/|access-date=2025-02-08|website=KultPlus|language=sq|archive-date=8 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250208020611/https://www.kultplus.com/arti-pamor/arti-konceptual-dhe-ai-tradicional-vijne-permes-nje-ekspozite-kolektive/|url-status=dead}}</ref> == Referime == <references />{{Biografi-cung}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Piktorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Peja]] [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Skulptorë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] dwamzhr1yhrrjbm7kpr2gq7hg8u78io Vera hungareze 0 179875 2981197 2525742 2026-05-16T17:50:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981197 wikitext text/x-wiki '''Vera hungareze '''daton që në kohërat romake. Jashtë Hungarisë, verërat më të mirënjohura janë vera e bardhë Tokaji dhe vera e kuqe Gjaku i Demit të Egerit (Egri Bikavér). == Etimologjia == [[Skeda:Word_for_Wine_in_European_languages.svg|right|thumb|Fjala hungareze për verën "bor" ka origjininë lindore]] Vetëm tri gjuhë [[Evropa|europiane]] kanë fjalë për [[Vera (pije alkoolike)|verën]] që nuk rrjedhin nga [[Gjuha latine|latinishtja]]: [[Gjuha greke|greqishtja]], [[Gjuha turke|turqishtja]] dhe [[Gjuha hungareze|hungarishtja]].<ref name="Molnar">Miklós Molnár, [http://books.google.co.uk/books?id=y0g4YEp7ZrsC&pg=PA12&dq=hungarians+bor+Turkic&hl=en&ei=m_ZrTYDlG8OLhQerh_GYDA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=4&ved=0CDUQ6AEwAw#v=onepage&q=hungarians%20bor%20Turkic&f=false A concise history of Hungary], Cambridge University Press, 2001, p. 12</ref> Regjistrimet në alfabetin runik të përdorur nga hungarezët antik kanë fjalë për verën me prejardhje [[Gjuhët turkike|turkike]]. Ekzistojnë dy qind fjalë hungareze (duke e përfshirën fjalën wine) që janë me origjinë bullgaro-tukike,<ref name="Molnar"/> me arsyestimin se [[hungarezët]] kanë pasur kontakt me prodhuesit e verës në Kaukazin Jugor. Kështu për shembull: * ''Szőlő'': "rrush" * ''Bor'': "verë" * ''Ászok'': "fuçi" * ''Áldomás'': "bekim", "pije alkoolike" == Historia == Romakët e sollën rrushin nga [[Panonia]], dhe në shekullin e 5-të, ekzistojnë regjistrime të hardhive të mëdha në Hungari. Sipas invazionit të hungarezëve të vitit and by the 5th century AD, there are records of extensive vineyards in Hungary. [[Árpád]]<nowiki/>i shpërbleu përcjellësit e tij me hardhi rrushi në Tokaj. Në shekujt pasues, variacione të rrushit u sollën nga Italia dhe Franca. Shumica e prodhimit ishte verë e bardhë. [[Skeda:Vivamus_Zweigelt.jpg|right|thumb|Një shishe Zweigelt]] Gjatë invazionit të [[Sylejmani I|Sulejmanit të Madhërishëm]] në fillim të shekullit 16-të, serbët sollën rrushin e kuq Kadarka në Eger. Kjo u përdor për të prodhuar atë që më vonëu quajt Gjaku i Demit, pasi që përbërsi sekret në verë që fortifikoi mbrojtësit e Egerit në vitin 1552. Po ashtu gjatë okupimit turk regjioni Tokaj u bë i njohur për verërat deserte, të korrura më vonë për të inkurajuar rrënjën fisnike. Tokaji aszú përmendet në një dokument të vitit 1571, dhe u pagëzua famshëm nga [[Luigji XIV|Luisi XIV i Francës]] (1638-1715) "Vinum Regum, Rex Vinorum" - Verë e Mbretërve, Mbret i Verërave. Pasi Perandoria Osmane ia dorëzoi Hungarinë austriakëve në vitin 1699, ndikimi gjerman u ndje edhe në llojshmërinë e rrushit ashtu si Blauer Portugieser. Ky ndikim u shfaq në fillim të vitit 1730 në klasifiimin e parë botëror të vreshtave në Tokaj, bazuar në tokë, aspekt dhe prirjen e rrënjës fisnike. Nga viti 1882, epidemia phylloxera e goditi hardhinë e Hungarisë, me toka të përziera tradiocionale të Egerit dhe me zëvendësimin e shumë rrushi të Tokajit me monokultura, shpesh të Blaufränkisch (Kékfrankos) dhe llojshmëri Bordeaux në distriktet e verës së kuqe, dhe të Furmintit, Muscatit dhe Hárslevelűit në Tokaj. Shekulli i 20-të pa paraqitjen e rrushit modern si Zweigelt, i cili rritej më lehtë se Kadarka, dhe nën komunizëm kualiteti u neglizhua në favor të mbikorrjes, pasterizimit dhe pordhimit industrial. Që nga viti 1989, u rinovuan interesat në llojshmërinë tradicionale dhe shumë në investime të reja, pjesërisht në Tokaj-Hegyalja. == Stilet dhe regjionet e verës == [[Skeda:Wine_regions_Hungary.svg|thumb|400x400px|22 regjionet e verës në Hungari : '''1''' Sopron, '''2''' Nagy-Somló, '''3''' Zala, '''4''' Balatonfelvidék, '''5''' Badacsony, '''6''' Balatonfüred-Csopak, '''7''' Balatonboglár, '''8''' Pannonhalma, '''9''' Mór, '''10''' Etyek-Buda, '''11''' Neszmély, '''12''' Tolna, '''13''' Szekszárd, '''14''' Pécs, '''15''' Villány, '''16''' Hajós-Baja, '''17''' Kunság, '''18''' Csongrád, '''19''' Mátra, '''20''' Eger, '''21''' Bükk, '''22''' Tokaj]] Lista zyrtare e regjioneve të verës është përcaktuar nga dekreti ministror. Lista aktuale përfshin 22 regjione, të cilat grupohen nga pesë në shtatë regjione më të mëdha.<ref>{{Cito web|url=http://www.njt.hu/cgi_bin/njt_doc.cgi?docid=125985|title=127/2009. (IX. 29.) FVM rendelet a szőlészeti és a borászati adatszolgáltatás, valamint a származási bizonyítványok kiadásának rendjéről, továbbá a borászati termékek előállításáról, forgalomba hozataláról és jelöléséről|accessdate=27 dhjetor 2012|date=27 dhjetor 2012|publisher=[[Nemzeti Jogszabálytár]]|language=Hu|archive-date=21 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200821002043/http://www.njt.hu/cgi_bin/njt_doc.cgi?docid=125985|url-status=dead}}</ref> ; Balatoni, me nën-regjionet * Badacsony * Balatonboglár * Balaton-felvidék * Balatonfüred-Csopak * Nagy-Somló (ose Somló) * Zala Variteti kryesor i regjionit është Olaszrizling. ; Duna, me nën-regjionet * Csongrád, * Hajós-Baja, * Kunság. Kryesisht verëra të freskëta dhe të çelëta nga shumë lloje. [[Skeda:Vineyard_near_Szurdokpuspoki.jpg|thumb|Rrushi në një vreshtë hungareze]] ; Egeri, me nën-regjionet * Bükk * Eger * Mátra ; Észak-Dunántúl, me nën-regjionet * Neszmély * Etyek-Buda * Mór * Pannonhalma * Sopron ; Panoni, me nën-regjionet * Pécs * Szekszárd * Tolna * Villány ; Soproni, me nën-regjionet * Sopron ; Tokaj [[Skeda:Tokaj_Hetszolo_vineyard.jpg|thumb|Vreshtë në Tokaj]] [[Skeda:MÁD_Furmint.jpg|left|thumb|Niveli i parë fshatarak i thatë në Tokaj]] == Llojshmëria e rrushit hungarez == [[Skeda:Hárslevelu_grapes.jpg|thumb|Rrush Hárslevelű ]] Disa lloje rrushi janë të njohura me origjinë në Hungari. Këto janë: * Ezerjó * Hárslevelű * Irsai Oliver * Cserszegi Fűszeres * Királyleányka Lloje të tjera të rrushit që ka mundësi të kenë origjinë hungareze janë: * Furmint * Juhfark * Kéknyelű == Referime == <ref>Rebbe Nachman of Breslev on Hungarian Wine http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111231071911/http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html |date=31 dhjetor 2011 }}</ref>{{Reflist}} == Lidhjet e jashtme == * [http://www.bazaltbor.hu/ Laposa.hu (Hungarian)] * [https://web.archive.org/web/20101017021609/http://www.hungarianwines.co.uk/hungarian-wine-regions-history Hungarian Wines] - Hungarian wine regions and Decanter awards * [https://web.archive.org/web/20090428112321/http://www.royal-tokaji.com/index.html The Royal Tokaji Wine Company] * [https://web.archive.org/web/20070129065236/http://www.archimedia.hu/content.php?param=2;set_lang=eng Archimedia.hu] - good overview of the regions and wines * [https://web.archive.org/web/20080610011526/http://budapestdailyreview.com/wineguide/ Wine Reviews] - Independent wine blog * [https://web.archive.org/web/20111231071911/http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html The Hungarian Wine] - Rebbe Nachman of Breslev story about Hungarian Wine [[Kategoria:Verëtari]] fi0p0q98pm9n036oyutf821x2hecq8b Diskutim:Vera hungareze 1 179877 2981198 1999812 2026-05-16T17:50:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981198 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2016/Kosova | user = Athens382 | topic = Ekonominë | country = Hungarisë }} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli [[Vera hungareze]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997280 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20111231071911/http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html te http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20090428112321/http://www.royal-tokaji.com/index.html te http://www.royal-tokaji.com/index.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070129065236/http://www.archimedia.hu/content.php?param=2;set_lang=eng te http://www.archimedia.hu/content.php?param=2;set_lang=eng *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080610011526/http://budapestdailyreview.com/wineguide/ te http://www.budapestdailyreview.com/wineguide *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20111231071911/http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html te http://www.nachalnovea.com/breslovcenter/articles/article_wine.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 11:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Vera hungareze]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1999811 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101017021609/http://www.hungarianwines.co.uk/hungarian-wine-regions-history për lidhjen http://www.hungarianwines.co.uk/hungarian-wine-regions-history. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 13 shtator 2019 12:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Vera hungareze]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981197 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200821002043/http://www.njt.hu/cgi_bin/njt_doc.cgi?docid=125985 për lidhjen http://www.njt.hu/cgi_bin/njt_doc.cgi?docid=125985. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 19:50 (CEST) 6v84ui9xabg9nuixp18l7tkqdkvdikj Abainville 0 187765 2981231 2300283 2026-05-16T21:12:02Z Birdie 19592 Update. 2981231 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Abainville |native name= |commune status=Komunë |image=55 ABAINVILLE.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason Abainville.svg |arrondissement=[[Qarku Commercy|Commercy]] |canton=[[Kantoni Ligny-en-Barrois|Ligny-en-Barrois]] |coordinates={{Coord|48.5322222222|5.49527777778|display=title}} |INSEE=55001 |postal code=55530 |mayor=Jean-Claude Herpierre |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes des Portes de Meuse |elevation m= |elevation min m=282 |elevation max m=388 |area km2=13,67 |population=280 |population date=Janar 2023 |population demonym= Abainvillois |website= }} '''Abainville''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Abainville bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meuse]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 280 banorë dhe sipërfaqe 13,67 km², me një dendësi prej 20 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Ornain në rajonin natyror të Barrois. Komuna nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]] ose zone ujëmbledhëse urbane. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | cols = 2 | percentages = pagr | source = EHESS<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|4|Abainville}}</ref> and INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-55001#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |1793 |290 |1800 |321 |1806 |334 |1821 |314 |1831 |514 |1836 |519 |1841 |572 |1846 |675 |1851 |783 |1856 |664 |1861 |687 |1866 |776 |1872 |770 |1876 |735 |1881 |725 |1886 |718 |1891 |668 |1896 |598 |1901 |612 |1906 |272 |1911 |493 |1921 |523 |1926 |443 |1931 |384 |1936 |377 |1946 |364 |1954 |322 |1962 |349 |1968 |369 |1975 |327 |1982 |349 |1990 |305 |1999 |318 |2005 |334 |2010 |298 |2015 |305 |2020 |285 |2023 |280 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-55001 INSEE] {{commonscat|Abainville}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meuse|Abainville]] 2ti9ss975rm2g9w6o6x8malnywkojdj Abaucourt 0 187806 2981248 2981065 2026-05-16T23:15:28Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981248 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Abaucourt |native name= |commune status=Komunë |image=Abaucourt Église de la Nativité-de-la-Vierge.jpg |caption=Kishë de a Nativité-de-la-Vierge |image coat of arms=Blason abaucourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Entre Seille et Meurthe|Entre Seille et Meurthe]] |coordinates={{Coord|48.8978|6.2586|display=title}} |INSEE=54001 |postal code=54610 |mayor=David Renkes |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=192 |elevation min m=182 |elevation max m=235 |area km2=7,80 |population=330 |population date=Janar 2023 |population demonym= Abaucourtois |website= }} '''Abaucourt''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Abaucourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 330 banorë dhe sipërfaqe 7,80 km², me një dendësi prej 42 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Seille. Abaucourt nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | cols = 2 | percentages = pagr | source = EHESS (1793–1999)<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|8|Abaucourt}}</ref> and INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54001#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |1793 |474 |1800 |551 |1806 |596 |1821 |622 |1831 |661 |1836 |636 |1841 |632 |1846 |644 |1851 |672 |1856 |614 |1861 |615 |1872 |609 |1876 |616 |1881 |604 |1886 |600 |1891 |567 |1896 |546 |1901 |541 |1906 |506 |1911 |487 |1921 |431 |1926 |363 |1931 |353 |1936 |349 |1946 |273 |1954 |287 |1962 |298 |1968 |279 |1975 |256 |1982 |277 |1990 |273 |1999 |309 |2006 |290 |2011 |303 |2016 |300 |2021 |317 |2023 |330 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54001 INSEE] {{commonscat|Abaucourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Abaucourt]] 1hwbxi5jq6rnyb8pkih84oz0h8s4tq0 Abaucourt-Hautecourt 0 187807 2981200 2300288 2026-05-16T18:44:35Z Birdie 19592 Update. 2981200 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Abaucourt-Hautecourt |native name= |commune status=Komunë |image=Abaucourt-Hautecourt la mairie.JPG |caption=Bashkia e qytetit dhe memoriali i luftës. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Verdun|Verdun]] |canton=[[Kantoni Belleville-sur-Meuse|Belleville-sur-Meuse]] |coordinates={{Coord|49.1978|5.5406|display=title}} |INSEE=55002 |postal code=55400 |mayor=Jean-Marie Mittaux |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays d'Étain |elevation m=290 |elevation min m=210 |elevation max m=251 |area km2=9,68 |population=101 |population date=Janar 2023 |population demonym= Abaucourtois |website= }} '''Abaucourt-Hautecourt''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Abaucourt-Hautecourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meuse]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 101 banorë dhe sipërfaqe 9,68 km², me një dendësi prej 10 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Woëvre. Komuna nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Verdun, Meuse|Verdun]]. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | cols = 2 | percentages = pagr | source = EHESS (1793-1999)<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|11|Abaucourt-Hautecourt}}</ref> and INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-55002#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |1793 |181 |1821 |186 |1846 |233 |1861 |246 |1872 |254 |1901 |250 |1911 |236 |1926 |240 |1946 |162 |1962 |168 |1968 |126 |1975 |118 |1982 |100 |1990 |112 |1999 |111 |2008 |100 |2013 |116 |2018 |103 |2023 |101 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-55157 INSEE] {{commonscat|Abaucourt-Hautecourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meuse|Abaucourt-Hautecourt]] 02ju97atuq7f10d77dbjjqyxu30tt5u Kategoria:Komuna në Bas-Rhin 14 188028 2981282 1999967 2026-05-17T00:19:20Z Birdie 19592 2981282 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Bas-Rhin|Komuna në Bas-Rhin}} {{category TOC}} [[Kategoria:Bas-Rhin]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Bas-Rhin]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Bas-Rhin]] 6293eaakryf9yelob4wtmwzjb8nsgh8 Arracourt 0 191465 2981253 2981081 2026-05-16T23:32:58Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981253 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Arracourt |native name=''Arrâcou'' |commune status=Komunë |image=2025-07-16 - Promenade à Arracourt - 7.jpg |caption=Kishë Saint-Maurice |image coat of arms=Blason arracourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Baccarat|Baccarat]] |coordinates={{Coord|48.7244444444|6.53388888889|display=title}} |INSEE=54023 |postal code=54370 |mayor=Michèle Kirsch |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays du Sânon |elevation m=228 |elevation min m=215 |elevation max m=335 |area km2=17,41 |population=254 |population date=Janar 2023 |population demonym= Arracourtois |website=[https://www.arracourt.fr arracourt.fr] }} '''Arracourt''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Arrâcou'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Arracourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 254 banorë dhe sipërfaqe 17,41 km², me një dendësi prej 15 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në Loutre Noire në rajonin të Lunévillois. Arracourt nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54023#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |556 |1861 |802 |1911 |626 |1962 |362 |1968 |321 |1975 |259 |1982 |215 |1990 |259 |1999 |234 |2007 |241 |2012 |244 |2017 |246 |2022 |252 |2023 |254 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54023 INSEE] {{commonscat|Arracourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Arracourt]] numik4lbetwj698767ql5sebb2df1e8 Art-sur-Meurthe 0 191704 2981252 2981080 2026-05-16T23:31:05Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981252 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Art-sur-Meurthe |native name=Ai-su-Meu |commune status=Komunë |image=Bosserville.jpg |caption=Bosserville. |image coat of arms=Blason art-sur-meurthe 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Le Grand Couronné|Le Grand Couronné]] |coordinates={{Coord|48.6566666667|6.26611111111|display=title}} |INSEE=54025 |postal code=54510 |mayor=Jean-Pierre Dessein |term=2020-2026 |intercommunality=Métropole du Grand Nancy |elevation m= |elevation min m=195 |elevation max m=268 |area km2=11,47 |population=1700 |population date=Janar 2023 |population demonym= Arcquois |website= }} '''Art-sur-Meurthe''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Ai-su-Meu'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Agincourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 1700 banorë dhe sipërfaqe 11,47 km², me një dendësi prej 148 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e djathtë të lumit Meurthe dhe në kanal de la Marne au Rhin. Art-sur-Meurthe nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54025#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = left |1793 |435 |1861 |595 |1911 |619 |1962 |807 |1968 |849 |1975 |799 |1982 |814 |1990 |994 |1999 |1109 |2008 |1285 |2013 |1244 |2018 |1537 |2023 |1700 }} {{clear}} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54025 INSEE] {{commonscat|Art-sur-Meurthe}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle]] rwq129fnt5n7zp6qiaxn961hzoo99rh Bar-le-Duc 0 192057 2981240 2300842 2026-05-16T22:43:49Z Birdie 19592 2981240 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Bar-le-Duc |native name= |commune status=Prefekturë dhe [[Komunat e Francës|komunë]] |image=Panorama de Bar-le-Duc.jpg |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Bar-le-Duc-A (Meuse).svg |arrondissement=[[Qarku Bar-le-Duc|Bar-le-Duc]] |canton=2 kantone: [[Kantoni Bar-le-Duc-1|Bar-le-Duc-1]] & [[Kantoni Bar-le-Duc-2|Bar-le-Duc-2]] |coordinates={{Coord|48.771944|5.160278|display=title}} |INSEE=55029 |postal code=55000 |mayor=Benoît Dejaiffe |party=[[Socializmi|PS]] |term=2026-2032 |urban pop=17712 |urban pop date=Janar 2023 |intercommunality=Communauté d'agglomération Bar-le-Duc Sud Meuse |elevation m=251 |elevation min m=175 |elevation max m=327 |area km2=23,62 |population=14607 |population date=Janar 2023 |population demonym= Barisiens |website=[https://www.barleduc.fr/ barleduc.fr] }} '''Bar-le-Duc''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Bar-le-Duc bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meuse]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 14607 banorë dhe sipërfaqe 23,62 km², me një dendësi prej 618 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Ornain dhe në kanal de la Marne au Rhin në rajonin natyror të Barrois. Është qendra e zonës urbane të Bar-le-Duc dhe është qendra e zonës së saj mbuluese. [[Skeda:55-AAV2020-Bar-le-Duc.png|parapamje|majtas|Harta e vendndodhjes së komunës]] [[Skeda:Bar-le-Duc OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations |align = none |cols = 2 |percentages = pagr |source = EHESS<ref name=ehess>{{Cassini-Ehess|2763|Bar-le-Duc}}</ref> and INSEE (1968-2023)<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-55029#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |graph-pos = bottom |1793 |9111 |1800 |8961 |1806 |9970 |1821 |11432 |1831 |12496 |1836 |12383 |1841 |12526 |1846 |13191 |1851 |14816 |1856 |13835 |1861 |14922 |1866 |15334 |1872 |15175 |1876 |16728 |1881 |17485 |1886 |18860 |1891 |18761 |1896 |18249 |1901 |17693 |1906 |17307 |1911 |17068 |1921 |16261 |1926 |16365 |1931 |16550 |1936 |16697 |1946 |15460 |1954 |16609 |1962 |18346 |1968 |19159 |1975 |19288 |1982 |18471 |1990 |17545 |1999 |16944 |2006 |16041 |2011 |15895 |2016 |15221 |2021 |14668 |2023 |14607 }} == Politika == === Binjakëzimet === {| cellpadding="2" cellspacing="2" border="0" style="width: 75%;" |- valign="top" * [[Skeda:Flag of Germany.svg|25px|border]] [[Griesheim, Hessen|Griesheim]], [[Gjermania]], që nga viti 1978 ; * [[Skeda:Flag of Germany.svg|25px|border]] [[Wilkau-Haßlau]], [[Gjermania]], që nga viti 1984. |} ==Personalitete të lidhura me bashkinë== * [[Marie de Guise (1515-1560)|Marie de Guise]] (1515-1560), mbretëresha e [[Skocia|Skocisë]]. * [[Nicolas Charles Oudinot]], (1767-1847), Duka i Reggio-s, Marshall i Perandorisë. * [[Rémy Joseph Isidore Exelmans]] (1775-1852), Marshall i Francës. * [[Raymond Poincaré]] (1860-1934), Presidenti i dhjetë i Republikës Franceze. == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-55029 INSEE] {{commonscat|Bar-le-Duc}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meuse|Bar-le-Duc]] [[Kategoria:Qytete në Lindja e madhe]] [[Kategoria:Prefekturat e Francës]] i9p2bkqaqzhzg4qac9rk008gt95inyf Athienville 0 193688 2981254 2981082 2026-05-16T23:34:00Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981254 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Athienville |native name=''Thienville'' |commune status=Komunë |image=Athienville colza.JPG |caption= |image coat of arms=Blason athienville 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Baccarat|Baccarat]] |coordinates={{Coord|48.7167|6.4914|display=title}} |INSEE=54026 |postal code=54370 |mayor=Stéphane Marchand |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays du Sânon |elevation m=235 |elevation min m=212 |elevation max m=335 |area km2=12,96 |population=163 |population date=Janar 2023 |population demonym=Athienvillois |website= }} '''Athienville''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Thienville'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Athienville bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 163 banorë dhe sipërfaqe 12,96 km², me një dendësi prej 13 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Loutre Noire në rajonin të Lunévillois. Athienville nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54026#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |347 |1861 |367 |1911 |286 |1962 |218 |1968 |185 |1975 |160 |1982 |177 |1990 |182 |1999 |172 |2007 |163 |2012 |177 |2017 |176 |2022 |167 |2023 |163 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54026 INSEE] {{commonscat|Athienville}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Athienville]] 3ze5m17xihtdptei9tes6kamhkpnfj7 Bagneux, Meurthe-et-Moselle 0 200361 2981255 2981083 2026-05-16T23:35:25Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981255 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Bagneux |native name= |commune status=Komunë |image=Bagneux54.jpg |caption= |image coat of arms=Blason bagneux 54.svg |arrondissement=[[Qarku Toul|Toul]] |canton=[[Kantoni Meine au Saintois|Meine au Saintois]] |coordinates={{Coord|48.5588888889|5.88333333333|display=title}} |INSEE=54041 |postal code=54170 |mayor=Ludovic Deloche |term=2022-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Pays de Colombey et du Sud Toulois |elevation m=270 |elevation min m=243 |elevation max m=306 |area km2=8,60 |population=127 |population date=Janar 2023 |population demonym= Balnéolais |website= }} '''Bagneux''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Bagneux bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 127 banorë dhe sipërfaqe 8,60 km², me një dendësi prej 15 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Bouvade në rajonin natyror të Saintois. Bagneux nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54041#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |245 |1861 |286 |1911 |211 |1962 |144 |1968 |137 |1975 |135 |1982 |142 |1990 |131 |1999 |132 |2005 |142 |2010 |155 |2015 |159 |2020 |138 |2023 |127 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54041 INSEE] {{commonscat|Bagneux (Meurthe-et-Moselle)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Bagneux]] 2iz2kidjpkfg491snznsv6qu59zrfaa Agincourt 0 201725 2981251 2981077 2026-05-16T23:29:46Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981251 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Agincourt |native name= |commune status=Komunë |image=Agincourt - Église 3.jpg |caption=Kishë de l'Assomption |image coat of arms=Blason agincourt 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Le Grand Couronné|Le Grand Couronné]] |coordinates={{Coord|48.7336|6.2381|display=title}} |INSEE=54006 |postal code=54770 |mayor=Denis Lapointe |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=225 |elevation min m=204 |elevation max m=322 |area km2=4,17 |population=424 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website=[https://www.agincourt.fr agincourt.fr] }} '''Agincourt''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Agincourt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 424 banorë dhe sipërfaqe 4,17 km², me një dendësi prej 102 banor/km². ==Gjeografia== Qyteti ndodhet në bregun e majtë të lumit Amezule. Abaucourt nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-54006#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |240 |1861 |229 |1911 |254 |1962 |252 |1968 |276 |1975 |310 |1982 |358 |1990 |412 |1999 |399 |2008 |412 |2013 |440 |2018 |438 |2023 |424 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54006 INSEE] {{commonscat|Agincourt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Agincourt]] 6kwh2h7mq49x9pdofn24876753n4yuv Kategoria:Komuna në Haut-Rhin 14 202521 2981281 1999953 2026-05-17T00:19:00Z Birdie 19592 2981281 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Haut-Rhin|Komuna në Haut-Rhin}} {{category TOC}} [[Kategoria:Haut-Rhin]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Haut-Rhin]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Haut-Rhin]] 7jgjwi7ot5lgewatgiinme1ou4jsblf Kategoria:Komuna në Haute-Marne 14 202704 2981280 1999951 2026-05-17T00:18:42Z Birdie 19592 2981280 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Haute-Marne|Komuna në Haute-Marne}} {{category TOC}} [[Kategoria:Haute-Marne]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Haute-Marne]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Haute-Marne]] 1rl43xmpkorchwdwn8x9n10gax9zebi Kategoria:Komuna në Marne 14 202705 2981279 1999949 2026-05-17T00:18:22Z Birdie 19592 2981279 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Marne|Komuna në Marne}} {{category TOC}} [[Kategoria:Marne]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Marne]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Marne]] 1w6ebievi38fuby5ujgnj892ij7d5r7 Kategoria:Komuna në Aube 14 202768 2981283 1999942 2026-05-17T00:19:36Z Birdie 19592 2981283 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Aube|Komuna në Aube}} {{category TOC}} [[Kategoria:Aube]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Aube]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Aube]] 22mh8d06k0czynppj2ywo586gr4oto0 Kategoria:Komuna në Ardennes 14 202769 2981284 1999941 2026-05-17T00:19:52Z Birdie 19592 2981284 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Ardennes (department)|Komuna në Ardennes}} {{category TOC}} [[Kategoria:Ardennes]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Ardennes]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Ardennes]] qtc98sb3p1787i5cpyfx9qmjjy0i4jw Kategoria:Komuna në Vosges 14 203134 2981275 1999945 2026-05-17T00:16:58Z Birdie 19592 2981275 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Vosges|Komuna në Vosges}} {{category TOC}} [[Kategoria:Vosges]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Vosges]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Vosges]] cvcl25fi7du9yrpcosd2uyzdopdd08y Kategoria:Komuna në Pas-de-Calais 14 212604 2981288 1728192 2026-05-17T00:24:02Z Birdie 19592 2981288 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Communes in Pas-de-Calais|Komuna në Pas-de-Calais}} {{category TOC}} [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Pas-de-Calais]] [[Kategoria:Komuna në Hauts-de-France|Pas-de-Calais]] a7fw2g3sgphf5wwjmdvc08zfenjpvqi Kategoria:Komuna në Hauts-de-France 14 212605 2981285 1728193 2026-05-17T00:22:12Z Birdie 19592 2981285 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Communes in Hauts-de-France|Komuna në Hauts-de-France}} [[Kategoria:Komuna në Francë sipas rajonit|Hauts-de-France]] cpwc7s8l21nxi9caqtjmae0j1phmi1j Përdoruesi:Kalterinameka/biobrafi 2 214166 2981411 2241465 2026-05-17T11:12:38Z CommonsDelinker 1198 Materiali multimedial [[c:File:Dea_Halimi.png|Dea_Halimi.png]] u largua nga faqja; Ai u fshi nga Commons nga [[c:User:IronGargoyle|IronGargoyle]] me arsyetimin: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Dea Halimi.png|]]. 2981411 wikitext text/x-wiki == Dea Halimi (e lindur në Prishtinë me 04.10.2008), një talente e re merret me shkrime letrare që nga mosha pesë vjeçare. E rritur pran babait poet dhe mamasë tregimtare ajo hyri në botën e shkrimit letrar shumë e re. Kjo gjë bëri që edhe librin e parë ta botoi në moshën gjashtë vjeçare. Horizontet e saj nuk mbetën pa u hetuar që në librin e parë i cili i tëri iu kushtohet shkronjave të alfabetit të gjuhës shqipe. Për secilën shkronjë ajo thuri nga një tregim të shkurtër nga jeta e saj e përditshme. Pikërisht kjo bëri që tregimet të janë të çarta dhe të kenë ngrohtësi të veçantë. Ky qe fillimi befasues të cilin ajo e dëshmoj edhe më bindshëm me librat që ajo i shkroi në vazhdim. Pesë vjet më vonë ajo prapë u morr me shkronjat e alfabetit të gjuhës shqipe, por kësaj radhe secilës shkronjë i përkushtoi nga një poezi të titulluar “Muzika e agut”, ky libër i solli dhe shpërblimin ndërkombëtar “Bulzat”. == == Libri “ Yjtë farfuritës” dhe “Princesha e Dardanisë” janë blerë nga Ministria e Kulturës e Kosovës dhe janë shpërndar nëpër bibliotekat e ndyshme. == Për librat e tjerë mori mbështetje financiare nga Drejtoria për Kulturë e Komunës së Prishtinës. Për librin “ Yjtë farfuritës” shkolla fillore “Elena Gjika” nxënëse e së cilës është Dea Halimi organizoi një manifestim letrar në teatrin “Dodona”ku morëm pjesë përveç nxënësve-shkrimtar edhe krijues të shquar të letrave shqipe siç janë Shaip Grabovci-dramaturg dhe Rrustem Berisha- studiues, autor i disa librave . Me 1, 2, 3, qershor prej vitit 2015 deri me 2018 Drejtoria për Kulturë e Komunës së Prishtinës i organizoi manifestim tre ditorë në Sheshin “Nëna Terezë” ku nxënës të shkollave të Prishtinës lexuan poezitë dhe tregimet e saj. Dea Halimi botoi poezi dhe tregime në gazetën “Zëri” , “Bulevardi”, “Fjala e Lirë”, “Bota Sot” , “Gazeta Letrare”, “Kultplus” etj. dhe ne revistën për fëmijë “Pionieri”, “Mollëkuqja” , “Zog mëngjesi” etj. '''Libra të botuar:''' 1“ Yjtë farfuritës” tregime, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2014 2. “Princesha e Dardanisë” tregime, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2015 3. “Gishtoja” novelë, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2016 4. “Lepuri lazdrak” novelë, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë,2017 5. “Muzika e agut”, poezi, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë,2018 6. “Mbretëresha e Ishullit të Kaltër” tregime, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2019 7. “Kroi me sy prilli”, tregime, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2020 '''Libra të ribotuara''' “Princesha e Dardanisë” tregime, ribotuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2017, 2018, 2019 “Gishtoja” novelë, ribotuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2018, 2019 “Lepuri lazdrak” novelë, ribotuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë,2018,2019 “Muzika e agut” poezi, ribotuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2019 “ Yjtë farfuritës” tregime, botuar nga shtëpia botuese “FAD” Prishtinë, 2017. 2019 '''Mirënjohjet dhe shpërblimet:''' Për prezantime të suksesshme dhe pjesëmarrje në manifestime kulturore nderua me mirënjohje *Qendra Kulturore e Ulqinit, për deklamimin e suksesshëm të disa poezive siç janë: “Tri dëshirat”, “Guaca e art”, “Pema e jetës sime” dhe “Kroi me sy prilli” më 2015 *Zyra e ambasadës Turke në Prishtinë e nderoi për deklamim të poezisë për mësuesin e pare “Pandeli Sotiri” me 2016 *Organizata Joqeveritare “ETA” ne Prishtinë e nderoi me mirënjohje të posaçme për deklamimin e poezisë “ Piramida” në Ditën Botërore të librit ne Sheshin “Zahir Pajaziti” në Prishtinë me 2016. Me poezinë “Anija ime prej letre” fitoi shpërblimin special për të rinj që ndanë Qendra Kulturore “Diti & Oli” Ulqin, 2017 *Me librin “Muzika e agut” me poezi e fitoi çmimin “Bulëzat” në Takimet Tradicionale Ndërkombëtare “Azem Shkreli” në Pejë, 2019 * Me 2019 fitoi vendin e parë për recitim në garën e Kreativitetit Kulturor dhe Mendimit Kritik, nën përkujdesjen e Programit Nacional për Rini të Republikës së Kosovës. 4f0pfmlgsw52fsb9pq1unhbiq55ugyg Përdoruesi diskutim:RandomContributor73211 3 219099 2981166 2919186 2026-05-16T14:01:02Z MediaWiki message delivery 56618 /* Wiki Loves Eurovision 2026 */ pjesë e re 2981166 wikitext text/x-wiki == CEE Newsletter - July 2024 Issue Now Available! == Good morning, We're excited to announce the release of the '''[[:m:CEE/Newsletter/July 2024|July 2024 issue of the CEE Newsletter!]]''' Once again we have captivating stories, community highlights, and collaborative achievements from across the Central and Eastern Europe region in the Wikimedia movement. '''In This Issue:''' * '''International Updates:''' Stay informed with the "Wikimedia International Update Corner", covering key developments, events and initiatives in the international Wikimedia space for 2024. * '''CEE in the News:''' Discover notable mentions of CEE region activities in "This month in Education" and "This month in GLAM" newsletters. * '''Reader's Digest:''' Catch up on the latest insights and stories from around the globe with the "Reader’s Digest". * '''Open calls and consultations:''' Voice your opinion! These topics are open to discussion. Also, please take a look at the open calls and apply! * '''Updates from Communities:''' Learn about the successful second quarter of Wikimedia MKD and the first half of 2024 of Wikimedia Ukraine, read more about the Third Ionian Wikithon 2024, review activities in the past months of the Wikimedia Serbia, read the report from the event in the Buffer Zone on Cyprus, discover the new area of focus for Wikimedia Poland, and many more community updates. We hope you enjoy this issue and find inspiration in the diverse stories and impactful work being done by our CEE communities. Thank you for being a part of our journey toward promoting free knowledge and collaboration. You can read the full newsletter [[:m:CEE/Newsletter/July 2024|here]]. We hope you enjoy the inspiring stories and achievements showcased by our vibrant CEE communities. Happy reading! Toni Ristovski on behalf of the CEE Newsletter team --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 30 korrik 2024 10:30 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=26862317 --> == CEE Newsletter - November 2024 Issue Now Available! == We're excited to announce the release of the '''[[:m:CEE/Newsletter/November 2024|November 2024 issue of the CEE Newsletter!]]''' This edition is particularly special, with 23 updates from affiliates and communities in the CEE region — a record high for this newsletter! We hope you enjoy the inspiring stories and achievements showcased by our vibrant CEE communities. Happy reading! --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 28 nëntor 2024 16:11 (CET) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=27661867 --> == April 2025 CEE Hub Newsletter Now Available == Good morning, The latest edition of the CEE Hub Newsletter is [[m:CEE/Newsletter/October_2024|now available]], bringing you updates from across the region and beyond. This issue features new initiatives, event highlights, and opportunities for engagement. '''In This Issue:''' * '''Meet Karolina Gruszczyk''' – Introducing the new Community & Communications Specialist at CEE Hub, working to strengthen communication and support communities across the region. * '''International Wikimedia Updates''' – A look at key global events and discussions shaping the movement in 2025. * '''Next CEE Catch-up (April 23, 2025)''' – A Foundation Annual Planning Workshop focused on global trends affecting Wikimedia communities. * '''Wiki Loves Food in Latvia''' – The Latvian Wikipedia community successfully revives engagement with a culinary writing competition. * '''Czechoslovakia 2024 Challenge''' – Over 210 articles and 498 photographs contributed to document history, culture, and everyday life. * '''WikiGap Tirana 2025''' – The 8th edition of this initiative continues efforts to improve the representation of women on Albanian Wikipedia. * '''Wikipedia for 55+ in Ukraine''' – A new program supporting senior citizens in becoming active Wikipedia editors. * '''Cultural Heritage Under Threat''' – A photography exhibition in St. Petersburg showcasing endangered cultural heritage sites. * '''Open Calls & Consultations''' – Opportunities for community members to share their perspectives and participate in movement-wide discussions. Read the full newsletter [[m:CEE/Newsletter/October_2024|here]]. Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, --[[User:Janbery|janbery]], 2 prill 2025 10:43 (CEST) <!-- Message sent by User:Janbery@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=28259219 --> == Wikimedia CEE Newsletter – August 2025 == Dear CEE Community, We’re happy to share with you the '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/August_2025 August edition of the CEE Newsletter]'''! In this issue: * Read how the CEE Hub is supporting the region and preparing for the next meetings * Celebrate 22 years of Romanian Wikipedia and 10 years of the Albanian Language User Group * Discover the winning photos from the Albanian cuisine contest * Learn how CEE Spring 2025 gathered over 10,000 articles * Find out how communities marked World Refugee Day and Francophonie Month * And much more – from Thessaloniki to Kırklareli! Read the full newsletter '''[https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/August_2025 here]'''. Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, --[[user:janbery|janbery]] ([[user talk:janbery|talk]]) 1 gusht 2025 16:06 (CEST) (This message was sent to [[:Përdoruesi diskutim:Nafie shehu]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:Janbery@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=29008937 --> == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 07:22 (CET) == CEE Newsletter is out now! == Dear all, The first CEE Newsletter issue of 2026 is now live, and we are happy to share it with you. The past few months have been anything but quiet across our region. From Wikimedia CEE Spring and the CEE Women Campaign, to cross-border collaborations, youth initiatives, and new ideas taking shape, there is a lot happening -- and this issue brings together many of those stories in one place. You will find highlights from community activities, updates from the CEE Hub, international news, and a wide range of contributions from across the region. It is a good snapshot of what we have been working on together at the start of the year. As always, thank you to everyone who contributed -- by writing, sharing updates, or supporting behind the scenes. Take a moment to explore the issue and see what is going on across the region: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026 As always, we have prepared a Russian version of the same issue: https://meta.wikimedia.org/wiki/CEE/Newsletter/March_2026/ru Happy reading! On behalf of the CEE Newsletter team, Karo (This message was sent to [[:Përdoruesi diskutim:Nafie shehu]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:KGruszczyk-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30270755 --> == Wiki Loves Eurovision 2026 == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Wiki Loves Eurovision edit-a-thon logo 2026.svg|right|250px]] Hello everyone! You are invited to participate in the "[[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|Wiki Loves Eurovision]]" article writing contest, where our goal is to create new Eurovision-related articles in the CEE-language Wikipedia editions and improve existing ones. The contest will take place from May 10 to June 10, 2026, and prizes are available: * 1st prize: a voucher worth €60 * 2nd prize: a voucher worth €50 * 3rd prize: a voucher worth €40 * 4th–10th prize: a voucher worth €30 To participate in the contest and learn more, please visit [[meta:Wiki Loves Eurovision 2026|this link]]. --[[User:MHeidarzadeh-CEEhub|MHeidarzadeh-CEEhub]] ([[User talk:MHeidarzadeh-CEEhub|talk]]) 14:00, 16 May 2026 (UTC) </div> (This message was sent to [[:Përdoruesi diskutim:Nafie shehu]] and is being posted here due to a redirect.) <!-- Message sent by User:MHeidarzadeh-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE&oldid=30513878 --> 50hxegpq6fzi3j8uci879a4bouirckd Kategoria:Komuna në Aisne 14 219948 2981286 1754362 2026-05-17T00:22:48Z Birdie 19592 2981286 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Communes in Aisne|Komuna në Aisne}} {{category TOC}} [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Aisne]] [[Kategoria:Komuna në Hauts-de-France|Aisne]] 6ekhtsvk0qcnoff9x9rkiyvx2g7hnog Shkolla fillore 0 224879 2981215 2977927 2026-05-16T19:47:53Z Edukatori 112234 2981215 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Classroom.jpeg|parapamje|Pamja e brendshnme e një klase të arsimit fillor]] '''Shkolla fillore''' është një [[Institucioni arsimor|institucion arsimor]] (lloj shkolle) në të cilën [[nxënësi]]t ([[Fëmija|fëmijët]]) marrin [[Arsimi fillor|arsim fillor]] prej moshës pesë (5) ose gjashtë (6) vjeçare deri në moshën dymbëdhjetë (12) vjeçare, e që përfshin periudhën prej moshës parashkollore deri në [[Shkolla e mesme|shkollë të mesme]]. (Në disa vende ekziston edhe një fazë e ndërmjetme e shkollimit ndërmjet arsimit fillor dhe [[Arsimi i mesëm|arsimit të mesëm]]). == Përmbledhje == Në pjesën më të madhe të botës, [[arsimi fillor]] është faza e parë e arsimit të detyrueshëm dhe zakonisht është në dispozicion pa pagesë, por mund të ofrohet edhe me një tarifë ose pagesë të caktuar në shkollat e pavarura dhe private. Termi ''shkollë fillore'' rrjedh nga [[gjuha frënge|frëngjishtja]]: ''école primaire'', e cila si term ishte përdorur qysh në vitin 1802.<ref>{{cite web|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=primary|title=Online Etymology Dictionary|lang=en}}</ref> * ''Shkolla fillore (Primary school)'' është term më i preferuar në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]], [[Irlandë]] dhe shumë vende të Komonuelthit si dhe në shumicën e publikimeve të Organizatës për Arsim, Shkencë dhe Kulturë të Kombeve të Bashkuara (United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization - [[UNESCO]]).<ref>Primary school. In ''Encyclopædia Britannica''. Retrieved on 12 June 2007, from Encyclopædia Britannica Online: http://search.eb.com/eb/article-9061377</ref> * ''Shkolla elementare (Elementary school)'' është term më i preferuar në disa vende tjera, veçanërisht në [[Shtetet e Bashkuara]] dhe [[Kanada]]. Në disa vende, shkollimi fillor ka qenë historikisht i ndarë në mes të ''shkollave të ulta fillore'' (''LP shkollat''), të cilat në fakt ishin shkolla elementare si dhe ''shkollave të larta fillore'' (''HP shkollat''), të cilat janë themeluar për të siguruar një mësim më praktik për [[klasa]]t më të varfëra se sa çfarë ishte ofruar në shkollat e mesme.<ref>Bruce Ryburn Payne, ''Public Elementary School Curricula: A Comparative Study of Representative Cities of the United States, England, Germany and France'' (1905), p. 155.</ref> Në nivel ndërkombëtar, shkolla fillore ([[arsimi fillor]]) shihet si themeli i zhvillimit të mëtejshëm akademik dhe social të fëmijëve. Ai synon të pajisë nxënësit me aftësitë bazë të leximit, shkrimit dhe matematikës, si dhe me njohuri fillestare për shoqërinë, shkencën dhe kulturën. Përveç përmbajtjes akademike, shkolla fillore shpesh ka edhe një rol të rëndësishëm në formimin e vlerave, disiplinës dhe aftësive sociale që do të shoqërojnë individin gjatë gjithë jetës. Në shumë [[Sistemi arsimor|sisteme arsimore]], arsimi fillor është i strukturuar në cikle të caktuara kohore, zakonisht prej katër deri në gjashtë vite, dhe përbën bazën mbi të cilën ndërtohet [[arsimi i mesëm]]. Kohëzgjatja dhe përmbajtja e këtij niveli mund të ndryshojnë sipas vendit, por qëllimi mbetet i njëjtë: sigurimi i një arsimi dhe edukimi të barabartë dhe gjithëpërfshirës për të gjithë fëmijët, pavarësisht prejardhjes sociale apo ekonomike. Për këtë arsye, arsimi fillor shpesh shihet si një e drejtë themelore e njeriut dhe si një investim i domosdoshëm për zhvillimin e qëndrueshëm të shoqërisë. == Shih edhe == * [[Shkolla]] * [[Kolegji]] * [[Gjimnazi]] * [[Akademia]] * [[Arsimi fillor]] * [[Universiteti]] * [[Shkolla e mesme]] * [[Institucioni arsimor]] == Literatura == * {{Cite book|title=India: A reference annual|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|year=2009|isbn=9788123015576|edition=53.|location=New Delhi|oclc=302318204|lang=en}} * {{Cite book|last=Illeris|first=Knud|title=The three dimensions of learning|publisher=Krieger Pub. Co|location=Malabar, Fla|year=2004|isbn=9781575242583|lang=en}} * {{cite book|last=Ormrod|first=Jeanne|title=Human learning|publisher=Pearson|location=Boston|year=2012|edition=6th|isbn=9780132595186|lang=en}} * {{cite journal|last=Willingham|first=Daniel T.|last2=Hughes|first2=Elizabeth M.|last3=Dobolyi|first3=David G.|date=2015|title=The scientific status of learning styles theories|journal=[[Teaching of Psychology (journal)|Teaching of Psychology]]|volume=42|issue=3|pages=266–271|doi=10.1177/0098628315589505|s2cid=146126992|lang=en}} * {{Cite journal|last=Pashler|first=Harold|last2=McDaniel|first2=Mark|last3=Rohrer|first3=Doug|last4=Bjork|first4=Robert A.|date=2008|title=Learning styles: concepts and evidence|url=http://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=9|issue=3|pages=105–119|doi=10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x|pmid=26162104|s2cid=2112166|doi-access=free|access-date=17 prill 2023|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205657/https://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|lang=en}} * {{Cite book|author=D.C. Phillips|last2=Soltis|first2=Jonas F.|title=Perspectives on Learning|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=vVzUtECrJ2IC|year=2009|publisher=Teachers College Press|isbn=978-0-8077-7120-4|series=Thinking About Education|lang=en}} * {{cite encyclopedia|last=Silverman|first=Allan|title=Plato's Middle Period Metaphysics and Epistemology|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=9 qershor 2003|edition=Fall 2014|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/plato-metaphysics/|lang=en}} * {{Cite book|last=Brain|first=Christine|title=Understanding Child Psychology|url=https://archive.org/details/understandingchi0000brai|last2=Mukherji|first2=Penny|date=2005|publisher=Nelson Thornes|isbn=0-7487-9084-5|location=Cheltenham|pages=[https://archive.org/details/understandingchi0000brai/page/56 56]–57|lang=en}} * {{Cite book|last=Dearden|first=R. F.|title=Theory and Practice in Education (RLE Edu K)|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-69722-4|location=Oxon|pages=71|lang=en}} * {{Cite book|last=Sherman|first=Patrice|title=John Locke: Philosopher of the Enlightenment|date=2012|publisher=Teacher Created Materials|isbn=978-1-4333-5014-6|location=Huntington Beach, CA|pages=26|lang=en}} * Teaching for Transfer of Learning. Thomas, Ruth; National Center for Research in Vocational Education, Berkeley, CA.. 93 NCRVE, December 1992. * Perkins, D. (1992). Transfer of Learning. International Encyclopedia of Education, 2. Retrieved March 23, 2015. * {{Cite book|last=Leonard|first=David|title=Learning theories, A to Z|url=https://archive.org/details/learningtheories0000leon|publisher=Oryx Press|location=Westport, Conn|year=2002|isbn=978-1573564137|lang=en}} * {{Cite book|last=Merriam|first=Sharan|title=Learning in adulthood a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/learninginadulth0003edmerr_t4f8|edition=3rd|publisher=Jossey-Bass|location=San Francisco|year=2007|isbn=9780470229224|lang=en}} * {{Cite web|url=https://www.goldlearners.com/preschooler|title=Child Developmental Milestones by Age|website=Gold Learners|publisher=Gold Learners|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180314/https://www.goldlearners.com/preschooler|archive-date=27 dhjetor 2017|url-status=dead|lang=en}} * {{Cite web|title=Child Development Ages & Stages|url=https://www.ccrcca.org/parents/your-childs-growth-and-development|publisher=Child Care Resource Center|access-date=5 gusht 2019|lang=en}} * Doherty, J. and Hughes, M. (2009). Chapters 6 and 7. ''Child Development Theory and Practice 0-11''. Essex: Pearson. * {{Cite book|last=Segal|first=Marilyn|title=Your Child at Play: Three to Five Years|year=1998|location=New York|url=https://archive.org/details/yourchildatplayc00sega/page/292|isbn=1-55704-337-X|url-access=registration|lang=en}} * {{Cite book|last=Ward|first=Lauren|title=How to Accompany Your Child|publisher=Newmarket Press|year=2018|lang=en}} == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [http://nces.ed.gov/ National Center for Education Statistics (NCES) (United States)] * [http://elementaryschools.org/ Elementary Schools with Education and Crime Statistics (United States)] [[Kategoria:Shkolla fillore]] [[Kategoria:Arsim fillor]] [[Kategoria:Edukatë]] [[Kategoria:Didaktikë]] [[Kategoria:Pedagogji shkollore]] s6k82zr2ecyfl7g4absghea4hw3tf8f Diskutim:Komuna e Çashkës 1 233662 2981316 2976138 2026-05-17T04:18:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Komuna e Çashkës/Arkivi 1]] 2981316 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Komuna e Çashkës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} g9uqcomos6s06rx0t95ee0njjcip6ae Fulereni 0 234989 2981418 1827269 2026-05-17T11:18:23Z ~2026-29616-67 187643 disa ndryshime shtime te nevojshme qe lidhen me tekstin 2981418 wikitext text/x-wiki žFulereni (''Karboni i bardhë''), Është formë e re e karbonit e zbuluar në tokë në sasi të vogla, ndërsa është zbuluar se gjendet edhe në gjithësi (kozmos) dhe në disa meteore. Në mënyrë sintetike në laborator është përfituar për herë të parë në vitin 1990. Përbëhet nga molekulat sferike që përmbajnë më shumë se 40 atome të karbonit. Fulereni e ka marrë emrin sipas arkitektit të njohur amerikan Backminster Fuller, i cili e ka konstruktuar kupolën gjedoete e cila gjendet në qytetin e Disney Land në Florida SHBA.. Konsiderohet që fulereni stabil është C60 ose bakministerfulereni, i cili përbëhet nga 12 unaza pesëkëndëshe dhe 20 unaza gjashtëkëndëshe dhe ka formën e topit të futbollit. [[Kategoria:Gjeologji]] lt3l75e2os6dswpkpdeyx6mxmyvdhmz Aleksis Çipras 0 235305 2981268 2953561 2026-05-17T00:00:43Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981268 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Aleksis Cipras | image = Alexis Tsipras MSC 2019 (cropped).jpg | image_size = 250px | office = Kryeministër i Greqisë | term_start = 21 Shtator 2015 | term_end = 8 Korrik 2019 | predecessor = [[Vasiliki Thanu]] | office2 = Kryetar i Partisë Siriza | term_start2 = 4 tetor 2009 | term_end2 = 24 Shtator 2023 | predecessor2 = [[Alekos Alavanos]] | successor2 = [[Stefanos Kasselakis ]] | office3 = | term_start3 = | term_end3 = | predecessor3 = | successor3 = | office4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | birth_date = [[28 korrik]] [[1974]] | birth_place = [[Athina|Athinë]] [[Greqia|Greqi]] | death_date = | death_place = | nationality = [[Grekët|Grek]] | profession = | Grada shkencore = | party = [[Partia Komuniste| party Komuniste e Greqis]] <small>(para vitit 1991)</small><br>[[Sinaspizmos]] <small>(1991-2013)</small><br>[[Siriza]] <small>(2013-aktiv)</small> | spouse = Peristera Baziana | partner = | children = 2 | Feja = | signature = Alexis Tsipras Signature (Greece prime minister).svg | signature_madhësia = | signature_përshkrim = | Emblema = | Emblema_madhësia = | Emblema_përshkrim = | successor = [[Qirjako Micotaqi]] }} '''Aleksis Cipras''' ([[Gjuha greke|greqisht]]: Αλέξης Τσίπρας, i lindur më 28 korrik 1974)<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2015/01/26/alex-tsipras-profile_n_6547474.html "Çfarë duhet të dini për Aleksis Cipras, Udhëheqësi grek që dëshiron ta ndryshojë Evropën"].'''(Ang)''' Huffington Post. 26 Janar 2015.</ref> ishte Kryeminister i Greqisë, nga 21 shtatori 2015 në 8 Korrik 2019. Ai më parë ka shërbyer si Kryeministër nga 26 janari 2015 në 27 gusht 2015 Cipras ka qenë kreu i partisë politike greke Siriza nga 4 tetori 2009 në 24 Shtator 2023 Cipras u lind në [[Athina|Athinë]] në vitin 1974. Ai u bashkua me [[Rinia Komuniste e Greqisë|Rininë Komuniste të Greqisë]] në fund të viteve 1980 dhe në vitet 1990 ishte politikisht aktiv në protestat e studentëve kundër planeve të reformës arsimore, duke u bërë zëdhënës i lëvizjes. Ka studiuar inxhinierinë civile në Universitetin Teknik Kombëtar të Athinës, me diplomë në vitin 2000 dhe më vonë ka ndërmarrë studime pasuniversitare në planifikimin urban dhe rajonal. Ai punoi si inxhinier civil në industrinë e ndërtimit, bazuar kryesisht në Athinë. Nga viti 1999 deri në vitin 2003, Cipras shërbeu si sekretar i Rinisë të partis Sinaspizmos. Ai u zgjodh anëtar i Komitetit Qendror të [[Sinaspizmos]] në vitin 2004, dhe më vonë Sekretariati Politik. Në zgjedhjet lokale të vitit 2006, ai kandidoi si kandidat i partis [[Siriza]] për kryetar të Athinës, duke fituar 10.5%. Në vitin 2008, ai u zgjodh si kreu i Sirizas, duke pasuar Alekos Alavanosin. Ai u zgjodh për herë të parë në [[Parlamenti Helen|Parlamentin Helen]] që përfaqësonte Athinën A në zgjedhjet e 2009 dhe u rizgjodh në maj dhe qershor 2012, më pas u bë Udhëheqësi i Opozitës dhe caktoi kabinetin e tij të hijes. Në janar të vitit 2015, Cipras udhëhoqi Sirizan për fitore në zgjedhje të parakohshme legjislative, duke fituar 149 nga 300 vende në Parlamentin Helen dhe duke formuar një koalicion me [[Grekët e Pavarur]]. 20 gusht 2015, shtatë muaj në mandatin e tij si kryeministër, ai humbi shumicën e tij pas dezertimeve brenda partisë, Cipras njoftoi dorëheqjen e tij dhe bëri thirrje për një zgjedhje të parakohshme, që do të zhvillohet muajin pasardhës. Në zgjedhjet e shtatorit të vitit 2015, që pasuan, Cipras udhëhoqi Siriza një fitore tjetër, duke fituar 145 nga 300 vende dhe duke riformuluar koalicionin me Grekët e Pavarur. Si kryeministër, ai ka mbikëqyrur negociatat lidhur me krizën e borxhit grek, filloi referendumin grek të ndihmës dhe iu përgjigj krizës evropiane të emigrantëve. Në vitin 2015, ai u votua nga revista TIME si një nga 100 njerëzit më me influencë në nivel global.<ref>[http://time.com/3823031/alexis-tsipras-2015-time-100/ "Time 100 - Alexis Tsipras, by Pablo Iglesias - time.com"] '''(Ang)'''. ''Alexis Tsipras | TIME''. 16 Prill 2015.</ref> == Jeta e hershme dhe karriera == Cipras ka lindur më 28 korrik 1974 në [[Athina|Athinë]]. Familja e tij ka rrënjët e saj në një fshat pranë [[Babaeski]]t në një zonë të Trakisë Lindore e cila u transferua nga Turqia në Greqi gjatë shkëmbimit të popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë në vitin 1923.<ref>[http://www.hurriyet.com.tr/dunya/28076217.asp "Dünyanın konuştuğu Yunan lider Çipras, Babaeskili çıktı"] '''(Tr)'''. ''Hürriyet''. Marrë 31 Janar 2015.</ref> Babai i tij ka lindur në [[Epiri (rajoni administrativ)|Epir]].<ref>[http://www.hellenicparliament.gr/Vouleftes/Viografika-Stoicheia/?MPId=b57035f7-43e4-48e9-a541-b9d153eb5eab <bdi>Αλέξιος Παύλου Τσίπρας : ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ Κ.Ο. ΤΟΥ ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟΥ ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΕΡΑΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ Α' ΑΘΗΝΩΝ</bdi>] '''(Gr)'''. Parllamendi Helen. Marrë 16 tetor 2010.</ref><ref>Andy Denwood (14 Maj 2012). [http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-18059516 "Profile: Alexis Tsipras, leader of Syriza"] '''(Ang)'''. BBC News.</ref> Nëna e tij lindi në Eleftherupoli.<ref>Apostolidis, Tasos (28 Nëntor 2007). [http://www.kavalanet.gr/enimerosi/news_static/1196294492.php <bdi>Αλέξης Τσίπρας: "Καβαλιώτης" και μόλις 33 Μαΐων το φαβορί για την ηγεσία του ΣΥΝ</bdi>] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100824160056/http://www.kavalanet.gr/enimerosi/news_static/1196294492.php |date=24 gusht 2010 }}. ''KavalaNet'' (në Greqisht). kavalanet.gr.</ref> Cipras u bashkua me [[Rinina Komuniste e Greqisë|Rininë Komuniste të Greqisë]] në fund të viteve 1980. Në fillim të viteve 1990, si student në Ampelokipoi Shkollën e Mesme Multidisiplinare, ai ishte politikisht aktiv në kryengritjen e studentëve kundër ligjit të diskutueshëm të Ministrit të Arsimit Vasilis Kontogiannopulos. Ai u rrit si një përfaqësues i lëvizjes studentore kur u paraqit si mysafir në një shfaqje televizive të organizuar nga gazetari Anna Panagiotarea. Gjatë intervistës, Panagiotarea nënkuptonte se Cipras ishte i pavlerë në mbrojtjen e të drejtës së nxënësve të shkollave të mesme dhe të mesme për mungesë pa njoftim prindëror në kontekstin e protestave.<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20110612152851/http://www.syn.gr/en/tsipras_alexis.htm "Alexis Tsipras"]. ''[[Sinaspizmos]]''. syn.gr.</ref> Cipras ka studiuar inxhinierinë civile në Universitetin Teknik Kombëtar të Athinës, me diplomë në vitin 2000, para se të ndërmerrte studime pasuniversitare në Planifikimin Urban dhe Rajonal pas një MPhil ndër-departamentit në Shkollën e Arkitekturës së NTUA. Krahas studimeve të tij pasuniversitare, ai filloi të punonte si inxhinier civil në industrinë e ndërtimit. Ai shkroi disa studime dhe projekte mbi temën e qytetit të Athinës.<ref name=":0" /><ref>[http://www.syn.gr/gr/keimeno.php?id=12438 <bdi>Σχόλιο Γραφείου Τύπου του ΣΥΝ για τις προσωπικές επιθέσεις εναντίον του Προέδρου του ΣΥΝ – Επισύναψη επιστολών</bdi>] (në Greqisht). syn.gr. 21 Nëntor 2008.</ref><ref>[http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=89175 <bdi>Αλέξης Τσίπρας</bdi>] (në Greqisht). enet.gr. 9 Tetor 2009.</ref> Si student universitar, Cipras u bashkua me radhët e lëvizjes rinacionale të krahut të majtë, veçanërisht grupi "Enceladus" (Grekqisht: Εγκέλαδος) dhe si anëtar i saj u zgjodh në bordin ekzekutiv të unionit të studentëve të Shkollës së Inxhinierisë Civile e NTUA, dhe gjithashtu shërbeu si përfaqësues studentor në Senatin e Universitetit. Nga viti 1995 deri në vitin 1997 ai ishte anëtar i zgjedhur i Këshillit Qendror të Unionit Kombëtar të Studentëve të Greqisë (EFEE).<ref name=":0" /> == Karriera politike, 1999-2015 == [[Skeda:Alexis Tsipras3.jpg|parapamje|majtas|Cipras në [[Bolonja|Bolonjë]] duke dhënë një fjalim për Aleancën Tjetër të Evropës.]] Pas largimit nga Partisë Komuniste të Greqisë nga Sinaspizmos në 1991, Cipras mbeti në koalicion. Në maj 1999 ai u bë sekretari i parë politik i Rinisë të partis Sinaspizmos, Rinia Sinaspizmos ishte një nder që të ishte në atë rol. Gjatë kësaj periudhe ai u përshkrua si një centrist, përveç profilit shumë të qartë radikal, të krahut të majtë që më vonë do të mbante si udhëheqës i Sinaspizmos. Ai fitoi shumë çmime gjatë kësaj kohe. Në nëntor 2003 ai u pasua nga Tasos Koronakis dhe u transferua te partia nënë. Ai arriti mjaft efikas të mbante një aderencë të fortë ndaj politikës së partisë, në mënyrë efektive duke folur si krahët e majtë dhe të djathtë politik. Si sekretar i rinisë Sinaspizmos, ai mori pjesë aktive në procesin e krijimit të Forumit Social grek dhe mori pjesë në shumë nga protesta ndërkombëtare dhe marshime kundër globalizimit neoliberal. Në dhjetor 2004, në Kongresin e 4-të të Sinaspizmos, ai u zgjodh anëtar i Komitetit Qendror Politik të partisë dhe rrjedhimisht në Sekretariatin Politik, ku ishte përgjegjës për çështjet arsimore dhe rinore.<ref name=":0" /> Cipras së pari hyri në qendër të vëmendjes së politikës së përgjithshme greke gjatë zgjedhjeve vendore të 2006 kur vrapoi për kryetarin e Athinës nën "Anihti Poli" (Greqisht: Ανοιχτή Πόλη, "Qyteti i Hapur") Siriza që fitoi 10.51% të votës athinase, duke përfunduar e treta në përgjithësi. Cipras fitoi një vend në këshillin e Komunës së Athinës në bazë të tij duke qenë i pari në listën e Sirizas.<ref name=":0" /><ref>[http://www.ana.gr/anaweb/user/showplain?maindoc=3561435&maindocimg=3486542&service=102 "Coalition selects A. Tsipras for Athens mayorship"].''[[ANA-MPA]] '''(Ang)'''.''</ref> Ai nuk kandidoi për parlamentin grek në zgjedhjet e vitit 2007, duke zgjedhur të vazhdojë të përfundojë mandatin e tij si anëtar i këshillit bashkiak të Athinës. Cipras u zgjodh Udhëheqësi i Sinaspizmos gjatë Kongresit të tij të 5-të më 10 shkurt 2008, pasi kreu i mëparshëm Alekos Alavanos vendosi të mos qëndrojë përsëri për shkak të arsyeve personale.<ref>[http://www.ana.gr/anaweb/user/showplain?maindoc=6137211&maindocimg=6135039&service=8 "Tsipras new SYN leader, new CPC elected"] '''(Ang)'''. ''ANA-MPA''. ana.gr.</ref> Cipras u bë udhëheqës i Sinaspizmos në moshën 33 vjeçare, duke u bërë kështu udhëheqësi më i ri i një partie politike greke që nga viti 1931. Në zgjedhjet e 2009 ai u zgjodh në Parlamentin Helen për Athinën A dhe u votua njëzëri për të qenë kreu i Grupi parlamentar i Siriza.<ref>[http://www.ana-mpa.gr/anaweb/user/showplain?maindoc=8021532&maindocimg=8021551&service=143 <bdi>Ανανέωση αλλά και ηχηρές απουσίες στη νέα Βουλή</bdi>].''[[ANA-MPA]]'' (në Greqisht). 9 Tetor 2006.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20110717004711/http://www.athina984.gr/node/69377 "Alexis Tsipras to head SYRIZA Parliamentary group"]. ''Athina 9.84 Municipal Radio''. athina984.gr. 8 Tetor 2009.</ref> Cipras udhëhoqi SIRIZA-n përmes zgjedhjeve të 2012, duke mbikëqyrur një pjesëmarrje prej 22% ndaj partisë dhe duke u bërë Udhëheqësi i Opozitës dhe kreu i Kabinetit të Shadow të Aleksis Cipras. [[Skeda:SYN 5th Congress.jpg|parapamje|majtas|Alexis Cipras duke dhënë fjalimin e tij si kandidat presidencial në Kongresin e 5-të të Sinaspizmos.]] Në dhjetor të vitit 2013, Cipras ishte kandidati i parë i propozuar për pozitën e Presidentit të Komisionit të Bashkimit Evropian nga Majtasja e Bashkuar e Majtë Veriore e Gjelbër (GUE / NGL). Votimi ishte një zgjedhje e shteteve anëtare të BE në Parlamentin Evropian në maj 2014. Cipras bëri fushatë si kandidati i vetëm i vendeve periferike të jugut. Në fillim të majit 2014, në një fjalim në Berlin, ai sqaroi shumë nga pozicionet e tij, në kundërshtim me kursin politikan neoliberal të dominuar nga Merkel në Europë. Cipras deklaroi një ndryshim thelbësor për një të ardhme më të mirë për të gjithë evropianët është e dukshme brenda 10 viteve. Ai iu drejtua atyre që humbën në pasojat e krizave financiare nga viti 2008 deri në vitin 2014, gjë që rezultoi me norma të larta të papunësisë papritur në pjesën më të madhe të BE-së. Fjalimi u dha në anglisht në një audiencë gjermane dhe synimi i tij ishte të dëgjohet në të gjithë Evropën.<ref>{{Cite web|url=http://www.alexistsipras.eu/index.php/8-news/163-tsipras-to-speak-at-die-linke-party-congress-in-berlin|title=Kopje e arkivuar|language=en|url-status=dead|access-date=24 janar 2018|archive-date=17 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517214721/http://www.alexistsipras.eu/index.php/8-news/163-tsipras-to-speak-at-die-linke-party-congress-in-berlin}}</ref> Edhe pse GUE / NGL fitoi në Greqi, duke fituar gjashtë nga 21 vendet e Greqisë në Parlamentin Europian, ai përfundoi në vendin e pestë në Evropë në përgjithësi. == Kryeministër == === Periudha e parë (Janar-Gusht 2015) === Cipras e udhëhoqi Sirizan në fitore në zgjedhjet e përgjithshme të mbajtura më 25 janar 2015, duke mbetur pa një shumicë të drejtpërdrejtë në Parlament me vetëm dy vende. Të nesërmen në mëngjes, Cipras arriti një marrëveshje me partinë e krahut të djathtë të populizmit të Grekëve të Pavarur për të formuar një koalicion. Të njëjtën ditë ai u betua nga presidenti Karolos Papulias si kryeministri më i ri në historinë greke që nga viti 1865, duke përdorur fjalët "Unë deklaroj në emrin tim, nderin dhe ndërgjegjen për të mbështetur Kushtetutën dhe ligjet e saj".<ref>[http://www.newsit.gr/politikh/greek-elections-alexis-tsipras-sworn-in-2601 "Greek Elections: Alexis Tsipras sworn in as the new Greek Prime Minister"]. ''newsit.gr''. 26 Janar 2015.</ref> Cipras ishte gjithashtu kryeministri i parë për të marrë një betim civil dhe jo një besim fetar, duke shënuar një këputje me kulturën ceremoniale greke ortodokse.<ref>[https://www.economist.com/blogs/erasmus/2015/01/church-and-state-greece "A courteous distance"]. ''The Economist''. 26 Janar 2015.</ref> Ndërsa ripohoi marrëdhëniet e mira midis partisë së tij dhe Kishës, ai krijoi polemika të tjera fetare gjatë një takimi me kryepeshkopin Ieronymos. Cipras shpjegoi se si një ateist i cili as nuk u martua me një ceremoni fetare dhe nuk pagëzonte fëmijët e tij, ai nuk do të merrte betimin fetar.<ref>[http://en.protothema.gr/alexis-tsipras-met-with-archbishop-ieronymos/ "Tsipras explanation to Archbishop over lack of religious oath of office"]. ''Proto Thema''. 26 Janar 2015.</ref> Në aktin e tij të parë pasi u betua, Cipras vizitoi Memorialin e Rezistencës në Kaisariani, duke vendosur trëndafila të kuq për të përkujtuar 200 anëtarët e Rezistencës Greke të ekzekutuar nga Wehrmacht gjerman më 1 maj 1944.<ref>Helena Smith (26 Janar 2015). [https://www.theguardian.com/world/2015/jan/26/alexis-tsipras-greece-syriza-kaisariani-nazi-german "Alexis Tsipras pays homage to Greek communists at site of Nazi atrocity"]. ''The Guardian''</ref> Gjatë takimit të parë të kabinetit të ri, Cipras deklaroi se prioritetet e qeverisë së tij ishin lufta kundër "krizës humanitare" në Greqi, negociatat me BE dhe Fondin Monetar Ndërkombëtar për ristrukturimin e borxhit grek dhe zbatimin e premtimeve të bëra nga SIRIZA si heqja e politikave të privatizimit të qeverisë së mëparshme.<ref>[http://www.iefimerida.gr/news/188956/anatropes-pantoy-allazoyn-ola-se-dei-paideia-dimosio-idiotikopoiiseis ""Ανατροπές παντού -Αλλάζουν όλα σε ΔΕΗ, Παιδεία, Δημόσιο, ιδιωτικοποιήσεις" (Total recall - Everything changes in Public Power Corp., Education, Public Sector and privatizations)"]. ''iefimerida.gr''.</ref> Më 3 shkurt, Cipras bëri vizitën e tij të parë zyrtare shtetërore, duke u takuar me homologun e tij italian Matteo Renzi në Romë. Ata mbajtën një konferencë të përbashkët për shtyp duke shprehur shqetësime rreth masave shtrënguese të vendosura nga Komisioni Juncker dhe deklaruan se rritja ekonomike është e vetmja mënyrë për të dalë nga kriza. Pas konferencës për shtyp, Renzi paraqiti Cipras me një kravatë italiane si një dhuratë. Cipras, i cili është i dukshëm për mosnjohjen e lidhjeve, falënderoi Renzin dhe tha se ai do ta mbante dhuratën në festë, kur Greqia kishte negociuar me sukses masat shtrënguese.<ref>[http://www.repubblica.it/economia/2015/02/03/news/tsipras_continua_il_tour_anti-austerit_oggi_a_palazzo_chigi_incontra_renzi-106424199/ "Tsipras, il tour anti-austerità a Roma. Padoan: "Crescita priorità per la Grecia""]. ''Repubblica.it''.</ref> [[Skeda:Tsipras and Junker.jpg|parapamje|djathtas|Cipras dhe President i Komisionit Evropian Zhan-Klod Junker, 13 mars 2015]] Më 20 shkurt, Eurogrupi erdhi në një marrëveshje me Greqinë për të zgjeruar ndihmën greke për katër muaj.<ref>[https://www.theguardian.com/business/2015/feb/20/eurozone-chiefs-meet-for-last-ditch-talks-to-avert-greece-cash-crunch "Eurozone chiefs strike deal to extend Greek bailout for four months"]. ''theguardian.com''.</ref> Cipras kishte njoftuar gjithashtu një udhëtim në Moskë më 8 prill, në një përpjekje për të siguruar mbështetjen e Rusisë.<ref>Khan, Mehreen (6 prill 2015). [http://www.telegraph.co.uk/finance/economics/11511653/Isolated-Greece-pivots-east-to-Russia-China-and-Iran.-But-will-it-work.html "Isolated Greece pivots east to Russia, China and Iran. But will it work?"]. ''The Daily Telegraph''. Londër.</ref> Më 31 maj, Cipras paraqiti ankesat e tij dhe e përshkroi planin e tij në një përmbledhje të ngjarjeve që nga zgjedhja e tij. Ai arriti në përfundimin se kishte të paktën dy vizione konkurruese për integrimin e Europës, të cilat ai dukej se refuzonte dhe se disa akterë të panjohur institucional kishin "një obsesion" me programin e tyre teknik. Më 22 qershor, Cipras paraqiti një propozim të ri grek, i cili përfshinte rritjen e moshës së pensionit gradualisht në 67 dhe frenimin e daljes në pension të parakohshëm. Ajo gjithashtu ofroi reformimin e sistemit të taksave me vlerë të shtuar për të vendosur normën kryesore në 23 përqind.<ref>[https://www.reuters.com/article/2015/06/22/us-eurozone-greece-idUSKBN0P10JN20150622 "Greece offers new plan to avert default, creditors see some hope"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924220650/http://www.reuters.com/article/2015/06/22/us-eurozone-greece-idUSKBN0P10JN20150622 |date=24 shtator 2015 }}, Reuters</ref> Më 29 qershor, bankat greke qëndruan të mbyllura dhe Cipras tha se ata do të mbeteshin në mënyrë që të impononin kontrollin e kapitalit. Tregtia në stoqet dhe obligacionet greke ndaloi gjithashtu.<ref>Mark Thompson (28 qershor 2015). [http://money.cnn.com/2015/06/28/news/economy/greece-banks-ecb/ "Greece shuts banks in bid to prevent collapse"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171121132703/http://money.cnn.com/2015/06/28/news/economy/greece-banks-ecb/ |date=21 nëntor 2017 }}. ''CNNMoney''.</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-33305019 "Greek debt crisis: Banks to stay shut, capital controls imposed"]. ''BBC News''.</ref> ==== Referendumi Bailout ( i shpëtimit ) ==== Më 27 qershor 2015, Cipras njoftoi një referendum për të vendosur nëse Greqia duhet të pranojë kushtet e shpëtimit të propozuara bashkërisht nga Komisioni Juncker, Fondi Monetar Ndërkombëtar dhe Banka Qendrore Evropiane. Cipras rekomandoi një "Jo" votim. Më 3 korrik, gjatë një fjalimi për të paktën 250,000 njerëz u mblodhën në sheshin Sintagma të kryeqytetit para parlamentit, ai hodhi poshtë disa paralajmërime të liderëve se një rezultat "jo" në plebishitën e së dielës mund të shihte Greqinë të detyruar të largohej nga eurozona. Ai deklaroi: "Të dielën, nuk jemi thjesht duke vendosur të qëndrojmë në Evropë - ne po vendosim të jetojmë me dinjitet në Evropë".<ref>[https://uk.news.yahoo.com/greece-pm-urges-no-vote-live-dignity-europe-182709597.html "Greece PM urges 'No' vote to 'live with dignity in Europe'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171017201007/https://uk.news.yahoo.com/greece-pm-urges-no-vote-live-dignity-europe-182709597.html |date=17 tetor 2017 }}. Yahoo News UK.</ref> Rezultati i referendumit ishte 61.3 përqind votim "Jo".<ref>[http://ekloges.ypes.gr/current/e/public/index.html Δημοψήφισμα Ιούλιος 2015], Ministry of the Interior and Administrative Reconstruction</ref> Fidel Kastro i dërgoi një letër Cipras duke e uruar atë për fitoren e "JO". Në atë letër ai tha se guximi i Greqisë ishte admiruar nga populli i Amerikës Latine dhe Karaibe.<ref>[http://www.kathimerini.gr/822463/article/epikairothta/politikh/sygxarhthria-epistolh-fintel-kastro-ston-ale3h-tsipra ""Συγχαρητήρια επιστολή Φιντέλ Κάστρο στον Αλέξη Τσίπρα" (Congratulation letter by Fidel Castro to Alexis Tsipras)"]. kathimerini.gr.</ref> ==== Marrëveshja Bailout ( e shpëtimit ) ==== Pas disa ditë bisedimesh, më 13 korrik 2015, Cipras erdhi në një marrëveshje me huadhënësit.<ref>[http://www.naftemporiki.gr/finance/story/977809/analutika-ti-problepei-i-sumfonia-tis-sunodou-korufis "Αναλυτικά τι προβλέπει η συμφωνία της Συνόδου Κορυφής"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180114004724/http://www.naftemporiki.gr/finance/story/977809/analutika-ti-problepei-i-sumfonia-tis-sunodou-korufis |date=14 janar 2018 }}. ''news247.gr''.</ref> Greqia do të merrte një hua prej 82 deri 86 miliardë euro, të cilat do të dorëzoheshin në Greqi gradualisht nga 2015 deri në qershor 2018. Në këmbim, Greqia do të duhej të rriste TVSH-në, të reformonte sistemin e pensioneve, të siguronte pavarësinë e ELSTAT, shpenzimet publike për të fituar tepricat parësore, reformën e drejtësisë në mënyrë që vendimet të mund të bëhen më shpejt, të ndjekin reformat e propozuara nga OECD, të revokojnë ligjet e miratuara nga Cipras, përveç atij që ka të bëjë me "krizën humanitare", rikapitalizimin e bankave, privatizimin e 50 miliardë dhe uljen e kostos së sektorit publik. Në këmbim, Greqisë do t'i jepet paketa Juncker, 35 miliardë euro, që ka për qëllim të ndihmojë rritjen e ekonomisë greke.<ref>[http://europa.eu/rapid/press-release_IP-15-5373_en.htm "A new start for jobs and growth in Greece: Commission mobilises more than €35 billion from the EU budget"]. ''europa.eu''.</ref> qeveria e Greqisë e udhëhequr nga Siriza pranoi një paketë shpëtimi që përmban shkurtime më të mëdha të pensioneve dhe rritje të taksave sesa ajo e refuzuar nga votuesit grekë në referendum.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2015/07/12/thisisacoup_n_7781736.html German-Led Eurozone Launching Coup Against Greek Government]. ''[[The Huffington Post]].''</ref> Më 14 gusht, parlamenti grek mbështeti marrëveshjen e re të shpëtimit të vendit, edhe pse më shumë se 40 deputetë nga Siriza votuan kundër marrëveshjes dhe Cipras duhej të mbështetej në mbështetjen e opozitës pro-BE: Demokracia e Re, To Potami dhe PASOK. Cipras u tha deputetëve se po përballeshin me një zgjedhje mes "qëndrimit të gjallë ose vetëvrasjes". Ai gjithashtu tha: "Unë kam ndërgjegjen time të qartë se është më e mira që mund të arrijmë nën balancën e tanishme të pushtetit në Evropë, në kushtet e asfiksimit ekonomik dhe financiar të imponuar mbi ne."<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-33925781 "Greek MPs back €85bn bailout after marathon talks"]. ''bbc.com''.</ref> ==== Dorëheqja ==== Më 20 gusht 2015, Cipras dha dorëheqjen nga posti i Kryeministrit të Greqisë për shkak të rebelimit të deputetëve nga partia e tij Siriza dhe bëri thirrje për zgjedhje të parakohshme.<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-34007859 "Greece crisis: PM Alexis Tsipras quits and calls early polls"]. BBC News.</ref> Ai e bëri njoftimin në një adresë shtetërore televizive. Pasi partitë e opozitës nuk arritën të formonin një qeveri, Vasiliki Thanu-Hristofilu u caktua si një Kryeministër i përkohshëm derisa të mbaheshin zgjedhjet. == Referime == {{reflist|3}} {{DEFAULTSORT:Tsipras, Alexis}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Kryeministra të Greqisë]] fjrgcxolbl4jcw0fa29c0xi345k64u8 Blerta Rrustemi Neziraj 0 236957 2981381 2853041 2026-05-17T06:58:59Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981381 wikitext text/x-wiki {{cung}} Blerta Rrustemi Neziraj, e lindur në Prishtinë, është regjisore shqiptare nga Kosova. ==Biografia== ==Referime== ==lidhje të jshtme== *[http://www.laspeziaoggi.it/2015/09/30/jeton-e-blerta-neziraj-in-italia-al-festival-intercity-di-firenze-con-il-nuovo-spettacolo/Blerta Neziraj In Italia Al Festival Intercity Di Firenze Con Il Nuovo Spettacol]{{Lidhje e thyer}} *[http://prishtinainsight.com/tag/blerta-rrustemi-neziraj/ Indie theater company gets ready to stage ‘55 Shades of Gay’] *[https://kosova-sot.info/kulture/140239/shfaqja-e-blerta-nezirajt-kritike-e-ashper-ndaj-politikes-kosovare/ Shfaqja e Blerta Nezirajt, kritikë e ashpër ndaj politikës kosovare] *[https://web.archive.org/web/20181127001115/http://zeri.info/kultura/41742/lufta-ne-kohen-e-dashurise-nga-kosova-ne-turqi/ “Lufta në kohën e dashurisë”, nga Kosova në Turqi] *[http://www.kultplus.com/teatri/nje-shfaqje-teatri-4-aktore-tekst-te-jeton-neziraj-turne-ne-gjermani/ “Një shfaqje teatri me 4 aktorë…” me tekst të Jeton Neziraj, turne në Gjermani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171010011902/http://www.kultplus.com/teatri/nje-shfaqje-teatri-4-aktore-tekst-te-jeton-neziraj-turne-ne-gjermani/ |date=10 tetor 2017 }} [[Kategoria:Regjisorë]] [[Kategoria:Biografi shqiptare]] ezkqwtzeh068bb7cl2meorr2t8v9ef4 Diskutim:Blerta Rrustemi Neziraj 1 236967 2981382 2139110 2026-05-17T06:59:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981382 wikitext text/x-wiki {{WAK2018}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Blerta Rrustemi Neziraj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2106645 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.laspeziaoggi.it/2015/09/30/jeton-e-blerta-neziraj-in-italia-al-festival-intercity-di-firenze-con-il-nuovo-spettacolo/Blerta. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 02:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Blerta Rrustemi Neziraj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2139109 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181127001115/http://zeri.info/kultura/41742/lufta-ne-kohen-e-dashurise-nga-kosova-ne-turqi/ për lidhjen http://zeri.info/kultura/41742/lufta-ne-kohen-e-dashurise-nga-kosova-ne-turqi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 korrik 2020 08:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Blerta Rrustemi Neziraj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981381 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171010011902/http://www.kultplus.com/teatri/nje-shfaqje-teatri-4-aktore-tekst-te-jeton-neziraj-turne-ne-gjermani/ për lidhjen http://www.kultplus.com/teatri/nje-shfaqje-teatri-4-aktore-tekst-te-jeton-neziraj-turne-ne-gjermani/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 08:59 (CEST) qf7dpffeg22u6nktmw0cyy70ljwt3gl Kategoria:Komuna në Somme 14 249845 2981289 1976392 2026-05-17T00:25:00Z Birdie 19592 2981289 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Communes in Somme|Komuna në Somme}} {{category TOC}} [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Somme]] [[Kategoria:Komuna në Hauts-de-France|Somme]] hvumqtft9ul6ve4n9l1mouo3ewsskon Kategoria:Komuna në Oise 14 249902 2981287 1976390 2026-05-17T00:23:28Z Birdie 19592 2981287 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Communes in Oise|Komuna në Oise}} {{category TOC}} [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Oise]] [[Kategoria:Komuna në Hauts-de-France|Oise]] 9wprofvhzuuag1l9ru0xton8lccm0vw Kategoria:Komuna në Moselle 14 249903 2981276 1999946 2026-05-17T00:17:17Z Birdie 19592 2981276 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Moselle|Komuna në Moselle}} {{category TOC}} [[Kategoria:Moselle]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Moselle]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Moselle]] kc46rzw6373lxdb4w40mu455ftng1bl Kategoria:Komuna në Meuse 14 249904 2981277 1999947 2026-05-17T00:17:38Z Birdie 19592 2981277 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Meuse|Komuna në Meuse}} {{category TOC}} [[Kategoria:Meuse]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Meuse]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Meuse]] q3aukjgqx9y8qt5q88a38c38ktizmhn Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle 14 249910 2981278 1999948 2026-05-17T00:18:03Z Birdie 19592 2981278 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Communes in Meurthe-et-Moselle|Komuna në Meurthe-et-Moselle}} {{category TOC}} [[Kategoria:Meurthe-et-Moselle]] [[Kategoria:Komuna në Francë sipas departamentit|Meurthe-et-Moselle]] [[Kategoria:Komuna në Lindja e madhe|Meurthe-et-Moselle]] f1w1soyrwh25u5natdp4pbh26w9de98 Abuzimi seksual 0 259759 2981238 2954813 2026-05-16T22:23:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981238 wikitext text/x-wiki '''Abuzimi seksual''', i referuar edhe si '''molestim''', zakonisht është sjellja seksuale e padëshiruar nga një person ndaj tjetrit. Shpesh kryhet duke përdorur forcën ose duke përfituar nga një tjetër.<ref>{{Cito web|title=Sexual abuse|url=http://www.apa.org/topics/sexual-abuse/index.aspx|website=American Psychological Association|publisher=2018 American Psychological Association|accessdate=28 janar 2018}}</ref> Kur forca është e menjëhershme, me kohëzgjatje të shkurtër ose të rrallë, ajo quhet sulm seksual. Shkelësi quhet abuzues seksual ose (shpesh pejorativisht) molester.<ref name="asb">{{Cite journal|year=2002|title=Peer commentaries on Green (2002) and Schmidt (2002)|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2002-12_31_6/page/479|language=en|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=31|issue=6|pages=479|doi=10.1023/A:1020603214218|quote=Child molester is a pejorative term applied to both the pedophile and incest offender.}}</ref> Termi gjithashtu mbulon çdo sjellje nga një i rritur ose adoleshent më i moshuar ndaj një fëmije për të stimuluar cilindo nga të përfshirët seksualisht. Përdorimi i një fëmije, ose individëve të tjerë më të rinj se mosha e pëlqimit, për stimulim seksual, quhet abuzimi seksual i fëmijëve ose përdhunimi statutor. == Viktimat == === Bashkëshortët === Abuzimi seksual mes bashkëshortëve është një formë e dhunës në familje. Kur abuzimi përfshin kërcënime të kontaktit të padëshiruar seksual ose seksit të detyruar nga burri ose ish-burri i një gruaje, mund të përbëjë përdhunim, varësisht nga juridiksioni, dhe gjithashtu mund të përbëjë një sulm.<ref>{{Cito web|last=Patricia|first=Mahoney|title=The Wife Rape Fact Sheet|url=https://mainweb-v.musc.edu/vawprevention/research/wiferape.shtml|language=en|website=National Violence Against Women Prevention Research Center|publisher=National Violence Against Women Prevention Research Center|accessdate=28 janar 2018|archive-date=29 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429041147/https://mainweb-v.musc.edu/vawprevention/research/wiferape.shtml|url-status=dead}}</ref> === Fëmijët === Abuzimi seksual i fëmijëve është një formë e abuzimit të fëmijëve në të cilin një fëmijë abuzohet për kënaqjen seksuale të një të rrituri ose adoleshenti më në moshë.<ref name="medline2008">{{Cito web|url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/childsexualabuse.html|language=en|title=Child Sexual Abuse|website=Medline Plus|date=2008-04-02|publisher=U.S. National Library of Medicine}}</ref><ref name="APA Guidelines">{{Cite journal|last=Committee on Professional Practice and Standards (COPPS)|last2=Board of Professional Affairs (BPA)|last3=American Psychological Association (APA)|last4=Catherine Acuff|last5=Steven Bisbing|last6=Michael Gottlieb|last7=Lisa Grossman|last8=Jody Porter|last9=Richard Reichbart|date=gusht 1999|title=Guidelines for Psychological Evaluations in Child Protection Matters|url=http://www.apa.org/practice/childprotection.html|journal=American Psychologist|volume=54|issue=8|pages=586–593|doi=10.1037/0003-066X.54.8.586|pmid=10453704|access-date=2008-05-07|quote='''Abuse, sexual (child)''': generally defined as contacts between a child and an adult or other person significantly older or in a position of power or control over the child, '''where the child is being used for sexual stimulation of the adult or other person'''.}}</ref> Përfshin kontaktin e drejtpërdrejtë seksual, personin e rritur ose ndryshe të moshuar, që angazhon një fëmijë me qëllim që të kënaqë dëshirat e tyre seksuale ose të frikësojë ose përgatitë fëmijën, duke kërkuar ose duke i bërë presion një fëmije për t'u angazhuar në aktivitete seksuale, shfaqjen e [[Pornografia|pornografisë]] për një fëmijë ose për përdorimin e një fëmije për të prodhuar pornografi të fëmijëve.<ref name="medline2008" /><ref>{{Cite journal|last=Martin|first=J.|last2=Anderson|first2=J.|last3=Romans|first3=S.|last4=Mullen|first4=P|last5=O'Shea|first5=M|year=1993|title=Asking about child sexual abuse: methodological implications of a two-stage survey|journal=Child Abuse and Neglect|volume=17|issue=3|pages=383–392|doi=10.1016/0145-2134(93)90061-9|pmid=8330225}}</ref><ref name="nspcc"><div> [http://www.nspcc.org.uk/helpandadvice/whatchildabuse/sexualabuse/sexualabuse_wda36370.html Përkufizimi i abuzimit seksual të fëmijëve] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213140423/http://www.nspcc.org.uk/helpandadvice/whatchildabuse/sexualabuse/sexualabuse_wda36370.html |date=13 shkurt 2010 }} nga [[NSPCC]] </div></ref> Efektet e abuzimit seksual të fëmijëve përfshijnë turpin dhe vetë-fajin,<ref>{{Cite journal|last=Whiffen, V. E.|last2=MacIntosh, H. B.|year=2005|title=Mediators of the link between childhood sexual abuse and emotional distress: a critical review|journal=Trauma, Violence, & Abuse|volume=6|issue=1|pages=24–39|doi=10.1177/1524838004272543}}</ref> depresionin, [[ankthi|ankthin]],[[Stresi posttraumatik|çrregullim të stresit post-traumatik]], çështje të vetë-respektit, mosfunksionim seksual, dhimbje kronike pelvike, varësi në substanca, vetë-lëndim, ide për vetëvrasje, çrregullime kufitare të personalitetit, dhe prirje për ri-viktimizimin në moshë madhore.<ref>{{Cite journal|last=Maniglio, R.|year=2009|title=The impact of child sexual abuse on health: A systematic review of reviews|url=https://archive.org/details/sim_clinical-psychology-review_2009-11_29_7/page/647|language=en|journal=Clinical Psychology Review|volume=29|issue=7|pages=647–657|doi=10.1016/j.cpr.2009.08.003}}</ref> Abuzimi seksual i fëmijëve është një faktor rreziku për tentim vetëvrasje.<ref>{{Cite journal|last=Maniglio, R.|year=2011|title=The role of child sexual abuse in the etiology of suicide and non-suicidal self-injury|journal=Acta Psychiatrica Scandinavica|volume=124|issue=1|pages=30–41|doi=10.1111/j.1600-0447.2010.01612.x|pmid=20946202}}</ref> Përveç kësaj, disa studime kanë treguar se abuzimi seksual i fëmijërisë është një faktor rreziku i kryerjes së dhunës intime të partnerit tek meshkujt.<ref><div> Teitelman AM, Bellamy SL, Jemmott JB 3, Icard L, O'Leary A, Ali S, Ngwane Z, Makiwane M. Abuzimi seksual i fëmijërisë dhe faktorët socio-demografik të shoqëruar me dhunë intime të partnerit midis meshkujve heteroseksualë të Afrikës së Jugut. Analet e Mjekësisë Sjelljes. 2017; 51 (2): 170-178 </div></ref> Pjesa më e madhe e dëmit të shkaktuar ndaj viktimave bëhet vite pas abuzimit. Përsa i përket varësisë, një studim nga Reiger dhe të tjerët mbështet gjetjet e mëparshme që ngjarjet negative jetësore rritin ndjeshmërinë ndaj drogës dhe forcojnë sinjalizimin e shpërblimit prej drogave duke ekspozuar një lidhje ndërmjet rritjes së reagimit limbik ndaj sinjaleve të kokainës.<ref><div> Regier PS, Monge ZA, Franklin TR, Wetherill RR, Teitelman AM, Jagannathan K, et al. Abuzimi emocional, fizik dhe seksual shoqërohet me një përgjigje më të lartë limbike ndaj cuesit të kokainës. Biologjia e varësisë. 2017 Nëntor 22 (6): 1768-177. doi: 10.1111 / adb.12445 </div></ref> Abuzimi seksual nga një anëtar i familjes është një formë e [[Incesti|incestit]] dhe rezulton në një traumë më serioze dhe afatgjatë psikologjike, veçanërisht në rastin e incestit prindëror.<ref name="Courtois">{{Cite book|title=Healing the Incest Wound: Adult Survivors in Therapy|url=https://archive.org/details/healingincestwou00cour|last=Courtois|first=Christine A.|publisher=W. W. Norton & Company|page=[https://archive.org/details/healingincestwou00cour/page/208 208]|year=1988|isbn=0-393-31356-5}}</ref> Globalisht, rreth 18-19% e grave dhe 8% e meshkujve zbulojnë se janë abuzuar seksualisht kur ishin fëmijë.<ref name="stolt">{{Cite journal|last=Stoltenborgh, M.|last2=van IJzendoorn, M. H.|last3=Euser, E. M.|last4=Bakermans-Kranenburg, M. J.|year=2011|title=A global perspective on child sexual abuse: meta-analysis of prevalence around the world|journal=Child Maltreatment|volume=16|issue=2|pages=79–101|doi=10.1177/1077559511403920|pmid=21511741}}</ref><ref name="pereda">{{Cite journal|last=Pereda, N.|last2=Guilera, G.|last3=Forns, M.|last4=Gómez-Benito, J.|year=2009|title=The prevalence of child sexual abuse in community and student samples: A meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_clinical-psychology-review_2009-06_29_4/page/328|language=en|journal=Clinical Psychology Review|volume=29|issue=4|pages=328–338|doi=10.1016/j.cpr.2009.02.007}}</ref> Hendeku gjinor mund të shkaktohet nga viktimizimi më i lartë i vajzave, vullneti më i ulët i burrave për të zbuluar abuzimin, ose të dyja.<ref name="stolt" /> Shumica e shkelësve të abuzimit seksual njihen me viktimat e tyre; rreth 30% janë të afërm të fëmijës, shpesh baballarë, xhaxhallarë ose kushërinj; rreth 60% janë të njohurit e tjerë si miqtë e familjes, dadot ose fqinjët; të huajt janë shkelësit në rreth 10% të rasteve të abuzimit seksual të fëmijëve. Shumica e abuzimit seksual të fëmijëve kryhen nga burrat; gratë kryejnë rreth 14% të veprave penale të raportuara kundër djemve dhe 6% të veprave penale të raportuara kundër vajzave.<ref name="Whealin">{{Cito web|url=http://www.ptsd.va.gov/public/pages/child-sexual-abuse.asp|title=Child Sexual Abuse|last=Whealin, Julia Whealin|publisher=National Center for Post Traumatic Stress Disorder, US Department of Veterans Affairs|date=2007-05-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090730101002/http://www.ptsd.va.gov/public/pages/child-sexual-abuse.asp|archivedate=2009-07-30}}</ref> Shkelësit e abuzimit seksual të fëmijëve nuk janë pedofil, përveç nëse ata kanë një interes primar apo ekskluziv seksual në fëmijët në moshë parapubertetit.<ref>{{Cite book|last=Seto, Michael|year=2008|title=Pedophilia and Sexual Offending Against Children|location=Washington, DC|publisher=American Psychological Association|page=vii}}</ref> === Njerëzit me zhvillim të kufizar === Njerëzit me zhvillim të kufizuar shpesh janë viktima të abuzimit seksual. Sipas hulumtimit, njerëzit me aftësi të kufizuara janë në një rrezik më të madh për viktimizimi nga sulmi seksual ose abuzimi seksual për shkak të mungesës së të kuptuarit (Sobsey & Varnhagen, 1989). === Njerëzit me dementia === Njerëzit e moshuar, veçanërisht ata me dementia, mund të jenë në rrezik abuzimi. Në shtëpitë e kujdesit në Mbretërinë e Bashkuar nga viti 2013 deri në vitin 2015 ishin mbi 6,000 alarmime për këtë. Këto përfshinin pretendime të prekjeve të papërshtatshme por dhe më të rënda. Shkelësit ishin më shpeshti banorë të tjerë, por edhe stafi. Dyshohet se disa shtëpi të kujdesit mund t'i fshehin këto vepra.<ref><div> [https://www.bbc.co.uk/news/uk-37416483 Krimet seksuale kundër të moshuarve - po injorohen?] ''[[BBC]]'' </div></ref> Ndonjëherë viktimat e keqtrajtimeve nuk besohen sepse nuk janë parë si dëshmitarë të besueshëm për shkak të sëmundjes mentale të tyre. Autorët shpesh i synojnë viktimat që ata e dinë nuk kanë gjasa të besohen. Bashkëshortët dhe partnerët nganjëherë vazhdojnë të ndjekin marrëdhëniet seksuale, pa e kuptuar se nuk e kanë më këtë të drejtë, sepse personi me dementia nuk mund të pajtohet më.<ref name="ncall">{{Cite web|url=http://www.ncall.us/sites/ncall.us/files/H_07%20Sexual%20Assault.pdf|title=CHALLENGES WHEN INVESTIGATING ELDER SEXUAL ABUSE|url-status=dead|access-date=10 shkurt 2019|archive-date=8 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008054822/http://www.ncall.us/sites/ncall.us/files/H_07%20Sexual%20Assault.pdf}}</ref> === Të moshuarit === Abuzimi seksual është një nga format më të zakonshme të abuzimit në shtëpitë e pleqve. Nëse një shtëpi pleqsh nuk arrin të bëjë kontrolle të duhura për një punonjës që më pas abuzon me banorët, shtëpia mund të jetë përgjegjëse për neglizhencë. Nëse shtëpitë e të moshuarve dështojnë të mbikëqyrin stafin ose të trajnojnë stafin për të njohur shenja të abuzimit, shtëpia gjithashtu mund të jetë përgjegjëse për neglizhencë.<ref name="Snyder"><div> [https://www.edgarsnyder.com/nursing-home-abuse/abuse-type/sexual-abuse.html Abuzimi seksual në shtëpi pleqsh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170214233750/https://www.edgarsnyder.com/nursing-home-abuse/abuse-type/sexual-abuse.html |date=14 shkurt 2017 }} </div></ref> Aktiviteti seksual nga dhënësit e kujdesit mund të jetë krim. Viktimat mund të mos raportojnë keqpërdorime ose të bashkëpunojnë me hetimet për shkak të stigmës së lidhur dhe/ose hezitimit për të përmendur pjesët e trupit.<ref name="ncall"/> == Trajtimi == Në departamentin e urgjencës, barnat kontraceptive u ofrohen grave të dhunuara nga burrat, sepse rreth 5% e përdhunimeve të tilla rezultojnë në shtatzëni.<ref name="Varcarolis">{{Cite book|last=Varcarolis, Elizabeth|year=2013|title=Essentials of psychiatric mental health nursing|location=St. Louis|publisher=Elsevier|pages=439–442}}</ref> Medikamentet parandaluese kundër infeksioneve seksualisht të transmetueshme u jepen viktimave të të gjitha llojeve të abuzimit seksual (sidomos për sëmundjet më të zakonshme si klamidia, gonorja, trichomoniasis dhe vaginoza bakteriale) dhe një serum gjaku mblidhet për të testuar për IST (si [[HIV]], hepatiti B dhe [[Sifilizi|sifilisi]]).<ref name="Varcarolis" /> Çdo i mbijetuar me abrazion imunizohet për tetanoz nëse ka kaluar 5 vjet që nga imunizimi i fundit.<ref name="Varcarolis" /> Trajtimi afatshkurtër me një benzodiazepinë mund të ndihmojë me ankthin akut dhe antidepresantët mund të jenë të dobishëm për simptomat e [[Stresi posttraumatik|PTSD]], depresionit dhe sulmeve paniku.<ref name="Varcarolis" /> Abuzimi seksual ka qenë i lidhur me zhvillimin e simptomave psikotike në fëmijët e abuzuar. Trajtimi i simptomave psikotike gjithashtu mund të përfshihet në trajtimin e abuzimit seksual.<ref><div> Crush E, Arseneault L, Jaffe SR, Daneze A, Fisher HL. Faktorët mbrojtës për simptomat psikotike në mesin e fëmijëve poly-viktimizuar. Buletini i Skizofrenisë. 2017 31 Gusht. Doi: 10.1093 / schbul / sbx111. [Epub përpara print] </div></ref> Në lidhje me trajtimin psikologjik afatgjatë, terapia e ekspozimit të zgjatur është testuar si metodë e trajtimit afatgjatë të PTSD për viktimat e abuzimit seksual.<ref><div> Schiff M, Nacasch N, Levit S, Katz N, Foa EB. Ekspozimi i zgjatur për trajtimin e PTSD në mesin e pacientëve me metadon femra që ishin të mbijetuar të abuzimit seksual në Izrael. Puna Sociale dhe Kujdesin Shëndetësor. 2015; 54 (8): 687-707. DOI: 10.1080 / 00981389.2015.1058311 </div></ref> == Parandalimi == Programet për parandalimin e abuzimit seksual të fëmijëve u zhvilluan në Shtetet e Bashkuara të Amerikës gjatë viteve 1970 dhe u dërguan fillimisht fëmijëve. Programet që u dërguan prindërve u zhvilluan në vitet 1980 dhe morën formën e takimeve të njëhershme, dy deri në tre orë.<ref name="Babatsikos">{{Cite journal|last=Babatsikos|first=Georgia|year=2010|title=Parents' knowledge, attitudes and practices about preventing child sexual abuse: a literature review|journal=Child Abuse Review|publisher=Wiley|volume=19|issue=2|pages=107–129|doi=10.1002/car.1102|issn=0952-9136}}</ref><ref name="Hébert">{{Cite journal|last=Hébert|first=Martine|last2=Lavoie|first2=Francine|last3=Parent|first3=Nathalie|date=2002-06-01|title=An Assessment of Outcomes Following Parents' Participation in a Child Abuse Prevention Program|journal=Violence and Victims|publisher=Springer Publishing Company|volume=17|issue=3|pages=355–372|doi=10.1891/vivi.17.3.355.33664|issn=0886-6708}}</ref><ref name="Wurtele Moreno Kenny">{{Cite journal|last=Wurtele|first=Sandy K.|last2=Moreno|first2=Tasha|last3=Kenny|first3=Maureen C.|year=2008|title=Evaluation of a Sexual Abuse Prevention Workshop for Parents of Young Children|journal=Journal of Child & Adolescent Trauma|publisher=Springer Nature|volume=1|issue=4|pages=331–340|doi=10.1080/19361520802505768|issn=1936-1521}}</ref><ref name="Wurtele Kenny 2010 pp. 130–152">{{Cite journal|last=Wurtele|first=Sandy K.|last2=Kenny|first2=Maureen C.|year=2010|title=Partnering with parents to prevent childhood sexual abuse|journal=Child Abuse Review|publisher=Wiley|volume=19|issue=2|pages=130–152|doi=10.1002/car.1112|issn=0952-9136}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018FourStepsToThePreventionOfCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=43313.725224213&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4FA52BE735F27D92CBFED7FA6CFFA88BC073F0228EAA69F4D1FE158D846D5D4DD33F8F3466703AC49AD67CE927D87622D067280EF2A231A479B85D0572EF2AABC4480&DataSetName=LIVEDATA|title=Four Steps to the Prevention of Child Sexual Abuse in the Home|last=Williams|first=Mike|date=2018|website=NSPCC|access-date=10 shkurt 2019|archive-date=7 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201107233303/http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018FourStepsToThePreventionOfCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=44142.9632029167&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4FA52BE735F27D92CBFED7FA6CFFA88BC073F0228EAA69F4D1FE158D846D5D4DD33F8F3466703AC49AD67CE927D87622D067280EF2A231A479B85D0572EF2AABC4480&DataSetName=LIVEDATA|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cito web|url=http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018WorkingWithACommunityToPreventCSAInTheHome.pdf?filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4EB52B96A653DDB0BA5CD78B3E4F0B5A317270E32E79B9F7322E26DEE69E8F9DA1AD4D57D6203CA56A4641A004820ECE9E3EB4F712C3FED9F46CEBCE377C14C55CB2FBCFD7942&DataSetName=LIVEDATA|title=Working with a community to prevent child sexual abuse in the home|last=Williams|first=Mike|date=2018|website=NSPCC|accessdate=1 gusht 2018|archive-date=21 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021014225/http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018WorkingWithACommunityToPreventCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=44124.1918731829&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4EB52B96A653DDB0BA5CD78B3E4F0B5A317270E32E79B9F7322E26DEE69E8F9DA1AD4D57D6203CA56A4641A004820ECE9E3EB4F712C3FED9F46CEBCE377C14C55CB2FBCFD7942&DataSetName=LIVEDATA|url-status=dead}}</ref><ref name="Babatsikos"/><ref name="Hébert"/><ref>{{Cito web|url=http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018WorkingWithACommunityToPreventCSAInTheHome.pdf?filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4EB52B96A653DDB0BA5CD78B3E4F0B5A317270E32E79B9F7322E26DEE69E8F9DA1AD4D57D6203CA56A4641A004820ECE9E3EB4F712C3FED9F46CEBCE377C14C55CB2FBCFD7942&DataSetName=LIVEDATA|title=Working with a community to prevent child sexual abuse in the home|last=Williams|first=Mike|date=2018|website=NSPCC|accessdate=1 gusht 2018|archive-date=21 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021014225/http://library.nspcc.org.uk/HeritageScripts/Hapi.dll/filetransfer/2018WorkingWithACommunityToPreventCSAInTheHome.pdf?CookieCheck=44124.1918731829&filename=AA58F75CEDE68892A73FB681FE246B8371684F102152F0AA780A14959D3BCE5767137B3B2A935011CBAEC3068664FF681AA6D2524E357BAB96C006752CCD756759AD77BD1E389823A55CFAAE74B2EE64F46C611AD1724BE1AC500B025490CCB1CD8D9D26B00674E723A731951BB13FBE2976BA14838E6BBB09A4EB52B96A653DDB0BA5CD78B3E4F0B5A317270E32E79B9F7322E26DEE69E8F9DA1AD4D57D6203CA56A4641A004820ECE9E3EB4F712C3FED9F46CEBCE377C14C55CB2FBCFD7942&DataSetName=LIVEDATA|url-status=dead}}</ref> Gjatë 15 viteve të fundit, janë zhvilluar programe parandalimi në internet. == I mbijetuari == Shprehja e ''mbijetuar'' nganjëherë përdoret për një viktimë të gjallë, përfshirë viktimat e dëmit zakonisht jofatal, për të nderuar dhe fuqizuar një individ për t'u shëruar, në veçanti një viktimë e gjallë e abuzimit seksual ose sulmi.<ref>{{Cito web|url=http://www.clarku.edu/offices/dos/survivorguide/definition.cfm|title=Dean of Students Office &#124; Clark University|publisher=Clarku.edu|accessdate=2012-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120519155442/http://www.clarku.edu/offices/dos/survivorguide/definition.cfm|archivedate=2012-05-19}}</ref> Për shembull, ekzistojnë Rrjetet e Mbijetuesve të Abuzuar nga Priftërinjtë dhe Besimi i të Mbijetuarve. == Pozicionet e pushtetit == Abuzimi seksual mund të ndodhë kur një person përdor një pozitë autoriteti për të detyruar një person tjetër që të angazhohet në një veprimtari seksuale të padëshiruar. Për shembull, ngacmimi seksual në vendin e punës mund të përfshijë një punonjës të detyruar në një situatë seksuale, nga frika e largimit nga puna. Ngacmimi seksual në arsim mund të përfshijë një student që i nënshtrohet përparimeve seksuale të një personi në autoritet me frikën e ndëshkimit, për shembull duke u dhënë një notë dështuese. Disa skandale abuzimi seksual kanë përfshirë abuzimin e autoritetit fetar dhe shpesh mbulohen në mesin e jo abuzuesve, duke përfshirë rastet në Konventën e Baptizmit Jugor,<ref><div> [http://stopbaptistpredators.org/index.htm Ndalo grabitqarët baptistë] </div></ref> Kisha Katolike, feja Episkopale,<ref>{{Cite web|url=http://www.reformation.com/CSA/episcopalianabuse.html|title=Episcopalian Ministers|url-status=dead|access-date=10 shkurt 2019|archive-date=1 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180901080521/http://reformation.com/CSA/episcopalianabuse.html}}</ref> [[Islami]],<ref>{{Cito web|last=Joe Murphy|url=http://www.thisislondon.co.uk/news/politics/baroness-warsi-some-pakistani-men-think-young-white-girls-are-fair-game-for-sex-abuse-7766319.html|language=en|title=Baroness Warsi: Some Pakistani men think young white girls are "fair game" for sex abuse - Politics - News - Evening Standard|publisher=Thisislondon.co.uk|date=2012-05-18|accessdate=2012-06-02|archive-date=6 qershor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120606093049/http://www.thisislondon.co.uk/news/politics/baroness-warsi-some-pakistani-men-think-young-white-girls-are-fair-game-for-sex-abuse-7766319.html|url-status=dead}}</ref> Dëshmitarët e Jehovait, kisha Luterane,<ref>[http://www.thelutheran.org/article/article.cfm?article_id=8572 The Lutheran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304032816/http://www.thelutheran.org/article/article.cfm?article_id=8572 |date=4 mars 2016 }}[http://www.reformation.com/CSA/lutheranabuse.html Lutheran abuse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101040715/http://reformation.com/CSA/lutheranabuse.html |language=en|date=1 janar 2019 }}</ref> Kisha [[Metodizmi|Metodiste]],<ref>{{Cite web|url=http://www.reformation.com/CSA/methodistabuse.html|title=Methodist abuse|url-status=dead|access-date=10 shkurt 2019|archive-date=10 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190110002133/http://reformation.com/CSA/methodistabuse.html}}</ref> Kisha e Jezu Krishtit e Shenjtorëve të Ditëve të Mëvonshme,<ref>{{Cite book|last=Anderson|first=Lavina|title=Case Reports of the Mormon Alliance Volume 1|year=1995|isbn=0-10-878835-0}}</ref> Kisha Fundamentaliste e Jezu Krishtit e Shenjtorëve të Ditëve të Mëvonshme, Judaizmi Ortodoks,<ref><div> [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=99913807 Skandali i abuzimit plagos hebrenjtë Hasidik në Bruklin] nga Barbara Bradley Hagerty. ''Të gjitha gjërat konsiderohen'' , Radio Publike Kombëtare. 2 shkurt 2009. </div></ref> degët e tjera të [[Jehudizmi|judaizmit]],<ref>{{Cite book|editor-first=Neustein|editor-last=Amy|title=Tempest in the Temple: Jewish Communities and Child Sex Scandals|series=Brandeis Series in American Jewish History, Culture, and Life|year=2009|publisher=Brandeis University Press|location=Waltham, Massachusetts|isbn=978-1-58465-671-5}}</ref> dhe kulte të ndryshme. == Pakicat == Abuzimi seksual është një problem në disa komunitete pakicë. Në vitin 2007, një numër i viktimave hispanike u përfshinë në ujdinë e një rasti masiv të abuzimit seksual ku përfshihej kryepeshkopata e Los Anxhelosit e Kishës Katolike.<ref><div> [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=12098261 NPR.org] </div></ref> Një studim cilësor nga Kim et al. diskuton përvojat e abuzimit seksual në popullatën amerikane të grave emigrante meksikane, duke përmendur imigracionin, akulturimin dhe disa elementë të tjerë shoqëror si faktorë rreziku për abuzim.<ref><div> Kim T, Draucker CB, Bradway C, Grisso JA, Sommers MS. Somos Hermanas Del Mismo Dolor (Ne jemi motra me të njejtin dhimbje): tregime intime të dhunës seksuale të partnerëve midis grave emigrante meksikane në Shtetet e Bashkuara. Dhuna ndaj Grave. 2017; 23 (5): 623-642. DOI: 10.1177 / 1077801216646224 </div></ref> Për të trajtuar çështjen e abuzimit seksual në komunitetin afrikano-amerikan, Fondacioni prestigjioz Leeway<ref><div> [http://www.leeway.org/grantee-info.html?action=granteeDetail&GranteeID=183 Leeway.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140218121020/http://www.leeway.org/grantee-info.html?action=granteeDetail&GranteeID=183 |date=18 shkurt 2014 }} </div></ref> sponsorizoi një grant për të zhvilluar www.blacksurvivors.org,<ref><div> [http://www.blacksurvivors.org Blacksurvivors.org] </div></ref> një grup kombëtar mbështetës në internet dhe qendër burimore për të mbijetuarit e abuzimit seksual afriko-amerikan. Grupi jofitimprurës u themelua në vitin 2008 nga Sylvia Coleman, një i mbijetuar abuzimi seksual afrikano-amerikan dhe ekspert për parandalimin e abuzimit seksual. == Te kafshët == Abuzimi seksual është identifikuar edhe te kafshët; për shembull, në mesin e pinguinve Adélie.<ref name="GD2012">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2012/jun/09/sex-depravity-penguins-scott-antarctic|language=en|title='Sexual depravity' of penguins that Antarctic scientist dared not reveal|last=McKie|first=Robin|date=9 qershor 2012|work=Guardian.co.uk}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Pages with unreviewed translations]] mucjql43yp61p3s0qpza9jy1hx10ahc Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi X 3 263737 2981415 2798766 2026-05-17T11:14:17Z Klein Muçi 52109 Arkiva për 2025-2026 2981415 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 25em; font-size: 85%; text-align: left;" valign="top" | <div style="margin-top:0em"> |- ! colspan="2" style="text-align: center; font-size: larger; background-color: #9AC0CD;" | '''Arkiva e diskutimeve të kaluara''' |- | [[Skeda:Filing cabinet icon.svg|60px|center|link=]] |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 1|'''Arkivi 1''']] <small>'''(17 maj 2013 — 17 maj 2019)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 2|'''Arkivi 2''']] <small>'''(17 maj 2019 — 17 maj 2020)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 3|'''Arkivi 3''']] <small>'''(17 maj 2020 — 17 maj 2021)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 4|'''Arkivi 4''']] <small>'''(17 maj 2021 — 17 maj 2022)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 5|'''Arkivi 5''']] <small>'''(17 maj 2022 — 17 maj 2023)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 6|'''Arkivi 6''']] <small>'''(17 maj 2023 — 17 maj 2024)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 7|'''Arkivi 7''']] <small>'''(17 maj 2024 — 17 maj 2025)'''</small> |- | [[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 8|'''Arkivi 8''']] <small>'''(17 maj 2025 — 17 maj 2026)'''</small> |} f21gngqgbji0d5x9koabu9kttg3whoz Diskutim:Abuzimi seksual 1 266135 2981239 2899439 2026-05-16T22:23:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981239 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Abuzimi seksual/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Abuzimi seksual]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981238 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120606093049/http://www.thisislondon.co.uk/news/politics/baroness-warsi-some-pakistani-men-think-young-white-girls-are-fair-game-for-sex-abuse-7766319.html për lidhjen http://www.thisislondon.co.uk/news/politics/baroness-warsi-some-pakistani-men-think-young-white-girls-are-fair-game-for-sex-abuse-7766319.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 00:23 (CEST) dd78yv2rgt7ur5uexfu1leejbn7ri7n Diskutim:Aleksis Çipras 1 266209 2981269 2898834 2026-05-17T00:00:44Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981269 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Aleksis Çipras/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aleksis Çipras]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981268 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171121132703/http://money.cnn.com/2015/06/28/news/economy/greece-banks-ecb/ për lidhjen http://money.cnn.com/2015/06/28/news/economy/greece-banks-ecb/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 02:00 (CEST) i74efzfyedvgdo1gzk6mjlbt3wq666a Diskutim:Andrea Ranocchia 1 266259 2981293 2529027 2026-05-17T00:58:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981293 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Andrea Ranocchia/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Andrea Ranocchia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981292 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141020021253/https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/calcio-zanetti-mai-allenatore-ranocchia-capitano-151825729--sow.html për lidhjen https://it.eurosport.yahoo.com/notizie/calcio-zanetti-mai-allenatore-ranocchia-capitano-151825729--sow.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 02:58 (CEST) 7o2q6gw7oxyiv0k0pvidxc4q1x91jhc Diskutim:Burgu i vjetër, Umeå 1 266520 2981391 2893332 2026-05-17T08:15:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981391 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Burgu i vjetër, Umeå/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Burgu i vjetër, Umeå]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981390 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140413231837/http://www.ohlininstitutet.se/liberala-biblioteket/personer/rosen-gustav/ për lidhjen http://www.ohlininstitutet.se/liberala-biblioteket/personer/rosen-gustav/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 10:15 (CEST) epay5i3fntgu528107kebgb2wyvb2io Diskutim:Cristian Chivu 1 266593 2981405 2885710 2026-05-17T10:20:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981405 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Cristian Chivu/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cristian Chivu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981404 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sports.yahoo.com/articles/chivu-first-foreign-coach-win-085500483.html?guccounter=1&guce_referrer=aHR0cHM6Ly93d3cuZ29vZ2xlLmNvbS8&guce_referrer_sig=AQAAADTFwiJFIdb9Qy--kVgtarxXGyChwdLzfpENhvpxWTRTWUG8I0R-ciMcobcifG5bOwmvXfu_0XPYx7oJg7STTRoWN_G5fYkyPUJHgbZhjewtAiXQiizZGpLjkxToBcd4isbCxlbNFXFH_L9ZU8fZ9_cqdnJROi0LG1HsXwULFEL_. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 12:20 (CEST) 36zsolwp6yyihkrw27xal1rum4uf7g5 Diskutim:Familja Rothschild 1 266863 2981318 2976325 2026-05-17T04:19:28Z MajavahBot 122738 U arkivuan 5 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Familja Rothschild/Arkivi 1]] 2981318 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Familja Rothschild/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} dhjdz9mp9ndad11pqmyrmhgdoozh8lb Diskutim:Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë 1 267606 2981320 2976140 2026-05-17T04:20:00Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë/Arkivi 1]] 2981320 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 7j606g71x2r4vwnc91fcs2z3ejzkiwz Diskutim:Linda Maria Baros 1 267799 2981322 2979241 2026-05-17T04:20:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Linda Maria Baros/Arkivi 1]] 2981322 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Linda Maria Baros/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979240 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120119052045/http://www.primavarapoetilor.ro/versusversum.html për lidhjen http://www.primavarapoetilor.ro/versusversum.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110110121845/http://www.primavarapoetilor.ro/zoom.html për lidhjen http://www.primavarapoetilor.ro/zoom.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110110121845/http://www.primavarapoetilor.ro/zoom.html për lidhjen http://www.primavarapoetilor.ro/zoom.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2026 05:58 (CEST) ee2ihnm26035i86w3cg2miqyvb41ntb Diskutim:Muhammed bin Najef 1 268126 2981324 2976613 2026-05-17T04:20:43Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Muhammed bin Najef/Arkivi 1]] 2981324 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Muhammed bin Najef/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} m96s5ktwdld48r7r87wvr77929tja8b Diskutim:Windows Live Messenger 1 269169 2981209 2071273 2026-05-16T19:22:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981209 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Windows Live Messenger]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1997462 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080221031225/http://messenger.msn.com/Devices/ te http://messenger.msn.com/Devices/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 11:59 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Windows Live Messenger]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2040130 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071019022514/http://blog.webgk.com/2007/09/unable-to-sign-in-to-msn-messenger.html për lidhjen http://blog.webgk.com/2007/09/unable-to-sign-in-to-msn-messenger.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 17:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Windows Live Messenger]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2071272 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080221031225/http://messenger.msn.com/Devices/ për lidhjen http://messenger.msn.com/Devices/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141221202229/http://www.msneklentisi.com/ për lidhjen http://www.msneklentisi.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071019022514/http://blog.webgk.com/2007/09/unable-to-sign-in-to-msn-messenger.html për lidhjen http://blog.webgk.com/2007/09/unable-to-sign-in-to-msn-messenger.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 janar 2020 05:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Windows Live Messenger]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981208 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080509161056/http://messengersays.spaces.live.com/ për lidhjen http://messengersays.spaces.live.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 21:22 (CEST) dzs05bqwyz83zdgfzwdh0cngxcxs6h7 Diskutim:Beteja e Koshares 1 269411 2981326 2976458 2026-05-17T04:21:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Beteja e Koshares/Arkivi 1]] 2981326 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Beteja e Koshares/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 7k9enua9ekmr0ukaor8mxydyc3t2bb3 Diskutim:Lazim Destani 1 271011 2981328 2976271 2026-05-17T04:21:59Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lazim Destani/Arkivi 1]] 2981328 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lazim Destani/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} pl4r7944oal187t7fd8e9abzci22gru Diskutim:Aaron Swartz 1 273264 2981235 2980419 2026-05-16T22:13:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981235 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Aaron Swartz/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aaron Swartz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981234 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191021193318/http://business.time.com/2013/01/13/tech-prodigy-and-internet-activist-aaron-swartz-commits-suicide/ për lidhjen http://business.time.com/2013/01/13/tech-prodigy-and-internet-activist-aaron-swartz-commits-suicide/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 00:13 (CEST) ewf5ataegk6n5g7uc5t5r5ia63ixupi Dejzi 0 274337 2981421 2955913 2026-05-17T11:31:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981421 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Dejzi | other_names = | image = File:Diellza Krasniqi - Dejzi (stiliste).jpg | caption = | birth_date = 10 Shtator 1993 | birth_place = [[Mitrovica|Mitrovicë]] | death_date = | death_place = | qyteti ku jeton = [[Prishtina|Prishtinë]] | nationality = [[Shqiptarët|Shqiptare]] | citizenship = [[Kosovarët|Kosovare]] | education = | alma mater = Universiteti për Biznes dhe Teknologji - UBT | occupation = [[Moda|Stiliste]] | notable_works = | known_for = | known_for = | years_active = | kompania = | organization = | title = | posti politik = | height = 1.75cm | predecessor = | successor = | party = | statusi civil = | spouse = | bashkëshorti = | children = | parents = | awards = }} '''Diellza Krasniqi''' (10 shtator 1993), e njohur me emrin artistik '''Dejzi''', është një [[Moda|stiliste]] [[Shqiptarët|shqiptare]] nga [[Kosova]].<ref>{{cite web|title=“Dejzi’s Dresses” përfaqëson Kosovën në Kinë|website=koha.net|url=https://www.koha.net/kulture/72823/dejzis-dressesperfaqeson-kosoven-ne-kine/|lang=sq|accessdate=16 nëntor 2019}}</ref> == Jetëshkrimi == Diellza Krasniqi lindi në [[Mitrovica|Mitrovicë]]. Studimet e larta i kreu në Universitetin për Biznes dhe Teknologji "UBT" në [[Prishtina|Prishtinë]], por që e vogël zhvilloi pasionin për [[Qepja|qepjen]] dhe [[Moda|modën]] e ndikuar prej nënës së saj rrobaqepëse. Në janar, [[2018]] në Javën e Modës në [[Harbin]], [[Kinë]] u prezantua me koleksionin e saj “Galaxy”.<ref>{{cite web|url=http://www.vogue.com.cn/promo/Haerbinfashion201801/|title=2018 Harbin|website=vogue.com|language=zh|accessdate=15 nëntor 2019}}</ref> Diellza ka stiliuar veshje për emra të njohur të artit dhe muzikës të skenës vendore e po ashtu edhe ndërkombëtare si: [[Nour Al Ghandour]], [[Gizele Oliveira]], [[Narin Ammara]], [[Tayna]], [[Eni Koçi]], [[Greta Koçi]] etj. {{cn}} == Koleksionet == Diellza zakonisht ka prezantuar krijimet e saj përmes koleksioneve ku disa prej tyre janë: *''Pralla'', Mars 2016<ref>{{cite web|title=Diellza Krasniqi publikon koleksionin e ri|website=telegrafi.com|url=https://telegrafi.com/diellza-krasniqi-publikon-koleksionin-e-ri-foto/|lang=sq|accessdate=17 nëntor 2019}}</ref> *''Delphinium'', Nëntor 2017<ref>{{cite web|title=Koleksioni “Delphinium” sjell ndjenjën mbretërore|website=gazetablic.com|url=https://gazetablic.com/koleksioni-delphinium-sjell-ndjenjen-mbreterore-foto/|lang=sq|accessdate=17 nëntor 2019|archive-date=17 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191117155545/https://gazetablic.com/koleksioni-delphinium-sjell-ndjenjen-mbreterore-foto/|url-status=dead}}</ref> *''Galaxy'', Janar 2018<ref>{{cite web|title=Dizajnerja kosovare shkëlqen në javën e modës në Harbin të Kinës me koleskionin "Galaxy"|website=kultplus.com|url=https://www.kultplus.com/arti-pamor/dizajnerja-kosovare-shkelqen-ne-javen-e-modes-ne-harbin-te-kines-video/|lang=sq|accessdate=17 nëntor 2019|archive-date=11 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191111004110/https://www.kultplus.com/arti-pamor/dizajnerja-kosovare-shkelqen-ne-javen-e-modes-ne-harbin-te-kines-video/|url-status=dead}}</ref> *''Gradient'', Maj 2018 *''By The Way'', Nëntor 2018<ref>{{cite web|title=Kreatorja Diellza Krasniqi vjen me koleksionin e ri “By The Way”|website=telegrafi.com|url=https://telegrafi.com/kreatorja-diellza-kastrati-vjen-koleksionin-e-ri-way/|lang=sq|accessdate=17 nëntor 2019}}</ref> *''Éternité'', Dhjetor 2018 *''Bloom'', Prill 2019 *''Énorme'', Tetor 2019. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Lindje 1993]] [[Kategoria:Njerëz nga Mitrovica]] [[Kategoria:Modë]] 2mltur9c0jq50wdyqg59qj7n322kzje Arsimi fillor 0 275493 2981216 2956113 2026-05-16T19:49:14Z Edukatori 112234 2981216 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Millennium_Development_Goals,_UN_Headquarters,_New_York_City,_New_York_-_20080501.jpg|parapamje| Një poster në [[ Selia e Kombeve të Bashkuara |Selinë e Kombeve të Bashkuara]] në [[Nju Jork (qytet)|New York City]], [[Nju Jork|New York]], [[Shtetet e Bashkuara]], që tregon Qëllimet e Zhvillimit të Mijëvjeçarit ]] [[Skeda:Niños_estudiantes_chilenos.jpg|parapamje| Nxënësit në arsimin fillor, [[Kili]] ]] '''Arsimi fillor''' paraqet fazën e parë të [[Arsimi formal|arsimit formal]], që vjen pas [[Arsimi parashkollor|arsimit parashkollor]] dhe para [[Arsimi i mesëm|arsimit të mesëm]] [[Shkolla e mesme|shkollës së mesme]]. Arsimi fillor zhvillohet në shkollën fillore ose shkollën elementare, kjo në varësi të vendit ose shtetit. [[ISCED|Klasifikimi Standard Ndërkombëtar i Arsimit (ISCED)]] e konsideron arsimin fillor si një fazë të vetme ku programet zakonisht hartohen për të siguruar aftësi themelore në lexim, shkrim dhe matematikë si dhe për të krijuar një themel të fortë për mësimnxënie. Ky është Niveli 1 : Arsimi fillor ose faza e parë e arsimit bazë, sipas [[ISCED]].<ref>Basic education:corresponds to the first 9 years of formal schooling and is made of two levels distinguished as Levels 1 and 2. Level 1 should correspond to primary education and Level 2 to lower secondary. ISCED.</ref><ref name="2011en">[http://www.uis.unesco.org/Education/Documents/isced-2011-en.pdf Annex III in the ISCED 2011 English.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106025313/http://uis.unesco.org/ |date=6 janar 2019 }} Navigate to International Standard Classification of Education (ISCED)</ref> == Vështrim == Arsimi fillor ka një rëndësi të veçantë në formimin e bazës së njohurive dhe aftësive të fëmijëve, pasi përveç leximit, shkrimit dhe matematikës, ai synon zhvillimin e aftësive sociale, komunikimit dhe mendimit kritik. Në shumë sisteme arsimore, kjo periudhë lidhet edhe me edukimin qytetar, kulturën e përgjithshme dhe respektin për diversitetin, duke e bërë arsimin fillor jo vetëm një fazë të mësimit akademik, por edhe një proces të integrimit shoqëror dhe përgatitjes për jetën e përditshme. Përkufizimi i ISCED-it nga viti 1997 e ka vendosur '''arsimin fillor''' midis moshave 5 - 7 vjeç, me qëllim të krijimit të një baze të shëndoshë arsimore në lexim, shkrim dhe matematikë, së bashku me një kuptim elementar të lëndëve të tjera. Deri në vitin 2011, filozofia ka ndryshuar nga ''mirëkuptim elementar i lëndëve të tjera'' në favor të "''krijimit të një baze të fortë për të mësuar'' ".<ref name="2011en"/> Fondi i [[UNICEF|Kombeve të Bashkuara për Fëmijët]] (UNICEF) beson se sigurimi i fëmijëve me arsim fillor ka shumë efekte pozitive. Ai mes tjerash * Zvogëlon varfërinë * Ul nivelet e vdekshmërisë së fëmijëve * Inkurajon [[Barazia gjinore|barazinë gjinore]] * Rrit mirëkuptimin mjedisor<ref name="Powell">{{Cito web|last=Powell|first=Jen|title=What Is Primary Education?|url=https://learn.org/articles/What_is_Primary_Education.html|website=learn.org|accessdate=18 shtator 2019|language=en}}</ref> Mosha e përmendur mbulon një fazën e zhvillimit intenziv të fëmijëve. Kjo çështje studiohet sidomos në disiplinën [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë zhvillimore]], e cila ndër të tjera përpiqet të konstatoj mënyrën se si mësojnë fëmijët. [[Filozofia e arsimit|Filozofia e arsimit]], [[Mësimdhënia|mësimdhënies]] dhe [[Pedagogjia|shkenca e pedagogjisë]], sidomos [[pedagogjia shkollore]] gjatë mijëvjeçarëve kanë pushtuar mendje të mëdha. Mes tjerave ato përpiqen të konstatojnë ato përmbajtje të cilat duhet të mësojnë fëmijët. == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[Shkolla fillore]] * [[Arsimi i mesëm]] * [[Shkolla e mesme]] * [[Indeksi i arsimimit]] * [[Arsimi në Shqipëri]] * [[Arsimi në Kosovë]] * [[Arsimi në Maqedoni]] * [[Arsimi në Mal të Zi]] == Literatura == * {{Cite book|last=Gutek|first=Gerald L.|title=A History of the Western Educational Experience: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|date=14 dhjetor 1994|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-3010-4|access-date=16 prill 2019|archive-date=2 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902064635/https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|url-status=live|pages=25 -203}} * {{Cite book|last=Orme|first=N|title=Medieval children|url=https://archive.org/details/medievalchildren00orme|date=2001|page=[https://archive.org/details/medievalchildren00orme/page/315 315]}} * {{Cite book|title=India: A reference annual|publisher=Ministry of Information and Broadcasting of India|year=2009|isbn=9788123015576|edition=53.|location=New Delhi|oclc=302318204}} * ''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', New Delhi: Additional Director General (ADG), Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, . * {{Cito web|title=Organisation of Primary Education|url=https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/organisation-primary-education-49_en|website=Eurydice - European Commission|language=en|date=10 tetor 2017}} * Astrid Kaiser und Silke Pfeiffer: ''Grundschulpädagogik in Modulen''. Baltmannsweiler 2007, ISBN 978-3834002860 * Günther Schorch: ''Studienbuch Grundschulpädagogik''. UTB/Klinkhardt, Stuttgart/Bad Heilbrunn 2007, ISBN 978-3825229511 * {{Cite book|last=Illeris|first=Knud|title=The three dimensions of learning|publisher=Krieger Pub. Co|location=Malabar|year=2004|isbn=9781575242583}} * {{Cite book|last=Ormrod|first=Jeanne|title=Human learning|publisher=Pearson|location=Boston|year=2012|edition=6th|isbn=9780132595186}} * {{cite journal|last=Willingham|first=Daniel T.|author-link1=Daniel T. Willingham|last2=Hughes|first2=Elizabeth M.|last3=Dobolyi|first3=David G.|date=2015|title=The scientific status of learning styles theories|journal=[[Teaching of Psychology (journal)|Teaching of Psychology]]|volume=42|issue=3|pages=266–271|doi=10.1177/0098628315589505|s2cid=146126992}} * {{Cite journal|last=Pashler|first=Harold|last2=McDaniel|first2=Mark|author-link2=Mark A. McDaniel|last3=Rohrer|first3=Doug|last4=Bjork|first4=Robert A.|author-link4=Robert A. Bjork|date=2008|title=Learning styles: concepts and evidence|url=http://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=9|issue=3|pages=105–119|doi=10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x|pmid=26162104|s2cid=2112166|doi-access=free|access-date=15 prill 2023|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205657/https://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf}} * {{Cite book|author=D.C. Phillips|last2=Soltis|first2=Jonas F.|title=Perspectives on Learning|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=vVzUtECrJ2IC|year=2009|publisher=Teachers College Press|isbn=978-0-8077-7120-4|series=Thinking About Education}} * {{cite encyclopedia|last=Silverman|first=Allan|title=Plato's Middle Period Metaphysics and Epistemology|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=9 qershor 2003|edition=2014|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/plato-metaphysics/}} * {{Cite book|last=Brain|first=Christine|title=Understanding Child Psychology|url=https://archive.org/details/understandingchi0000brai|last2=Mukherji|first2=Penny|date=2005|publisher=Nelson Thornes|isbn=0-7487-9084-5|location=Cheltenham|pages=[https://archive.org/details/understandingchi0000brai/page/56 56]–57}} * {{Cite book|last=Dearden|first=R. F.|title=Theory and Practice in Education (RLE Edu K)|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-69722-4|location=Oxon|pages=71}} * {{Cite book|last=Sherman|first=Patrice|title=John Locke: Philosopher of the Enlightenment|date=2012|publisher=Teacher Created Materials|isbn=978-1-4333-5014-6|location=Huntington Beach|pages=26}} * Teaching for Transfer of Learning. Thomas, Ruth; National Center for Research in Vocational Education, Berkeley, CA.. 93 NCRVE, December 1992. * Perkins, D. (1992). Transfer of Learning. International Encyclopedia of Education, 2. Retrieved March 23, 2015. * {{Cite book|last=Leonard|first=David|title=Learning theories, A to Z|url=https://archive.org/details/learningtheories0000leon|publisher=Oryx Press|location=Westport|year=2002|isbn=978-1573564137}} * {{Cite book|last=Merriam|first=Sharan|author-link=Sharan Merriam|title=Learning in adulthood a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/learninginadulth0003edmerr_t4f8|edition=3rd|publisher=Jossey-Bass|location=San Francisco|year=2007|isbn=9780470229224}} * {{Cite web|url=https://www.goldlearners.com/preschooler|title=Child Developmental Milestones by Age|website=Gold Learners|publisher=Gold Learners|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180314/https://www.goldlearners.com/preschooler|archive-date=27 dhjetor 2017|url-status=dead}} * {{Cite web|title=Child Development Ages & Stages|url=https://www.ccrcca.org/parents/your-childs-growth-and-development|publisher=Child Care Resource Center|access-date=2019-08-05}} * Doherty, J. and Hughes, M. (2009). Chapters 6 and 7. ''Child Development Theory and Practice 0-11''. Essex: Pearson. * {{Cite book|last=Segal|first=Marilyn|title=Your Child at Play: Three to Five Years|year=1998|location=New York|url=https://archive.org/details/yourchildatplayc00sega/page/292|isbn=1-55704-337-X|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Ward|first=Lauren|title=How to Accompany Your Child|publisher=Newmarket Press|year=2018}} * {{Cite book|last=Weiten|first=Wayne|title=Psychology: Themes and Variations|publisher=Cengage Learning|year=2017|edition=11th|pages=356}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Arsim fillor]] i85z26949tvvvxh6jfwdifrjeext6nv 2981217 2981216 2026-05-16T19:49:56Z Edukatori 112234 2981217 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Millennium_Development_Goals,_UN_Headquarters,_New_York_City,_New_York_-_20080501.jpg|parapamje| Një poster në [[Selia e Kombeve të Bashkuara|Selinë e Kombeve të Bashkuara]] në [[Nju Jork (qytet)|New York City]], [[Nju Jork|New York]], [[Shtetet e Bashkuara]], që tregon Qëllimet e Zhvillimit të Mijëvjeçarit ]] [[Skeda:Niños_estudiantes_chilenos.jpg|parapamje| Nxënësit në arsimin fillor, [[Kili]] ]] '''Arsimi fillor''' paraqet fazën e parë të [[Arsimi formal|arsimit formal]], që vjen pas [[Arsimi parashkollor|arsimit parashkollor]] dhe para [[Arsimi i mesëm|arsimit të mesëm]] ([[Shkolla e mesme|shkollës së mesme]]). Arsimi fillor zhvillohet në shkollën fillore ose shkollën elementare, kjo në varësi të vendit ose shtetit. [[ISCED|Klasifikimi Standard Ndërkombëtar i Arsimit (ISCED)]] e konsideron arsimin fillor si një fazë të vetme ku programet zakonisht hartohen për të siguruar aftësi themelore në lexim, shkrim dhe matematikë si dhe për të krijuar një themel të fortë për mësimnxënie. Ky është Niveli 1 : Arsimi fillor ose faza e parë e arsimit bazë, sipas [[ISCED]].<ref>Basic education:corresponds to the first 9 years of formal schooling and is made of two levels distinguished as Levels 1 and 2. Level 1 should correspond to primary education and Level 2 to lower secondary. ISCED.</ref><ref name="2011en">[http://www.uis.unesco.org/Education/Documents/isced-2011-en.pdf Annex III in the ISCED 2011 English.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106025313/http://uis.unesco.org/ |date=6 janar 2019 }} Navigate to International Standard Classification of Education (ISCED)</ref> == Vështrim == Arsimi fillor ka një rëndësi të veçantë në formimin e bazës së njohurive dhe aftësive të fëmijëve, pasi përveç leximit, shkrimit dhe matematikës, ai synon zhvillimin e aftësive sociale, komunikimit dhe mendimit kritik. Në shumë sisteme arsimore, kjo periudhë lidhet edhe me edukimin qytetar, kulturën e përgjithshme dhe respektin për diversitetin, duke e bërë arsimin fillor jo vetëm një fazë të mësimit akademik, por edhe një proces të integrimit shoqëror dhe përgatitjes për jetën e përditshme. Përkufizimi i ISCED-it nga viti 1997 e ka vendosur '''arsimin fillor''' midis moshave 5 - 7 vjeç, me qëllim të krijimit të një baze të shëndoshë arsimore në lexim, shkrim dhe matematikë, së bashku me një kuptim elementar të lëndëve të tjera. Deri në vitin 2011, filozofia ka ndryshuar nga ''mirëkuptim elementar i lëndëve të tjera'' në favor të "''krijimit të një baze të fortë për të mësuar'' ".<ref name="2011en"/> Fondi i [[UNICEF|Kombeve të Bashkuara për Fëmijët]] (UNICEF) beson se sigurimi i fëmijëve me arsim fillor ka shumë efekte pozitive. Ai mes tjerash * Zvogëlon varfërinë * Ul nivelet e vdekshmërisë së fëmijëve * Inkurajon [[Barazia gjinore|barazinë gjinore]] * Rrit mirëkuptimin mjedisor<ref name="Powell">{{Cito web|last=Powell|first=Jen|title=What Is Primary Education?|url=https://learn.org/articles/What_is_Primary_Education.html|website=learn.org|accessdate=18 shtator 2019|language=en}}</ref> Mosha e përmendur mbulon një fazën e zhvillimit intenziv të fëmijëve. Kjo çështje studiohet sidomos në disiplinën [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë zhvillimore]], e cila ndër të tjera përpiqet të konstatoj mënyrën se si mësojnë fëmijët. [[Filozofia e arsimit|Filozofia e arsimit]], [[Mësimdhënia|mësimdhënies]] dhe [[Pedagogjia|shkenca e pedagogjisë]], sidomos [[pedagogjia shkollore]] gjatë mijëvjeçarëve kanë pushtuar mendje të mëdha. Mes tjerave ato përpiqen të konstatojnë ato përmbajtje të cilat duhet të mësojnë fëmijët. == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[Shkolla fillore]] * [[Arsimi i mesëm]] * [[Shkolla e mesme]] * [[Indeksi i arsimimit]] * [[Arsimi në Shqipëri]] * [[Arsimi në Kosovë]] * [[Arsimi në Maqedoni]] * [[Arsimi në Mal të Zi]] == Literatura == * {{Cite book|last=Gutek|first=Gerald L.|title=A History of the Western Educational Experience: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|date=14 dhjetor 1994|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-3010-4|access-date=16 prill 2019|archive-date=2 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902064635/https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|url-status=live|pages=25 -203}} * {{Cite book|last=Orme|first=N|title=Medieval children|url=https://archive.org/details/medievalchildren00orme|date=2001|page=[https://archive.org/details/medievalchildren00orme/page/315 315]}} * {{Cite book|title=India: A reference annual|publisher=Ministry of Information and Broadcasting of India|year=2009|isbn=9788123015576|edition=53.|location=New Delhi|oclc=302318204}} * ''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', New Delhi: Additional Director General (ADG), Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, . * {{Cito web|title=Organisation of Primary Education|url=https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/organisation-primary-education-49_en|website=Eurydice - European Commission|language=en|date=10 tetor 2017}} * Astrid Kaiser und Silke Pfeiffer: ''Grundschulpädagogik in Modulen''. Baltmannsweiler 2007, ISBN 978-3834002860 * Günther Schorch: ''Studienbuch Grundschulpädagogik''. UTB/Klinkhardt, Stuttgart/Bad Heilbrunn 2007, ISBN 978-3825229511 * {{Cite book|last=Illeris|first=Knud|title=The three dimensions of learning|publisher=Krieger Pub. Co|location=Malabar|year=2004|isbn=9781575242583}} * {{Cite book|last=Ormrod|first=Jeanne|title=Human learning|publisher=Pearson|location=Boston|year=2012|edition=6th|isbn=9780132595186}} * {{cite journal|last=Willingham|first=Daniel T.|author-link1=Daniel T. Willingham|last2=Hughes|first2=Elizabeth M.|last3=Dobolyi|first3=David G.|date=2015|title=The scientific status of learning styles theories|journal=[[Teaching of Psychology (journal)|Teaching of Psychology]]|volume=42|issue=3|pages=266–271|doi=10.1177/0098628315589505|s2cid=146126992}} * {{Cite journal|last=Pashler|first=Harold|last2=McDaniel|first2=Mark|author-link2=Mark A. McDaniel|last3=Rohrer|first3=Doug|last4=Bjork|first4=Robert A.|author-link4=Robert A. Bjork|date=2008|title=Learning styles: concepts and evidence|url=http://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=9|issue=3|pages=105–119|doi=10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x|pmid=26162104|s2cid=2112166|doi-access=free|access-date=15 prill 2023|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205657/https://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf}} * {{Cite book|author=D.C. Phillips|last2=Soltis|first2=Jonas F.|title=Perspectives on Learning|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=vVzUtECrJ2IC|year=2009|publisher=Teachers College Press|isbn=978-0-8077-7120-4|series=Thinking About Education}} * {{cite encyclopedia|last=Silverman|first=Allan|title=Plato's Middle Period Metaphysics and Epistemology|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=9 qershor 2003|edition=2014|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/plato-metaphysics/}} * {{Cite book|last=Brain|first=Christine|title=Understanding Child Psychology|url=https://archive.org/details/understandingchi0000brai|last2=Mukherji|first2=Penny|date=2005|publisher=Nelson Thornes|isbn=0-7487-9084-5|location=Cheltenham|pages=[https://archive.org/details/understandingchi0000brai/page/56 56]–57}} * {{Cite book|last=Dearden|first=R. F.|title=Theory and Practice in Education (RLE Edu K)|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-69722-4|location=Oxon|pages=71}} * {{Cite book|last=Sherman|first=Patrice|title=John Locke: Philosopher of the Enlightenment|date=2012|publisher=Teacher Created Materials|isbn=978-1-4333-5014-6|location=Huntington Beach|pages=26}} * Teaching for Transfer of Learning. Thomas, Ruth; National Center for Research in Vocational Education, Berkeley, CA.. 93 NCRVE, December 1992. * Perkins, D. (1992). Transfer of Learning. International Encyclopedia of Education, 2. Retrieved March 23, 2015. * {{Cite book|last=Leonard|first=David|title=Learning theories, A to Z|url=https://archive.org/details/learningtheories0000leon|publisher=Oryx Press|location=Westport|year=2002|isbn=978-1573564137}} * {{Cite book|last=Merriam|first=Sharan|author-link=Sharan Merriam|title=Learning in adulthood a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/learninginadulth0003edmerr_t4f8|edition=3rd|publisher=Jossey-Bass|location=San Francisco|year=2007|isbn=9780470229224}} * {{Cite web|url=https://www.goldlearners.com/preschooler|title=Child Developmental Milestones by Age|website=Gold Learners|publisher=Gold Learners|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180314/https://www.goldlearners.com/preschooler|archive-date=27 dhjetor 2017|url-status=dead}} * {{Cite web|title=Child Development Ages & Stages|url=https://www.ccrcca.org/parents/your-childs-growth-and-development|publisher=Child Care Resource Center|access-date=2019-08-05}} * Doherty, J. and Hughes, M. (2009). Chapters 6 and 7. ''Child Development Theory and Practice 0-11''. Essex: Pearson. * {{Cite book|last=Segal|first=Marilyn|title=Your Child at Play: Three to Five Years|year=1998|location=New York|url=https://archive.org/details/yourchildatplayc00sega/page/292|isbn=1-55704-337-X|url-access=registration}} * {{Cite book|last=Ward|first=Lauren|title=How to Accompany Your Child|publisher=Newmarket Press|year=2018}} * {{Cite book|last=Weiten|first=Wayne|title=Psychology: Themes and Variations|publisher=Cengage Learning|year=2017|edition=11th|pages=356}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Arsim fillor]] ecy8jh5dhokprok6rc9mz0lxn6gk83y 2981219 2981217 2026-05-16T19:54:20Z Edukatori 112234 /* Literatura */ 2981219 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Millennium_Development_Goals,_UN_Headquarters,_New_York_City,_New_York_-_20080501.jpg|parapamje| Një poster në [[Selia e Kombeve të Bashkuara|Selinë e Kombeve të Bashkuara]] në [[Nju Jork (qytet)|New York City]], [[Nju Jork|New York]], [[Shtetet e Bashkuara]], që tregon Qëllimet e Zhvillimit të Mijëvjeçarit ]] [[Skeda:Niños_estudiantes_chilenos.jpg|parapamje| Nxënësit në arsimin fillor, [[Kili]] ]] '''Arsimi fillor''' paraqet fazën e parë të [[Arsimi formal|arsimit formal]], që vjen pas [[Arsimi parashkollor|arsimit parashkollor]] dhe para [[Arsimi i mesëm|arsimit të mesëm]] ([[Shkolla e mesme|shkollës së mesme]]). Arsimi fillor zhvillohet në shkollën fillore ose shkollën elementare, kjo në varësi të vendit ose shtetit. [[ISCED|Klasifikimi Standard Ndërkombëtar i Arsimit (ISCED)]] e konsideron arsimin fillor si një fazë të vetme ku programet zakonisht hartohen për të siguruar aftësi themelore në lexim, shkrim dhe matematikë si dhe për të krijuar një themel të fortë për mësimnxënie. Ky është Niveli 1 : Arsimi fillor ose faza e parë e arsimit bazë, sipas [[ISCED]].<ref>Basic education:corresponds to the first 9 years of formal schooling and is made of two levels distinguished as Levels 1 and 2. Level 1 should correspond to primary education and Level 2 to lower secondary. ISCED.</ref><ref name="2011en">[http://www.uis.unesco.org/Education/Documents/isced-2011-en.pdf Annex III in the ISCED 2011 English.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190106025313/http://uis.unesco.org/ |date=6 janar 2019 }} Navigate to International Standard Classification of Education (ISCED)</ref> == Vështrim == Arsimi fillor ka një rëndësi të veçantë në formimin e bazës së njohurive dhe aftësive të fëmijëve, pasi përveç leximit, shkrimit dhe matematikës, ai synon zhvillimin e aftësive sociale, komunikimit dhe mendimit kritik. Në shumë sisteme arsimore, kjo periudhë lidhet edhe me edukimin qytetar, kulturën e përgjithshme dhe respektin për diversitetin, duke e bërë arsimin fillor jo vetëm një fazë të mësimit akademik, por edhe një proces të integrimit shoqëror dhe përgatitjes për jetën e përditshme. Përkufizimi i ISCED-it nga viti 1997 e ka vendosur '''arsimin fillor''' midis moshave 5 - 7 vjeç, me qëllim të krijimit të një baze të shëndoshë arsimore në lexim, shkrim dhe matematikë, së bashku me një kuptim elementar të lëndëve të tjera. Deri në vitin 2011, filozofia ka ndryshuar nga ''mirëkuptim elementar i lëndëve të tjera'' në favor të "''krijimit të një baze të fortë për të mësuar'' ".<ref name="2011en"/> Fondi i [[UNICEF|Kombeve të Bashkuara për Fëmijët]] (UNICEF) beson se sigurimi i fëmijëve me arsim fillor ka shumë efekte pozitive. Ai mes tjerash * Zvogëlon varfërinë * Ul nivelet e vdekshmërisë së fëmijëve * Inkurajon [[Barazia gjinore|barazinë gjinore]] * Rrit mirëkuptimin mjedisor<ref name="Powell">{{Cito web|last=Powell|first=Jen|title=What Is Primary Education?|url=https://learn.org/articles/What_is_Primary_Education.html|website=learn.org|accessdate=18 shtator 2019|language=en}}</ref> Mosha e përmendur mbulon një fazën e zhvillimit intenziv të fëmijëve. Kjo çështje studiohet sidomos në disiplinën [[Psikologjia zhvillimore|psikologjisë zhvillimore]], e cila ndër të tjera përpiqet të konstatoj mënyrën se si mësojnë fëmijët. [[Filozofia e arsimit|Filozofia e arsimit]], [[Mësimdhënia|mësimdhënies]] dhe [[Pedagogjia|shkenca e pedagogjisë]], sidomos [[pedagogjia shkollore]] gjatë mijëvjeçarëve kanë pushtuar mendje të mëdha. Mes tjerave ato përpiqen të konstatojnë ato përmbajtje të cilat duhet të mësojnë fëmijët. == Shih edhe == * [[Arsimi]] * [[Shkolla fillore]] * [[Arsimi i mesëm]] * [[Shkolla e mesme]] * [[Indeksi i arsimimit]] * [[Arsimi në Shqipëri]] * [[Arsimi në Kosovë]] * [[Arsimi në Maqedoni]] * [[Arsimi në Mal të Zi]] == Literatura == * {{Cite book|last=Gutek|first=Gerald L.|title=A History of the Western Educational Experience: Second Edition|url=https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|date=14 dhjetor 1994|publisher=Waveland Press|isbn=978-1-4786-3010-4|access-date=16 prill 2019|archive-date=2 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190902064635/https://books.google.com/books?id=Db35CQAAQBAJ&pg=PA203|url-status=live|pages=25 -203|lang=en}} * {{Cite book|last=Orme|first=N|title=Medieval children|url=https://archive.org/details/medievalchildren00orme|date=2001|page=[https://archive.org/details/medievalchildren00orme/page/315 315]|lang=en}} * {{Cite book|title=India: A reference annual|publisher=Ministry of Information and Broadcasting of India|year=2009|isbn=9788123015576|edition=53.|location=New Delhi|oclc=302318204|lang=en}} * ''India 2009: A Reference Annual (53rd edition)'', New Delhi: Additional Director General (ADG), Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Government of India, . * {{Cito web|title=Organisation of Primary Education|url=https://eacea.ec.europa.eu/national-policies/eurydice/content/organisation-primary-education-49_en|website=Eurydice - European Commission|language=en|date=10 tetor 2017}} * Astrid Kaiser und Silke Pfeiffer: ''Grundschulpädagogik in Modulen''. Baltmannsweiler 2007, ISBN 978-3834002860 * Günther Schorch: ''Studienbuch Grundschulpädagogik''. UTB/Klinkhardt, Stuttgart/Bad Heilbrunn 2007, ISBN 978-3825229511 * {{Cite book|last=Illeris|first=Knud|title=The three dimensions of learning|publisher=Krieger Pub. Co|location=Malabar|year=2004|isbn=9781575242583}} * {{Cite book|last=Ormrod|first=Jeanne|title=Human learning|publisher=Pearson|location=Boston|year=2012|edition=6th|isbn=9780132595186}} * {{cite journal|last=Willingham|first=Daniel T.|author-link1=Daniel T. Willingham|last2=Hughes|first2=Elizabeth M.|last3=Dobolyi|first3=David G.|date=2015|title=The scientific status of learning styles theories|journal=[[Teaching of Psychology (journal)|Teaching of Psychology]]|volume=42|issue=3|pages=266–271|doi=10.1177/0098628315589505|s2cid=146126992}} * {{Cite journal|last=Pashler|first=Harold|last2=McDaniel|first2=Mark|author-link2=Mark A. McDaniel|last3=Rohrer|first3=Doug|last4=Bjork|first4=Robert A.|author-link4=Robert A. Bjork|date=2008|title=Learning styles: concepts and evidence|url=http://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=9|issue=3|pages=105–119|doi=10.1111/j.1539-6053.2009.01038.x|pmid=26162104|s2cid=2112166|doi-access=free|access-date=15 prill 2023|archive-date=11 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201111205657/https://steinhardtapps.es.its.nyu.edu/create/courses/2174/reading/Pashler_et_al_PSPI_9_3.pdf}} * {{Cite book|author=D.C. Phillips|last2=Soltis|first2=Jonas F.|title=Perspectives on Learning|edition=5th|url=https://books.google.com/books?id=vVzUtECrJ2IC|year=2009|publisher=Teachers College Press|isbn=978-0-8077-7120-4|series=Thinking About Education}} * {{cite encyclopedia|last=Silverman|first=Allan|title=Plato's Middle Period Metaphysics and Epistemology|encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|date=9 qershor 2003|edition=2014|editor=Edward N. Zalta|url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2014/entries/plato-metaphysics/}} * {{Cite book|last=Brain|first=Christine|title=Understanding Child Psychology|url=https://archive.org/details/understandingchi0000brai|last2=Mukherji|first2=Penny|date=2005|publisher=Nelson Thornes|isbn=0-7487-9084-5|location=Cheltenham|pages=[https://archive.org/details/understandingchi0000brai/page/56 56]–57}} * {{Cite book|last=Dearden|first=R. F.|title=Theory and Practice in Education (RLE Edu K)|date=2012|publisher=Routledge|isbn=978-0-415-69722-4|location=Oxon|pages=71}} * {{Cite book|last=Sherman|first=Patrice|title=John Locke: Philosopher of the Enlightenment|date=2012|publisher=Teacher Created Materials|isbn=978-1-4333-5014-6|location=Huntington Beach|pages=26}} * Teaching for Transfer of Learning. Thomas, Ruth; National Center for Research in Vocational Education, Berkeley, CA.. 93 NCRVE, December 1992. * Perkins, D. (1992). Transfer of Learning. International Encyclopedia of Education, 2. Retrieved March 23, 2015. * {{Cite book|last=Leonard|first=David|title=Learning theories, A to Z|url=https://archive.org/details/learningtheories0000leon|publisher=Oryx Press|location=Westport|year=2002|isbn=978-1573564137}} * {{Cite book|last=Merriam|first=Sharan|author-link=Sharan Merriam|title=Learning in adulthood a comprehensive guide|url=https://archive.org/details/learninginadulth0003edmerr_t4f8|edition=3rd|publisher=Jossey-Bass|location=San Francisco|year=2007|isbn=9780470229224}} * {{Cite web|url=https://www.goldlearners.com/preschooler|title=Child Developmental Milestones by Age|website=Gold Learners|publisher=Gold Learners|archive-url=https://web.archive.org/web/20171227180314/https://www.goldlearners.com/preschooler|archive-date=27 dhjetor 2017|url-status=dead}} * {{Cite web|title=Child Development Ages & Stages|url=https://www.ccrcca.org/parents/your-childs-growth-and-development|publisher=Child Care Resource Center|access-date=2019-08-05}} * Doherty, J. and Hughes, M. (2009). Chapters 6 and 7. ''Child Development Theory and Practice 0-11''. Essex: Pearson. * {{Cite book|last=Segal|first=Marilyn|title=Your Child at Play: Three to Five Years|year=1998|location=New York|url=https://archive.org/details/yourchildatplayc00sega/page/292|isbn=1-55704-337-X|url-access=registration|lang=en}} * {{Cite book|last=Ward|first=Lauren|title=How to Accompany Your Child|publisher=Newmarket Press|year=2018|lang=en}} * {{Cite book|last=Weiten|first=Wayne|title=Psychology: Themes and Variations|publisher=Cengage Learning|year=2017|edition=11th|pages=356|lang=en}} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Arsim fillor]] 3aingqzypv75d93wnm52uv4zyu1iccu Beteja e Tigranocertës 0 283247 2981368 2956988 2026-05-17T05:54:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981368 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Beteja e Tigranocertës | partof = Luftës së Tretë Mitridatike | image = [[Skeda:Hpa-tigranakertbattle69.gif|300px]] | caption = | date = 6 tetor 69 (para Krishtit) | place = [[Tigranocerta]], [[Armenia]] | coordinates = | map_type = | latitude = | longitude = | map_size = | map_caption = | map_label = | territory = | result = Fitorja romake | status = | combatant1 = [[Skeda:Roman Military banner.svg|25px]] [[Republika Romake]] | combatant2 = [[Skeda:Artaxiad standard2.svg|25px]] [[Mbretëria e Armenisë (antikë)|Mbretëria e Armenisë]] | combatant3 = | commander1 = Lucullus <br/> Legatus Fannius <br> Legatus Sextilius <br/> Legatus Hadrianus | commander2 = [[Tigrani i Madh]] <br/> Taxilés <br/> Mancaeus <br/> Mithrobarzanes | commander3 = | units1 = | units2 = | units3 = | strength1 = 11,000–40,000 burra | strength2 = 70,000–100,000 burra | strength3 = | casualties1 = Nuk dihen | casualties2 = Nuk dihen, supozohet rreth 10,000 deri 100,000<ref>{{cite book|author-link=A. N. Sherwin-White|author=Sherwin-White, Adrian N.|chapter=Lucullus, Pompey, and the East|title=The Cambridge Ancient History Volume 9: The Last Age of the Roman Republic, 146-43 BC|language=en|editor1=J. A. Crook|editor2=[[Andrew Lintott]]|editor3=[[Elizabeth Rawson]]|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1994|isbn=0-521-25603-8|page=241}}</ref> ----5,000 të vrarë<br/>5,000 të kapur | casualties3 = | notes = }} '''Beteja e Tigranocerta''' ({{Lang-hy|Տիգրանակերտի ճակատամարտ}}, ''Tigranakerti tchakatamart'') u luftua më 6 tetor 69 para Krishtit midis forcave të [[Përandoris Romake|Përandoris Romake]] dhe ushtrisë së [[ Mbretëria e Armenisë (antikiteti) |Mbretërisë së Armenisë]], të udhëhequr nga Mbreti Tigrani i Madh. Forca Romake, e udhëhequr nga Konsulli Lucius Licinius Lucullus, mposhti Tigranët dhe, si rezultat, pushtoi kryeqytetin e Tigranëve të [[Tigranocerta|Tigranocertës]].<ref name="SovArm">{{Cite book|title=«Տիգրանակերտի ճակատամարտ Մ.Թ.Ա. 69»|last=Manaseryan|first=Rub|publisher=Armenian Soviet Encyclopedia|year=1985|pages=700|work=vol. xi. Yerevan: Armenian Academy of Sciences|language=en|trans-title=Beteja e Tigranakertit, 69 PK}}</ref> Beteja lindi nga Lufta e Tretë Mithridatike që po luftohej midis Republikës Romake dhe Mithridates VI të Pontit, vajza e së cilës, [[Kleopatra]] ishte e martuar me tigranasit. Mithridates iku për të kërkuar strehim me dhëndrin e tij dhe Roma pushtoi Mbretërinë e Armenisë. Pas rrethimit me Tigranocertën, forcat [[Republika Romake|romake]] ranë prapa një lumi aty pranë, kur u afrua ushtria e madhe armene. Duke tërhequr tërheqjen, romakët kaluan në një krah dhe ra në krahun e djathtë të ushtrisë armene. Pasi Romakët mposhtën kataprakët armenë, ekuilibri i ushtrisë së Tigranasit, e cila përbëhej kryesisht nga taksat e papërpunuara dhe trupat fshatare nga perandoria e tij e gjerë, u panikos dhe u larguan, dhe Romakët mbetën në krye të fushës. == Sfondi == Zgjerimi i Tigranëve në [[Lindja e Afërt|Lindjen]] e [[Lindja e Afërt|Afërt]] çoi në krijimin e një perandorie armene që shtrihej pothuajse në të gjithë rajonin. Me vjehrrin e tij dhe aleatin e tij që siguroi krahun perëndimor të perandorisë, Tigrani arriti të pushtojë territore në Parti dhe [[Mesopotamia|Mesopotami]] dhe të aneksojë tokat e [[Levanti|Levantit]]. Në Siri, ai filloi ndërtimin e qytetit të Tigranocerta (shkruar edhe Tigranakert), të cilin e emëroi vetë, dhe importoi një mori popujsh, përfshirë [[Arabët|arabë]], [[Grekët e sotëm|grekë]] dhe [[Hebrenjtë|hebrenj]], për ta populluar atë. Qyteti shpejt u bë selia e mbretit në Siri dhe lulëzoi si një qendër e shkëlqyer për kulturën helenistike, e kompletuar me teatrot, parqet dhe vendet e gjuetisë.<ref>{{Cite book|last=Bournoutian, George A.|title=A Concise History of the Armenian People|location=Costa Mesa, CA|publisher=Mazda Publishers|year=2006|pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/31 31–32]|isbn=1-56859-141-1|url=https://archive.org/details/concisehistoryof00geor/page/31|language=en}}</ref> == Rrethimi i Tigranocertës == [[Skeda:Armenian_Empire.png|parapamje|305x305px| Perandoria e Tigranit të Madh rreth vitit 80 para Krishtit ]] Tigrani, i cili ishte duke jetuar në Tigranocerta në verën e 69, nuk u mahnit vetëm me shpejtësinë e përparimit të shpejtë të Lucullus në Armeni, por nga fakti se ai madje kishte filluar një operacion të tillë në radhë të parë. Në pamundësi për tu pajtuar me këtë realitet për një periudhë të caktuar kohe, ai me vonesë dërgoi një gjeneral të quajtur Mithrobarzanes me 2,000-3,000 kalorës për të ngadalësuar përparimin e Lucullus, por forcat e tij u prenë në copa dhe u drejtuan nga 1600 kalorësia e drejtuar nga Sextilius, një të legateve që shërbejnë nën Lucullus. Duke mësuar humbjen e Mithrobarzanes, Tigranes ia besoi mbrojtjen e qytetit të tij emrat Mancaeus dhe u largua për të rekrutuar një forcë luftarake në Bjeshkët e Demit.<ref>[[Plutarch]]. ''Life of Lucullus'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lucullus*.html 25.5].</ref> Trashëgimia e Lucullusit ishte në gjendje të prishte dy shkëputje të veçanta, të cilat i vinin në ndihmë të Tigranasit, dhe madje i vendosën dhe i angazhuan forcat e mbretit në një kanion në Demi. Lucullus zgjodhi të mos ndiqte Tërgarët ndërsa ai pati një rrugë të papenguar drejt Tigranocerta; ai përparoi dhe filloi të rrethohej me të.<ref>Plutarch. ''Life of Lucullus'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lucullus*.html 26.1].</ref> == Forcat == Appian pretendon se Lucullus ishte nisur nga Roma me vetëm një legjion të vetëm; pasi hyri në Anadoll për të bërë luftë kundër Mithridates, ai shtoi edhe katër legjione të tjera në ushtrinë e tij. Madhësia e përgjithshme e kësaj force përbëhej nga 30,000 këmbësori dhe 1.600 kalorësi.<ref>Appian. ''The Mithrdatic Wars'', [https://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_15.html#%A772 12.72] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912162825/http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_15.html#%A772 |date=12 shtator 2015 }}.</ref> Pas tërheqjes së Mithridates në Armeni, Appian vlerëson që forca pushtuese e Lucullusit të ishte vetëm dy legjione dhe 500 kalorës,<ref name="12.84">Appian. ''The Mithrdatic Wars'', [https://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_17.html#%A784 12.84] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150912164620/http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_17.html#%A784 |date=12 shtator 2015 }}.</ref> edhe pse është shumë e pamundur që ai të kishte ndërmarrë pushtimin e Armenisë me një ushtri kaq të vogël.<ref name="Luke">Ueda-Sarson, Luke. [http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html Tigranocerta: 69 BC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212211043/http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html |date=12 shkurt 2021 }}. June 20, 2004. Accessed June 12, 2008.</ref> Plutarku dha 16,000 këmbësorë të rëndë dhe 1000 kalorësi, mashtrues dhe shigjetarë për Romakët në Tigranocerta. Nga këta, 6000 këmbësorë të rëndë nuk morën pjesë në betejë.<ref>[[Plutarch]]. ''Life of Lucullus'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lucullus*.html 27.2].</ref> Eutropi e vuri ushtrinë Romake në 18,000 burra.<ref>Eutropius 6.9</ref> Historiani Adrian Sherwin-White vendos madhësinë e forcës së Lucullus në 12,000 legjionarë të kalitur (i përbërë nga tre legjione), dhe 4,000 kalorësi provincial dhe këmbësorisë së lehtë.<ref>Sherwin-White. "Lucullus", p. 240.</ref> Ushtria Romake u forcua më tej nga disa mijëra këmbësorë dhe kalorësi aleatë Gallic, [[Trakët|Thrakas]] dhe Bithynian, duke i dhënë asaj një forcë të mundshme prej 40,000. == Dispozicioni dhe angazhimi == [[Skeda:Lukullus_wiki.png|majtas|parapamje|222x222px| Komandanti i ushtrisë së Senatit Romak, Lucius Licinius Lucullus. ]] Të dy ushtritë u kthyen në drejtim të lumit Batman-Su pak në jug-perëndim të Tigranocertës.<ref name="loc">The precise location of the battle has remained a source of dispute. Appian and Plutarch remark that the battlefield was close enough for the garrison commander of Tigranocerta to make out the figures of the armies; however, according to [[T. Rice Holmes]], the site of the battlefield was roughly sixteen miles to the southwest of the city. Holmes restricts the location of the battle to three contemporary sites: Arzen, Farkin, and Tell Ermen. See T. Rice Holmes, "[https://www.jstor.org/stable/295584 Tigranocerta]." ''Journal of Roman Studies'', vol. vii, 1917, pp. 136-138.</ref> == Pasojat dhe trashëgimia == Pa mbetur asnjë ushtri për të mbrojtur Tigranocertën dhe një popullsi të huaj që hapte me gëzim dyert e romakëve, ushtria e Luculusit filloi plaçkitjen me shumicë dhe plaçkitjet e qytetit.<ref>Plutarch. ''Life of Lucullus'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lucullus*.html 29.3].</ref> Qyteti u dogj. Thesari i mbretit, i vlerësuar të jetë me vlerë 8,000 talente,<ref>Kurkjian. ''History of Armenia'', p. 81.</ref> u grabit dhe secilit ushtar në ushtri iu dha 800 dhrahmi. Beteja gjithashtu rezultoi me humbje të rënda territoriale: shumica e tokave në perandorinë e Tigranasve në jug të Demit binin nën valën e Romës.   <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Wikipedia:Citim i duhur|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2019)">citimi i nevojshëm</span>]]'' &#x5D;</sup> === Viktima === Viktimat e raportuara për ushtrinë e Tigranit janë të mëdha, me vlerësimet e dhëna nga 10,000 deri në 100,000 burra.<ref name="Sherwin-White. Lucullus, p. 241">Sherwin-White. "Lucullus", p. 241.</ref> Phlegon numëroi 5,000 të vdekur dhe 5,000 të kapur.<ref>Phlegon, fragment 12.10</ref> Orosius dha 30,000 humbje, ndërsa Plutarku i ngriti në 100,000 të vrarë të këmbësorisë dhe e gjithë forca e kalorësisë fshiu, përveç një grushti.<ref>Orosius 6.7.6</ref><ref>Plutarch. ''Life of Lucullus'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Plutarch/Lives/Lucullus*.html 28.6].</ref> == Lidhje të jashtme == * [http://www.armenica.org/cgi-bin/history/en/getHistory.cgi?4=1=28 Beteja e Tigranakert (6 tetor 69 pes.] [http://www.armenica.org/cgi-bin/history/en/getHistory.cgi?4=1=28 )] * [http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html Beteja e Tigranocerta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210212211043/http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html |date=12 shkurt 2021 }} == Referime == {{Reflist|2}} [[Kategoria:Armeni]] [[Kategoria:Perandoria Romake]] [[Kategoria:Beteja]] 6l7x4agu0prrv9tk1qmzeocw89jg38z Diskutim:Beteja e Tigranocertës 1 283253 2981369 2376760 2026-05-17T05:54:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981369 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2020|user=Berishasinan|topic=Historinë|topic2=|topic3=|country=Armeni|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beteja e Tigranocertës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376759 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150912162825/http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_15.html për lidhjen https://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_15.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150912164620/http://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_17.html për lidhjen https://www.livius.org/ap-ark/appian/appian_mithridatic_17.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 18:15 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Beteja e Tigranocertës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981368 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210212211043/http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html për lidhjen http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210212211043/http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html për lidhjen http://www.ne.jp/asahi/luke/ueda-sarson/Tigranocerta.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 07:54 (CEST) m6uhhvvp7f1cajvbdcphu2de2n0w4bj Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë 1 289931 2981330 2976453 2026-05-17T04:22:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë/Arkivi 1]] 2981330 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} cr6l42uis44g81vnk3o4wdpdrrxwxgs Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite 1 290004 2981332 2976619 2026-05-17T04:23:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite/Arkivi 1]] 2981332 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 0ydvhgi8m4lc89a94b9py3swqhmlo4o Diskutim:Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës 1 290697 2981334 2976621 2026-05-17T04:23:37Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës/Arkivi 1]] 2981334 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Eurovision}} frg73ce54nwsw4pjm44y555gw2lhest Betty Boop 0 290874 2981370 2957610 2026-05-17T05:59:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981370 wikitext text/x-wiki {{Infobox personazhi | name = Betty Boop | clolor = gray | image = Betty Boop patent fig1.jpg | image_size = 275px | caption = Dizajni i personazhit Betty Boop | first = ''[[Dizzy Dishes]]'' (1930) | creator = [[Max Fleischer]], me [[Grim Natwick]] dhe të tjerë. | portrayer = | voice = {{plainlist| *[[Margie Hines]] (1930–1932, 1938–1939) *[[Little Ann Little|Ann Rothschild]] (1931–1933) *Harriet Lee (1931)<ref>{{cite web|url=http://www.fleischerstudios.com/voices.html|title=Finding Her Voice|website=Fleischer Studios Incorporated|publisher=Fleischer Studios, Inc. and TM Fleischer Studios, Inc.|language=en|accessdate=5 shkurt 2016|archive-date=26 shkurt 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226194741/https://www.fleischerstudios.com/voices.html|url-status=dead}}</ref> *[[Mae Questel]] (1931–1938, 1988) *Kate Wright (1932, 1938) *[[Bonnie Poe]] (1933–1934) *Victoria D'orazi (1980) *[[Desirée Goyette]] (1985) *[[Melissa Fahn]] (1989, 2004–2008) *[[Cheryl Chase (actress)|Cheryl Chase]] (2002) *[[Lani Minella]] (2002)<ref name="btva">{{cite web|url=http://www.behindthevoiceactors.com/characters/Betty-Boop/Betty-Boop/|title=Betty Boop Voice <nowiki>|</nowiki> Behind The Voice Actors|publisher=Behind The Voice Actors|language=en|accessdate=30 mars 2019}}</ref> *[[Heather Halley]] (2014) *[[Sandy Fox]] (që nga viti 1999 zëri zyrtar për King Syndicate në të gjithë botën) *[[Cindy Robinson]] (komercial zyrtar)}} }} '''Betty Boop''' është një personazh vizatimor i krijuar nga [[Max Fleischer]], me ndihmën e animatorëve përfshirë [[Grim Natwick]].<ref>{{cite book|last=Fleischer|first=Richard|author-link=Richard Fleischer|title=Out of the inkwell: Max Fleischer and the animation revolution|language=en|url=https://archive.org/details/outinkwellmaxfle00flei|url-access=limited|year=2005|publisher=University Press of Kentucky|isbn=978-0-8131-2355-4|page=[https://archive.org/details/outinkwellmaxfle00flei/page/n66 52]|quote=he, Max Fleischer, was the sole creator ... acknowledged that many animators contributed ... not just Natwick, but also Seymour Kneitel, Myron Waldman, ...}}</ref><ref name="pointer">Pointer (2017)</ref><ref name="natwick-obit">{{cite news|author=[[Associated Press]]|title=Myron Natwick, 100; Animated Betty Boop|url=https://www.nytimes.com/1990/10/10/obituaries/myron-natwick-100-animated-betty-boop.html|newspaper=[[The New York Times]]|language=en|page=B-24|date=10 tetor 1990|accessdate=1 korrik 2009}}</ref> Ajo fillimisht u shfaq në serinë e filmave ''[[Talkartoons]]'' dhe ''Betty Boop'', të cilat u prodhuan nga [[Fleischer Studios]] dhe u publikuan nga [[Paramount Pictures]]. Ajo u shfaq në 90 karikaturat teatrale midis viteve 1930 dhe 1939.<ref>{{cite book|last1=Lenburg|first1=Jeff|title=The Encyclopedia of Animated Cartoons|date=1999|publisher=Checkmark Books|language=en|isbn=0-8160-3831-7|accessdate=6 qershor 2020|url=https://archive.org/details/isbn_9780816038312|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780816038312/page/54 54]-56}}</ref> Ajo gjithashtu është shfaqur në comic strip dhe tregti masive. ==Origjina== Betty Boop bëri paraqitjen e saj të parë në filmin vizatimor ''[[Dizzy Dishes]]'', të lëshuar më 9 gusht 1930, këstin e shtatë në serinë e Fleischer ''[[Talkartoons]]''. Edhe pse [[Clara Bow]] shpesh i jepet përgjegjësi si frymëzimi për Boop,<ref>See, for instance, the passing mention in McGuire, Carolyn. [http://articles.chicagotribune.com/1985-03-20/features/8501150965_1_betty-boop-voice-charlie-brown-specials "Will Betty Boop Be A Big Hit as 'It?'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807121507/http://articles.chicagotribune.com/1985-03-20/features/8501150965_1_betty-boop-voice-charlie-brown-specials |date=7 gusht 2011 }} ''[[Chicago Tribune]]'' (20 mars 1985), a blurb for a television program</ref> disa thonë se ajo në të vërtetë filloi si një karikaturë e këngëtares [[Helen Kane]], e cila performoi në një stil të ndarë nga shumë interpretues të ditës. Frymëzuar nga një stil i performancës popullor, por jo nga ndonjë person specifik, personazhi u krijua fillimisht si një pudel franceze antropomorfe. Betty Boop u shfaq si një personazh mbështetës në dhjetë karikaturat si një vajzë [[Flapper|flapper]] me më shumë zemër sesa truri. Në karikaturat individuale, ajo u quajt "Nancy Lee" ose "Nan McGrew" e drejtuar nga filmi Helen Kane ''[[Dangerous Nan McGrew]]'' (1930) - duke shërbyer shpesh - si e dashura e yllit të studios, [[Bimbo (personazh)|Bimbo]]. Brenda një viti, Betty bëri kalimin nga një racë e rastësishme e qenit njerëzor në një karakter femëror plotësisht njerëzor. Ndërsa shumë përgjegjësi i është dhënë Grim Natwick për ndihmën për të transformuar krijimin e Max Fleischer, kalimi i saj në një vajzë të bukur ishte gjithashtu pjesërisht për shkak të punës së Berny Wolf, Otto Feuer, Seymour Kneitel, "Doc" Crandall, Willard Bowsky, etj. dhe James "Shamus" Culhane.<ref>{{cite book|last1=Pointer|first1=Ray|title=The Art and Inventions of Max Fleischer: American Animation Pioneer|date=2017|publisher=McFarland & Co|language=en|isbn=978-1476663678|page=116}}</ref> Me publikimin e ''[[Any Rags?]]'' Betty Boop u krijua përgjithmonë si një karakter njerëzor. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Personazhe të animuara]] [[Kategoria:Seritë dhe personazhet e Fleischer Studios]] iq5wcgw6uswezarnq8zp6npecoyr7r5 Diskutim:Kosova/Arkivi 1 1 291684 2981307 2884704 2026-05-17T04:16:43Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kosova]] 2981307 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Kosova ne gjuhet e tjera == U bej thirrje te gjithe wikipedianve shqiptare te futen ne wikipedia te kosovos italisht dhe te bejne modifikimet e pershtatshme sepse ka shume shpifje dhe genjeshtra mbi shtetin tone kosoven. Jam perpjekur shume here te modifikoje por me kane bllokuar dhe anulluar modifikemet e mia. Beni dicka , nuk mund te lejojme qe njerzit te lexojne shpifje te tilla mbi kosoven te shkruajtur nga filo serbe italian. Qysh mi rregullu atu italisht kurse as Faqet ne shqip skon ne rregull! Kurse ta kishmi rregullu ne shqip mee gjitha linket dhe informatat te sakta, ishte kan let te bejm ndrrime ne faqet tjera. Ket problematik e kam edhe ne gjuhen Gjermane. Po i boj thirrje mas pari ta rregulloni ket Faqe me Fakte shqip [[Përdoruesi:Illiry|Illiry]] ([[Përdoruesi diskutim:Illiry|diskutimet]]) 9 shkurt 2020 00:38 (CET) == What a == ''The discussion is hidden and will not continue, because have been used insulting words and this is not political forum. If you continue to write here political issues, you will be blocked. '' ''The discussion has been unhidden. If you find some words insulting you are allowed to remove them.'' — [[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]] 18 Mars 2009 21:22 (CET) You refer to the Albanian and Turkish names for the province of Kosovo but where is the Serbian name? Declaring independence does not mean that you are independent. I can declare my street independent but that doesn't mean it's independent. Kosovo is a Serbian province and the majority of the world agrees with this. Are you making an Albanian encycloapedia or making an Albanian nationalistic website? --[[Speciale:Contributions/217.202.85.27|217.202.85.27]] 18 Prill 2008 21:02 (UTC) :First of all you should have asked more politely, not starting with WTF (What the f***). Clearly, you have a problem with that. Now, (maybe) someone can add ''Косово''. And yes, people here are building an Albanian encyclopedia and once again since you started with WTF I have to say STFU! According to Constitution of Serbia the official name of Kosovo is "Аутономна покрајина Косово и Метохија" or "Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohis" in Albanian. According to February 17 Declaration it is "Република Косово" or "Republika e Kosovës". Thus by using the only one name you side only with one standpoint and, I hate to say it, but in this way you neglect the objectivity! Moreover, this article is extraordinarily prejudiced! Thankfully, I do not speak Albanian well and do not want to! So I will not read this absurdity... — [[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]] 8 Shkurt 2009 18:40 (CET) :Since you don't speak Albanian and you have not read the article how can you judge as an absurdity? Are you Serbian and want to give a political not here? :By the way if it's absurd that we use just "Kosova" why everywhere is used just "Serbia" and not "Republic of Serbia"? :This is ridiculous. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 10 Shkurt 2009 15:24 (CET) [[b:Hipi Zhdripi i Gjuhës/10|EXIT]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 11 Shkurt 2009 01:49 (CET) ::First, I am not Serbian, I am from Ukraine! I am fully impartial. I said that I did not speak Albanian WELL, but in any case I could understand that you used ONLY "Kosova" and "Republika e Kosovës" stressing that it IS ONLY the latter, not "Krahina Autonome e Kosovës dhe Metohis"! Of course, since you are Albanians, I see you do hate this name cos it reflects your dependence on Serbia. But you must use both names! ::As for absurdity of this article, I realised this from the very first sentences. It has been said that you do not use Serbian name of the province. You do not reproach Albanians who killed Serbs and destroyed Orthodox churches, do you? You find only Serbs guilty whilst both sides were wrong! Whole article should be rewritten, otherwise it will be as prejudiced as it is now!—[[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]] 11 Shkurt 2009 23:55 (CET) [[b:Hipi Zhdripi i Gjuhës/10|EXIT]] [http://en.wikibooks.org/wiki/Albanian ExIt]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 12 Shkurt 2009 00:26 (CET) :: I have to say that I hate when people give me a political note. We are independent state and that is not because we say so, but because most of developed states say so. What the others say it's not important. ::However, you can't judge the Serbian war because you are Slavic and you love Serbians which massacred Kosova Albanians ''([http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Massacres.htm see here])''. ::If you want to know the real true about this war, read the new Balkan history and don't judge using some Serbian friend words. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 12 Shkurt 2009 03:04 (CET) ::: Hey, everybody! I was just in the neighborhood and decided to drop by. If what others say doesn't matter then why, according to you, is Kosovo independent because "other developed nations say so"? And what Serbia says is important because Kosovo is/was their territory. Why can't Slavs judge the war while Albanians can? And both sides are guilty of wrongdoing, not just the Serbs. [[Përdoruesi:Local hero|Local hero]] 12 Shkurt 2009 03:56 (CET) ::: You saw [http://www.ess.uwe.ac.uk/Kosovo/Kosovo-Massacres.htm this]? If Albanians are wrong find me one article of this kind. :::Also I did not said Serbs can not judge, they can, but what to judge? Their massacres? [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 12 Shkurt 2009 14:23 (CET) ::::Ok, I am Slavic. And what? I agree with [[Përdoruesi:Local hero|Local hero]] totally! It is really silly to think that Albanians were right and Serbs were wrong! I do not deny massacres perpetrated by the latter, but I do know that Albanians killed Serbs as well! Who is guilty? Who started? Wrong questions that lead to wrong answers: if you want to live in piece you shall write history that suits both sides! But unfortunately, I see you do not want...—[[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]] 12 Shkurt 2009 20:22 (CET) :The discussion is hidden and will not continue, because this is not political forum. If you continue to write here political issues, you will be blocked. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 13 Shkurt 2009 10:54 (CET) Do you not think that the Serbian name of Kosovo is relevant enough to put in the lead? And please don't make up excuses like "not a political forum" to cover up comments you don't like, especially because my arguement is not political. [[Përdoruesi:Local hero|Local hero]] 14 Shkurt 2009 03:54 (CET) Do të doja të kuptoj se ç'po ndodhë këtu? Kur po e provoj të lexoj shkrimet e juaja, po më del krejt ba-ba-ba, ba-ba-ba --[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 14 Shkurt 2009 06:04 (CET) ::Wikipedia is not the place for censorship! I find it quite strange when instead of proving your opinion by means of grounded arguments you prefer to hide the discussion and block users! Look at English version of this article, it is close to impartial. And no one hides its discussion or blocks users! Why could not you do so!? Moreover, this guy, [[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]], aroses a great suspicion. He writes strange comments in Albanian (I am not sure whether they are polite enough) and does not want to render them into English when I ask him... — [[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]] 15 Shkurt 2009 17:50 (EET) :::I just couln't help writing here. So, this goes to User Whiteroll. Not that you clearly show you are partial (and you are 18 years old) you only have three month on wikipedia in english and you came around here and want to make some trouble. Rookie boy Wikipedia is '''bigger than everything''' and you can go ahead and work, edit and contribute instead of starting fires for nothing.--[[Përdoruesi:Zeke|Zeke]] 15 Shkurt 2009 17:31 (CET) ::::There you are! You have got no arguments again. These are fucking lame excuses! The truth tastes bitter, does not it? You say "Off with you!" - I will reply: '''"Up yours!"''' Oh Lord, how narrow-minded you are! — [[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]] 15 Shkurt 2009 21:39 (EET) Тільки вперед, [[Përdoruesi:Whiteroll|Whiteroll]]! — [[Përdoruesi:Лазар|Лазар]] ([[Përdoruesi diskutim:Лазар|diskutimet]]) 5 korrik 2012 13:22 (CEST) == Artikull i perkryer == U zhvendos ne [[Wikipedia:Artikuj të përkryer/Kandidatura/Kosova]]. [[Përdoruesi:Sportishqiptar|Sportishqiptar]] 23 nëntor 2011 02:55 (CET) == Need help == I'm CERminator, one of the old administrators on Bosnian Wikipedia. We have one problem regarding Kosovo, one of the users from Serbia have dispute about maps of census of Kosovo. Here is one user from sq.wikipedia named Lulani i medvegjes who made that maps and we are not sure which maps are right and which are wrong. Please check these maps [[:File:Kosovo ethnic map 2011 census.GIF]], [[:File:Religious map of Kosovo 2011.GIF]] and these maps [[:File:Kosovo-2011-Religion.gif]], [[:File:Kosovo-2011-Language.GIF]] and if you can write me on my Bosnian talk page. Selam --[[Përdoruesi:CERminator|CERminator]] ([[Përdoruesi diskutim:CERminator|diskutimet]]) 8 prill 2013 08:27 (CEST) :It there anyone to help me? Ajo ka dikush të më ndihmoni? --[[Përdoruesi:CERminator|CERminator]] ([[Përdoruesi diskutim:CERminator|diskutimet]]) 6 maj 2013 12:33 (CEST) == Kosovo MFA "hackathon" == [sorry for EN] It seems (see [https://twitter.com/pacollibehgjet/status/962750970022244352 twitter]) that the Kosovo foreign ministry is mobilising youth to edit Kosovo-related articles, possibly in view of the 10th anniversary of independence. This does not seem to be made in cooperation with Wikimedia. Please keep an eye open on eventual non-neutral changes on this and related pages in the coming weeks.--[[Përdoruesi:Dans|Dans]] ([[Përdoruesi diskutim:Dans|diskutimet]]) 11 shkurt 2018 19:41 (CET) == Ndarjet administrative == Ndarjet Administrative nuk jon ne gjendjen e tashme. Jon te ndar ne 7 Rajone (as vet spo i kuptoj bash sakt) shembull tek Targat edhe Gjykatat jon te ndar ne keto 7. Kurse me ligjin e 2008 se pavarsis te Kosoves jon te ndar ne 38 Komuna. Ktu ska spjegim ne ket faqe. Dhe si te rregulloj ne gjuhet te tjera kurse as ne shqip nuk jon mir!!! [[Përdoruesi:Illiry|Illiry]] ([[Përdoruesi diskutim:Illiry|diskutimet]]) 9 shkurt 2020 00:35 (CET) == Kosova dhe Republika e Kosovës == :Te nderuar artikulli eshte perpiluar gabimisht. Ketu behet fjale per perzierje konceptesh. Padoemos duhet qe te ndajme [[Kosova|Kosovën]] me [[Republika e Kosovës|Republikën e Kosovës]] si koncepte. :Eshte shume e qarte se Republika e Kosoves eshte krjuar kete vit (2008) dhe historia e saje nuk eshte aspak me e hershme, kurse Kosova si e tille si teritor dhe njesi kulturore e sociale eshte dicka tjeter dicka qe me sjelljet politike etj ka ndikuar ne krijimin e Republikes se Kosoves. ::Eshte gabim qe konceptet te perzihen ose qe me nje artikull te vetem per perfshihen dy teresi qe kan zhvillim te perbashket por kuptime te ndryshme. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 7 Korrik 2008 13:43 (CEST) == Gjuha zyrtare == :Getoar :Edhe shqipja eshte gjuhe zyrtare ne Maqedoni por kerkush spot vet dhe vetem maqedonishtja po shkruhet ne wikipedia maqedonisht, etj etj. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 19 Shkurt 2008 09:45 (UTC)) ::Ja shembuj: [http://en.wikipedia.org/wiki/Canada Kanadaja], [http://de.wikipedia.org/wiki/%C3%96sterreich Austria] etj Hello, I think there is a mistake on the map of Kosova geography. Shouldn't the link "Serbia" point to <http://sq.wikipedia.org/wiki/Serbia>, instead of Pashaluk of Belgrade? The article about Pashaluk of Belgrade is mostly about historical facts. The article about Serbia presents current facts about Republic of Serbia. == Informata per Kosoven == Tung. Dashta me than a bon me e dite se kush eshte moderator i wiki-it shqip edhe PSE nuk ka ma shume informata per Kosoven!!!? Psh ajo tabela ne anen e djatht nuk eshte e hapur por duhet me klikune Trego per me i pa te dhanat, kjo nuk ndodh gati ne as nje gjuhe tjeter, bash sot e vertetova! Pra ish kan mire me shkru ma shume per Kosoven SOT e te dhana ma te hollesishme per Kosoven dhe kryeqytetin tone Prhishtinen. Nese dikush me jep detaje se qysh kisha mujt me kontribu... e kisha ba me gjith qef! falm... lindi_xp përpara se me të kallxu, kallxom pse pi hekë fjeltë e të tjerëve ti? Kqyr edhe pak se nashta e kupton edhe PSE-në!!! --[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 31 Mars 2008 20:26 (UTC) == qka ka ndodh krejt teksti npjesen e djatht ? == == U RREGULLUA == U qudita qe ka disa dite qe teksti krejt delte nen tabelen KUTIAKosova... Mendova qe do ta permireson dikush, por kot. Tash e permiresova vet... pershendetje Përdoruesi:Lulezim == Hymni == Hymni Kosovës tani e ka emrin: Evropa, a ka mundesi me korigju? te fala --[[Përdoruesi:XXx kosovarian badboy xXx|XXx kosovarian badboy xXx]] 28 Qershor 2008 12:19 (CEST) == Commons == {{commonscat|Kosovo declaration of independence}} [[Përdoruesi:Evrik|Evrik]] 17 Shkurt 2009 19:35 (CET) == Ripunimi i artikullit == Të dashtun bashkautorë, Kam vendosur ta rishkruaj artikullin duke perdorur materialin ekzistues dhe duke shtuar burime te reja. Per momentin vetem sa e perfundova hyrjen, te cilin kujtoj se mund ta plotesoni ju--perkah permbajtja dhe vlera e jo perkah gjatesia, ju lutem. Tani do t'i sjell burimet per t'i vertetuar pikat e permendura. Shqetesimi im, nderkaq, mbetet pjesa e historise. Kujtoj se materiali qe e kemi ne dispozicion eshte shume i gjate dhe duhet te relegohet ne nje faqe te vechante per historine e Kosoves. Per qellimet e kesaj faqe, une do te perkthej sintezen time te historise se Kosoves qe e pata propozuar per Wikipedine anglisht--por per shkak te nacionalizmit te tepruar serb nuk e pati pare driten, perkunder permbajtjes se moderuar. Ju lutem, sillni sa me shume burime te reja dhe materiale qe mund te na vyejne gjate kesaj pune te gjate e te lodhshme. Eshte me interes qe sapo te zgjerohet puna, artikulli te kandidohet per listen e te perkryerve dhe te mos jete me i dyshimte perkah permbajtja. Ne e dime te verteten dhe administratoret e kesaj faqe nuk duhet te lejojne qe nje artikulli eventualisht i persosur mbi Republiken e Kosoves te sfidohet nga fashistet serbe. Po ashtu, gjatesia e artikullit dhe e seksioneve nuk duhet t'ia kaloje sasise se materialit qe ndodhet p.sh. ne Wikipedine anglisht per SHBA-te apo ndonje shtet tjeter me artikull cilesor. Artikulli, ashtu sich eshte tani, ka disa leshime drejtshkrimore ose me teper gabime shtypi, te cilave nuk kam mundur t'iu shmangem per shkak te kufizimeve teknike. Tani po perdor nje kompjuter biblioteke me tastiere spanjolle dhe me vone do ta perdor kompjuterin tim personal. Me te mira, —[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 30 Qershor 2009 00:02 (CEST) :Gjithashtu, do te doja opinionin tuaj rreth motos kombetare "Me punue âsht haram"!:-)--[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 30 Qershor 2009 02:04 (CEST) ::Pershendetje, ::ka kohe qe nuk kam punuar ne wikipedia, por prap po ndjehem mire qe shqiptaret po japin mundin e tyre per te arritur vlera kulturore edukative. ::;Sa i perket artikullit: ::Une qe ne kohen kur redaktoja aktivisht kisha shqetesim per kete artikull, sepse vereja se eshte '''fryre''' se tepermi. Pjesa e historise se Republikes se Kosoves nuk ka te bej me pjesen e historise se Kosoves, pra dua te them se historia e republikes se kosoves fillon me themelimin e ish Jugosllavise dhe si e tille duhet te analizohet, kurse historia e Kosoves si teritor i pandashem i trojeve shqiptare duhet te mos ndahet nga historia shqiptare sepse me nje fjal po perserisim material te njejt dmth '''Historia shqiptare ngerthen ne vete historine e Kosoves''', Kurse '''Historia e Republikes se Shqiperise''' dallon nga '''Historia e Republikes se Kosoves'''. ::Pra per hire te vertetes dhe paraqitjes reale e logjike historia e shqiptareve duhet ndare ne tre artikuj te ndryshem, pra nga koha Ilire gjer ne vitin 1913 paraqitet 1 histori e perbashket, pas kesaj kohe paraqiten 2 histori tjera ose mund te themi shume histori tjera ku merr pjes pjeserisht edhe historia e shqiptareve dmth Historia e Republikes se Shqiperise, Hitoria e Republikes se Kosoves, Historia e Republikes se Maqedonise, etj etj. ::Pra, une mendoj se vetem nje strukturim i till e qarteson artikullin, i rrit vlerat artikullit dhe e ben ma atraktiv, perndryshe historine e njejte qe tani eshte paraqitur e kemi tek historia shqiptare. [[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 30 Qershor 2009 10:49 (CEST) Puntor, kam pasur kujdes me dallue historinë e Kosovës si entitet politik prej historisë së popullit shqiptar. Megjithatë, kur flitet për Lidhjen e Prizrenit, Kosova ishte vetë Shqipëria. Prej qytetit të Prizrenit qeveriseshin gjithë ato treva dhe nuk mund ta shkoqisim këtë prej historisë së Kosovës. Po ashtu, edhe kur flitet për ecurinë që çoi në pavarësimin e Shqipërisë. Kam arritur deri te LIIB pak a shumë, por do të rikthehem për ta ngjeshur, plotësuar dhe pasuruar tekstin me shënime të reja dhe burime akademike. -- Me të mira, [[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 30 Qershor 2009 21:14 (CEST) Jo vetëm për Kosovën dhe Shqipërin, por për gjitha shtetet, unë mendojë që historia e tyre fillon me shpalljen dhe njohjen e tyre nga disa shtete që kanë rolin e fuqisë botërore. Nuk ka kuptim logjik të shkruhet për historin e shteteve para se ato të jenë shpallur si shtete. Kur e them këtë e themë në bazë logjike, teknike dhe në bazë të përvojës. Thjeshtë është për t'u qeshë kur lexohen wikipediat b.f. për historin e Beljikes, Hollandes, Gjermanisë etj. Për mua logjike është që historia '''ime''' ka filluara kur kamë lind, historia e parardhësve të mi është parahistoria ime. Për këtë për të gjitha shtetet logjike do të ishte që kjo farë '''para historia''' të ndahet në artikullin e veçantë ndërsa në seksionin e historis vetëm disa pika ekstreme të historis së shtetit d.m.th pas shpalljes së shtetit. --[[Përdoruesi:Kurreshtja|Kurreshtja]] 13 Korrik 2009 01:04 (CEST) :Po, e kuptoj shqetësimin tuaj. Prandaj e kam nisur historinë e Kosovës me krijimin e Mbretërisë Dardane.--[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 13 Korrik 2009 18:32 (CEST) == Obelisku "Newborn" == Një kritikë të vogël në lidhje me obeliskun newborn , nëse do të kishte një foto nga ana e përparme , sepse kështu nga pas duken si shkronja sllave ose ndoshta ashtu më duken mua.--[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]][[Figura:Peace symbol.svg|20px]] 14 Korrik 2009 00:51 (CEST) :Vërejtje me vend, Liridon. Fotografitë kanë qenë preokupimi gati më i madh për mua. Nuk jam ekspert i fotografisë e nuk më shkon për dore për të gjetur fotografi të mira, të cilat mund t'i përdorim. Ju lutem, ndërrojeni po gjetët ndonjë tjetër, ndërkohë që edhe unë do të përpiqem ta zëvendësojë. Po ashtu, kanë mbetur pa foto shumë seksione nëse mund ta vini re. Më duhet, gjithashtu, të shkruaj për kulturën, mediet popullore dhe kuzhinën kosovare.--[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 14 Korrik 2009 03:56 (CEST) == Dëftimet == Referencat ndoshta do të ishte mirë të futen në kutia me ramë lëvizës.--[[Përdoruesi:Kurreshtja|Kurreshtja]] 15 Korrik 2009 02:54 (CEST) * jobregdetar =>koninental * kamjen => pasuri * Klima e Kosovës ndikohet nga rrymat ajrore kontinentale, <u>të përcjellë</u> me dimra të ftohta me reshje të rënda bore si dhe vjeshta e vera të nxehta e të thata. * ... Kosovës shënon disa lumenj të rëndësishëm që e <u>lidhin</u> vendin me të gjitha detet e rajonit. (është fjala për lumenjë të lundrueshëm) * Kanali Ibër-Lepenc!? * specie = lloje * Janë të njohura një numër i madh vendbanimesh të tilla në territorin e sotëm të Kosovës, siç janë shpellat e Radacit dhe Karamakazit, si dhe shpella të tjera më të vogla. (trupimet (shkurtimet) e ndërpresin rrjedhëshmërin gjatë leximit) Nejse, po më duket kështu si është, është më lehtë të përkthehet në gjuhë tjera.--[[Përdoruesi:Kurreshtja|Kurreshtja]] 15 Korrik 2009 03:10 (CEST) :Nuk e di si shkon puna e referencave me rama levizes; ndoshta do te beje mire te ma shpjegoje. Nese ka nevoje te shtohet informacion, çdo perdorues eshte i mireseardhur ta beje kete. Ky nuk eshte artikull imi personal, edhe pse mund te duket si i tille. :Sa u perket ketyre verejtjeve: :#po e rregulloj fjaline rreth klimes; "te percjelle" nuk po flen e do te gjej nje shprehje tjeter :#fjala "jobregdetar" po me duket zevendesimi me i mire i fjales "landlocked" :#"kontinental" ka kuptim tjeter :#kamje/skamje, pasuri/varferi? e kam perdorur shume here fjalen "pasuri" :#lumenjte derdhen ne keto dete, por nuk na lidhin ne aspektin e transportit/komunikacionit; e rishkruajme :#shtoje, te lutem, ku e ka vendin, kanalin Iber-Lepenc! :#njeheresh, "specie" perdoret nga shkencetaret dhe nuk eshte plotesisht e njejte me fjalen "lloje" :#Kete paragraf rreth parahistorise e kam lene te paprekur siç ka qene me pare; mund ta redaktojme --[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 15 Korrik 2009 03:23 (CEST) Po pergjigjem shkurt qe te jem me i qarte dhe ta kursej kohen per pune. Jam shume i nderuar me verejtjen pozitive qe kam pranuar, nderkohe qe po perpiqem te bej perimiresime. Ka akoma pune per te bere; korrigjimi e lekturimi jane te domosdoshem dhe s'i kam kryer ende.--[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 15 Korrik 2009 03:31 (CEST) ::1. mirë ::2. ''kontinentale'' ka kuptimin edhe të klimës por edhe si vend pa bregdet. Sa e di une janë dy bregdetar dhe kontinental. Me dalje dhe pa dalje. Kontinetale me/pa - dalje. Kjo edhe e shpjegon pikën 5 ::4. mirë ::6. Nuk jam në gjendje. ::7. Lloji e plotëson qëllimin. Po bëhem si plakat në ndejë * Nga 1689-1870 ? * ... në bazë të marrëveshjeve për këmbim të popullsisë që ky vend kishte me shtetet ballkanike. (Sa e di nuk ka qenë vetëm këmbim i popullsisë por ka qenë e shprehur edhe në para) * kur për herë të parë u kërkua shpallja e Kosovës republikë të federatës (edhe '68 ) * një komplot kundër autonomisë së (jogurt revulucioni, jodemokratike=>puçi ka ndodhë në kuvend ) Po mungon ''Shtetrrethimi'' gjendja e jashtëzakonshme/ushtarake 1981-1983, 1985-1989, 1991-? * Shpallja e republikës 2 korrik, duhet të qitet në dritë loja (lufta) e përbashkët e politikanëve shqiptarë në rrethana të pabarabarta kundër Serbisë. Kjo ka bërë që të mos ketë tradhëtar me namë, siq është adet në këso rrethana. Kësaj dhe Lidhjes Demokratike duhet të i paraprijë në seksion pajtimi i gjaqeve. Në përfundim duhet nisur me ''marrveshjen me djallin'' për mbajtjen e shkollës shqipe. Fundi është sistemi paralel mbi themelet e arsimit, mjeksis dhe padëgjushmëris qytetare ndaj okupatorit. (Kamë lexuar për shumë lëvizje, jo pse jam shqiptar por me të vërtet ka qenë paket. Lëvizjes paqësore që ka shpërthye në kryengritje e është shëndru në luftë - i ka kalu gjitha fazat e lindjes së një shteti ) == Demonstratat e studentëve == Në artikull nuk është përfshirë në mënyrë adekuate një pjesë mjaft e rëndësishme e historisë më të re të Kosovës mendoj për demonstratat e vitit 1968 pastaj ato të vitit 1981 dhe në vitet në vazhdim, pastaj për grevat masive të viteve 1988-1990 etj--[[Përdoruesi:Armend|Armend]] 15 Korrik 2009 08:10 (CEST) :Vërejtjet tuaja janë me vend. Qëllimi im ka qenë që ta mbaj seksionin e historisë sa më të shkurtër, por prapë përfundoi më i gjerë sesa në rastet e shteteve tjera. Por, kujtoj se historia është ajo që e bën Kosovën të veçantë dhe duhet që brenda 2-3 fjalive shtesa t'i përfshijmë pikat që i përmendët ju. Personalisht, gjithçka që kam shkruar është pak a shumë nga kujtesa se nuk kam burime të mjaftueshme. Burimet në internet nuk janë të bollshme e as të besueshme. Njëherësh, kam edhe drojën se mos po jap informacion të pasaktë.--[[Përdoruesi:Getoar TX|Getoar TX]] 15 Korrik 2009 18:46 (CEST) == International Court of Justice advisory opinion on the legality of Kosovo's unilaterally proclaimed independence == Te lutem zoteri punetor, te perktheni artikullin : International Court of Justice advisory opinion on the legality of Kosovo's unilaterally proclaimed independence nga gjuha angleze ne shqip, ngase kam nevoje si une edhe te tjeret te jemi te informuar per procesin e kesaj qeshtje! Me Respekt Mergim Tahiri! == Statusi si shtet i pavarur == Sipas fjalisë së parë të artikullit, ''Kosova ... '''është''' shtet i pavarur në Evropën Juglindore''. Kjo fjali përfaqëson vetëm njërën pikëpamje të çështjes, ndërsa ana tjetër (që Kosova është një provincë autonome e Serbisë nën autoritetin e UNMIK-ut) nuk përmendet fare. Sipas rregullave të Wikipedisë, çdo artikull duhet të përfaqësojë temën në një mënyrë të paanshme, kusht që për momentin ky artikull nuk e plotëson. Nëse nuk ka diskutim mbi këtë pikë brenda një jave, unë do të filloj ta redaktoj artikullin që çështja e pavarësisë të përfaqësohet si një çështje akoma e diskutuar, siç realisht akoma është, pavarësisht se pjesa dërrmuese e redaktorëve të Wikipedisë Shqipe janë dakord për pavarësinë. --[[Përdoruesi:Hajenso|Kenji Yamada]] 25 Dhjetor 2009 06:10 (CET) :Së pari, përmendet edhe fakti që Serbia e kundërshton (paragrafi i fundit tek hyrja), por nëse mendon që nuk e ploteson kushtin e paanshmërisë propozoji ndryshimet këtu, sepse artikulli është pranuar nga komuniteti këtu --[[Përdoruesi:Cradel|Cradel]] 25 Dhjetor 2009 18:47 (CET) ::Mendoj se tani mund te themi me fjale te plote qe kosova eshte shtet i pavarur, sepse u njoh dhe nga gjykata e Onu. == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2827207 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250213035716/https://caa.rks-gov.net/anp-adem-jashari-ka-sherbyer-me-shume-se-4-milion-udhetare-gjate-vitit-2024-19-me-shume-se-ne-vitin-2023/ për lidhjen https://caa.rks-gov.net/anp-adem-jashari-ka-sherbyer-me-shume-se-4-milion-udhetare-gjate-vitit-2024-19-me-shume-se-ne-vitin-2023/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 gusht 2025 03:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2865894 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231010113341/https://gazeta-shqip.com/artikull.php?id=36779 për lidhjen http://www.gazeta-shqip.com/artikull.php?id=36779. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 tetor 2025 18:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2869819 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110910002134/http://www.albasoul.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1490 për lidhjen http://www.albasoul.com/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1490. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 nëntor 2025 20:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2880360 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170421070235/http://www.kosovothanksyou.com/statistics/ për lidhjen http://www.kosovothanksyou.com/statistics/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090703091439/http://www.kosovothanksyou.com/statistics/ për lidhjen http://www.kosovothanksyou.com/statistics/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130508113344/http://www.osce.org/kosovo për lidhjen http://www.osce.org/kosovo. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 dhjetor 2025 05:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kosova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976143 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.letersia.fajtori.com/Letersi/E_Vjeter/Pjeter_Bogdani/index.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 11:57 (CEST) rlpf1svczjit6vgmg7dm9u0uu3a8gp2 Diskutim:Skënderbeu/Arkivi 1 1 291695 2981305 2723333 2026-05-17T04:16:14Z MajavahBot 122738 U arkivuan 2 diskutime nga faqja [[Diskutim:Skënderbeu]] 2981305 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == A jemi në Wikipedia Shqip apo Wikipedia Serbisht? == E pashë se e kishe shtuar një seksion për emrin, ndoshta përkthyer nga Wikipedia anglisht dhe ajo që vrejta ishte se burimet për gjoja emrin sllavisht Durad apo Djorde ishin nga akademia jugosllave e shkencave. Nuk e di a e ke parasysh se ne artikullin anglisht kane ndikim shume te madh redaktuesit serbe dhe greke. Nuk e kuptoj pse na sillni burime serbe te akademise se shkencave te jugosllavise e cila gjithmonë ka qenë kundër popullit shqiptar në përgjithësi dhe kundër shqiptarëve të kosovës në veçanti. Nuk mund t'i ndalojmë t'i fusin burimet e tyre në Wiki Anglisht por nuk kemi nevojë t'u japim hapësirë në Wiki Shqip, kur ata nuk e bëjnë një gjë të tillë në wiki Serbisht ose greqisht Edhe pjesën hyrëse me disa pasazhe fyese e të pareferencuara, me sigurinë më të madhe të shkruara nga sllavët e kishte përkthyer për mrekulli dhe e kishe futur në artikullin shqip. Vlen të përmenden dy fjali të pareferencuara që bien më shumë në sy, njëra ku Skënderbeu paraqitet si shërbyes i turqve, venedikasve dhe Napolit, dhe tjera ku lufta e shqiptarëve kundër osmanëve quhet "kryengritje". Pa marrë parasysh se je admin do t'i rikthej mbrapsht gjitha ndryshimet tua.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 24 shtator 2017 21:02 (CEST) :Të gjithë ndryshimin nuk mund ta kthesh. Kontestoji ato fjali apo paragrafe që mendon se duhen larguar. Unë do të kthej ndryshimin dhe tjetër herë hap diskutimin para kthimit. Edhe si përgjigje pyetjes tënde në Wikipedia shqip jemi, por jo në Wikipedia Nacionalkomuniste Shqiptare. --[[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:23 (CEST) ::Diskutimin e kam hapur para se ta ktheja. Dmth sipas teje nese nuk eshte konform propagandes serbe qenka "nacionalkomuniste" shqiptare, apo jo?--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:25 (CEST) :::Më trego rreshtat ky propagandohet serbizmi?--[[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:28 (CEST) ::::Më trego rreshtat ku thashë se propagandohet "serbizmi" edhe trego çka qenka ky farë "serbizmi"--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:30 (CEST) :::::Sipas teje rreshtat: ...i cili i shërbeu Perandorisë Osmane në vitet 1423–43, Republikës së Venedikut në vitet 1443–47, dhe së fundi Mbretërisë së Napolit deri në vdekjen e tij Pas largimit nga shërbimi osman, ai udhëhoqi një kryengritje kundër Perandorisë Osmane në atë që sot është Shqipëri dhe Maqedoni. janë propagandë serbo apo jo. Sa i përket serbizmit, është ideologji nacionaliste që promovon vlerat e të qenurit serb, të përhapjes së kultures serbe, dhe zgjerimit teritorial, gjegjesisht arrtitja e krijimit te Serbise se Madhe.--[[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:37 (CEST) Përdoruesit nacionalistë serbë dhe grekë i ke me bollëk nëpër faqet shqiptare në enwiki dhe shihi faqet e diskutimeve e kupton se kanë ndikim në ata artikuj. Edhe këtu do të vinin po ta dinin gjuhën, madje i kanë krijuar llogaritë dy nacionalistë serbë të tillë. Sa për propagandën serbe, e ceka qartë se përdorimi i burimeve të Akademisë së Shkencave të Serbisë ose Jugosllavisë që datojnë nga koha e Sllobodan Millosheviçit nuk është i mirë, nuk janë të besueshme. Më parë i preferoj burimet "nacionalkomuniste" shqiptare sesa "ultranacional-shoviniste" serbe. Të paktën unë e shoh kështu, për përdoruesit tjerë nuk di. --[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:49 (CEST) :Do më duhet ta kthej fjalën "myslimanët osmanë" për shkak se fjalia trajton luftën lindje-perëndim, dmth rezistena e Evropës së krishterë nga osmanëve myslimanë ose myslimanëve osmanë, në atë kohë njëjtë ishte. --[[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 24 shtator 2017 22:53 (CEST) Bëje të paktën "osmanët myslimanë" dhe shtoje një referencë se kështu si është, është e pareferencuar. Edhe të lutëm ke kujdes kur përkthen artikuj mbi çështje kaq delikate. E potencoj edhe njëherë, nacionalistët serbë dhe grekë nga obsesioni i tyre antishqiptar i futin hundët nëpër '''gjithë''' atikujt shqiptarë në enwiki, në mënyrë që t'i rishkruajnë sa më shumë që munden sipas bindjeve të tyre. Kemi literaturë shqiptare me bollëk e tendenca që kjo të shpallet "komuniste" e në vend të saj të mbështetemi në burimet e huaja më duket jokorrekte dhe nënçmuese ndaj historianëve tanë. --[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 24 shtator 2017 23:00 (CEST) ::Per fatin tone te keq, serbet dhe greket jane me te zhvilluar sa i takon anes akademike, jo vetem ne historiografi por dhe me gjere. Por nuk na takon te flasim per ate ceshtje por te shikojme tonen. Sa per shpalljen "komunist", ka dy dallime mes Skenderbeut te vertet qe luftoi per nje vend te vogel dhe qe ne ate kohe nuk perfshinte te gjithe shqiptaret dhe Skenderbeun e dyte, ate mitik e legjendar, te ngritur nga rilindasit por te ngritur edhe me shume nga historiografia komuniste, por ky artikull duhet te merret me ate te vertetin dhe me bemet e verteta te tija. --[[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 24 shtator 2017 23:09 (CEST) :::Grekët ndoshta janë më të zhvilluar për historiografi. Serbët historiografinë e kanë vegël të nacionalizmit të tyre, e për fat të keq disa historianë të huaj ushqehen edhe prej saj. Nuk është historiografia shqiptare aq zi e terr sa ç'bëhet.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 24 shtator 2017 23:22 (CEST) :::: Une nuk po lexoj burime historike ne kete faqe diskutimi qe konteston variantin e en.wiki-t apo minon burimet e perdoruna per variantin sllav te emrit Gjergj. Mund te pres, por nese nuk radhiten burimet qe mbeshtesin qendrimin "nacionalizma serbe" atehere do t'i rikthehem artikullit ne baze te stilit dhe burimit qe en.wiki ka dhe ndonjegja qe mund te verifikoj ne vete te pare. Ju pershendes--[[Përdoruesi:Hatake|S. Saiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 15 janar 2018 11:22 (CET) Nëse kthen material të pareferencuar që unë apo dikush tjetër e ka hequr, sidomos nëse është tendencioz, atëherë unë prapë do ta heq. Wikipedia Anglisht NUK mund të përdoret si burim. Për ato ndryshime që janë bërë ka dhënë miratimin edhe AT44 meqë nuk i preku, ndaj nuk e shoh të arsyeshme të ngjallësh një debat që ka mbaruar muaj me parë.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 15 janar 2018 11:30 (CET) :Miratimi (apo heshtja prej puneve qe ka ne realitet) i AT44 nuk m'pengon te kerkoj prova per qendrimin nismor te ketij diskutimi mbi artikullin. Artikulli tani ma terhoqi vemendjen, pasi rregullova Marin Barletin, po shoh qe qenka diskutuar pa kriteret minimale te diskutimit, vetem duke thene Beogradi eshte gogoli. Siç thashe, pres prova konkrete te dokumentueme qe burimet e permenduna jane ametodike dhe me ngjyresa nacionaliste-politike. Perndryshe do t'i permbahem en.wiki-it dhe burimeve te Shuflajt, Tallocit etj qe disponoj per fisnikerine arberore, te cilet persedysin qendrimin e atij burimi. --[[Përdoruesi:Hatake|S. Saiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 15 janar 2018 11:45 (CET) :I repeat [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Wikipedia_is_not_a_reliable_source this]. Sa për përdorimin e burimit të Akademisë Jugosllave të kohës së Sllobodanit, ta thashë që unë e AT44 menduam se nuk e ka vendin në artikull, ndaj të lus që të mos vandalizosh dhe mbi të gjitha mos të shkaktosh problemet e zakonshme si te ca artikuj tjerë. Gjithë të mirat.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 15 janar 2018 11:58 (CET) :Pres prova per ate this-in, AT44 dukshem t'u shpreh per nacionalkomunizmin, keshtu qe nuk te ndihmon ne kauze. Siç te thashe, burime autentikisht miqesore ndaj mesjetes arberore e permendin çeshtjen e kancelarive ne gjuhen serbe qe kishin. Po pres prova autentike per qendrimin tand ndaj burimeve serbe, jo me keto "Akademia e Sllobodanit" e "Beogradi gogol", por '''fakte'''. Perndryshe them se i qendrova mjaftueshem verejtjes qe m'bani Liridoni per t'u gjinde ne faqen e diskutimeve, thjesht nuk pres amatorialitet prej njerezve jo te fushes dhe qe bajne rojen e tri-kater artikujve ne wiki.--[[Përdoruesi:Hatake|S. Saiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 15 janar 2018 12:29 (CET) ::Ta ripërsëris meqë vazhdon të ngulësh këmbë që të sabotosh sa më shumë artikuj ku unë shkel ose kam shkelur. Ndoshta mënyra si e kam parashtruar çështjën këtu ka qenë më tepër emocionale sesa duhet, megjithatë nuk do të thotë që e kam pasur gabim kur kam thënë që Akademia famëkeqe e shkencave të Jugosllavisë e asaj periudhe, '''nuk''' është burim i besueshëm. Në këtë rast, unë dhe AT44 jemi pajtuar që ai burim të hiqet. Kemi arritur konsensus dy veta. Ti je kundër. Mirë. Dy janë për heqjen, një është kundër. Nuk mund të arrijmë pajtim të plotë për çdo gjë në Wikipedia, dhe as nuk ekziston në Wikipedia e drejta e VETOS nga përdorues të caktuar. Nëse ke burime tjera TË BESUESHME "autentikisht miqesore ndaj mesjetes arberore e permendin çeshtjen e kancelarive ne gjuhen serbe qe kishin" atëherë urdhëro e shtoji. Për mua kjo është çështje e mbyllur (që në shtator). ::P.S. Se a jam unë "nacionalkomunist" (cfarëdo që i bie ky term) apo "nacionaldemokrat" nuk e përcakton ti.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 15 janar 2018 12:38 (CET) :::Siç te thashe [[Përdoruesi:Liridon]], ketu diskutimi degjeneron vetiu: kerkova prova dhe m'jepen dallavere te Beogradit gogol dhe Akademise se Millosheviqit. --[[Përdoruesi:Hatake|S. Saiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 15 janar 2018 13:56 (CET) ::::Nje koment i imi: Me Napolin kishte aleance me shume se mvartesi dhe kushdo qe e ka lexuar Traktatin e Gaetes dhe analizen qe i ka bere Athanas Gegaj ne vitet 1930 e kupton shume mire qe ishte nje aleance e jo mvartesi. Kurse Venedikut nuk i ka sherbyer kurre, bile ka pasur luftera te pergjakshme. Ne fund u be aleat me venedikasit per te luftuar turqit, dhe ne fund ishin venedikasit qe i shpetuan lekuren pasi ushtria e Sulltanit po e ndiqte (ne 1467). Pak muaj me vone (janar 1468) vdiq ne toka venedikase (Lezhe), venedikasit thane nga malarja, e gojet e keqija thone i helmuar nga venedikasit (kjo hipoteza e fundit nuk eshte vertetuar kurre). Po te thuash qe u ka sherbyer Napolit e Venedikut ne hyrje eshte jo vetem OR, eshte keqtrajtim i figures se Skenderbeut, pasi nuk eshte fare e vertete. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 15 janar 2018 23:03 (CET) :::::De jure ishte vasal i Napolit, de facto Napoli solli nje mekambes te parandesishem krahas autoritetit te GjK. Me Venedikut asht e kollajte me u pa bashkepunimi: Lidhja e Lezhes u ba ne zoterimet venedikase dhe vdiq po aty. Per helmimin ka dokumentacion ende ne shqyrtim e siper nga medievalisti Ardian Muhaj dhe studjuesi i historise Doan Dani. Ma vone kur Kastrioti u prish me venedikasit, ngaqe ishin makute te pangopun, i shkruente Papes qe ma pare ua leshonte zoterimet e veta osmaneve sesa venedikasve. Mesjeta asht ma pak bardhezi se c'na e ka paraqite historiografia nacionalkomuniste. --[[Përdoruesi:Hatake|S. Saiti]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 16 janar 2018 00:25 (CET) ::::::Nese ishte dejure vasal i Napolit dhe Athanas Gegaj, Fan Noli e Kristo Frasheri thone qe defacto nuk ishte, kush je ti qe e ve ne dyshim? Ka 1 shekull historiografi qe ka shqyrtuar Traktatin e Gaetes. Ti e thua vete qe mekembesi ishte komplet i parendesishem. Per Lidhjen e Lezhes qe u be ne zoterime venedikase ky s'eshte argument, dhe perseri, ku i ke burimet? Dhe pse ka rendesi se ku u be? Fakti qe Lidhja u be me pelqimin e Venedikut nuk do te thote qe Skenderbeu i sherbeu Venedikut. Italine e bene francezet, po Kavuri, Garibaldi etjere nuk cilesohen si "sherbetore te Frances" ne itwiki, perkundrazi si themelues te shtetit te tyre. I. Qemali ishte zv.kryeminister i Turqise, cfare do themi te biografia e tij qe Ismail Qemali i sherbeu Turqise duke bere Shqiperine? Nuk ka pike logjike dhe as mbeshtetje ne burime. Vura "CN". --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 16 janar 2018 19:07 (CET) ::::::{{ping|Hatake}} Liridoni ta tërhoqi vërejtjen se nuk ishe dashur të redaktoje fare këtu, e ti ia zhbëre redaktimin në mënyrë të paskrupullt. Po rikthen material të pareferencuar të larguar muaj më parë. Në fakt ti po zhbën komplet një redaktim timin nga shtatori, përkundër pajtimit të një përdoruesi tjetër, dhe po shton një burim nga SANU-ja. (!)--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 16 janar 2018 19:11 (CET) :::::::{{ping|Hatake}} Sill burime te faqja e diskutimit me faqe, e kuotim te plote se c'thone autoret e besueshem para se te editosh. --[[Përdoruesi:1l2l3k|1l2l3k]] ([[Përdoruesi diskutim:1l2l3k|diskutimet]]) 16 janar 2018 19:52 (CET) :::::::: [[Përdoruesi diskutim:1l2l3k]], burimin e ke ne fund te paragrafit (Anamali) per mvartesine e nenrenditur qe kishte nder pakte me shtetet e thena. Ndersa per emrin Gjuragj e Gjorgje ke gjuhetarin Iviq qe ne en.wiki radhitet bashke me te tjere, nder te cilet [http://www.rastko.rs/rastko-al/zbornik1990/gjovanovic-kastriot_l.php ky]. A po e sheh kund ta kontestoje ma nalt Udha kete burim qe ka perdore AT44 perveçse duke e ba Beogradin gogol? Gegajn nuk e kam ketu, Nolin meqe e kam per kollaj po ta citoj ne faqet 92-93 e pershkruen Traktatin e Gaetes: "''Skenderbeu dhe gjirinjte e tij duhej t'ja dorezonin principatat e tyre dhe Krujen nje nenmbreti te Alfonsit. Zotoheshin t'i paguanin ketij haraçin, te cilin u kerkonte Sulltani, posa t'i rifitonin me ndihmen e Alfonsit tokat, te cilat ua kishin zaptuar Turqit. [...] Si me Skenderbene, Alfonsi lidhi traktate edhe me Gjerq Arianitin, Gjin Muzhaqin, Pjeter Spanin, Gjerq Stres Balshen, Pal Dukagjinin, Muzhaq Thopine, Pjetrin e Himares, Simon Zenebishen dhe Carlo Tocco-n e Nartes. Me kete rrjete traktatesh u riorganizua Liga e kapedaneve shqiptare nene Alfonsin e Napolit me Skenderbene si Kryekumandar te kurores se Aragones. [...] Nje garnizon napolitan prej 100 ushtaresh katallane nene kumanden e nenembretit Ramon d'Ortofa mori ne dorezim fortesen e Krujes ne emer te Alfonsit per sy e faqe, dhe qendroi atje gjer pas vdekjes se Skenderbeut. Pas viktorjeve te tij (Sk), ky i dergonte Alfonsit, si njefare tributi, flamure, kuaj dhe rober Turq. Asnje gjurme haraçi me para nga ana e Skenderbeut per Alfonsin nuku gjendet ne arshivat Napolitane. [...]''" E dhane kjo lehtesisht e ilustrueshme, ama formalisht siç thashe ma nalt ishte vasal. Noli sigurisht qe komenton qellimin e nendheshem te Gaetes "ta gatitte fushen per nje kryqezate", dhe thote qe konditat e traktatit nuk u zbatuan literalisht. Frasheri te njejtat te dhana perdor, shihe ne en.wiki edhe [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Gaeta kete]. Udha ç'do te na citoje per te permbysur burimet e perdoruna si nga AT44 si kete te tanishmin? --[[Përdoruesi:Hatake|Mondvalsen]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 16 janar 2018 20:53 (CET) :"Gjuhetari Iviq" eshte hartues i [[Memorandumi SANU|Memorandumit shovinist të vitit 1986 të Akademisë Serbe]]. Nëse nuk e ke kapacitetin intelektual për të kuptuar pse një njeri i tillë nuk bën të konsiderohet burim i besueshëm, nuk mund të të ndihmoj. AT44 e kuptoi fort mirë pse ky njeri nuk bën të përdoret si burim dhe ai u hoq meqë ne të dy u pajtuam. Siç e thashë më parë, çështja e këtij burimi është mbyllur në shtator.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 16 janar 2018 21:15 (CET) :: Ç'lidhje ka firma ne nje memorandum qartazi politik me pasqyrimin te nje leterkembimi dhe trajten qe ka marre ai emer ne marredhanie me kancelarite e caktueme? Ne histori dhe gjuhesi (fushat ne te cilat asht perdore Iliq) a ka ndonje qendrim ksenocentrist kundrejt historise sone? Edhe standardi i shqipes politik ishte, ama Çabej si firmetar mbetet albanologu ma i madh e ma punetor. At44 u terhoq sepse nuk asht natyre konfliktuale, ti s'citove asgja, e as artikulli i memorandumit nuk e zezon kontributin shkencor te Iliqit. Po pres burime konkrete se pse nuk bajne elementet qe ne en.wiki jane referencue bollshem dhe aty ishte baza e te huajtunit menyren si me e ba ne shqip. Nese nuk sjell burime konkrete, jo llogje Kavaje, atehere pres prej [[Përdoruesi diskutim:1l2l3k]] te te ftilloje, sepse une s'kam nge me u marre me ty ma. --[[Përdoruesi:Hatake|Mondvalsen]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 16 janar 2018 21:39 (CET) ::{{ping|1l2l3k}} Ti ore nuk mirrke vesh shqipen. Je prindi i AT44 ti që ditke pse është pajtuar me mua ai?. Të dashur adminë, {{ping|Liridoni}}{{ping|1l2l3k}} A është faji im që nuk arrij ta sqaroj qartë, apo është faji i tij që nuk merr vesh?--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 16 janar 2018 21:46 (CET) ::: Shqip nuk han ti: te jane '''kerkuar burime''' qe ne krye te diskutimit, '''burime!''' Ti sill burimin qe ia zhben kontributin e X emri te cituar ne en.wiki, siç te citova Nolin, dhe nuk ka pse te zgjatet kjo. Por nese pasqyrohen trajta e emrit neper leterkembime nga burimet serbe, te cilat s'kemi prova t'i quejme albanofobe atehere nuk do t'i shoh biografine secilit. Siç i merr emri trajten venete ''Zorzi'' dhe askush nuk po e ben gogol Venedikun. Vepra eshte ajo qe na duhet. Pra, po ta perseris: sill '''burimin''' se pse duhet te hiqet, argumentoje me te njejten fushe ekspertize, jo ku ka hedhur firmen, se s'jemi ketu t'i bejme gjyqin kujt e as Iliqit, prej perceptimesh virtuale. Po e pres te shkretin burim, Anamali eshte burim i pranuar, Barleti po ashtu, keshtu hiqju vesit te zhberjeve kompulsive. ::: Kthimi qe i ke ba pjeses qe asht vasal asht abuzim e vandalizem i joti sepse e ke shtrue diskutimin sa per me e la gojen dhe mbasandej ke ba faktin e kryem. Andaj pres te te ftillojne.--[[Përdoruesi:Hatake|Mondvalsen]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 16 janar 2018 22:00 (CET) ::::Une s'kam bere agje gabim. Une e kam heqe ne shtator nje pjese, AT44 i ka kthyer prape ato qe ka menduar se nuk duhet te hiqen dhe rezultati ishte konsensus i dy personave. Nuk e dinim ne te dy se ka cuar zoti i madherishem te derguar ne Wikipedia e nuk ben tua bejme fjalen dy. Ti po vandalizon duke menduar se vetem ti je ketu ne Wikipedia, ti cakton rregullat, ti e ke fjalen e fundit ne gjithcka. Permbaju vendimeve te Kuvendit, edhe verejteve te Liridonit edhe mos zhbej redaktimet e mia si robot.--[[Përdoruesi:Udha|Udha]] ([[Përdoruesi diskutim:Udha|diskutimet]]) 16 janar 2018 22:04 (CET) :Nuk shoh asnje konsensus, shoh dike qe u terhoq sepse nuk kishte kohe te humbiste me diskutues te palogjikshem. Ti nuk solle asnje burim, vetem gogolizove. Kjo asht e gjithe çeshtja, sill burimet perkatese dhe flasim. Nqs nuk ke burime kunderthenese, nuk kane pse te hiqen. --[[Përdoruesi:Hatake|Mondvalsen]] ([[Përdoruesi diskutim:Hatake|diskutimet]]) 16 janar 2018 22:07 (CET) == Emri Gjergjin e rrëmbyen dhe atje ia vune emrin Skenderbe.Ai filloi te sterviteshe dhe diet pas dite,javë pas jave,muaj pas muaj dhe vit pas viti ai filloi ta mbronte vete veten.Ai nuk ia donte ndihmen askujt.Ai ishte Gjergj Kastriot Skenderbeu. == Miku i Skenderbeut == Nga zbulimet e fundit është zbuluar se Gjergj Kastrioti Skënderbeu kishte një mik shumë të afert i cili quhej Gafurr Hasani.Ai ka lindur në Itali por ka prejardhje shqiptare.20 vitet e jetës i kaloi ne Azi kurse pjesën tjetër të jetës e kaloi ne Shqipëri.Ai i ndihmonte Skërnderbeut për të thurrur plane kundër sulmeve osmane.Gafurr Hasani ishte një nga arsyet kryesore për betejat e fituara shqiptare.Ai gjithashtu ishte një historian dhe një dijetar i madh.Njohurit e tij në mjekësi shpëtuan qindra ushtarë të lënduar.Ai përdorte mjekësi tradicionale indiane dhe këtu njohuri i fitoi kur ishte në udhëtim në Indi dhe në Arabi.Disa burime tregojn se Hasani ishte një arkitekt i cili ishte pjesë e shumë tempujve në Azi. Keto janë të dhënat e vetme të gjendura nga artefaktet.--[[Speciale:Kontributet/185.67.177.80|185.67.177.80]] 23 prill 2019 21:04 (CEST) --[[Përdoruesi:Aaaabubu|Aaaabubu]] ([[Përdoruesi diskutim:Aaaabubu|diskutimet]]) 15 prill 2019 22:18 (CEST) == Kërkesë redaktimi më 23 prill 2019 == Miku i Skernderbeut Nga zbulimet e fundit është zbuluar se Gjergj Kastrioti Skënderbeu kishte një mik shumë të afert i cili quhej Gafurr Hasani.Ai ka lindur në Itali por ka prejardhje shqiptare.20 vitet e jetës i kaloi ne Azi kurse pjesën tjetër të jetës e kaloi ne Shqipëri.Ai i ndihmonte Skërnderbeut për të thurrur plane kundër sulmeve osmane.Gafurr Hasani ishte një nga arsyet kryesore për betejat e fituara shqiptare.Ai gjithashtu ishte një historian dhe një dijetar i madh.Njohurit e tij në mjekësi shpëtuan qindra ushtarë të lënduar.Ai përdorte mjekësi tradicionale indiane dhe këtu njohuri i fitoi kur ishte në udhëtim në Indi dhe në Arabi.Disa burime tregojn se Hasani ishte një arkitekt i cili ishte pjesë e shumë tempujve në Azi. Keto janë të dhënat e vetme të gjendura nga artefaktet.--[[Speciale:Kontributet/185.67.177.80|185.67.177.80]] 23 prill 2019 21:03 (CEST) == Për redaktuesit == [Nertil Murati - Më 9 Dhjetor 2020] I - Historia E Skenderbeut (Gjergj Gjon Kastrioti 1405 Maj 06 - 1468 Janar 17). N.B. - Sipas meje (N.Murati 1985 Dhjetor 06, Shqipëri, Vlorë,Poro) Gjergji nuk kishte asnjë lidhje farefisnore me ndonjërin prej të huajve që thoshin se ishin fqinjët tanë. Vetëm se ai ishte qytetar Italian nga ana e Nënës; Viola Tripaldës (dhe jo "Vojsava" ~ Emër i ndryshuar në Zllavisht, dhe Jo-Sërbisht, duke qënë se kjo e fundit ende nuk ekzistonte). Pas vdekjes së Skënderbeut, ç'do gjë që kishte të bënte me të u ndryshua. Artikulli thirret Skënderbeu dhe çdo shpjegim i dukurive (veprime,tubime, jehona, etj) e gjëra të tjera që kanë të bëjnë me Skënderbeun por jo vetëm me të, mund të spjegohen në artikuj përkatës. Barletit e shumë të tjerëve nuk ju kanë dalë bollë librat e sedelmo neve një faqe. Për këtë shkak këtu shkruhen gjërat që kanë dikekt lidhje vetem me Skenderbeun, jeten e tij dhe jo me grupet bujare, kuvendet, principatët apo ku ta di unë, që ai udhëhiqte. Nëse doni të shkruani gjërsisht sikurse Barleti është projekti për këtë punë [http://sq.wikibooks.org/wiki/Faqja_Kryesore]. Në këtë artikuj duhet përmendur dhe jo shtjelluar dukurit, dhe personat me të cilët lidhet veprimtaria e tij.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Shkurt 22 04:09 (UTC) Upss!!! edhe gjërat duhet të emërtohen në mënyrë pak ma shkencore. Kuvendi i Lezhës, Lidhja Shqiptare e Lezhës, Kuvendi i Arbërit po një kuvend është edhe jam i sigur se ka dokumen të këtij tubimi në të cilin shkrunë si është emri zyrtar i dokumentit me siguri u konë një tip aty edhe i ka shkru këto sene për çata edhe ka mbijetu kjo vepër.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Shkurt 22 04:13 (UTC) ---- ------------------------------------------------------------------------------------------------- A duhet dënuar Skënderbeu se u përdor nga Enveri? Historiani Kristo Frashëri: Argumentet e mia kundër Schmitt-it Kristo Frashëri Jehona e monografisë Ndryshe nga monografitë e autorëve të tjerë evropianë, kushtuar Skënderbeut, të cilat në përgjithësi janë pritur në heshtje nga shqiptarët brenda dhe jashtë vendit, - trajtesa e historianit zviceran, Oliver Jens Schmitt, pati reagime në median shqiptare. Disa u solidarizuan me trajtesën, por më të shumtët nuk u pajtuan madje, e kritikuan përmbajtjen e saj. Ata që e kritikuan ndoqën traditën, pa na sjellë ndonjë gjë të re në fushën e studimeve skënderbegiane. Përkundrazi ata që u solidarizuan me shpërfytyrimin e Skënderbeut nga historiani zviceran, meritojnë të shqyrtohen ngjyrimet dhe arsyetimet e ngjyrimeve të shfaqura prej tyre. Kjo për arsye se kemi të bëjmë me personalitetin më të shquar që ka nxjerrë kombi shqiptar gjatë shekujve. Ka edhe një arsye tjetër. Me rastin e trajtesës së Schmitt-it, u vunë në qarkullim koncepte dhe perceptime ideologjike dhe metodologjike mbi Skënderbeun dhe mbi ngjarje ose procese të historisë së Shqipërisë. Me sa dimë, monografia e O. Schmitt-it mbi Skënderbeun pati reagime vetëm në shtypin e kryeqytetit. Jashtë Tiranës, botimi deri tani duket se ka kaluar në heshtje. Heshtja tregon se hapësira mbarëshqiptare ka vetëm një vatër kulture shkencore. Veç kësaj, edhe në kryeqytet reagimi ndaj monografisë me pretendime shkencore u kufizua kryesisht në radhët e "analistëve" të medias - të analistëve që nuk janë historianë. Në hapësirën mbarëshqiptare ka disa institute që merren me historinë e Shqipërisë. Ka gjithashtu një mori universitetesh, të cilat kanë departamente të historisë së Shqipërisë. Ka pra historianë skënderbegianë. Deri sot vetëm dy historianë kanë thënë se nuk pajtohen me këndvështrimin e historianit zviceran për Skënderbeun. Megjithatë, këtë heshtje e thyen deri diku "analistët" tanë të medias, të cilët edhe pse nuk janë historianë morën si zakonisht guximin të japin gjykime edhe mbi përmbajtjen e monografisë së përmendur. Tre prej tyre u entuziazmuan nga këndvështrimi i historianit zviceran; Ardian Klosi, Artan Lame, Fatos Lubonja. Ata e konsideruan veprën e O. J. Schmitt-it si një zbulim të ri shkencor. Si rrjedhim, ata kërkuan të hiqet dorë nga vlerësimi që ka shprehur deri tani historiografia shqiptare dhe botërore mbi Skënderbeun. Madje, këta shkuan aq larg sa e konsideruan historinë e deritanishme të Skënderbeut, në pajtim me O. Schmitt-in, një mit, për më tepër një mit të farkëtuar nga Enver Hoxha. Pra, nga vlerësimi i tyre lindi kështu një çështje e parrahur deri sot në historiografi: se Skënderbeu, ashtu siç e ka trajtuar historiografia shqiptare, rrjedhimisht dhe historiografia botërore, është mit dhe jo histori e vërtetë. Ky vlerësim ka prekur natyrisht jo vetëm historianët shqiptarë që janë ende gjallë, por ka ngacmuar edhe eshtrat e historianëve të vdekur, mbasi tani ata po mësojnë se janë mashtruar nga dokumente historike, të cilat flasin se Skënderbeu i trajtuar prej tyre qenka një mit, pra një përrallë dhe jo një histori e vërtetë. Ardian Klosi, në prapashpinë të trajtesës së O. Schmitt-it, të përkthyer prej tij, shkruan: "Oliver Jens Schmitt ka një stil mbërthyes për t‘iu afruar personazhit dhe ngjarjeve aq pranë, sa të bën të jetosh me to si në një vepër letrare a film me kontraste të fuqishme. Të gjitha këto na lehtësojnë rrugën drejt të vërtetave, për të cilat kemi aq shumë nevojë". Pra, nëpërmjet Schmitt-it, thotë ai, ne njohim Skënderbeun e vërtetë. Në intervistën që ai, Ardian Klosi, dha për gazetën "Shqip" (10 nëntor 2008, fq. 19), tha: "Janë një numër gjërash që na kanë bërë përshtypje, madje edhe na kanë tronditur. Por kryesorja, kam ndier gjithë kohës një si zemërim të heshtur: si ka mundësi që na i kanë mësuar kaq shumë gjëra mbrapsht? Të gjitha mbrapsht: marrja e Krujës, kuvendi i Lezhës, mosakordimi me Huniadin, i ashtuquajturi shtet i Skënderbeut, marrëdhënia e tij me mbretin e Napolit, marrëdhëniet me Aranitin, me Dukagjinët, me Venedikun, katastrofa e Beratit, deri dhe armët e përkrenarja që gjoja ndodhen në Vjenë. Të gjitha do t‘i gjeni të zbërthyera në mënyrë më të plotë, tërheqëse sa dhe shkencore, në librin e Schmitt-it". Nëse A. Klosit sapo lexoi veprën e O. J. Schmitt-it i kanë bërë përshtypje deri në zemërim të thellë njoftimet "e mbrapshta" që paska mësuar nga historiografia shqiptare, ne nuk ngurrojmë të shfaqim habinë tonë për këtë "analist", i cili me të lexuar një autor gjerman revoltohet, pa u thelluar, ndaj historiografisë shqiptare, të cilën me lehtësinë më të madhe, pa qenë historian dhe pa na sjellë asnjë argument të materializuar dokumentarisht, e hedh pa ngurrim në shportë. Është shumë interesant zemërimi që ai paska marrë ndaj Skënderbeut, i cili tani po mëson nga Schmitt-i se e paska marrë Krujën me dredhi me një ferman të rremë, gjë që dihet prej shekujsh. Ai kujton se lufta u bëka sipas kohëve, vetëm me heshta dhe shigjeta apo me pallë dhe me kordhë, apo me pushkë e me top, apo me avion e kryqëzor. Çuditemi si nuk e ditka se lufta bëhet dhe me mjete të tjera - me shantazhe dhe me krahëmarrje, me dredhi dhe me diplomaci, me sulm ballor, por edhe me kolonë të "pestë". Dredhia (në frëngjisht ruse de guerre) në të gjitha format e ka shoqëruar historinë e luftërave që kur ato janë shfaqur në histori, të paktën që nga Kali i Trojës dhe deri te Shërbimi Informativ i ditëve tona. Ardian Klosi gjithashtu thotë se me veprën e O. J. Schmitt-it kemi të bëjmë me një vështrim të ri të figurës së Heroit tonë, një vështrim që paraqitet në fushën e historiografisë për të parën herë (sic!). Në qoftë se këtë reklamë A. Klosi e nxori nga xhepi i vet ne po ia falim, sepse ai nuk është historian dhe nuk e ditka se ka historianë të tjerë që kanë shprehur, sikurse do të shihet, të tilla vegime romanceske. Nëse këtë reklamë e ka bërë me gjithë mend vetë zoti Schmitt, atëherë le të na falë për përshtypjen që ai na lë se nuk e njeh ose bën sikur nuk e njeh historiografinë skënderbegiane. Ndërkaq, nuk mund të rrimë pa thënë se një dëshmi të varfërisë kulturore të A. Klosit në fushë të historisë e ka dhënë vetë A. Klosi në sulmin që i bën zonjës Mira Meksi, e cila nuk u pajtua me këndvështrimin e historianit zviceran mbi Skënderbeun. Analisti ynë, A. Klosi, në vend që të përdorë argumente shkencore, i përgjigjet me një arsyetim banal se ajo zonjë i kundërvihet historianit zviceran nga inati që ka me përkthyesin (A. Klosin) se ky e paska kritikuar dikur në një çështje tjetër. Pra, ajo zonjë nuk e dashka autorin nga inati që paska me përkthyesin. O tempora! O mores! Sapo vepra e O. Schmitt-it doli në qarkullim, Artan Lame, analist i njohur nga rubrika bulevardeske "Shqypni Tavolinash"(!), pohoi se është tepër i kënaqur nga vepra e historianit zviceran, mbasi më në fund në sajë të tij ai thotë se e njohu Skënderbeun e vërtetë. Tani, shton ai, që mori vesh se Skënderbeu paska luftuar kundër dy sulltanëve si hakmarrës për vrasjen e të atit; tani që u bind se paska pësuar vazhdimisht disfata pas disfatash; tani që mësoi se Heroi ynë u braktis nga të gjithë zotërit e tjerë të Shqipërisë; tani që mësoi se e paska kthyer atdheun e tij në një grumbull gërmadhash; tani që sheh se kapedani shqiptar vdiq i braktisur nga të gjithë si refugjat në tokën venedikase - tani, përkundrazi, ai do ta dojë më tepër se më parë kur kishte mësuar në shkollë se Skënderbeu luftonte për lirinë e Shqipërisë, se kishte krijuar shtetin shqiptar, se nuk e dorëzoi asnjëherë kryeqytetin, Krujën dhe se me luftën e tij çlirimtare kishte mbrojtur qytetërimin evropian. A. Lame thekson ndër të tjera: "Në situatën mjerane në të cilën gjendet sot shkenca shqiptare në përgjithësi dhe shkencat albanologjike në veçanti, e shoh si dhuratë të perëndisë daljen e një gjermani të ftohtë që bie në dashuri me kombin tonë dhe t‘i kushtojë tërë jetën dhe studimet e veta". Më tej, "nëse dikujt Skënderbeu i Schmitt-it i duket si kaçak, ky pastaj është problemi i tij dhe jo i Skënderbeut".(!) Tri javë më vonë ("Shqip", 9 dhjetor 2008) A. Lame shfaqet aq tepër i entuziazmuar nga Skënderbeu i Schmitt-it, saqë turret me egërsi kundër lexuesve shqiptarë që nuk pajtohen me historianin zviceran. Këtë radhë ai shkruan: "Deri para se të lexoja Schmitt-in..., Skënderbeun e trajtoja paksa si një krijesë të largët, joreale, si një statujë mitike mbi gur. Schmitt-i ma zbriti nga shkëmbi, i shkriu bronzin që e kish ngrirë, ma bëri njeri prej vërteti, me halle e sherre, të mira të liga". Përsëri: O tempora! O mores! Nëse Schmitt-i e bëri Skënderbeun "njeri prej vërteti" ose nëse e ka shfronësuar si prijës, këtë do ta shohim më tej. Analisti tepër i njohur, Fatos Lubonja, shkon edhe më tej. Ai e përgëzon tej mase historianin zviceran që po e shkallmon mitin e Skënderbeut. Sipas Lubonjës, miti ishte i dobishëm në shek. XIX, në periudhën e Rilindjes Kombëtare, por që pas shpalljes së Pavarësisë u bë i dëmshëm, sidomos gjatë regjimit komunist, mbasi atë si mit e shfrytëzoi Enver Hoxha në interes të diktaturës komuniste. Si rrjedhim, thekson ai, Skënderbeu u shndërrua në një mit nacional komunist. Si i tillë, Skënderbeu, mendon F. Lubonja, e ndihmoi Enver Hoxhën të na rrëmbente lirinë, të na shtypte pa mëshirë, të na burgoste dhe të na internonte në masë, madje dhe të na vriste pa gjyqe. Për këtë arsye, përfundon analisti ynë, ne duhet ta "dekonstruktojmë" mitin e Skënderbeut (jemi kuriozë të dimë se ku e ka gjetur fjalën "dekonstruktim", mbasi e kemi kërkuar nëpër fjalorë, por nuk e kemi ndeshur). E marrim me mend se e ka përdorur në kuptimin destruksion, për shembje. Me këtë këndvështrim, F. Lubonja nuk e gëlltiti dot pohimin e Ismail Kadaresë, i cili, duke aluduar për veprën e O. Schmitt-it, tha: "Të çmitizosh figurën e Gjergj Kastriotit do të thotë të bësh sulm kundër konceptit të lirisë". Në të vërtetë, pohimi i shkrimtarit tonë të shquar, me ndonjë korrigjim, buron nga realiteti ynë historik. Është fakt tashmë i shuguruar nga shekujt në shkallë ndërkombëtare se Skënderbeu me popullin e tij luftuan si kreshnikë për njëçerekshekulli me radhë për lirinë. Madje, lufta e tij për liri u bë shembull për të gjithë brezat e ardhshëm, jo vetëm për lirinë nga zgjedha e huaj, por edhe për lirinë nga shtypja e despotëve të brendshëm. Kaspar Hedio, një dijetar frëng, shkruante më 1537: "Në qoftë se nuk do të luftojmë si shqiptarët dhe në qoftë se princat nuk do të shquhen si Skënderbeu kam frikë se brenda një kohe të shkurtër do t‘i shkruajmë një epitaf lirisë". Veç kësaj, Skënderbeu nuk u shqua vetëm si Promete i lirisë nga zgjedha e huaj. Me shpirtgjerësinë e pashembullt për Mesjetën që ai tregoi ndaj bashkëluftëtarëve të vet kur e tradhtuan, ai u shqua edhe si një humanist i mirëfilltë. Në qoftë se E. Hoxha e shfrytëzoi Skënderbeun në interes të pushtetit të vet autoritar - përgjegjës nuk është Skënderbeu. Nuk ka më përse të dënohet Skënderbeu. Po të pranojmë këtë kriter të F. Lubonjës, atëherë duhet të dënojmë të gjitha ato figura të historisë së Shqipërisë që i ka lavdëruar Enver Hoxha, mbasi edhe ata duhet t‘i kenë shërbyer diktaturës komuniste. Veç kësaj, nuk duhet të harrojmë se Skënderbeun nuk e shfrytëzoi vetëm Enver Hoxha, por edhe shtetarë të tjerë shqiptarë, si Ismail Qemali, Fan Noli, Ahmet Zogu, po të doni edhe Benito Musolini, të cilët nuk mund të akuzohen kurrsesi për nacional-komunizëm. Fatos Lubonja nuk është historian. Kjo kuptohet, sepse ai flet me mllefe, siç flet një militant politikan. Historiani, kur gjykon ngjarje, zhvishet nga mllefet dhe i jep Cezarit atë që i takon Cezarit dhe e kritikon Cezarin atje ku ka gabuar. Që nuk është historian kjo kuptohet kur ai lëshon përcaktime të nxitura nga mllefi, si një ish i burgosur politik, sidomos kur flet për ngjarje të periudhës së regjimit komunist. Regjimi komunist ka mjaft mëkate për ta kritikuar dhe për ta dënuar, por ka edhe ngjarje të cilat nuk duhen medoemos nxirë apo denigruar. Edhe mëkatet, edhe meritat duhen argumentuar. Fatos Lubonja kritikon E. Hoxhën për mitizimin e Skënderbeut dhe e stigmatizon regjimin e tij si një regjim nacional-komunist. Por, nuk na shpjegon se ku qëndron mitizimi i Skënderbeut nga Enver Hoxha. Gjithashtu, nuk na shkoqit se ku qëndron karakteri nacional i regjimit të tij komunist. Nëse ai nuk është në gjendje të japë shpjegime se përse regjimin e Enver Hoxhës e quan nacional - komunist, të cilin e përsërit vazhdimisht me vend dhe pa vend - le të na lejojë ne t‘i themi se e ka gabim, - megjithëse ka rrezik që ai të përgjigjet me sulmet e tij emotive. Themi vend e pa vend mbasi duket se ai dhe jo vetëm ai, por edhe plot analistë të tjerë, nuk e kanë të qartë dallimin midis nacionalizmit dhe patriotizmit. Të dyja janë rryma, por me karakter ideologjik dhe përmbajtje politike të ndryshme. Nacionalizmi nënkupton rrymën ideologjike që synon të përfshijë brenda kufijve të shtetit kombëtar të gjitha trojet etnike shqiptare, madje edhe ato troje ku popullsia me përkatësi etnike shqiptare përbën pakicën. Jo vetëm kaq. Nacionalizmi nuk synon, por edhe përpiqet të realizojë me çdo mjet, pavarësisht nga rrethanat, bashkimin e mbarë trojeve etnike në një shtet të vetëm kombëtar. Përkundrazi, patriotizmi synon dhe lufton të mbrojë shtetin kombëtar shqiptar kur ai kërcënohet nga një fuqi e huaj ose synon dhe lufton të çlirojë atdheun kur ai është i pushtuar nga një fuqi e huaj. Këtu fillon debati nëse regjimi komunist kishte karakter patriotik ose racionalist. Filli për të zbardhur çështjen nëse regjimi komunist kishte karakter racionalist ose patriotik, na çon në vitet e Luftës së Dytë Botërore. Si në mbarë Evropën e pushtuar nga agresorët fashistë, edhe në Shqipëri, rezistenca kundër Italisë fashiste dhe Gjermanisë hitleriane kishte karakter patriotik, mbasi synonte çlirimin e atdheut dhe vendosjen pas çlirimit të një regjimi demokratik në Shqipëri. Edhe pse në krye të Luftës Antifashiste Nacional-Çlirimtare u vu Partia Komuniste, ajo nuk e humbi karakterin patriotik. Dëshmi është fakti se platforma politike që ajo shtroi nuk synonte as vendosjen e regjimit komunist, as nuk përmbante synime nacionaliste. Në të gjitha aktet themelore dhe anësore që dolën gjatë Lëvizjes Nacionalçlirimtare spikat jo ideologjia komuniste dhe autoritariste, por ideologjia patriotike dhe demokratike. Madje, një nga kritikat më të ashpra që i bëhej Partisë Komuniste Shqiptare nga kundërshtarët e saj të brendshëm ishte heshtja që ajo tregonte ndaj trojeve etnike që ndodheshin jashtë kufijve të Shqipërisë, pra për mospërfilljen e saj të parimit themelor të nacionalizmit shqiptar. Të gjithë partizanët që rrëmbyen armët dhe të gjithë dëshmorët që dhanë jetën, ishin të bindur se luftonin për çlirimin e atdheut dhe për vendosjen e regjimit demokratik. Si rrjedhim, Skënderbeu, i cili shërbeu si frymëzim historik i çetave patriotike rilindëse, mbeti burim frymëzimi edhe për partizanët e Luftës së Dytë Botërore. Këtë e dëshmon kënga e çetave rilindëse: "O trima luftëtarë, - o bij të Skënderbeut, - kërkoni ju shqiptarë - lirinë e mëmëdheut", - të cilën e këndonin dhe partizanët e Ushtrisë Nacionalçlirimtare. Puna e do që me çlirimin e atdheut nga zgjedha e huaj dhe me vendosjen në Shqipëri të regjimit komunist, parimisht Skënderbeu, krejt i huaj për doktrinën marksiste, nuk kishte përse të trajtohej si Hero Kombëtar. Por ai vazhdoi të shfrytëzohej edhe në atdheun socialist si burim frymëzimi. Përse? Pas luftës, Partia Komuniste e shfrytëzoi frymën patriotike kundër pretendimeve të qarqeve shoviniste greke, të cilat kërkonin aneksimin e trojeve jugore të Shqipërisë. Edhe orvatjet që ndërmorën fuqitë perëndimore për të përmbysur me anën e diversantëve regjimin stalinist në Shqipëri, Partia Komuniste i propagandoi si orvatje që synonin të preknin pavarësinë kombëtare të atdheut. Në këto rrethana, për të përballuar rrezikun e jashtëm, përveç sigurimit të aleatëve me peshë, siç ishte për disa kohë Bashkimi Sovjetik dhe krahas përgatitjes ushtarake, të cilat thithën pjesën më të madhe të buxhetit shtetëror, Partia Komuniste kërkoi ndihmë edhe te tradita patriotike shqiptare. Me fjalë të tjera, kërkoi ndihmë te historia në përgjithësi, tek ato ngjarje të veçuara, të cilat përmbanin karakter patriotik, siç ishin epopeja e Skënderbeut, Lidhja e Prizrenit, çetat rilindëse, shpallja e pavarësisë, Lufta e Vlorës etj. Mbi këtë truall ideologjik dhe politik lindi edhe historiografia shqiptare e pasluftës, e cila pajtohej me frymën patriotike rilindëse, e si rrjedhim nuk ka përse ajo të akuzohet si historiografi marksiste. Këtë karakter historiografia shqiptare e periudhës komuniste e ruajti deri në fund të regjimit punist. Madje, për hir të frymës patriotike, ajo vazhdon ta ruajë, me ndonjë përjashtim të rrallë, edhe sot e kësaj dite. Shkurt, akuza që i bëhet regjimit komunist si regjim nacional-komunist, nuk është e saktë, mbasi ai regjim nuk e shtroi asnjëherë platformën e bashkimit të mbarë trojeve shqiptare në një shtet të vetëm kombëtar. Nuk e shtroi jo se nuk e dëshironte bashkimin e mbarë trojeve etnike në një shtet të vetëm kombëtar, por se nuk kishte përkrahje ndërkombëtare për ta realizuar këtë synim. Rrethanat ndërkombëtare e detyruan Shqipërinë komuniste të qëndronte në mbrojtje - të mbronte vetveten. Dëshirën që kishte për të realizuar bashkimin shtetëror kombëtar, E. Hoxha e shfaqi në vitin 1968, jo siç thotë O. Schmitt-i me rastin e 500-vjetorit të vdekjes së Skënderbeut, por kur përkrahu publikisht demonstratat për të drejtat kombëtare që shpërthyen në Kosovë kundër shtypjes titiste jugosllave. Me fjalë të tjera, regjimi komunist shqiptar, i cili pretendonte se nga pikëpamja ideologjike mbështetej te parimet klasike të marksizmit, pra tek i ashtuquajturi "internacionalizëm proletar" dhe te zhdukja e kufijve politikë midis shteteve, - kaloi në të kundërtën. Nën shembullin e Bashkimit Sovjetik, edhe Shqipëria u mbyll në vetvete. Ajo u izolua aq tepër, sa kufijtë e saj u kthyen në mure kinezë. Kontaktet e Shqipërisë u bllokuan jo vetëm me vendet kapitaliste, por edhe me vetë vendet socialiste. Si rrjedhim, parimi themelor i "internacionalizmit proletar" - u shndërrua në një patriotizëm ekstrem. Kjo është arsyeja përse në fushën e trajtimit të historisë së Shqipërisë, ngjarjet patriotike shqiptare zunë vendin kryesor në ideologjinë politike të Partisë së Punës së Shqipërisë. Pra, historianët shqiptarë të periudhës komuniste, të cilët i trajtuan ngjarjet në bazë të kriterit patriotik, nuk ka pse të kritikohen për nacional-komunizëm. Nëse regjimi enverian ishte regjim nacional-komunist, këtë kritikë duhet ta bëjnë marksistët ortodoksë, besnikë të platformës së Karl Marksit dhe jo nacionalistët shqiptarë, të cilët duhet të fërkojnë duart nga kënaqësia që Enver Hoxha, pavarësisht nga regjimi komunist, nuk e dobësonte, por e forconte patriotizmin shqiptar. Fatos Lubonja e ka treguar në të gjitha shkrimet publicistike dhe në të gjitha emisionet e veta televizive se është një adhurues i paepur i lirisë. Të paktën këtë përfytyrim kemi ne për të. Por, kur vjen puna te Skënderbeu, ai nuk e çmon idealin e lirisë, për të cilën luftoi heroi ynë. Në këtë kontekst, nuk kuptohet përse ai turret si Gjergj Elez Alia kundër Ismail Kadaresë kur ky e identifikon me të drejtë Skënderbeun me lirinë. Ai do të kishte të drejtë nëse shkrimtari ynë i shquar do të kishte ngritur në mit një farkëtar të robërisë, siç ishte p.sh. Sulltan Murati II. Për fat të keq të Fatos Lubonjës, ai mbron Skënderbeun, këtë "kampion" të lirisë, siç e kanë quajtur me dhjetëra e dhjetëra historianë, shkrimtarë, filozofë, madje edhe politikanë evropianë perëndimorë. Ndoshta Fatos Lubonja shtyhet nga urrejtja që ai ka me të drejtë ndaj E. Hoxhës. Por "urrejtja" le të fokusohet ndaj E. Hoxhës dhe jo ndaj Skënderbeut, i cili nuk i ka asnjë faj. Me të drejtë N. Machiavelli thoshte se "urrejtja është një këshilltar i keq për njeriun e ditur". Si rrjedhim, kur F. Lubonja përfshin në luftën kundër miteve edhe Skënderbeun dhe kur kërkon atë që ai e quan "dekonstruktimin" e mitit të Skënderbeut, ai del jashtë kontekstit të pikëpamjeve të veta. Fatos Lubonja me të drejtë shkruan se miti i Skënderbeut është një konstrukt historik, i ndërtuar në një kohë të caktuar dhe në një kontekst të caktuar luftash dhe urrejtjesh nacionale. Për këtë arsye, ai është konstruktuar si mit disa herë. Herën e parë, si mit në emër të krishterimit, kur u mbiquajt "kalorës i krishterimit", kurse 2-3 shekuj më vonë u rimor në emër të nacionalizmit. Pastaj na degdis te historiania frënge Natalie Calyer, e cila përmend disa vegime politike të shfaqura herë pas here - herë si pro malazez, herë si antimalazez, herë si pro italian, herë si antiturk. Ato që thotë historiania frënge nuk kanë qenë lëndë e parë e historisë së Shqipërisë. Ato janë thjesht kuriozitete historike - janë vegime meteorike, ose episode të izoluara që s‘kanë lënë gjurmë në identitetin kombëtar të shqiptarëve, natyrisht as në nacionalizmin shqiptar, përfshi këtu edhe në të ashtuquajturin nacionalizmin komunist. Nëse duhet të "dekonstruktojmë" të ashtuquajturin mit të Skënderbeut vetëm se atë e shfrytëzoi Enver Hoxha për interesat e veta, atëherë duhet të "dekonstruktojmë" edhe të ashtuquajturin mit të Ismail Qemalit, apo të Abdyl Frashërit, Sami Frashërit, apo Luigj Gurakuqit, Isa Boletinit, apo Bajram Currit dhe të figurave të tjera të shquara të historisë së re të Shqipërisë vetëm se ato figura i ka shfrytëzuar Enver Hoxha për interesat e pushtetit të vet. Si do të jetë atëherë historia e Shqipërisë? Shembullin pra se si do të ishte në këtë rast historia e Shqipërisë na e jep, sipas F. Lubonjës, historiani zviceran O. Schmitt, i cili na e paraqet Skënderbeun si një komitaxhi që ka pësuar disfata pas disfatash, si një bir sllavi që i çoi malësorët në mjerim, si një dritëshkurtër që u mashtrua nga papët, si një "kapedan" që u braktis edhe nga shokët e vet dhe si një prijës që vdiq i vetmuar si refugjat politik në Lezhën venedikase. Si pasojë e vlerësimit që historiani zviceran i ka bërë heroit tonë, F. Lubonja pret që Skënderbeun hipur mbi kalë ta heqim nga sheshi qendror i Tiranës, sepse ashtu si e ka skalitur Odhise Paskali, shkruan ai, "del një luftëtar i egër mbi kalë, shumë i ndryshëm nga imazhi që ka qarkulluar në vendet evropiane: ai i një plaku të urtë e të ditur, njeri i armëve sigurisht, por edhe i qytetëruar dhe i formuar". Jemi kurioz të dimë se ku F. Lubonja i ka psonisur këto tipare, mbasi në sheshin qendror të kryeqytetit Skënderbeu i hipur mbi kalë i O. Paskalit (i cili nuk është i vetmi autor, por bashkautor me Janaq Paçon dhe Andrea Manon), paraqitet jo si luftëtar i egër, por si një kapedan në pozicion parade, pra në pozicion paqeje, kurse tani po mësojmë se Evropa e paska përfytyruar Skënderbeun si një plak i urtë e i ditur, njeri i armëve sigurisht, por edhe i qytetëruar dhe i formuar. Pra, Evropa nuk e paska përfytyruar Skënderbeun sipas tipareve që i jep O. Schmitt-i, si një kaçak apo komit, si një hakmarrës i egër për vrasjen e të atit, si një komitaxhi që bredh maleve për të shpëtuar kokën, por siç thotë me dorën e vet Lubonja, si një plak të urtë e të ditur, si një njeri i qytetëruar dhe i formuar. Të themi të drejtën, disa nga këto pohime tregojnë varfërinë që ka analisti ynë në fushën e metodologjisë shkencore të trajtimit të historisë, madje edhe paqartësinë që ai ka për rrjedhën e historisë së Shqipërisë. Kjo paqartësi të bie në sy në mënyrë të veçantë kur ai, këtë e them me keqardhje, e lidh mitin me identitetin kombëtar, lidhje kjo artificiale, e cila shpjegon se ai nuk e njeh, siç do të tregohet më tej, as përmbajtjen e mitit, as përmbajtjen e identitetit kombëtar. Gjithnjë sipas Lubonjës, meqenëse tani shqiptarët aspirojnë si dhe turqit për të hyrë në Evropë, duhet të mos i zëmë më në gojë luftërat që zhvilloi Skënderbeu kundër sulltanëve osmanë. Nuk dimë ç‘thonë për këtë këndvështrim vetë austriakët, të cilët siç po dëgjojmë nuk janë shumë të gatshëm për të pranuar Turqinë në lagjen evropiane. Vallë, historianët austriakë nuk i zënë fare në gojë luftërat e tyre heroike për mbrojtjen e Vjenës? Sipas F. Lubonjës, sot ka ardhur dita e bekuar që të ndërmerret fushata e "dekonstruksionit" të miteve nacional-komuniste, midis tyre edhe të mitit të Skënderbeut. Kjo do të thotë se ka ardhur koha të shemben edhe mitet e figurave të tjera të historisë kombëtare, duke e kthyer kështu historinë e Shqipërisë, Ruajna o Zot, në një histori çapaçulësh. Pastaj, duket se ka harruar atë që ka shkruar në një faqe, pasi në një faqe tjetër shkruan se çmitizimi i Skënderbeut nuk ka lidhje me historinë e shekullit XV, por me njohjen e historisë së shek. XIX, pra me tërë atë proces identitet-ndërtues në shek. XIX, që e nxori Skënderbeun nga historia nëpërmjet një procesi selektiviteti dhe e ktheu në mit e simbol. Nuk arrijmë ta kuptojmë se si pajtohet pikëpamja e Lubonjës, se "dekonstruktimi" i mitit të Skënderbeut nuk ka lidhje me historinë e shek. XV, me pikëpamjen që përmban trajtesa e O. Schmitt-it, i cili gjithë arsenalin e vet e përqendron në "dekonstruktimin", apo në shpërfytyrimin e figurës së Skënderbeut të shek. XV? Në një vend tjetër Lubonja thotë se nuk e ka fjalën për "dekonstruktimin" e figurës së Skënderbeut të shek. XV, as për mitin e Skënderbeut që u krijua në kohën e Rilindjes Kombëtare, mit që për atë kohë ai e gjen të argumentuar, por me "dekonstruktimin" e mitit të krijuar nga regjimi komunist(!). Më tej, ai shkruan gjithashtu se "shqiptarët, ndonëse me vonesë, filluan ta ndajnë mitin nga historia, gjë që përbën, shton ai, një hap përpara drejt njohjes". Kjo do të thotë se shqiptarët më vonë u shkëputën nga miti i Skënderbeut dhe u futën në truallin e historisë. Kur ndodhi kjo shkëputje? Ai lë të kuptohet se kjo shkëputje po ndodh tani, pas përmbysjes së regjimit komunist. Shprehësit e saj janë, sipas tij, ata që kërkuan një histori të Skënderbeut ndryshe nga ai që është trajtuar në regjimin komunist. Pra, një histori shkencore për kohën e Skënderbeut. Po ashtu një histori për ngjizjen e mitit të tij në kohën e Rilindjes, pastaj një histori tjetër të Skënderbeut të hartuar për kohën komuniste, më tej një histori të Skënderbeut për periudhën e demokracisë. Pra, deri këtu, të paktën katër histori të ndryshme për Skënderbeun. Kushedi, mund të dalë nevoja për një histori të Skënderbeut për shqiptarët e Kosovës, një tjetër për shqiptarët e Maqedonisë, ndoshta një tjetër për shqiptarët e diasporës. Kështu, lum Skënderbeu që do të ketë kaq shumë histori. == Data == Kur u marrë si pengë? Çfarë shkolle ka kry? Për cilen degë ka qenë i njohur (strategë, operues, taktikë) në perandorin Osmane? Cilët kanë qenë kundërshtarët e tij në luftat më anën e P. Osmane? Kur e ka marrë titulin Beg, Iskender (pas ciles betej)? Kur ka vendos me u kthy në atëdhe si? dhe pse?. Çfar marrveshje ka bo edhe në cilat dokumente munet niri mi gjetë ato marrveshje? Kur u shpall Princ i Arbëris?. Konë e ka pasë bashkpuntorë të afërt (''Trimi i mirë me shokë shumë'')? Qysh i ka përforcu pozitat strategjike dhe politike (me konë u marrë veshë)? Çka ka dashtë Sulltani prej tij (nënshtim total, tatime, ...)? Çka ska pranu ai (kurgjo)? Sulmi i parë, dytë, tretë osmanë (shkruje qitu ->[[Rrethi i parë i Krujës]], [[Rrethimi i dytë i Krujës]]) kur ka fillu dhe si ka përfunduu (fitore)? Kuj i ka ndihmu në Itali edhe pse (dikuj po, bo vaki e ka pas shokë)? Kur u shpall Hero Kombëta? Kur u shpall "Mbrojtës i Krishterizmit" para vdekjes pas vdekjes? etj. Kush u metë edhe kush oshtë sot trashëgimtarë (bile sipas letrave)? Mos i difshe mes merrni me shkru, po kqyrni e shkruj najku tjetër ku duhet e jo mi futë tonat këtu. Nuk oshtë libër këtu po vetem një Faqe. Propozim Pasi të gjithë shqiptart kanë dëshirë të shkruajnë për Skenderbeun, kisha propozuar që kjo faqe të lidhet e zbrazët ose të përpilohet ashtu si duhet (deri atëher vetëm me foto) dhe të shërbej si burim i të dhënave për historin shqiptare. Nuk është e para herë që ata shkruajnë për gjëra tjera e që në fakt kanë lidhje të ngusht me personalitetin e Skënderbeut mirpo shumë gjëra kanë lidhje më personalitet të tilla e një faqe nuk mund të barrtë të gjitha për shkaqe teknike.--[[Përdoruesi:Dan|Hipi Zhdripi]] 2006 Shkurt 22 07:18 (UTC) == Redatuesi i parë == '''Tung!'''<br/> I nderuari redaktor, kjo është fleta e diskutimit për artikullin '''Skenderbeu'''. Anëtarët e Wikipedias të dëshirojnë mirëseardhje. Për të u inkuadruar më lehtë në rrjedhat e Wikipedias dhe për ta rritur efektin e punës tënde, të kishim sugjerua të shfletosh fletat: për punë [[Stampa:Ndihmë|Ndihmë]] dhe për çështje rreth projektit [[Stampa:Administrata|Administrata]]. Ndoshta kjo në fillim kushton pak kohë, por kjo kompensohet brenda një kohe të shkurtë. Mos harro Wikipedianët janë punëtor vullnetarë dhe ndihmojnë me gjithë dëshirë, për këtë mos nguro e shtro pyetjen. '''[[Wikipedia:Kuvendi|Kuvendi]]''' GJERGJ KASTRIOTI SKENDERBEU KRUJA CITY all right reserved, Keto shenime historike u shkeputen nga historia e Shqiperise e shkrimtarit Z. Tajar Zavalani. I pari autor i jetëshkrimit të Skënderbeut ka qenë Martin Barleti, i cili jetonte në nji kohë me fatosin tone kombëtar. Barleti ishte nji prift katolik nga Shkodra që pat rastin me njoftë disa nga prijësit luftarak t'asaj kohe, të cilët I kallzuen gjithçka dinin mbi trimnit dhe fitoret e të parit të tyne, Gjergj Kastriotit. Ai kishte pasë gjithashtu mundësin me studjue dokumentet zyrtare të arkivit të Venedikut, ku kishte shkue me jetue mbas pushtimit të Shkodrës prej Turqve. Biografin e Skënderbeut ai e shkrojti në gjuhën latine dhe e botoi në Romë në fillim të shekullit të XVI. Nji shekull ma vonë, G.Bienuni, nji prift italian nga Brescia, gjeti nji tjetër biografi të Skënderbeut të shkrojtun prej nji auktori anonim prej Tivari, të cilin Imzot Fan Noli e pagësoi Tivarasi. Dorëshkrimi origjinal i veprës së Tivarasit, që mbante datën 1480, ka humbë përjetë dhe njifet vetëm nga referencat dhe citatat që përmban libri i Biemmit "Istoria di Giorgio Castrioto Scander-Begh". Nji burim i tretë origjinal mbi jetën e Skënderbeut asht Gjin Muzaka, i cili ishte nga familja sunduese feodale e Beratit dhe luftoi krahpërkrah me Skënderbeun. Ai jetoi në Shqipni edhe 11 vjet mbas vdekjes së heroit t'onë dhe mandej u vendos në Napoli. Atje shkrojti "Historin dhe trashëgimin brez mbas brezi të familjes së Muzakëve", ku kallzon historin e Skënderbeut si nji gja që ka dishmue ai vet. Në shekullin e XIX, dijetarë të kombësive të ndryshme, tue lanë menjianë veprat e shumta që ishin shkruejtë gjatë dy shekujve të maparshëm, u kthyen përsëri në burimet origjinale që ishin mbyllë në arkivat e Vatikanit, Venedikut, Raguzës dhe Stambollit. Zbulimet e tyne kanë shtie nji dritë të re mbi jetën dhe veprat e Skënderbeut. Disa e përmendin në vepra të përgjithëshme dhe fort të gjata që shkruejtën mbi shekullin e zaptimit të Balkanit nga Turqët. Disa të tjerë si Anglezi Clement Moors, Francezi Camille Paganel, Gjermani Z. Pisko, shkruejtën biografi të gjata të Skënderbeut. Por punën ma të madhe dhe ma të vlefshme e bane eruditët Thalloczy, Jireçek dhe Shufflay, të cilët mblodhën së bashku dhe botuen nji koleksion dokumentash që përbajnë nji vepër monumentale mbi Shqipnin e asaj kohe. Ma në fund, iu erdhi radha Shqiptarve. Mbas luftës së parë botnore, Imzot Fan Noli botoi "Historin e Skënderbeut", e cila gëzoi menjiherë nji popularitet të jashtëzakonshëm dhe u mësue gadi përmendsh nga nxanësit e shkollave në atdheun e lirë. At Martin Sirdani mblodhi dhe botoi gojëdhanat e popullit mbi Skënderbeun. Më 1937 Thanas Gegaj i parashtroi Universitetit të Louvain në Belgjikë nji thezë doktorati në gjuhën frengjishte me titullin "L'Albanie et l'invasion turque au XVëme siëcle". Kjo u botue në formë libri me shpenximet e Universitetit. Mbas luftës së dytë botnore, pikërisht më 1947, Fan Noli botoi nji histori të Skënderbeut në gjuhën anglishte. Kjo asht nji vepër shkencore e nji niveli shum të naltë, sidomos për shënimet kritike mbi veprat e auktorve të shumtë që kanë shkruejtë mbi Skënderbeun, ashtu edhe mbi personalitetet dhe ngjarjet historike që kanë pasë lidhje me epopën tone kombëtare. Dobija ma e çmueshme e kësaj vepre qëndron në orvatjen e auktorit me dallue faktet nga legjendat dhe paragjykimet. Mjerisht, tue dashtë me interpretue ngjarjet historike mbas theoris marksiste, Imzot Noli sikur mundohet me e futë Skënderbeun në kallëpin e nji shefi gueriljesh të kohës sonë. Nga ana tjetër tue dashtë me korrigjue nji tregim të Barletit që i duket i gabuem, ai jep nji versjon të tijën që prish ndoshta nji legjendë, por nuk duket ma i bindëshëm. Sidoqoftë, unë nuk kam pasë, as mjetet, as kohën me i studjue vet burimet origjinale. Prandaj e them menjiherë se ky kapitull asht bazue në veprat e Imzot Fan Nolit dhe të Thanas Gegajt me farë pak shtesa ose ndryshime nga burime të tjera. Kthimi ne Kruje Gjergj Kastrioti, që muer famë me mbiemrin Skënderbe, ishte djali ma i vogël i Gjon Kastriotit, kryetari i nji prej familjeve princore ma të fuqishme të Shqipnis së Mesme. Gjergj Kastrioti lindi në Kruje më 1405, mbas biografis së Barletit, më 1412 mbas mendimit të Fan Nolit. Legjenda popullore, që u thur mbas gojëdhanës, thotë se e ama, Princesha Vojsava, kur priste fëmijën pa në andërr se i dha jetë nji dragoi që ishte i madh sa e tanë Shqipnija dhe përpinte Turqët me shumicë. Gjergji kishte, kur lindi, shenjën e nji shpatë në krahun e djathtë. Që i vogël ai tregoi nji interesim të çuditshëm për armët e luftës dhe i pëlqente me luejtë si ushtar me vllaznit dhe me djemt e tjerë të moshës së tij. Mbas disfatës që pësoi nga dora e Turqve më 1423, Gjon Kastrioti u detyrue me i dërgue Sulltanit si peng të katër djemt e tij. Barleti shkruen se Gjergji ishte vetëm 6 vjeç. Kurse shifrat që dhamë ma sipër tregojnë se duhet të kenë qenë 18, domethanë nji djal që kuptonte nga bota dhe që nuk mund të asimilohej* krejt në ambjentin e ri të Oborrit të Sulltanit. Biografët ma të vjetër janë dakord se Skënderbeu kaloi gadi 20 vjet si peng në duert e Turqve para kthimit të tij dramatik në Krujë më 1443. Domethanë se ishte nji burrë i pjekun 38 vjeç kur ngriti flamurin e luftës së shenjtë kundër shkelësit otoman. Tue shkelë zotimin që kishte dhanë, Sulltan Murati detyroi të katër djemt e Kastriotit të pranojnë fën muhamedane. Mandej, iu ndërroi emnat tur quejtë Gjergjin Isqender-Bej, që u kthye shqip në Skënderbe. Ky asht një emën simbolik që iu dha Skënderbeut për kujtim të Lekës së Madh, tue qenë se nuk ekziston ndër emnat muslimane. Në oborrin e Sulltanit Skënderbeu u vue në shkollën e kadetve të Pallatit. Përveç truqishtes ai mësoi edhe disa gjuhë të tjea dhe sidomos italishten. Arti i luftës zgjoi interesimin e tij ma të madh. Porsa ishte në moshë me përdorë armët, ai u çque në lojnat ushtarake në mes të gjith vërsnikve të tij. Shpata ishte arma e tij ma e preferueme, dhe vrapimi maj kalit sporti që i pëlqente ma tepër. Nga pamja fizike ishte i gjatë, me nji trup të derdhun prej statuje, me sy që shkëlqenin nga gjallnija dhe zgjuetija dhe nji hijeshim burrnor të mahnitshëm. Sulltan Muratit i kishte ba përshtypje shkathtësia e tij mendore dhe mjeshtërija e përsosun në garat me armë. Ai e muer me simpathi dhe e la të jetonte, ndërsa vllaznit e tij duket se u mbytën në nji mënyrë që nuk dihet mirë. Skënderbeu u ba komandant kavalerije në ushtërin otomane dhe muer pjesë në disa luftra të Sulltanit n'Evropë dhe n'Azi. "Në rrethimin e nji fortese n'Anadoll, - shkruen Fan Noli, - Skënderbeu, si Leka I Madh, u ngjit majë murit, ngriti sanxhakun dhe hyni i pari në qytet". Mbas çdo spedite Skënderbeu kthehej ngadhnjyes dhe sillte n'Edrenë robër dhe plaçkë pa masë. Fama e tij rritej dita-ditës; ushtërija e adhuronte; komandantët e tjerë e kishin zili. Ndërsa Skënderbeu ishte në oborrin e Sulltanit, lufta kundër Turqve vazhdonte akoma në Shqipni. Sikur e pamë, më 1432, Andreja Topija korri nji fitore të madhe, e cila pat si pasojë nji kryengritje të përgjithëshme prej Shkodre në Gjinokastër. Tri ushtëri të tjera që Sulltani dërgoi kundër Shqipnis tre vjet me radhë u shkatërruen dhe u kthyen në Edrenë pa e krye qëllimin. Suksesi ua shtoi guximin Shqiptarve, të cilët sulmuen garnizonin turk të Gjinokastrës. Atëherë Sulltani dërgoi nji ushtëri të zgjedhun ndën komandën e Isak Beut nga Shkupi. Shqiptarët u kapën në mes të dy zjarreve dhe pësuen nji disfatë të plotë. Megjithatë, orvatja e Turqve me zaptue Beratin me 1438' u përpoq në nji rezistencë shqiptare të pathyeshme. Duket sikur Gjon Kastrioti kishte qendrue larg këtyne luftrave tue respektue detyrimet që kishte marrë kundrejt Sulltanit. Prapseprap, kur vdiq në vitin 1443, Sulltan Murati nuk ia dijti për nder qëndrimin e tij korrekt dhe të paanshëm, por aneksoi menjiherë principatën e tij dhe dërgoi nji guvernator turk në kështjellën e Krujës. Skënderbeu, i cili kishte mbetë si I vetnu trashëgimtar i shtëpis së Kastriotve, u helmue fort nga kjo pabesi. Ai u betue me vehte se nuk do të linte që kjo grabitje të kalonte pa dënim dhe se do të çkëpuste pronat e familjes nga thonjtë e uzurpatorit. Rastin e volitshëm për të prue betimin e tij në vend Skënderbeu e gjeti më 1443. Ai ishte tue marrë pjesë në nji speditë ushtarake drejtue kundër Kristianve t'Evropës, të primun prej Vojvodës së Hungaris, Jonash Hunjadi. Beteja ndërmjet të dy ushtërive u zhvillue në Konovicë afër Nishit. Skënderbeu, i cili komandonte nji krah të ushtëris turke, pushoi së luftuemi dhe Hunjadi duel fitues. Skënderbeu, i cili kishte ba mend me u kthye në atdhe për të librue tokat arbnore, detyroi qatipin e Sulltanit me i dhanë nji ferman për guvernatorin e Krujës që t'i dorzonte kështjellën. Porsa mërrijti në Krujë, Gjergj Kastrioti u kthye në fen e të parve dhe proklamoi luftën e shenjtë kundër invaduesve muhamedan. Ky epizod dramatik i kthimit të Skënderbeut në Krujë, asht përshkrue në historin e Barletit dhe asht përjetsue në vjershën "Skanderbeg" të poetit amerikan Longfellow. Peshkop Fan Noli shpall se epizodi i kthimit të Skënderbeut në kështjellën historike asht pjella e imagjinatës së Barletit. Pikpamja e tij asht se, mbas kapitullimit të Gjon Kastriotit, Skënderbeu qëndroi pranë babes së tij dhe vetëm kohëmbaskohe shkonte me luftue për Sulltanin në krye të nji fuqije shqiptare. Kët thezë të rë Imzot Fan Noli e zhvillon në historin anglishte të Skënderbeut që botoi mbas lufte. Po të jet e vërtetë kjo, atëherë del se Skënderbeu nuk u muer peng nga Sulltan Murati. Kurse të gjith auktorët e asaj kohe thonë me siguri se Skënderbeu kaloi disa yjet në oborrin e Sulltanit. Vet Fan Noli nuk e mohon drejtpërsëdrejti kët fakt. Them fakt, sepse përdryshe nuk shpjegohet se si Gjergj Kastrioti muer mbiemnin Isqender dhe titullin bej që ishte atëherë nji gradë në hjerarkin e ushtëris otomane. Nji tjetër pike që mbetet e pashpjegueshme në thezën e Imzot N.olit asht se si Skënderbeu kaloi njizet vjet në Shqipni mbas mundjes së Gjon Kastriotit dhe nuk muer pjesë në luftrat që u zhvilluen në tokën arbnore. 1 vetmi korrigjim me vënd që Fan Noli i ka ba historis së Barletit asht se, kur u muer peng nga Sulltani, Skënderbeu nuk ishte nji çilimi i vogël, por nji djal i rritun në votrën atnore, i cili kishte kuptue tragjedin e atdheut të sulmuen dhe të mposhtun nga nji fuqi e huej. Asht rasti me theksue se qysh kur shkrojti historin e Skënderbeut në gjuhën amtare, Fan Noli u ba dishepulli I doktrinës së Karl Marksit. 1 hutuem nga enthuzjazmi për kët fë të rë politike dhe shoqnore, Peshkop Noli mundohet me futë historin në kallëpin e dogmave të thata marksiste mbi luftën e klasave, determinizmin ekonomik, etj. Në konceptin materialist të historis që predikojnë dishepujt e Marksit nuk ka vënd për ndjenja patriotike dhe për heronj kombëtar, jeta e të cilve asht përzie me legjendë, mbasi për marksistët historin e bajnë "masat". Por derisa Imzot Noli nuk ep prova ma bindëse, na do të preferojmë kallzimin e Barletit mbi kthimin e Skënderbeut në Krujë. Skënderbeu në mes të Turqve dhe Venedikut Mbasi ngriti flamurin kuq e zi mbi kështjellën e Krujës dhe shpalli luftën e shenjtë kundër invaduesve mysliman, Skënderbeu shtini në dorë pikat e forta të principatës së Kastriotve ku Sulltani kishte vendosë garnizone ushtarake të përhershme. Randësin ma të madhe në mes të tyne e kishte Stefigradi, në kufinin linduer të Shqipnisë, që shërbente si nji kullë vëshgimi për të diktue afrimin e ordhive anmike, të cilat aviteshin gjithnji nga ai drejtim. Të gjith Turqët dhe Shqiptarët që ishin kthye muhamedanë u ftuen të pranojnë fen Kristjane. Ata që refuzuen Skënderbeu urdhnoi që të griheshin pa mëshirë. Kjo ishte e para gjakderdhje që i dha shkëndijë luftës 25 vjeçare që Skënderbeu bani kundër dy Sulltanve osmanlli. Nji valë e bujshme enthuzjasmi në tanë Shqipnin shoqnoi kthimin e Skënderbeut në Krujë. Fama e tij si nji prijës i madh ushtarak kishte ra në veshin e çdo Shqiptari, malcor a fusharak, i madh a I vogël, i pasun a i vorfën. Kjo ishte arma e tij ma e fortë, mbasi ai kuptonte se nji bashkim i ngushtë i të gjith Shqiptarve ishte i domosdoshëm për me iu ba ballë me sukses hyryshit të ordhive turke që nuk do të vonoheshin mbas gjith atyne që ndodhën. Gjergj Kastrioti iu bani nji thime të parve të kombit për të bashkue fuqit për nji qëllim dhe ndën nji komandë të vetme. Kushtrimi i tij u ndigjue dhe nji kuvend kombëtar u mblodh në Llesh, që ishte ndën sundimin e Venedikut. Në kuvënd muerën pjesë krenët e familjeve ma të fuqishme shqiptare, ndër të cilët ma të çquemit ishin: Pal Dugjakini, Pjetër Shpati, Gjergj Ballsha, Andrea Topija, Theodor Muzaka, ashtu edhe Stefan Cërnojeviç i Malit të Zi. Ata u mblodhën më 2 Mars 1444 në kathedralën e Shën Kollit dhe formuen Lidhjen e Princave Shqiptar, tue zgjedhë njizanit Skënderbeun si kryekomandant. Çdo antar i Lidhjes rezervoi të drejtën me caktue numrin e ushtarve që do t'epte si kontribut drejt qëllimit të përbashkët. Ndërsa Skënderbeu kishte likuidue garnizonet turke në tokat e principatës së Kastriotve, kështjella dhe qytete të tjerë të Shqipnis ndodheshin akoma ndën okupatën e anmikut. Kjo bahej sambas rregullave të luftës mesjetare, kur nji prijës lokal, i cili kapitullonte përpara Sulltanit, detyrohej me pague nji haraç të përvitshëm, me i dhanë peng nji a ma tepër pjestarë të familjes së tij dhe me pranue vendosjen e nji garnizoni turk në nji qytet ose kështjellë të principatës së tij. Kur Gjergj Kastrioti proklamoi luftën e shenjtë kundër Sulltan Muratit, garnizone turke kishte në Vlonë, Kaninë, Gjinokastër, Berat dhe Elbasan. Ndërsa në Shqipni u organizuen fuqit për ndeshjen supreme me nji anmik që nuk dinte me u ndale, ne shtetet fqinj kishte marre fund gadi krejt çdo rezistence e orgamzueme Qysh me 1389, Serbia ishte ba nji provincje otomane me Despotin Gjergj Brankoviç si vasal te Sulltamt, te cilit i ishte dhane dy djem si peng dhe te bijen si grue. Bullgaria kishte pushue me qene nji mbretni e pamvarun qysh me 1393, kur kryeqyteti i saj Ternova kishte ra ne duert e Turqve Stambolli vet ishte nji qytet gadi I rrethuem Nga Oborn i tij ne Edrene Sulltam i diktonte Perandont se çfare politike me ndjeke Kur perandon Jani I Vin Paleologu zgjodhi si trashegimtar te mpin Kostandin, Sulltam u informue dhe çfaqi pelqimin e tij Kostandinit, i cili u ba Perandori i fundit i Bizantit, ishte ne at kohe Despoti i Morës, ku memzi po qendronte ne fuqi, ndersa po e sulmomn Turqet nga nji ane dhe Pnncet latin te Greqis nga ana tjeter I vetmi udheheqes kristian qe luftonte kunder Turqve ishte Jan Hunjadi I Hungaris Ai kishte perkrah kandidaturen e Mbretit Ladislav i III te Polonis, me qene edhe mbret i Hungaris Mbas instalimit te tij ne fronin e Shen Stefanit, Ladislavi kishte emnue Hunjadin Vojvode te Transilvanis dhe komandant te forteses se Belgradit Pikerisht gjate nji lufte te Hunjadit kunder Turqve, Skenderbeu gjeti rastin, sikunder e pame ma nalt, me u kthye kunder Sulltanit. Boten Kristiane te Perendimit e perfaqesonte ne Shqipni Venediku qe okupcnte skelat e Tivarit, Ulqinit, Lleshit dhe Durresit Qysh diten e pare qe Turqet shkelen kambe n'Evrope, venedikasit filluen me ba nji politike me dy faqe mbas tradites se Dandolos, tue synue vetem e vetem mteresat e tyne egoiste Qendrimi I Republikes se Shen-Markut gjate Kuvendit te Lleshit ilustron ma se mirit ket politike oportuniste qe kishte per parim me i la duert kur punet shkonin keq. Venedikasit lejuen qe Kuvendi te mbahej ne toke te tyne per te dhane pershtypjen se ishin ne favor te luftes kunder Turqve Ata derguen observues per te pa se ç'u vendos gjate Kuvendit, por refuzuen me marre ndonji detyrim konkret per me lu ndihmue Shqiptarve Pa u trondite nga qendrimi i dyshimte I Venedikut, Skenderbeu u kthye ne Kruje dhe filloi menjehere pregatitjet ushtarake per sulmet nga lindja qe priteshin or'e cast. Sulltan Murati e priti lajmin e "dezerhmit" te Skenderbeut si nji ofeze personale qe duhej ndeshkue pa vonese. Ai ishte i bindun se nji spedite ushtarake nden komanden e gjeneralit te tij ma te zotin do te mjaftonte per te likuidue "rebelin Isqender" qe i kishte shpalle lufte me nji guxim te marre. Ne Qershor te vitit 1444 nji ushten turke prej 25 000 vetesh, shumica kalores, u nis nden gjeneralin Ali Pasha per me I dhane fund "rebelizmit" te Shqiptarve Por pa kalue shum kohe, Sulltan Murati muer haberin se ushteria e Ali Pashes ishte sulmue befas dhe shpartallue nga trimat e Skenderbeut ne nji lugine te Dibres se Poshtme Beteja, sado e shkurte, kishte qene e rrepte tue i shkaktue anmikut 7000 te vrame Nga ana e Shqiptarve te vramit ishin afro 2000 dhe po ai numur te plagosumsh Si thote Barleti, ne at shesh lufte luanet u ndeshen me luane Kjo fitore e pare e Skenderbeut pati nji oshetime te madhe ne mbare Evropen Knstiane Papa Eugjen i IV, Mbreti Ladislav i Hungans e Poloms dhe Duka i Burgonjes Filip le Bon e brohonten me enthuziasem NjI I derguem fuqiplote i Hungaris u nis per ne Kruje me lidhe nji aleance me mbretin pa kunore te Shqipnis. Rasti ma i pare per bashkepunim ne luftë të forcave kristiane u paraqit para mbarimit të vitit 1444. Jani Hunjadi dhe Mbreti Ladislav i III ishin tue luftue me Turqët në skelën Varna të Detit të Zi. Skënderbeu u ba gadi me u shkue në ndihmë aleatve të tij, mirpo Despoti I Sërbis, Gjergj Brankoviç, ndaloi kalimin e ushtëris shqiptare nëpër tokat e tij. Ai vuni si shkak armëpushimin për dhjet vjet që ishte nënshkrue në mes të Hungaris dhe Sulltanit në Czegedin më 12 Korrik 1444. Në bazë të atij traktati Murati i II i kishte njoftë si sundimtar në principatën e tij. Kurse i dërguemi i Papës Kardinal Cesarini e kishte bindë mbretin Ladislav me e shkelë armëpushimin. Atëhere Polonija dhe Hungarija i shpallën luftë Perandoris Otomane. Sulltan Murati, i cili ishte tërheqë nga jeta aktive, u kthye me vrap në Edrenë dhe muer komandën e ushtëris turke. Beteja u zhvillue afër Varnës. Armata Kristiane pësoi nji disfatë dërrmuese dhe Kardinali Cesarini bashkë me mbretin Ladislav mbetën të vramë në sheshin e betejës. 1 pikëlluem nga pamundësijë me mbajtë premtimin, Skënderbeu i dha nji mësim Despotit Brankoviç tue ba kërdin në tokat serbe pranë kufinit. Të vetnut në botën kristiane t'Evropës që e muerën me sy të keq fitoren e Skënderbeut qenë Venedikasit. Ata u trembën se mos Gjergj Kastrioti bahej prijës i gjith Kristianve të Perëndimit dhe kërcënonte ma tepër se vet Sulltani dallaverat dhe kombinacjonet* e tyre tregtare jo shum të pastra. Për të evitue nji gja të tillë Doga I Venedikut filloi negocjata me Turqët për të shtie në dorë Vlonën dhe Gjinokastrën. Sikur nuk mjaftoi kjo, Venedikasit gjetën sebep nga një përleshje ndërmjet dy familjeve princore shqiptare për me I shpallë luftë Skënderbeut, i cili iu dha nji dackë të shëndoshë në betejën e Drinit më 23 Korrik 1448. Doge i banë apel Sulltanit, i cili dërgoi menjiherë nji armatë në Shqipni. Kësaj Skënderbeu ia ndreqi hesapin në gusht po t'atij viti. Nji paqe e mballosun u nënshkrue vitin tjetër, kurse për pak Venediku do të kishte humbë të gjitha posedimet e tij në Shqipni. Skënderbeu muer premtimin se Republika e Shën Markut do t'i paguente nji subvencjon të përvitshëm prej 1400 dukatë dhe nji hua prej 1500 dukatë për të marrë pjesë me Hunjadin në luftën kundër Turqve. Ky farë armëpushimi, jo shum I sigurtë, vazhdoi deri më 1463 kur Venediku vet ishte në luftë me Turqët dhe, tue pasë nevojë për krahun e pathyeshëm të Skënderbeut, vrapoi me firmue nji aleancë me të. Aleanca me Mbretin e Napolit Prej vitit 1444 e tutje Sulltani dërgoi mot për mot kundër Skënderbeut nji ushtëri turke ndën komandën e njanit apo tjetrit prej gjeneralve të tij ma të mirë. Te gjith u mundën me nji rregullsi të pagabueshme para se me mërrijtë deri në Krujë. Ma në fund, më 1450 Murati i II vendosi me u nisë vet në krye të ushtëris për me i hanger kryet këtij kapiteni të nji populli malcorësh që guxonte me i ba luftë sundimtarit ma të fuqishëm t'asaj kohe. Kështu u ba rrethimi i parë i Krujës ndën komandën e vet Sulltanit të perandoris Otomane. Ai kishte prue me vehte metalin për të shkrie topa në vënd. Gjylet treqind kilshe ranë si breshër kundër mureve të kështjellës, mbasi komandanti, kont Urani, refuzoi me përbuzje nji ultimatum* me u dorzue. Bombardimi i furishëm bani efektin dhe muri i kalas u çpue në nji vend. Yryshi I ushtëris turke me u futë mbrenda u ndal përpara murit të krahnorve Shqiptare. Muej me radhë Sulltan Murati nxiti ushtarët e tij me zaptue reduktin e fundit të rezistencës shqiptare, por më kot. Turqët duhej të mbronin vehten nga sulmet e trimave të Skënderbeut që kishin zanë pozitë në malet përmbi kështjellën dhe nuk e linin anmikun të merrte frymë, të gruponte fuqit, të sillte ushtëri dhe material dhe të pregatiste mësymjen. Nërkaq, Venedikasit banin pare tue iu shitë Turqve ushqim dhe municjon. Në dëshpërim e sipër, Skënderbeu ofroi me iu dhanë Krujën po të vinin me i ndihmue atij në vend që me ndihmue anmikun. Por ata thanë se tregtija me Turqët iu leverdiste ma tepër. Prapseprap ndihma e venedikasve nuk e shpëtoi Sulltanin nga disfata. Mbas pes muej orvatjesh të pafrytëshme Sulltan Murati ngriti rrethimin e Krujës dhe u kthye në kryeqytetin e tij. "Kështu mbaroi, shkruen Falmrayer, - akti i parë i tragjedis shqiptare". Tue ndjekë gjurma-gjurmës Turqët që po tërhiqeshin, Skënderbeu u kthye triumfalisht në Krujë. Ishte e para here qysh prej kohës së Sulltan Osmanit, që nji ushtëri turke thyhej në luftë tue pasë në krye vet shefin e Perandoris. Skënderbeu muer famë si gjenerah ma i madh i botës kristiane. Ai kishte dalë fitues kundër nji ushtërije dhjet herë ma të madhe dhe që ishte pajosë me artilerin ma të mirë t'asaj kohe. Triumfi i Shqiptarve kishte kunorëzue gjashtë vjet luftime të parreshtuna, por humbjet në njerëz ishin shum të mëdha. Me mija Shqiptarë ishin vra në luftë ose masakrue, shum krahina ishin shkretue nga anmiku që tërhiqej. Skënderbeu kishte nevojë të ngutëshme për ndihma, për me iu ba ballë sulmeve të tjerë që nuk kishin për të vonue. Pikërisht n'at kohë të kritikëshme disa nga pjestarët ma të fuqishëm të Lidhjes Shqiptare e lanë në baltë fatosin kombëtar, tue dezertue kush në Turqët, kush me Venedikasit. Vetëm pjestarët ma të ngushtë të familjes i qëndruen besnik Skënderbeut. Gjergj Kastriotit nuk i mbetej rrugë tjetër veçse me gjetë aleatë të tjerë jashtë Shqipnis. Ai iu drejtue Mbretit të Napolit, Alfonsit të V, i cili ishte anmik I Osmanllive dhe i Venedikut. Kësisoj, Italija e Jugut u përzie edhe nji herë në historin e Shqipnis. Në nji kapitull të maparshëm kallzova se si Papa Urban i IV ftoi të vëllan e mbretit të Francës, Karlin Anjou (Anzhu), me i shkue në ndihmë kundër mbretit të Siçiljes dhe Napolit, Manfred, që ishte prej shtëpis mbretnore gjermane Hohenstaufen. Në Kallnuer 1266, Papa Klement i IV, pasardhësi i Urbanit të IV, kunorzoi në Bazilikën* e Shën-Pjetrit Karlin Anjou si mbret të Siçiljes. Ai kishte ardhë n'Itali në krye të nji ushtërije franceze, e cila mundi forcat mercenare të Manfredit në betejën e Beneventos. Karli hyni triumfalisht në Napoli dhe u suell si nji zaptues pa shkrupulla kundrejt popullatës vendase. Anmiqsija kundër tij shkoi tue u shtue. Në Siçilje, që ishte qendra e rezistencës, u organizue nji komplot për të prue në fuqi nji nga nipat e mbretit Manfred. Ky ishte mbreti i Aragonës*, Don Pedro, i cili ishte martue me të bijën e trashëgimtaren e mbretit Manfred dhe ishte afrue me Perandorin e Bizantit, Mihail Paleologun, kundër Karlit Anjou, i cili kishte dalë si eksponenti i dinanstis latine të Stambollit. Sikur e pamë ma nalt, Karli kishte marrë titullin Mbret i Shqiptarve dhe po gatitej me debarkue në Shqipni. Pikërisht në at kohë Don Pedro, me ndihmën financjare të Paleologut, kurdisi planin e nji spedite ushtarake kundër Siçiljes, mirpo para se flota aragonase të nisej prej Barçelonës, populli i Palermos bani vet nji kryengritje që njifet në histori si "Vesprat Siçiljane", mbasi ndodhi më 31 Mars 1282. Duka I Palermos u çue peshë tue pa nji grup francezësh që mundoheshin me rrëmbye nji nuse që shkonte në Kishën e Santo-Spirito, jashtë mureve të qytetit. Kupa e vuejtjeve dhe e poshtnimeve ishte mbushë deri në buzë. Ata që panë sqenën e keqpërdorimit të nji vajze të rë me duvak të bardhë bërtitën "vdekje Francezve". I gjith qyteti vrapoi si nji sahat i kurdisun, kështjella u zaptue dhe para mbarimit të ditës 2000 francezët e Palermos ishin masakrue. Kryengritja u përhap në krahina dhe, me pushtimin e Messinës më 28 Prill, e gjith Siçilja ishte librue nga sundimi i huej. Tue pasë frikën e nji kundërsulmi hakmarrës të Karlit Anjou, Siçiljanët ftuen Don Pedron me marrë kunorën si trashëgimtar i Manfredit. N'at mes, i biri i madh i Don Pedros, Jaku, hypi në fronin e Aragonës, dhe ai dërgoi të vëllan Frederikun të mbretnonte në Siçilje. Dinastija Aragoneze mbajti vetëm kunorën e Siçiljes gjatë tanë nji shekulli, ndërsa dinastija e Karlit Anzhu vazhdonte me sundue mbretnin e Napolit. Më 1421 mbretnesha e Napolit, Joanna e II, e cila nuk kishte fëmijë, adoptoi si trashëgimtar rnbretin Alfons t'Aragonës dhe Siçiljes. Por ndën presjonin e Papës dhe të princave t'Italis, ajo ndërroi mendjen dhe preferoi Ludovikun e II-të të dinastis Angjevine. Mbasi ky i fundit vdiq para Joannës, ajo emnoi si trashëgimtar të fronit vllan e tij, Renë de Provence. Por mbreti Alfons i Aragonës vazhdoi me e quejtë vehten trashëgimtar të mbretnis së Napolit dhe, mbas vdekjes së Joannes, u nisë për me e shtie në dorë. Halli asht se, tue dashtë me prue në vënd ambicjen e tij, Alfonsi ra në luftë me Genovezët, të cilët e zunë rob dhe e prunë në Milano. Filipi, Duka i Milanos, u bind nga argumentat e Alfonsit se ishte marrëzi për të me lidhë aleancë me Francezët për të prue dinastin Angjevine në krye të mbretnis së Napolit. Kështu që Filipi e la Alfonsin të lirë dhe e ndihmoi me vazhdue luftën. Kaluen gjashtë vjet lufte dhe përpjekjesh para se Alfonsi i V bashkoi përsëri mbretnit e Napolit dhe të Siçiljes ndën shpatën e tij. Ky ishte Alfons Shpirtmadhi, të cilit Skënderbeu iu drejtue për ndihmë mbas fitores së tij të kushtueshme kundër Sulltan Muratit. Nji traktat aleance u nënshkrue në Gaeta më 26 Mars 1451. Mbas sistemit feodal t'asaj kohe, Skënderbeu u proklamue sa për formë vasali i Alfonsit të V dhe u angazhue t'i paguente nji shumë të hollash vit për vit. Mbreti i Naplit, nga ana e tij, muer përsipër t'i dërgonte Lidhjes Shqiptare nji fuqi ushtarake të caktueme dhe ndihmë financjare për të vazhdue luftën kundër Osmanllive. Në krye të trupave aragoneze u emnue nji gjeneral luftëtar, i cili u vendos në Krujë. Traktatin e nënshkruen edhe princat shqiptar të tjerë dhe Lidhja e Lleshit u riorganizue me Skënderbeun si kryekomandant i kunorës së Aragonës, me nji pensjon prej 1500 dukatë në vit. Nji fuqi simbolike prej 100 ushtarësh katalanë zuni vend në kështjellën e Krujës dhe qëndroi atje deri mbas vdekjes së Skënderbeut. Mbas çdo fitoreje që korrte kundër Turqve, Skënderbeu i dërgonte Alfonsit nji pjesë të plaçkës që mbetej në duert e Shqiptarve, por asnji haraç në të holla. Traktati I Gaetas ishte sajue si guri themeltar I kryqëzatës kundër Sulltanit, tue ndjekë gjurmat e prijësit norman Robert Guiscard . Por kjo ndërmarrje dështoi dhe ushtërija aragoneze nuk debarkoi në Durrës. Skënderbeu vazhdoi të jet zot në tokën e vet dhe u trajtue nga mbreti i Napolit si aleat me të drejta të barabarta. Mjerisht, disa nga bashkëpuntorët ma të ngushtë të Skënderbeut e interpretuen traktatin e Gaetas si prammin e nji zgjedhe te huej. Intngat e anmikut nga Edrenja dhe te Venedikut shfrytzuen sa mujten ket vale pakenaqesije dhe Shqipnija u kercenue nga rrebeshi i vellavrasjes. Vendi i yne shpetoi nga kjo katastrofe* e tille me nderhymjen e Kryepeshkopit te Durresit Imzot Engjellit, i cili u ngarkue nga Papa Nikolla i V me pajtue grindjen ne mes te Shqiptarve. Viti 1451 u shenue me nji ngjarje te hareshme qe ishte martesa e Skenderbeut. Mbretnesha e Shqiptarve u ba Andronika ose Donika, e cila ishte e bija e Gjergj Arianitit, princit te Vlones dhe Kanines. Kjo mertese prum me vehte pajtimin e Skenderbeut me shtepin e Arianitve qe kishte marre anen e Venedikut mbas krizes se vitit 1450. Nusja pruni nji paje te çmueshme mbi te cilen auktoret e asaj kohe nuk japin hollesina. Martesa politike e Skenderbeut bani disa te pakenaqun ne mes te krenve Shqiptar, dhe sidomos te kater djemt' e Arianitit, nipin e Skenderbeut Hamze Kastriotin, i cili ishte rtite ne fë muhamedane, dhe parin e Dukagjinit. Kta te fundit, Venediku mundohej me i nxite me nji menyre ose me nji tjeter, ta luftonin poziten e Gjergj Kastriotit si mbretin pa kunore te kombit Shqiptar. Kur u zbulue nji komplot per vrasien e Skenderbeut dhe dyshimi ra mbi Dukagjinet, Shqipnija ment u zhyte ne vllavrasje. Papa ngarkoi Peshkopin e Drishtit me prue pajtimin ne mes te pans shqiptare. Misjoni i tij u kunorzue me sukses kur Dukagjinet provuen se nuk kishin gisht ne komplot. Auktoret e vertete te komplotit nuk u zbuluen kurr ose emnat e tyne nuk u shpallen botmsht. E vetemja disfate serjoze qe pesoi Skenderbeu gjate karrjeres se tij ngadhnjimtare ishte ne rrethimin e Beratit te okupuem nga nji garnizon i ushteris turke. NJI kontigjent napoletan prej 200 vetesh ishte dergue per te forcue ushten e Skenderbeut pre) 12 000 trimash. Berati u rrethue nga te kater anet, u vune ne vepnim aparatet e atehershem per te rrafe muret e kalas dhe ma ne fund u çel nji vend per kalimin e ushteris. Komandanti I garnizonit turk ofroi me u dorzue mbrenda 11 ditve po te mos i vinte den atehere ndonji ndihme nga jashte. Keshilli i luftes vendosi me e pranue ket dorzim me kushte. Skenderbeu la kampin e ushteris shqiptare dhe u nis per nji fushate tjeter. Kalimi i ditve te gjata pa asnji veprim çthun disiplinen ne radhet e kreshnikeve te Kastriotit. Kur, pa prite e pa kujtue, 40.000 kalores Turq nden komanden e Isa Bej Evrenozit plakosen ushterin Shqiptare dhe grine me shpate sa muejten, tue mos lane gjalle as komandantin, Muzake Topija. Si rezultat i kesaj katastrofe, filluen dezertimet ne anen e armikut. Ai qe shkaktoi idhnimin, dhe asht e vertete me thane, pikllimin ma te madh ishte Moisiu I Dibres, gienerali ma i afte i Gjergj Kastriotit. Bashke me Moisin, u hudhen me Turqet edhe Hamze Kastrioti dhe dy Dukagjinet. Gjergj Araniti shkoi me Venedikasit. Gjin Muzaka i shpjegon kto dezertime tue thane se Skenderbeu kishte fillue politiken e centralizimit te shtetit, tue aneksue krahinat qe ata sundomn ne baze te sistemit feodal Gjergj Kastriotin e detyruen rrethanat historike me ndjeke at politike, mbasi ishte e vetemja menyre per me iu ba balle sulmeve turke. Densa Shqipnija ishte e ndame ne principata te vogla autonome, Skenderbeu ishte ne rrezik qe te mbetej vetem ne diten ma te keqe. Urtesija dhe larkpamja e herojt tone te pavdekshem u provue aty per aty kur Moisi Dibrani marshoi kunder Shqipnis ne krye te nji ushterije turke, e cila u derrmue para se te shkelte ne token arbnore. Moisiu u kthye në Krujë i penduem dhe i kërkoi ndjesë prijësit të kombit. Skënderbeu zemërluani u tregue burrë shteti i vërtetë dhe e fali dezertuesin që i kishte ra ndër kambë. Prej asaj kohe Moisiu luftoi trimnisht për kauzën kombtare deri ditën që pësoi vdekjen e martirit nga dora e anmikut. Gjergj Kastrioti muer hakun e disfatës së Beratit më 1457, kur Sulltani dërgoi nji ushtëri prej 80.000 vetësh për me i dhanë grushtin e vdekjes. Skënderbeu manevroi në mënyrë që t'u linte Turqve përshtypjen se nuk guxonte me iu dalë përpara dhe u vërsul përmbi ta si shqiponja kur nuk e prisnin. Humbjet e anmikut besohet të ken arrijtë 15.000 deri 30.000 të vramë. Hamzë Kastrioti kishte ardhë me ushtërin turke për me u ba sundimtar i Shqipnis ndën hijen e Sulltanit. Ai u zue rob dhe u mbyll në kështjellën e Krujës. Skënderbeu tregoi edhe nji herë shpirtmadhësin e tij tue falë tradhëtin e të nipit, të cilin e kishte dashtë aq shumë. Mbas kësaj fitorje të rë që habiti botën, aq ma tepër sepse ishte e papritun, Papa Kalikst i III emnoi Gjergj Kastriotin si kryekapedan të Selis së Shenjtë. Në nji letër drejtue Perandorit të Gjermanis, Frederikut të III, Shefi suprem* i Krishtenimit e cilson Skënderbeun si luftëtar të palodhun dhe si Ushtar të Krishtit me krahun e pathyeshëm. Në nji rast tjetër, Papa Kalikst i III flet për "birin tonë të shtrenjtë Skënderbeun fisnik, mbretin e Shqipnis". Më 1460 Gjergj Kastrioti pat rastin me I shpërblye trashëgimtarit të Alfonsit të V, mbretit Ferdinand të Napolit, ndihmën bujare që i kishte dhanë i ati. Alfons Shpirtmadhi vdiq me 1458 tue lanë si trashëgimtar Ferdinandin, birin e tij pa kunorë. Papa Kalikst i III, i cili ishte prej origjine spanjolle, e kishte marrë mbretin e Napolit në gazep për shkak se ai nuk deshi me marrë pjesë në Kryqzatën kundër Turqve dhe dërgoi flotën kundër Gjenovezve. Anmiqsija e papajtueshme e Alfonsit e kishte nxitë Republikën detare të Gjenovës me u afrue me dinastin angjevine. Në vitin e vdekjes së Alfonsit, Gjon Anjou u proklamue mbreti protektor* i Gjenovës. Nji mot ma vonë ai organizoi speditën ushtarake për të zaptue Napolin. Lufta vazhdoi dy vjet por Napoli nuk ra në duert e Gjonit. Megjithatë Ferdinandi nuk e ndjente vehten të sigurtë mbi fron, mbasi ishte i kërcënuem nga baronët feodal t'Italis së Jugut. Papa Piu i II, i cili kishte zanë vendin e Kaliksit të III, duel përkrahës i Ferdinandit dhe ftoi Gjergj Kastriotin me i ardhë në ndihmë. Para se me u nisë për n'Itali, Skënderbeu stabilizoi marrëdhanjet me Venedikun, tue nënshkrue nji traktat aleance të vërtetë. Me porosin e Shenjtëris të tij Piu i n, Kryepeshkopi i Durrësit Imzot Pal Engjëlli bani pajtimin me Dukagjinët. Ma në fund, u nënshkrue edhe nji armëpushim dy vjetësh me Sulltan Muratin. Kur u bindë se Shqipnija ishte sigurue kundër anmiqve të jashtëm dhe ngatërresave të mbrendshme, Skënderbeu bani pregatitjet për speditën e Italis. Princi i Tarantos, i cili ishte në krye të lidhjes së Baronve t'Italis, u mundue ta bante Skënderbeun me heqë dorë nga kjo punë, tue i tregue se Ferdinandi nuk i kishte të gjata si Mbret i Napolit. Skënderbeu e kishte kuptue pozitën e tij të pashpresë, por nuk donte me lanë në baltë në ditën e rrezikut trashëgimtarin e aleatit të tij ma të nderuem. 1 shkroi princit të Tarantos për të hudhë poshtë propozimet e tij dhe mbaroi tue thanë: "Jam mik i virtytit dhe nuk lakmoj begatin". Në verën e vitit 1461 Skënderbeu u nis me det në krye të speditës shqiptare për në Raguzë ku banonte nji koloni e fortë shqiptare. Senati i qytetit i bani nji pritje madhështore. Mbasi pushoi disa dit, Skënderbeu u nis për në Barletta, ku debarkoi me nji fuqi prej 3000 kalorësh dhe ushtarë të zgjedhun. Nënkomandant I kësaj fuqije ishte i nipi i Gjergj Kastriotit, Gjon Ballsha. Pozita e Ferdinandit ishte gadi e pashpresë. Pa bjerrun asnji minutë, Skëndebeu filloi veprimin për të shpëtue Barletlën që kishin rrethue anmiqt e Ferdinandit me Princin e Tarantos në krye. Me sulmin e vrullshëm të fuqive shqiptare rrethimi i Barlettës u thye dhe Skënderbeu bani kërdin në mes të ushtëris anmike, ndërsa ajo po tërhiqej e demoralizueme. Shpejtësia e rrufeshme e manevrimit dhe dora e sigurtë në drejtimin e sulmeve I fituen Skënderbeut admirimin e mahnitun të gjith atyne që e vëzhguen. "Emni dhe lajmi i ardhjes së tij, - shkruen nji historian i asaj kohe, - jo vetëm që shkatërroi gjith planet e anmikut, por mbushi tanë Italin me famën dhe ngadhnjimin e tij". Mirënjoftja e mbretit Ferdinand nuk kishte ma kufi. Ai e quejti Skënderbeun "Babë" dhe i dha në posedim të përhershëm Tranin dhe San Giovanni Rotondon n'Italin e Jugut. Fitoret e Gjergj Kastriotit në Barletta dhe mandej në Trani e kthyen fatin e luftës në favor të mbretit lë Napolit. Ushtërija e Ferdinandit kaloi në ofensivë dhe, ma në fund, rezistenca e Baronëve t'Italis u dërrmue. N'at kohë Skënderbeu vrapoi me u kthye në Shqipni, mbasi ishte dukë në horizont rreziku i nji ofensive të re turke. Karakteri i Skënderbeut dhe cilsit e tij si prijës luftarak Gjergj Kastrioti ishte gadi 40 vjeç kur u ba prijësi i kombit shqiptar në luftën kundër invaduesit otoman. Fuqija e tij fizike dhe shkathtësija mendore ishin në kulm. I gjatë, i hijshëm, me shtat të derdhun si nji statujë, me tipare të skalituna dhe nji pamjf- madhështore, Skënderbeut i kishte dhanë Zoti nji fuqi vigani dhe shpejtësin e nji atleti te përsosun në lëvizje. Ishte nji gjeni i lindun përsa i përket artit të luftës dhe nji luftëtar I pashoq për trimnin dhe aftësin e tij më iu prie të tjerve. Asnji armë lufte e atij shekulli nuk kishte sekrete për Skënderbeun, por ai çquhej sidomos në përdorimin e shpatës së tij të gjatë dhe të përkulun, nji shpatë që çdo njeri tjetër memzi e ngrinte me të dy duert. Mbasi ishte aq i fortë dhe I shëndoshë, i pëlqente me hangër dhe me pi boll, por kënaqej me pak orë gjumë, tue mos e pasë për gja me fjetë atje ku të qëllonte. Dëfrimet e zakonshëm të jetës nuk i interesonin fort dhe ai gjente prehje në sportin e njeriut të aksjonit si gjueti, vrapim kuejsh dhe ojnat ushtarake që I ndihmonin me mbajtë trupin në formë të mirë dhe me ushqye burimet e energjis të tij të pashterueshme. Guximi i tij në sheshin e luftës mund të dukej krejt i çmendun sikur të mos ishte shoqnue nga gjakftotësija dhe gjykinu i mprefet që e vinin gjithmonë në gjendje me e dominue situatën dhe me sigurue fitoren. Hypun mbi kalin e tij të bardhë dhe me shpatën gadi për të prë kryet e anmikut, Skënderbeu u printe trimave shqiptar dhe ndodhej gjithnji në vendin e rrezikut ma të madh, tue përbuzë vdekjen me nji qetësi shpirtnore që nuk mund të përfytyrohej. Kishte shpëtue gjallë gadi për nji fije kaq shpesh saqë njerzija kujtonin se ishte efekti i nji mrekullije të Zotit. Skënderbeu muer vetëm nji herë nji varrë në shpatull, tue u rrëzue prej kalit ndërsa e rrethuen trimat shqiptar. Mbrenda pak sekondave e mblodhi vehten dhe vazhdoi luftën. Gjergj Kastrioti ishte i pamëshirshëm me anmiqtë por gjithmonë i gatshëm me falë ata që i kishin ba keq dhe që i kërkonin ndjesë. Besa shqiptare ishte parimi i kodit tonë moral që ai çmonte ma tepër, dhe nuk ishte punë që t'i shmangej edhe sikur të rrezikonte me bjerrë gjithçka. Në përgjigjen që i dërgoi Princit të Tarantos, i cili e ftonte me braktisë mbretin e Napolit në fatin e tij, Skënderbeu thoshte: "Na që kemi pa kaq të mira nga Naltmadhnija e Tij, i ndjeri mbret Alfons, do të baheshim me turp dhe do të na nxihej faqja si njerëz të pabesë dhe pa mirënjoftje sikur të mos i shtrinim dorën të birit në ditën që ka nevojë". Gjergj Kastrioti i kishte kushtue vehten liris dhe mirëqenjes së popullit me nji vetmohim të plotë. Qëllimi i tij ishte jo vetëm t'i mbronte nga sulmet e anmikut të huej por edhe t'i bashkonte si nji komb të pamvarun. Tue dashtë me veprue si nji prijës kombëtar dhe jo si nji shef feodal Skënderbeu shkaktoi anmiqsin e disa nga krenët ma të fuqishëm të Shqipnis, të cilët donin të ushtronin nji pushtet absolut në krahinat e tyne dhe nuk ngurruen të dezertonin në fazën ma të kritikëshme të luftës kundër Turqve. Gjergj Kastrioti ishte nji Katolik i divotshëm dhe i frymëzuem nga forca morale që ngriti valën e Kryqzatave në shekujt e maparshëm. Në çdo rast të jetës së tij ai u mundue të vepronte simbas urdhnave të fes kristiane. Dëshiri i tij ma i flakët ishte me fitue zemrat e njerzve me mirësin, drejtësin dhe bujarin e tij, se me i dominue me anë të frikës dhe të interesit material. Tue iu drejtue nji dit trimave shqiptar Skënderbeu u tha (simbas tekstit të Barletit përkthye nga Fan Noli): “Kapedanë dhe ushtarë trima". S'është as e re, as e papritun pamja që kam sot përpara syve. Ashtu si ju kujtonja, ashtu ju gjeta, stërnipër të thjeshtë të një race të vjetër dhe bujare, trima dhe besnikë të patronditur të vendit dhe të mbretit tuaj. Edhe jam i lumtur tani që mund t'ju hap zemrën time. Ju thom pa u mburrur që, sa kam rrojtur, kam patur gjithnjë këtë mall për atdhenë dhe këtë dëshirë për lirinë. Kur më ftuat për këtë vepër nga shërbimi I Sulltanit, kisha në zemër atë dëshirë që kishit edhe Ju. Juve ndofta ju shkoi nga mëndja që e kisha harruar vëndin, edhe nderin, edhe lirinë, kur ju ktheva prapa të helmuar, pa ju dhënë asnjë shpresë dhe pa ju treguar asnjë ndjenjë bujare dhe shpirtmadhe. Po unë sillesha me atë mënyrë, se ashtu e deshte shpëtimi i juaj dhe i imi, se puna ish e tillë se duhej bërë dhe jo thënë, se e shikonja që kishit më tepër nevojë për frë sesa për shtyrje. Jua fsheha planet e mia dhe s'jua çfaqa dëshirën që kisha në zemër aq vjet, jo se s'u kisha besim, jo se s'jua dinja shpirtin, po se ju ishit të parët që e hothtë zjarrin dhe u futtë në këtë valle; po se puna duhej mejtuar thellë, se duheshin gjetur mjetet, se duhej zgjedhur koha e mirë. Ndryshe do të derdhej gjak më kotë dhe përfundimi do t'ish nji robëri me e keqe se e para. Dhe ahere çdo shpresë për të nesërmen fluturonte; se nji punë si kjo niset njiherë e mirë; dhe në mos vaftë mbarë, rasja dhe mjetet për ta nisur ikin e s'kthehen kurrë prapë. Prandaj s'ja tregonja planin tim as vetes sime dhe ruhesha mos me shkiste gjuha dhe më dëgjonin muret. Kam për dëshmor Hamzën, tim nip, që e kam pasur këshilltar, përkrahës dhe shok armësh, me ca të tjerë të pakë, me besnikërin e të cilve e vumë këtë plan në vepërim. Tani, ndonëse rronim e hanim bashkë dhe kishim një zemër dhe një shpirt, me gjithë këtë asnjë nga këta s'më kish dëgjuar kurrë të zë n'gojë atdhenë, lirinë dhe krishtërimin, gjersa ardhi rasa në betejë të Nishit. Lirinë mund ta kishit fituar me trimërinë tuaj nuk i mungojnë burrat, po ju pëlqeu ta prisni nga dora e ime, ndonëse vonë, se kështu ndofta desh vet i madhi Zot. Se është me të vërtetë çudi që trima kryelartë si ju, të rritur në liri, duruat kaq kohë robërin e barbarve, duke pritur të më shikoni një ditë në krye tuaj. Po vallë, a e meritonj këtë titull të bukur të çlironjësit që kini mirësinë të më jipni? Lirinë s'jua solla unë, po e gjeta këtu, në mes tuaj. Posa shkela këmbën këtu, posa dëgjuat emrin, renttë që të gjithë, më dualtë përpara kush e kush më shpejtë, sikur t'ishin ngritur nga varret atërit, vëllezërit, bijtë tuaj, sikur të kishte zbritë nga qielli vetë Perëndia. Më prittë me aq dashuri dhe gëzim, më sualltë aq shërbime të çmuara e pa numër, sa më bëtë më tepër ju robin tuaj sesa unë të lirë ju. Këtë mbretëri, këtë qytet nuk jua dhashë unë, po ju gjeta t'armatosur, lirinë e kishit kudo, në krahërore, në ballë, në shpata e në ushtat; si gardjan besnikë t'emëruar prej tim eti, ja ma vutë mbi krye këtë kunorë, ju ma dhatë në dorë këtë shpatë, ju më bëtë zot të kësaj mbretërije, të cilën ma ruajtët me aq besë, me aqë kujdes, me aq mundime. Shpjermëni tani, me ndihmën e perëndisë, që ta çlirojmë tërë Shqipërinë. Pjesën më të madhe, pothuaj tërë punën, e mbaruat: Kruja dhe tërë krahina e saj u fitua; Dibra dhe Malësitë u bashkuan me ne; anmikut s'i mbeti as emëri, as shënjat në fushat tona; qëndrojnë vetëm fortesat. Kam shpresë t'i marrim edhe këto me hir a me pahir, me dhelpëri a me trimëri, ndonëse garnizonet turke janë më të forta dhe kështjellat janë vendosur si shkëmbenj të ashpër dhe të paafruarshëm. Armiku është i rrethuar, i dëshpëruar, dhe s'i kanë mbetur veçse muret e fortesave. Po për këto do të këshillohemi e do të përfundojmë më nurë kur të vemi në vënt e kur të kemi armët në dorë dhe anmikun përpara, sesa tani për së largu dhe pa ditur se ç'kemi përballë. Do të nisim nga Petrela më parë, jo se kjo është më e lehtë për t'u fituar - përkundër është një fortesë prej natyre dhe ka një garnizon të fortë - po se ndodhet më afër kryeqytetit, dhe jam I sigurt që lajma e mirë e ngjarjeve në Krujë ua ka ngrirë gjakun armiqve. Të tmerruar nga trimërija e juaj dhe nga çkatërrimi I garnizonit të Krujës, ndofta do të na lëshojnë fortesën më të mirë; në mos, po do t'i shtrëngojmë të na e japin me të keq. Një gjë vetëm duhet të keni nër mënt: në mos e marrshim Petrellën, asnjë nga ne s' duhet të kthehet prapë i gjallë. Ngrehni pra flamurin përpara, dhe rrëfehuni burra si ngahera. Perëndia, si gjer tani, ashtu edhe paskëtaj, do të na ndilnmojë dhe do të na nxjerrë faqebardhë. 0 Burrani!" +++ Kujdesja për ushtërin ishte kasaveti ma i madh i Skënderbeut. Ai dijti me përfitue nga eksperjenca e vet pranë Sulltanit, tue krijue nji ushtëri të zgjedhun dhe të përhershme mbas modelit të Jeniçerve. Por ai nuk kishte nevojë me përdorë metodën barbare të grabitjes së djemve të mitun nga gjiu i familjes për me i mbyllë në kazermat, mbasi çdo Shqiptar lakmonte me shërbye si ushtar i përhershëm i prijësit t'adhuruem të kombit. Kjo ushtëri kombtare, që ishte rekrutue mbas listave të hartueme nga Skënderbeu vet, nuk kapërcente të dhjetmijët. N'at kohë nuk kishte as kazerma dhe ushtarët banonin nëpër shtëpijat e tyne. Kur vinte lajmi se nji ushtëri turke po i afrohej kufinit epej kushtrimi nga kështjella e Krujës dhe trimat e Kastriotit vraponin nëpër vendet që iu ishin caktue. Kryetarët e familjeve sunduese shqiptare, që kishin aderue në kombëtare në krye të forcave armate të tyne. Por faktori vendimtar në fitoret e Skënderbeut ishte garda e tij personale, e cila përbahej nga dy a tre mijë kalorës. Kjo ishte e vetëmja armë që mund t'iu bante ballë Turqve, të cilët ishin kalorës të lindun. Tue përdorë taktikën e sulmeve të befta me trimat e hypun në kuaj që shkonin si vetëtima, Skënderbeu shkaktonte rrëmujën dhe panikun në mes të kambsoris anmike, qoftë në marshim e sipër, qoftë kur kishte rrethue nji kështjellë. Në fushë të hapët ai manevronte në mënyrë që me drejtue ushtërin anmike në nji tokë të përshtatun, ku mund t'i vërsulej me kalorësit si shkaba dhe t'i grinte copë-copë. Gjithmonë në ballë të ushtëris gjatë këtyne betejave legjendare, Gjergj Kastrioti korrte fitoren vetëm me prezencën e tij, tue u futë tmerrin ushtarve t'anmikut. Turqët kishin të drejtë me i pasë frikën, mbasi Skënderbeu nuk njifte mëshirë kur ishte tue luftue. Kjo shpjegohet me faktin se anmiku ishte i tillë jo vetëm nga kombsija, por edhe nga feja, dhe kodi moral I Mesjetës nuk u vinte asnji kufizim kristjanve që luftonin kundër muhamedanve. Tue mos lypë nga të tjerët ma shum sesa ishte gadi të bante vet, Skënderbeu adhurohej nga ushtarët e tij, të cilët I bindeshin me nji vetmohim të plotë. Ai vet kujdesej mbas çdo fitoreje që seicili të merrte pjesën që i takonte nga plaçka e zanun prej anmikut. Ai u epte shpërblimin moral, që ishte ma i çmueshëm, atyne oficerve dhe ushtarve që ishin dallue ma tepër për guxim dhe trimni, tue i ftue në tryezën e tij dhe tue pi për shëndetin e tyne. Rrallë iu desht të përdorte autoritetin e tij si kryetar kundrejt misave të paris shqiptare, që luftonin ndën komandën e tij për kauzën kombtare. Ai imponohej gadi gjithnji me forcën e karakterit të tij, me gjykimin e pagabueshëm, me aftësin e tij si mjeshtër në artin e luftës dhe me shembullin që epte, t'ue dalë gjithmonë vet përpara. Por Gjergj Kastrioti nuk përbuzte kurr mendimin e prijësve të tjerë të luftës kombëtare. Para çdo beteje me randësi ai mblidhte këshillin e luftës që përbahej nga gjeneralët e ushtëris dhe pjestarët e Lidhjes Shqiptare dhe vendosnin së bashku planet strategjike mbas nji bisedimi të hapët dhe të imtë. Në rastin e rrethimit të Beratit më 1455, Skënderbeu iu përulë vendimit të shumicës me pranue ofertën për armëpushim të garnizonit turk megjithqë vet ishte i bindun se po bahej nji gabim fatal. Faktet e provuen se kishte pasë të drejtë dhe Skënderbeu e pagoi tue pësue të vetmen disfatë të karrjerës së tij. Fama e Gjergj Kastriotit ishte përhapë në tanë botën Kristiane. Ndërsa mbretën dhe krenë feodal t'Evropës ishin zhytë në grindje dhe rivalitete personale sa mos me pa rrezikun që kërcënonte mbarë Krishtenimin, shum 'njerëz të thjeshtë të atyne viseve ishin enthuzjasmue nga qindresa heroike e Shqiptarve ndën udhëheqjen gjenjale të fatosit kombtar. Shum qytetarë t'Evropës Kristiane, e tue përfshie edhe Anglezë, kishin vrapue në kështjellën e Krujës për të luftue si ushtarë të Gjergj Kastriotit. Nuk asht nji ekzagjerim me thanë se Skënderbeu ishte nga klasa e heronjve legjendar, të cilët penda e Plutarkut i ka ba të pavdekshëm. Kësaj i duhet shtue se Skënderbeu ishte pjestar i fundit i kësaj falange që nuk dinte se ç'asht frika dhe që jetonte për të luftue për idealin e liris dhe të mirën e nji populli që e kishte zgjedhë si prijës. Merita e tij ma e madhe asht se ai jetoi në praku i shoqnis moderne dhe se u frymzue nga feja kristiane. Gjatë nji çerek shekull, ai luftoi për të mos lanë që Shqipnija dhe Gadishulli Balkanik të ckeputeshin nga vathi I qytetnimit perendimor per disa shekuj. Triumfi I Fundit dhe Vdekja e Skenderbeu’t Sulltan Murati i II vdiq nji mot mbas orvatjes së tij me zaptue Krujën dhe në fronin e Perandoris hypi Sulltan Mehmet I 11. Si nji djalosh njizet vjeçar Mehmeti i nuk kishte shoqnue të jatin në speditën kundër Shqipnis dhe kishte vuejtë në sedrën e tij nga disfata. Kujtimin e ritiratës nga Shqipnija Mehmeti i II e kishte në zemër si plagë dhe nuk duronte që Gjergj Kastrioti të nderohej si gjenerali ma i madh i botës Kristiane, i cili kishte thye Turqët në luftë, tue prishë kësisoj famën e tyne si nji popull luftëtar që nuk dinte deri atëhere se ç'domethanë me humbë nji betejë. Përveç kësaj, Shqipnija e pamvarun ishte nji pengesë e padurueshme për ambicjen e tij me zaptue Romën dhe me e proklamue kryeqytet të Perandoris otomane. Sulmin e parë Sulltan Mehmeti e drejtoi kundër Stambollit, të cilin e zaptoi me 1453. Kur u përhap lajmi se kryeqyteti lavdiplotë i Perandoris Bizantine u shkel nga Turqët, nji valë tmerri dhe pikëllinu shpërtheu nëpër Evropën. Bota Kristiane priste me ankth në zemër se ku do të ndalej hovi i këtij rrebeshi që kërcënonte me perla qytetnimin perëndimuer. Skënderbeu me nji grusht trimash Shqiptar kishte mbet si I vetmi prijës Kristian i Evropës lindore që nuk kishte lëshue armët. Prej vitit 1455 e deri më 1462, Sulltan Mehmeti dërgoi njimbasnji disa armata turke ndën komandën e gjeneralëve të tij ma të mire për të zaptue Shqipnin. Skënderbeu nuk I la as t'i afroheshin Krujës, por i shpartalloi të gjttha në luginat dhe rrypinat në mes të Dibrës dhe Ohrit. Ndërsa presjoni i Turqve bahej gjithnji ma i randë me u përballue, Skënderbeu kishte ra në hall edhe nga intrigat dhe manevrat e Venedikut. Logjikisht, Republika e Shën-Markut duhej të formonte nji front të përbashkët me mbretin e Shqiptarve, mbasi Turqët sigurisht do të vërsuleshin kundër saj ditën që të kishin shtië Krujën në dorë. Kurse Skënderbeu u shtrëngue ta detyronte Venedikun me lidhë nji aleancë me të, tue krijue përshtypjen sikur kishte ba paqe me Sulltanin. Më 1463 Mehmeti i II kishte fillue nji fushatë kundër Bosnjës në krye të ushtëris së tij. Lidhja Shqiptare vendosi me i dhanë fund luftës kundër Turqve tue nënshkrue më Sulltanin nji paqe fiktive me kushte që nuk dihen. Por, njikohësisht Skënderbeu lajmëroi Papën se ishte gadi me rifillue luftën kurdoherë që ta shifte të nevojshme. Venedikasit u alarmuen dhe aleanca e tyne me Gjergj Kastriotin u nënshkrue po at vit. Në bazë të këtij traktati Skënderbeu u angazhue t'i shpallte luftë Turqis, ndërsa Venediku u zotue t'i jepte nji ndihmë të përshtatun. Nji kontigjent venecjan I përbamë nga 1300 ushtarë dhe kalorës u dërgue në Shqipni bashkë me 2000 dukatë për të mbulue shpenximet e luftës. Djali I Skënderbeut, Gjon Kastrioti, muer privilegjin e trashëguem të nji qytetari të Venedikut dhe u ba antar i Këshillit të Madh të paris venecjane. Fill mbas nënshkrimit të marrëveshjes në mes të Venedikut dhe Skënderbeut, Papa Piu i II u bani nji thirrje të gjith Kristianve me marrë kryqin kundër Turqve. Mjerisht apeli i tij ra në veshë të shurdhën. Dukej sikur asnjeri nuk ishte I interesuem me mbrojtë Krishtenimin. Deri edhe Ferdinandi i Napolit, për të cilin Gjergj Kastrioti shkoi vet me luftue, nuk muer pjesë në Kryqzatë. Piu i II, tue vue gjith besimin e tij ne Skënderbeun dhe në mbretin e Hungaris Mathias Korvin, u nis për në Ragusë që ishte caktue si piknisja e shefave kristian për të lançue Kryqzatën. Fati i zi e deshi që ai të vdiste rrugës dhe, bashkë me të, u varros shpresa e fundit e nji fronti të përbashkët kundër anmikut otoman. 1 goditun deri në thelbin e zemrës nga kjo vdekje e papritun, Skënderbeu ndaloi menjiherë pregatitjet për me shkue në Raguzë. Por ai i kishte shpallë luftë Sulltanit të nesërmen e ditës kur Papa bani thirrje për Kryqzatën kundër Turqve. Kështu që Shqipnija kishte ngelë vetëm përballë sunduesit otoman të ndezun pishë, tue pasë si aleatë Venedikun, që pak mund t'i besohej. Pa bjerrun kohë, Sulltan Mehmeti nisi Ballaban Pashën në krye të ushtëris turke për të shembë reduktin e fundit të rezistencës kristiane në kët anë të Andriatikut. Ballaban Pasha ishte nji renegat* Shqiptar, i cili e njifte taktikën luftarake të Skënderbeut dhe reflekset* e tij në sheshin e betejës. Nji dyluftim për vdekje në mes të këtyne dy prijësve vazhdoi katër vjet pa nji fitore të plotë për asnjanën palë. Ishte pikërisht gjatë fushatës së pare kundër Ballaban Pashës që Skënderbeu muer varrën e parë dhe të vetme. Të dy ushtërit ishin perleshë afër kështjellës së Stefigradit. Skënderbeu si gjithmonë iu printe trimave Shqiptarë atje ku lozej fati I luftës. Kali i tij u plagos randë dhe heroj kombëtar u përplas në tokë dhe vrau supin tue u përpjekë mbas cungut të nji peme. Për nji minutë i ra të fikët nga dhimbja e madhe. Roja e tij e rrethoi nga çdo anë, ndërsa Turqët sulmonin me rrëmbim. Me nji përpjekje gadi mbinjerzore luani I Arbnis u çue në kambë, hypi mbi nji kale tjetër dhe u vërsul kundër anmikut të mahnitun dhe të tmerruem. Në ndeshjen e dytë me Ballaban Pashën, Turqët zunë rob disa nga gjeneralët ma të mirë të Skënderbeut, ndër të cilët edhe vet Moisiun e Dibrës. Me urdhën të Sulltanit ata pësuen nji vdekje të llahtarshme tue iu rrjepë lëkura për së gjalli. Mbarë kombi shqiptar i vajtoi si martirë të atdheut. Në betejat e mapastajme, Shqiptarët e xhindosun nga zemrimi, nuk lanë ma gjallë asnji Turk që ra në duert e tyne. Sulltan Mehmetin, që kishte zaptue Stambollin, nuk e nxinte ma vendi. Ai u nis vet në krye të nji ushtërije prej 200.000 vetësh për me i dhanë nji mësim të fundit këtij kombi të vogël që nuk ndigjonte me iu përulë. Sa muer lajmin, Gjergj Kastrioti vrapoi për me u kapë me fuqin invaduese sa ma larg kah lindja. Mbrojtja e kështjellës së Krujës i ishte besue Tanush Topijës. Me gjith pengesat që I vuni fuqija e lehtë shetitëse e Skënderbeut, ushtërija turke mërrijti para mureve të Krujës dhe topat filluen me vjellë gjylet e tyne prej guri. Mbrojtësit e fortesës simbolike nuk i tronditën topat dhe as që I tërhoqi ari i Sulltanit. Ky i fundit, tue pa se fitorja nuk ishte as për sot, as për nesër, u largue nga Shqipnija tue lanë Ballaban Pashën me vazhdue rrethimin e Krujës. Ai kuptoi nji gja: me mundë Shqiptarët nuk ishte punë aq e lehtë sa me zaptue Stambollin, prandaj u kthye në kryqytetin e tij për të pregatitë nji speditë në shkallë edhe ma të gjanë. Po në at kohë, Skënderbeut nuk i kishte mbetë ma veçse trimnija dhe vullneti mos me u përulë derisa kishte fuqi të luftonte. 1 dishpruem nga apathija dhe verbnimi që mbretnonin në botën Kristiane, ai u vesh si ushtar i thjeshtë dhe shkoi vetëm në Romë për me kërkue ndihmë. Peshkopë dhe Kardinalë duelën me e pritë dhe nji turmë e madhe Romakësh e brohoriti me enthuzjasmë. Në nji ceremoni të shkëlqyeshme që u mbajtë në Bazilikën e Shën-Pjetrit, Papa Piu i n i dha me dorë të vet nji shpatë nderi dhe nji qylahe të bekueme. Por si ndihmë financjare për të vazhdue luftën, u mblodhën vetëm 7000 dukatë. Prej Rome, Gjergj Kastrioti shkoi në Napoli, ku mbreti i dha nji shumë të hollash dhe, aq sa kishte, armë dhe pajime lufte. Ndërkaq, rrethimi i Krujës vazhdonte dhe gjëndja e të rrethuemve ishte ba e padurueshme. Skënderbeu porsa u kthye në atdhe nxuer shpatën dhe u turr kundër anmikut nga malet përmbi Krujën që mbajnë sot emnin e tij. Ballaban Pasha u zue në pritë dhe vdiq nga plagët që muer n'atë ndeshje. Armata turke mbeti pa udhëheqës dhe u shkatërrue. Shumica e ushtarve të Sulltanit u vranë dhe fare pak muejtën me dalë gjallë nga Shqipnija. Shqiptarët nuk patën kohë me marrë frymë, kur nji tjetër ushtëri turke u çfaq përsëri para mureve të Krujës. Por edhe kët herë fortesa legjendare nuk u dorzue. Sulltani i tërbuem i dha urdhën ushtëris me djegë e shkretue viset e Shqipnis ku arrinte dora e saj. Por falangat e vetëtimta të Gjergj Kastriotit e ndoqën anmikun kamba-kambës tue ba kërdin në radhët e tij. Mbas dy javë që kaluen me plaçkitje dhe shfarime, Turqët me Sulltanin në krye u kthyen në Stamboll të brengosun nga pikëllimi i disfatës. Ky ishte triumfi i fundit i Skënderbeut. Nji mot ma vonë, me 17 Kallnuer 1468, heroi i ynë kombëtar, që kishte dalë I pacënuem nga gjith ato beteja, u mposhtë nga nji ethe e mallkueme që nuk i gjindej dermani. Ai kishte shkue në Llesh me kryesue nji kuvënd të Lidhjes Shqiptare për të shestue plane që të nxirrej anmiku prej Shqipnis. Prijësi i pazëvëndësueshëm la kët botë para se Kuvendi të merrte ndonji vendim. Akti i tretë i tragjedisë shqiptare u luejtë pa të, dhe epilogu ishte ai që mund të pritej. Gjergj Kastrioti u varros në Kathedralen e Shën Kollit në Llesh, të cilën e kishte rindërtue pak vjet ma parë. Kombi shqiptar derdhi lotët çurk, tue vajtue mbretin e adhuruem që i kishte shërbye gjatë nji çerek shekullin si mburojë e pathyeshme, dhe që kishte fitue respekt dhe admirim në çdo skaj t'Evropës me fitoret e tij të habitëshme që dukeshin gadi si nji mrekulli e Zotit. Nji gojdhanë thotë se Sulltani Mehmeti i 11, kur muer lajmin e vdekjes së fatosit shqiptar bërtiti: "Mjer Krishtënimi që ka bjerrë shpatën dhe mburojën e tij. Tash, ma në fund, Evropëa dhe Azija janë për mue. Ruejna Zot që të kemi anmik nji tjetër luan si ai". Dhjetë vjet mbas vdekjes së Skënderbeut, Turqët hynë në Llesh, çelën varrin e tij dhe bane hajmali me copa nga eshtnat e tij, tue besue se nuk do t'i vriste as shpata, as shigjeta, mbasi ishte përhapë kudo besimi se ai vet nuk mund të vritej nga nji armë e dorës së njeriut. Kjo asht aq e vërtetë saqë, pak kohë mbas vdekjes së Skënderbeut, nji ushtëri turke që ishte tue invadue krahinat e Shkodrës, muer arratin në panik e sipër kur u përhapë lajnu se Skënderbeu po iu printe Shqiptarve. Donika dhe Gjon kastrioti shkuen në Napoli. Për dhjetë vjetë të tjerë flamuri me shkabën dykrenore valoi mbi kështjellën e Krujës. Mbrojtjen e siguronin trimat Shqiptarë ndën Lek Dukagjinin dhe nji kontigjent venecjan ndën komandën e Kontarinit. Fortesa krenare e Gjergj Kastriotit ra në duert e Turqve me 16 Qershuer 1478 mbas nji rrethimi të gjatë që kërcënonte me shfarue banorët nga urija dhe lëngatat, ndërsa Kontarini ishte vra dhe Lek Dukagjini kishte zanë shtratin, I pazoti me lëvizë. Me gjith premtinun solemn të Sulltan Mehmetit me shpëtue jetën e trimave shqiptarë, asnji burrë nuk mbet gjallë dhe gratë dhe fëmijt u zvarrisen në skllavëri. Ky ishte fundi tragjik i luftës epike që heroi legjendar i Shqiptarve bani për nji çerek shekulli kundër invazionit otoman. Fjalën e fundit mbi vëndin e Skënderbeut e kanë thanë dy Papë, Kalikst i III dhe Piu i II, dhe verdiktin e tyne e ka konfirmue historija. Piu i II shkruen kështu në Komentarët e tij: "Ai kaloi gadi gjith jetën e tij tue luftue për kauzën Kristjane. Asht zor me gjetë nji prijës Kryqzate që mund të krahasohet me të". Papa Kalikst I II ka përmbledhë me kët fjali të goditun randësinë historike të luftës së Skënderbeut: "Si nji pendë e patundëshme, ai ndaloi furin e sulmeve turke dhe I pengoi të zaptonin Evropën Kristjane". Mandej e tanë Evropa shprehu admirimin e saj me nji rast ose me nji tjetër edhe për disa shekuj me radhë. Në librin e lutjeve të Mbretneshës Elizabeth të Anglis botue më 1559, dita e vdekjes së Skënderbeut mban kët shënim: "17 Kallnuer. Si sot vdiq princi i mire Skënderbeu, Mbret i Epirit dhe shfarues I Turqve". Më 1597, fisniku francez Jacques de Lavardin (Zhak dë Lavardin) shkroi biografin e plotë të Skënderbeut. Vepra e tij, bazue kryesisht në Barletin, asht frymëzue nga dashurija dhe admirimi i kulluet për heroin tonë kombëtar. Në Parathanjen e tij, Lavardini i drejtohet aristokracis franceze me kto fjalë: "Kjo asht jeta e Gjergj Kastriotit, i quejtun Skënderbe nga Turqët, Mbreti i Shqiptarve, emni i pavdekshëm I të cilit meriton pa fjalë të përmendet në tempullin e Kujtimit". Vepra e Lavardinit inspiroi poetin francez Ronsard me shkruejtë nji vjershë kushtue Skënderbeut. Mbasi kujton ngadhnjimet e lashta të Epirit, poeti vazhdon: "... Dhe Skmderbeu mundës i Skithve Që prej gjith Azis, Ungjillin kanë dëbue O ti, nder i këtij shekulli Oshqipiar i shënuem prej Fatit Dora jote mundi Turcjët njizet e dy herë Shtine tmerrin në rradhët e tyne, I bane me lanë eshtnat në muret e Kështjellës. Por ti do të kishe vdekë, i harruem nga njerzimi, Sikur përpjekja e devotëshme e të ditunit Lavardin Të mos kishte përjetësue betejat e tua..." Sir William Temple, burrë shteti dhe shkrimtar politik anglez i shekullit të XVII, e ven Gjergj Kastriotin në rradhën e prijësve luftarak dhe Perandorve luftëtar ma të mëdhenj të historis. Në nji vepër mbi Virtytet Heroike, ai shkruen: "Gjergj Kastrioti, Princi i Epirit, i njoftun zakonisht me emnin Skënderbe, si dhe Hunjadi, nënmbret i Hungaris, janë dy gjenerala ngadhnjimtarë dhe burra me karakter të naltë që luftuen sa qenë gjallë si çempjonë të Krishtenimit. Ata ishin ba tmerri i Turqve dhe, tue pasë vetëm nji fuqi të vogël ushtarake, u banë ballë me sukses për kaq vjet sulmeve të përsëritun të gjith ushtëris otomane". Voltaire shkrojti më 1754: "Sikur Perandorët e Bizantit të kishin qenë si Skënderbeu, Perandorija Romake e Lindjes nuk do t'ishte çdukë". Gjenerali kanadez VVolfe, nji ekspert mbi historin e luftrave shkrojti me 1756: "Skënderbeu ua kalon të gjith prijësve ushtarakë të lashtë dhe modernë si udhëheqës i nji armate të vogël defensive". Historiani i famshëm Eduard Gibbon që ka shkruejtë veprën klasike mbi "Dekadencën dhe Çdukjen e Perandoris Romake" dënon Skënderbeun pse dezertoi Sulltanin, mohoi fen muhamedane dhe I bani luftë bamirësit të tij. Ai e gjykon Skënderbeun mbas parimeve morale të shekullit të XVIII, tue harrue se tre shekuj ma parë bahej nji luftë për vdekje në mes të dy koncepteve* të papajtueshëm moraliteti dhe marrëdhaniesh njerzore. Me kto mëndje ai duhet të kishte denue gjithashtu edhe mbretin Vladislav të IV të Polonis dhe Hungaris, i cili shkeli, ndën nxitjen e Nuncit papal Kardinal Cesarini, armëpushimin prej dhjetë vjetësh që kishte nënshkrue me Sulltanin më 1444 në qytetin Szegedin. Në ditët tona, Peshkopi Fan Noli asht mundue të çmojë rolin e Skënderbeut me kriterin objektiv të historianit dhe herë-herë, tue u çveshun krejt prej ngroftësis së ndjenjës patriotike. Ai e përfundon kështu librin e tij: "Skënderbeu bani për 25 vjet nji luftë të mraparojes së Krishtënimit dhe kësisoj ia prishi planet Muratit dhe sidomos Mehmetit të II me organizue speditën kundër Romës. Dihet si fakt se më 1489, domethanë nji mot para se të vdiste, Sulltan Mehmeti kishte lançue fushatën e Italis, tue shkelë kambë në Otranto. Por mbas vdekjes së tij erdhë në fuqi Sulltan Bajazidi, i cili nuk çante kryet për zaptime tokash. Suksesori* i tij Sulltan Selimi drejtoi ushtërin kah lindja dhe Evropa Perëndimore shpëtoi nga rreziku I invazjonit otoman".1 Historianët modernë e çmojnë Skënderbeun si nji nga shefat ushtarak ma të mëdhenj të gjithë kohëve. Ata e njofin se mbreti i Shqiptarve mbet vetëm për me përballue fuqin kolosale të Sulltanit dhe se bani të pavdekshëm emnin e Krujës, tue detyrue Sulltan Mehmetin e II me u kthye mbrapa dy herë mbas disfatave që pësoi nga dora e Skënderbeut. o burr tashti avash cik == A ka pas Serb në kohën e Skenderbeut a? == Shakat anas por me të vërtet a ka pas Serbë në kohën e Skenderbeut apo janë merren Serbët si trashëgimtarë të fisefe të ndryshme ballkanike. Po menojë përmenet Rashka, Zeta etj sot për sot sa po shohë Serbt kanë punu që të paraqiten si trashëgimtar të tyne. A janë ata trashgimtar të tyne? une di që sipas mitologjisë tyne jonë po shkencëtarisht a janë ata trashëgimtar nuk e di. Mundem me marrë me mend se qysh shkojin punt e kishes, kisha Serbe me marrë si të themë zotrimin mbi ato krahina po e kam vështirë të dallojë se ku po nisë dhe ku po përfundonë funksioni i kishës. Nashta duket qesharake (nashta jomë tru viq) po historianët flasin gjithmon së paku dy dimesione. Po flasë për atë që më ka ra t vrej si njeri i zakonëshem. Shembull: Historiani neser do të thoshte se # Amerika e ka pas në kontroll Irakun që nga viti bla... # Iraku ëshë pjesë e Amerikës (de facto, de juro apet nuk po kuptohet asgjë) # Iraku është vend islamik (pohim i saktë aty ka musliman po nuk lë të kuptosh asgjë sepse) # Iraku është vend krishter (pohim i saktë aty ka katolikë po lë të kuptosh) Sa vite (gjenerata) apo çka duhet të kalojë në raste të ngjashme që të thuhet se Iraku është Amerikan? Çysh po thojim na se Kosova është shqiptare e Serbët Kosova është serbe. Çka duhet të ndodhë për të mund të përkufizimi? Une e di që kurgjo nuk di. Po edhe qaqë e qartë ardhja e sllavëve në ballkan nuk oshtë. Ju thoni oshtë (keni të drejt) e une thomë se nuk oshtë (kam të drejt). Apet dy dimensione? Une nuk e di si e shpjegon tezen tënde por e i se krejt ka po lexojë po shkrujin për ndodhitë dhe lëvizjet e ushtarakëve, fisnikëve dhe ndëro popujve e masanej po i mledhin, pjestojin, ... e po vijin deri te një përkufizim. Nuk jomë historian por e pëlqejë Fizikën (deri klasen e tetë mjaftonë për bazat e studimit të natyrës) dhe aty ka ligje të studimit. Janë masat edhe njësitë. E koftë se historianët tonë nuk janë në gjendje ta shpjegojnë e ligje të historisë që kuptohen nga populli e bajshin meshnet se krejt po shkrujin qishtu nëpër fleta anglisht e na nuk po i dijim ligjet themelor të studimit të historis sepse historianët tanë po na kallxojin histori pa na spjegu rregullat (ligjet e studimit) e historisë. Mos na tregoni historin por rregullat e studimit dhe ne e studiojim vetë (nuk ma merr mendja se duhet kryer fakultete për rregullat themelore). Planprogramet mësimore ju bijin shkurt se me siguri i kisha mbajt mend sikur që i kam mbajt mend ligjet temelore të lëndve tjera. Nisja qe ku e ki [[Historia]]--[[Përdoruesi diskutim:Dan|Hipi Zhdripi]] 24 Shtator 2006 10:51 (UTC) Upss!! Ku oshtë dallimi Prallë-Histori. (Të lutem mos ma trego prallen e fakteve por faktet (ligjet)) == Xhelal Ferizi? == Kush eshte ky? Ku punon dhe pse mund te quhet specialist ne histori? dhe ne vecanti per periudhen e Skenderbeut?[[Përdoruesi:129.240.157.90|129.240.157.90]] 24 Shtator 2006 11:53 (UTC) == Në Wiki ka diskutime dhe nuk ka debate == z.Fatos Daci, botuesi i gazetës Dibra, mendon se Gjergj Kastrioti u lind në [[Dibra|Dibër]], më [[6 maj]] [[1405]]. Ai argumenton kështu në një artikull në gazetën [[Shekulli]], të datës [[22 korrik]] [[2006]]. Debatit interesant në Kontaktin e Shekullit, unë i bashkangjis këto fakte në mbështetje të tezës se Skënderbeu është nga Dibra.... Është fakt historik se Skënderbeu u kthye në [[Shqipëria|Shqipëri]] nga [[Beteja e Nishit]], më [[3 nëntor]] [[1443]] dhe me [[10 nëntor]] [[1443]] mbërriti në Dibër.... Ja si e shpjegon [[Marin Barleti]] ardhjen e Skënderbeut nga [[Nishi]]: “dhe në fshehtësinë më të madhe (pasi braktisi fushëbetejën e Nishit, më 3 nëntor 1443) në të shtatën ditë arriti në Dibër”, se “atë vend e njihte dhe e donte shumë Skënderbeu, për besnikëritë dhe trimëritë e shumta dhe të shënuara që banorët kishin treguar për hir të mbretërisë së t’et, [[Gjon Kastrioti|Gjonit]], kur atij i binte në qafë otomani”, prandaj “pothuaj e gjithë rinia, sikur të mos kujdesej për gjë tjetër, i kishte rrëmbyer armët dhe po i shkonte pas Skënderbeut dhe e quajtën shpëtimtar të tyre”. Sipas këtij burimi, Gjoni kishte jetuar dhe kishte luftuar së bashku me dibranët dhe jo me të tjerë. *** [[Fjalori Enciklopedik Shqiptar]], botim i [[Akademia e Shkencave|Akademisë së Shkencave të RPSSH]], veçmas [[Aleks Buda]]: “Më vonë (Kastriotët e [[Hasi|Hasit]] – F.D.) i shtrinë zotërimet drejt Jugut, ku [[Pal Kastrioti]], gjyshi i Skënderbeut, zotëronte fshatrat [[Sinë]] dhe [[Gardhi i Poshtëm]] dhe mandej dy Dibrat”. Pra, në këtë kohë [[Mati]] nuk ishte zotërim i tyre, se Mati është bërë vonë pjesë e principatës së Kastriotëve... [[Gjon Muzaka]], mik dhe bashkëluftëtar i Skënderbeut, në kujtimet e tij, shpjegon bindshëm se Gjon Kastrioti kishte pasur zotërime të tij vetëm Sinën dhe Gardhin dhe se aty e askund tjetër, lindi Skënderbeu: “Ta dini, se zoti i gjyshit Skënderbej quhej Pal Kastrioti, i cili nuk kishte zotërime të tjera veç Sinës e Gardhin dhe prej tij lindi Gjon Kastrioti dhe prej tij, zoti Skënderbej”. Edhe [[Haki Stërmilli]], për historinë e Kastriotëve rreshton gjithë ato argumente bindëse, përse Skënderbeu ishte dibran: [[Kristo Frashëri]]: “Në vitet e para të shekullit XV”: “Duket, se familja e Gjon Kastriotit banonte herë në [[Kastrioti|Kastriot]] e herë në Sinë”, pra në periferi të [[Peshkopia|Peshkopisë]] së sotme. Përsëri, humanisti shkodran, Marin Barleti, thotë se: "jo vetëm Skënderbeu, kur u kthye nga Nishi, në Dibër, i njihte dibranët, por edhe dibranët e njihnin Skënderbeun. Prandaj ai u kthye në Dibër pa luftë, si në shtëpinë e tij dhe qysh të nesërmen, në mëngjes, ai u shoqërua nga qindra dibranë për të marrë me dredhi Krujën”. [[Haziz Ndreu]], studiuesi dhe mbrojtësi fanatik i idesë, se Skënderbeu pa asnjë dyshim është dibran, në librin e tij [[Dibra në udhën e historisë]], shkruan: “I ati i Gjergjit, Gjon Kastrioti, doli më vonë nga Sina dhe u vendos në Kastriot, ku i kishte mundësitë për t'u zgjeruar më shumë me zotërimet e tij. Në krye të fushës së Kastriotit, ndërtoi kullën që përmendëm më sipër. Si më i aftë, Gjoni filloi menjëherë të fusë në dorë tokat përreth, të zgjerojë pronat e tij, ndërsa familjen vazhdonte ta mbante në Sinë. Më vonë, ashtu siç thuhet edhe në histori, ai e shtriu sundimin e tij në krahinën e Dibrës, pastaj edhe në atë të Matit”. Studiuesi [[Rakip Sinani]]: “Princi, Gjon Kastrioti, kishte shtëpi banimi në Sinë, kullë në Kastriot dhe vendbanim në [[Kështjella e Varoshit|kështjellën e Varoshit]], të [[Guri i Bardhë|Gurit të Bardhë]] dhe në [[Kruja|Krujë]]”. [[Flamur Hadri]], [[Prishtina|Prishtinë]]: “Pikërisht, në lagjen [[Shërgjerth]] të fshatit Sinë, lindi më [[1405]] Gjergj Kastrioti Skënderbeu, i cili sipas traditës popullore, u rrit në lagjen [[Çeliasë]] të fshatit Kastriot”. *** Po, kur është shfaqur vendbanimi qytet-kalaja KASTRIOT në Dibër? Të gjithë të tjerët e dinë, që [[Kastrioti]] ekziston (në dokumente) që nga [[shekulli XIII]]. [[Fjalori Enciklopedik Shqiptar]] (botim i Akademisë së Shkencave të Republikës Shqipërisë, viti [[1985]], thotë në mënyrë të prerë, se Kastrioti “në shekullin XIII ishte pronë e Kastriotëve” (zëri “Kastrioti”, fq. 460). Kastriotët u quajtën Kastriotë dhe nuk u quajtën as matjanë, as shtjefnarë. Gjon Kastrioti, thirrej [[Gjon Dibrani]] (dhe nuk thirrej në asnjë rast Gjon Matjani a Gjon Mazrek Hasjani. Prof. [[Kristo Frashëri]], dëshmon se Gjon Kastrioti thirrej Gjon Dibrani, kur shkruan se: “bashkëkohësi i Heroit, R.Volaterrano, e quan të jatin e Skënderbeut, [[Gjon Dibra]] ose Gjon Dibrani”. ([[Flamur Hadri]]-[[Prishtina|Prishtinë]]: “Historia Shqiptare mbi personalitetin e Skënderbeut”, [[Studime Historike]] nr.1, fq.126) Kastriotët janë të pranishëm në Dibër, gjegjësisht në Sinë, që më përpara vitit [[1467]] dhe këtu gjenden të paktën 8 breza, në një hark kohor prej 250 vjetësh… Gjithashtu, [[Hahn]] në librin “[[Udhëtim nëpër viset e Drinit e të Vardarit]]”, në faqen 53, paragrafi I, rreshtat 18,19 e 20, shkruan: “...gjyshi i Skënderbeut, nga ana e familjes së tij, zotëronte në [[Mati|Mat]], vetëm dy fshatra, të cilat quheshin [[Sinja]] dhe [[Gardhi i Poshtëm]] ([[Gardi Poschtere]])”. Si i pari dhe i dyti, thonë ekzaktësisht fshatrat që zotëronin Kastriotët, por gabojnë kur përcaktojnë vendin se ku ndodhen vërtet ata. *** Ja dhe një argument tjetër, ku toponomastika vërteton lidhjet e Kastriotëve me Dibrën: Fshati Kastriot ndodhet 8 km në verilindje të qytetit të [[Peshkopia|Peshkopisë]]. Ndërsa qytet-kalaja e Kastriotit, ndodhet në verilindje të [[Fusha e Kastriotit|Fushës së Kastriotit]], në dy anët e përroit e deri ku mbaron lugina, te mëhalla e [[Përgjegji]]t të sotëm dhe kishte dy mëhallë: [[Çeliasë]] në të djathtë e tjetra në të majtë, ku edhe sot ka themele muresh që quhen “Nures e Troja” ([[Haziz Ndreu]]: "[[Dibra në udhën e historisë]]", fq. 10). Këtu gjendet edhe vendi që vendësit e thërrasin asaj dite e sot, “[[Kulla e Gjonit]]”. Rreth 20 metra më larg, gjendet një arë rreth tri dynym tokë, që quhet “[[Ograja e Gjonit]]”. Ngjitur me kullën, në anën veriperëndimore, është “[[Kopshti i Gjonit]]”. Në mes të tij, është “[[Pusi i Gjonit]]”. Ndërsa, rreth 400 metra më larg, është [[kisha e Kastriotit]]. ([[Haziz Ndreu]]: po aty). Karshi Kastriotit, në të majtë të [[Drini|Drinit]], rreth 6 km, ndodhet sot [[Sina e Poshtme]] dhe 2 km më larg, katundi [[Sinë e Sipërme]]. Në [[Jug]] të dy Sinave, jo më larg se 4 km prej tyre, përmenden vendet [[Gardhi i Poshtëm]] dhe [[Gardhi i Epërm]], ndërsa 6 km në veri të tyre, ndodhet [[Çidhna e Poshtme]]. Këto i ndan [[Lumi i Setës]]. Në mes të Çidhnës dhe dy Sinave, jo më shumë se 5 km në mes të [[Runja|Runjës]], [[Gur-Lura|Gur-Lurës]] dhe [[Maja e Pllanës së Sinës|Majës së Pllajës së Sinës]], mes grykash e thepinash, ngrihet një shkëmb, i padukshëm nga larg, ku ndodhet [[Kalaja e Çidhnës]]. Kjo lidhej me [[Stelushi|Stelushin]], me një rrugë të fshehtë. Rreth kalasë ndodhet [[Kroi i Skënderbeut]], [[Kodra e Topit]] etj. (H. Ndreu - i cituar më parë, fq.10-11) A ka ndokund tjetër brenda kufijve etnikë, një ansambël më të përkryer toponimastik sesa ky; gjithçka brenda një trekëndëshi me brinjë jo më të mëdha se 5 km, ku të jenë gërshetuar organikisht vendqëndresat luftarake, vendndejtjet; kopshti, ara, kroi, pusi, kisha, kalaja dhe të gjitha të lidhura me emrin e Skënderbeut dhe të Kastriotëve. *** Gjergj Kastrioti, ka lindur në Kastriot, në kullën e Gjonit. Dhe, për mua, Gjergj Kastrioti ka lindur më [[6 maj]] [[1405]], atë ditë që shumë treva shqiptare, ndër to, aq më shumë malësi si [[Lura]], [[Çidhna]] e [[Malet e Dibrës]], e festojnë si [[Dita e Shëngjergjit|Ditën e Shëngjergjit]]. Madje, Lura e quan edhe [[Shëngjergji i Skënderbeut|Shëngjergjin e Skënderbeut]]. Unë shpreh habi, sesi deri më sot asnjë studiues, vendas apo i huaj, ndërsa kanë bërë lloj-lloj sajesash për bashkëngjitje, apo shqitje fjalësh, madje disa herë dhe të çuditshme dhe të papranueshme, kurrë nuk kanë thënë se Shëngjergji është [[Festa e Gëzimit të Madh]], e lindjes së Gjergj Kastriotit. Shumëkush Shëngjergjin e lidh me një festë me origjinë fetare, duke thënë se [[Shëngjergji]] qenka festa e një shënjti të krishterë. Jo. Po të analizosh vetëm ritet që zbatohen ndër shekuj për këtë festë, arrin në konkluzionin që Dita e Shëngjergjit nuk ka karakter fetar. Gjatë kësaj dite, askund, në [[Xhamia|xhami]] apo në [[Kisha|kishë]], nuk zhvillohen [[rite]] e [[ceremoni]] fetare, siç ndodh në ditë të shënuara fetare të tjera si, [[Dita e Bajramit|Ditën e Bajramit]], të [[Krishtlindjet|Krishtlindjeve]] apo të [[Pashkët|Pashkëve]]. Zakonisht, në këtë ditë të shënuar bëhen vetëm lojëra të ndryshme popullore, që në ndonjë krahinë si, në [[Kala të Dodës]], kjo lojë zhvillohet në formë beteje ushtarake, kur djemtë e një fshati u bëjnë karshillëk djemve të një fshati tjetër dhe ndeshen me gurë, të cilët i hedhin larg me [[hobe|bahe]] të bëra prej tyre me penj [[leshi]]. Në ditën e Shëngjergjit, njerëzit ngrihen më herët se ditët e tjera, ndezin zjarre të mëdha (mënyra këto tradicionale të shprehjes së gëzimit, sepse asokohe njerëzit nuk kishin as pushkë e as top, nuk kishin as fishekzjarre). Në Ditën e Shëngjergjit, tundin qumështin më të parë dhe sa më herët, etj. Gjithashtu, [[Dita e Shëngjergjit]] nuk koincidon me asnjë riciklim natyror, siç ndodh me [[Dita e Verës|Ditën e Verës]], me [[Dita e Sulltan Novruzit|Ditën e Sulltan Novruzit]] apo të [[Shënmitri|Shëmitrit]], etj. Pra, ky Shëngjergji ynë, nuk është as Shëngjergj fetar e as Shëngjergj natyror. Atëherë, me siguri, mbetet ditë e shënuar e për një figurë të madhe, siç është Skënderbeu. == Botohet libri më i fundit "Skënderbeu i vërtetë" nga z. Fatos Daci == Së fundi, sot me datë 21 mars 2009 është botuar libri më i fundit mbi Heroin Kombëtar nga Fatos Daci "Skënderbeu i vërtetë" (2009), një studim dhe analizë historike, që fokusohet sidomos mbi vendlindjen, origjinën apo datëlindjen e Gjergj Kastriotit, duke kritikuar një diversitet të paqëndrueshën hipotezash mbi këto fakte e duke i qartësuar ato. Shih: [[Veprat_kushtuar_Sk%C3%ABnderbeut]] == Shqipëri apo Arbëri? == Ashtu siç tregon historia, fjala Shqipëri krijohet pas Gjergj Kastriotit. Pra nuk mund të thuhet ai u kthye në Shqipëri, por u kthye në Arbëri. Mendoj se fillimi i artikullit ka disa probleme mbi këtë çështje. Do ishte më mirë të përdorej fjala Arbëri, sesa Shqipëri. Çeshtja pse i mbajti briret e dhise si sombol ne perkrenare qe lidhet me betejen e pershkruar ne artikull (dhite me pishtare te ndezur) duhet te rishqyrtohet, sepse eshte qesharake, por edhe pasiqe simboli "briret e dhise" eshte bartur ne perkrenare EDHE PARA SKENDERBEUT. marim nje si skifter te forte💜 marim njek si krenarija jone marim nje si endrat marim nje si nata e erret marim nje si dielli i nehte marim nje era e ftohte marim nje si rete e errta I shtojme nje ne fund dhe ja ku del madheshtori SKENDERBE == Titërim i Gabuar == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Titulli i artikullit biografik të një personi, figure të rëndësishme kombëtare shqiptare, i bazuar në tituj ushtarakë, grada apo nofka. A nuk do duhej që emri i tij i plotë i lindjes të shfaqej si titull i artikullit për të? Dhe më pas, në paragrafin e pare të tekstit të përmenden të gjitha emërtimet alternative, si në të gjithë artikujt e tjerë, nofkat apo emrat alternativë pas atij të lindjes..?<br/>Po të ishte në fuqinë time, do e lija emrin origjinal. Dhe do ta mbroja titullin që të mos mund të vandalizohej më tej me të.<br/>Si mendon ti, si do të veproje në këte rast?.<span id="Leutrim.P:1728087686156:DiskutimFTTCLNSkënderbeu" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 tetor 2024 02:21 (CEST)</span> :[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], eh, kjo është një çështje që nuk i jam i sigurt. Për shembull, si do të vepronim për Aleksandrin e Madh apo mbretër të ndryshëm mesjetarë si Luigji XVI? Do t'u vinim të gjithëve emrin e plotë origjinal? Si do të vepronim për artistët si Unikkatil, Madonna apo Lady Gaga? Do t'u vinim përsëri emrin origjinal?<span id="Klein_Muçi:1728115713647:DiskutimFTTCLNSkënderbeu" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 tetor 2024 10:08 (CEST)</span> ::[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Kjo eshte me e logjikshme ne kuptimin enciklopedik, ku saktesia eshte e rendesishme, personalisht e qmoj me shume emrin e vertete, dhe nofkat i shoh si nje lloj fshehje identiteti ose dezinformimi, ose ikje nga identiteti i meparshem, ne nje far forme "Unikatil" eshte me shume nje markë sesa emer. Nese e shihni me te arsyeshme per lehtesi perdorimi apo gjetjeje te artikullit, i leme si te thoni ju qe eshte me mire.<span id="Leutrim.P:1728149543003:DiskutimFTTCLNSkënderbeu" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 tetor 2024 19:32 (CEST)</span> :::[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], jo, unë jam i lëkundur për vete. Thjesht po të njihja me kompleksitetin e çështjes, për të thënë që rasti është pjesë e një fenomeni më të gjerë.<span id="Klein_Muçi:1728151148597:DiskutimFTTCLNSkënderbeu" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 5 tetor 2024 19:59 (CEST)</span> ::::[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Sigurisht qe nje standardizim i njejt per te gjitha rastet nuk do te funksionoje. Besoj qe duhet ta diskutojme edhe kete ne kuvend, ne cilat raste si te veprojme!, qe te mos bejme laramani te titujve te artikujve.<span id="Leutrim.P:1728159295793:DiskutimFTTCLNSkënderbeu" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 tetor 2024 22:14 (CEST)</span> :::::@[[Përdoruesi:Ikranjani|Ikranjani]], <br/>Perceptimi yt bazohet ne individin, p.sh. nese disa persona do e kene vulen e tyre siq thua ti, kjo do na nxirrte jashte standardizimit (nese e aplikojme tek te gjithe emrin e lindjes, dhe ti thua se dikush paska vulen me ate emer..). Ne po flasim per dukurine, jo per rastin ne fjale. Menyra jote e komunikimit me terma si 'woke', nuk me pelqen aspak. Nuk po e zbulojme ujin e nxehte, as rroten. Nuk ka rendesi a jam une dakord apo jo, bota ekziston ne thjeshte adaptohemi. <br/>Mbase atij ashtu i jane servuar rrehanat, nuk do te thote qe e ka zgjedhur ate forme prezantimi. Ky eshte diskutim i hapur dhe mund ta diskutojme ne kuvend me gjere (po flasim per te gjithe artikujt e WikiSq, jo vetem kete artikull..).<br/>Mendimi im personal eshte qe 'Skendo'-Skender-Beg-Kolonel-Gjeneral jane terma qe perdoren per grada ushtarake, dhe mendova se do te ishte mire si simbol i krenarise kombetare te mos turkofikohet emri i tij ne boten shqiptare (ne nuk po e zhdukim termin skenderbe, thjesht po i japim perparesi emrit shqiptare), edhepse eshte pjese e karrieres ushtarake, emri shqip qe e kishte qysh ne lindje flet per origjinen e tij. Nuk po tentoj ta ndryshoj per arsye nacionaliste, por me qellim te ruatjes se trashegimise historiko-kulturore shqiptare. Ishte thjeshte nje mendim, pasi nuk ka nje rregull te shkruar per kete problem ne kete moment. <br/>Gjate kohes se sherbimit te shqiptareve ne ushtri te huaja si: ne ushtrine popullore jugosllave, nofka te ndryshme iu jane vendosur shqiptareve gjate historise, nuk do te thote se ne si shqiptare i pranojme ato terma dhe ju drejtohemi me terma te huaja njerezve tane, te cilat nofka shpeshere kane konotacione ofenduese.. Prandaj ne duhet te kemi nje qasje me pro-shqiptare ne kete qeshtje, dhe jo ti japim perparesi termave te huaj, qe e hap nje kuti te pandores me pas kur te behet fjale per artikuj te tjere.<br/>Nese nuk ju pelqen ideja, sigurisht qe une do pajtohem me vendimin e udheqesise te wikisq mbi kete qeshtje.<span id="Leutrim.P:1728201358622:DiskutimFTTCLNSkënderbeu" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 6 tetor 2024 09:55 (CEST)</span> ::::::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] po kur per vete figuren titulli jo vetem s'ishte as i papelqyer, as i huaj, por madje e perdori ne komunikime zyrtare e edhe kur iu celebrua memoria e tij ne boten perendimore - po me ate llagep - nuk e quajti kush ''te huaj'' atehere per çfare po flasim? Ndaj po te them qe je <nowiki>''woke'' sepse do te higjenizosh historine nga ndjesi te vonuara, kur as vete figura s'kishte dert nga fakti qe ishte '''produkt'''</nowiki> i botes turke, se paku nga ana akademike e ushtarake. [[Përdoruesi:Ikranjani|Ikranjani]] ([[Përdoruesi diskutim:Ikranjani|diskutimet]]) 14 tetor 2024 19:23 (CEST) :::::::[[Përdoruesi:Ikranjani|Ikranjani]], e kam lexuar kete koment me pare, por nuk po arrija ne nje perfundim per t'u pergjigjur tutje. Keshtuqe perceptimi e interpretimet e gjithsecilit jane te ndryshme. Gjitha te mirat.<span id="Leutrim.P:1732833478271:DiskutimFTTCLNSkënderbeu/Arkivi_1" class="FTTCmt"> —&nbsp;[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 28 nëntor 2024 23:37 (CET)</span> == Përmbajtje për trajtim == === Religjioni Orthodoks i Heroit tonë Kombëtar Gjergj Kastrioti –Skënderbeu === Jeta dhe Vepra e Heroit tonë Kombëtar Gjergj Kastrioti –Skënderbeu ështëshumë e njohur si brënda vendit ashtu dhe jashtë vëndit tonë në Europën Perëndimore , në Europën Lindore si dhe në vëndet fqninjë me në. Dihet fare mirë se si Heroi ynë Kombëtr mbrojti për 25 vite me rradhe vëndin e tij nga invazioni Osman, Arbërinë dhe Epirin, me heroizmin e tij dhe trimërinë e popullit trim dhe liridashës nga i cili e kishte origjinën, duke i prerë hovin këtyre hordhive osmane islame për të pushtuar vëndet e krishtera dhe për të realizuar shkatërrimin e Krishtërimit. Heroi ynë Kombëtar Gjergj Kastrioti mbetet ende një figurë jo e plotë përsa i përket origjinës, religjionit të tij, dhe të familjes së tij, përsa i përket vëndit të varrit të tij dhe ngjarjeve të tjera të cilat kanë lidhje me fatin e familjes dhe fisit të tij që i dha historië së Shqipërisë së sotme Flamurin Kombëtar identitetin e veçantë në raport me fqinjët, por gjithashtu është një nga figurat më të dashura dhe shumë e nderuar nga populli shqiptar dhe i shqiptarëve në trojet jashtë vendit por dhe atyre të diasporës. Origjina e Familjes Kastrioti Për herë të parë sipas literaturës boërore dhe asaj të vëndit, emri Kastrioti është hasur në disa dokumenta historike në vitin 1368, në të cilin një individ me mbiemrin Kastrioti ishte Kefale në Kaninën e Vlorës së asaj kohe http://ëëë.forum-al.com/shoëthread.php?t=1675. Një nga përfaqësuesit ligjorë të Gjergj Kastrtioti –Skënderbeu Andrea Ëngjëlli nga familja e Ëngjëllorëve të qytezës që nuk e gziston sot më-Andrea Ëngjëlli në Gjenealogjinë e shkruar prej tij familje Kastrioti jep si paraardhës të familjes Kastrioti, personin me emrin Konstandin Kastrioti i cili pati një djalë që e quajti Pal (ose Gjergj) Kastrioti i cili njihet në histori si pjesmarrës në koalicionin anti-osman në luftën e vitit 1389 në fushën e Mëllënjave, përkrah Car Llazarit të Serbisë, luftë në të cilën mbeti i vrarë Car Llazari; sidoqoftë më pas, Pal Kastrioti mori pjesë si vasal i Sulltanit në betejen e Ankarasë në vitin 1402. Pal Kastrioti pati tre djem Konstandini, Aleksi dhe Gjoni. Ky i fundit është i jati i Gjergj Katrioti Sknëderbut. Aleks Kastrioti zoteronte tre fshtara sipas të dhënave nga një dokument vendikas,. Konstantin Kastrioti ëas protovestiar (titull fisnikërie bizantin) of Sina (Serina) prane Durresit. Sipas nje dokumenti venecian i zbuluar nga Karl Hopf, titulli i tij ishte Lord i keshtjelles se Serinae apo Cerunje. ose i Krujes. Pal Kastrioti zoteronte Gardhi e Poshtem dhe Sinjen. Djali i tij Gjon Kastrioti (vdekur † 1437), u be Lord i Matit dhe u quajt ndryshe edhe Gjon Dibrani. Biri i Gjonit, Gjergj Kastrioti ( lindur më 6 maj 1405 – vdekur †17 janar 1468) eshte Heroi yne Kombetar i cili mbrojti Krishterimin nga Osmanet-turq, deri sa vdiq. Sipas të dhënave të mbledhura nga Mutafa Kruja (ish kryeministri shqiptar i viteve 1940 gjatë pushtimit gjerman), tek libri i tij "Antologji historike" ai, u përpoq që t’i plotësonte këto dëshmi duke formuluar këtë ide, e cila përsëri mbetet hipotetike. Sipas tij, pas kështjellarit të Kaninës, emrin e të cilit nuk e dimë, vjen Kostandini, i cili ishte një tjetër Kastriot, kushëri ose vëlla i tij. Pas këtij vjen Pali dhe si pasardhës i tij Gjoni. Kurse autori Kabashi, përmënd se ermi Kastriotinjihet pas vitit 1394 dhe sipas tij e ka origjinën nga Kastrati i Hasit (sipas një burimi osman) Sipas Malcolm, Kastriotet vijne nga Kosova Perendimore, me mbiemrin bizantin Castro (keshtjelle). Marin Barleti për origjinën e Kastriotëve, shkruan ne latinisht: "auctores gentis Castriote ex Aemathia nobili ortu fluxisse ..." , që do të thotë: ``Nese kjo eshte e vertete themeluesit e familjes Kastrioti vijne nga nje familje fisnike te Emathia``.(http://ëëë.archive.org/stream/historiadeuitaet00barl#page/2/mode/2up doën right). Fisnikeria e Familjes Kastrioti Sipas disa të dhënave,Familja Kastrioti nuk ka patur histori Fisnikerie. Fisniku i pare permendet në hstori është Pal Kastrioti i cili kishte ne zoterim Sinja (or Sina, Sinë) dhe Gardhi i Poshtëm, apo Gardhishta të cilat duhej të jënë në zonën e Dibër –Peshkopisë. Aktualisht sot gjëndet fshati Sinë kurse Gardhishta ose Gardhi i Poshtëm nuk është gjëndur ku ndodhetnga arkeologët dhe historianët deri në ditët e sotme. Pr në vitin 1368 egzistonte nje individ me mbiemrin Kastrioti i cili ishte Kephale (koka ose qeveritar i një province të vogël) i Kaninës, por që ishte në zotërim të dy fshtrave të Sinja dhe të Gardhit të Poshtëm në zonën e Dipër-Peshkopisë së sotme. Në shekullin e XIV-XV, Familja e Kastriotëve përbëhej nga këta persona: Pal Kastrioti– kishte titullin "segnior de Signa et de Gardi-ipostesi" (Sina(Albanian: Sinë) and Loëer Gardi (Albanian: Gardhi i Poshtëm)). Aleksa Kastrioti - Lord i tre fshtarave Konstantin Kastrioti - Lord Lord i keshtjelles se Cerujes (Latin: dominus Serinae) ose i Krujës. Gjon Kastrioti († 2 maj 1437), u martua me Voisava Tripalda (†1405) Dhe kishte nëntë fëmijë dhe disa nipër: 1.Reposh Kastrioti- († 1431) 2.Stanisha Kastrioti- (†1445?); Hamza Kastrioti- († 1460?) i biri i Stanishes 3.Konstandin Kastrioti ? 4.Mara Kastrioti, martuar me Stefan i Crnojević, varrosur ne Manastirin e Kom-it, Mal i Zi. 5.Gjergj Kastrioti (Skanderbeg) – Heroi Kombetar (6 May 1405 – 17 Janar 1468); Ottoman subaşi i Krujë, sanjakbey of Dibra, Organizator dhe Komandant i Lidhjes se Lezhes, dhe vasal i Mbretit te Napolit pas 1451. Biri dhe nipërit e stërnipërit e tij, janë: Gjon Kastrioti iI- Kont i Soletos, martuar me Jerina Branković, bija e Mbretit serb Lazar Branković. Fëmijët e djalit të Skënderbeu t- Gjon Kastriotit të iI:Constantine (d. 1500), Peshkop i isernia (njohur nga viti 1498 Ferrante vdekur 1561), Duka i San Pietro in Galatina, Maria (vdekur 1569), Giorgio Ushtarak venecian (i njohur nga vitet 1499–1501 vdekur 1540) 6.Jelena Kastroti– martuar me Pavle Balšić 7.Mamica Kastrioti martuar me Musachio Thopia in 1445 8.Angelina Kastrioti, martuar me Vladino Arianiti 9.Vlajka Kastrioti, martuar me Gjin Musaka, martesa e dyte me Stefan Strez Balšić me te cilin kishte dy djem: ivan Strez Balsha (iç), dhe Gojko Balsha (iç) Figura e Vojsava Tripalda –Kastrioti. Nëna e Gjergj Kastrioti -Skënderbeut Përsa i përket figurës së nënës së Gergj Kastrioti-Skënderbeu, Vojsava Tripalda nga Pollogu. Shumë studiues nuk bien dakort për origjinën e saj në se ishte arbër-epirote që banonin në Maqedoni apo ishte me origjinë serbe madje disa thoë bullgare me emrin Vojisllava. Zyrtarisht kishte këtë origjinë familjare. Vojsava Kastrioti-Tripalda- Orthodokse-bizantine. • Voisava Tripalda (lindur? në Pollog - vdekur në 1405 • Voisava -Volislava, e njohur si gruaja e Gjon Kastriotit me te cilin pati 9 femije. • Prinderit: Grgur Golubić (Brankovic) dhe e jema Teodora. • Bashkeshorti: Gjon Kastrioti • Femijet: Mara, Elena, Mamica, Vllajka, Angjelina, Stanisha, Reposh, Gjergj, Konstandin, • Nipi: Gjon Kastrioti iI • Gjyshi: Branko Mladenović Si perfundim, Petrovski hedh dhe nje te dhene gjenealogjike qe vijne nga dokumentat zyrtare te asaj kohe flitet per Grgurin e Panjohur ose Grgur Brankoviqin e ku rezulton se bashkeshortja e ketij Grguri quhet Todora. Me pastaj, therritet dhe nje informacion tjeter sipas nje shkruesi te nje manastiri i bere ne vitin 1371, Krale Marko jetonte me Teodoren, gruaja e Grgurit. Dhe me kete te dhene mbyllet dhe kapitulli mbi Vojsaven, me pretendimin qe Todora eshte e jema e saj. Sipas studiuesit dibran Hilmi Sadiku në studimin e tij ai pohon se Andrea Engjëll Flav Komneni e nxjerr Vojsava Kastriotin nga familja e Muzakajve. Po në këtë punim të tij rreth përkatësisë etnike të Vojsavës thuhet se Kostandini, djali i Gjon Muzakës, mbështetur në gjenealogjinë që i dërgoi Andrea Engjëll Flav Komneni i bëri një shtesë kronikës së të atit (Gjonit), për t’ua lënë pasardhësve në të cilën thuhet: ”Vojsava jepet e bija e Momcinit, që u bë shoqja e Gjonit, të cilëve u lindi Gjergj Kastrioti”. Kostandin Muzaka princin e Pollogut na e paraqet të kombësisë arbërore e për pasojë e të njëjtës etni rezulton edhe e bija e tij Vojsava.(http://ëëë.forumishqiptar.com/threads/79714-Etniciteti-i-Vojsaves/page5). Autori tjetër, Johann Georg von Hahn (1811–1869), thote se Vojsava ishte nga familja e Branai e fisit të Vrana Konti. Autori ynë Fan S. Noli(1882–1965), permend se Vojsava vinte nga Familja Muzaka. Historiani Oliver Schmitt (b. 1973), historian austriak thote se Vojsava vinte nga familja Brankovic dhe ishte serbe e afert me Mara Brankovic. Boban Petrovski (b. 1972) historian maqedonas, thote se Vojsava Tripalda nga Pollogu ishte e bija e Gergur Brankovic, apo edhe e Vuk Brankovic. Strashimir Dimitrov (1892–1960), historian Bulgar, thote se Vojsava ishte e bija e nje bojari bullgar nga Maqedonia. Religjioni i Familjes Kastrioti. Duke qënë një fisnik i rangut jo të lartë, më i pari i familjes Kastrioti Konstandin Kastrioti ishte një Pronar i një zone në Dibër-Peshkopi por edhe Kephale i Kaninës rreth vitit 1362, kohë kur Arbëri dhe Epiri ishin në sundimin e Mbretërimit serb i cili ishte në fundin e tij. Për këtë arësye sipas Linjës së Theodosit, kjo pjesë e pronave të Kastriotëve por edhe e princërve të tjerë ishin nën juridiksionin religjioz të Konstandinpojës kryeqytet i Perandorisë së Bizantit. Feja zyrtare e këaj Perandorie të lindjes pra edhe e popujve nën zotërimin e kësaj Perandorie, ishte Orthodokse Bizantine që ne vetvehte përbëhej nga nën religjionet Sllavo-Orthodokse-Bizantine por dhe Orthodokse Bizantine. Ashtu si e kishte dhe mbiemrin kjo Familje ishte tërësisht orthodokse por për arësye politike dhe dhedetyrimeve për shkak të humbjeve në luftë apo dështimeve në biznes, Gjon Kastrioti nipi i Konstandin Kastriotit dhe biri i Pal Kastriotit- Gjon (Jovan apo ivan) e ndërroi sa për sy e faqe fenë: - Pëprara vitit 1407, pra që nga viti 1368 që njihen Kastriotët, Familja Kastrioti ishte me origjinë Orthodokse byzantine, - Nga vitit1407—1410, ai personalisht u bë roman-katolik, nga halli për shkak të problemeve tregtare me Venedikun , - Nga viti 1419-1426 Gjon Kastrioti i u rikthye origjëns orthodokse për shkak të një aleance me Despotin serb Stefan Lazareviç - Nga viti 1431- u kthye në islam, nga halli sepse Sulltani i mori të bijtë peng. - Ne vitin 1437 ai vdiq dhe u varros në Hilandar, Mali Athos në Kishën e Shen Gjergjit në një varr afër të birit Reposh Kastriotit i cili vdiq si murg po aty në Hilandar, Mali i Shënjtë, në vëndin ku quhet Pirgu Arbanas, sepse aty Gjon Kastrioti mori me qira atë toke dhe ndërtoi kullën e Shën Gjergjit në Hilandar dhe pronën përreth në në 1426 dhe në 1430 në dy dokumente, pasi kishte dhuruar dy fshatra të pronës së tij : Radostusha dheTrebisht, duke nënëshkruar në prani të murgut Anastas, së bashku me firmën e tre bijve të tij meshkuj. Mungon firma e Stanishës i cili ishte kthyer në mysliman. Pra Feja e Gjon Kastriotit dhe e Vojsaves bashkëshortes së tij ishte Orthodokse, por ne momente delikate mareveshjeje politike vetëm Gjoni e ndërroi fenë sa per sy e faqe, fene ne islam apo ne katolik, por u varros si nje Orthodoks i mire ne Manastirin Hilandar se bashku me njerin nga djemte e tij Reposh Kastrioti (https://ëëë.flickr.com/photos/ben_bellaja/6877308414). Religjioni Krishterë Orthodoks i Heroit tonë Kombetar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu Para se të argumentojmë Religjionin e krishterë orthodox e ritit bizantin të Familjes Kastrioti dhe të vetë Heroit tonë Kombëtar po japim disa karakteristika të veçanta: Gjergj Kastrioti - Skanderbeg lindi ne fshatin Shëgjerth, fqinje i fshatit Sinë, krahina Dibër, më 6 maj 1405. (vdiq Lezhe 17 Janar 1468). Disa autorë e përshkruajnë Heroin tonë Kombëtar: Skenderbeu kishte edhe keto karakteristika --Kishte sy jeshile, dhe kur luftonte kafshonte buzen e poshtme aq sa i ridhte nje vije gjaku e cila jepte pershtypjen sikur ishte i plagosur dhe ishte teper i gjate---Sipas nje studimi te studjuesve suedeze Gjergj Kastrioti mund te ishte deri 1m98cm i gjate. -Ndersa studjuesi italian Paolo Peta thote se : "...nje stermbese e Skenderbeut ishte shume e gjate dhe e fuqishme fizkisht, gje qe tregonte se ajo trashegonte nga stergyshi fizikun e tij....“ (http://ëëë.forum-al.com/shoëthread.php?t=1675) -Pagezimi eshte bere ne Diber sipas ritit orthodox. -U mor peng si nizamë pas thyerjes së të atit nga Sulltan Murati më 1421 dhe u dërgua në oborrin e Sulltanit në Adrianopojë. Në rradhë të parë, religjioni i Heroit tonë kombëtar pa dyshim mbetet i krishterë orthodox-bizantin. Kjo bazohet kryesisht në Fenë e Babait dhe të Nënës së tij, në Fenë të gjyshit Pal dhe e Stërgjyshit të tij Konstandin, e cila ishte e krishterë orthodokse-bizantinë pra e ritit të krishterë orthodox –bizantin (përfshi dhe atë sllav). Në rradhë të dytë, religjioni orthodox bazohet në emrat e vëllezërve dhe motrave të tij dhe të fisit të tij dhe në martesën e tij me Donika Arianit Komneni, bijën e Gjergj Arianitit dhe motra e Angjelina Arianiti (Shënjtorja e Serbisë), Skënderbeu u kurorëzua në martesë me Donika Arianitin në altarin e kishës së Shën Marisë të manastirit të Ardenicës, në 26 prill 1455. Lorenconi lexoi në bibliotekën e manastirit aktin e kurorëzimit të Skënderbeut në një nga kodikët e tij në vitin 1930. Këtë fakt e përmend në kujtimet e tij edhe peshkopi i Kishës Ortodokse. autoqefale të Shqipërisë, irene Banushi, i cili vitet e fundit të jetës i kaloi në këtë manastir Në rradhë të trete, shikohen se simbolet dhe Stema e Familjes dhe e Principatës Kastriotëve, janë të religjionit Orthodoks,si Flamuri me një shqiponjë me dy krerë të tipit të Perandorisë Bizantine me krahë të hapura, me kurora mbreërore në cdo kokë shqiponjë dhe me një yll çifut. Gjithashtu këtu futen edhe vula e tij personale me Perëndeshën Leda dhe Mjelma që personifikon Zeusin, dhe Përkrenaren e tij që ka Dhinë Amaltea që ushqeu Zeusin pra simbole të Epirit. Të dy këto simbole të fundit kanë origjinë pagane por njihen se këto zona mbeten të krishtera orthodokse Në rradhë të katërt, vijnë pohimet e vetë Gjergj Kastrioti-Skënderbeut në disa korrespondenca me Papën, Princin e Tarantos e të tjerë. Një nga këto pohime është letra e famshme e Gjergj Kastriotit Skënderbeut Proncit të Tarantos më 31 tetor 1460: ``Pervecse ju perbuzni popullin tone dhe e krahasoni arberit me delet, dhe sipas zakonit tuaj kur na permendni ne na kujtoni duke na ofenduar, por ju nuk keni asnje ide te rraces tone. Te paret tane ishin Epirotet prej nga eshte Pirro forcen e te cilit e kujtojne romaket. Ky Pirro te cilin Taranto dhe dhe shume zona afer saj u munden nga ushtria e tij, por une nuk do flaas per Epirotet.Ata jane shume me te fuqishem se ju tarantinet , qe jeni nje specie e lindur vetem per te peshkuar. N.q.se ju desheroni te thoni qe Arberia eshte pjese e Maqedonise une e pranoj qe shume nga te paret tane ishin fisnike te cilet shkuan deri larg ne indi ne udheheqjen e Aleksandrit te Madh dhe shpartalluan gjithe ato ushtri dhe kapercyen veshtiresi te pabesueshme. Ja, keta jemi ne te cilet ju i quani dele. Por natyra e gjerave nuk ndryshon. Perse ushtaret tuaj ikin me vrap perballe ketyre qe je i quani dele?``. (http://breziiri.com/brezi/?p=30628) dhe http://ëëë.forumishqiptar.com/threads/37527-Feja-e-Gjergj-Kastriotit-Sk%C3%ABnderbeut Fan S. Noli ka mbrojtur mendimin se ivan/Jovan Kastrioti ka qenë "ortodoks grek" [angl. "a Greek Orthodox"] prej vitit 1419 deri më 1426 si "aleat i Stefan Lazarevicit të Serbisë"18. Ducellier i nuk ka nguruar ta pohojë se Kastriotët "janë me siguri ende ortodoksë në shek. XV"19. Tani së fundi edhe Petta e thotë shtjellimisht se "Kastriotët ishin historikisht të lidhur me Kishën ortodokse"20. Prania në Oborrin e Skënderbeut e (Shën) Nifonit dhe Zaharias përforcon edhe dëshminë e Mauro Orbinit sa përket ortodoksizmin e Skënderbeut. Në Mbretëria e sllavëve sot gabimisht të quajtur skiavonë (1601) Orbini tregon episodin në të cilin Giovanni di Capistrano ja, legat i Papës për organizimin e kryqëzatës, përpiqej t'i mbushte mendjen Skënderbeut që të bëhej katolik. Kastrioti i përgjigjej kështu: "Unë kam jetuar nëntëdhjetë vjet [sic] me këtë mendje, që prej më të mëdhenjve qysh fëmijë në shpirtin tim m'u pat mbresuar; dhe populli im, ndonëse kam qenë fatkeq, më ka mbajtur gjithnjë për të dijshëm; tani ti do të doje që, kur të më shohin të ndërruar, të pandehin se unë, i rënduar nga vitet, e paskam humbur mendjen dhe, si thuhet në gjuhë popullore, qenkam bërë matuf; unë më parë lë jetën time, se të ndahem nga traditat e paraardhësve të mij"21. Sipas Marin Barletit, Skënderbeu ka deklaruar se, “unë jam pasardhës i Pirros së Epirit”. në veprën e tij thotë se Skënderbeu i referohej shpesh origjinës së Pirros. Në rradhë të Pestë, argumenti kryesor janë patriarkët orthodoksë qënjëri nga ata ishte At shpirtëror i Gjergj Kastriotit. Këta ishin: Shën Nifoni, At Zaharia dhe Peshkopi i Krujës Stefan i cili carej nga Peshkopata e Ohrit. historianët vërejnë praninë, përkrah Skënderbeut, të një murgu athonit (ortodoks) të quajtur Zaharia, të cilin Skënderbeu e paskësh bërë “at shpirtëror të vetin” (Plasari e thekson këtë, duke u mbështetur te Jorga dhe Beduli); Tjetri ishte Nifoni, patriarku i mëvonshëm i Konstandinopojës dhe shenjtori i ardhshëm i Kishës ortodokse, “u hirotonis prift me bekimin e arkiereut të qytetit të Krujës”, vëren ky autor.(``Skënderbeu, një histori politike``, e Aurel Plasarit (Instituti shqiptar i studimeve “Gjergj Fishta”, Tiranë 2011); ``Skënderbeu, jeta dhe vepra``, e Kristo Frashërit (Botimet Toena, Tiranë 2002). Shën Nifoni ishte patriark i Kostandinopojës,vëllami i Skenderbeut. i biri i një shqiptari nga Dalmacia dhe një grekeje nga Morea. Nifoni eshte bere prift pikerisht ne Kruje, pas ardhjes se Skenderbeut me 1446. Ai ka pasur marrdhenie dhe lidhje te ngushta me Skenderbeun. Sipas disa dokumenteve, Shen Nifoni (vdekur me 1508),dhe Shen Zaharia se,erdhën në “Krujë” dhe pushtetari i vendit, Gjergj Skënderbeu, i pranoi ata në çdo nder dhe shpresëtari, sepse edhe më parë kishte dëgjuar për famën e tyre. Pasi i mirëpriti me gëzim të madh, i mbajti pranë vetes në pallatin e tij mbretëror, ndërsa Zaharian tepër të urtë e bëri atin e tij shpirtëror ”. Kjo është një dëshmi e qartë se Gjergj Kastrioti ishte orthodhoks, ndryshe nuk kishte si ta bënte Zaharian atin e tij shpirtëror, rrëfyesin e tij. Dhe as Zaharia nuk do të mund të pranonte në asnjë mënyrë të kishte si fëmijë shpirtëror në misterin e rrëfimit një jo-orthodhoks. Madje, duke pasur parasysh mospranimin nga ana e dy murgjve të Sinodit të Firences, vështirë se do pranonin të qëndronin pranë një sundimtari romano-katolik. Do të ishin në kundërshtim me veten e tyre, pikërisht ata për këtë arsye ishin shpërngulur dhe udhëtonin për të predikuar qëndrueshmërinë në Orthodhoksi. Nga ana tjetër, a do mundej një mbret të priste, madje “në çdo nder’ dhe shpresëtari”, ata që kundërshtonin besimin e tij? (http://ëëë.forumishqiptar.com/threads/37527-Feja-e-Gjergj-Kastriotit-Sk%C3%ABnderbeut). Si burim dore së parë për jetën dhe veprimtarinë e Shën Nifonit shërben Jeta dhe punët e Shenjtërisë së tij atit tonë Nifon, patriark i Carigradit [Kostandinopojës]. E njohur shkurt si Jeta e Shën Nifonit, ajo u shkrua në shek. XVI nga kryeigumeni Gavriil, që ishte protos i Malit të Shenjtë (Athos) Po simbas Jetës, Zaharia me nxënësin e tij të ri dhe murgj të tjerë për t'u ikur turqve u strehuan për një kohë në Arbëri, në Oborrin e Skënderbeut: "Dhe Zaharia me Nifonin, si ndenjën pak kohë atje [në Ohri], deshën të venin në vendin e Askulunit [ose Askalonit] edhe me ta u bashkuan shumë të tjerë. Dhe u nisën nga Justiniana disa nga stereja, të tjerë me anije dhe mbërritën në një qytet me emrin Draç [Durrës], që është në vendin e Askulunit dhe së andejmi u ngjitën në qytetin e Krujës, që është prej Draçit rreth 6 milje. Edhe vajtën te Gjergji qeveritar i Arbërisë, që i thoshin Skënderbe, dhe i pranoi ai me gëzim të madh e me dashuri, sepse edhe më parë kishte dëgjuar për jetën e tyre, që ta ketë [Zaharian] at shpirtëror dhe mësues dhe edukues për të gjithë njerëzit dhe përftues të shpëtimit të të gjithëve, ndërsa Nifonin, me bekimin e kryehiereut të qytetit të Krujës, e bëri prift atje, duke e hirotonisur si edhe vetë kryehiereun i lumi patrik Nikodim". (http://ëëë.forumishqiptar.com/threads/37527-Feja-e-Gjergj-Kastriotit-Sk%C3%ABnderbeu). Duket se nuk qëndruan shumë vjet në Krujë, sepse ra Konstandinopoja (1453) dhe pasoi një periudhë paqëndrueshmërie, e mbushur me trazira dhe ata u fshehën në një mal (pas vdekjes së Skënderbeut?!). Pastaj shkuan në Ohër, ku Zaharia u bë kryeprifti i tij, ndërsa shën Nifoni, pasi i mori bekimin, udhëtoi për në Malin e Shenjtë, ku tashmë i kishte paraprirë fama e tij. Nifoni dëgjoi se në qytetin e Nartës ishte një mësues i madh shpirtëror, i quajtur Zaharia, i cili kishte ardhur nga Mali i Shenjtë. Zaharia filloi ta mësonte Nifonin për rregullat e jetës murgjërore të Malit Athos dhe për doktrinën e besës orthodhokse. Shumë shpejt fama e shenjtit filloi të përhapej kudo. "Jo mbas shumë kohe u ngritën turqit nga Lindja dhe pushtuan të gjitha viset nga Perëndimi, pikërisht deri në detin e Oqeanit dhe deri në Arbëri edhe gjithçka që gjenin e thernin, e plaçkisnin dhe e digjnin. Ndaj njerëzit iknin nga të mundnin. Ndërsa etërit e lumë [Zaharia dhe Nifoni] lanë Arbërinë dhe erdhën së rishti në qytetin e madh të Ohrisë"12. "Si vdiq Nikodimi i Justinianës, at Zaharia u bë me pahir patrik i të gjithë bullgarëve, serbëve, arbërve dhe viseve të tjera [...] por perandori turk e hoqi nga froni, ndaj dhe Zaharia e la fronin dhe vajti në Carigrad [Kostandinopojë] së toku me birin e tij shpirtëror Nifon"13. Në Krujë nuk e gjente dot një të tillë, mbasi aty "... nuk kishte as priftërinj, as djakonë latinë [katolikë]"24. Si e ka vënë re Marinescu: "Do të ishte kjo edhe një provë më shumë se popullsia e qytetit [të Krujës], kryepeshkopi Stefan i përmendur më 1451 dhe Skënderbeu ndodheshin në dëgjesën e Kishës ortodokse"25. Tani nga "historia" e Zaharias dhe Nifonit kuptohet që Kruja ishte, ende në shek XV, episkopatë ortodokse me një episkop të sajin dhe se nuk ishte shufragane e Metropolisë së Durrësit, sikundër është pohuar shpesh, por varej nga Kryepiskopata e Ohrisë. Jorga e ka shënuar shtjellimisht këtë duke folur për Nifonin: "Mandej ai vajti në Oborrin e të famshmit Skënderbe, mbrojtësi i krishterimit në Arbërinë e lirë, e cila varej [kishërisht, A.P.] po prej Ohrisë"27. E ka mbështetur këtë edhe Beduli, jo vetëm për Nifonin, por edhe Zaharian, duke shtuar argumentin: "po të kemi parasysh se u ngarkua me misionin e atit shpirtëror gjatë qëndrimit të tij në Krujë, mision i cili kërkonte të dije gjuhën e popullit për ta kryer". Në rradhë të gjashtë, Varrimi i babait të tij Gjon Kastriotit dhe Reposh Kastrioit në Malin Athos në Hilandar tregon se ritet familjare ishin të Krishtera Orthodokse bizantine. Murgjit e manastirit Hilandar te Malit te Shenjte, zoterojne nje te dhene te vitit 1421-1422, ku ivan (Gjon) Kastrioti me kater bijte e tij i dhurojne fshatrat Radostine edhe Trebishte manastirit. Fisniket shqiptare, nje Aranit edhe dy zyrtare te oborrit te Gjergj Kastriotit, Rajan edhe Dmitr, permenden ne nje perkujtimore serbe-ortodokse. Sipas tradites te shek.16 "Reposhi, i vellai i Skenderbeut, conte nje jete te shenjte", edhe shkoi ne Malin Sinai,(?) ku edhe vdiq si mur Pra gjënden aty: Varri i Reposh Kastriotit ka epitafin: Reposh Kastrioti –Dux illyricum (vdekur 1431) Dhe në sllavishten e vjetër: Nje nga afreset ne Hilandars shkruhet: »Prestavi se rab' božii Repoš', douks' ilirskii, 6939«. Varri i Reposh Kastriotit (ndoshta varri i përbashkët, )ndodhet brenda katedrales, nën nartekstin (portikun), në murin verior (K. Balli-L. Gliozheni; Mali i Shenjtë-Mikrokozmosi i Botës Bizantine. Tempulli. Korçë 2001. Fq 157). Dikur atu ka qënë edhe Kisha e Shen Gjergjit në vëndin ku quhet Pirgu Arbanas, sepse aty Gjon Kastrioti mori me qira atë toke dhe ndërtoi kullën e Shën Gjergjit në Hilandar dhe pronën përreth në në 1426 dhe në 1430 në dy dokumente, pasi kishte dhuruar dy fshatra të pronës së tij : Radostusha dheTrebisht, duke nënëshkruar në prani të murgut Anastas, së bashku me firmën e tre bijve të tij meshkuj. Mungon firma e Stanishës i cili ishte kthyer në mysliman. Në këtë marëveshje gjënden edhe dy fisnikë të tjerë shqiptarë: Fisniket shqiptare, nje Aranit edhe dy zyrtare te oborrit te Gjergj Kastriotit, Rajan edhe Dmitr, permenden ne nje perkujtimore serbe-ortodokse. Aty gjëndet dhe Varri i Gjon (Joakim) Kastriotit vdekur ne 2 maj 1437 ne Hilandar. Varri i Konstandin Kastriotit nuk është përcaktuar nëse është apo jo në Hilandar. (https://en.ëikipedia.org/ëiki/Talk%3ASkanderbeg/Archive_4). Argumenta të tjerë në favor të Religjionit të Krishtero-Orthodoks të Heroit tonë Kombëtar Përkrenarja me kokën e dhisë që mbante Skënderbeu ishte një simbol i huazuar nga legjendat e Pirros së Epirit dhe Aleksandërit të Madh. Ajo është me metal të bardhë dhe me një rrip (ruban) të larë me ar. Janë dy shpata të Skënderbeut. E para i është dhuruar nga Papa në Krishtlindjet e vitit 1466 dhe është me trup të drejtë, e gjatë 85.5 centimetra dhe e gjerë 5.7, peshon 1.3 kg. E dyta është model turk, është 121 cm dhe peshon 3.2 kg. Dy janë uniformat që ka përdorur Gjergj Kastrioti Skënderbeu. E para ishte uniforma e luftës, me përkrenare dhe parzmore. Ndërsa veshja tjetër që përmend Barleti është ajo popullore me qeleshe dhe xhubletë. Fjalimi më i rëndësishme dhe më i mbajtur mend, është ai i mbërritjes në qytetin e Krujës. Fjalët “lirinë nuk ua solla unë, por e gjeta në mesin tuaj”, kanë vlerë letrare dhe mendimi edhe sot e kësaj dite (http://kosova.albemigrant.com/?p=3508). Flet qarte per origjinen e tij shkronjat e skalitura ne Helmeten origjinale ne Muzeun e Vienes:IN * PE * RA * TO * RE * BT *, qe d.t.th: Jhezus Nazarenus * Principi Emathie * Regi Albaniae * Terrori Osmanorum * Regi Epirotarum * Benedictat Te (Jesus Nazarene bekon Ty [Skanderbeg], Prince i Mat, King i Albania, Tmerri i Osmaneve, Mbreti i Epirus). IN – isus i Nazaret -PE – PRINCIPI EMATHIE-RA – REGI ALBANIAE-TO –TERRORI- OSMANORUM-RE – REGI EPIROTARUM-BT – BENEDICTAT TE ii Varri i Gjergj Kastrioti-Skënderbeut. Problemi i Varrit të Gjergj Kastrioti-Skënderbeu mbetet një enigmë. Dihet nga Barleti i cili thotë në Librin e tij `Historia e Gjergj Kastrioti-Skënderbeu- Princi i Epirit`, se Gjergj Kastrioti Skenderbeu u varros ne Kishen e Shen Nikolles (Shen Kolli),Lezhe. por thotë se: ``Gjergj Kastrioti u varros në qytetin e Lezhës, në kishën e madhe të Shën Kollit (Shën Nikolla). Kjo Kishë ka qënë Orthodokse deri në fund të shek XIV (http://ëëë.catholic.com/encyclopedia/diocese-of-alessio). Ceremonia e varrimit të tij, sipas zakonit të të parëve, u bë me një madhështi të paparë. Trupi i tij u përcoll me vaj nga të gjithë ushtarët dhe me gjëmë, sipas zakoneve të vendit, nga të gjithë princat dhe kapedanët…..”. Pra riti i varrimit ishte i ndryshëm me atë të venedikasve që kishin në zotërim Lezhën. Sipas Barletit dy ushëheqës të mëdhenj ; Ferdinanti i Napolit dhe Sulltan Mehmeti u shprehën për vdekjen e Skënderbeut: Mbreti Ferdinant u shpreh ne letren e tij me 24 shkurt 1468 ne mirenjohje ndaj Skenderbeut: `Skanderbeg ishte si nje Baba per ne“. Sulltan Mehmeti iI, pasi vdiq Skenderbeu tha: ``Europa dhe Azia jane te miat. Mjere Krishterimi. Ai humbi Shpaten dhe Mburojen e tij``. Eshtrat e Skënderbeut u zhvarrosën nga turqit pas rënies së Krujës, më 1478, 10 vjet pas vdekjes. Varri i tij, që ndodhej në Kishën e Shën Nikolla në Lezhë, u dhunua dhe eshtrat u morën si hajmali nga ushtarët turq.Barleti thotë: “Turqit dhe Barbarët duke u bërë zotër të qytetit të Lisos, gjetën dhe nxorën nga varri me dëshirë shumë të madhe trupin e Skënderbeut. Te eshtrat dhe varri i tij u mblodhën që të gjithë kush e kush më parë, sepse kujtonin se do të ishe fatbardhë, shumë i lumtur ai që do të siguronte për vete një copëz prej tyre, të cilën e qepnin dhe e zbukuronin një palë me argjend, një palë me ar dhe e varnin në qafë, si ndonjë gjë hyjnore, të shenjtë dhe vendimtare për fatin e tyre dhe e nderonin me respekt shumë të madh, duke kujtuar se të gjithë ata që i mbanin me vete ato thërrmija do të kishin në jetë po atë fat e mbarësi që pat edhe gëzoi sa qe gjallë vetë Skënderbeu”. Sipas T. Spanduçi, shkrimtar i shek 17th ne librin e tij"Historia“ shkruante se…Varri i Skenderbeut eshte ne nje varreze orthodokse te Kishes Shen Nikolla….. Sipas arkeologut Hekard-Ja seç thotë më tej ai per Kishen Shen Nikolla: “…nga ato që kanë mbetur nga pallati i feudalëve të vjetër, sheh tre emblema të vjetra mermeri, në njërën prej të cilave mund të dallosh ende një grua dhe një burrë, me kokën e rrethuar me një brerore dhe me një kryq grek mes tyre, në të dytën shihet një luan i ngritur mbi të dy këmbët e pasme dhe në të tretën një shqiponjë me krahë të shpalosur, që shtrëngon në kthetrat e saj një gjarpër, emblem e cila siç thonë gjendej në armaturën e kastriotëve” (H. Hecquard. Po aty. F 73). Mendohet se varri i Gjegj Kastriotit Skënderbeu gjëndet ne obborrin e Kishës së Shën Kollit të cilën e shkatërruan osmanët. Mbi këtë Kishë u ndërtua Xhamia Selimie. Mendohet se varri i Skenderbeut gjendet nen xhamine Selimije e cila u ndertua mbi Kishen e Shen Nikolles prandaj quhet edhe Kisha-Xhami). Xhamija u quajt Selimije sipas urdherit te Sulltan Sulejmanit.Kisha e Shën Nikolles (Shen Kollit) u shndërrua në xhami në vitin 1580. Duken mbeturinat e nje xhamie ne rrethinat e keshtjelles se Lezhes ne koder dhe duken nje Dikka (arkitekture islame me kolona), nje Mihrab (pjese arkitekture islame me kurbature). Kjo xhami u ndertua mbi mbeturinat e Kishes se Shen Nikolles. Sot aty eshte ndertuar Mauzoleumi. Interesant është fakti se Kisha e Shen Nikollës duhej të ishte brënda Kështjellës (kalasë) së Lezhës, dhe jo jashtë saj, e aq më tepër në rrëzë kodrës aty ku ishte ndërtuar xhamija Selimie apo Kisha –Xhami, sepse Hekardi thotë se varri i Gjergj Kastriotit-Skënderbeu, gjendej brënda oborrit të Kishës Shën Nikolla pikërisht tek shtegu ku varroseshin orthodoksët. Pra mbetet i duyshimtë fakti nëse Mauzoleumi i cili është ndërtuar në kohën e Enver Hoxhës dhe gjëndet edhe sot duhet të gjëndet pikërisht mbi varrin e Skënderbeut në një kohë kur Kështjella është sipër në kodër, pra dhe kasha duhej të gjëndej sipër në kodër dhe jo aty poshtë. Dyshime mbi varrin e Skënderbeut ka hedhur historian shqiptar Dhosi Liperi, i cili në Konferencë e Dytë Albanlogjisë më 1968 kundërshtoi argumentat e historianëve të tjerë mbi vrrin e Skënderbeut. Sipas tij : ``turqit nuk e kane cvarosur varrin e Gergj Kastriotit-Skenderbeu, sic pohon Marin Barleti, sepse sipas tij nuk ka asnje document Osman apo venecian qe e pohon kete``. 47 vjet pas vdekjes se Autorit u botua libri i tij ``Mitologjia Skenderiane``. Sipas Dhosi Liperi (vdekur me 1968), historianet turq ibn Kemali, Hoxha Sadedini, Idris Bitlisi, Tursuni, te cilet pershkruajne hollesisht pushtimin e Lezhes me 1478, nuk e permendin cvarrimin e varrit te Gjergj Kastrotit``. Të tjera dëshmi të mbeldhura nga studiuesi Dhosi Liperi, të shkruara në librin e tij ``lufta shqiptaro-turke ne shek XV``(Tirane 1968), ne Mat, Zadrime,Kruje e Mirdite, osmanet nuk e gjeten asnjehere varrin e Skenderbeut. Si etnograf, Liperi u mor kryesisht me mbledhjen e të dhënave verbale që mori nga 173 kallëzonjës, të cilët i intervistoi gjatë periudhës 1929-1961. Në përfundim mund të parashtroj se përse Gjergj Kastrioti –Skënderbeu mbetet j vetëm një Hero Kombëtar i Shqipërisë por dhe një Dëshmor i Krishërimit Orthodoks i cili ka një borxh ndaj tij për ta respektuar dhe nderuar si mbrojtës i Kristianizmit në përgjithësi por dhe i Krishtërimit Orthodoks. BIBLIOGRAFIA • BEDULI, DH.: Disa të dhëna lidhur me periudhën e Skënderbeut nga një vepër agjiografike e shek. XVI, në "Konferenca e Dytë e Studimeve Albanologjike", Tiranë 1968 . • BEDULI, DH.: Disa të dhëna lidhur me periudhën e Skënderbeut nga një vepër agjiografike orthodhokse e shek. XVI, • drshkr. • CERONE, F.: La politica orientale di Alfonso di Aragona, në "Archivio Storico per le Province Napoletane", anno XXVIII, fasc. i, Napoli 1903. • CONSTANTINESCU, N. A.: Neagoe Voda Basarab si Sf. Nifon, Bucuresti 1921. • DUCELLIER: Aux frontières, 7. • FEDALTO: La Chiesa, iII, • HASDEU, B. P. shih Viata. • JORGA, N.: Histoire des États balcaniques jusqu'à 1924, Paris 1925. • JORGA, N.: istoria Bisericii Romanesti, Bucuresti 1928. • KONICA, F.: Një patrik shqiptar në shek. XV, në "Bota shqiptare", Tiranë. • KURILLA LLAVRIOTI, E.: • KORABLEV: Actes, iI. • LAMPROS, K.: Catalogue of the greek manuscripst of Mount Athos, Cambrigde 1895. • MARINESCO, C.: Alphonse V, Roi d'Aragon et de Naples et l'Albanie de Scanderbeg, në "Mélanges de l'École Roumaine", Paris 1923. • Mazilu, D.: Contributii la studiul vietii Sf. Nifon, Bucuresti 1928 (ekstrakt). • MOISESCU, G.: Viata Sf. Nifon patriarhul Constantinopolului, në "Biserica Ortodoxa Romina", nr. 9, Bucuresti 1958. • NANIESCU, i.: shih Viata. • NASTUREL, P.: Recherches autour la version gréco roumain de la vie de S. Niphon iI, patriarque de Constantinople, në "Revue des etudes Sud Est européennes", nr. 5, Bucarest 1967. • NOLI, F. S.: George Castrioti Scanderbeg, Neë York 1947. • NOVAKOVIC: Zakonski. • ORBINI: il regno, 339. • PARTHEY: Synecdemus, 124, 220 • PETKOVIC: Arbanaski, 196 197. • PETTA: Despoti, 34. • POPESCU, N. M.: Nifon iI Patriarhul Constantinopolului, në "Analele Academiei romane", 19143. • RADONIC: Djuradj, nr. 3. • SIMANDREA, T.: shih Viata etj. • ŠUFFLAY: Srbi, 95. • THALLÓCZY & JIRECEK: Zëei Urkunden, 144 • Viata si traitul Sf. Nifon Patriarhul Constantinopolului, Bucuresti 1865 (ed. HASDEU). • Viata si traitul Sf. Nifon Patriarhul Constantinopolului, Bucuresti 1888 (ed. NANIESCU). • Viata si traitul Sf. Nifon Patriarhul Constantinopolului, në "Biserica Ortodoxa Romina", nr. 5/6, Bucuresti 1937 (ed. SIMANDREA). • (http://ëëë.forum-al.com/shoëthread.php?t=1675) Studiues Prof. Pirro Prifti === Binomi Fe dhe Atdhe dhe identiteti Shqiptar === Në debatet e vështira për identitetin e shqiptarëve eshtë për tu theksuar gjithmonë se fjala e profesionistit pra në këtë drejtim e historianet e aq më tepër e akademikut Kristo Frashëri është për tu marrë si bazë sepse në të ka argumente shkencore ndaj të cilave nuk mund të kundërshtohen në se nuk ka një kundër argument po aq serioz dhe shkencor për të njëjtin problem. Por në kohën e demokracisë tutela strikte e punimeve shkencore nuk mund të jetë më një mburojë po aq efektive kur argumenti del në publik dhe bëhet I asimilueshëm nëpërmjet medias së shkruar tek publiku dhe komunitetet e interesuara apo jo. Problemi I identitetit shqiptar është po aq I rëndësishëm sa dhe emri që I vihet njeriut nga prinderit që vendosin për të dhe të cilën fëmija kur rritet nuk e diskuton vënien e tij. Në fakt fëmija kur bëhet I vetëdijshm zakonisht në moshën e adoleshencës dhe më vonë nuk diskuton emrin por prejardhjen e prindërve. Kështu dhe në rasatin e debatit që për mendimin tim është artificial dhe I stisur dhe thjesht për qëllime komrciale të tipit të Nam-it ( pra të dëshirës për të ngelur në histori dëshirë që është shumë e theksuar tek shqiptarët) që në fillim midis Kadaresë dhe R. Qoses, debat ky që nuk të çon gjëkundi si për nga aspekti analizës historike që përpiqen të bëjnë këto dy celebritete shqiptare ashtu dhe nga pikpamja e përfundimeve që dalin nga konflikti në dukje I egër (kujto titullin që I vendosi I.Kadareja shkrimit të tij të parë), konflikt ky që të kujton goditjet me sopatë tek pemët që priten pa leje. Këto pemë që kërkohen të priten pa leje janë argumentat e përdorura (jo-profesionale) nga të dy shkrimtarët dhe publicistët shqiptarë të jugut dhe të veriut po aq të respektuar në të gjithë vëndin dhe replikat midis tyre, në mos shihen me habi nga publiku që I merr nëërmjet medias (e cila mesa duket nuk ka shumë punë për të gjetur lajmin por përpiqet ta gjeje brënda dy kryeqyteteve shqiptare Tiranë - Prishtinë). Vënia e gjërave në vënd dhe kuptimi I mirëfilltë I tyre, largimi I kësaj tymnaje, dalja e problemeve sheshit zbulohet fare bukur nga argumentat e professor K.Frashërit. Por ngel diçka tjetër e pa qartë akoma në mëndjen e njerzve që më tepër lexojnë titujt e gazetave sesa vetë shkrimet e tyre. Përse lindi konflikti. Lindi për të bërë shoë siç e kam shprehur edhe njëherë para tre muajsh në një shkrim për këtë qëllim, apo tashmë përveç shoë-ut fshihen dhe argumenta të tjera të pashprehura por të formuluara nëpërmjet frazash eufemiste dhe me sofizma për të paraqqitur me kujdes diçka që u vjen zorr ta thonë: njëra palë për të mbrojtur traditën e mbivendosur myslymane mbi atë të krishterë të familjeve tona që asnjëherë nuk u konvertuan plotësisht, dhe tjetra për të thënë slloganin bosh që feja e shqiptarëve është shqiptaria e cila përdoret si për të shprehur që shqiptarët janë një popull tolerant megjithë mungesën e unifikimit fetar ashtu dhe për të mbuluar atë që kanë thënë si filosofët e vjetër ashtu dhe ata marksistë (për fat të keq) që tek shqiptarët feja nuk zuri rrënjë mirë dhe mbajnë akoma tradita pagane. Të dyja argumentet qëndrojnë pjesërisht. Mud të përmëndet në rradhë të parë që arguentet e K.Frashërit janë të sakta dhe të qarta. Problemi I identitetit të shqiptarëve është një argument interesant në të cilën kanë dëshirë të thonë fjalën e tyre të gjithë intelektualët shqiptarë të cilët janë sensibël ndj këtij problemi po aq sa ç'janë sensibël ndaj medikamenteve të dhëna për sëmundjet që prekin familjet e tyre. Dhe ata s'mund të rrinë pa folur për sëmundjet, mjekimet, doktorët e mirë dhe ..xherahet. Kështu është ky interesim dhe për objektin e shkrimit. Pavarësisht nga profesionalizmi I K.Frashërit, debati konfliktuoz për këtë problem I celebriteteve tona (që janë ekspertë në fusha të tjera) pra të I.Kadaresë dhe R.Qoses, argumentet pro dhe kundër janë të shumta edhe ndër intelektualë të cilët pozicionohen qoftë hapur, qoftë indirect në përputhjë me shkollimin e lartë të tyre, traditën familjare, kulturën e përgjithshme të tyre, grintën e tyre në shoqëri dhe punë. Por ky interesim, ky debat, kjo zhurmë qoftë për shoë, qoftë për arsye të ndryshme të çon gjithashtu edhe në një hapësirë të parrahur mire nga vetë akademikët, të cilët kanë edhe ata dobësitë e tyre, dobësi që kanë rënduar direct dhe indirect mbi këtë problem: kush është identiteti kombëtar I shqiptarëve dhe pse akoma nuk është ezauruar ky problem akoma, megjithë sigurinë që japin akademistët historianë për spjegimin e plotë të këtij fenomeni. Pra na del që në të kundërt të akademistëve dhe akademive që kemi finjë të cilët jo vetëm kanë patur platforma të qarta e të realizuara kombëtare për konsolidimin e historisë dhe analizave dhe përfundimeve të qarta historike për vëndet e tyre, akademistët tanë nuk janë në të njëjtin nivel sepse derisa akoma ka intelektualë, hitorianë, shkrimtarë, bile dhe nga profesione të tjera që merren me këtë punë, kuptohet se diçka nuk ka shkuar mirë. Unë mendoj se presioni I individëve të veshur me pushtet në periudha të ndryshme historike, presion I bërë për qëllime si egoiste ashtu dhe për të zbatuar platforma të caktuara të propozuara nga klanet që I kanë vendosur (kujto e kam fjalën për fqinjët që kanë investuar për një kohë të gjatë që shqiptarët të mos merren me identitetin e tyre por të quhen thjshtë turq për myslimanët dhe grekë për të krishterët) kanë bërë efektin e tyre. Dhe këtu akademistët tanë nuk e kanë thënë fjalën e tyre të plotë të pa influencuar nga politikanët, të painfluencuar nga ndryshimet sociale, të painfluencuar nga revolucionet politike dhe kulturore apo dhe fetare. Thjesht akademistët tanë duhet të bënin atë punë profesionale e shkencore historike ashtu siç e kanë bërë hstorianët më në zë të Europës të cilët nuk e kanë çarë kokën nëse argumenti I nxjerrë për Shqipërinë dhe shqiptarët është I mirë për fqinjët e shqiptarëve apo në të kundërt. Nga që nuk ka ndodhur kjo gjë madje edhe pas pavarësisë së Shqipërisë e deri më sot, atëhere dalin njërëz dhe celebritete shqiptare e deri si puna ime që jam një studiues I rregullt por jo historian profesionist që të japin mendimin e tyre për probleme që I duhej vënë kapak prej shumë kohësh dhe të hidheshim në etapën 'B' të platformave për shtetin dhe nacionalitetin dukë vënë në kalion të parë sulmin se sa mbrojtjen ndaj kundërshtarëve. Dhe ky është një problem tjetër I rëndësishëm që duhet trajtuar, për ta bërë Shqipërinë një vënd të fortë pavarësisht nëse duhet të hymë në KE dhe pastaj të zgjidhet problemi shqiptar nëpërmjet të zbatimit korrekt të të drejtave të njeriut apo nëpërmjet zbatimit të ndonjë ligji tjetër europian ku shqiptarët të mos jenë më qytetarë të dorës së dytë. Këtu gjithashtu akademistët duhej të luanin rol të dorës së parë si dhe tek plani 'A' ku kemi ngelur, dhe jo të merren akoma me quicin 'e lagu apo s'e lagu bishtin dhelpra'. Duke qënë punët kështu që prej 90 vitesh pavarësi, duke mos u interesuar politika dhe politikanët për një Shqipëri të fortë, duke rendur pas pasurimit të shpejtë (është për tu habitur se kjo sëmundje është e vjetër në Shqipëri dhe prek kryesisht politikanët që e vjedhin votën e popullit me ndihmën e brëndëshme apo të jashtme), na lind e drejta ne të zellshmëve që të ndihmojmë sado pak dhe të polarizohemi kur përballemi publikisht me debate të tilla. Këtë ndihmë modeste duam tjua japim akademistëve por edhe celebriteteve tona të cilat harrojnë që janë celebritete dhe zbulojnë atë që ne dhe shteti duam tua mbajë fshehur: dinjitetin, ndershmërinë dhe moralin (që në disa raste nuk e kanë).. II Problemi kryesor për Shqipërinë dhe shqipëtarët ka qënë dhe mbetet momenti kur I u mohua e drejta të bënin një mbretëri dhe të formonin kombin e tyre me të gjitha krahinat e banuara me shqiptarë . Ky moment që u kristalizua edhe për vëndet e Europës në shek e XIV - XVII kur mbretëritë e para dhe shtetet e para filluan të formohen dhe të lënë pas qytetet -shtete të clat nuk egzistojnë më. Në këtë moment kur për të formuar një mbretëri (që ishte e 'modës' atëhere) duheshin dy kushte kryesore : Atdheu , d.m.th krahinat e banuara me një popullatë që flasin një gjuhë të njëjtë dhe e dyta po aq kryesore sa e para Feja, d.m.th., banorët e kësaj mbretërie apo shteti me në krye një mbret duhet të kishte banorë që të ishin të një feje se ndryshe nuk mund të kristalizohet identiteti vetëm me të folurën e njëjtë por edhe me fene pra të falurit në të njëjtën faltore të zotit dhe besimi tek një Zot I përbashkët. Shtetet europiane si dhe Shqiptarët (që në atë kohë quheshin Albanë dhe vëndalinjtë e quanin veten arbanas dhe epirotas) I kishin të dyja mundësitë për tu bërë Mbretëri si dhe fqinjët tanë Sërbët sepse grekët nuk kishin komb të vërtetë në atë kohë por përfshiheshin në Perandorinë grek folëse Bizanti. Fatkeqsia ndodhi kur popullata jonë të udhëhequra nga Gjergj Kastrtioti pas luftoi kundër kësaj fuqia të madhe (historinë e dimë të gjithë por një pjesë e harrojnë me dëshirë) pa u ndihmuar seriozisht nga mbretëritë Europiane çedoi. Pas vdekjes së Gergj Kastriotit u zbatua Plani famëkeq I Sulltan Mehmetit II i cili tha dhe zbatoi formulën që : .tek arnautët nuk do të lë gur mbi gur' ; aq sa në vazhdën e këtij Urdhëri perandorak zhvarrosi dhe prishi varrin e Heroit tonë kombëtar, Hero të cilin, Kryeministri turk I ardhur për vizitë në 2004 - 2005 e ofendoi duke ofenduar jo vetëm qeverinë impotente të Nanos por nëpërmjet kësaj ofendoi të gjithë popullin shqiptar (dhe kosovar) dhe nuk I hyri ferrë në këmbë. Që prej asaj kohe njëra nga krahët e Binomit Atdhe + Fe u prish, u dëmtua, u gjymtua dhe popullata shqiptare u shpërngul duke bërë një emigracion të jashtzakonshëm për totalin e popullatës së saj dfuke u larguar në Itali ( Kalabri - 'nga Labëria', Napoli, Sicili), Kroaci, Bullgari e Rumani ( ku princërit Gjika themeluan Bukureshtin - 'i bukur është') e deri në Ukrainë. Popullata autoktone u rrudhos dhe vetëm një nga fiset që I u bashkuan Gjergj Kastriotit e ruajti fenë - Mirditorët të cilët kishin si Princ Lekë Dukagjinin . Brezi i tij i mëvonshëm mori mbiemrin GjonMarkaj. Konkluzioni. Shqiptarët mezi arritën të formojnë shtet dhe kur atë e formuan shteti u doli I cunguar sepse shumica e popullatës u konvertua me zorr (përveç rastit kur në tokat shqiptare turqit kolonë turq, persianë dhe aziatikë të cilët natyrshëm ishin myslimanë). Ngelet thënia e Bismarkut që 'Shqipëria është merë gjeografik' sepse ai pati parasysh që të krishterët në shqiprëri kishin pushuar së qëni shtet-formues. Ky ishte gjithasht shkaku që Europa nuk përkrahu formimin e një shteti të madh Shqiptar më 1912 sepse nuk dëshërontë që të formontë një shtet të madh me popullsi myslimane ( qoftë edhe të konvertuar me zorr) për arsyen e thjeshtë sepse në atë kohë shtetet e europës lindore dhe Ballkani sapo ishin çliruar dhe mezi ishin çliruar pas shumë vuajtjesh nga Turqia myslimane. Po ta shohësh edhe sot edhe tani mund të konstatosh brishtësinë e shtetit, brishtësi dhe mungesë stabiliteti që prej 1912 aq sa disa herë Europa është detyruar të vendosë ose rregjentë ose ka ndyrhyrë ushtarakisht 9 kujto 1997 dhe 1999) Të tërë historianëve shqiptare dhe letrarëve të spikatur shqiptarë u duhet tu shkojë në mëndje se binomi Fe + Atdhe ka qënë dhe mbetet themeli I një shteti stabël. Në Librin tim 'Të Penduarit' kam përmëndur hollësisht se si mund të amortizohet kjo goditje fatale për kombin tonë nga ana e Perandorisë turke. Dhe Dy janë mundësite që mund edhe të kombinohen për të realizuar një shtet të fortë dhe dinjitoz si ato të Europës: Arsimimi I mirë dhe laik I popullatës në mënyrë të vazhdueshme, arsimim I cili rrit tolerancën fetare dhe kjo është mënyra më e mirë për të shkuar dhe u integruar në KE aq të dëshëruar Dhe së dyti është ri-konvertimi i ngadaltë, pa dhunë, dhe me dëshirë, në fenë e të parëve (ri-unifikimi fetar), alternative e vështirë por jo e pamundur. Prandaj si të thuash, plani 'B' i një shteti duhet të bëhet me ndihmën e akademikëve. Por në rradhë të parë debatet duhet të bëhen midis intelektualëve të përgjegjshëm dhe jo me njerëz gjysëm intelektualë me formim jo laik të mirë, duhet mirekuptim, duhet bashkëpunim, duhet unanimitet në marrjen e vendimeve kaq të rëndësishme. Të tëra vëndet perëndimore përfshi dhe fqinjtë tanë e kanë realizuar planin e tyre 'B' nga të cilat plane Shqipëria po vuan akoma mungesën e stabilitetit dhe zgjatjen e tranzicionit. Integrimi në Europë është në fakt një fshirje e ardhme e kufijve dhe respektimit I të drejtave të njeriut. Unë vetë jam pak skeptik që problemi I jetesës së shqiptarëve dhe trojeve të tyre të marra padrejtësisht shumë kohë më parë por të vëna në vënd pjesërisht nga Anglo-Amerikanët (Kosova), respektimi I të drejtave të tyre do të mund të bëehn pa u rregulluar më parë në këtë periudhë që jetojmë (në periudhën e para-integrimit). Nëse debatet vazhdojnë në media dhe në popull vetëm për Nam apo vetëm për të shfryrë inate personale (edhe kjo është formë e luftës së klasave), apo për të sharë kritikuesin që përdor argumente, atëhere shteti, populli, inteligjencia do të mbetet aty ku ka qënë dhe do të vazhdojë të turbullohet e nuk do të shoh qartë se ku qëndron gabimi dhe gabimet e bëra me qëllim që t'I shmangim e të ecim përpara me kujdes e dinjitet kombëtar. === Ku prehen eshtrat e Gjergj Kastrioti-Skënderbeut? === Në kuadrin e 550 vjetorit të vdekjes së Heroit kombëtar, shumëkush që ka lexuar librin e Marin Barletit “Jeta dhe Veprat e Princit Epirot Gjergj Kastrioti-Skenderbeu“, e di se pasi osmanet pushtuan Lezhën me 1479. Sipas Marin Barletit: “Gjergj Kastrioti u varros në qytetin e Lezhës, në kishën e madhe të Shën Kollit. Ceremonia e varrimit të tij, sipas zakonit të të parëve, u bë me një madhështi të paparë. Trupi i tij u përcoll me vaj nga të gjithë ushtarët dhe me gjëmë, sipas zakoneve të vendit, nga të gjithë princat dhe kapedanët…..” . “Kur dëgjoi që po e qanin të vdekur, Lek Dukagjini, princ epirot, doli me vrap në mes të pazarit dhe me fytyrë të pikëlluar e me zë të mbytur tha, duke çkulur mjekrrën dhe flokët; “mblidhuni, mblidhuni me vrap të gjithë o princër e sundimtarë arbëror. Sot u bënë cop dyert e Epirit dhe të Maqedonisë, sot u rrëzuan muret dhe fortesat tona; sot fluturoi tërë forca dhe fuqia jonë, sot u përmbysën fronet dhe pushtetet tanë; sot u shua krejt së bashku me këtë njeri çdo shpresë e jonë”( Marin Barletit “Jeta dhe Veprat e Princit Epirot Gjergj Kastrioti-Skenderbeu). Eshtrat e Skënderbeut u zhvarrosën nga turqit pas rënies së Krujës, më 1480, 12 vjet pas vdekjes. Varri i tij, që ndodhej në Kishën e Shën Nikolla në Lezhë, u dhunua dhe eshtrat u morën si hajmali nga ushtarët turq. Sipas Barletit, “Turqit dhe Barbarët duke u bërë zotër të qytetit të Lisos, gjetën dhe nxorën nga varri me dëshirë shumë të madhe trupin e Skënderbeut. Te eshtrat dhe varri i tij u mblodhën që të gjithë kush e kush më parë, sepse kujtonin se do të ishe fatbardhë, shumë i lumtur ai që do të siguronte për vete një copëz prej tyre, të cilën e qepnin dhe e zbukuronin një palë me argjend, një palë me ar dhe e varnin në qafë, si ndonjë gjë hyjnore, të shenjtë dhe vendimtare për fatin e tyre dhe e nderonin me respekt shumë të madh, duke kujtuar se të gjithë ata që i mbanin me vete ato thërrmija do të kishin në jetë po atë fat e mbarësi që pat edhe gëzoi sa qe gjallë vetë Skënderbeu”. Kur osmanet gjetne varrin e Skenderbeut ne Kishen e Shen Nikolles ata e hapen dhe i moren kockat si hajmali duke besuar qe nga ato do te beheshin trima. http://www.eupedia.com/forum/threads/26169-Berbers-and-Albanians-E-haplogroup-and-linguistic-similarity/page2). Spanduçi, shkrimtar i shek 17th ne librin e tij”Historia“ shkruante se…Varri i Skenderbeut eshte ne nje varreze orthodokse te Kishes Shen Nikolla…. E vetmja e dhene per varrin dhe eshtrat e Gjergj Kastriotit –Skenderbeut. Por sot ka te dhëna se eshtrat janë çvendosur disa kohë më vonë nga Kisha e Shën Kollit atëhere Kishë katolike por meqënëse kishte qënë dhe Kishë orthodokse para venedikasve kishte sipas Spanduçit edhe varrezë orthodokse. Po kështu, edhe abati francez duke cituar Barletin thotë: “Kockat e tij të futura nën dhe u prehën në paqe gjer ditën kur në Epir erdhi Mehmeti iI, katër vite më pas turqit të cilët pushtuan qytetin e Lezhës, kërkuan të etur trupin e Skënderbeut, duke ja shkulur kockat e tij. Kockat e atij njeriu që dikur me ti dëgjuar emrin merrnin arratinë, tani i rrëmbenin si diçka të shenjtë. Ata vërsuleshin drejt skeletit dhe i lumtur ish ai që i prekte e akoma më shumë, ai që i varte ato si hajmali, pra si diçka përrallore…….”. (abati francez Zhak de Lavardin. Në vitin 1573 ky autor e botoi veprën e tij në Paris me titullin “Histoire de Georgis Castriotis Syrnome Scanderbeg, Roy de l’Albanie”) Mendohet se varri i Skenderbeut gjendet nen xhamine Selimije e cila u ndertua mbi Kishen e Shen Nikolles prandaj quhet edhe Kisha-Xhami). Xhamija u quajt Selimije sipas urdherit te Sulltan Sulejmanit. Kisha e Shën Nikolles (Shen Kollit) u shndërrua në xhami në vitin 1580. Sot aty eshte ndertuar Mauzoleumi. Shkaqet se përse Gjergj Kastrioti u varros në Lezhë dhe jo në Krujë janë të paqarta, por ka shumë mundësi që ato duhet të kenë shkuar në Krujë dhe më vonë në Hilandar në vëndin ku preheshin eshtrat e të jatit Gjon Kastriotit varrosur aty më 2 maj 1437- apo Gjon Dibranit, eshtrat e të vëllait Reposh varrosur më 25 korrik 1431 i cili ka lënë një dorëshkrim të shkruar me gërma greqishte por me fjalë shqip. Nuk është gjëndur akoma dorëshkrimi por mendohet se ruhet në një nga bibliotekat e Hilandarit apo të Manastirit të afërt me të. Mbi varrin e Reposh Kastriotit shkruhej : `Reposh Castriotum-Dux illyricum 6939 ` (Prestavi se rab’ božii Repoš’, douks’ ilirskii, 6939). Dihet se Gjon Kastrioti bleu token ne Hilandar duke i dhuruar dy fshatra te Pollogut: Radostusha dhe Trebinjen. Per here te pare emri i Gjergj Kastriotit permendet ne dy dokumenta akt shitjeje: e vitit 1426 dhe 1430, kur ai dhe familja e tij bene Kullen e Shen Gjergjit dhe pronen pereth afer Manastirit Orthodoks serb –Hilandar ne Malin Athos; ne shkembim Gjon Kastrioti dhuroi dy fshtara pronë e familjes: Radostush dhe Trebisht. Neneshkrimi eshte i Gjon Kastriotit dhe igumenit Anastas.(https://en.ëikipedia.org/ëiki/Talk%3ASkanderbeg/Archive_4). Murgjit e manastirit Hilandar te Malit te Shenjte, zoterojne nje te dhene te vitit 1421-1422, ku ivan (Gjon) Kastrioti me kater bijte e tij i dhurojne fshatrat Radostine edhe Trebishtë- Manastirit Hilandar. Fisniket shqiptare, nje Aranit edhe dy zyrtare te oborrit te Gjergj Kastriotit, Rajan edhe Dmitr, permenden ne nje perkujtimore serbe-ortodokse. Sipas tradites te shek.16 “Reposhi, i vellai i Skenderbeut, conte nje jete te shenjte”, edhe shkoi ne Malin Sinai? (sinonim për Malin Athos që në fakt është në shqip- At-os e prapashtese byzantine-greke) –pra Mali i Shenjte Athos) ku edhe vdiq si murg… Firmat jane te tre vellezerve: Gjerg, Reposh dhe Kostandin. Emri i Stanishës nuk eshte sepse ai ishte konvertuar ne islam dhe ishte martuar me nje turkeshe sipas te dhënave. Kockat e tij të futura nën dhe u prehën në paqe gjer ditën kur në Epir erdhi Mehmeti iI, katër vite më pas turqit të cilët pushtuan qytetin e Lezhës, kërkuan të etur trupin e Skënderbeut, duke ja shkulur kockat e tij. Kockat e atij njeriu që dikur me ti dëgjuar emrin merrnin arratinë, tani i rrëmbenin si diçka të shenjtë. Ata vërsuleshin drejt skeletit dhe i lumtur ish ai që i prekte e akoma më shumë, ai që i varte ato si hajmali, pra si diçka përrallore…….”. (abati francez Zhak de Lavardin. Në vitin 1573 ky autor e botoi veprën e tij në Paris me titullin “Histoire de Georgis Castriotis Syrnome Scanderbeg, Roy de l’Albanie”) Mendohet se varri i Skenderbeut gjendet nen xhamine Selimije e cila u ndertua mbi Kishen e Shen Nikolles prandaj quhet edhe Kisha-Xhami). Sot aty eshte ndertuar Mauzoleumi. Xhamija u quajt Selimije sipas urdherit te Sulltan Sulejmanit. Kisha e Shën Nikolles (Shen Kollit) u shndërrua në xhami në vitin 1580. Or SulltanSulejmani krahas ngritjes së xhamisë Selimije lejoi të ndërtohet edhe Kisha e re e Shën Kollit Përse lindën dyshimet se eshtrat e Skënderbeut nuk ishin atyNë varrezat e Katedrales së Shën Kollit? Dihet që Lezha u pushtua në vitin 1478 sipas të dhënave të historinaëve europianë por dhe atyre osmane si këta më poshtë: 1)-“Tursun Beu;Tarih-i ebu’l-feth(Historia e atit te pushtimeve)”;… 2)-“Kevami;Fetih-name-i Sultan Mehmed(Veper mbi fitoret e Sulltan Mehmetit)”;… 3)-“Idriz Bitlisi(14?!-1520);Hest Bihist(Tete Parajsat)”;…. 4)-“Kemal Pashazade/Ibn Kemali(1468-1534);Tevarih-i al-i osman(Historia e Dinastise Osmane)-Defteri/Vellimi i VII-te”;….. 5)-“Hoxha Saddedin/Hasan Xhan bin Hafiz Muhammed isfahani(1536-1599);Tac-ut-tevarih(Kurora e Historive)”;….. 6)-“Ali/Mustafa bin Ahmed bin Abdullah al-Mavla Celebi(1541-1600);Kunh-ul-ahbar(Berthama e lajmeve)”;… 7)-“Sollakzade/Mehmet Hemdemi(?!..-1657);Fihrist-i Sahan(Pasqyra e mbreterve)ose Tarih-i Solakzade(Historia e Sollakzadese)”… 8)-“Mynexhimbashi/Dervish Ahmed dede bin Luftullah(1631-1702);… (https://blogg1444.ëordpress.com/2017/04/10/pushtimi-i-keshtjelles-dhe-qytetit-te-lezhes-nga-kasapi-i-arberise-sulltan-mehmeti-i-ii-te-fatih-ne-vitin-1478/) Asnjëri nga këta nuk përmënd hapjen e varrit të Gjergj Kastriotit. Megjithse disa historianë thonë se varri u hap pas dy vitesh nga osmanët më 1480. Mendohet se varri i Skenderbeut gjendet nen xhamine Selimije e cila u ndertua mbi Kishen e Shen Nikolles prandaj quhet edhe Kisha-Xhami). Xhamija u quajt Selimije sipas urdherit te Sulltan Sulejmanit. Kisha e Shën Nikolles (Shen Kollit) u shndërrua në xhami në vitin 1580. Sot aty eshte ndertuar Mauzoleumi. Po të shihet me kujdes duket se Mauzoleumi është jashtë Kalasë?! Dyshimet lindin sepse: Kisha e Shën Kollit Lezhë duhet të ketë qënë brënda Kalasë së Lezhës dhe jo jashtë. Varrezat e Kalasë së Lisus janë jashtë kishës së Shën Kollit pra jashtë Kalasë e për pasojë familjarët e Heroit Kombëtar nuk duhet ta kenë lënë varrin jashtë Kalasë studiuesit Dhosi Liperi ne Konferencen e 2 te studimeve Albanologjike, 1968–turqit nuk e kane cvarosur varrin e Gergj Kastriotit-Skenderbeu, sic pohon Marin Barleti, sepse sipas tij nuk ka asnje document Osman apo venecian qe e pohon kete. 47 vjet pas vdekjes se Autorit u botua libri i tij “Mitologjia Skenderiane“. Sipas Dhosi Liperi (vdekur me 1968), historianet turq ibn Kemali, Hoxha Sadedini, idris Bitlisi, Tursuni, te cilet pershkruajne hollesisht pushtimin e Lezhes me 1478, nuk e permendin cvarrimin e varrit te Gjergj Kastrotit. Deshmite e tyre ne librin “lufta shqiptaro-turke ne shek XV“, Tirane 1968. …………………………………… (Por çthonë burimet osmane në këtë rast. Reth kësaj temë kemi dëshmitë e disa autorëve sit ë Ibn Kemalit, Hoxha Sadedinit, Idris Bitlisi, Tursuni, etj (Lufta Shqiptaro Turke në shekullin XV. Burime Osmane. Tiranë 1968). Dëshmitë e tyre konsistojnë me braktisjen e qytetit të Lezhës nga Venediku dhe banorët gjatë fushatës turke të vitit 1479 për pushtimin e Shkodrës. Ja seç thotë midis të tjerave Ibn Kemali në librin e shtatë të veprës së tij Historitë e Dinastisë Osmane, shkëputur nga vëllimi i mësipërm. “Kur ushtira ngadhënjimtare u vendos plot madhështi rrëzë mureve dhe kur zgjati dorën drejt fustanit të fitores, atëherë të pabindurve të Leshit (Lezhës), u iku gjaku nga nga frika, fytyrat e tyre mbetën të thata sin ë afreskat e kishave…më në fund ata panë se krahinat përreth u pushtuan nga ushtria vërshuese si Nili dhe e rrëmbyeshme si përrenjtë e maleve dhe se kështjella e tyre mbeti si ishull brenda këtij deti që përmbyt botën. (Lufta Shqiptaro Turke në Shekullin e XV. Burime Osmane. Tiranë 1968. Fq 223-226).) Kështu, mund të themi se si, zotër feudalë Kastriotët janë varrosur brenda kishave për të cilat janë kujdesur ose kanë patur lidhje me to. Kjo gjë ka ndodhur edhe me motrën e Skënderbeut Marën, të shoqen e tij Donikën, si dhe djalin e tij Gjonin. Gjerësisht me këtë problem është marrë Prof. Valter Shtylla, i cili tek shkrimi i tij “Familja e Kastriotëve. Monumentet Flasin”, botuar në dt 6. 12. 2008 në Gazetën Standard, thekson se, Donika e shoqja e Skënderbeut mund të jetë varrosur në portikun e manastirit mbretëror të San Trinidadit në Valencia të Spanjës. Gjithashtu në Napoli, në portikun e kishës së Santa Maria la Nova, është varrosur nipi i Skënderbeut, Kostandini, djali i të birit të tij, Gjonit. Po kështu, Mara, e motra e heroit, e martuar me princin e Malit të Zi, Stefan Cernojeviçin, është varrosur brenda kishës së Shën Marisë, në manastirin-mauzole të Cërnojeviçëve që ndodhet në ishullin e Komit, në liqenin e Shkodrës. Gjithashtu edhe një nga gojëdhanat që qarkullon edhe sot në vendorigjinën e Kastriotëve, në Mat, flet se e Vojsava, e ëma e Heroit, është varrosur në kishën e Shtjefnit (Shën Stefanit). E publikuar nga Dilaver Kurti ajo klasifikohet ndër burimet e rëndësishme gojore për familjen e Kastriotëve (Dilaver Kurti. Trashëgime Iliro-Arbërore. DeaS. Tiranë 1999. Fq 312). Gjatë sulmeve mbi Lezhën të viteve 1478 dhe 1501 turqit e dogjën kishën Katedrale të Shën Kollit. Në vitin 1580 karakatina e kishës që konsiderohej nga vendasit si vend i shenjtë u shndërrua nga pushtuesit në xhami me emrin “Selime”. Farlati na citon kardinalin Alciati, i cili thekson në shënimet e tij se kisha ekzistonte deri në vitin 1575 (Daniele Farlati, Ilyricum Sacrum, VII f 323). Një dëshmi tjetër na pohon se turqit prishën edhe varrezat e dikurshme të kishës duke i hedhur eshtrat e varreve në lumin Drin që ndodhej aty pranë (Harvat Glasnik XXI, Dok 83). Pra, ajo që thuhet se turqit u përpoqën të zhduknin plotësisht kujtimin e Skënderbeut mund të jetë e vërtetë. Ndërkohë që peshkopi i Lezhës B. Orsini, thekson në vitin 1628, se turqit 40 vjet më parë, diku në vitin 1580 vunë dorë mbi kishën duke e shdërruar atë në xhami, por shpejt hoqën dorë sepse tre hoxhallarë kishin rënë nga minarja dhe kishin vdekur (I. Zamputi. Relacione mbi gjendjen e Shqipërisë veriore dhe të mesme, në shekullin e XVII, Vëll I, 1610-1634. Tiranë 1963. Fq 401). Këtu bëhet fjalë për kishën e shën Kollit apo Kishën e Madhe, siç e quan Barleti, e cila u shdërrua në xhaminë e mëvonshme Selimie. Në majë të kodrës është një xhami, dhe legjenda thotë se këtu, nën rrënojat e një kishe të krishterë, prehen eshtrat e Skënderbeut (Eduard Lear Në Shqipëri. Ditar udhëtimesh 1848-1849. Tirane 2008. Plejad. Fq. 97). https://www.kultplus.com/trashegimia/misteri-varrit-te-skenderbeut-si-qendron-e-verteta/ ………………………………………………………………………………… Familja Kastrioti duke qënë një famlije princërore e cila kishte varrezën e saj ka shumë mundësi që ta ketë dërguar eshtrat e Heroit Kombëtar në Hilandar ose të paktën diku në Krujë në fillim dhe pastaj në Hilandar. Egziston një Gravurë e vitit 1908 e cila gjëndet në Bibliotekën e Neë Yorkut e cila tregon disa shqiptarë që falen tek varri i Heroit tonë Kombëtar i cili gjëndet në një Teqe (shih foton). Ka ngjashmëri midis asaj Teqeje e cila nuk dihet ku gjëndet këtu në Shqipëri, me Teqenë Dollma të Krujës. Dihet se Familja Kastrioti nuk mund të linte eshtrat e Gjergj Kastriotit në një varr jashtë Kalasësë Lezhës, duke e ditur gjëndjen e rëndë të mizorive osmanenë trevat e Arbërisë dhe Epirit por edhe se nga ana etike dhe morale, nuk mund të linte eshtrat e Heroit kombatar në vënde të pasigurta. Duke patur këto dyshime mendoj se dëshmia e Barletit se eshtrat e Heroit Kombëtar ka shumë mundësi të jenë dërguar në dy vënde: ose janë dërguar në Hilandar aty ku st gjëndet Pirgu Arbanas (Arbanski Pirg), nën nartekstin (portikun), në murin verior (K. Balli-L. Gliozheni; Mali i Shenjtë-Mikrokozmosi i Botës Bizantine. Tempulli. Korçë 2001. Fq 157); === E vërteta historike e ndarjes së madhe fetare nga Arbër në Shqiptarë === (dhe Drit` e Diturisë, Përpara do na shpjerë`- N.Frashëri) Për të zbardhur historinë e ndërlikuar të shqiptarëve, e ashtuquajtur Kutia e Pandorës është hapur tashmë për të mos u mbyllur më derisa të zbulohet e vërteta. Që nga pushtimi i Shqipërisë nga perandoria turke më 1478 dhe deri rreth viteve 1660-1703, përveç pushtimit ushtarak dhe politik, filloi të ravijëzohen disa shtresa të reja në popullatën e atëhershme, shtresa popullate që flisnin shqip ose shqipfolës, sepse ishin kolonë të ardhur nga viset e perandorisë turke, por myslimanë, vendas të konvertuar në islamë me pozita ushtarako-politike dhe pas tyre u konvertuan në masë dhe bujkrobërit, por mbetën dhe vendas shumica me fe ortodokse, qoftë në veri të trojeve shqiptare qoftë në trojet e mesme, e qoftë në jug. Kështu, nën presionin turk, i cili zbatoi strategjinë e posaçme anti-arbëresho-epirote, në fund të shek XVII- fillim shek të XVIII, ndodhi dhe ndarja tragjike shpirtërore e fetare e popullsisë që fliste shqip me të gjitha pasojat që ndihen e dhe sot për shkak të dyzimit fetar dhe tradiconal. Pra, problem i bashkimit të trojeve shqiptare dhe në përgjithësi i popullit shqiptar nuk është aq i lehtë, por në radhë të parë kërkon disa parakushte dhe zbardhje e së vërtetës sado e rëndë apo e lehtë të duket. Ky fakt mund të shpjegohet edhe me frazën e Faik Konicës që tregonte; "Kur nisa luftën për çlirimin e Shqipërisë njëzet e pesë vjet më parë, kujtoja si shumë i ri që isha se problem ish vetëm një problem kombësie, d.m.th., se po të arrinte të zgjohej plotësisht ndjenja e kombësisë në zemër të shqiptarëve, themelimi i një Shqipërie të lirë, ish një punë e mbaruar posa të vinte rasti. Kur mu poq mendja më tepër, që pesëmbëdhjetë vjet e tëhu, kuptova se problem i Shqipërisë më tepër se kombëtar ish një problem moral.. Në fjalë të tjera ky popull që të shpëtojë, ka nevojë më parë se çdo gjë tjetër, t`i stërvitet e t`i lartësohet karakteri, t`i zbutet e t`i spastrohet zemra..` Shumëkush sidomos ata të tipit Koço Danaj, apo të AK shqiptare, ose të Vetvendosja kosovare, radikalistë që kërkojnë me pathos e mllef kthimin e të kaluarës të `Jasha Padishah`, e kërkojnë bashkimin e trojeve shqiptare sikur ajo të ishte thjesht një copë kristali e thyer që mund të ngjitet lehtësisht. Asnjëherë nuk mund të ndodhë ky fenomen nëpërmjet ngritjes artificiale të nacionalizmit, apo nëpërmjet sheriatit qe të kujton Kahrarnamenë e Lidhjes së Prizrenit e cila çoi përfundimisht në ndarjen e trojeve shqiptare ndërmjet fqinjëve. Nuk duhet harruar që në këtë ndarje të trojeve, pas 1878 morën pjesë dhe shqiptarët jo-myslimanë pra të krishterët që kishin gjetur strehë dhe mbështetje tek kishat përkatëse sllave, siç ishin shqiptarët ortodoksë të trojeve shqiptare të veriut ose shkiet, dhe shqiptarët ortodoksë të trojeve të jugut ose arvanitasit. Arsyeja? Arsyeja sipas tyre qëndronte se Arbëria dhe Epiri tashmë nuk mund të bëhen shtet më vehte, sepse janë të pushtuar nga turqit dhe se shqiptarët e fesë islame nuk janë shqiptarë! Këtu kanë ndikuar dhe kishat përkatëse, koha e gjatë nën pushtim, mundësia e artë e fituar pas humbjes së Turqisë më 1878 nga rusët. Po përse ndodhi kjo ndarje kaq e fortë ndërmjet shqiptarëve e të dy feve kryesore, sepse të dy komunitetet ishin të sunduara nga turqit osmanllinj? Historia e është e dhimbshme dhe nëse duhet zbuluar e vërteta ajo nuk duhet të na kushtëzojë për të ardhmen e popullatës shqiptare dhe të trojeve shqiptare, por thjesht për të gjetur zgjidhjen më të mirë të mundshme në këtë realitet të ri ballkanik dhe Europian, sigurisht nëpërmjet integrimit. Me tre rreshta (që në fakt kërkojnë qindra faqe shpjegime), problemet kryesore në trojet shqiptare dhe popullatën shqiptare të cilat kanë shkaktuar ndarjen jo vetëm të trojeve shqiptare por një ndikim edhe të popullatës shqiptare qoftë ajo myslimane ashtu dhe ajo e krishterë, qëndron kështu: - Pushtimi turk dëmtoi formimin e një shteti shqiptar të mirëfilltë i cili nëse historia do të ishte ndryshe nuk do të quhej Shqipëri por Arbëri dhe Epir, sepse në radhë të parë dëmtoi binomin Fe+ Atdhe= Shtet, duke dëmtuar fenë. Disa mund të thonë se.. po para pushtimit turk? Gjasat ishin për të formuar një shtet Arbëror të fortë që do të dominonte në Ballkan. - Arsyet se përse sundimi turk pati pasoja më të rënda në trojet shqiptare se sa në trojet e tjera ballkanike janë: Kokëfortësia e krerëve shqiptare (arbërorë dhe epirotë) për të mos u nënshtruar; Resurse njerëzore dhe ekonomike me të pakta se Perandoria turke, Ndihma evropianë e vogël - Arsyet se përse turqit shkatërruan totalisht principatat arbërore, trojet, kështjellat, dhe dëbuan njerëzit ishin: pengesa e ashpër dhe e armatosur me armë, që i bënë shqiptarët kundër përhapjes së islamit, mos pranimi i vasalitetit për një kohë të gjatë, nxitja perëndimore, - Arsyet se përse turqit morën shumë shqiptarë të atëhershëm dhe i vunë në poste ekzekutive dhe ushtarake, ishte se raca arbërore dhe epirote një racë e lashtë, e bukur, trime, dhe e zgjuar, përbënte në fakt edhe strategjinë turke; pushto dhe lufto me komandantë dhe ushtarë jeniçerë (jo turq, por pengje të konvertuar), - Argumenti se përse popullata shqiptare nuk u asimilua tërësisht me gjithë presionin e dhunën ishte: survivanca e popullatës nëpërmjet emigrimit (për të mos u dorëzuar dhe u konvertuar- ikën të pasurit e të mesmit), +nëpërmjet konvertimit në islam (për favore dhe pushtet, e kështu edhe një survivancë me efekte negative), +nëpërmjet ruajtjes së fesë duke kërkuar mbështetje tek Kishat Ortodokse që kishin lejen e Turqisë por që shkaktoi humbjen e gjuhës, ose tek Kisha Katolike e cila gjithashtu pati të njëjtin efekt tek popullata që kërkoi strehim e mbështetje). - Strategjia turke e islamizimit për trojet dhe popullatën shqiptare që nuk emigroi mund të paraqitet nëpërmjet gjashtë taktikave: vrasje për ata që nuk kthehen, pengje për ata që janë të lëkundur, taksa të rënda për komunitetin jo-islam, prishje e kështjellave, largim i banorëve dhe ndërtim i fshatrave e qyteteve në vende pa mbrojtje, dhe prurje popullate tjetër për të populluar fushat e kodrinat e trojeve shqiptare të braktisura, kryesisht nga Anadolli, Persia, Abkazia, dhënia e shpërblimeve dhe posteve ushtarako-administrative për të konvertuarit. Hakmarrja turke –osmanllie ra shumë rëndë mbi shqiptarët dhe trojet e tyre pikërisht për tu hakmarrë ndaj shqiptarëve kokëforte të krishterë sepse vete sulltan Mehmeti II ( ai që pushtoi Konstandinopojën më 1453) tha për shqiptarët (Arbër-epirotët e atëhershëm ): "Nuk do lë gur mbi gur në Arbëri". Dhe ashtu bëri, shkatërroi të gjitha kalatë. Madje dhe varrin e Gjergj Kastriotit-Skënderbeu e prishi, e dëmtoi, duke ja marrë edhe kockat – `për hajmali`(M.Barletti `Gjergj Catrioti-Skanderbeg, Princ i Epirit). II Në shkrimin tim të disa ditëve më parë ` Shkijet dhe shkipëtarët- ose Zanafilla e fjalës shqip dhe Shqipëri`, problemi se ku u zhdukën shqiptarët ortodoksë (dhe më pak ata katolikë) ishte një problem edhe `tabu` edhe pak misterioz, sepse në fakt ka patur të bëjë edhe me kalimin në një etapë të re të gjuhës së folur shqipe e sigurisht edhe në ndërrimin emrave dhe emërtimeve për shkak të dyzimit religjioz dhe prishjes së shtetit shqiptar për gati 500 vite. Shqiptaret ne kufi me sllavet nuk emigruan por zgjodhën një alternative tjetër të pathënë më parë nga historianët tanë: u afruan pas Kishës sllave ortodokse sepse ajo kishte imunitet; kjo i shpëtoi ata nga raprezaljet. E këtu fillon transformimi. Nga arbër ne shqiptare. Arbërit ortodoksë të mbrojtur nga Kisha sllave - i quajtën arbërit e konvertuar myslimanë si Shqep-tarë, kurse arbërit orthodokse i quajtën si Shqije-Shqja-nga shizma (që do të thotë shkep, ndaj,). Fjala shqiptar u ngeli arbërve dhe epirotëve te konvertuar ne myslimane; arbërit ortodoksë që u bashkuan nga halli me sllavët u quajtën shkije; epirotët ortodokse u quajtën arvanitas; ortodokset që flisnin shqip ne trojet shqiptare u quajtën shqiptare kaurrë. Sipas F.Xharra: "Viti 1637,për Gjakovën sipas misionarit fra Bonaventura da Palacula ,nga 500 shtëpitë e kësaj kasabaje vetëm 20 ishin katolike të tjerat “ il resto tutti Turche et Scismatici”( të tjerët shqiptarë musliman dhe shqiptarë shkije ). Dhe mandej vashdon:” Per andare dalla parte del Settentrione sopra Jacova incominciano li Scismatici” –duke u ngjitur nga Gjakova në Deçan ,nëveriun e Gjakovës nëpër fshtra të gjithë fashtarët “shkizmatik” Në marsin e vitit 1683 dëshmitë e fra Kerubinit e japin pamjen demografike-statistike të rrethit të Gjakovës si “ që nga Gjakova e deri në Deçan ishin të gjithë shkizmatik dhe Manastiri i Deçanit . Pra frati Kerubini që nga Gjakova në Deçan i hasi “fshatrat shkizmatik” („molte ville di Scismatici”.) Shembull i pranisë të shqiptarëve ortodoksë është edhe ky, ku për Hasin ( ndër bjeshkët e Pashtrikut ,në luginë e Lumit Drin,në jug të Gjakovës) ,shkruhet (1837): i tërë rajoni është i banuar me serbë të albanizuar dhe me Shqiptarë „..(.tout le districkt habite par des Serbes allbanises et des Albanais)". Për kazatë e Pejës dhe të Gjakovës ,deri në luftën e Krimesë ,sipas Myllerit dhe Bues,konstatohej se në rrethinat e këtyre qyteteve ka mbizotërua element ii krishterë ortodoks (shkijet f.xh.) e më pak Shqiptarë katolik, Latin . (http://ëëë.revistadrini.com/2012/03/fahri-xharra-kush-jane-shkijet-1/), Ndarja shpirtërore krahas atyre të trojeve në sanxhaqe ndodhi nën presionin osman i cili nga njëra anë bëri gjithçka për të mbajtur të pushtuar Ballkanin ku popullata më rebele ishte ajo e arbërve dhe epirotëve. Kjo ndarje shpirtërore-fetare, ndodhi kur u krijua një komunitet i madh arbrish të islamizuar të cilët së bashku me grupe të ardhur nga Anadolli ishin të përhapur së bashku me shqiptarët e krishterë ortodoksë kryesisht, por dhe ata katolikë në veri, në qendër, dhe jug të trojeve shqiptare. Shumica e tyre ishin të privilegjuar dhe drejtonin administratën dhe ushtrinë, por flisnin gjuhën arbërisht. Popullata e krishterë në veri të vendit ashtu në jug e ndikuar, e nënshtruar, e keqtrajtuar nga pushtuesi, u armiqësua edhe me popullatën e islamizuar aq sa duke e ndjerë veten e pambrojtur, ose u largua fare në Itali të veriut Venedik ose në Jug në Kalabri. Tjetra kërkoi strehim dhe ngushëllim tek Kisha Sllave dhe Greke për shkak të reprezaljeve, duke mbijetuar, por duke sakrifikuar gjuhën me kalimin e kohës për shkak gjithashtu të presionit edhe të strehuesve (pas 1878). Ndarja filloi nga armiqësimi për shkak të humbjes së trojeve, rrezikut të humbjes së fesë. Ata u quajtën nga arbrit (rabanët) e islamizuar si shkie apo shqa që tradhtuan trojet dhe gjuhën, kurse shqiet apo shqatë, i quajtën arbrit e islamizuar si shqeptare (qe janë larguar nga feja). Kështu u krijuan pas vitit 1703 shqiptarët që flisnin shqip por që ishin me besim islamik, dhe u quajtën kështu në gjithë trojet dhe gjuha nga arbërisht në shqip, në jug, arbrit e krishterë quheshin arvanitas ashtu si dhe vëllezërit e tyre e tyre arbëreshë në Itali; kurse ndodhi që shqiptarët e krishterë ortodoksë që zbritën me kalimin e viteve pas 1878 u quajtën shqiptarë njëlloj si vëllezërit e tyre myslimanë. Pavarësisht nga urdhrat zyrtarë që shqiptarët myslimanë të quheshin turq si brenda ashtu dhe jashtë vendit, në fakt si pasojë e dhunës dhe presionit, shqiptarët e krishterë ortodoksë të jugut quheshin grekë, dhe shqiptarët ortodoksë në veri që i u bashkuan kishës sllave u quajtën shqa, shqie. Kështu vazhdoi të mbijetojë gjuha e folur shqipe që nga lashtësia e deri në ditët e sotme por në grupe dhe popullata njerëzish me fe të ndryshme, përplasja midis të cilave nxitej nga pushtuesi turk, - në fakt shkatërroi kulturën e këtij populli të lashtë. Lufta për liri, nxori në dritë më 28 nëntor 1912 një shtet të cunguar dhe plot probleme me vehten , pra Shqipëria dukej si një i sëmurë që a jetuar në një spital psikiatrik, që doli në një realiteti të ri pa mundur të orientohet dhe pa e kuptuar se kush është. III Ç`mund të bëjmë për popullatën me origjinë shqiptare ortodokse që jeton edhe ajo në trojet e veta por nën shtete të tjerë fqinjë? Popullata me origjinë shqiptare ose shkjajtë e veriut që jetojnë si serbë, si malazezë, dhe si maqedonas nën kushtet e reja të demokracisë, integrimit dhe të globalizmit, kanë mundësinë të vendosin vetë se nga duhet të rrinë, por të paktën të mos përfshihen në radikalizmin ortodoks sllav, por të përpiqen të ri-gjejnë rrënjët e tyre. E njëjta gjë mund të thuhet dhe për arvanitasit. Ata për shkak të kushteve, e bënë zgjedhjen e tyre para 280 viteve, por sidoqoftë, e kanë ruajtur gjuhën qoftë dhe pjesërisht. Duhet qe shqiptaret ortodokse te Maqedonisë (thuhet të jenë 300.000) por edhe ne Serbi (?) te emancipohen. Për tu emancipuar- duhen mbështetur. Krahas tolerancës fetare ose siç mund të quhet më mirë `indiferenca fetare` (sipas A. Klosit) e cila zgjidh vetëm përkohësisht mbijetesën midis komuniteteve, ateizmi komunist krijoi iluzionin e bashkëjetesës (bratsvo-jedinstvo), por tashmë ateizmi është një rrezik serioz për shqiptarët në një të ardhme jo të largët, sepse ateizmi shkakton degjenerim moral dhe konsumizëm gjë që për një vend të vogël si ne, ashtu si dhe globalizmi perëndimor, do të dëmtojë rëndë identitetin tonë. Sigurisht e dëmshme është edhe gjendja e post-komunizmit së bashku me aspektet e saj negative; papunësi, varfëri, radikalizëm, nacionalizëm. Sot, Ndarja e heshtur shpirtërore, luftërat politike, strategjitë e ndryshme për të përparuar, mendoj se vijnë nga dyzimi dhe preferencat tradicionale fetare . Mendoj se është problem feja, qe pengon në bashkimin spiritual dhe real të shqiptarëve: Secili komunitet kërkon historinë e vet, heronjtë e vet. Le ta bëjnë këtë përplasje, prandaj ne jemi inferiore ndaj fqinjëve sepse grindemi me njëri tjetri dhe shajmë heronjtë tanë apo të njëri tjetrit. Mbështetja duhet te vije nga shqiptaret myslimane të Kosovës dhe Maqedonisë si dhe nga shteti shqiptar me atë kosovar, dhe së treti mbështetja duhet te vijë edhe nga jashtë. Pengesat: Paragjykimet fetare midis shqiptareve e kane asgjësuar deri tani njohjen e tyre dhe mbështetjen sepse është pikërisht ky problem qe ka ndare dhe krijuar emërtimin shkie dhe shkiptare. Kjo ka qene ura ndarëse; shqiptaret myslimane u quajtën nga shkiet shqiptare (shkije- shkizma ose shkep, shkepem). Pra problemi religjoz ishte kryesori që dobësoi dhe copëtoi Shqipërinë. Pengesa tjetër janë vonesa e integrimit ne BE. Del pyetja tjetër, përse shqiptaret ortodokse njëlloj si arvanitasit, e patën me te lehte te ruajnë fenë duke i u bashkangjitur kishave sllave dhe greke, se sa te bashkëpunojë me shqiptarët myslimane apo në rast të kundërt edhe te emigronin? Doni të vërtetën? Ka vetëm një përgjigje: Shqiptarët myslimanë, si më të privilegjuar në perandorinë osmane në këto toka u sollën shumë keq me shkiet dhe arvanitasit. Kështu e panë të pamundur të bashkëpunojnë. Kjo ishte ndarja. Ne lavdërojmë (Shqipëria dhe Kosova) dy gjëra: Lidhjen e Prizrenit dhe Ali Pashë Tepelenën. Te, dyja pavarësisht interpretimeve zyrtare- Lidhja e Prizrenit me Kahrarname-ne e saj sanksionoi pushtimin turk sepse nuk parashikoi as një kryeqytet shqiptar, as një shtet shqiptar, as një gjuhë shqipe. Ateherë? Përse qenka Lidhja e shqiptarëve? Lidhja e shqiptarëve dhe bejlerëve pro-turq? Ky ishte dhe shkaku që askush nuk na përkrahu; Së dyti, Ali Pashë Tepelena: A është hero ky njeri apo nje kriminel që shkatërroi gjithë Toskërinë dhe Epirin, duke bërë ndarjen përfundimtare të të krishterëve shqiptarë (që në jug u quajtën ose `grekë`, ose arvanitas) me myslimanët shqiptare. Kjo shkaktoi atë që arvanitasit u bashkuan me grekët (romanoi), dhe me ndihmën e anglo-rusëve çliruan tokat arbërore dhe jo-arbërore te jugut, por në fund të fundit pranuan të jetojnë nën një shtet që foli greqisht. E njëjta gjë ndodhi dhe me sllavët: Me sllavët e veriut dhe të jugut, ata i pranuan shkiet -arbër (pra siç i quajmë sot arbrit ortodoksë për shkak të shizmës apo të `shkepjes` me vëllezërit e tyre myslimane), që të futen në ombrellën e tyre për ti mbrojtur por dhe për të përfituar nga ata. Për Kosovën dhe Maqedoninë, do te duhet kohë, mendoj për një shtet laik në Kosovë, sepse popullata nuk është e arsimuar mirë dhe është plot paragjykime religjioze. Duhet kaluar kjo fazë, e cila po zgjatet nga ekzagjerimi i kultit fetar (nga individë të pushtetshëm) deri në ekstrem duke bërë të kundërtën e asaj që kërkon perëndimi. Për këtë arsye duhet një strategji e re integruese në përputhje me porositë e BE dhe të SHBA, në të cilën faktorët dhe aktorët e sotëm shqiptarë duhet të bashkëpunojnë në radhë të parë të; - Integrohen në BE sa më parë e pastaj, dhe njëkohësisht: - Krijojnë kushte gjithëpërfshirëse për të njehsuar gjithçka jo të rregullt: arsimi dhe arsimimi me detyrim deri në shkollë të lartë, njehsim të administratës, ruajtjen dhe forcimin e gjuhës zyrtare duke e pasuruar me marrëveshje me gjëra të reja dialektore, - Ri-përtëritjen e një Akademie të vetme për të gjitha trojet shqiptare për Historinë dhe Gjuhën shqipe, - Kontakte të ngushta, dhe krijimin e kushteve për njohjen, afrimin, dhe bashkëpunimin me shqiptarët e integruar me sllavët dhe kishën e tyre (shkiet), shqiptarët e Greqisë (arvanitasit), kontakte dhe afrim e bashkëpunim me shqiptarët e Turqisë e kudo që janë, me qëllim njohjen dhe historinë e vërtetë të tyre. - Largimin e trysnive të paragjykimeve fetare mbi popullatën, e cila do të bëhet nëpërmjet arsimimit të detyrueshëm, Edukimi fetar bazë nuk duhet të bëhet deri sa të mbarojë adoleshenca, pra të bëhet në shkollë të mesme ose në të lartë. Për fat të keq kjo është e vërteta, se atyre u vjen keq apo dhe turp të quhen shqiptare, por pranojnë më mirë të quhen shkja ose serbë apo grekë, duke patur parasysh të kaluarën e hidhur kur, turqit osmanllinj dhe arbrit e konvertuar në islam përfituan nga rasti për tu bërë pronarë, administratorë, komandantë nën atë rregjim, duke shtypur si arbërit e konvertuar në islam por të varfër ashtu dhe të krishterët arbër dhe eprotë duke u a marrë dhe tokat. Emri shqiptar u identifikua pjesërisht me arbrin dhe epirotin e islamizuar. Megjithatë fjala ship mbeti fjalë e përdorur nga të gjitha aktorët. Gjendja ndryshoi pas 1878, dhe armiqësia u rëndua edhe më shumë sepse po këta shqipfolës krijuan shtetin grek, shtetin serb, kurse pas shek të XX u krijua Shqipëria e cunguar, dhe në shek e XXI, u krijua Kosova.Sot është koha për të njohur veten me ndihmën e integrimit. Kjo është një rrugë e mudimshme por që do të na nxjerrë aty ku duhet: prosperiteti i trojeve shqiptare, integrim dhe bashkëpunim të ngushtë me forcat progresiste, respekti i fqinjëve ndaj nesh. Referencat • Kristo Frasheri: Lidhja shqiptare e Prizrenit : 1878-1881 : botohet me rastin e 100-vjetorit të lidhjes shqiptare të Prizrenit - (1979) • KristoFrasheri: E vërteta mbi Shqiptarët e Maqedonisë dhe shtrembërimet e Enciklopedisë së Shkupit - (2010) • Faik Konica: "Faïk Konitza – Selected Correspondence 1896–1942" • Fahri Xharra: E vërteta historike - Shqiptarët ortodoks të Maqedonisë, 2013, ISBN 978-9951-641-59-3 [1] • Marin Barleti: Historia e Skenderbeut Princit te Epiroteve, viti 2005, ribotim , f.200-344, • Pirro Prifti: Lidhja e Prizrenit dhe Lidhja islamike, viti 2014, Zemra shqiptare • Pirro Prifti: Shkijet dhe shkipëtarët, ose zanafilla e fjalës shqip dhe Shqipëri, viti 2013, gazeta Sot. === Shkijet dhe shkipëtarët, ose zanafilla e fjalës shqip dhe Shqipëri === Problemi se nga erdhi fjala shqiptar dhe Shqipëri dhe kur filluan banorët e trojeve të sotme si shqiptarë, mbetet një problem i pazgjidhur mirë, pavarësisht se gjuha e quajtur shqipe ka qenë ruajtur dhe transmetuar brez pas brezi nga iliro-pellazgët tek arbërit dhe epirotët e deri tek shqiptarët dhe Shqipëria e sotme, që nga bota quhet Albania (ose Arbëria në shqip). Bazuar në studimet e mia historiko-fetare mendoj se mund të ketë një zhvillim të ri në kuptimin e fjalës shqiptar dhe Shqipëri. Problemi qëndron se kur filluan të quheshin banorët e trevave shqiptare me emrin shqiptar dhe zona e banuar si -Shqipëri. *** Pak histori Dihet që deri në shekullin e XV kur luftoi Gjergj Kastrioti –Skënderbeu, sipas Marin Barletit në librin e tij të famshëm ‘Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis’, banorët e atëhershëm quheshin epirotë dhe arbanas ose arbër. Në librin e përkthyer, arbër quheshin dhe një pjesë e banorëve si dhe trojet përkatëse të Shqipërisë veri perëndimore, që i përket pjesës së Malit të Zi (e cila në atë kohë quhej Mbretëria e Zetës ose e Balshajve). Kjo vërtetohet edhe nga Eposi i Kreshnikëve, në të cilin, banorët vendas quheshin nga sllavët si rabanë ose arbanë. Arbanë ose arvanitas quhej dhe popullata e një pjesë të Toskërisë dhe Epirit të Jugut dhe pjesa e territoreve të sotme greke përfshi dhe Peloponezin e sotëm (Morea e atëhershme). I gjithë gadishulli Ilirik ishte me fenë ortodokse të drejtuar nga Bizanti dhe nga kisha ortodokse sllave serbe, bullgare dhe rumune. Të kësaj feje ishin dhe arbanasit e epirotët. Me emigrimin masiv të këtyre banorëve në Itali ndikimi katolik mori përparësi sepse perëndimi evropian mbeti katolik me shtete të fuqishme si Franca, Spanja, Austro-Hungaria, Polonia. Pas vdekjes së Skënderbeut ndodhi eksodi masiv i banorëve të asaj kohe për në Italinë e Jugut dhe në Napoli, Venedik e Raguza, Spanjë, Rumani, Ukrainë, etj. Ikën rreth 250.000 banorë dhe sigurisht ikën shtresa e pasur dhe ajo mesme, apo siç quhet kjo e fundit, shtresa që mbart identitetin, traditën, zakonet, pra inteligjencia e asaj kohe. I vetmi fis që nuk u largua plotësisht, ishte fisi i Dukagjinëve, i cili më vonë ndërroi emrin me atë të Gjonmarkajve. Sipas Sulltan Mehmetit të II (1432-1481) i cili pushtoi Kostandinopojën dhe përfundoi pushtimin e trojeve Shqiptare më 1478, i cili u shpreh se ‘...nuk do të le gur mbi gur në trojet e arnautëve...’, në trojet shqiptare, edhe pas vdekjes së tij u shkatërruan të gjitha kështjellat dhe gjithçka Shkodra dhe Durrësi u shndërruan në fshatra të vegjël. Sulltanët e mëvonshëm ndoqën politikën e largimit të banorëve vendas dhe islamizimin me dhunë të territoreve plus, sjelljen e banorëve të huaj jo ballkanas si persianë, turq, anadollakë, abhkazë, pra me fe jo të krishterë. Sipas Historisë së Shqipërisë, shekulli i XVI mbetet shekulli i ‘heshtjes’ në trojet e shqiptarëve (me pak kryengritje të veçuara), por turqit sollën banorë nga Persia, Abkazia, Anadolli në fushat e Shqipërisë dhe të Kosovës të cilët ndërtuan banesa jashtë zonave të kështjellave. Vonë në fund të shekullit të XVI kur trysnia u dobësua dhe zonat e ‘Arnautistanit’ humbën vëmendjen e perandorisë turke filluan dhe malësorët të cilët vazhduan të zbresin në zonat fushore të Shkodrës, Kosovës, kryesisht në zonat e Gashit dhe më pak në Krasniqe;vazhduan të bëjnë tregtinë në qytetet dhe fshatrat e mbetura si në Shkodër, Durrës, Janinë, Ohër, Prizren, etj,etj. Lindën vendbanime me emra të rinj, vendbanimet me emra të vjetër u shkatërruan dhe u harruan sepse banorët e rinj nuk i njihnin. Megjithatë përzierja e banorëve të rinj me malësorët e zbritur (qoftë malësorët e veriut ashtu dhe të jugut) nga fundi i shekullit të XVI dhe në shekujt pasues krijuan një popullatë relativisht që fliste gjuhën e Arbërisë dhe të Epirit por që nuk e quanin vehten si të tillë. Është e vërtetë se edhe në zonat fushore patën mbetur banorë të varfër të cilët nuk patën mundësi të largohen nga frika e osmanlinjve dhe këta banorë mbetën pyjeve, kënetave dhe shqopishtave për tu fshehur si në Shqipërinë e mesme ashtu dhe në jug dhe në veri të tokave ku banonin shqiptarët. Në shekullin e XVI –XVII Territoret e Shqipërisë bënin pjesë në ejaletin e Rumelisë. Në fillimet e pushtimit shtresa e re sunduese përbëhej në shumicën e vet nga spahinj myslimanë, kryesisht turq për nga kombësia dhe nga feudalë të islamizuar prej trevave të tjera ballkanike. Elementi shqiptar në gjirin e saj, që ishte i pakët në fillim, u shtua në periudhën kalimtare nga shek. XV në shek. XVI për të zënë pak nga pak vendin kryesor. Ky fenomen u arrit nga elemente shqiptare, që ishin vendas dhe jo nga elemente etnike serbe, sepse feudalët serbë ishin të ardhur dhe ndodheshin në një truall etnik të huaj. Pra, mbushja e klasës feudale osmane me shumë elementë të dalë nga gjiri i popullsisë vendase shqiptare u krye në trojet verilindore shqiptare, pikërisht ashtu si u krye edhe në rajonet e ish-principatave shqiptare. Edhe pushtuesit osmanë ishin të interesuar për një mbushje të tillë nga elementë vendas, sepse kështu siguronin një mbështetje shoqërore vendase. Pjesa e sipërme e piramidës shoqërore, fisnikëria shqiptare, ishte e para që provoi dukurinë e kalimit në islamizëm, e për pasojë edhe shtresa e mesme dhe e varfër u islamizua. Gjatë këtyre dy shekujve u bë përzierja e popullatave dhe deri në fillim të shekullit të XVIII këta banorë quheshin ende banorët e Arbërit dhe kjo vërtetohet nga të dhënat e Kuvendit të Arbërit, apo Koncili Kishtar Kombëtar në Mërqi (Lezhë) më 14 e 15 janar të vitit 1703, në të cilën është shkruar në dokument fjala e Imzot Zmajevic (Katolik): “Urdhnove, o i Lumtuni Atë, me të vizituem Apostolik, të vërej mbi Kishat e Arbënisë së provinçës seme. Ju binda urdhënit; ju solla dheut; kërkova rruzullimin; pashë plagët e tij. Pashë, - uh, ç'dhimbje, - vu nën haraç atë që dikur kje despoti i Provincjave; (pashë) (Shypninë) Zonjën e gjindëve ndrydhë nën thember, me dhimbje të idhta; shqytin e trimave – shembë; murin e forcës sonë – rrenue! Pashë gjindt, hy në vend shenjt; kishat, të flligta; lterët përlye. Mezi pashë vend ku të mundej populli me u mbledhë në kuvend! Pashë pleqtë tue ulurue; Meshtarët, shërbëtorët e Hyjit, tue gjimue; çobantë, vra; dhentë tretë, tue u shpërnda dy udhëve; murtajën, që pa mëshirë i çoroditëte të gjithë; e plasjen e mortaisun, që trimnohej për të gjanë e për të gjatë… “E ndërkaq unë, me vëllazën të mij të tjerë të Arbënisë… lusim Hyjin t'ju ruejë Ju, Papën Arbënesh Pretmadhin, për shumë mot në Kishë e edhe ne të na ruejë shëndosh pa kurrnjë të keqe…” Pavarësisht kryengritjeve të herëpashershme, pavarësisht islamizimit, pavarësisht sistemit të spahinjve dhe të timareve, përzierja e popullsisë së ardhur me atë vendase vazhdoi dhe për dy-tre shekujt që vazhduan u krijuan elementë të një popullsie fusharake dhe qytetare që fliste gjuhën arbërisht ose shqip por që kishte humbur memorien kombëtare. Përjashtim bëri Malësia e e veriut (Veriperëndimore dhe verilindore) dhe malësia e Jugut; këta u konvertuan pjesërisht në islam për të ruajtur gradat, tokat dhe për të përfituar faktikisht nga islamizimi, ose mbetën kripto-të krishterë (kryesisht katolikët). Është koha kur "sulltani kishte urdhëruar që katolikët ose të turqizoheshin ose të transferoheshin", si shkruan në relacionin e 5 marsit të vitit 1702 V. Zmajevici dhe, pa kaluar dy muaj, ai relaton se u bë dëshmitar i një fakti konkret të islamizimit masiv të shqiptarëve: "pikërisht atë ditë (me 25 prill), kanë kaluar në fenë islame 1000 katolike" . *** Kthimi nga fjala Arbëri dhe arbër në Shqipëri dhe shqiptarë Por si quheshin këta banorë në shekujt e XVI dhe më vonë banorët? Nga turqit quheshin arnautë që rrjedh nga fjala Arbëri dhe arbanas por me kuptim përbuzës. Banorët e islamizuar të qyteteve dhe të vendeve të reja të banimit, kryesisht në zona fushore filluan të identifikojnë veten jo më me emrin arbër dhe epirotas por me një emër të ri tashmë që lindi si pasojë e konflikteve të reja fetare. Pa i hyrë historisë, prania deri në Kuvendin e Arbërit të fjalës Arbëri dhe tokat e Arbërit në dokumentet e të krishterëve katolikë, tregon se deri nga mesi i shek të XVII disa pjesë të Shqipërisë veri-perëndimore quheshin ende arbër. Fjalët shqip dhe shqiptarë duhet të kenë filluar përdorimin e tyre në këtë kohë kryesisht në veri dhe veri lindje si dhe në lindje të Shqipërisë aty ku banorët e mbetur që flisnin arbërisht (pra shqip) por që ishin të krishterë ortodoksë për të ruajtur fenë pranuan edhe të futeshin nën suazën e krishterë sllave të varur apo jo nga Porta e Shënjtë e Konstandinopojës (Stambolli) . Këta banorë u quajtën nga banorët e islamizuar shkie (në shumës). Fjala shkie (dhe shkja) është përmendur shpesh nga historianët të cilët shprehen dhe e derivojnë nga fjala `schizma` e cila dihet që ka të bëjë me ndarjen e kishës së krishterë në dy pjesë katolike-perëndim dhe ortodokse-lindje, që më 1092. Sipas (Fahri Xharra në shkrimin e tij të prillit 2012( Kush janë shkijet ose pse Serbia duhet të heshtë?-24.04.2012, bazuar në të dhënat nga libri i bashkëautorëve Milorad Boshnjaku dhe Sllobodan Jakovleviç viti 2007: ‘Karagjergjoviçët-Histori e mbuluar’) thuhet: ‘Deri me ardhjen e turkut e gjerë në shekullin XV-të, nuk kishte shtet serb, nuk kishte organizim të një shteti të mirëfilltë serb. Vladimir Çoroviq, në historian serb shkruan: “Dushani e krijoi një principatë e cila nuk ishte serbe, por e përzier, e përbërë nga Serbët, Helenët dhe Arbanasit (Shqiptarët). Qëllimi tij ishte që të pushtonte Konstantinopolin dhe të bëhet trashëgimtarë i Imperatorisë së kohës. Car dhe si i tillë, sundimtar i Ballkanit dhe i serbëve të tij (?) (në atë kohë serbët ishin në pakicë e Car Dushani- arbanas ortodoks.)”. Ndërsa studiuesi tjetër serb Lazo Kostiq shton: “ Nemanasit (Nemanjiqët-sipas atij- në fakt mbiemër shqip Nimani) kishin mundur të sundojnë Bizantin, por jo serbët” (Sepse nuk kishte Serbi). Historia serbe flet ndryshe, flet ndryshe dhe e gënjen historinë ndryshe... me ardhjen e turkut u hapën dy dyer me të njëjtin drejtim atë të ikjes, dy dyer të shkuljes nga trungu shqiptarë. Sipas Fahri Xharrës të cilin dhe unë e përkrah: `` Shqiptarët ortodoks të viseve shqiptare të Kosovës, Malit të Zi, Serbisë dhe Maqedonisë, na mbetën si të ndarë dhe ne i quajtëm shkije! Falë shkizmës. Mirëpo, a e merituan ata këtë veçim? Kush ishte shkaku që ata mbetën të ndarë nga trungu shqiptar?``Shkaku ishte kundërshtimi fetar I fshehtë apo I hapur kundër islamizimit. Pra, nocioni Shka/ Shqa/ Shkja/ Shkje/ Shkinë, - janë e njëjta gjë, të kuptosh shprehjen që shqiptarët e tjerë. kryesisht myslimanë, u thonë shqiptarëve ortodoksë. Me këtë rast shkiet pra, shqiptarët ortodoksë të futur nën mburojën sllavo-bizantinë i quajtën shqiptarët e islamizuar dhe ata të ardhur si –shkepetar ose shqiptar, duke përdorur fjalën arbërisht `shkep` ose `shqep` në kuptimin që edhe këta ishin të `shkëputur` apo të `shqepur` nga identiteti fillestar. Ndoshta për t`ju kthyer në të njëjtën monedhë cilësimin e tyre si shkie apo shkja. Type equation here. Shkepetarët dhe vendi i tyre Shkeperia ose Shkiperia, si fjalë filloi të përhapej në veri dhe në lindje ku kontakti ishte kryesisht me sllavët. Kjo konfirmohet edhe nga sllavët të cilët e përdorin fjalën `shkiptarci` për shqiptarët myslimanë. Problemi i përhapjes së fjalës shqiptar dhe shkip qoftë në zonat katolike në veri perëndim ishte i thjeshtë për shkak të kontaktit me kriptokristianët dhe fjala u përhap. Kështu ndodhi zëvënsimi i gjuhës arbërisht, fjalës Arbëri, dhe arbër, me shqip. Shqiptar dhe Shqipëri. Në jug, në tokat e Epirit dhe të Toskërisë, shkiptarë u quajtën shqiptarët e islamizuar, kurse të krishterët ortodoksë mbajtën emrin arbër dhe arbanitas, në dallim nga turqit që i quanin të tërë banorët e trevave arbërore dhe epirote si arnaute dhe Arnautistan, kurse perëndimi katolik vazhdoi Të na quajë albanë në vend të arbanë, dhe Albani në vënd të Arbëri, në kujtim dhe respekt të asaj popullsie që luftoi kundër osmanlinjve dhe islamizmit. Emri epirotas dhe Epir u shkatërrua plotësisht nga sundimi i Ali Pashë Tepelenës i cili shkatërroi plotësisht në Toskëri dhe Epir të krishterët ortodoksë duke i shpërngulur për në jug dhe duke zbrazur Shqipërinë e jugut. Ali Pasha mund të mbahet kampion i vrasjes së shqiptarëve të jugut edhe ne tokat greke të sotme. Islamizimi i jugut për pasojë të ikjes dhe vrasjeve të ortodoksëve solli për pasojë përshpejtimin e përhapjes së fjalës shqip, shqiptar dhe Shqipëri. Mendoj se fjala shqiptar dhe shqipe apo shqiponjë nuk ka lidhje direkte me emërtimin e ri, por u përdor nga rilindësit për të ngritur moralin dhe forcën shpirtërore në luftën për pavarësi. Disa autoritete të albanologjisë, si Meyer, Miklosich, Hetzer dhe, mbi të gjithë, një studim i Bardhyl Demiraj, "Shqa in Albanischen - Sklavus"; megjithatë unë mendoj se këta albanologë gabohen kryekëput ashtu sikundër gabohet sot historiani i paguar O.J.Schmitt kur flet për marrëzi të tilla sikundër i përmend fjalën absurde `arnautashë` ose sërbë të islamizuar të cilët qenkërkan bërë shqiptarë pas 1389?! Gabimi qëndron tek mos kuptimi i fjalëve shqip. Sepse nuk mund kurrsesi një albanolog të përkthejë fjalën shkie ose shkja me fjalën skllav. Sllavët mund të përkthehen ashtu si e ka gjuha angleze dhe gjuhët latine -`slave` ose skllav, por fjala shkie vjen detyrimisht nga fjala `schism` ose skizma. Mund të thuet përse shizma ndër shqiptarët paska ndodhur kaq vonë gati 5 shekuj më vonë se sa ndarja e vërtetë e fesë kristiane. Mendoj se kjo ka një argument: banorët e trevave të Ilirikut apo të Ballkanit mbetën pas shizmës kristiane si të krishterë ortodoksë. Pas pushtimit turk mbështetja nga Kisha katolike u bë më e madhe se sa mbështetja ortodokse kështu që nëse katolikët ushtuan ose rezistuan ortodoksët e veriut u sllavizuan me dashje për të ruajtur fenë e tyre. priftipirro@hotmail.com Literatura 1.(http://sq.wikipedia.org/wiki/Shqip%C3%ABria_n%C3%ABn_sundimin_osman#Ndarja_administrative_.28shek._XVI-XVII.29). 2. (http://www.albanians.gr/forumi/index.php?topic=7.0;wap2). 3. (http://www.peshkupauje.com/2012/04/kush-jane-shkijet-dhe-perse-serbia-duhet-te-heshte). 4. http://www.forumikatolik.net/shoëthread.php?t=12738 5. (http://www.shkoder.net/al/klementi.htm). === Helenët – janë edhe fise Iliro- Pellazge === Helenët – janë edhe fise Iliro- Pellazge (Publicistikw-Histori, botuar nw gazeta, nw vitin 2010 dhe nw Librin `Kombi ShqiptarUnivers Historik dhe Fetar` vol 2) Kështu që studiuesit, me Greqishten e lashtë kuptojnë gjuhën apo variantet e saj të shkruara, si gjuhë e qytetërimit të atëhershëm të popullit të Ballkanit perëndimor në trojet e Greqisë së sotme dhe më gjerë. Po ashtu një variant gjithëpërfshirës i greqishtes së lashtë ishte edhe gjuhë e dytë në një pjesë të madhe të Perandorisë Romake dhe është gjuhë zyrtare e disa kishave të sotshme ortodokse. Kjo gjuhë studiohet në shkolla e universitete në mbarë botën që nga koha e Rilindjes. Edhe greqishtja e lashtë sikurse latinishtja hynë në grupin e gjuhëve të vdekura. Atë e gjejmë në drejtime të ndryshme shkencore ekzakte dhe shoqërore. (http://www.answers.com/topic/greek-language, http://www.communicaid.com/language-courses/greek/index.php, http://www.toplanguagecommunity.com/greek-portal/, http://www.eslbase.com/language-exchange/greek, http://simple.wikipedia.org/wiki/Greek_language, http://www.studyabroad.com/lom/greek.html http://wapedia.mobi/en/Greek_language). Ja ç’këndonin Pellazgët në kohën e Pal Kunduriotit.(nga një fragment më i gjatë) ''Ashtu dhe ti moj Plak' e Athenës së vërtetë Gjëri Pelasgor' e vjetër, mburru se ke t'drejtë; Prapë dot munç të brohoriç si e ke zakonë Hire burrash Pelasgësh, si bëje gjithë monë'' Marrë nga Forumi shqiptar (Marrë nga Forummi shqiptar: Arcas 10/11/2005). Sipas studiuesit Çlirim Xhunga “Shpjegimi i prejardhjes së fondit të leksikut të greqishtes së vjetër mund të bëhet vetëm me anë të gjuhës shqipe. Greqishtja është një gjuhë e ndërtuar në katedra gramaticienësh. Ky pohim s’është i ri. Këtë e konfirmojnë si Haustratte, ashtu edhe D’Agnely, ndonëse unë nuk kam gjetur tek asnjeri prej tyre dëshmi gjuhësore bindëse. Por studimi ynë mbi greqishten e vjetër na tregon se këta dijetarë kanë patur prova të pakundërshtueshme për të shtruar këtë hipotezë, por kushtet nuk i kanë lejuar ta shtjellojnë atë. Greqishtja e vjetër jo vetëm që është një sajesë, një gjuhë e sajuar nga njerëz që flitnin një gjuhë tjetër, por ajo ngërthen në vetvete një mori problemesh të karakterit gjuhësor. Edhe leksiku i greqishtes së vjetër mbahet në këmbë nga rrënjë të shqipes. Në greqishten homerike rrënja e shqipes shfaqet e diversifikuar si në shqiptim dhe në të shkruar. Kjo ka ndodhur në radhë të parë sepse fjala shqipe ka kaluar nga njëri dialekt grek në tjetrin, duke pësuar ndryshime fonetike, dhe semantike sa që tek Iliada dhe Odisea ne gjejmë një mori fjalë që vërtiten rreth një rrënjë të vetme. Kështu krahas Re kemi Ra, krahas Er kemi Hr dhe Ir, krahas Pei kemi Fei, në krahë të Pa gjejmë Fa. Po kështu kemi Men, Man dhe Mhn, Damo dhe Dhmo, Xeir dhe Keir, Pur dhe Pir, Kar dhe Khr. greqishtja e vjetër ashtu edhe latinishtja s’janë gjë tjetër veçse vazhdime të deformuara të shqipes në dy alfabete të ndryshme. Vicens Dorsa (studiues arbëresh) shkruan se në shqipe ruhen rrënjët e dialektit (digamës) eolik parahomerik. N. P. Elefteridhi pohon se greqishtja në pjesën më të madhe u formua gati e tëra nga gjuha pellasgjike. Jakov Thomopullo dëshmon se ka lexuar mbishkrimet eteo-krete nëpërmjet gjuhës shqipe. Robert d’Angely shkruan: “...Shqiptarët janë më të vjetër se grekët, kjo s’ka dyshim, tingulli monosilabik është provë për këtë. Origjina e shqipes dhe e greqishtes nxjerr në pah në mënyrë të padiskutueshme raportin e vërtetë mes tyre, atë të prejardhjes së greqishtes nga gjuha shqipe: nëna e saj”.(R.D’Angely-Enigma). Sipas Robert D’Angely, thuhet: ‘Në vitin 146 p.e.s. ndodhi pushtimi i Greqisë nga romakët që quheshin Akaie. Gjuha e popullit ishte gjuha pellazgo-shqiptare, ndërsa gjuha zyrtare, latinishtja. Pas vitit 800 dhe veçanërisht pas skizmës së parë në vitin 860, datë kur fillon Perandoria bizantine (emër që iu dha Perandorisë romake të Lindjes kur ajo u nda nga Perandoria romake e Perëndimit), përdorimi i latinishtes zyrtare fillon të pakësohet në përpjestim me greqishten që është tashmë gjuhë e kishës së Lindjes. Ky evolucion i ngadaltë e bëri Bizantin një perandori me popullsi shqiptare dhe qytetërim helenik, me gjuhë zyrtare greqishten e vjetër. Atëhere populli, i cili si gjithnjë nuk e dinte latinishten dhe nuk e fliste atë. Po kështu ai nuk fliste njëkohësisht as greqishten e vjetër dhe së fundi as atë moderne, që ende nuk kishte lindur. Për popullin romako-bizantin, të dy gjuhët, latine e greke, ishin të panjohura’. (Robert d'Angely ‘Enigma ‘ -vëllimi i I, Pellazgët, 1990, f. 5-140). Për më tepër, për autorin, greqishtja e Iliadës është akoma më e vjetër, pra më arkaike se ajo e Odisesë. Iliada është e mbushur me fjalë pellazgjike, me sufikse dhe prefikse greke. Odisea u shkrua dhe u përkthye shumë kohë pas Iliadës, dhe u desh jo më pak se 150 vjet për të arritur greqishten e Odisesë.“ (Robert d'Angely ‘Enigma ‘ –po aty, 1990, f. 5-140). Përsa i përket origjinës së pellazgëve unë mbështes teorinë e Aristidh Kolës përsa i përket që pellazgët dhe ilirët si dhe helenët (grekët) si pjesë e tyre nuk janë popullsi indo-europiane por autoktone evropiane, por ka një teori krejt tjetër (që unë e mbështes por që nuk e ka parë ndonjë historian) e ardhur nga Testamenti i Vjetër i cili thotë se: - Pellazgu (apo siç e thotë një historian –Dardani) është stërnipi i Shem-it një nga djemtë e Noa-s me emrin Pelegu. Shemi (stërgjyshi i hebrenjve dhe djali i Noa-s së përmbytjes së madhe) kishte 5 djem dhe Arami biri i tij lindi Arpakshdin,-ky lindi Shelahun,-ky lindi Everin dhe ky lindi Pelegun. Ata u shpërndanë nëpër troje të ndryshme. Njëri nga ata Pelegu shkoi në gadishullin Ilirik dhe u dha emrin pellazgëve. Prandaj ndoshta nuk përkthehet në shqip siç janë munduar ta përkthejnë shumë historianë pro pellazgë dhe anti pellazgë (Testamenti i Vjetër- Libri i Zanafillës-‘Pasardhësit e bijve të Noah-ut-10-d-25. F.15). Ekziston dhe një konfirmim tjetër të cilin unë po e kujtoj në këtë shkrim përsa i përket origjinës iliro-pellazge të helenëve si dhe ndërthurjen e natyrshme dhe aspak armiqësore të citimeve historike. Sipas Myth&Legends të shkruar nga Thomas Bullfinch, 1993, Helenus-i ishte i biri i Mbretit Priam dhe mbretëreshës Hekubadhe vëllai binjak i profeteshës Kasandra. Helenusi quhej gjithashtu dhe Scamandrios. Sipas legjendës Kasandra shpjegonte profecitë por Apolloni ja kishte hequr asaj forcën bindëse, po kështu ishte dhe Heleni (Helenus-i). Në luftën trojane mori pjesë i udhëhequr nga vëllai i tij Hektori (Priami kishte 6 djem). Në fundin e luftës së Trojës, Helenus luftoi kundër vëllait të tij Deifobus (pasi u vra dhe Paridi) për tu martuar me Helenën, por Helena iu dhurua Deifobit. Heleni i mërzitur, iku në malin Ida por u zu rob nga Uliksi. Pas luftës së Trojës, Neoptolemi djali i Akilit, mori për robinjë dhe pastaj u martua me kunatën e Helenit dhe gruan e Hektorit- Andromakën, po kështu mori me vehte dhe Helenusin. Të tre këta jetuan në Molosi të Epirit, por Neoptolemi Para se të linte Epirin, i lejoi ata të themelojnë qytetin Buthros (Butrinti i sotëm). Neoptolemi u vra nga Oresti djali i Agamemnonit për shkak të Hermionit, bijës së Menelaut dhe të Helenës. (Myth&Legends të shkruar nga Thomas Bullfinch, 1993). Enea në udhëtimin e tij homerik (sipas Virgjilit) mbërriti në bregdetin e Butrintit dhe u habit kur takoi kushëririn e tij Helenus-in dhe gruan e kushëririt të tij Hektor Andromakën. Ata e furnizuan me ushqime dhe Heleni profetizoi (sepse këtë dhunti e kishte së bashku me motrën e tij binjake Kasandrën) që Enea do të bëhej babai I një kombi të madh (kujton që Enea u martua me Lavinjën nga ku lindi kombi romak dhe Roma). (Virgil in Aeneid Book III). Më vonë Helenus-i u martua me motrën e Neoptolemit për të mbajtur mbretërinë e Mollosisë dhe të Epirit. Si përfundim, kështu lindi dhe u forcua gradualisht populli Helen që sipas mitologjisë por dhe historiografisë ishte tërësisht një fis tërësisht iliro-pellazgik, dhe jo ndryshe nga ta. Kjo është dhe arsyeja që ata flisnin të njëjtën gjuhë sepse gjatë luftës por dhe gjatë robërisë nuk kishin nevojë për përkthyes, por dhe se kishin të njëjtat rite, doke e tradita. Ndoshta është më e arsyeshme që në të ardhmen historianët grekë dhe shqiptarë të hulumtojnë për lashtësinë e iliro-pellazgëve së bashku sesa duke kundërshtuar njëri tjetrin; megjithatë historia e vërtetë është ajo që thotë mitologjia e cila ka në thelbin e saj të vërteta të cilat historiografia greke, shqiptare dhe e huaj sot po i kupton më mirë qoftë me ndihmën e gjuhës shqipe, qoftë me tejkalimin e urrejtjes së disa individëve nga të dy anët të cilët s’bëjnë gjë tjetër përveçse do të vonojnë por jo do të pengojnë zbulimin e të vërtetave historike që fshihen në muzgun e të kaluarës së përbashkët të të dy kombeve tona. Bibliografia -Robert d'Angely ‘Enigma ‘ -vëllimi i I, Pellazgët, 1990, f. 5-140). -Myth&Legends të shkruar nga Thomas Bullfinch, 1993). -Virgil in Aeneid Book III). -Testamenti i Vjetër- Libri i Zanafillës-‘Pasardhësit e bijve të Noah-ut-10-d-25. F.15). -pjesë shkrimi të botuar te gazeta Koha Jonë më 31 mars dhe 1 prill 2005). -Marrë nga Forummi shqiptar: Arcas 10/11/2005): (http://www.answers.com/topic/greek-language, http://www.communicaid.com/language-courses/greek/index.php, http://www.toplanguagecommunity.com/greek-portal/, http://www.eslbase.com/language-exchange/greek, http://simple.wikipedia.org/wiki/Greek_language, http://www.studyabroad.com/lom/greek.html http://wapedia.mobi/en/Greek_language). -Hofman (J. B. Hofmann, (EWG), 1950). -Smith, Anthony D. (1999). Myths and memories of the nation. Oxford University Press. p. 21. ISBN 0-19-829534-0. "It emphasizes the role of myths, memories and symbols of ethnic chosenness, trauma, and the ‘golden age’ of saints, sages, and heroes in the rise of modern nationalism among the Jeës, Armenians, and Greeks—the archetypal diaspora people"). -Argyris Eftaliotis një histori të Greqisë më 1901 me titullin ‘Historia e Romanëve’ -Neritan Ceka, "Iliret", T 2000, f.33). -Mathieu Aref, "Shqipëria, odiseja e pabesueshme e një populli parahelen"). -Markezines, "Political History of Modern Greece", book A, pp.208, Athens.). -Formumi Shqiptar- Pellazgët, 2005). -"The Albanians. An Ethnic History from Prehistoric Times to the Present", Edwen E. Jacques). -Prof. Nezir Myrta (Drillon Gega) albanologu Nezir.Myrta@shqiperia.com) === Perse Korca mbeti pa Kishen e saj Karakteristike te `SHEN GJERGJIT` === Korça e shekullit të XX-të ishte Korça e Shën Gjergjit. Kjo është historia e një kishe legjendare në Korçë, nga ndërtimi i saj, shkëlqimi dhe aktiviteti deri në vitin 1968, kur ‘lart’, për arsye të paspjegueshme, kishin vendosur të shpëtohej Kisha e Mitropolisë, por jo Shën Gjergji… Prof. Pirro Prifti, Tiranë Shen Gjergji mbetet shenjtori karakteristik shqiptareve. Argumentet se përse Shën Gjergji është shënjtor karakteristik dhe I dashur për komunitetin Orthodoks shqiptar gjithmonë ka qënë lidhur me Heroi tonë kombëtar Gjergj Kastiroti-Skënderbu I cili u lind në një Familje orthodokse nga Babai Gjon ( emër I cili nuk është vetëm emër katolik siç pretendojnë sot disa katolikë, sepse në atë kohe shumica dërrmuese e popullatës arbërore dhe epirtote ishin të ritit lindor dhe emrat që sot quhen si katolkë ishin në atë kohë edhe orthodoksë), dhe nënës Vojsava. Stema dhe Flamuri I kësaj familje të lashtë ishin simbole të ritit bizantin,. Këtë symbol Shqipëria e sotme e ka në Flamurin e saj zyrtar. Heroizmat e Gjergj Kastrioti-Skënderbu I cili lindi me 23 prill 1405 sipas kalendarit të vjetër (sot I bie me kalendarin e ri 6 maj), ditën e Shënjtit Shën Gjergjtrofeprurësit, bënë që jo vetëm në popullatën orthodokse shqiptare për në të gjithë popullatën shqiptare katolike dhe myslimane të nderohet kjo ditë. Madje në shumë fshtara të sotme të Shqipërisë festohet edhe tek popullata myslimane dita e Shën Gjergjit apo dita e pranverës. Në Elbasan festohet në 14 Mars në popullatat e veriut të Shqipërisë festohet me 1 Mars, duke përkujtuar dhe nderuar Heroi Kombëtar Gejgr Kastrioti -Skënderbeun se sa Shënjtorin Shën Gjergj, pikërisht sepse këto popullata myslimane në reminishencën e tyre përkujtojnë jo datën egzakte të Shëntit Shën Gjergj por përkujtojnë dhe nderojnë Heroin Kombëtar. Në Komunitetin tonë orthodox Shënjtori Shën Gjergj në kalendarin e sotëm orthodox festohet me 23 prill dhe nga katolikët me 6 Maj. Për shkak të nderimit dhe përkujtimit të Heroit tonë Kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu kemi një lidhje analogjike me Shënjtorin Shën Gergj I cili ka jetuar në Kapadoki nga vitet 500 e.s., dhe komuniteti ynë orthodox I cili krijoi Kishën e vet Autoqefale Orthodokse shqiptare nën drejtimin e Peshkopit tonë të nderuar Fan Stilian Noli I cili e bëri Krishtin të flasë shqip në Kishat orthodokse të Shqipërisë, ky komunitet orthodox u vendosi shumë kishave orthodokse në Shqipëri emrin e Shën Gjergjit. Nuk ka në asnjë vënd në Ballkan e ndoshta dhe në botë që të ketë kaq shumë kisha orthodokse me emrin e Shën Gjergjit se sa në Shqipërine e viteve para 1967. Diktatura shkatërroi kishat e xhamiat. Por në 1992 me ardhjen e demokracisë edhe komuniteti Orthodoks mori frymë lirisht dhe me ndihmën e Fortlumturisë së tij Anastas ndortoi dhe rindërtoi kishat e plot gjëra të tjera. Problemi qëndron edhe sot e kësaj dite se disa kisha me emrin Shën Gjergj (madje dhe kisha me erma tjetrë si p.sh., Kisha e Shën Marise e Tiranës), kur u rindërtuan nuk I u vu emri I mëparshëm. Pse? Kjo kërkon një analizë që unë tani për tani nuk e bëj dot por do të ngre problemin e Kishës së famshme të Shën Gjergjit Korce Kishë e cila u ndërtuar me kursimet e Korcarëve me gurë të mëdhenj dhe varrezën përqark saj, por pasi u prish nga diktatura u shkatërruan gurët mollokë, u larguan varrezat, populli u hidhërua kur u prish kjo kishë. kjo Kishë e famshme e Shën Gjergjit, përcaktonte identitetin e orthodksëve korcare nuk egziston sot. Ndoshta është bërë pa qëllim mos vendosja e emrit të Katëdrales se sotme të Korcës, por duhet ndërtuar në Korç e Kisha identifikuese dhe karakteristike e Shën Gergjit, sepse por ndryshohet dhe tjetërsohet reminishenca dhe imazhi I së kaluarës së Kishës së Shën Gjergjit, madje shumë Korcarë orthodoksë kanë ikur, ose janë `bërë` grekë, ose janë `bërë` vllehë duke e lënë Korçën një qytet orthodox pa Shënjtorin e vet. Kjo gjë duhet të ndryshojë. Shume kisha ne Arberi, Epir dhe ne Shqiperi para vitit 1967 kishin emrin e SHEN GJERGJIT. Ne kishat e restauruara nenvdrejtimin e Fortlumturise se tij ANASTAS, asnje kishe nuk i u vendos emri tradicional shqiptar per orthodokset shqiptare emri SHEN GJERGJ. Madje kisha kryesore e Shen Gjergjit Korce e cila u prish ne 1967, kur u ndertua nje e re , nuk e mori emrin Shen Gjergj. Perse? Pa i hyre aluzioneve, iluzioneve, konspiracioneve, KOASH ka per detyre te vendose emrin e kishes kryesore ne Korce emrin me te cilin krenohej Korca: Kisha e Shen Gjergjit. Intelektualet orthodokse te Tiranes ftojne te gjithe okomunitetin orthodoks te perkrahin nismen e vendosjes se Kishes katedrale ne Korce emrin e SHEN GJERGJIT. KOASH duhet te degjoje zerin e besimtareve te saj. Prandaj po shkruaj edhe këtë herë per SHEN GJERGJIN dhe per Kishen e Shen Gjergjit ne Korce e cila nuk egziston. Shen Gjergji festohet me Kalendarin e vjeter me 23 Prill. Nga Shenjtor e mori emrin Heroi yne Kombetar Gjergj Kastrioti -Skenderbeu. Per nder te Heroit Kombetar Gjergj Kastrioti -Skenderbeu- Komuniteti orthodoks shqiptar per nder te tij dhe ne perkujtim te tij se bashku me Shenjtorin Shen Gjergj, u ka vene nje mori kishave orthodokse emnrin Shen Gjergj. Kisha e Shen Gjergjit ne Korce e cila u shkaterrua nga komunizmi, nuk u rindertuar me duke e lene Korcen si nje qytet pa identitetin e saj te lavdishem Per ata qe nuk duan te kuptojne. Pergjigje te Nderuarit dhe Mikut tim At Grigorit, I Nderuar Grigor, mos te te vije hic keq sepse problemin nuk e kam ngritur per te share KOASH-in dhe as Fortlumturine e tij Anastas, perkundrazi. Duhet ta lexosh edhe njehere se ckam shkruar dhe do ta kuptosh. Shen Gergji ka qene dhe mbetet identiti i Komunitetit Orthodoks ne Korce. Kisha u shkaterrua nga diktatura. Ne kerkojme te ringrihet nje Kishe me emrin e Shen Gjergjit ne Korce, ose te gjendet nje menyre per te zgjidhur problemin. Pergjigje te Nderuarit Aleksander Dimroci I Nderuar Aleksander Dimroci, thirrjen e beme jo per te treguar se kush eshte me besnik ndaj Fortlumturise Anastas, por e beme per te treguar se Shen Gjergji eshte Shenjtori kryesor i Orthodoksise sepse kjo lidhet me ermin e Heroit Kombetar Gjergj Kastrioti -Skenderbeu, prandaj shume kisha orthodokse e kane kete emer ne Shqiperi, Se dyti problemi qendron tek Kisha e Shen Gjergji ne Korce e cila u shkakterrua nga rregjimi komunist dhe nuk u rindertua nje kishe me ermin e Shenjtorit Shen Gjergj. Duhet te dini i nderuar Aleksander Dimroci se Shen Gjergji eshte Shenjtori karakteristik i Korces. Mos pasja e nje kishe te tille ne Korce e ka bere te rrije ne hije identiteti orthodoks ne Korce duke shkaktuar nje konfuzion ne komunitet sepse harrohet identiteti shqiptar i percaktuar nga Kisha Shen Gjergjit. === Gjergj Kastrioti – Skënderbeu, vija ndarëse midis Shqiptarëve dhe Antishqiptarëve === Këmbëngulja e njerëzve të caktuar, përfshi këtu dhe përkthyesin e veprës Skënderbeu nga O.J.Schmitt-i, krahas përfitimit nga shitja e veprës në fjalë, nëpërmjet bërjes së reklamës nga TV private Klan dhe Top Channel, kanë arritur të prekin vijën ndarëse përtej së cilës mund të shihen vetëm shqiptarë, që nuk e duan Shqipërinë, të kamufluar apo dhe apostatë që tregojnë zemrën e tyre plot helm e dashakeqësi. Këtu bëhet fjalë për një përkthim të thjeshtë që përkthyesi do ta promovojë e ta shesë librin e tij pavarësisht nga reperkusionet dhe komentet aspak respektuese ndaj heroit kombëtar. Nuk do të kisha shkruar në mënyrë të përsëritur këtë shkrim nëse nuk do të ishte parë këmbëngulja e përkthyesit për të vërtetuar gjoja që: – duhet parë heroi kombëtar jo si mit por ai reali!? E nëpërmjet këtij argumenti zhgënjyes kërkohet që nëpërmjet të dhënave që ‘nuk na i paska dhënë asnjë autor tjetër’ sesi Heroi kombëtar na paska filluar luftën kundër turqve sepse turqit i kanë vrarë të atin (pse si mendon autori, çdo djalë a nuk do të kishte luftuar kundër vrasësit të babait ?); megjithatë argumenti tjetër me të cilën përkthyesi ka bërë reklamën, ishte që i ati i Skënderbeut quhej Ivan dhe se e ëma e Skënderbeut, Vojsava ishte sllave. E me këto “risi”, përkthyesi na paska zbuluar Amerikën, duke marrë poza në TV si ndonjë ‘profesor i mbaruar’ që na e njokërka historinë e Kastriotëve (sigurisht nëpërmjet veprës së Schmitt), më mirë se historianët e debatit apo të historianëve të tjerrë të nderuar, por harron se del zbuluar katërcipërisht kur të tjerët që dëgjojnë këto blasfemi klienteliste dhe snobiste ndaj të huajve, se dy nga autorët më në zë shqiptarë: F. S. Noli, dhe K. Frashëri, kanë shkruar monografi të shkëlqyera për heroin kombëtar dhe F.S. Noli ka një bibliografi prej 600 autorësh (përveç Ou Xhej Schmitt-it që s’pati fatin t’i referohej), pa përmendur M. Barletin, i cili si bashkëkohës nuk diskutohet për thëniet e tij e sidomos për argumentet e lartpërmendura të Shmitt-it: Emrin e babait të Skënderbeut, nënën sllave Vojsava, dhe arsyen përse nisi luftën – argumente që përkthyesi ynë i nderuar po ta kishte lexuar veprën e Barletit, gjithashtu nuk do të merrte barrën e rëndë të përkthente një monografi që i shërben akademikëve e aspak popullit të thjeshtë (e jo më pastaj të mundohej t’i bënte publicitet një vepre profesionale që s’i duhet aspak lexuesit nëse bëhet fjalë për të hedhur dyshime ndaj një Heroi kombëtar). Po të lexonte të paktën Skënderbeun e F. S. Nolit mund të shihte që të tre argumentat ‘e reja’ të O.J.Schmitt-it janë rrahur e përpunuar, argumentuar e stërthënë nga F. S. Noli me aq qartësi e në mënyrë bindëse saqë përkthyesi ynë nuk do t’i lindte nevoja të përkthente veprën e Schmitt-it nga aspekti profesional, por do t’ja u linte më mirë përkthimin akademistëve historianë të shkencës shqiptare se sa të ngrinte një rrokopujë amatoreske duke përzierë pa kuptim historianë e gjuhëtare vetëm e vetëm për publicitet e që t’i shitej përkthimi. Një nga autorët më të vjetër që i referohet Noli në monografinë e tij (të cilin përkthyesi-amator nuk e zë në gojë, domosdo se nuk e ka lexuar), është Tivarasi (latinisht – Antivarino) i cili ka botuar që më 1480 në Venedik një vepër për Skënderbeun (pra, përpara Barletit) për të cilin Biemi jep të dhëna më të plota për të përfshirë gjithashtu në bibliografinë e F. Nolit), i cili shpjegon fare mirë gjenealogjinë e Gjergj Kastriotit, familjes së tij, pesë motrave e katër vëllezërve dhe fatin e tyre. Po të vëresh me kujdes pas debateve ku amatori ynë rrinte si Judë i antishqiptarizmës, mund të kuptosh dhe disa aspekte të tjera që fshihen nën këtë blasfemi ndaj heroit kombëtar, blasfemi të cilat për fat të keq nuk duhej përfshirë F. Lubonja, i cili ndoshta nuk e ka kuptuar qëllimin aspak nderues ndaj Heroit Kombëtar. Këto aspekte janë: – Ulja e figurës së Skënderbeut për qëllime klienteliste (pra reklamë negative për të shitur përkthimin) – përfshirjen e TV private dhe disa miqve për ta bërë sa më serioze (sigurisht për qëllime klienteliste) një histori e cila është rrahur e stër-rrahur nga mijëra autorë shqiptarë e të huaj të interesuar e që kanë nderuar me shkrimet e tyre një hero sa kombëtar për shqiptarët aq dhe ndërkombëtar për shkak të luftës së tij anti turke e anti islame, – me dëshirën e tij për të shitur librin, ndoshta pa dashje ka aktivizuar njerëz të caktuar të cilët njihen si dyshues (që të mos u themi anti-shqiptarë) kur përmendin që në disa libra surrogato apo komente dashakeqe nën maskën e “sqaruesve të historisë shqiptare apo të rishikuesve të historisë shqiptare”, që Skënderbeu ishte për bekatshizmin dhe jeniçerët shqiptarë besnikë të tij erdhën dhe përhapën bektashizmin pra islamizmin e moderuar, – gama e këtyre njerëzve që jetojnë në Shqipëri por që janë antishqiptarë të vërtetë nëpërmjet maskimit me luftën kundër komunizmit – kanë kohë që po përpiqen të rishikojnë historinë e Shqipërisë e pikërisht hedhjen baltë mbi Heroin kombëtar (mbi origjinën e tij, familjen e tij, luftën e tij qoftë kombëtare e qoftë fetare kundër turqve), e duke bërë shaka apo duke e përfolur në Portokalli, duke nënçmuar frazën prekëse të dhuruar në nderim të tij nga Vatikani “Atlet i Krishtit”, duke bërë aludime absurde me gjendjen e sotme të simboleve kombëtare praktikisht të krishtera në një shtresë të gjerë “islame” sipas tyre. Këto dyshues nën maskën e rishikimit të historisë, nën maskën e shitjes si pa të keq të vlerave që nuk e nderojnë Heroin tonë kombëtar, nën maskën e shakave apo të talljeve të Heroit kombëtar (mund ta vini re edhe për heronj të tjerë), nën maskën e lavdërimit të të ashtuquajturës ‘tolerancë fetare’ ( ku mund të shash çdo gjë kombëtare por pa prekur identitetin e sharësve), lexuesi dhe populli shqiptar mund të shohë e të dallojë se përse në Shqipëri ka pak nacionalizëm, se përse në Shqipëri përbalten heronjtë (qofshin ata dhe të luftës antifashiste), se përse në Shqipëri ekziston një klimë e luftës së fshehtë të klasave e cila mbahet ndezur nga njerëz të caktuar, kryesisht nga ata që kanë gëlltitur një ‘lugë çorbë’ qoftë për shkak të varfërisë, qoftë për shkak të pasurimit të shpejtë, qoftë se janë disa nga ata antishqiptarë të vërtetë. Unë mund t’i kujtoj jo vetëm përkthyesit të nderuar, ashtu dhe të tjerëve, rrezikshmërinë se nëse kjo gjë do t’i ndodhte Heroit Kombëtar Turk Qemal Ataturkut, personat që do të talleshin me të apo që do të hidhnin dyshime ndaj tij, me siguri qeveria turke do t’i fuste në burg; ose nëse do të hidheshin dyshime apo sharje (qoftë dhe të kamufluara) ndaj Linkolnit, apo Xh. Washingtonit, këta njerëz pa tjetër do të hidheshin në gjyq; ose nëse do të shahej nëpër shkrime Jan Husi i Çekisë nga ndonjë çek, apo Heroi kombëtar grek nga ndonjë shkrimtar apo komentues grek, apo Car Llazari i serbëve nga ndonjë serb, apo ndonjë hero tjetër kombëtar i çdo vëndi respektiv, (kështu si bëhet në Shqipëri) këta vende do të merrnin masa ligjore ndaj tyre. Në përfundim mund të them që janë disa heronj, janë disa vepra, janë disa aspekte me të cilat nuk duhet luajtur, sepse çdo vend sado që ndryshon, ka një ose disa figura kombëtare të cilave u referohet e nuk luan me to, as hedh dyshime e as bën ‘zbulime në jetën e tyre. Edhe Shqipëria duhet të ketë tabu-në e saj, vijën ndarëse të saj, identitetin e saj me të cilën nuk duhet luajtur as për amatorizëm, as për komercializëm e as për të ekspanduar ideologji fetare, që vetë vendi apo vendet ku aspirojmë të futemi. I nderuar përkthyes lëre përkthimin tënd të shitet pa e reklamuar më, sepse je duke prekur një tabu të shenjtë për shqiptarët. === Në përkujtim të 115 vjetorit të vdekjes së Papa Kristo Negovanit, pse “harron” KOASH?! === Perse dhe si është e mundur të “harroj” KOASH?! Papa Kristo Harallambi që njihet më shumë si Papa Kristo Negovani (1875 – 12 shkurt1905) ka qenë prift ortodoks shqiptar dhe veprimtar i lëvizjes kombëtare në kapërcyell të shekujve XIX-XX. Lindi ne Negovan afër Follorinës në kohën e Perandorisë Osmane, një fshat që, bashkë me Bellkamenin fqinjë, kishte qenë banuar në mesin e shekullit të nëntëmbëdhjetë nga shqiptarë të Plikatit të krahinës së Kolonjës. Shkollën e bëri në Athinë, ku e dërgoi i ati Harallamb Çali, që ishte tregtar. Shkrimtar dhe klerik patriot. Luftoi kundër synimeve shkombëtarizuese të kishës e të qarqeve shoviniste të borgjezisë greke. Propagandoi idenë e bashkimit të forcave patriotike në luftën kundër lakmive të shteteve shoviniste fqinje. Vdiq i masakruar barbarisht nga andartët grekë. Vdekja e të atit, të cilin e vranë banditët më 1891, e shtrëngoi Kristo Negovanin të braktisë studimet e të punojë si mësues në një shkollë fillore greke në Leskovik për të mbajtur familjen. Më 1894 emigroi në Braila të Rumanisë ku punoi tre vjet si marangoz. Po këtu ra në kontakt me lëvizjen kombëtare dhe mësoi të shkruajë shqip (me alfabetin e Stambollit). Më 1897 u kthye në fshatin e lindjes, u shugurua prift dhe vazhdoi punën si mësues. Shtëpinë e vet Negovani e ktheu në shkollë dhe u mësoi shkrim e këndim shqip mbi njëqind fëmijëve e të rriturve. Ai edhe meshën e mbante shqip, gjë që nuk i pëlqeu aspak hierarkisë ortodokse greke. Më 10 shkurt 1905 Negovani mbajti një shërbesë kishtare shqip në prani të Karavangjelisit, peshkop i Kosturit, i cili duke dalë nga kisha, flitet se tha ato fjalë fatale, “Mos të gjettë viti tjetër ndër të gjallët”. Pas dy ditësh, të shtunën, 12 shkurt 1905, fshati u rrethua nga banditë që e detyruan tridhjetëvjeçarin Negovani të vetëdijshëm për fundin që e priste, të dilte jashtë shtëpisë në mes të natës për ta masakruar pastaj me sëpatë bashkë me pesë të tjerë, ndër ta edhe i vëllai. Për të marrë hak për këtë akt që hierarkia ortodokse greke ua veshi shqiptarëve, komiti shqiptar Bajo Topulli (1868-1930) i zuri pritë dhe vrau Fotin, peshkopin e Korçës, në shtator 1906. Tituj të veprave Papa Kristo Negovani është autor proze e poezie, si dhe tekstesh shkollore, përkthimesh e përrallash. Veprat e tij u botuan në revista të kohës, sidomos në Kalendari kombiar. Ndër botimet e tij janë: Istori e dhiatësë vietërë, Bukuresht 1899; Vjershë shkresëtoreja, Sofje 1899; vjersha Prisheja e Hormovësë, Sofje 1903; një përmbledhje vjershash me 78 faqe ; Bënjatë të shënjtorëvet dërgimëtarë, Sofje 1906 (Bëma të apostujve shenjtorë); – libri me 122 faqe dhe një tjetër me 16 faqe Istorishkronja e Plikatit, Selanik 1909, botuar pas vdekjes; Përshtatjet e fabulave të Ezopit dhe të La Fontenit dhe poezia e tij didaktike me frymë patriotike e edukative u drejtoheshin kryesisht fëmijëve. Ato paraqesin kryesisht interes historik dhe mund të themi se nuk dallohen për ndonjë vlerë artistike të veçantë; Vjershëshkresëtoreja (1899 – vargje); I drunjti kryq (1906 – vargje vepra në dy pjesë) – Sofje 1906; Prishja e Hormovës (1904 – vjershë lirike); I vogëli Donat Argjendi (1908 – novelë për fëmijë) – Sofje 1904. Referimet Robert Elsie : Histori e Letërsisë Shqiptare. Botim i dytë. Përktheu nga anglishtja : Abdyrrahim Myftia. Pejë : Dukagjini 2001, Fq. 211 – 212. https://en.m.wikipedia.org/wiki/Kristo_Negovani === Kuvendi i Arbërit 1703 – 317 vite më pas === Një nga ngjarjet më të bujshmë nacionale dhe religjioze të Shqipërisë nën sundimin e Perandorisë Osmane ishte mbajtja e Kuvendit të Arbërit me dt.14 dhe 15 janar 1703 në fshatin Mërqi të Lezhës në Kishën e Shën Gjon Pagëzorit të atij fshati nën kryesinë e ipeshkvit Zmajeviç ditën e dytë të djelë pas krishtlindjeve. Në Koncilin e Arbërit muarën pjesë: Imzot Pjeter Karagjiku, arqipeshkëv i emnuem i Shkupit. Imzot Gjergji, ipeshkëv i Zadrimës. Imzot Nikollë Vladanji, ipeshkëv i Lezhës. Imzot Ndue Babi, ipeshkëv i emnuem i Shkodrës. Imzot Marin Gjini, ipeshkëv i zgjedhun i Pultit. Atë Fra Egjidi de Arsenta, Prefekt Apostolik i Misioneve t’Arbënisë. Atë Fra Frano Maria a Lycio, Prefekt Apostolik i Misioneve të Maqedonisë. Atë Fra Martini nga Gjonima (Gjonmi), i pari i Provinçes së Fretënve. https://ëëë.vaticanneës.va/sq/bota/neës/2019-01/kuvendi-kishtar-arberit-mborjtja-identitetit-kombetar-fetar.html Ky Koncil mbajt për të ruajtur kristianizmin në tokat e Arbërisë kryesiht të veriut dhe të Kosovës . Koncili u mbajt në gjuhënlatinë dhe arbërisht. intteresant është fakti se në këtë konsil i cili u quajt i Arbërit tokat e shqipërisë u quajtën Arbëri dhe ggjuha arbënisht, por u fol për herë të parë për elementin shqiptar dhe gjuhën shqip. Këto element shqiptar dhe shqip i u atrubuan sarbërisht folësve apo më mirë shqip folësve myslimanë të vilët ishin kryesisht arbër të konvertuar në myslimanë osë të huaj të ardhur nga provncat e largëta të Perandorisë Osmane kryesisht nga Persia, Abhazia, Libani, Cerkezë, pak turq, KonsilI i Arbërit, u mbajt në zbatim të Propagandës FIDE, e cila u krijuar rreth vitit1622 nga Papa Gregori XV, me qëllim për të rregullua punëte misionarëve katolikë në vëndet ku kristianizmi ishte dëmtuar apo zhdukur ose ishte në prag të zhdukjes, sidomos në gadishullin ballkanik. Kongregacioni FIDE kishte për qëllim si Kongregacion për Evangjelizimin e Popujve, dhe vetë emri FIDE u vendos për shkak të pallatit FIDE – i cili u ndërtua në Romë sipas arkitektit Bernini dhe arkitetktit Borromini.Ky Program u aktivizua plotësisht nga Papa Urban VIII më 1627 duke trainuar në fillim misionarët katolikë të cilët erdhën dhe në Arbëri dhe në Epir. Kongregacioni FIDE kishte në atë kohë 186 archdiocese, 785 diocese, 82 vicariate apostolic, 39 prefecture apostolice, 4 administratione apostolike, 6 missione sui iuris, 1 territorial abbacy, and 6 military ordinariates,” in today’s modern organization https://en.ëikipedia.org/ëiki/Congregation_for_the_Evangelization_of_Peoples Me këtë Program FIDE, u trainuan dhe priftërinjtë katolikë të famshëm të Arbërisë, Pjetër Bogdani në kolegjin ilirik në Ankona si dhe para-ardhësit e tij Pjetër Budi dhe Frang Bardhi të dy rreth viteve 1640. Kurse Pjetër Bogdani u bë prift katolik në Pult dhe në 1654 – 1656 u tiullua Doktor në Teologji dhe Filosofi. Po kështu dhe Castellano i cili erdhi me mission në jug në Himarë por në vitet 1730 për të katolicizuar jugun https://es.ëikipedia.org/ëiki/Pjet%C3%ABr_Bogdani. Koncili i Arbërit u realizua nën kujdesin e Papa Klementit XII ( siç u quajt nga arbërit katolikë të asaj kohe – Papa Pretëmadhi). Në përfundim, dekretet, pra vendimet e Koncilit të Arbërit, shkruar në shqip e latinisht nga vetë imzot Zmajeviçi, iu paraqitën për shqyrtim Papës dhe, pas miratimit më 28 janar 1704, u botuan nga Propaganda Fide nën titullin “Kuvendi i Arbnit o Koncili Provinciall i mbledhun Vjetit mijë shtaqind e tre ndenë Shqiptarin Klementin XI papë Pretëmadhin”. Aty tekstualisht u fol edhe për arbërit edhe për shqiptarët! ipeshkvi Zmajeviç tha: “Ju binda urdhënit; ju solla dheut; kërkova rruzullimin; pashë plagët e tij. Pashë, – uh, ç’dhimbje, – vu nën haraç atë që dikur kje despoti i Provincjave; (pashë) (Shypninë) Zonjën e gjindëve ndrydhë nën thember, me dhimbje të idhta; shqytin e trimave – shembë; murin e forcës sonë – rrenue! E ndërkaq unë, me vëllazën të mij të tjerë të Arbënisë… lusim Hyjin t’ju ruejë Ju, Papën Arbënesh Pretmadhin, për shumë mot në Kishë e edhe ne të na ruejë shëndosh pa kurrnjë të keqe… Shkrue në Perastti, ditën e dhetë të korrikut, në vjetë të Krishtit njimië e shtatqint e tre”. (https://ëëë.vaticanneës.va/sq/bota/neës/2019-01/kuvendi-kishtar-arberit-mborjtja-identitetit-kombetar-fetar.html) Papa Klementi XI , alias, Xhanfrançesk Albani, me prejardhje nga Arbëria (ose siç i themi sot-shqiptare), këtë ngjarje të madhe kishtare e kombëtare ia besoi kryeipeshkvit të asaj kohe të Tivarit, imzot Vinçenc Zmajeviçit. Arbëria e cila tashmë filloi të quhej Shqipëri për shkak të popullatës arbirëisht folëse apo më mirë shqip folëse myslimane, ishtë islamizuar në shumicën dërrmuese të trojeve për shkak të sundimit të ashpër Osman. Për këtë arësye popullatës së Arbërisë dhe Epirit i ndodhën këto fataliete menjëherë pas pushtimit Osman dhe më vonë në vitet në vazhdim e deri në 1703: -Ose popullata u largua me nxitim , kryesisth shtresa e pasur dhe e mesme e qyteteve dhe e fushave, për në itali, Kroaci, More, Rumani, Ukrainë (dhe Odesa); në kuadrin e 40 viteve rresht pas pushtimit të Shkodrës, u larguan rreth 300.000 njerëz, Në Italinë e Jugut u quajtën arbëreshë, kryesisht popullatë orthodokse, kurese në Venedik dhe Kroaci, ikën arbërit katolikë. – ose një pjesë e popullatës u bashkua rreth Kishave orthodokse slave serbe dhe u quajtën -shkie, ose rreth kishave orthodokse bullgare dhe u quajtën maqedonas ose rreth kishave bizantinë në Greqi dhe u quajtën arvanitas, ose ata qe i kën në Rumani e Ukrainë u quajtën arnautë, kurse në Mal të zi arbërit orthodoksë u konvertuan në kishën serbe dhe u quajën malazezë (Mali i Zi- Maleci), -ose një pjesë e popullatës u fsheh në male për një kohë të gjatë dhe që andej luftoi kundër osmanëve sin ë veri ashtu dhe në jug, por mw vonw zbriti gradualisht nw fusha e qytete, – një pjesë e popullatës me kalimin e kohës u islamizua me dhunë ose me ligje e favore nga Osmanët me qëllim që të pushonin kryengritjet, – fushat e Arbërisë dhe Epirit ( fushe Kosovë, fushë Shkodër, fushë Shqipëri e Mesme, Fushë Korcë, Fushë Shkup, fushë Janinë, Fushë Myzeqe dhe vlorë, etj) dhe qytetet të cilat u ndërtuan jashtë Kështjellave të rrafshuara nga Sulltan Mehmet Fatihu me një Urdhër të veçantë të asaj kohe, dhe u mbushën gradualisht me të ardhur bujkrobër nga Perandoria osmane persë, abhazë, çerkezë, libanezë, sirianë, si dhe romë nga egjipti, apo romë ( jevgj) të ballknait; p.sh., Shkodra u mbush me myslimanë persë, dhe më vonë me shqiptarë nga malësia të islamizuar. Pak a shumë kështu ndodhi dhe në qytetet e tjera shqiptare, -një pjesë e popullatës mbeti deri në pavarësinë e Shqipërisë si popullatë laramane katolike apo orthodokse, ose mori fenë e bektashinjve gjërëisht në jug Shqipërinë e mesme dhe në veri, më pak. Ky problem islamizimit të Arbërisë, Epirit dhe në përgjithësi të Ballkanit detyroi Propagandën FIDE të ri-kristianizoje këto troje. Propaganda FIDE pati sukses kryesisht në veri të Shqipërisë që atëhere quhej akoma Arbëri, si dhe në Kosovë e Maqedoni; kurse në Jug të Shqipërisë , kryesisht në Epir për shkak se Patrikana e Stambollit dërgoi Shën Kozmain i cili u përpoq të ruante dhe të gjallëronte orthodoksinë dhe kryesisht atë bizantine ( pra jo orthodoksinë sllave), nuk pati sukses. Pra mund të thuhet se që nga shek i XV e deri në fillim të shek XVIII (pra 1703), u krijua një popullatë e re që u quajt shqiptare dhe vëndi Shqipëri, që kishte dy dallime: ishte myslimane por fliste gjuhen e lashtë të Arbërisë dhe të Epirit që u quajt gjuhë shqipe. Kjo u përhap shumë deri në 1912 , ku megjithëse njerëzit quheshin turq ose grekë, apo latinë, më në fund, në Pavarësinë e Shqipërisë u quajtën shqiptarë, myslimanët, orthodoksët, katoliket dhe bektashinjtë e këtyre trojeve. Madje Kisha katolike dërgoi dhe popullatë katolike në numur të vogël sidomos në veri kryesisht në Shkodër qytet dhe rrethina të ardhur nga Libani, Tunizia, ndoshta Maroku(?!) Ky veprim i Kishës Katolike nëprëmejt Koncilit të Arbërit dhe dërgimit të misionarëve dhe popullatës katolike në veri, minimizoi në veri të Shqipërisë islamizimin, kurse në jug nuk pati sukses të madh. Nuk pati sukses të madh as Shën Kozmai i cili më tëper u përpoq të bindëte popullatën që të fliste bizantinisht (greqisht), dhe të mos lutej në arvanitisht. Kjo shkaktoi konflikte të mëvonshme (https://en.ëikipedia.org/ëiki/Islamization_of_Albania). Sidoqoftë Koncili i Arbërit pati rëndësi të madhe në ruajtjen e identitetit arbëror-shqiptar dhe në ruajtjen e kristianizmit, duke krijuar premisa për të ruajtur gjuhën arbërisht – epirotisht-shqip e cila u realizua në Kongresin e Manastirit në të cilin ishte Drejtuesi Kryesor imzot Gjergj Fishta. Në kujtim të kësaj date dotë ishte mirë që të mbaheshin kumtesa dhe konferenca edhe kombëtare pavarësisht religjiozitetit, dhe shpresojmë që në vitet e ardhshme të përkujtohet më mirë. === Përse KOASH duhet të vlerësojë zyrtarisht Figurën e Gjergj Kastrioti-Skënderbeut. === Viti i Gjergj Kastrioti-Skënderbeut, i lançuar nga shteti me rastin e 550 vjetorit të vdekjes së Heroit Kombëtar, ka shënuar shumë konferenca, mbledhje e takime përkujtimore për të përkujtuar veprën e pavdekshme të Heroit tonë Kombëtar Gjergj Kastrioti Skenderbeu. Madje edhe në Itali, tek Arbëreshët, këtë muaj është përkujtuar Heroi Kombëtar. Në këtë aktivitet mori pjesë edhe Presidenti shqiptar. Përkujtimore në respekt të Heroit, takime dhe mbledhje janë bërë edhe në Kosovë, Prishtinë, ku është Busti i Heroit Kombëtar, por edhe në trevat dhe diasporën shqiptare. Njihet gjithashtu kontributi i Kishës Katolike, e cila e vlerësoi Gjergj Kastriotin-Skënderbeu me titullin `Atlet i Krishtit`. Shumë vende të tjera ku ka komunitete shqiptarësh, Heroi ynë përkujtohet me respekt të madh. Madje edhe shtete të tjera si Franca, Austria, Polonia, madje dhe Rusia, kanë edhe skulptura dhe përmendore të Heroit tonë Kombëtar. Shumë autorë dhe historianë të vendit dhe të huaj kanë shkruar për kontributin e jashtëzakonshëm të Heroit Kombëtar në ruajtjen e lirisë dhe pavarësisë së popullit Arbëror dhe Epirot, si dhe për më tepër, në përpjekjet për të ruajtur vlerat e Kristianizmit në Arbëri-Epir. Ballkan, dhe në Europë. Dihet që Shteti Shqiptar i ka dhënë kësaj figure të madhërishme, e cila është ndoshta e vetmja figurë për të cilin të gjithë komunitetet fetare, i gjithë populli shqiptar, të gjitha trevat jashtë Shqipërisë të banuara më shqiptarë, e gjithë diaspora shqiptare, e njohin, e pranojnë dhe e respektojnë për kontributin e tij të jashtëzakonshëm në ruajtjen e identitetit Arbëror dhe të fesë kristiane. Shteti Shqiptar i ka dhënë titullin Hero i Popullit. Shteti Shqiptar ka bërë flamurin e familjes Kastrioti me shqiponjën e zezë dhe me sfondin e kuq si flamur kombëtar të shtetit shqiptar, por edhe të gjithë shqiptarëve. Ishte kontributi i jashtëzakonshëm i Rilindasve, kontribut i cili u shpërblye me ngritjen e flamurit në Vlorë më 28 Nëntor 1912, pasi Ismail Bej Vlora e mori flamurin pas rekomandimit nga shoqëria shqiptare e Bukureshtit, dhe pasi Marigo Posso (Poçi) i qëndisi thekët e flamurit të familjes Kastrioti (tashmë Flamur Kombëtar por pa diellin me gjashtë cepa), të sjellë nga Bukureshti. Në të gjithë botën për figurën e Skënderbeut janë shkruar rreth 600 libra. Mes tyre janë dhjetra romane, libra historikë, studimorë dhe legjenda. Papa Kalisti i dha titullin e Lartë që kur Gjergj Kastrioti ishte gjallë `Atlet i Krishtit`në vitin 1457dhe këtë e dëshmon ky pasazhi shkruar në revistën “Një Komb” në shkrimin `Koalicioni antiosman i Papa Kalistit tëII dhe Skënderbeu (1455-1458)`: ngaNdërmarrja e kryqëzatës antiosmane nga ana e Kalistit iII dhe përfshirja e Skënderbeut në të, hodhi bazat e politikës konsekuente të Heroit shqiptar, i cili deri në fund të jetës nuk ndërmori paqe me Europën dhe mbeti ashtu si e kishte cilësuar Papa Kalisti III në 23 dhjetor 1457, “fortis athleta et verus propugnator fidei Cristianae” – Atlet i fortë dhe mbrojtës i Krishtërimit http://www.njekomb.com/?p=14445dheht...p-in-albanese/. Po Kisha Orthodokse Autoqefale e Shqipërisë përse nuk ka ndërmarrë asnjë hap gjatë këtyre 98 viteve Autoqefali, duke patur parasysh se Kisha Katolike e ka respektuar figurën e Heroit Kombëtar që në vitin 1457? Si ka mundësi që një Hero Kombëtar, familja e të cilit dhe vetë Heroi ishin të ritit lindor orthodoks, që kishin si stemë të familjes një flamur me shqiponjë bizantine dhe më diellin maqedonas sepse Heroi Kombëtar e quante veten si banor të Epirit maqedonas, troje të cilat ishin arbërore? Le të hidhemi tek Kisha Orthodokse Autoqefale e Shqipërisë dhe përse KOASH duhet të vlerësojë kontributin e jashtëzakonshëm të Heroit Kombëtar, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu dhe ta vendosë atë jo vetëm në Kalendarin Orthodoks, por edhe në ditët për të përkujtuar çdo vit heroizmin e tij dhe të bashkëluftëtarëve të tij që dhanë jetën për të ruajtur atdheun dhe religjionin. Në fakt, KOASH nëpërmjet Lidhjes së Intelektualëve dhe me kërkesën e intelektualëve, ka bërë në vite vetëm dy takime përkujtimore (një në 2016 dhe një 2018) për të kujtuar Heroin Kombëtar, dhe takime të tilla janë bërë edhe në të kaluarën me përpjekjet e intelektualëve orthodoksë. Por kjo është farë pak në raport me atë që ka dhënë Heroi Kombëtar jo vetëm për lirinë e atdheut por e rëndësishme për komunitetin orthodoks është vlerësimi i kësaj figurë nga KOASH sepse familja Kastrioti njihet si një familje ortodokse, e cila së bashku me popullin e saj me princërit e asaj kohe luftuan kundër pushtuesit osman dhe u përpoqën fort për të ruajtur atdheun dhe fenë. Si ka mundësi që Kisha Orthodokse Autoqefale nuk vlerëson figurën e birit të saj, i cili luftoi me burrëri me ushtarët dhe me të gjithë popullin e Arbërisë dhe të Epirit kundër pushtimit osman, banorë që ishin me shumicë dërrmuese të ritit lindor, çka e konfirmojnë arbëreshët e Italisë, arb-arvanitasit e Moresë pra të Greqisë së sotme, arbërit dhe shqiptarët e Rumanisë dhe të Ukrainës të tërë të ritit lindor orthodoks. Si ka mundësi që Kisha Orthodokse Autoqefale e Shqipërisë të hezitojë për të vlerësuar në rrugë religjioze ashtu si veproi para 550 vitesh Papa i Romës, Heroin Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu, babai i të cilit, Gjon Kastrioti, vëllezërit Reposh dhe Kostandin Kastrioti, janë varrosur në Manastirin e Hilandarit në Malin Athos (Mali i At-it)? Vetë Varri i Heroit Kombëtar, ndonëse është vendosur fiktivisht në Lezhë, aktualisht nuk dihet se ku janë të vendosura eshtrat e tij sepse sipas historiografit të shquar Dhosi Lipe, janë zhvendosur nga familja dhe legjenda e Marin Barletit se varri u hap nga osmanët ka shumë mundësi të jetë jo e vërtetë. Këtë fakt e konfirmojnë dhe historianët osmanë të asaj kohe. E vështruar nga kjo pikëpamje KOASH nuk ka bërë shumë madje mund të themi se ka bërë pak për këtë Hero Kombëtar, i cili është edhe i komunitetit orthodoks shqiptar. Për këtë arsye, disa intelektualë orthodoksë kanë bërë një Promemorie drejtuar KOASH dhe Komunitetit Shtetëror të Kulteve për të krijuar një Komision i cili do të vlerësojë figurën e tij nga ana religjioze orthodokse me qëllim që ta vendosë këtë Hero Kombëtar në vëndin që meriton: në Kalendarin Orthodoks. Argumenti është se secili respekton njeriun e tij dhe jo t’ua lërë vetëm të tjerëve. Në këtë aspekt, shumë vende të tjera të Lindjes dhe të Perëndimit kanë vlerësuar figurat religjioze si nga ana shtetërore, pra si të themi laike, ashtu dhe nga ana religjioze, përsa i përket anës shpirtërore të të cilëve u përkasin heronjtë. Komuniteti orthdoks shqiptar, por dhe ai i huaj presin të ngrihet një Komision për të vlerësuar dhe vendosur në Kalendarin Orthodoks emrin e lavdishëm e Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, sepse figura e tij në mos është totalisht e barabartë me shenjtorët, martirët, dëshmorët bizantinë të orthodoksisë, mendoj se ua kalon çdo njërit nga ata për nga vepra e tij madhështore dhe heroike. Vlerësimin e tij e presim me padurim ndryshe do të vërtetohet thënie e Testamentit të Ri se: ``Heroi vlerësohet gjithkund, përveçse në vendin e tij``, dhe këtu bëhet fjalë për bashkësinë orthodokse të Shqipërisë. Shpresojmë se në këtë 550 vjetor, KOASH do të dijë të dalë mbi ngurtësinë 98 vjeçare të të lënit në harresë të klerikëve, patriotëve orthodoksë, por mbi të gjitha të anashkalimit të Birit të dashur të Orthodoksisë, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu. === Promemoria e Intelektualeve Orthodokse te Tiranes === Tiranë, 25/10/2018 DREJTUAR KRYESISË SË KISHËS AUTOQFALE ORTHODOKSE TË SHQIPËRISË K.O.A.SH. PROMEMORIE Intelektualët Orthodoksë të Tiranës, dhe disa anetarë të LIOSH, i propozojnë Fortlumturise se tij ANASTAS dhe K.O.A.SH., ngritjen e nje Komision të Posacëm për të vleresuar Figurat e ndritura te Komunitetit Orthodoks te Shqipërisë, si dhe për të siguruar fonde të veçanta për të mbështetur dhe forcuar Kishën Autoqefale të Shqipërisë. Për këtë qëllim, i propozojmë Komisionit të veçantë që do të ngrihet nga K.O.A.SH.: 1 Vlerësimin e Figurave që kanë dhënë kontribut të jashtzakonshëm në mbrojtjen e Krishtërimit dhe në Krijimin dhe ruajtjen e Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë dhe vendosjen e tyre në Kalendarin Orhtodoks.: - GJERGJ KASTRIOTI-SKENDERBEU- t`i jepet titulli `Shenjtor i Krishtërimit` i Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë, dhe të vendoset në kalendarin orthodox me 23 Prill ose 6 Maj. -ANGJELINA GJERGJ ARIANITI (KOMNENI) – ti jepet tiulli `Shenjtore` e Arbërisë dhe Epirit, brënda datës që është në Kalendarin Orthodoks -FAN STILIAN NOLI (MAVROMATI)- `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Parë i Kishës Orthodokse Autoqefale të Shqipërisë (21/11/1923-1924) i cili e bëri Krishtin të flaës shqip, dhe të vendoset në kalendarin orthodox në një datë të caktuar -VISSARION JOAN XHUVANI - `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Dytë i Kishës Orthodokse Autoqefale të Shqipërisë (1924-1937) i cili i cili Ruajti me vendosmëri Autoqefalinë, dhe të vendoset në kalendarin orthodox në një datë të caktuar -KRYEPPESHKOPI KRISTOFOR - (KRISTOFOR (?) KISSI) - `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Tretë i Kishës Orthodokse Autoqefale të Shqipërisë (1937-1948), i cili Ruajti me vendosmëri Autoqefalinë. dhe të vendoset në kalendarin orthodox në një datë të caktuar - KRYEPSHKOP PAISI- (PASHKO (?) VODICA) - `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Katërt i Kishës Orthodokse Autoqefale të Shqipërisë (1949-1966), i cili Ruajti me vendosmëri Autoqefalinë, dhe të vendoset në kalendarin orthodox në një datë të caktuar - KRYEPESHKOPI DAMIAN - (DHIMITER (?) KOKONESHI )- `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Pestë i Kishës Orthodokse Autoqefale të Shqipërisë (1966-1967), i cili Ruajti me vendosmëri Autoqefalinë, dhe të vendoset në kalendarin orthodox në një datë të caktuar B. Klerikëve orthodoksë dhe Patriotëve Orthodoksë, që dhanë kontribut në forcimin e Autoqefalisë së Kishës Orthodokse të Shqipërisë, dhe të vendosen në kalendarin orthodox në një datë të caktuar. -KOSTANDIN KRISTOFORIDHI –Dëshmor i KOASH -PAPA KRISTO NEGOVANI -Deshmor i KOASH -MIHAL GRAMENO -Deshmor i KOASH -AT STATH MELANI -Deshmor i KOASH Jemi të hapur edhe për vlerësime të tjera nga K.O.A.SH., dhe për përmirësimin e teknikaliteteve sipas kërkesave të Orthodoksisë. 2. I Propozojmë Kishës Orthodokse Autoqefale të Shqipërisë krijimin e një Fondi të Vecantë për ngritjen dhe Mirëmbajtjen e: - Një Muzeu të "Intelektualeve dhe Klerikeve Orthodoksise qe kane dhene kontribute te shkelqyera per Lirine, Pavaresine e Shqiperise dhe Autoqefaline e Kishes Shqiptare", - Per `Rikonstruksionin e Kulles se Shen Gjergjit ose Pirgu Arbanas-Manastiri Hilandar-Mali Athos`, -per `Mirembajtjen dhe Rregullimin e Kishave te Vjetra` si nderim per te kaluaren orthodokse te popullit shqiptar qe dikur quhej Arbër dhe Epirotë. Me Respekt Grupi i Intelektualeve Orthodokse të Tiranës === Në Pritje të Sinodit të KOASH për vlerësimin e Figurave shqiptare të Orthodoksisë === Në vazhdën e ngjarjeve të rëndësishme me anë të të cilave Komuniteti orthodox përkujtoj martirët, shënjtorët dëshmorët çod ditë të vitit përkatësisht sipas kalendarit lindr bizantin mund të vërehet vetëm një problem që shumë kujt mund të mos i bjerë në sy por që fakti përbën një mangësi të madhe për një Kishë Autoqefale e cila ka 96 vjet e krijua nga imzot Fan Noli i cili u zgjodh Kryepeshkop më (21/11/1923-1924) datë , e cila mund të quhet zyrtarisht si ditlindja e KOASH-it dhe dita e ndajes zyrtare nga kisha byzantine e greke. Pavarësisht marrjes së Tomosit më 1937 nga i dërguari shqiptar Kryepeshkopi Kristofor Kissi e cila quhet sot nga Kisha jonë si datë zyrtare, në fakt është Fan Stilian Noli arkitekti dhe themeluesi i Kishës sonë Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë. Sidoqoftë përveç përkthimeve ekselente të psalmeve fetare nga imzot Fan Noli, përveç fillimit të Predikimit në shqip në të gjitha kishat tona orthodokse, ka mbetur veëm një re e zezë në horizontin e hapur të KOASH: vlerësimi i figurave religjioze Shqiptare dhe i kontribuesve celebritete të intelektualëve shqiptarë që ngritën lart dhe mbrojtën vlerat e krishtërimt në Shqipëri. Për këtë qëllim intelektualët orthodoksë të Tiranës dhe ish bashkëthemeluesit e KOASHi dërguan Fortlumturië së Tij Anastas një letër që në korrik 2015, në të cilën theksohej që KOASH duhet të ngrinte një Komision për të vlerësuar Fugurat që kanë kontribuar në mbrojtjen, ruajtjen e krishtërimit orthooks dhe të trashëgimisë së orthodoksisë shqiptare, por nuk muarën asnjë përgjigje. Për këtë arësye një nga bashkëthemeluesit e Lidhjes së intelektualëve Orthodoksë, Prof, Pirro Prifti dha dorëheqjen. Megjithë përpjekjet e vazhdueshme dhe përplasjet me disa nga drejtuesit e KOASH , si i rspektuari Andoni si drejtues në Elbasan, i respektuari Asti me të cilin patëm përplasjet më të ashpra intelektuale aq sa sot na ka mbyllur dhe facebook-un, dërguam dhe një Promemorie KOASH-it për këtë Problem. Kjo Promemorie e derguar me dt.25 tetor 2018 dhe 2 javë më vonë derguar Patriarkanës së Kostandinopojës z.Bartholomeu, e përsëritur disa herë në facebook-un e intelektualëve të Tiranës, pati një jehonë të madhe në internet dhe atë e kanë parë mbi 50.000 individë jo vetëm orthodoksë por edhe ateiste, katolike, myslimane dhe protestante te Shqipërisë dhe jashtë saj. Më kritikët kanë qënë çuditërisht disa minoritarë grekë ose më mirë pseudo minoritarë grekë, qëlimet e të cilëve fatkeqësisht dihen por kamuflohen me pretekstin e kritereve të përcaktimit të vlerësimeve të Shënjtorëve, martirëve, hëronjve, dëshmrorëve, kritere që sigurisht KOASH duhet ti respektojë por të përdoren po ashtu si i kanë vendosur shënjtorët e tyre kishat sllave dhe greke orthodokse dhe kisha të tjera lindore të cilat krahas res[ektit dhe nderimit ndaj Shënjtorëve e martirëve të përgjithshëm Orthodokse, - kanë vendosur dhe Heronjtë , Martirët, Oshënarët Dëshmoret e vëndeve të tyre përkatëse, duke dëshmuar se Orthodoksia, krahas qënies si një Religjion gjithëpërfshirës që nuk njeh Etni dhe Rracë por Zotin Jezu Krisht, ka dhe anën e saj patriotike atdhetare duke konfirmuar thënien e Shën Palit se: Predikimi në gjuhë të huaj në një popull që nuk e njeh atë gjuhë është njëlloj si kumbimi i Këmbane bosh e pa kuptim. Pra etnia në këtë rast merr karakter thelbësor në përhapjen e doktrinës së krishtere në gjuhën e mëmës. Për këtë qëllim Roli i Theofan Stilian Noli ( Mavromati) është Hyjnor. Idea jonë ka qënë dhe mbetet ne tërrenin e respektimit e ligjeve shtetërore dhe Riligjioze dhe kryesisht në këto pika: 1. Ngritjen e nje Komision te posacem per te vleresuar Figurat e ndritura te Komunitetit Orthodox te Shqiperise. Vleresimi i figurave te ndritura te Orthodoksise se Shqiperise propozojme te behet me dy menyra: - Ngritjen e nje Muzeumi te “Intelektualeve dhe Klerikeve Orthodoksise qe kane dhene kontribute te shkelqyera per Lirine, Pavaresine e Shqiperise dhe Autoqefaline e Kishes Shqiptare”, mbrojtjen e Krishtërëimit Orthodox ne Shqipëri dhe ruajtjen e Traditave Orthodokse, - Miratimin e Shënjtërimeve, Martirëve, Dëshmirëve, Oshënarëve, dhe Vendosjen ne Kalendarin Orthodox te ketyre Figurave te ndritura te Orthodoksise se Shqiperise-Arberise dhe Epirit pas paraqitjes së veprave të tyre para Sinodit: -GJERGJ KASTRIOTI-Skenderbeu si Shenjtor -i Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqiperise, -FAN STILIAN NOLI (MAVROMATI)-Dëshmor i KOASH, -KRISTOFOR KISSI- Dëshmor i KOASH. -VISARION XHUVANI-Dëshmor i KOASH, -PAPA KRISTO NEGOVANI Dëshmor i KOASH -MIHAL GRAMENO-Dëshmor i KOASH -AT STATH MELANI -Dëshmor i KOASH -të tjerë të propozuar nga KOASH E gjith kjo përpjekje bëhet me qëllim që krahas ringjalljes se Fesë në Shqipëri e për pasojë dhe fesë Orthodokse të shkatërruar pabesisht dhe qëllimisht me dt. 5 shkurt 1967 të gjitha kishat dhe manastiret orthodose të asaj kohe gjithsej rreth 600 ndertesa, orthodoksia në Shqipëri të ketë edhe Heronjtë e saj jo vetëm brënda Shqipërisë por edhe jashtë saj në të cilën jetojnë shqiptarë qofshin ata të krishterë orthodoksë, qofshin abrër të sllavizuar apo të greqizuar, qofshin ata qrbër dhe epirotë të islamizuar. Ka ardhur koha që të gjithë shqiptarët brënda dhe jashtë vëndit, qofshin ata orthodoksë, ateistë, myslimanë por edhe katolikë e protestantë, të dëgjojnë Predikimin ndaj Zotit në gjuhën Hyjnore shqipe apo arbër&arvanitase. Të shohim vetëm një rast nga ana e Kishës Orthodokse Autoqefale e Shqipërisë: përse KOASH nuk e ka vlerësuar deri tani kontributin e jashtëzakonshëm të Heroit Kombëtar, Gjergj Kastrioti-Skënderbeu dhe ta vendosë atë jo vetëm në Kalendarin Orthodoks, por edhe në ditët për të përkujtuar çdo vit heroizmin e tij dhe të bashkëluftëtarëve të tij që dhanë jetën për të ruajtur atdheun, dhe religjionin, lrinë. Por kjo është farë pak në raport me atë që ka dhënë Heroi Kombëtar jo vetëm për lirinë e atdheut por e rëndësishme për komunitetin orthodoks është vlerësimi i kësaj figurë nga KOASH sepse familja Kastrioti njihet si një familje ortodokse, e cila së bashku me popullin e saj me princërit e asaj kohe luftuan kundër pushtuesit osman dhe u përpoqën fort për të ruajtur atdheun dhe fenë. Si ka mundësi që Kisha Orthodokse Autoqefale nuk vlerëson figurën e birit të saj, i cili luftoi me burrëri me ushtarët dhe me të gjithë popullin e Arbërisë dhe të Epirit kundër pushtimit osman, banorë që ishin me shumicë dërrmuese të ritit lindor, çka e konfirmojnë arbëreshët e italisë, arb-arvanitasit e Moresë pra të Greqisë së sotme, arbërit dhe shqiptarët e Rumanisë dhe të Ukrainës të tërë të ritit lindor orthodoks. Si ka mundësi që Kisha Orthodokse Autoqefale e Shqipërisë të hezitojë për të vlerësuar në rrugë religjioze ashtu si veproi para 550 vitesh Papa i Romës, Heroin Kombëtar Gjergj Kastrioti Skënderbeu, babai i të cilit, Gjon Kastrioti, vëllezërit Reposh dhe Kostandin Kastrioti, janë varrosur në Manastirin e Hilandarit në Malin Athos (Mali i At-it)? E vështruar nga kjo pikëpamje KOASH nuk ka bërë shumë madje mund të themi se ka bërë pak për Heroin tonë Kombëtar, i cili është edhe i komunitetit orthodoks shqiptar por dhe për të tjerë. Për këtë arsye, Promemoria drejtuar KOASH është dërguar për të krijuar një Komision i cili do të vlerësojë figurat e ndritura Religjioze shqiptare Klerikale dhe jo klerikale por që kanë dhënë kontribut të jashtzakonshëm në ruajtjen e Fesë dhe të Atdheut. As më pak as më shumë seç kanë bërë disa nga figurat e repektuara religjioze të fqinjëve respektivisht greke dhe slave: të Shën Nektarit, Shën Kozmait, At Paisit dhe Car Llazarit. Argumenti është se secili respekton njeriun e tij dhe jo t’ua lërë vetëm të tjerëve. Në këtë aspekt, shumë vende të tjera të Lindjes dhe të Perëndimit kanë vlerësuar figurat religjioze si nga ana shtetërore, pra si të themi laike, ashtu dhe nga ana religjioze, përsa i përket anës shpirtërore të të cilëve u përkasin heronjtë. Komuniteti orthdoks shqiptar, por dhe ai i huaj presin të ngrihet një Komision për të vlerësuar dhe vendosur në Kalendarin Orthodoks emrin e lavdishëm e Heroit Kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, sepse figura e tij në mos është totalisht e barabartë me shenjtorët, martirët, dëshmorët bizantinë të orthodoksisë, mendoj se ua kalon çdo njërit nga ata për nga vepra e tij madhështore dhe heroike. Vlerësimin e tij e presim me padurim ndryshe do të vërtetohet thënie e Testamentit të Ri se: “Heroi vlerësohet gjithkund, përveçse në vendin e tij“, dhe këtu bëhet fjalë për bashkësinë orthodokse të Shqipërisë. Ky Sinod i ardhshëm do të jetë besoj një gur prove për klerikët e sotëm orthodokseë rë cilët krahas përkushtimit ndaj Zit duhet të jenë dhe patriot, njëlloj ashtu sic c janë simotrat dhe si vëllezërit e tyre grekë për vëndin e tyre, dhe sllave, apo kooptë ,për vëndet e tyre respektive. I Përjetshëm qoftë Kujtimi i Heronjve tanë orthodoksë dhe veçanërisht Figurave të Kryeheronjve shqiptarë: Gjergj Kastrioti –Skënderbeu dhe Fan Noli. === Shënjtorja Ortodokse Shqiptare Angjelina Araniti (Komneni), dhe Kisha Ortodokse Shqiptare === Para se të flasim për një nga shënjtoret e rralla shqiptare të shek XV e cila për fat të keq nuk është futur në Kalendarin Ortodox Shqiptar si shënjtore, ndoshta për shkak të mos informimit të saktë për këtë Shënjtore të rrallë, është e arësyeshme të flasim së pari për familjen e saj të Fisit të lavdishëm të Aranitasve të cilët së bashku me Gergj Kastriotin-Skënderbeun luftuan kundër invazionit turk duke mbrojtur Krishtërimin dhe Atdheun për 25 vite rresht, por edhe pas vdekjes luftrat kundër turqve nuk rreshtën. Pra nuk është vetëm Nënë Tereza Shënjtore shqiptare e krishterë. Ka dhe një shënjtore më të vjetër dhe po aq të fisme shqiptare: Shënjtorja Angjelina Araniti Komneni. Janë dy, ashtu si dy kokat e shqiponjës së flamurit. Të dhëna nga familja e Aranitëve ne gjejmë shkurt dhe saktë nga `Foundation of Mediaval Genealogy` ne pjesen e 4 “Araniti“ të dhëna të përmbledhura nga Charles Caëley ( të përdirësuara në Mars 2009) por dhe nga autorë të tjerë. Historia e kësaj familjeje fisnike shqiptare me gjak blu (sepse mbiemrin Komneni e kishte marrë se kishte një gjak me perandorët e Bizantit me te njëjtin mbiemër që rridhte që nga dinastía e Komnenëve- Aleixo I Comneno perandor 1081-1118,) është e mbushur me martesa të shumta si me fisnikët shiqptarë ashtu dhe me ata sllavë (sërbë) fisnikë por dhe italianë fisnikë sepse së pari martesat bëheshin sipas sërës por më e rëndësishmja ishtë se nëpërmjet martesave forcoheshin aleancat për të luftuar armiqtë dhe për të mbrojtur zotërimet. Shënjtorja Angjelina Araniti bija e gjashtë e Gjergj Araniti u martua me një fisnik sërb djalin e Dhespotit të Sërbisë Gjergj Brankoviçit, një i verbuar nga turqit. Jeta e saj e mundimshme bëri që pas vdekjes së të shoqit, ajo tu bë me dëshirë murgeshë ortodokse në Manastir siç do ta spjegojmë më poshtë dhe i u përkushtua Zotit, Jezu Krishti dhe Shpirtit të Shënjtë: -pra Trinisë së Shënjtë. Statuja e saj ne France (marre nga: perillos.comPa hyrë në debate pseudo-nacionaliste, shihet qartë se në Shqipëri pak është folur për të pikërisht sepse ajo u bë murgeshë në një Manastir hungarez që ishte i futur në zotërimet sërbe dhe sot tokat e Krushedolit i takojnë Sërbisë. Kjo nuk ka rëndësi se ku u fut murgeshë. Rëndësi ka se ajo i u kushtua Zotit, dhe dha gjithë pasurinë e saj kishës ortodokse dhe të varfërvë duke i ndihmuar. Njerzit e nderuan dhe e respektuan aq shumë sa Kisha Ortodokse Sërbe e bëri shënjtore. Bëri shenjtore një shqiptare, dhe shqiptarët nuk e kujtojnë. U bë shënjtorë e Ortodoksisë një shqiptare që para 500 vitesh, dhe asnjë shqiptar i krishterë nuk e kujton. Mendoj se kjo ndodh nga mos pasja e informacionit të duhur. Një shënjtore shqiptare që nderohet në një vënd fqinj me të cilin dikur kemi luftuar së bashku në një koalicion kundër sundimit turk (kujtoni vitin1389 kur koalicioni ballkanik luftoi me shqiptarë, sërbë, grekë, bullgarë, hungarezë-kundër turqve në fushën e mëllenjave në Fushë-Kosovë) dhe tek ne sot, qofshin për arësye të mos-njohjes së historisë së fisnikëve shqiptarë, qoftë për probleme politike të sotme- nuk duhet nënvlerësuar e harruar. Shënjtori është shënjtor si në vëndin ku ka bërë mirësi, ka dhënë ndihmë, ka vuajtur, i është lutur zotit Jezu Krisht qoftë në sërbisht , qoftë në shqip, s`ka rëndësi, rëndësi ka që Shënjtorja Angjelina Araniti i kushtoi jetën e saj Zotit Jesu Krisht, e kushtëyoi jetën duke u lutur në Kishën Ortodokse, i a kushtoi jetën të varfërve. Dhe të varfërit janë njëlloj kudo. Sikundër thotë një i ditur: ` Shënjtorin (ose Martiri) e njohin të gjithë , por vetëm ai e di se çka hequr nga vuajtjet e mundimet nëpërmjet martirizimit`. Le të shohim më mirë historinë e një familjeje fisnike shqiptare me gjak blu nga e cila është Shënjtorja Angjelina Araniti Komneni, për të treguar që Familjet e mëdha shqiptare të asaj kohe luftuan dhe i u përkushtuan Zotit me luftën e tyre duke mbrojtur dy kollonat më të rëndësishme mbi të cilat ndërtohet një komb: Fe-ja dhe Atdheu. Këtë e dëshmon dhe titullin e nderit që i dhanë Gjergj Kastriotit-Skënderbeu: `Atlet i Krishtit`, sepse mbrojti Atdhuen dhe Krishtërimin. E nëse nga fisi i Kastriotëtve u dallua Skënderbeu që mbrojti Krishtërimin me Shpatë, Angjelina Araniti Komneni nga fisi me gjak blu i Aranitëve mbrojti Krishtërimin me Shpirt,duke i u përkushtuar lutjes, ndihmës, përkushtimit e duke ruajtur kështu gjallë fenë e bukur, fenë e ëmbël, fenë e zemrës/ Krishtërimin Ortodoks. I Kjo familje fisnike shqiptare me gjak blu kishte zotërimet nga Vlora (Valona) në perëndim , kufizohej ne liqenin e Ohrit në lindje dhe përfshinte në veri lindje Krahinën e Mokrës.Origjina e Fisit të Aranitëve është jo shumë e qartë por dihet që i pari i Aranitëve ishte: Komnen (Comen) Araniti, që kishte për nënë – vajzën e Nikola Sakatit që ishte `Lord of Sendir`. Komnen Araniti pati katër fëmijë (të dhënat e familjes Aranit janë marre nga rregjistrat e Familjes Muzaka): 1.Gjergj Araniti Komneni(i famshmi që realizoi koalicionin me Gjergj Kastriot-Skënderbeu dhe i dha njërën nga vajzat Donikën për grua), 2. Vëllai i dytë, Vlladen Golem Araniti Zoti i Biaska dhe i Cermenikes, u martua me Angjelina Kastrioti ( është kjo që disa historianë e ngatërrojnë me Angjelina Aranitin Shënjtoren e famshme shqiptare) te bijen e Gjon Kastrioti dhe Vojsava Tripalda. Angjelina ishte martuar me Vladen Golem Aranititin. Ajo kishte një djalë që njihej me emrin Muzaku i Angjelinës. Muzaku i Angjelinës mbante edhe një emër tjetër, (që vinte nga i ati), Golem Arianiti. Muzaka i Angjelinës, sipas Barletit, ishte “një burrë i pashoq për mjeshtëritë e luftës”. Ky pati një fat të keq. Ai u kap rob nga Ballaban pasha dhe u rop i gjallë nga sulltani. 3. Vëllai i tretë Komnen (Comen) Araniti. Nuk dite gje tjetër përveçse është martuar më Vojsavën bijën e …? 3.Një motër që nuk i dihet emri por që u bë gruaja e parë e Pal Dukagjinit, dhe një motor të dytë me nënë tjetër Vojsava (Gojasava) Komneni (Comeni) që nuk dihet se si ka shkuar jeta e saj. Gjergj Araniti një nga bashkëkohësit, bashkëluftëtarëtm, dhe vjehri i i Gjergj Kastriotit-Skënderbeut, pati nëntë fëmijë më gruan e parë Maria Muzaka (martesa para 1444) bija e Andrea Muzaka-s dhe Ana Zenebishi (Zenevesi), dhe me gruan e tij të dytë me emrin Pietrina Franko (vejusha e Sarmazzo të Korfuzit e bija e Baronit Oliver Franko të Taurizanos), pati katër fëmijë (martesa e dytë duhet të jetë bërë para 1449). Në një dokument martesor të martesës së parë të asaj kohe thuhet se:`.. Gjergj Araniti ishte Zoti (ose Signor ose Princ) i Cermenikes, Mokres dhe i Spatarit (Shpatit)..`. Me martesën e parë pati këto fëmijë sipas rradhës së lindjes: 1.Andronika (Donika) Araniti (lindur?- vdekur pas 1500), martuar me Heroin tonë kombëtar Gjergj Kastrioti-Skënderbeu. 2.Vojsava Araniti (ose Gojsava, lindur?-vdekur para korrikut 1469) e cila u martua Zotin Ivan (Giovanni) Cernojeviç, Zoteruesin e Malit të Zi dhe të Zeta-s që ishte i biri i Stefan Cernojeviç dhe i Mara Kastriotit (lindur?-vdekur korrik 1490) motra e Skënderbeut. 3. Thoma Araniti (lindur?-vdekur 11korrik 1489), nuk ka të dhëna të tjera por ka qënë Protonotar i Papës (protonotar –njëri nga 12 klerikët e Papës të cilët janë noterë dhe bëjnë dorëshkrime autentike). 4. Kyrana (Qerana ose Qyrana )Araniti, u martua me Gjergj Dukagjini (lindur?-vdekur pas 25 qershorit 1462, sot mbiemrër i njohur shqiptar) dhe pati i dy fëmijë. Manastiri në Krushedol ku gjënden eshtrat e Shënjtores shqiptare Angjelina Araniti5. Elena Araniti u martua dhe kjo me Gjergj Dukagjinin (lindur?-vdekur para1462); pati disa fëmijë-të gjithë u konvertuan në myslimanë. 6.Despina Araniti u martua me Tanush Dukagjinin me të cilin pati një djalë dhe një vajzë me emrin Teodora e cila gjithashtu pati dy djem: zotin Blasio dhe Jacobo. 7.Angjelina Araniti (lindur?-vdekur me 1516 në Krushedol), shëntorja për të cilën bëhet fjalë. Angjelina u martua me zotin Stefan, djalin e zotit Gjergj Despotit të Serbisë (sipas dorëshkrimit të Masarelit që gjëndet në Vatikan). Edhe Teodor Spandounes e konfirmon kur thotë në shënimet e tij që `…Agjelina, bija e Golemo (të madhit ose Gjergj ndodhta) Aranitit u martua ë Shkodër 1461 me Stefan Brankoviç djalin e Gjergj Brankoviç, Despotit të Sërbisë dhe të Irena Kantakuzenit (vdekur me 1476). 8. Comita (Komita) Araniti (lindur?/vdekur mr 1461). U martua me zotin Colco Basichi (ose Z. Gojko Stres Balsha lindur?-vdekur pas 1478) Zotin e Misisë, me të cilin ajo pati një djalë dhe një vajzë. 9. Katerina Araniti u martua me z. Nicolo Boccali-Zoti i Moresë dhe pati dy vajza, e para u martua tre herë: me Andre Spani (Shpani) dhe pastaj me Nikola Bochalis Baroni I Moresë dhe së treti me Merkur Bua-Shpata Zoti I Viano dhe Cerveterit Merkur Bua njihet si nga trimat që e pajtuan disa herë për të luftuar kundër armiqve të tyre , shumë nga Orborret mbretërore të asaj kohe me tepër Franca dhe Italia). Gjergj Araniti me gruan e tij të dytë pati katër fëmijë: 1.Konstandin Araniti Komneni (1456- vdekur 8 maj1530 ne Montefiore) quhej dhe Princi i Maqedonisë dhe Zoti i Fanit. U martua me Franceska Paleologu dhe pati 7 femije. 2.Marija Araniti (lindur?-vdekur1474). U martua me Giupo Bartolomeo. Adoptoi djalin e Papa Sixtus IV zZoti I Cerveteri dhe I Vianos. 3.Teodora (nuk dihet data e lindjes dhe e vdekjes) . U martua me nje shqiptar ne Venedik nuk I dihet emri. 4.Komnen Araniti (nuk i dihet lindja), por është vrarë më 1486. II Shënjtorja Angjelina Aranitit bija e gjashtë nga nëntë bijat e Gjergj Aranitit të famshëm; nuk i dihet ditelindja, por dihet që ka lindur në rrethin e Elbasanit dhe ka vdekur ne Krushedol (Krushedoli, ka qënë pjesë e Hungarisë së atëhershme) më 1516. Ka jetuar në kohën e luftrav e që bëri Gjergj Kastrioti –Skënderbeu. Motra e saj Andronika (Donika) bija e parë e Gjergj Arantit (1404-1461 vdekur në Leçe të Italisë), u martua me Heroin tonë kombëtar në Ardenicë. Martesa e saj me djalin e Despotit të Sërbisë Gjergj Brankoviç, u bë më 1461 në Shkodër. Njohja e saj me Stefanin e verbër djalin e Despotit të Sërbisë ndodhi më 1459 në kohën kur Despoti I Serbisë së bashku me djalin e tij u strehua tek I jati I Angjelinës Gjergj Araniti për shkak të ndjekjes që I bënë turqit pas rënies së Smederevës. Aty u dashuruan. Stefan Brankoviçi(1417-Beograd- 9 Oct1476 in Friulia) u verbua nga Sulltani turk pasi sipas Sulltanit i jati i Stefanit shkeli kushtet. Stefan Brankoviçi u zu rob ne Amaseia ne Azine e vogel dhe u verbua nga Sulltani me 8 maj 1441. Stefani Brankoviçi nuk u prit thjeshte si mik ne oborrin e Princit Gjergj Aranitit, ai u trajtua si nje pjesetar i familjes. Dhe nuk eshte per tu cuditur qe Stefani dhe Angjelina u dashuruan me njeri-tjetrin. Me bekimin e prinderve ata u martuan ne kishe. Pas disa vitesh, cifti u bekua me dy djem: Gjergjin (Maksim) dhe Joanin. Kur djemte u rriten, Shen Stefani dhe familja e tij u detyruan qe te largohen ne Itali per te shpetuar. Angjelina ka ndenjur një farë kohe në Itali por u largua nga Italia me djemte e saj ne vitin 1486, duke ndaluar me pare ne Serbi per te varrosur ne vendlindje trupin e paprishur te Shen Stefanit.Atje ajo i kishte bartur edhe eshtrat e të shoqit, Stefanit. Pas vdekjes së të shoqit, Stefanit (1471), Angjelina tashmë vejushë, me familjen e saj vendoset në Srem, ku mbreti hungarez, Mateja, ia jep në pronësi qytetin dhe pasurinë e Kupinovës. Duke pare se nuk ishte me ne gjendje ti ndihte te gjitha manastireve, ajo iu drejtua me nje apel prekes Princit te madh, Vasil i II-te i Moskes. Ajo shkruajti: ” Pushteti tone po i vjen fundi, ndersa tendi sa vjen e rritet. Prandaj edhe te marresh persiper detyren tone per tu perkujdesur edhe ndihmuar Kishat edhe manastiret e shenjta, te ngrejtura prej te pareve tuaj te pershpirtshem edhe te mite.” Me burimet e dhuruara prej Princit Vasil, Shen. Angjelina ndertoi Lavren e Krushedol, ku tek ky i fundit u varrosen me vone edhe eshtrat e saj te paprishura, se bashku me ato te te shoqit te saj Stefanit edhe te dy bijve te saj Maksimit(Gergj) edhe Princit Joan. Angjelina Araniti pas vdekjes së të shoqit ndërtoi aty një manastir dhe sipas nje doreshkrimi qe gjendet ne Vatikan te shkruajtur nga Massareli ajo u be Murgeshe ne Krushedol ku ndihmoi te varferit, me mission si bamirëse dhe religioze, dhe vdiq po aty si murgeshe. Gjate kohes se pushtimit turk, serbet iu drejtuan me lutje qe te liroheshin nga sulmuesit e tyre. Madje edhe jobesimtare jane sheruar prej saj, edhe u mrekulluan per madheshtine e Beses se krishtere. Biri i saj, Gjergji, kishte refuzuar titullin e dhespotit, që ia kishte ofruar mbreti hungarez Matejë, Korvini, për t’ia lënë vëllait të vogël Joanit, i cili vdiq pak më vonë. Pastaj, Gjergji (i biri) bëhet kallogjer dhe e ndërron emrin në Maksim. Më 1716, kur turqit u vunë zjarrin këtyre kishave dhe manastireve, murgeshat arritën ta shpëtojnë vetëm një pjesë të eshtrave të Shën-Angjelinës – dorën e majtë, që sot e kësaj dite ruhet në kivotin e kishës së Manastirit të Krushedoll-it (sot pjesë e Serbisë) . Të dy motrat janë dy nga nëntë bijat e Gjergj Aranitit vjehrit të Skënderbeut dhe zotërues i Shqipërisë së jugut pjesë të Epirit dhe të Arbërisë së atëhershme nga Vlora e deri ne Moker perfshi dhe Çermeniken dhe Shpatin (signor de Cerminica et de Mochino e de Spatennia), dhe kampion i luftës kundër turqve. Në Beograd gjëndet edhe një rrugë që mban emrin e Angjelina Araniti. Literatura. 1.Fine, J. V. A. (1994) The Late Medieval Balkans, A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest (Ann Arbour, University of Michigan Press), p. 51, 157-164, 185,235-249, 320-415, 534-561,595-598. 2.Hopf, C. (1873) Chroniques gréco-romanes inédites ou peu connues (Berlin), Breve memoria de li discendenti de nostra casa Musachi, p. 270-340. 3.Massarelli, A. Dell’Imperadori Constantinopolitani Vat. Lat. 12127 f. 349v-353. [MB] 4.Charles Cawley’s Medieval Lands (update 14mars-2009); Copyrights©Charles Cawley’s anf FMG 2006-2009 6. Albanians in Belgrade *free wikipedia-2007. 7.Lidhjet familjare të kastriotëve dhe Mamica; Prof. as. dr. Luan Malltezi- Revista UNIVERS, Viti 2006, Nr.VIII. 8. Theodore Spandounes (Spandugnino), De la origine deli Imperatori Ottomani, Sathas, C. N. (ed.) (1890) Documents inédits relatifs à l’histoire de la Grèce au moyen âge, IX (Paris), p. 158. 9.”Massarelli manuscript” because it was found in the papers of Angelo Massarelli (1510 – 1566). === Shqipëria e dyzuar përballë Lirisë së Fjalës dhe Lirisë së Disinformimit === OSBE organizon më 11 tetor deri në në 14 tetor në Hotel Rogner, Tiranë Konfernencën e 8 vjetore për Median në Europën Juglindore me temë `Gazetaria në Krize`, ku marrin pjesë 120 pjesëmarrës nga Shqipëria, Bosnje dhe Hercegovina, Serbia, Maqedonia e Veriut, si dhe nga Mali i Zi, përfaqësues të qeverisë, medias, shoqatave të gazetarëve, shoqërisë civile dhe sferës së akademisë. Ngjarjet dhe aktivitetet e ndryshme në kuadër të Javës së Medias do të vazhdojnë deri të enjten, 14 tetor. Në këtë Konferencë do të diskutohen këto probleme: -Çështja e dezinformimit dhe shkaqet që e krijojnë atë, tek rreziku përkatës dhe tek roli kundërshtues që mund të luajë gazetaria. -Angazhimi ndaj parimeve themelore të gazetarisë, si paanësia dhe raportimi me fakte, është shumë irëndësishëm për të ndërtuar besimin tek media dhe shërben për të ndrequr dezinformimin. - Praktikat më të mira dhe përpjekjet për të lehtësuar situatën e rënduar të gazetarëve të rajonit, duke përfshirë pengesat që ata hasin përgjatë zhvillimit të veprimtarive gazetareske dhe zbatimit të të drejtës së shprehjes. - Diskutimin e sfidave profesionale të kohës dhe rreziqet e posaçme për shkak të gjinisë me të cilat përballen gazetaret në rajonin e Evropës Juglindore. -Pasja e redaksive të ekuilibruara nga pikëpamja gjinore dhe të përmirësojmë gjendjen e gazetareve në rajon. -Korniza e dokumentit për shprehjen e qëndrimit për rininë dhe median, zhvilluar përgjatë Kampit Rinor të këtij viti “Vëmendja tek të Rinjtë dhe tek Media” si pjesë e “Shtigjeve Rinore: Përkrahja e Vlerave të OSBE-së në Ballkanin Perëndimor” (https://ata.gov.al/2021/10/11/gazetaria-ne-kohe-krize-tirana-mirepret-konferencen-e-8-te-te-osbe-se-per-median-ne-evropen-juglindore/). Dihet se Shqipëria sidomos gjatë 30 viteve të pas diktaturës ka vuajtur shumë nga mediat e shkruara në fillim dhe ato radio-tv, dhe tashti pas viteve 2010 edhe nga Mediat elektronike përsa i përket dis-informimit, kryesisht disinformimi politik dhe ai social-ekonomik, të cilat vepronin dhe veprojnë në dobi të qeverisjes përkatëse që është në pushtet. Interesant mbetet fakti se me futjen gjërësisht të Medias Elektronike, lufta mediatike ka marrë një zhvillim të madh dhe përplasja midis mediave që përfaqësojnë grupet politike të fuqishme në Shqipëri (dhe ndoshta edhe të fuqive të huaja antiamerikane dhe anti-BE). Kjo luftë mediatike është përqëndruar kryesisht në luftën midis informacioneve opinionike dhe informacioneve që bazohen në Fakte. Kjo luftë qoftë ajo brënda llojit si ajo brënda PD ashtu dhe midis Opozitës dhe Qeverisjes, ka dëmtuar rëndë reputacionin e Shqipërisë brënda dhe jashtë vëndit, madje Opozita aktuale vite më parë përdori informacioneqë unë iquaj në mënyrë të thjeshtë opinione disinformuese ose gjysëm të vërteta që ingjanin si dy pika uji tregimit në librin për fëmijë `Dinpaku dhe shokët e tij`, shkaktoi një valë akuzash dhe çështjet apo debatet e rënda brënda dhe jashtë parlamentit përfunduan në gjykata, të cilat edhe sot e kësaj dite vazhdojnë duke minuar shumë besimin e shoqërisë shqiptare ndaj politikës dhe politikanëve. Një nga çfaqjet më të sofistikuara të përplasjes mediatike të internetit dhe të Tv, të cilat janë blerë nga grupe politike shqiptare për të shpëlarë trutë e shqiptarëve dhe për ti dhënë të drejtë vetes së tyre janë: hedhja e dyshimeve daj zgjedhjeve, nxitja e idesë se Shqipëria na qënka baza e prodhimit të kanabisit dhe shpërndarjes së kokainës e për pasojë dëmtimi i imazhit të Shqipërisë në Europë dhe në botë, njollosja e policisë, debatet shterpa për probleme ekonomike e tendera të cilat duheshin dërguar së pari në prokurori me fakte dhe jo opinione, ngritja e grupeve të gazetarëve dhe analistëve të blerë për të justifikuar humbjet në zgjedhje qoftë dhe për të kamufluar imazhin e këtij apo atij poltikani, përhapja e disinformimeve ku raste të veçanta vdekjesh, vrasjesh, suicidesh, përdhunimesh, konfliktesh në familje shumëzohën dhe shumëfishohen sikur të jenë masive, pra duke përdorur gjysmë të vërteta për të destabilizuar situatën sociale dh ekonomike, duke nxjerrë lloj lloj konspiracionistesh për të trembur popullin gjithashtu me gjysmë të vërteta të përkthyera direkt nga anglishtja ashtu shpejt e shpejt nga celulari apo kompjuteri. Kjo ka dëmtuar dhe ka shkelur vijën e hollë e të kuqe midis faktit dhe opinionit duke përdorur demagogjinë naziste të Gebels-it për të shpërndarë disinformimin. Dihet se Joseph Goebbels në librin e tij `Djalli i rremë` spjegon teknikat e tij të propagandës dis-informuese naziste të asaj kohe duke e sintetizuar me një frazë: “Propaganda është si art. S’është nevoja të respektosh të vërtetën”. Këtu vihet në pikpyetje të vërtetë në kohën e sotme nëse Liria e Fjalës duhet të jetë absolute, kur në të njëjtën kohë përzjerë me Lirinë e Fjalës është dhe Liria e Shpifjes apo me terma më sofiste-Liria e Dis-informimit. Dihet gjithashtu se Liria nuk është absolute sepse liria e fjalës në shoqërinë njerëzore mbaron aty ku dëmtohet Liria e fjalës së tjetrit, aq më tepër sikurse p[ërmëndi kryeministri shqiptar se… “kur vjen fjala për median në internet, liria e përhapjes së saj ka minuar një fare soj lirinë e fjalës”…. (https://kryeministria.al/neësroom/konferenca-e-osbe-se-per-europen-juglindore-gazetari-ne-kohe-krizash/). Idea kryesore është se duhet një ligj që rregullon Lirinë e fjalës nëpërmjet faktimit të saj në median e shkruar dhe atë elektronike dhe jo duke shkruar gjysmë të vërteta dhe opinione, sepse siç thotë një fjalë e urtë : `Para faktit edhe Zoti tërhiqet`. Së fundmi mund të përmënd se grupe të caktuara politike shiqëptare dhe ndoshta dhe ato fqinjë apo ato që kanë interesa gjeopolitike kërkojnë ta mbajnë Shqipërinë të destabilizuar duke financuar dis-informimin dhe shpifjen, prandaj duhet që ligji për Median dtë miratohet duke përfshirë edhe median elektronike e cila praktikisht po përdoret më shumë duke ndotur trurin e shqiptarëve me informacione dhe opinione djallëzore dhe të pasakta, për të realizuar atë që përmëndëte i madhi Noli tek 5 Anarkitë që sundojnë në Shqipëri që nga viti 1912 e deri më sot. Qëllimi? Qëllimi për gjeopolitikat fqinjë është mbajtja e Shqipërisë nën një përçarje të vazhdueshme, të një Shqipërie të dobët, dhe që të mos integrohet, e të bashkohet me Kosovën. === Religious Discrimination that Kills Through Caricature === The event of a few days ago when he was learning French and killed by a Muslim believer, has caused a stir by all standards, as in Albania, but the consequence has raised security and controversy over whether he is able to go through severe death - in the face of justification of Cause, such as the right to Freedom of Speech, Expression, and the Press. Is it regulated that persons exercising the two basic rights of freedom of speech, expression and the press, do not retain your protection of the protection which it derives from its proud exposure to media society and still to politics? The assassination of high school teacher Samuel Pay, occurred on October 16, 2020 in a district of Paris, Saint Honorine. Samuel Paty was killed by beheading which is what can become a crime committed and a current Islamic terrorist. The killer, surnamed Anzarov, an 18-year-old Chechen immigrant, was shot dead by French police a few minutes later. (https://en.ëikipedia.org/wiki/Murder_of_Samuel_Paty#: ~: text =% 20murder% 20of% 20Samuel% 20Paty, an% 20act% 20of% 20Islamist% 20terrorism. & text = Anzorov% 20was% 20shot% 20and% 20% killed% 20 by% 20police% 20 minutes% 20 late). Also five years ago on January 7, 2015 two brothers Said and Cherif Kouachi, forcibly entered The offices of the satirical weekly magazine Charlie Hebdo in Paris, gunmen, killed 12 and wounded 11 others (https://en.wikipedia.org/wiki/Charlie_Hebdo_shooting#: ~: text = In% 207% 20 January% 202015% 20s, people% 20 and% 20 damaged% 2011% 20 other). These were the two criminal and bloody consequences of a Cause that is underestimated today by many Western TV and journalistic media, even in Albania, attaching importance to the consequences - that is, murders committed as if they were without cause. By not justifying at all the murders which constitute a crime that should be punished with maximum punishment in every country of the world, in fact one should exert pressure to the fact why these murders occur? In these two unfortunate cases the cause was clear: Cartoons of the Prophet Muhammad. These cartoons made by this satirical magazine which continues to ridicule one of the spiritual leaders of Islam - the Prophet Muhammad, have been made justifying themselves with the international law of Law and Freedom of Speech and Expression. It is true that the right and freedom of speech and expression is legitimate for every educated or uneducated person, of the people who run the country or of the opposition, of the publishers but also of the critics, of the print and TV media, of a people to another people. Of course there is always a `BUT`. Even the right to freedom of speech and expression may be unrestricted when dealing with the same conditions of expression, but this law has its limitations regardless of whether the President of France or any other country leader speaking on behalf of Freedom, Democracy, and Equality, in power leaving free a perhaps prestigious Magazine to mock and ridicule a Religious Leader repeatedly and discriminate against an entire religious community. The event of five years ago should have brought to justice the editorial staff of this magazine because it was the cause of those macabre killings. After five years, the French teacher repeats the same mistake but in a different form, removing students who are of the Islamic religion in order to insult the Islamic religion and listen to the rest of the students. But in a secular school, why should teaching be directed at and discriminate against another Religion? Is not the state separated from religion in France as well? Is not the state secular in France? Why, then, is religious hatred instigated in secular schools and is Islam deliberately confused with Islamic radicalism? It is known that in France about 10% -12% of the population is of the Islamic religious faith. They too are human beings and should be respected. The idea I have to express is that the causes must be eliminated so that the consequences do not occur. Leaving Religious Discrimination free will certainly cause resentment and revolt. France as one of the leaders in the EU should probably have been the initiator of the regulation of EU laws, including in the law the prohibition of religious instruction in any elementary school throughout the EU and even throughout Europe, because religious indoctrination, be it Islamic whether that Christian distorts the little pupil and forces him to become a religious fanatic and later a contingent of extremism and crime. No religious school for children because it distorts their pure and undefiled character. I think it is necessary in both Albania and Kosovo to ban religious schools for primary school children. Only after they grow up and reach maturity can this contingent be informed or even attend religious school as desired. Second, the media should not be allowed to ridicule or ridicule religious spiritual leaders such as Jesus Christ, the Prophet Muhammad, or even the Buddha, because they are the ones who incite religious hatred, religious discrimination, and cause grave death, as has happened several times in France and in some other EU countries, and in the World. At this point every state must be held accountable because hatred and religious discrimination cause murder and war. There are plenty of examples in world history. Just as there are laws in many parts of the world that put you in jail if you insult the incumbent President or Prime Minister so, why not make laws to stop swearing and mockery of religious spiritual leaders who are respected and honored by the respective religious communities around the world ? They also need to curb media that promotes violence, hatred and religious discrimination. Albania remains one of the most brilliant examples of respect for the religious beliefs of others. Hopefully the western world will get at least this example from our small country. === Religious Discrimination that Kills Through Caricature === The event of a few days ago when he was learning French and killed by a Muslim believer, has caused a stir by all standards, as in Albania, but the consequence has raised security and controversy over whether he is able to go through severe death - in the face of justification of Cause, such as the right to Freedom of Speech, Expression, and the Press. Is it regulated that persons exercising the two basic rights of freedom of speech, expression and the press, do not retain your protection of the protection which it derives from its proud exposure to media society and still to politics? The assassination of high school teacher Samuel Pay, occurred on October 16, 2020 in a district of Paris, Saint Honorine. Samuel Paty was killed by beheading which is what can become a crime committed and a current Islamic terrorist. The killer, surnamed Anzarov, an 18-year-old Chechen immigrant, was shot dead by French police a few minutes later. (https://en.ëikipedia.org/wiki/Murder_of_Samuel_Paty#: ~: text =% 20murder% 20of% 20Samuel% 20Paty, an% 20act% 20of% 20Islamist% 20terrorism. & text = Anzorov% 20was% 20shot% 20and% 20% killed% 20 by% 20police% 20 minutes% 20 late). Also five years ago on January 7, 2015 two brothers Said and Cherif Kouachi, forcibly entered The offices of the satirical weekly magazine Charlie Hebdo in Paris, gunmen, killed 12 and wounded 11 others (https://en.wikipedia.org/wiki/Charlie_Hebdo_shooting#: ~: text = In% 207% 20 January% 202015% 20s, people% 20 and% 20 damaged% 2011% 20 other). These were the two criminal and bloody consequences of a Cause that is underestimated today by many Western TV and journalistic media, even in Albania, attaching importance to the consequences - that is, murders committed as if they were without cause. By not justifying at all the murders which constitute a crime that should be punished with maximum punishment in every country of the world, in fact one should exert pressure to the fact why these murders occur? In these two unfortunate cases the cause was clear: Cartoons of the Prophet Muhammad. These cartoons made by this satirical magazine which continues to ridicule one of the spiritual leaders of Islam - the Prophet Muhammad, have been made justifying themselves with the international law of Law and Freedom of Speech and Expression. It is true that the right and freedom of speech and expression is legitimate for every educated or uneducated person, of the people who run the country or of the opposition, of the publishers but also of the critics, of the print and TV media, of a people to another people. Of course there is always a `BUT`. Even the right to freedom of speech and expression may be unrestricted when dealing with the same conditions of expression, but this law has its limitations regardless of whether the President of France or any other country leader speaking on behalf of Freedom, Democracy, and Equality, in power leaving free a perhaps prestigious Magazine to mock and ridicule a Religious Leader repeatedly and discriminate against an entire religious community. The event of five years ago should have brought to justice the editorial staff of this magazine because it was the cause of those macabre killings. After five years, the French teacher repeats the same mistake but in a different form, removing students who are of the Islamic religion in order to insult the Islamic religion and listen to the rest of the students. But in a secular school, why should teaching be directed at and discriminate against another Religion? Is not the state separated from religion in France as well? Is not the state secular in France? Why, then, is religious hatred instigated in secular schools and is Islam deliberately confused with Islamic radicalism? It is known that in France about 10% -12% of the population is of the Islamic religious faith. They too are human beings and should be respected. The idea I have to express is that the causes must be eliminated so that the consequences do not occur. Leaving Religious Discrimination free will certainly cause resentment and revolt. France as one of the leaders in the EU should probably have been the initiator of the regulation of EU laws, including in the law the prohibition of religious instruction in any elementary school throughout the EU and even throughout Europe, because religious indoctrination, be it Islamic whether that Christian distorts the little pupil and forces him to become a religious fanatic and later a contingent of extremism and crime. No religious school for children because it distorts their pure and undefiled character. I think it is necessary in both Albania and Kosovo to ban religious schools for primary school children. Only after they grow up and reach maturity can this contingent be informed or even attend religious school as desired. Second, the media should not be allowed to ridicule or ridicule religious spiritual leaders such as Jesus Christ, the Prophet Muhammad, or even the Buddha, because they are the ones who incite religious hatred, religious discrimination, and cause grave death, as has happened several times in France and in some other EU countries, and in the World. At this point every state must be held accountable because hatred and religious discrimination cause murder and war. There are plenty of examples in world history. Just as there are laws in many parts of the world that put you in jail if you insult the incumbent President or Prime Minister so, why not make laws to stop swearing and mockery of religious spiritual leaders who are respected and honored by the respective religious communities around the world ? They also need to curb media that promotes violence, hatred and religious discrimination. Albania remains one of the most brilliant examples of respect for the religious beliefs of others. Hopefully the western world will get at least this example from our small country. === Përse nuk festohet nga KOASH Përvjetori i Kongresit Kishëtar të Beratit me 10 shtator 1922? === Është një fakt i qartë historik kur flitet për Autoqefalinë e Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë nuk përmëndet Kongresi Themeltar Kishëtar i Beratit. Dikur në 10 shtatorin e largët të vitit 1922 në sallën e shkollës së Mangalemit në Berat, u mbajt Kongresi i Kishëtar i Beratit, në të cilin morën pjesë klerikë shqiptarë dhe patriot shqiptarë për të shpallur Autoqefalinë e Kishë orthodokse shqiptare. Kongresi Kishtar i Beratit, plotësoi kësisoj aspiratat e ortodoksëve shqiptarë – u vendos përfundimisht pavarësia e Kishës Ortodokse Shqiptare, e drejta e zgjedhjes së Kryepeshkopit dhe të klerikëve të lartë me gjak shqiptari, si dhe përdorimin e gjuhës shqipe prej klerikëve shqiptarë brenda kishës. Njihen peripecitë e përplasjeve dhe konflikteve që patën klerikët patriotë shqiptarë me Patrikanën e Stambollit dhe kishën greke e cila kishte shtrirë ndikimin e saj në të gjithë Shqipërinë e Jugut e të mesme, me klerikët e saj dhe me filo grekët që paguheshin për të mbajtur gjëndjen e tillë, dhe nuk dëshëronte që Shqipëria e pavarur të kishte një Kishë Autoqefale. Përpjekjet e patriotëve shqiptarë për ta shkëputur kishën orthodokse shqiptare nga ndikimi grek dihet që filluan që në 1908 kur ndodhi incidenti i Hudsonit, në Boston, disa shqiptarë ishin pjesë e Kishës Ortodokse Greke, e cila i kundërvihej me forcë çështjes kombëtare shqiptare. Kur një prift ortodoks grek, refuzoi t'ia kryente shërbesat e fundme të ndjerit Kristaq Dishnica, Noli me një grup shqiptarësh patriotë krijuan Kishën e pavarur (Autoqefale) Ortodokse Shqiptare. Noli, prifti i parë i kishës së re, u shugurua prift më 8 mars 1908 nga kryepeshkopi Platon Rozhdestvensky i Kishës Ruse në Shtetet e Bashkuara, në kushte jo fort të qarta. Më 24 mars 1918, Noli u caktua administrator i Kishës Ortodokse Shqiptare në Shtetet e Bashkuara dhe në fillim të korrikut të atij viti mori pjesë në një konferencë për popujt e shtypur në Mount Vernon, Virxhinia, ku u takua me presidentin Udrou Uillson, përkrahës i të drejtave të pakicave në Evropë. Më 27 korrik 1919 Noli u emërua peshkop i Kishës Ortodokse Shqiptare në Amerikë, që tashmë ishte dioqezë e pavarur. Në Shqipëri, mesha e parë në gjuhën shqipe u mbajt nga Fan Stilian Noli (Mavromati), nga ky atdhetar i madh, Mesha u mbajt me dt. 10 Mars 1914 jashtë Kishës së Shën Spiridonit, që sot nuk egziston më…sepse Peshkopi grek i Durrësit, Jakovi, nuk e lejoi Fan Nolin të mbante meshën shqip brënda Kishës. Fan Noli mbante titullin kryepshkop i Durrësit, Tiranës, Elbasanit, i Gorës dhe i Shpatit, Primat dhe Egzark i ilirisë, Detit të Perëndimit dhe i të gjithë Shqipërisë dhe selinë do ta kishte pikërisht në Durrës Fjala e Nolit para qindra besimtarëve ishte dhe një mbështetje për Princ ëied-in i cili sapo kishte mbërritur në Durrës. Mesha që u mbajt në Kishën e Shën Spiridonit, u shkatërrua në vitin 1967. Sot në atë vend ngrihet godina e Shërbimit informativ Shtetëror. Kisha Orthodhokse e Shqipërisë u shpall Autoqefale fillimisht nga Kongresi Themeltar i Beratit, më 10-19 shtator 1922. Vendimet e tij i njohu qeveria shqiptare, e cila dhe e kishte shtyrë atë që të zhvillohej. Në Kongres u caktua Këshilli i Lartë Kishtar, që do të drejtonte përkohësisht Kishën. Kongresi i Bashkësisë Ortodokse Shqiptare i mbledhur në Berat shpalli autoqefalinë e Kishës Ortodokse Shqiptare. Partrikana e Stambollit kërkonte autonominë kishtare dhe joautoqefalinë e saj. Ndryshimi midis këtyre dy formave qëndron në faktin se autoqefalia ndërpret çdo raport administrativ me kishën nënë (Patrikanën e Stambollit). Kisha Autoqefale vetqeveriset pa ndërhyrjen e kishave të tjera. Autonomia do të paktën që kryepeshkopi të emërohet ose të konfirmohet nga kisha mëmë (Patrikana e Stambollit). Me këtë akt sublim të krijimit të KOASH-it, shqiptarët ortodoksë deshën të shkëputen nga ndërhyrja e huaj greke për të mbrojtur kombësinë. Eshtë i drejtë mendimi i Fan Nolit se: “Fatkeqësitë e shqiptarëve nuk kanë ardhur kurrë nga diferencat fetare, por nga udhëheqësit fetarë.” Sipas profesor A.Glavinas, kongresi i Beratit shpalli në mënyrë puçiste Kishën Ortodokse Autoqefale të Shqipërisë. Autori ynë i sipërpërmendurështë bazuar tek protesta absurde që bën qeveria greke në Lidhjen e Kombeve duke e quajtur këtë kongres puç kundër Ortodoksisë. Vendimet dhe Statuti që ky kongres kishtar miratoi më 17 shtator 1922, jo vetëm që u pranuan në heshtje nga hierarkia, por patën fuqi ligjore dhe peshë kanonike deri në krijimin e Sinodit të parë të KOASh-it, në vitin 1929. Kjo bazohej në kanonin se një kishë e një shteti nuk mund të veprojë në një kishë tjetër dhe parimin “kishë e pavarur në shtet të pavarur”. Kongresi miratoi rregulloren e Kishës, po atë ditë. Neni 1 ndante Kishën në katër episkopata, Qendër e Kishës u zgjodh Korça. Statuti përcaktoi autoritetin më të lartë të kishës Këshillin e Lartë, të përbërë prej katër klerikësh dhe prej katër laikësh të zgjedhur nga Kongresi. Kryetar i tij u zgjodh Atë Vasil Marku. Sipas statutit ky këshill do të ishte i përkohshëm derisa të krijohej Sinodi i Shenjtë. Fan S. Noli, më 21 nëntor 1923, u shugurua peshkop i Korçës dhe mitropolit i Durrësit në Durrës (ndërsa më 27 dhjetor 1923 u zgjodh deputet i Korçës). (https://sq.ëikipedia.org/ëiki/Fan_Noli). Në shkurt 1929 u formua Sinodi i Shenjtë i përbërë nga: Visarioni (Xhuvani) (që ishte dorëzuar në episkop, në Serbi më 1925) si Kryepiskop i Shqipërisë dhe mbikëqyrës i mitropolisë së Korçës, Agathangjeli (Çamçe) mitropolit i Beratit, Ambrozi (Ikonomi) mitropolit i Drinopolit dhe Efthimi (Kosteva) ndihmës i Kryepiskopit. Në 29 qershor 1929, në Kongresin e Dytë Kleriko-laike që u mbajt në Korçë, u votua “Statuti i Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë”. Patriarkana Ekumenike refuzoi të pranonte këto veprime jokanonike, por u tregua e gatshme për t’i dhënë vetadministrim dhe paralelisht përdorimin e gjuhës shqipe në adhurim, predikim dhe në arsimimin kishtar. Që të normalizoheshin marrëdhëniet me Patriarkanën Ekumenike, u mblodh në Korçë, në maj 1936 Kongresi Kleriko-laik, me pjesëmarrjen e përfaqësuesve nga të 4 dioqezat (krahinat kishtare). Kongresi kërkoi falje nga Patriarkana; u bënë bisedime në Athinë (13 mars 1937) dhe një komision i përbërë nga shqiptarë shkoi në Konstandinopojë për të rregulluar përfundimisht çështjen. (https://orthodoxalbania.org/2020/kisha-jone/historia-e-kishes/). Hap i rëndësishëm për të trija fetë në vendin tonë ishte pranimi më 05.06.1923 nga Parlamenti shqiptar i Statutit Legal të Komuniteteve Fetare që deklaronte: “Paria fetare e shkallës më të lartë duhet të ketë këto cilësi: të jetë nënshtetas shqiptar, të dijë gjuhën shqipe, të gëzojë të drejtat civile dhe politike, të jetë prej racës shqiptare, ose prej fëmijë prej tre brezash në Shqipëri. Po në këtë vit në Korçë, më 4 dhjetor u bë fronëzimi i Theofan Nolit nga peshkopët Jerothe dhe Kristofor. U bëjmë të ditur dëgjuesve të nderuar se dhe në pranimin e Statutit Legal të Komuniteteve fetare si dhe në fronëzimin e Fan Nolit. Shtetasit shqiptarë nuk do t’i nënshtroheshin më asnjë legjislacioni kanonik, veçse me dëshirë, por sidoqoftë duke iu bindur ligjeve të shtetit….Kleri duhet të përbëhej i tëri nga njerëz me kombësi shqiptare dhe duhet të merrte leje nga qeveria (R.M.della Roça, vepër e cituar). Vlen të theksohet se edhe me zgjerimin e Statutit të vitit 1921, si dhe në nenet 5 të statuteve themelore të Republikës së 2 marsit 1925 dhe të Mbretërisë së shtatorit 1928, sanksionohej se feja nuk duhet të përdorej për qëllime politike (http://iliriatv.com/12-shtator-1922-ne-berat-u-vendos-autoqefalia-e-kishes-orthodokse-shqiptare/). Në atë kohë Kisha e Shqipërisë kishte përveç Kryepiskopatës edhe tri episkopata, 19 zëvendësi arkieratike, 330 enori dhe 25 manastire. Që nga viti 1912 e deri në 4 prill 1967 KOASH drejtuan 5 Kryepeshkopë të nderuar shqiptarë: -Fan Stilian Noli (Mavromati)- `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Parë i K.O.A.SH., (21/11/1923-1924), -Vissarion Joan Xhuvani - `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Dytë i K.O.A.SH, (1924-1937), -Kryeppeshkopi Kristofor -(Kristofor (?) Kissi) - `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Tretë i K.O.A.SH., (1937-1948), -Kryepshkop Paisi-(Pashko (?) Vodica) - `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Katërt i K.O.ASH., (1949-1966), - Kryepeshkopi Damian -(Dhimiter (?) Kokoneshi )- `Dëshmor` i KOASH, si Kryepeshkopi i Pestë i K.O.A.SH., (1966-1967), Klerikëve u hoqën rrason, shumë prej tyre i burgosën ose i internuan dhe disa i martirizuan. Midis tyre, ish-Kryepiskopi Visarion u burgos dhe Ndihmës-episkopi i Apolonisë, irineu (Banushi), u internua. Kryepiskop Damiani nuk u përndoq, ai vdiq në shtëpi në Pogradec, më 18 tetor 1973. Së fundmi mund të komentoj se KOASH i sotëm në vitin 1992 nuk e ka marrë mundimin të vlerësojë dhe të rishikojë historinë e Orthodoksizmit shqiptar dhe të vlerësojë klëriket shqiptarë sipas Promemories së Intelektualëve Orthodoksë të botuar që në vitin 2015 dhe ribotuar në 2018, për të përfshirë në kalendarin Orthodoks të pestë Kryepeshkopët shqiptare me në Krye Fan Nolin dhe klerikët patriotë shqiptarë që kontribuan në shqiptarizimin e Kishës Orthodokse si Kostandin Kristoforidhi – si Dëshmor i KOASH, Papa Kristo Negovani -si Deshmor i KOASH, Mihal Grameno -si Deshmor i KOASH, At Stath Melani -si Deshmor i KOASH etj. Interesant dhe keqardhës është fakti se në Sinodin e parë pas vendosjes së Demokracisë u ndryshua Statuti i KOASH duke e quajtuar Kisha Orthodokse Autoqefale e Shqiperisë, në vënd të fjalës Shqiptare, dhe nga 1997 deri në korrik të 1998, çështja e formimit të Sinodit të Shenjtë u arrit me pranimin e skemës që ai të përbëhej nga dy kryepriftërinj me origjinë greke dhe dy me origjinë shqiptare. Shpresojmë se koha ka ardhur që në KOASH të mendohet se pas Fortlumturisë së tij Anastas të vihen në vënd kërkesat e intelektualëve Orthodoksë dhe të Komunitetit Orthodoks për sa u shkruajt më sipër. Prof. Dr. Pirro Prifti Përse nuk u bë asnjë Meshë përkujtimore për 139 vjetorin e lindjes së Peshkopit të parë shqiptar- THEOFAN S. NOLI? Askush nga mediat shqiptare dhe aq më pak kosovare nuk u kujtua të përkujtonte ditlindjen e Kryepeshkopit te Parë të Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqiperisë , të Madhit Theofan S. Noli (Mavromati) lindur me 6 Janar , 1882, Qyteze, perandoria Osmane, pra 139 vite me parë. Një Gabim i rëndë i takon Klerikëve të KOASH dhe Administratës së Koash, Sinodit të Koash, dhe të gjithë klerikëve të tjerëve që predikojne në shqip në Kishat tona të nderuara Orthodokse Autoqefale. Madje Peshkopi i Gjirokastrës në Kishat e qytetit të Gjirokastres ka harruar të predikojë në shqip dhe kjo përbën nje karshillëk ndaj parimeve të Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë, sepse pavarësisht që në këto Kisha mund të predikohet në greqisht për shkak të greqisht folësve të asaj zone, por klerikët e asaj zone e kanë detyrim që të predikojne në shqip Meshën e nderuar të përditëshme., Cfarë po ndodh me klerikët tanë Orthodokse të nderuar të Shqipërisë? I ka zënë gjumi? I takonte KOASH të porosiste një meshë për nder të Peshkopit të parë shqiptar Fan S. Noli i cili me trimëri, atdhedashuri dhe inteligjencë, e detyroi Patrikanën të pranonte idenë se një shtet ka nevojë për një kishë të tij e autoqefale. Pa I hyrë përpjekjve të kishës motër greke e cila nuk e dëshërontë këtë gjë, Noli i Madh ja arriti qëllimit që të Mesah dhe të gjitha liturgjitë në Kishat shqiptare të bëheshin në shqip. Një fitore e madhe të cilën e përkrahu fuqimisht edhe qeveria e asaj kohe e Zogut. Fan Stilian Noli (Mavromati), personi që `e bëri Krishtin të flaës shqip për herë të parë`, i cili pas shumë peripecish të stisura nga Patrikana, në Mars të vitit 1908, F. Noli u dorëzua prift i ligjshëm. Noli u shugurua prift nga tre peshkopë; një rus, një ukrainas dhe një rumun. Kjo ngjarje u prit me gëzim nga të gjithë shqiptarët kudo që ndodheshin dhe pati jehonë të gjerë në të gjithë shtypin e kohës. Për të shkroi gazeta “Drita” e Sofjes, të cilën e nxirrte Shahin Kolonja, “Shpresa e Shqypnis”, si dhe gazeta të tjera shqiptare të Misirit dhe të Amerikës. Meshën e parë në gjuhën shqipe, F. Noli e dha më 22 Mars 1908. Pas kësaj, në Amerikë fillon ethshëm ndërtimi i Kishave ortodokse shqiptare; kisha e Shën Kollit në Sauth Brixh, e cila përfundoi në vitin 1912; kisha e Shën Palit dhe e Shën Pjetrit në Filadelfia. Iniciativën e mori emigranti Stavri Seminaku nga Berati dhe prifti nga Rehova e Kolonjës, at Naum Cerja Meshën e dytë të parë e dha në Durrës në vitin 1914 në 10 mars, para oborrit të Kishës së Shën Spiridonit, kishë e cila nuk egziston më në Durrës sepse aty është godina e ish SHIK-ut Nga ana tjetër, Kuvendi i 30 Korrikut 1919 e shpalli Kishën Ortodokse Shqiptare të Amerikës kishë autoqefale dhe F. Nolin peshkop të saj. Më 21 Nëntor 1923, Sinodi i Parë i themeluar në Berat, shpalli F. Nolin kryepeshkop. Ceremonia u bë në kishën e Shën Gjergjit në Korçë. Kështu, sikurse shkruan dhe F. Noli, pas 500 vjetësh u krijua Sinodi i Parë i Kishës Ortodokse Shqiptare qysh në vitin 1478, kur e gjithë Shqipëria (Arbëria) ra nën sundimin osman. Ky Sinod i Shenjtë përbëhej nga Hireotheu, mitropolit i Korçës dhe i Gjirokastrës, Kristofor Kisi, mitropolit i Beratit dhe i Vlorës, F. Noli, mitropolit i Durrësit dhe i Tiranës. Ky Sinod sipas F. Nolit, vijoi deri më 24 Dhjetor 1924, kur Fan Noli u detyrua të largohej nga Shqipëria (Historia e kishës ortodokse shqiptare - Opinion / Editorial (sot.com.al) dhe (Doktoratura-Ardit-Bido-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Historise.pdf (unitir.edu.al). KOASH siç u tha më lart nuk ka filluar ne 1992, por KOASH u themelua ne Kongresin e Beratit ne 10-13 shtator 1922, dhe ne kongresin e Korces të vitit 1923 u zgjodh Fan S. Noli Drejtues i KOASH, pavaresisht se TOMOS u miratua ne 1937, e kjo nuk do të thotë që të harrohet historia e orthodoksisë shqiptare dhe e gjithe Shqiperisë. KOASH duhet medoemos të bënte një meshë përkujtimore për Fan Nolin e Madh. Një sugjerim për zotërinë e nderuar Miron Cako, për të cilin kam respekt të madh, por të justidikohet KOASH nga ana juaj se .`në kemi tre festa që përkujtojmë është aspak normale dhe është dukshëm si një pe I zi mbi pëlhurën e bardhë të Orthodoksisë autoqefale shqiptare. Komenti i z. Miron Cako, per Fan Nolin nuk e nderon aspak as z. Miron dhe as KOASH. Jo. KOASH duhet nderojë specifikisht ditlindjen dhe dit vdekjen e krijuesit të Kishës Autoqefale Orthodokse të Shqipërisë Fan Nolin. Justifikimi që thotë.z. Miron, në fakt mbetet një mungese respekti për klerikun e famshëm shqiptar. Pa ja mohuar vlerat Fortlumturisë së tij Anastas, është detyra e z. Miron dhe e KOASH së pari, dhe detyra e klerikëve të tjerë shqiptarë që ti kujtonit Fortlumturisë së tij se Fan Noli mbetet krijuesi dhe themeluesi i Auroqefalisë shqiptare. Komunisteti Orthodoks praktikisht po mbetet I zhgënjyar dhe I përçarë për shkak të indiferentizmit të KOASH. Heshtja e KOASH është nje mungesë respekti për kleriket që përfaqësojnë komunitetin orthodoks shqiptar, dhe njëmungesë respekti që lejohet të predikohet vetëm në greqisht në Gjirokastër duke shkelur rregullat e KOASH. Kur vjen puna për një Hero të Autoqefalise si Fan Noli, ja vlen të ndryshohën rregullat nëprmjet Sinodit shqiptar. Në fund të fundit, ashtu si u ndryshua Statuti i KOASH ku përveç ndrishii të disa neneve u ndryshua edhe fjala shqiptar me fjalën Shqiperi. Po kështu SINODI shqiptar duhet të ndryshojë dhe të shqiptarizojë Kalendarin Orthodoks ashtu siç kanë bërë edhe vëndet e tjera orthodokse në të cilat krahas shëntorëve dhe martirëve të orthodoksisë kanë shtuar shënjtorrë dhe martirë të vëndeve përkatëse. Pra, ndryshoni dhe vendosni në kalendarin orthodoks një vënd për Fan Nolin dhe bëni një meshë përkujtimore. Po kështu harruat edhe vjet 500 vjetorin e Shenjtores shqiptare Shën Angjelina Arianiti duhet të kishit bërë një meshë përkujtimore. Përse kështu harroni heronjtë , shënjtorët, martirët shqiptarë? Si jeni katandisur këshru mor të nderuar klerikë të sotëm shqiptarë. Asnjë martir , hero shenjtor i mesjetes dhe asnjë nga ata të propozuar nga ne në PROMEMORIA nuk keni nderuar dhe as e keni marre parasysh. Duhet të mos harruar se KOASH nuk është shtojcë e kishës greke por një institucion I rëndësishëm I komunitetit tonë orthodox. Prof. Dr. Pirro Prifti Përse Arsimi i Lartë në Shqipëri është në Krizë të rëndë Problemet e Arsimit të Lartë nuk kanë të mbaruar. Pavarësisht se Shqipëria ka firmosur `Magna Carta Universitarum Europaeum` dhe Deklaratën e Bolonjës, mbeten probleme të mëdha për tu zgjidhur në Shqipëri . Pak Histori. Dihet që përpara firmosjes së Procesit dhe Deklaratës së Bolonjës në vitin 2007, u miratua ``Magna Charta Universitatum Europaeum`` dhe u nënshkrua nga rektorët e 430 universiteteve më 18 shtator 1988 në Piazza Maggiore në Bolonjë, për të përkujtuar 900 vjetorin e themelimit të Universitetit të Bolonjës. Teksti përfundimtar i dokumentit është hartuar në janar të vitit 1988 në Barcelonë (Magna Charta Universitatum - wikipedia). Procesi i Bolonjës ishte një seri e takimeve ndërministrore dhe marrëveshjeve midis vendeve Evropiane të dizajnuara për të siguruar krahasueshmërinë e standardeve dhe cilësisë së kualifikimeve të arsimit të lartë. Përmes Marrëveshjeve të Bolonjës, procesi ka krijuar Zonen Evropiane të Arsimit të Lartë, në veçanti nën Konventën e Lisbonës. Ajo është emëruar sipas vendit ku ishte propozuar, Universiteti i Bolonjës, me nënshkrimin e Deklaratës së Bolonjës nga ana e Ministrave të Arsimit nga 29 shtete të Evropës në vitin 1999, duke krijuar një pjesë të integrimit Europian. Ajo ishte e hapur për vendet e tjera nënshkruese të Konventës Kulturore Evropiane, të Këshillit të Evropës; për më tepër takimet qeveritare janë mbajtur në Pragë (2001), Berlin (2003), Bergen (2005), Londër (2007), dhe Leuven (2009). Dihet se firmosja e Procesit të Bolonjës dhe Deklaratës së Bolonjës për Arsimin e Lartë është bërë nga Ministri i Arsimit të Shqipërisë me qëllim që Diplomat universitare, gradat shkencore të ishin të barasvlefshme me ato të BE, dhe më e rëndësishmja ishte Diploma të krahasueshme për një Treg pune të përbashkët. Idea ishte kjo: adoptimi i një sistemi të gradave shkencore lehtësisht të njohshme dhe të krahasueshme, gjithashtu përmes Suplementit të Diplomës, me qëllim që të nxitet aftësia për punësim e qytetarëve evropianë dhe konkurrenca ndërkombëtare e sistemit europian të arsimit të lartë. Adoptimi i një sistemi kryesisht të bazuar në dy cikle kryesore, universitare dhe të diplomuar me grada shkencore. Promovimi për në ciklin e dytë do të kërkojë plotësimin e sukseshëm të ciklit të parë të studimeve, që zgjat në një minimum prej tre vjetësh. Grada shkencore që jepet mbas ciklit të parë do të njihet në tregun evropian të punës si një nivel i përshtatshëm kualifikimi. Cikli i dytë do të çojë në titullin master dhe/ose doktoratë si në shumë vende Evropiane. Vendosja e sistemit të krediteve -te tilla si sistemi ECTS - si një mjet i përshtatshëm për nxitjen e lëvizshmërisë më të gjerë të studentëve (Deklarata e Bolonjës - Ëikipedia). Ç`po ndodh në Arsimin e Lartë në Shqipëri? Problem i madh është rënia e cilësisë së mësim dhënies, qoftë për shkak të pedagogëve jo të përgatitur qoftë për mungesa të shumta akademike që do ti rreshtoj më poshtë. Megjithëse Ligji i ri për Arsimin e Lartë ka gjashtë vjet që është miratuar, mangësitë në arsimimin e lartë për Kolegjet dy vjeçare dhe për Programet Bachelor tre vjeçare, dhe Programet Master, janë shtuar. Shkaqet janë të shumta. Mangësitë fillojnë nga heshta e ligjit se si, përse, pas sa kohë, dhe çfarë titujsh profesionalë kërkimore&shkencorë duhet të jepen për për Programet Profesionale . Së pari, dihet se Programet Profesionale dy dhe tre vjeçare duhet të kenë rreth 50% të programit akademik si Praktika Profesionale, por kurrikulat e këtyre programeve dhe kalendari akademik i tyre nuk i përfshin, qoftë edhe për shkak të gabimeve në VKM nr 41 të vitit 2018, dhe me e keqja mbetet se Praktikat Profesionale kanë mangësi të mëdha duke filluar që, vëndi ku do bëhen praktikat, nga laboratorët përkatës dhe specifikë sipas Programeve brënda universiteteve, Laboratorë të cilët duhet të kenë buxhete të veçanta për ti përmirësuar dhe përditësuar me qëllim që studentët të aftësohen. Së dyti, Gabime të rënda në Kurrikulat mësimore për Programet tre vjeçare dhe ato dy vjeçare, Kurrikulat mësimore të Programeve Master janë kaotike dhe të pa krahasueshme me asnjë kurrikul përkatëse të asnjë Universiteti që ka nënëshkruar Bolonjën. Pse? Sepse Kurrikulat janë bërë pa kontrollin përkatës, pa Udhëzime përkatëse por janë lënë në dorë të lirë të Drejtuesve të Departamentit pa u konsultuar ose duke kopjuar kurrikul të ndonjë universiteti tjetër. Së treti, Ligji për Arsimin e Lartë nuk vendos që drejtuesit e Programeve dhe Kurrikulave të jenë rreptësisht të Profileve përkatëse për të cilat zhvillohet kurrikula, por në vënd të kësaj e le evasive. Po të shohësh me kujdes, ka drejtues të Departamenteve, madje dhe Dekanë, që mund ti kenë titujt përkatës por nuk janë të Profilit. Që këtu lind gabimi dhe mashtrimi. Së katërti, një nga gafat e Arsimit të lartë është mos përmëndja e dhe mos vendosja në ligj që studentët duhet të studjojnë me tekste mësimore shqip, të përditësuara dhe të miratuara nga Departamenti. Kështu studentët studjojnë ku të mundin dhe pa cilësinë e nevojshme. Budallallëku më i madh është që (më tepër për tu dukur), në silabuse të venë literaturë të detyrueshme të huaj dhe jo shqiptare, megjithëse dihet fare mirë që studentët në Bachelor dhe Master në Shqipëri nuk mund të studjojë në gjuhë të huaj , por duhet të studjojnë në shqip, kurse tekstet në gjuhë të huaj ti kenë të rekomanduara.. Dihet se çdo universitet anglo-amerikan dhe i BE ka përgatitur tekste mësimore përkatëse për studentët e vet. Në Shqipëri ndodh e kundërta, nuk ka fare tekste në shqip. Madje edhe ato tekste mësimore të huaja që janë miratuar për tu përkthyer në dobi të studentëve , janë përkthyer për faqe të zezë. E domosdoshme është përgatitja e teksteve mësimore nga pedagogë apo grup pedagogësh me tituj , tekste të cilat duhet të jenë të miratuara nga universiteti dhe Departamenti, duhet të përditësohen çdo pesë vjet dhe të kenë referenca të autorëve të dëgjuar. Së pesti, Studentët me `xixa` siç përmëndi Kryeministri shqiptar, që marrin bursa të plota si brënda dhe jashtë vendit, në fakt duhen kontrolluar mirë, se shumë prej tyre nuk janë me `xixa` prej vërteti por, po vërehen `ekselenca` me nota jo të merituara sepse mesa duket vendosen nota maksimale fiktive. Së gjashti, pedagogët e stafeve akademike përzgjidhen apo janë të ftuar jo sipas eksperiencës dhe intervistës, por sipas miqësive. Kjo shkakton uljen e cilësisë së mësim dhënies. Problematike është marrja në punë e pedagogëve që nuk janë të profilit të cilët japin lëndë të profilit?! Këto nuk janë të sqaruara as në ligj e as në udhëzime. Së shtati, mbetet problematike, se ligji është kryesisht për Shkollat e Larta publike dhe jo për Shkollat e larta Private. Së teti, Puna shkencore, artikujt shkencorë dhe kërkimorë, që janë vendosur si kushte për të marrë tituj shkencorë, kanë vendosur revista të huaja shkencore arbitrarisht me impakt factor, të cilat Ministria i ka hequr e vënë sa herë që vjen ministër i ri, por ka harruar të pikëzojë për pedagogët që kërkojnë tituj- edhe tekstet mësimore përkatëse që pedagogu ka realizuar, përfshi dhe Monografitë. Këtë e them sepse në Shqipëri nuk ka punë shkencore të mirëfillta, por më tepër punë kërkimore të bazuara në statistika jo shumë të sakta. Prandaj Kushtet për të marrë tituj duhet të rishikohen edhe një herë dhe të mos lëvizën cdo herë që ikin e vijnë ministra aspak profesionistë. Së fundmi, është e domosdoshme që të ketë një Ministri të Arsimit të Lartë të ndarë nga MASR, pikërisht me qëllim që të verë punët në vijë të specialistët e Ministrisë të jenë më të vërtetë specialist dhe jo militant. Këtu duhen përfshirë e Këshilltarët e Ministrit të cilët duhet të jenë profesionistë me mbi 20 vjet punë në arsimin e lartë , dhe të ndërpritet urgjentisht marrja e këshiltarëve pa eksperiencë punë apo militantë partie. Ka edhe faktorë të tjerë politikë, të cilët pengojnë arsimin e lartë, por sikundër e thotë një professor i madh: `Kur përplaset Politika me Ligjin, Ligji e pëson shumë rëndë`. Prof, Dr. Pirro Prifti Goditjet kundër Gjuhës shqipe të standartizuar- janë goditje kundër identitetit kombëtar Problemet e gjuhës shqip dhe e të folurit në gjuhën shqipe ishin dhe janë probleme që janë zgjidhur kryesisht në shek e xx, sepse në kohën e Perandorisë Osmane gjuha shqipe u ndalua shkruhej gjatë shek XIX duke i dhënë përparësi gjuhës greke dhe osmanishte në shkollat ku përfshihej popullata shqiptare e katër sanxhaqeve. Lufta për një gjuhë shqipe të njëjtë apo të standartizuar ishte dhe mbetej objektivi kryesor i intelektualëve shqiptarë sepse ata e kuptonin se një komb duhet të ketë një gjuhë të shkruar dhe jo shumë radikale të saj. Kështu vetë Sami Frashëri ka thënë:“Një komb që nuk ka gjuhën e vet, ai nuk është komb”. Është e njohur dhe thënia e Sapirit se “Gjuhë ideale është ajo që me më pak mjete arrin rezultatet më të mira”. Pak Histori. Detyra e parë që duhej zgjidhur, ishte njësimi i alfabetit. Deri atëherë, shqipja ishte shkruar në disa alfabete: alfabeti latin, alfabeti grek, alfabeti turko-arab dhe alfabete të veçanta. Këtë detyrë e zgjidhi Kongresi i Manastirit, i mbledhur më 14 deri më 22 nëntor të vitit 1908, në qytetin e Manastirit, që sot ndodhet në Maqedoninë e Veriut. Ne këtë Kongres, pas shumë diskutimesh, u vendos që të përdorej një alfabet i ri, i mbështetur tërësisht në alfabetin latin, i plotësuar me nëntë digrame (dh, gj, ll, nj, rr, sh, th, xh, zh), dhe me dy shkronja me shenja diakritike (ç, ë), është alfabeti që ka edhe sot në përdorim gjuha shqipe. Kongresi e la të lire edhe përdorimin e alfabetit të Stambollit, që kishte mjaft përhapje, por koha ja lëshoi vendin alfabetit të ri, që u paraqit në Kongres, pra alfabetit të sotëm. Një hap tjetër për njehsimin e gjuhës letrare shqipe, bëri Komisioni Letrar Shqip, që u mblodh në Shkodër në vitin 1916. Komisioni nënvizoi si detyrë themelore lëvrimin e gjuhës letrare shqipe dhe zhvillimin e letërsisë shqiptare. Ky komision gjuhëtarësh e shkrimtarësh, krijuar nën pushtim-administrimin austro-hungarez, për të ndihmuar në formimin e një gjuhe letrare të përbashkët përmes afrimit të dy varianteve letrare në përdorim, vlerësoi të adaptojë idiomën gego-jugore të Elbasanit, si një urë në mes toskërishtes dhe gegërishtes dhe përcaktoi disa rregulla për drejtshkrimin e tij, të cilat ndikuan në njësimin e shqipes së shkruar. Vendimet e Komisionit letrar shqip për gjuhën letrare e për drejtshkrimin e saj, u miratuan më vonë edhe nga Kongresi Arsimor i Lushnjës më 1920 dhe vijuan te zbatoheshin duke fituar terren në zyrat e shtetit dhe në shkolla (sidomos shkollat fillore - Xhuvani për një kohë të gjatë ishte sekretar i përgjithshëm i Ministrisë së Arsimit) deri në Luftën e Dytë Botërore (https://sq.ëikipedia.org/ëiki/Gjuha_shqipe). Gjuha standarde shqipe u krijua mbi gjuhën e Naimit, Çajupit, Konicës, Nolit, Kutelit, Poradecit, Xoxës, Shuteriqit, Kokonës, Bulkës, Andrea Varfit, e shumë të tjerëve, por brenda saj janë përfshirë elemente të shumta të dialektit gegë: pasuri leksikore e frazeologjike, pasuri dhe larmi ndër­timesh sintaksore, elemente morfologjike dhe gjedhe fjalë­formuese. Këtë e dëshmojnë mirë Fjalorët e gjuhës së sotme shqipe. Dhe kjo përfshirje nga dialekti nuk e ka kufizuar aspak standardin. Hyrja e elementeve gjuhësore, e pasurisë leksikore, frazeologjike, sintaksore, më në fund edhe mor­fologjike nga të folmet dialektore në gjuhën standarde do të vazhdojë edhe më tej sepse ajo është e hapur ndaj prurjeve nga burimet e saj dhe e gatshme për risimtari të brendshme dhe të jashtme (http://ëëë.gazetadita.al/gjuha-standarde-shqipe-dialektet-dhe-letersia/). Kongresi i Drejtshkrimit të gjuhës shqipe i mbajtur nga data 20 nëntor deri në 25 nëntor të vitit 1972 në Tiranë kishte si Objektiv kryesor përcaktimen e parimeve dhe drejtimeve kryesore për hartimin e rregullave të drejtshkrimit, për të pasur një gjuhë letrare të njësuar kombëtare. Ky Kongres, si forumi më i lartë shkencor, analizoi e diskutoi gjerësisht parimet themelore, çështjet e përgjithshme dhe shumë zgjidhje të veçanta të drejtshkrimit të shqipes, si edhe probleme të tjera teorike e praktike, që kanë të bëjnë me normën letrare në përgjithësi. Aty ishin të pranishëm 87 delegatë nga Shqipëria, Kosova, Maqedonia, Mali i Zi si dhe arbëreshë nga Italia. U paraqitën tre Rezoluta. Pika I e Rezolutës: Rregullat e drejtshkrimit të mbështeten sa më gjerë në trajtat e përbashkëta të gjuhës kombëtare shqipe. Pika II e Rezolutës: Në hartimin përfundimtar të "Rregullave të drejtshkrimit të shqipes" të kihen parasysh disa kërkesa të Kongresit, Pika III e Rezolutës: Kongresi i bën thirrje gjithë popullit shqiptar që ta përdorë gjuhën letrare të njësuar si një mjet të fuqishëm të përparimit shoqëror dhe ta shohë kujdesin për zhvillimin e lulëzimin e saj te pandalshëm si detyrë të vazhdueshme. Kongresi shprehu kërkesën që: Duke u mbështetur në parimet e përgjithshme dhe në zgjidhjet kryesore të Projektit të vitit 1967, brenda vitit 1973 të hartohen përfundimisht "Rregullat e drejtshkrimit të gjuhës shqipe"; Në bazë të "Rregullave të drejtshkrimit të gjuhës shqipe" brenda vitit 1974 të hartohet "Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe"; Për të kodifikuar plotësisht normat e gjuhës letrare të folur e të shkruar, brenda vitit 1975 të hartohen "Rregullat e drejtshqiptimit" dhe "Rregullat e pikësimit të gjuhës shqipe". Sidoqoftë, para Kongresit të Drjtshkrimit shqip të 1972 u konfirmuan disa marëveshjë dhe mirëkuptime të viteve të kaluara si më poshtë: Më 1967, u botua nga Instituti i Historisë dhe i Gjuhësisë, projekti i ri “Rregullat e drejtshkrimit të shqipes”. Ky projekt filloi të zbatohet në të gjithë hapësirën shqiptare, në Republikën e Shqipërisë, në Kosovë dhe në Mal të Zi. Ndërkohë, përpjekje për njehsimin e gjuhës letrare dhe për drejtshkrimn e saj bëheshin edhe në Kosovë. Më 1968 një konferencë studiuesish kosovarë, të mbledhur në Prishtinë, vendosën të të përqafonin gjuhën zyrtare shqipe. Këtë kosovarët e bënë për të theksuar kombësinë e tyre shqiptare në formë proteste kundër refuzimit të Federatës Jugosllave për t'i dhënë Kosovës statusin e Republikës[36]. Ky vendim politik i marrë në Prishtinë në vitin 1968 sot po sfidohet nga shkrimtarë, gazetarë dhe sidomos rinia që shkruan në internet si jo frutdhënës dhe diskriminues ndaj folësve të dialektit gegë, në veçanti ndaj kosovarëve të cilët tingëllojnë si emigrantë kur flasin gjuhën standarde shqipe. Pas Kongresit të Drejtshkrimit, janë botuar një varg vepra të rëndësishme, që përcaktojnë normat e gjuhës standarde, siç janë "Drejtshkrimi i gjuhës shqipe" (1973), “Fjalori i gjuhës së sotme letrare" (1980), "Fjalori i shqipes së sotme" (1984), "Fjalori drejtshkrimor i gjuhës shqipe" (1976), "Gramatika e gjuhës së sotme shqipe, i Morfologjia" (1995), "Gramatika e gjuhës së sotme shqipe, II Sintaksa" (1997) (https://sq.ëikipedia.org/ëiki/Gjuha_shqipe). Cfarë ndodhi pas ndryshimit të sistemit komunist në Sistemin e Demokracisë Perëndimore në Shqipëri? Më shumë si reflektim i luftës kundër komunizmit, doli edhe idea se Kongresi i 1972 meqënëse u realizua nën drejtimin e Akademisë së Shkencave e Kohës së Diktaturësm, ashtu si u shkaktërruan të gjitha vlerat e ndërtuara në diktaturë edhe kjo duhet shkatërruar. Kjo nuk duhet të jetë e vërtetë, sepse prania e 87 studjuesve, profesorëve, doktorëve, mëuesve nga të gjitha trevat shqiptarenë 1972, tregoi se nuk pati asnjë ndikim diktatura, dhe se ky Kongres ishte Kongres Profesional dhe nacional i cili zgjidhi një nga Problemet më të rëndësishme që ndikonte thelbësisht në identitetin tonë si shqiptarë dhe si Komb shqiptar. Argumentat e kundërshtuesve të gjuhës standarte shqipe ishin; -Përse nuk u vendos gegërishtja si gjuhë standarte, -Përse u vendos toskërishtja si gjuhë standarte, -Përse të mos ketë një gjuhë `kosovare` meqënëse ka një komb Kosovar. Në këto kundërshti, krahasmllefeit antikomunist nuk mund të mos vihet re se sulmet kundër gjuhës së standartizuar shqip, ka shumë mundësi të jenë bërë nga lobe të caktuara anti-shqiptare ndër fqinjët, të cilët kërkojnë një komb të përçarë dhe të dobët shqiptar të ndarë në po aq pjesë me po aq gjuhë sa janë të ndarë edhe sot e kësaj ditë me qëllim që ti mbajjnë në hyqëm. Ky mbetet qëllimi: për të shkaktërruar edhe këtë ikonë të identitetit Kombëtar shqiptar: gjuhën e standartizuar shqip. Gjuha shqipe e Standartizuar sot, po e vuan goditjen nga perpjekjet e disa individëve (që mund të përfaqsojnë dhe grupe), që duan të shkatërrojnë atë qe eshte arritur në Kongresin e gjuhes shqipe ( drejtshkrimit te gjuhes shqipe) ne 1972 ku morën pjese 87 profesore e studiues te te gjitha trevave shqiptare , me pretekstin se e beri diktatura...... Kush jane këta ndivide? Duke filluar me Arshi Pipen, Bruno Shllaknu e deri me Gjekmarkajn (si `katolike`) dhe me Nexhmedin Spahiun e bashkëpunues të tij kosovarë që kerkojnë komb kosovar e gjuhë kosovarce. Një shëmbull:“Personalitete të kulturës dhe shkencës shqiptare si prof. Arshi Pipa etj, mbas kapitullimit të diktaturës komuniste erdhën më 1992 – 1993 prej emigracionit dhe u shprehen për braktisjen e gjuhës letrare shqipe, gjuhës standard të përbashkët të krijuar mbi bazën e toskërishtes, si një krijesë me dhunë e kohës së diktaturës. Ata kërkuan krijimin e një gjuhe të re letrare me bazë gegërishten, meqenëse dialektet gegë i flet shumica e popullit shqiptar, etj ( sipas tyre).” (https://gazetadielli.com/arshi-pipa-per-standarditetin-e-gjuhes-shqipe/) Përse këta duan të shkaterrojne Shqipen standarte, por duan ta copezojne, kur thuhet qarte se shqipja standarte ...mund te permiresohet nga dialektet.? Mendoj se përpjekjet e tyre nuk do të kenë sukses pavarësisht se disa nga këta individë përpiqen të argumentojnë se në kongresin e atëhershëm u hoq paskajorja, dhe se ka probleme me gërmën `ë`, etj. Dihet që ka probleme që mund të zgjidhen fare lehtë, sepse gjuha e standartizuar mund të pasurohet lehtësisht nga dy dialektet kryesore, por e rëndësishme është që gjuha e standartizuar të jetojë dhe të përhapet në të gjitha trevat shqiptare sepse është e vetmja mundësi që të identifikohemi si komb shqiptarë. Dihet se standartizimi i gjuhës shqipe ka marrë si shëmbull gjuhën italiane standarte e cila ka mbi 100 dialekte, apo gjuhën gjermane që ka deri në 100 dialekte, apo fundja dhe kinezçen e cila ka gjuhë standarte gjuhën mandarinë, midis mijra dialekteve. Shpresojmë që Akademia e Shkencave shqiptare dhe e Kosovës të përkrahë fuqimisht gjuhën e standartizuar shqip dhe të mos bjerë pre e individëve mllefaxhinj, që kërkojnë të lënë `nam` si të ditur, apo dhe `të blerë` nga të huajt për të dëmtuar shqipen standarte. === Përse nuk promovohen librat e autorëve të letersisë Shqipe por vetëm të huaj në TV e media? === Përse nuk promovohen librat e autorëve të letersisë Shqipe por vetëm të huaj në TV e media? Panairi i Librit i hapur në Tiranë që nga data 16 nëntor e deri me 20 nëntor 2022 në Pallatin e Kongreseve, ka bërë që sytë e shqiptarëve të kthehen edhe njëherë nga librat dhe nga literatura e shumtë artistike dhe profesionale nga autorë shqiptarë dhe të huaj. Me kalimin e viteve shohim ndryshime të mëdha dhe në shijen e letërsi-dashësve si dhe të atyre që nuk i honepsin librat apo janë indiferentë ndaj tyre. Të dy këta kontigjentet e fundit në vënd të librave lexojnë nëpërmjet celularëve kryesisht lajmet dhe shohin portalet si facebook, Instagram, tik-tok, whatsup, etj, por leximi i librave dhe i literaturës artistike ka rënë shumë. Këtë vërteton dalja e librave nëpër trotuaret e kryeqytetit afër bllokut tek rr.Myslym Shyri, apo diku më larg, por një gjë të trishton kur sheh emrat e disa autorëve të mëdhenj dhe emra të autorëve të rinj e të vjetër që sikur luajnë rolin e lypsave për të fituar diçka nga shitja e tyre në rrugë, ndërsa lypsat e vërtetë nuk kërkojnë libra por bukë për të ngrënë apo për të tregëtuar diçka tjetër aspak të ndershme. Lypsa dhe Libra, dy të kundërta që përplasen në trotuaret e rrugëve të Tiranës: dikush për tu shitur kulturën popullit e dikush për të `blerë` lëmoshën e popullit. Vërehen disa paradokse të çuditëshme dhe në disa raste vërehet që mediat dhe tv private madje dhe ato të RTSH, nuk i kanë qejf promovimet e librave të autorëve shqiptarë qofshin ata të talentuar apo dhe jo të talentuar, megjithse kriteri i talentit letrar në Shqipëri nuk është vetë talenti, por politikani, njeriu i medias dhe i tv, që promovon sipas qejfit dhe në interes të njërit apo tjetrit vetwm pwr pwrfitim matwrial apo dhe privat. Kjo gjë vërehet edhe tek disa shtëpi botuese të cilat preferojnë librat e autorëve të huaj se sa ata shqiptarë me pretekstin se janë autorë mediokër dhe u venw tarifa tw larta vetwm pwr ti hequr qafe. Në fakt një pjesë e mirë e autorëve shqiptarë me shumë vështirësi gjejnë fonde për të botuar librat e tyre sepse i paguajnë botimet me rrogën e pakët mujore që kanë, ndërsa përsa i prket sponsorizimeve autorët shqiptarë të letërsisë marrin shumë pak sponsorizime ose aspak, sepse shumica e sponsorëve paguajnë ….balerinat, këngtaret, spektakle, erotizmin e seksin. Ndoshta kanë të drejtë se përfitimet personale të moderatorëve tv , mund të jenë edhe materiale por edhe private. Interesant është fakti se në Panair dje, përshëndetën disa politikanë, por dhe plot deputetë që vijnë për tu dukur më tepër. Ky lloj njerëzish që nuk lexojnë drejton letërsinë, njëlloj si dikur kur kishte ndeshje ndërkombëtare, biletat i marrnin ata që nuk ishin tifozë. Është për të ardhur keq që dy TV kombëtare private si Top Channel, dhe njëra nga RTSH, madje dhe Shtpia e Librit qw ndjek tw favorizuairt nga politka dhe biznesi se sa talentin, që promovon librat, i kanë bërë emisionet e tyre promovuese - shumë klienteliste, aq sa mesa duket për të promovuar një libër ose duhet ti thuash pronarit, ose duhet të paguash një shumë të madhe parash, duke harruar se letërsia shqipe duhet të ketë prioritet krahas librave të përkthyer. Me pak fjalë klientelizmi vulgar për të promovuar miq të politikës dhe klientë të pasur por jo më të mirë se letrarët shqiptarë të tjerë që përpiqen të promovojnë librat e tyre nëpërmjet fb, instagramit, dhe tiktokut, nuk preferohen në tv e mediat shqiptare. Më mirë dalin në TV e Media të shkruar disa ish-a, apo bij e miq, apo servilë të isha-ve me poste të dikurshmë në PPSH, se sa autorë të rinj, të talentuar apo jo (kriteret se kush është talent letrar, varet se si vendosen kriteret). Neveritja ndaj letrarit shqiptar që shkruan tregime, romane, vepra në shqip është e dukshme në këto TV dhe Media, aq sat ë duket sikur Shqipëria nuk egziston, dhe përulja dhe servilizmi ndaj të huajve mbetet një mani e këtyre TV -ve dhe Media-ve. Vetë industria e Librit ka problem të rënda qoftë për shkak të uljes së interesit për leximin e librave në raport me leximin e lajmeve nga cel dhe tv, Probleme të tjera janë edhe se industria e librit në Shqipëri ka rreth 100 shtëpi botuese, ka rreth 300 shtypshkronja, dhe dalin në treg mesatarisht rreth 1200-1500 libra në treg dhe nga këta 1/3 është letërsi shqipe artistike dhe profesionale. Sidoqoftë fuqia blerëse është e mirë për librat artistikë, dhe e vështirë për librat profesionalë sidomos për tekstet shkollore apo tekstet profesionale për universitetet sipas UNSKO-s. Element tjetër interesant është fakti se letërsia artistike është gjithmonë e pëlqyeshme, sidomos për femrat që mbeten më besniket. Meshkujt janë më shumë të interesuar për letërsinë shumë cilësore, të natyrës historike, por edhe me karakter studimor. Mosha që lexon më shumë është mbi 25 vjeç. Petrit Ymeri spjegon se shiten më shumë libra të huaj…sigurisht nëse nuk promovohen librat e autorëve shqiptarë???!!! Problem tjetër është se libri në Shqipëri ka tvsh më të lartë 20%, ndërsa në Europë e ka 6%. Së treti sipas znj. Dudaj: “Prodhohet shumë e për lumë”, do të ishte shprehja e duhur, dhe shiten pak. Është një raport shumë i lëvizshëm. Së katërti në një shoqëri ku po rriten dhe shtohen të paarsimuarit mirë, siç po ndodh te ne; ku shkolla e mesme dhe e lartë i detyron (jo rekomandon) '''të lexojnë letërsinë e shkrimtarëve që u krehin bishtin pushteteve'''; ku roli i letërsisë në jetë dhe shoqëri është zbehur, shfaqet hapur nevoja për t’i ndenjur pranë kësaj fushe me politika fiskale. Së pesti, përsa i përket e-books, mundet të jetë Europa, tregu që do të udhëheqë. Sipas analizave, në SHBA lexuesit lexojnë mesatarisht 24 e-books në vit kundrejt 15 librave të printuar që lexojnë ata që nuk e preferojnë atë format. Gati gjysma e e-book-eve publikohen në gjuhën angleze. Ato kanë avantazhe kundrejt librit të printuar. Edhe pse në Europë e-book janë subjekt i një niveli më të lartë të taksimit të TVSH-së, Komisioni Europian nxit zhvillimin e tyre. Sa i përket piraterisë, edhe industria e e-books është e përfshirë. Në Rusi, 90% e këtij tregu është i miratuar. Konvertimi i librave fizikë në e-book varet nga natyra e tij (Kaosi me biznesin e librit - Revista Monitor). Së gjashti librat për fëmijë, Letërsia për fëmijë është “kontingjent librash” që më së paku shiten! Fëmija nuk shpërblehet dhe nuk gëzohet me një libër. Fëmijës i blihet një celular dhe me këtë i kërkohet që të jetë sa më i mirë në raport me orarin e pushimit ditor të prindërve. Ray Bradbury thoshte: “Ka krim edhe më të rëndë se djegia e librave! Ky krim është mos leximi i tij”. Së shtati për sa i përket politikanëve, p.sh., në bibliotekën e parlamentit gjerman, çdo deputet tërheq mesatarisht 9-10 libra në vit për t’i lexuar, në Suedi e Norvegji nga 12-14 libra në vit, në itali e Francë 8-9, në Poloni e Hungari 6-7, në Rumani 5 etj? Dy vite më parë, nga Kuvendi i Kosovës “rrodhi” informacioni se brenda vitit 2019 biblioteka e Kuvendit u frekuentua nga dhjetë deputetë, të cilët kryesisht e kanë kërkuar Fjalorin e Gjuhës Shqipe! Nga Maqedonia e Veriut na vjen informacioni se në hapësirën e librave në Kuvend nuk është parë të jetë futur ndonjë deputet shqiptar! Bibliotekën e Kuvendit të Shqipërisë vitin e kaluar e kanë frekuentuar 7 deputetë. Deputetët tanë kanë libra shumë nëpër shtëpi, por ku ta gjejnë kohën për t’i lexuar! Prandaj dhe institucionet tona shtetërore nuk kanë më të voglën brengë në raport me (mos)leximin. Mosleximi, fatkeqësisht, po na bëhet handikap, ndërsa ne po shndërrohemi në “popull me aftësi të kufizuar”!([https://1kliklarg.com/pse-botohen-librat/ Pse botohen librat! | 1KlikLarg.com]- prill viti 2022). Kosova është njëlloj me Shqipërinë përsa i përket problemeve të industrisë së librit. Së fundmi mendoj se ka ardhur koha që tv dhe Mediat në Shqipëri ti kthejnë sytë nga autorët shqiptarë, qofshin ata botues të librave artistike por edhe të librave profesionalë, shkencorë dhe historikë apo mjekësorë , madje për këtë duhen derdhur fonde të veçanta nga Universitetet. Shpresojmë se ky Panair Letrar të jetë pika e kthesës , pra pika e ndryshimit ndaj letërsisë shqip. Populli kërkon dije, kërkon autorë shqiptarë të rinj. Mjaft më me autorët e super promovuar të diktaturës dhe me servilët e tyre që mbushin internetin dhe mediat e shkruara dhe tv-të. Shqipëria ka nevojë për njerëzit e saj dhe jo vettëm të promovojë të huajt, se kështu po dëmtojmë gjuhën shqipe dhe shqiptarët. - [[Përdoruesi:Pirro2021|Pirro2021]] ([[Përdoruesi diskutim:Pirro2021|diskutimet]]) 18 nëntor 2022 11:27 (CET) [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 17:15 (CEST) == Përmbajtja == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], edhe një tjetër rast... - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 maj 2026 13:23 (CEST) :E barta këtu. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 17:19 (CEST) bclhoh78asx9bqjep1rhzh12yqu4q9r Diskutim:Ktheju tokës 1 292189 2981336 2976163 2026-05-17T04:23:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ktheju tokës/Arkivi 1]] 2981336 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ktheju tokës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Eurovision}} 84nxp3lp4bxi9757k454m6114drqdyn Diskutim:Kombëtarja shqiptare e futbollit/Arkivi 1 1 292360 2981309 2909351 2026-05-17T04:17:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kombëtarja shqiptare e futbollit]] 2981309 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Tomori == Hello to you, Does anybody know something about a football-player called '''Tomori'''? He played for the Albanian Nationalteam and he sored on 20.11. 1983 the first goal in the Qualify-Match Germany- Albania (2:1). That was the first goal Albania scored in Germany. It would be very nice, if somebody could help me. ([[de:Schmach von Tirana]]) Many greetings from Germany, -- [[Përdoruesi:Moonwalker74|Moonwalker74]] 24 Shkurt 2010 13:25 (CET) :This is a late response (2 years, :-)). Genc Tomori doesn't have an article in wikipedia yet, but the only news that I can see is [http://lajme.shqiperia.com/lajme/artikull/iden/92104/titulli/Genc-Tomori-trajneri-i-Shqiperise-U-17 that he was coach of Albania's U-17 team in 2008][[Përdoruesi:Sportishqiptar|Sportishqiptar]] 4 nëntor 2011 19:29 (CET) == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 7 lidhje të jashtme te artikulli [[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992895 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për http://www.iht.com/articles/ap/2008/04/29/sports/EU-SPT-SOC-FIFA-Albania.php *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20150501163256/http://asport.info/el-mundo-deportivo-shqiperia-kombetarja-e-munguar-e-boterorit/ te http://asport.info/el-mundo-deportivo-shqiperia-kombetarja-e-munguar-e-boterorit/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20141016142356/http://www.panorama-sport.com/lajme-flash/zbardhet-projekti-ja-si-do-jete-ruzhdi-bizhuta/ te http://www.panorama-sport.com/lajme-flash/zbardhet-projekti-ja-si-do-jete-ruzhdi-bizhuta/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081217085316/http://www.futbollishqiptar.net/ te http://www.futbollishqiptar.net/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20071016182938/http://staff.city.ac.uk/r.j.gerrard/cgi-bin/rdifarch_21.pl?SECONDARY=any&PRIMARY=alb&FROMYEAR=1940&TOYEAR=2001&COMP=0&SUMMARY=on&TABULAR=0&DATAVER=10.0 te http://www.staff.city.ac.uk/r.j.gerrard/cgi-bin/rdifarch_21.pl?SECONDARY=any&PRIMARY=alb&FROMYEAR=1940&TOYEAR=2001&COMP=0&SUMMARY=on&TABULAR=0&DATAVER=10.0 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110811073154/http://albania-sport.com/mat.php?idm=15496 te http://albania-sport.com/mat.php?idm=15496 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100410183903/http://www.albania-sport.com/mat.php?idm=13808 te http://albania-sport.com/mat.php?idm=13808 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 01:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037135 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.balkanweb.com/forumi/index.php?topic=6509.0%3Bwap2 *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141018050823/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/2629-itali-shqiperi-konfirmohet-miqesorja për lidhjen http://fshf.org/index.php/sq/lajme/2629-itali-shqiperi-konfirmohet-miqesorja. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 23 shtator 2019 23:41 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2041264 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141001000734/http://www.panorama-sport.com/kombetarja/miqesore-luksi-itali-shqiperi-18-nentor-ne-firence/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/kombetarja/miqesore-luksi-itali-shqiperi-18-nentor-ne-firence/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130123054423/http://www.fshf.org/kombetarja_a për lidhjen http://www.fshf.org/kombetarja_a. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 shtator 2019 05:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049724 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141016142356/http://www.panorama-sport.com/lajme-flash/zbardhet-projekti-ja-si-do-jete-ruzhdi-bizhuta/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/lajme-flash/zbardhet-projekti-ja-si-do-jete-ruzhdi-bizhuta/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130123054423/http://www.fshf.org/kombetarja_a për lidhjen http://www.fshf.org/kombetarja_a. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081217085316/http://www.futbollishqiptar.net/ për lidhjen http://www.futbollishqiptar.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071016182938/http://staff.city.ac.uk/r.j.gerrard/cgi-bin/rdifarch_21.pl?SECONDARY=any&PRIMARY=alb&FROMYEAR=1940&TOYEAR=2001&COMP=0&SUMMARY=on&TABULAR=0&DATAVER=10.0 për lidhjen http://staff.city.ac.uk/r.j.gerrard/cgi-bin/rdifarch_21.pl?SECONDARY=any&PRIMARY=alb&FROMYEAR=1940&TOYEAR=2001&COMP=0&SUMMARY=on&TABULAR=0&DATAVER=10.0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 18:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2105369 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140714133319/http://www.zemrashqiptare.net/news/id-2781/Giovanni_Armillotta:_Kryeziu,_Lushta,_Bori%C3%A7i_e_Llambi.html për lidhjen http://www.zemrashqiptare.net/news/id-2781/Giovanni_Armillotta:_Kryeziu,_Lushta,_Bori%C3%A7i_e_Llambi.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140526000601/http://sport.albeu.com/kombetarja/uefa-djeg-edhe-ruzhdi-bizhuten-e-niko-dovanen/132437/ për lidhjen http://sport.albeu.com/kombetarja/uefa-djeg-edhe-ruzhdi-bizhuten-e-niko-dovanen/132437/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141016142356/http://www.panorama-sport.com/lajme-flash/zbardhet-projekti-ja-si-do-jete-ruzhdi-bizhuta/ për lidhjen http://www.panorama-sport.com/lajme-flash/zbardhet-projekti-ja-si-do-jete-ruzhdi-bizhuta/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140202102833/http://www.koha.net/?page=1,19,171248 për lidhjen http://www.koha.net/?page=1,19,171248. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130123054423/http://www.fshf.org/kombetarja_a për lidhjen http://www.fshf.org/kombetarja_a. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200330110435/https://kftirana.webs.com/ për lidhjen http://kftirana.webs.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081217085316/http://www.futbollishqiptar.net/ për lidhjen http://www.futbollishqiptar.net/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20071016182938/http://staff.city.ac.uk/r.j.gerrard/cgi-bin/rdifarch_21.pl?SECONDARY=any&PRIMARY=alb&FROMYEAR=1940&TOYEAR=2001&COMP=0&SUMMARY=on&TABULAR=0&DATAVER=10.0 për lidhjen http://staff.city.ac.uk/r.j.gerrard/cgi-bin/rdifarch_21.pl?SECONDARY=any&PRIMARY=alb&FROMYEAR=1940&TOYEAR=2001&COMP=0&SUMMARY=on&TABULAR=0&DATAVER=10.0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2020 08:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2224225 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160413154219/http://www.albdreams.net/flirtuam-me-fitoren-por-bashkekryesojme-me-danimarken/ për lidhjen http://www.albdreams.net/flirtuam-me-fitoren-por-bashkekryesojme-me-danimarken/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2021 19:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2243821 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100604031453/http://www.freewebs.com/albsoccer/ për lidhjen http://www.freewebs.com/albsoccer/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 gusht 2021 23:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2369093 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180524085714/http://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/rank=253/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/rank=253/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180612143505/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/rank=42/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/men/rank=42/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 15:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2489118 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191015203753/https://www.gazeta-shqip.com/2015/10/11/historike-shqiperia-ne-europianin-2016/ për lidhjen https://www.gazeta-shqip.com/2015/10/11/historike-shqiperia-ne-europianin-2016/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 tetor 2022 11:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2609463 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017195557/https://rd.al/2016/10/07/basti-i-fituar-i-jahmir-hykes/?amp për lidhjen https://rd.al/2016/10/07/basti-i-fituar-i-jahmir-hykes/?amp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 nëntor 2023 03:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2618681 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191015201254/http://www.arkivalajmeve.com/Ari-Han-eshte-trajneri-i-ri.3063/ për lidhjen http://www.arkivalajmeve.com/Ari-Han-eshte-trajneri-i-ri.3063/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 nëntor 2023 11:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2623722 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017191046/https://www.arkivalajmeve.com/Shqip235ria-b235n-historin235-shpartallon-Qipron-6-1.292446/ për lidhjen https://www.arkivalajmeve.com/Shqip235ria-b235n-historin235-shpartallon-Qipron-6-1.292446/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 nëntor 2023 14:12 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2626238 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191015201604/http://www.lajme.gen.al/2009-05-20/josip-kuze-kroati-i-ri-qe-do-drejtoje-kombetaren.html për lidhjen http://www.lajme.gen.al/2009-05-20/josip-kuze-kroati-i-ri-qe-do-drejtoje-kombetaren.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 dhjetor 2023 23:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2656289 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017191045/https://archive.koha.net/?id=8&l=62156 për lidhjen https://archive.koha.net/?id=8&l=62156. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 prill 2024 17:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2676175 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201023060822/https://sot.com.al/sport/11-vite-nga-vdekja-e-gramoz-palushit-i-riu-shqiptar-q%C3%AB-u-vra-barbarisht-n%C3%AB-rrug%C3%ABt-e-greqis%C3%AB për lidhjen https://sot.com.al/sport/11-vite-nga-vdekja-e-gramoz-palushit-i-riu-shqiptar-q%C3%AB-u-vra-barbarisht-n%C3%AB-rrug%C3%ABt-e-greqis%C3%AB. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 korrik 2024 22:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819744 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://pamfleti.net/rivaliteti-greqi-shqiperi-ekziston-prej-kohesh-berat-gjimshiti-flet-para-ndeshjes-me-olimpiakosin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2025 02:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2865859 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017191045/https://pamfleti.net/rivaliteti-greqi-shqiperi-ekziston-prej-kohesh-berat-gjimshiti-flet-para-ndeshjes-me-olimpiakosin/ për lidhjen https://pamfleti.net/rivaliteti-greqi-shqiperi-ekziston-prej-kohesh-berat-gjimshiti-flet-para-ndeshjes-me-olimpiakosin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 tetor 2025 15:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2877618 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017191044/https://newsbomb.net/12-0-humbja-me-e-madhe-e-kuq-e-zinjve-ne-histori-viti-2002-i-tmerrshem-per-kombetaren/ për lidhjen https://newsbomb.net/12-0-humbja-me-e-madhe-e-kuq-e-zinjve-ne-histori-viti-2002-i-tmerrshem-per-kombetaren/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 dhjetor 2025 17:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2905880 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231017191045/https://www.albasoul.com/vjeter/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1642 për lidhjen https://www.albasoul.com/vjeter/modules.php?op=modload&name=News&file=article&sid=1642. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 shkurt 2026 23:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kombëtarja shqiptare e futbollit]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976123 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190214075003/https://sot.com.al/dossier/ballkaniada-1946-kur-shqip%C3%ABria-u-shpall-kampione-e-ballkanit për lidhjen https://sot.com.al/dossier/ballkaniada-1946-kur-shqip%C3%ABria-u-shpall-kampione-e-ballkanit. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 10:47 (CEST) jj9su5way6b6awe3p3w9e7ocf8miwvw Diskutim:Linda Maria Baros/Arkivi 1 1 293486 2981321 2276752 2026-05-17T04:20:10Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Linda Maria Baros]] 2981321 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Linda Maria Baros]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993568 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110725191202/http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431 te http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100626020845/http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm te http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20101022021502/http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4 te http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080705101402/http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm te http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 02:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2049788 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110725191202/http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431 për lidhjen http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100626020845/http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm për lidhjen http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101022021502/http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4 për lidhjen http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080705101402/http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm për lidhjen http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 18:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2081974 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110725191202/http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431 për lidhjen http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100626020845/http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm për lidhjen http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101022021502/http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4 për lidhjen http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080705101402/http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm për lidhjen http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110727181238/http://france.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=11587 për lidhjen http://france.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=11587. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 mars 2020 20:19 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177518 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120313143355/http://www.public-republic.com/magazine/2010/11/63287.php për lidhjen http://www.public-republic.com/magazine/2010/11/63287.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 03:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2198961 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110107224121/http://revue-texture.fr/spip.php?article281 për lidhjen http://revue-texture.fr/spip.php?article281. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 mars 2021 03:37 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263714 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110725191202/http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431 për lidhjen http://www.combats-magazine.org/spip.php?article431. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100626020845/http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm për lidhjen http://www.cheyne-editeur.com/hors_collection/cheyne30ans.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101022021502/http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4 për lidhjen http://www.editions-seghers.tm.fr/extrait.asp?code=978-2-232-12305-4. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080705101402/http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm për lidhjen http://www.cheyne-editeur.com/vocation/baros.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110727181238/http://france.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=11587 për lidhjen http://france.poetryinternationalweb.org/piw_cms/cms/cms_module/index.php?obj_id=11587. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 22:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linda Maria Baros]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976312 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110819193824/http://www.primavarapoetilor.ro/newsletter2009.html për lidhjen http://www.primavarapoetilor.ro/newsletter2009.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 16:34 (CEST) snm38bggkq9464amzf05m1hu6naxphz Biblioteka “Musine Kokalari” 0 294420 2981374 2523469 2026-05-17T06:22:39Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981374 wikitext text/x-wiki '''Biblioteka “Musine Kokalari”''' ndodhet në Tiranë dhe është ndër të parat ambjente të rikonstruktuara dhe ndodhet përgjatë unazës, në afërsi të shkollës Vasil Shanto. E rihapur në fillim të vitit 2018, ajo ka ekzistuar si bibliotekë që në vitin 1968. Në të mund të gjesh të gjitha zhanret si roman, novelë, tregime e poezi, nga letërsia shqipe dhe e huaj. <ref>{{Cite web |url=https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-musine-kokalari-mrekullia-midis-tiranes-foto/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=22 tetor 2020 |archive-date=26 tetor 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201026071417/https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-musine-kokalari-mrekullia-midis-tiranes-foto/ |url-status=dead }}</ref> <ref>https://www.intoalbania.com/sq/rizgjimi-i-bibliotekave-te-lagjes-tradita-qe-po-kthen-lexuesin-tek-libri/{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Burimet == [[Kategoria:Biblioteka]] [[Kategoria:Biblioteka në Shqipëri]] [[Kategoria:Kultura kombëtare shqiptare]] [[Kategoria:Tiranë]] ed2v6q7wx9epfxi06df74r2ivkp1knl Zdravko Krivokapiq 0 295864 2981226 2977956 2026-05-16T20:27:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981226 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Zdravko Krivokapiq | native_name = Здравко Кривокапић | image = Zdravko Krivokapić (cropped).jpg | caption = Krivokapiqi më 2021 | office = [[Kryeministri i Malit të Zi|Kryeministër i Malit të Zi]] | term_start = 4 dhjetor 2020 | term_end = 28 prill 2022 | president = [[Milo Gjukanoviqi]] | predecessor = [[Dushko Markoviq]] | successor = [[Dritan Abazoviq]] | birth_date = {{birth date and age|1958|9|2|df=yes}} | birth_place = [[Nikshiq]], [[Republika Socialiste e Malit të Zi|RP e Malit të Zi]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|RSF e Jugosllavisë]] | party = I pavarur | spouse = Jasminka Krivokapiq | children = 5 | alma_mater = [[Universiteti i Malit të Zi]]<br />[[Universiteti i Beogradit]] | profession = Profesor, politikan | signature = Zdravko Krivokapić signature vectorized.svg }} '''Zdravko Krivokapiq''' ([[Gjuha malazeze|malazisht]]: ''Zdravko Krivokapić'', [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Здравко Кривокапић''; lindur më 2 shtator 1958) është profesor universitar dhe ish-politikan malazez, i cili shërbeu si [[Kryeministri i Malit të Zi|kryeministër i Malit të Zi]] nga 4 dhjetori 2020 deri më 28 prill 2022.<ref>{{cite web |title=Zdravko Krivokapić |url=https://www.gov.me/en/article/zdravko-krivokapic-2 |website=Government of Montenegro |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Ai drejtoi qeverinë e parë të Malit të Zi pas vitit 1990 që nuk u formua nga [[Partia Demokratike e Socialistëve të Malit të Zi|Partia Demokratike e Socialistëve]] (DPS).<ref>{{cite web |title=Montenegro Elects First Government Without Djukanovic Party |url=https://balkaninsight.com/2020/12/04/montenegro-elects-first-government-without-djukanovic-party/ |website=Balkan Insight |date=4 dhjetor 2020 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Krivokapiqi u bë figurë e njohur publike gjatë protestave kundër ligjit për lirinë fetare në Mal të Zi në vitet 2019–2020, të mbështetura nga [[Kisha Ortodokse Serbe]]. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2020 ai ishte bartës i listës së koalicionit opozitar ''Për të Ardhmen e Malit të Zi''.<ref>{{cite web |title=Montenegro’s New Government: The End of the Đukanović Era? |url=https://balkaninsight.com/2020/12/04/montenegro-elects-first-government-without-djukanovic-party/ |website=Balkan Insight |date=4 dhjetor 2020 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Krivokapiqi lindi më 2 shtator 1958 në [[Nikshiq]], në atë kohë pjesë e Republikës Popullore të Malit të Zi brenda [[Jugosllavia|Jugosllavisë]]. Ai studioi në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike në [[Universiteti i Malit të Zi|Universitetin e Malit të Zi]], ku u diplomua në vitin 1981.<ref>{{cite web |title=Zdravko Krivokapić |url=https://www.gov.me/en/article/zdravko-krivokapic-2 |website=Government of Montenegro |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Më pas vazhdoi studimet pasuniversitare në [[Universiteti i Beogradit]], ndërsa doktoraturën e përfundoi në vitin 1993 në fushën e inxhinierisë mekanike.<ref>{{cite web |title=Zdravko Krivokapić |url=https://www.gov.me/en/article/zdravko-krivokapic-2 |website=Government of Montenegro |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> == Karriera akademike == Përpara hyrjes në politikë, Krivokapiqi punoi për dekada si profesor në Fakultetin e Inxhinierisë Mekanike të Universitetit të Malit të Zi. Ai u mor me çështje të menaxhimit të cilësisë, standardizimit dhe sistemeve të prodhimit, si dhe mori pjesë në projekte akademike dhe kërkimore në Mal të Zi dhe jashtë tij.<ref>{{cite web |title=Zdravko Krivokapić |url=https://www.gov.me/en/article/zdravko-krivokapic-2 |website=Government of Montenegro |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Ai ka qenë autor dhe bashkautor i punimeve shkencore në fushën e inxhinierisë dhe menaxhimit të cilësisë. == Hyrja në politikë == Krivokapiqi hyri në jetën politike gjatë krizës së shkaktuar nga ligji për lirinë fetare, i cili u miratua në Mal të Zi në fund të vitit 2019 dhe u kundërshtua nga Kisha Ortodokse Serbe dhe nga një pjesë e opozitës.<ref>{{cite web |title=Montenegro religion law sparks protests |url=https://www.reuters.com/article/world/montenegro-religion-law-sparks-protests-idUSKBN1YV1CT/ |website=Reuters |date=27 dhjetor 2019 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Në vitin 2020 ai u bë një nga figurat kryesore të koalicionit ''Për të Ardhmen e Malit të Zi'', i cili përfshinte parti dhe lëvizje opozitare me orientime të ndryshme, por të bashkuara kundër qeverisjes shumëvjeçare të DPS-së.<ref>{{cite web |title=Montenegro Opposition Wins Narrow Parliamentary Majority |url=https://balkaninsight.com/2020/08/31/montenegro-opposition-wins-narrow-parliamentary-majority/ |website=Balkan Insight |date=31 gusht 2020 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> == Kryeministër i Malit të Zi == Më 4 dhjetor 2020, Krivokapiqi u zgjodh kryeministër i Malit të Zi. Qeveria e tij u paraqit si qeveri eksperte dhe teknokrate, ndërsa përbërja e saj synonte të shmangte përfaqësimin e drejtpërdrejtë partiak në kabinet.<ref>{{cite web |title=Montenegro Elects First Government Without Djukanovic Party |url=https://balkaninsight.com/2020/12/04/montenegro-elects-first-government-without-djukanovic-party/ |website=Balkan Insight |date=4 dhjetor 2020 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Gjatë mandatit të tij, qeveria u përball me sfida të shumta politike dhe institucionale, duke përfshirë [[Pandemia e COVID-19 në Mal të Zi|pandeminë COVID-19]], tensionet ndërmjet partive të shumicës parlamentare, çështjet identitare dhe marrëdhëniet me Kishën Ortodokse Serbe. Qeveria e Krivokapiqit mbështeti vazhdimin e integrimit evropian të Malit të Zi dhe ruajtjen e kursit euroatlantik të vendit. Megjithatë, ajo u përball me kritika për mungesë stabiliteti politik dhe për marrëdhëniet e vështira me parlamentin. Në shkurt 2022, parlamenti i Malit të Zi miratoi një mocion mosbesimi kundër qeverisë së tij.<ref>{{cite web |title=Montenegrin government falls after no-confidence vote |url=https://www.reuters.com/world/europe/montenegrin-government-falls-after-no-confidence-vote-2022-02-04/ |website=Reuters |date=4 shkurt 2022 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Krivokapiqi qëndroi në detyrë në mënyrë teknike deri më 28 prill 2022, kur u pasua nga [[Dritan Abazoviq]].<ref>{{cite web |title=Montenegro elects minority government led by Dritan Abazović |url=https://www.euronews.com/2022/04/28/montenegro-elects-minority-government-led-by-dritan-abazovic |website=Euronews |date=28 prill 2022 |access-date=6 maj 2026 |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Rënia e qeverisë == Rënia e qeverisë së Krivokapiqit erdhi pas përplasjeve të vazhdueshme brenda shumicës parlamentare që ishte formuar pas zgjedhjeve të vitit 2020. Pjesë të shumicës e akuzuan qeverinë për mungesë koordinimi politik, ndërsa Krivokapiqi kritikoi partitë që, sipas tij, penguan funksionimin e kabinetit. Mocioni i mosbesimit u mbështet nga një pjesë e opozitës dhe nga lëvizja URA e [[Dritan Abazoviq]]it, e cila më pas udhëhoqi qeverinë e re të pakicës.<ref>{{cite web |title=Montenegrin government falls after no-confidence vote |url=https://www.reuters.com/world/europe/montenegrin-government-falls-after-no-confidence-vote-2022-02-04/ |website=Reuters |date=4 shkurt 2022 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> == Pikëpamjet politike == Krivokapiqi është përshkruar si politikan konservator dhe demokristian, me lidhje të afërta me Kishën Ortodokse Serbe. Ai ka mbështetur [[Anëtarësimi i Malit të Zi në Bashkimin Evropian|integrimin e Malit të Zi në Bashkimin Evropian]], ndërsa në çështjet identitare është konsideruar i afërt me komunitetin serb në Mal të Zi.<ref>{{cite web |title=Why it’s not just religion inflaming tensions between Serbia and Montenegro |url=https://www.euronews.com/my-europe/2021/09/09/why-it-s-not-just-religion-enflaming-tensions-between-serbia-and-montenegro |website=Euronews |date=9 shtator 2021 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Ai ka deklaruar se e sheh Malin e Zi si shtet shumëetnik dhe se mbështet integrimin evropian të vendit, por gjatë mandatit të tij u përball me kritika për ndikimin e çështjeve fetare dhe identitare në politikën shtetërore. == Jeta personale == Krivokapiqi është i martuar me Jasminka Krivokapiq dhe ka pesë fëmijë.<ref>{{cite web |title=Zdravko Krivokapić |url=https://www.gov.me/en/article/zdravko-krivokapic-2 |website=Government of Montenegro |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Ai është besimtar i Kishës Ortodokse Serbe dhe ka qenë aktiv në jetën publike fetare në Mal të Zi. == Shih edhe == * [[Politika në Mal të Zi]] * [[Kryeministri i Malit të Zi]] * [[Dritan Abazoviq]] * [[Milo Gjukanoviqi]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.gov.me/en/article/zdravko-krivokapic-2 Zdravko Krivokapiq në faqen zyrtare të Qeverisë së Malit të Zi] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1958]] [[Kategoria:Kryeministra të Malit të Zi]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Malit të Zi]] bkqvg0kjdkbc6119jdqv87bs5ujdzgy Diskutim:Cfir 1 300805 2981399 2980429 2026-05-17T09:10:28Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981399 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Cfir/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cfir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977646 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ për lidhjen https://www.fhf.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2026 16:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cfir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978808 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ për lidhjen https://www.fhf.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2026 17:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cfir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980391 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ për lidhjen https://www.fhf.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2026 03:45 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cfir]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981398 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210122093318/https://www.fhf.edu.al/ për lidhjen https://www.fhf.edu.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 11:10 (CEST) 5meht5cn73e6xf14c2znfzje31dcdbb Diskutim:Dejzi 1 301151 2981422 2197732 2026-05-17T11:31:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981422 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dejzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2197731 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191117155545/https://gazetablic.com/koleksioni-delphinium-sjell-ndjenjen-mbreterore-foto/ për lidhjen https://gazetablic.com/koleksioni-delphinium-sjell-ndjenjen-mbreterore-foto/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 mars 2021 17:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dejzi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981421 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191111004110/https://www.kultplus.com/arti-pamor/dizajnerja-kosovare-shkelqen-ne-javen-e-modes-ne-harbin-te-kines-video/ për lidhjen https://www.kultplus.com/arti-pamor/dizajnerja-kosovare-shkelqen-ne-javen-e-modes-ne-harbin-te-kines-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 13:31 (CEST) 6bchn3vzbm8ikbvj54imeol15d91p12 Diskutim:Marie-Louise Coleiro Preca 1 302360 2981338 2976442 2026-05-17T04:24:28Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Marie-Louise Coleiro Preca/Arkivi 1]] 2981338 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Marie-Louise Coleiro Preca/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} faejmmo3cfucp6pu65zwaw4uwzn68dj Diskutim:Beteja e Koshares/Arkivi 1 1 302793 2981325 2875245 2026-05-17T04:21:21Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Beteja e Koshares]] 2981325 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Kërkesë për rishqyrtim të artikullit == Si pjesëmarrës i Betejës së Kosharës, së pari, më lejoni t'ju falënderoj për angazhimin tuaj për futjen e informacioneve lidhur me Betejën e Kosharës në Wikipedia. Megjithatë, me qëllim që këto informacione të jenë të sakëta, më duhet t'ua tërheq vëmendjen në disa çështje: Artikulli ka nevojë për rishikim të tërësishëm, në mënyrë që të pasqyrojë drejtë dhe mirë zhvillimin e kësaj beteje të lavdishme të UÇK-së. Më poshtë, po u sjell disa elemente që duhet të ndryshohen në pjesën hyrëse dhe në kapitullin e parë 1. Ky artikull fillon me tekstin Beteja e Koshares u zhvillua më 9 Prill të vitit 1999 '''në kuadër të Operacionit Shigjeta''' Beteja e Kosharës është operacion i mëvetshëm i njësive të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës dhe nuk është pjesë e Operacionit Shigjeta. Për këtë, mund t'ju gjejmë deklarata të shumëta nga akterët e kësaj Beteje. Beteja e Kosharës ka FILLUAR më 09 prill, kurse ka zgjatur deri në përfundim të luftës dhe largimit të forcave të okupatorit. Kjo është e qartë edhe në vijim të tekstit, prandaj, mjafton vetëm të ndryshojnë fjalët “u zhvillua” në “filloi” 2. Betejën e Kosharës NUK E KA FILLUAR Brigada 138. sepse një njësi e tillë nuk ka ekzistuar deri më 11. Maj 1999. Betejën e ka filluar Grupi Operativ 3 (GO-3) i përbërë nga bërthama e Brigadës 131. Brigadës 134. dhe Batalionit Diverzanto-Vëzhgues. Një muaj pas rënies së Agim Ramadanit, GO-3 shndërrohet në Brigada 138. “Agim Ramadani”. 3. Më 09. Prill, në regjionin e Kosharës kanë qenë vetëm ushtarët e stacionuar në karakoll dhe pozicionet përreth karakollit (duke përfshirë Rrasën e Kosharës). Njësitë e tjera (siç thuhet në tekst më poshtë), duke përfshirë edhe Brigadën 549. të motorizuar, janë angazhuar pas datës 10. Prill Duke pasur parasysh vullnetin e juaj të mirë, shpresoj që këto elemente do të përmirësohen shumë shpejtë dhe se, së bashku me akterët e kësaj Beteje, do të arrihet pasurimi i këtij artikulli me të dhëna të sakëta dhe përvoja të dorës së parë (marrë nga intervistat, artikujt, filmat dokumentarë, etj.) -- {{unsigned|Përdoruesi:Ajusufi}} == Flamujt në stampë == @[[Përdoruesi:Adhurim Jakupi|Adhurim Jakupi]], përshëndetje Adhurim, në të gjitha versionet e Wikipedias përdoren flamujt për të prezantuar palët ndërluftuese, prandaj dhe ne bëjmë njëjtë, kurse emblema përdoret në uniforma të ushtarakëve. Shih [https://en.wikipedia.org/wiki/Korean_War stampën 1], [https://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II stampën 2], [https://en.wikipedia.org/wiki/Bosnian_War stampën 3]. Pra i njëjti parim vlen edhe në të gjithë artikujt e tjerë ushtarakë ose biografikë ku përdoren emblemat në stampa, ato mund ti zëvendësosh me flamuj, kurse në raste kur mungon flamur edhe mund të përdoret emblema si alternativë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 maj 2026 00:02 (CEST) d7wthl0c4fdh8fym217vpids8fxjlzn Diskutim:Muhammed bin Najef/Arkivi 1 1 305414 2981323 2529378 2026-05-17T04:20:33Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Muhammed bin Najef]] 2981323 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Muhammed bin Najef]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1994485 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20100822152516/http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2010081681128 te http://www.saudigazette.com.sa/index.cfm?method=home.regcon&contentID=2010081681128 *U rregullua formatimi/përdorimi për http://in.reuters.com/article/worldNews/idINIndia-42157320090902 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 04:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Muhammed bin Najef]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1999520 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161222001022/http://english.al-akhbar.com/node/23393 për lidhjen http://english.al-akhbar.com/node/23393. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 13 shtator 2019 08:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Muhammed bin Najef]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171418 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110616222323/http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx për lidhjen http://www.saudiembassy.net/about/Biographies-of-Ministers.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 05:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Muhammed bin Najef]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2224298 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130114122833/http://www.reuters.com/article/2013/01/14/us-saudi-appointment-idUSBRE90D0FQ20130114 për lidhjen http://www.reuters.com/article/2013/01/14/us-saudi-appointment-idUSBRE90D0FQ20130114. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 maj 2021 02:35 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Muhammed bin Najef]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2240868 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200108092730/https://uk.reuters.com/article/saudi-succession-mohammed-nayef/new-saudi-deputy-crown-prince-marks-generational-shift-idUKL5N0B67FG20150123 për lidhjen http://uk.reuters.com/article/2015/01/23/saudi-succession-mohammed-naif-idUKL5N0B67FG20150123. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2021 23:28 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Muhammed bin Najef]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2487556 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150123140726/http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2015/Jan-23/285086-saudi-king-salman-appoints-interior-minister-mohammed-bin-nayef-as-deputy-crown-prince-state.ashx për lidhjen http://www.dailystar.com.lb/News/Lebanon-News/2015/Jan-23/285086-saudi-king-salman-appoints-interior-minister-mohammed-bin-nayef-as-deputy-crown-prince-state.ashx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120614053719/http://www.biu.ac.il/SOC/besa/docs/perspectives153.pdf për lidhjen http://www.biu.ac.il/SOC/besa/docs/perspectives153.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 tetor 2022 13:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Muhammed bin Najef]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976612 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130629111828/http://www.datarabia.com/royals/famtree.do?id=176787 për lidhjen http://www.datarabia.com/royals/famtree.do?id=176787. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 05:15 (CEST) mxvlmgl5osr4qyyd1xwant17al9plnh Diskutim:Magneti/Arkivi 1 1 310573 2981311 2553515 2026-05-17T04:17:34Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Magneti]] 2981311 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Magneti]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1993902 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080312192829/http://www.magnetsales.com/Design/FAQs_frames/FAQs_3.htm te http://www.magnetsales.com/Design/FAQs_frames/FAQs_3.htm Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 03:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Magneti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2145910 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen http://www.magneticmicrosphere.com/resources/Units_for_Magnetic_Properties.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2020 05:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Magneti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171106 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100709205321/http://geophysics.ou.edu/solid_earth/notes/mag_basic/mag_basic.html për lidhjen http://geophysics.ou.edu/solid_earth/notes/mag_basic/mag_basic.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 02:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Magneti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372792 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130316010601/http://science.discovery.com/tv-shows/how-its-made/videos/how-its-made-mini-episodes-magnets.htm për lidhjen http://science.discovery.com/tv-shows/how-its-made/videos/how-its-made-mini-episodes-magnets.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2021 05:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Magneti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120403021037/http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/cathoderaytube/index.html për lidhjen http://www.magnet.fsu.edu/education/tutorials/java/cathoderaytube/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 02:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Magneti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2550265 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130407142130/http://www.exploratorium.edu/snacks/iconmagnetism.html për lidhjen http://www.exploratorium.edu/snacks/iconmagnetism.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2023 21:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Magneti]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976427 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20051207122211/http://www.spacedaily.com/news/nanotech-05zm.html për lidhjen http://www.spacedaily.com/news/nanotech-05zm.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 22:01 (CEST) 4bndlsuomdzpry5jsma2s76zomx2hrt Diskutim:Apple Inc. 1 310887 2981299 2376479 2026-05-17T01:31:53Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981299 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Apple Inc.]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2376478 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes http://arquivo.pt/wayback/20160517184225/http://ccbn.10kwizard.com/cgi/convert/pdf/APPLEINC8K.pdf?pdf=1&repo=tenk&ipage=4589126&num=-2&pdf=1&xml=1&cik=320193&odef=8&rid=12&quest=1&dn=2&dn=3 për lidhjen http://ccbn.10kwizard.com/cgi/convert/pdf/APPLEINC8K.pdf?pdf=1&repo=tenk&ipage=4589126&num=-2&pdf=1&xml=1&cik=320193&odef=8&rid=12&quest=1&dn=2&dn=3. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 dhjetor 2021 14:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Apple Inc.]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981298 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070127044959/http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/index.htm për lidhjen http://money.cnn.com/2007/01/09/technology/apple_jobs/index.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 03:31 (CEST) c814c9fak5mjqehko5y860y5ilfk6tp Deni Avdija 0 311947 2981434 2959459 2026-05-17T11:54:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981434 wikitext text/x-wiki {{Infobox basketball biography | name = Deni Avdija | image = Deni Avdija Maccabi (cropped) 2.jpg | image_size = | caption = Avdija me [[Maccabi Tel Aviv B.C.|Maccabi Tel Aviv]] më 2019 | number = 9 | team = Washington Wizards | position = [[Small forward]] | league = [[National Basketball Association|NBA]] | birth_date = 3 janar 2001 (21 vjet) | birth_place = [[Beit Zera]], [[Izrael]] | nationality = Izraelit / Serb | height_ft = 6 | height_in = 9 | weight_lb = 210 | draft_year = 2020 | draft_round = 1 | draft_pick = 9 | draft_team = [[Washington Wizards]] | career_start = 2017 | years1 = 2017–2020 | team1 = [[Maccabi Tel Aviv B.C.|Maccabi Tel Aviv]] | years2 = 2020–prezent | team2 = [[Washington Wizards]] | highlights = * 3× kampion i [[Premier Liga Izraelite e Basketbollit|Ligës Izraelite]] ([[Premier Liga Izraelite e Basketbollit 2017-2018|2018]]–[[Premier Liga Izraelite e Basketbollit 2019–20|2020]]) * [[MVP i Premier Ligës Izraelite të Basketbollit|MVP i Ligës Izraelite]] (2020) * [[Israeli Basketball Premier League Quintet|All-Israeli League First Team]] (2020) * Fitues i [[Kupa e Ligës së Basketbollit Izraelit|Kupës së Ligës Izraelite]] ([[Kupa e Ligës së Basketbollit Izraelit 2017|2017]]) * MVP i [[FIBA Kampionati Botëror nën-20]] ([[2019 FIBA Kampionati Botëror nën-20|2019]]) * [[Momenti Magjik i Sezonit në Euroligë|Momenti Magjik në Euroligë]] ([[Euroliga 2019–20|2020]]) | bbr = avdijde01 | medal_templates = {{MedalSport|[[Basketbolli]] për meshkuj}} {{Medal|Country|[[Kombëtarja izraelite e basketbollit për meshkuj|Izraelin]]}} {{MedalCompetition|[[FIBA Kampionati Evropian nën-20]]}} {{MedalGold| [[2018 FIBA Kampionati Evropian nën-20|Gjermania 2018]] | [[Kombëtarja izraelite nën-20 e basketbollit për meshkuj|Skuadra]]}} {{MedalGold| [[2019 FIBA Kampionati Evropian nën-20|Izraeli 2019]] | [[Kombëtarja izraelite nën-20 e basketbollit për meshkuj|Skuadra]]}} }} '''Deni Avdija''' ([[Gjuha hebraike|hebraisht]]: דני אבדיה, [[Alfabeti cirilik serb|cirilik serb]]: Дени Авдија; lindur më 3 janar 2001) është një [[Basketbolli|basketbollist]] profesionist izraelito-serb i cili luan për [[Washington Wizards]] të [[National Basketball Association]] (NBA). Ai luan pozicionin e [[Small forward|small forward]].<ref>{{cite web|url=https://www.nba.com/player/1630166/deni-avdija|title=Deni Avdija|publisher=[[NBA.com]]|language=en|access-date=22 janar 2021}}</ref> Djali i basketbollistit [[Zufer Avdija]], ai filloi të luajë basketboll në klasën e katërt për klubin e tij të lindjes Bnei Herzeliya, dhe më pas në vitin 2013 për [[Maccabi Tel Aviv B.C.|Maccabi Tel Aviv]]. Ai shkëlqeu si lojtar i ri. Ai debutoi për ekipin e tyre të lartë në vitin 2017, në moshën 16-vjeçare, duke u bërë lojtari më i ri në historinë e klubit. Dy vjet më vonë, ai u bë lojtari më i ri që fitoi ndonjëherë çmimin MVP të Premier Ligës së Basketbollit izraelit, dhe udhëhoqi ekipin e tij në kampionatin e [[Premier Liga e Basketbollit Izraelit|Premier Ligës së Basketbollit izraelit]]. Ai është gjithashtu një anëtar i [[Kombëtarja izraelite e basketbollit për meshkuj|ekipit kombëtar të basketbollit për të lartit izraelit]]. Ai ka fituar dy [[Medalja e artë|medalje të arta]] për Izraelin në nivel të të rinjve, përfshirë në [[FIBA Kampionati Evropian nën-20 2019|Kampionatin Evropian të FIBA ​​nën-20 2019]], ku u emërua MVP i turneut. ==Jeta e hershme dhe karriera rinore== Avdija lindi në [[Kibbutz|kibbutz]] [[Beit Zera]], Izrael, prej nga ishte nëna e tij.<ref name="maccabi">{{cite web|title=Deni Avdija|url=http://www.maccabi.co.il/player.asp?PlayerID=955&cYear=2020&lang=en|publisher=[[Maccabi Tel Aviv B.C.|Maccabi Tel Aviv]]|language=en|access-date=11 prill 2020}}</ref> Babai i tij, [[Zufer Avdija]], luajti për ekipin kombëtar jugosllav para se të transferohej në Izrael dhe të luante për ekipet izraelite.<ref name="sachs">{{cite web|last1=Sachs|first1=Frankie|title=Conversation with Deni Avdija, Maccabi|url=https://www.euroleague.net/news/i/a4w8t8pomc8mgpwm/conversation-with-deni-avdija-maccabi|publisher=[[EuroLeague]]|language=en|access-date=10 prill 2020|date=23 tetor 2019}}</ref> Ai luajti [[Futbolli|futboll]] derisa hyri në klasën e katërt, kur filloi të fokusohej në basketboll. Në vitin 2013, ai u bashkua me radhët e të rinjve të [[Maccabi Tel Aviv B.C.|Maccabi Tel Aviv]], ku luajti nën drejtimin e trajnerit Shai Omer.<ref name="Bio">{{cite web|title=מניה בצמיחה / דני אבדיה הוא הדבר הבא|url=https://www.ynet.co.il/articles/0,7340,L-5311930,00.html|publisher=[[Ynet]]|access-date=21 korrik 2018|date=18 korrik 2018|language=he}}</ref> Nga viti 2017 deri në vitin 2019, Avdija udhëhoqi Maccabi Tel Aviv në tre kampionate të njëpasnjëshme shtetërore të të rinjve të Izraelit. Në gusht 2018, ai mori pjesë në [[Basketball Without Borders]] Europe në [[Beograd]], ku u emërua MVP i kampit.<ref>{{cite web|last1=Djordjevic|first1=Stefan|title=Deni Avdija named Basketball Without Borders MVP|url=https://www.eurohoops.net/en/nba-news/726859/deni-avdija-named-basketball-without-borders-mvp/|publisher=EuroHoops|date=18 gusht 2018|access-date=18 gusht 2018|language=en}}</ref> Avdija fillimisht konkurroi në nivelin e të rinjve për [[Bnei Herzliya]], dhe në janar 2019, Avdija luajti për ekipin nën-18 të Maccabi Tel Aviv në turneun e gjeneratës së ardhshme të Adidas (ANGT) në Mynih. Ai u zgjodh në skuadrën e të gjitha turneve pasi kryesoi ngjarjen me 24.3 pikë, 6 asistime dhe 3.8 vjedhje për lojë dhe një vlerësim të indeksit të performancës (PIR) prej 31.5. Avdija gjithashtu u rendit i dyti në mesin e të gjithë lojtarëve me 11 kërcime për lojë, ndërsa ndihmoi ekipin e tij të përfundonte në vendin e dytë.<ref name="hein">{{cite web|last1=Hein|first1=David|title=Maccabi's Avdija is just #LivingTheDream|url=https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream|publisher=[[Euroleague Basketball Next Generation Tournament]]|access-date=10 prill 2020|date=28 janar 2019|language=en|archive-date=10 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200410223841/https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream|url-status=dead}}</ref> Në shkurt 2019, në NBA All-Star Weekend në [[Charlotte, North Carolina]], Avdija u emërua MVP i Basketball Without Borders Global Camp.<ref>{{cite web|last1=Gay|first1=Carlan|title=Deni Avdija, Aaliyah Mckenzie Edwards take home MVP at Basketball Without Borders Global 2019|url=https://ca.nba.com/news/deni-avdija-aaliyah-mckenzie-edwards-mvp-at-bwb-gloabl-2019-recap/oxb4bvwlgnx01o3xb5eakhvtm|website=[[NBA.com]]|access-date=18 shkurt 2019|date=18 shkurt 2019|language=en}}</ref> Në maj, ai iu bashkua ekipit U18 të Maccabi Tel Aviv për finalet e ANGT. Ai mblodhi nderimet e ekipit në të gjitha turnetë pasi kryesoi eventin me 24.7 pikë dhe 12 kërcime për lojë me një PIR prej 29.7, ndërsa u rendit i dyti me 6.7 asistime për lojë. ==Karriera profesionale== ===Maccabi Tel Aviv 2017-2020=== Më 5 nëntor 2017, Avdija filloi karrierën e tij profesionale me [[Maccabi Tel Aviv B.C.|Maccabi Tel Aviv]], duke nënshkruar një kontratë gjashtëvjeçare me klubin.<ref>{{Cite web|last1=Carchia|first1=Emiliano|title=Maccabi Tel Aviv signs prospect Deni Avdija to a six-year contract|url=http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html|publisher=Sportando|access-date=21 korrik 2018|date=5 nëntor 2017|language=en|archive-date=20 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200820105710/http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html|url-status=dead}}</ref> Më 19 nëntor, ai bëri debutimin e tij profesional në Premier Ligën izraelite 2017–18, duke luajtur tre minuta kundër [[Ironi Nes Ziona B.C.|Ironi Nes Ziona]]. Në moshën 16 vjeç e 320 ditë, ai u bë lojtari më i ri që ka luajtur ndonjëherë për ekipin e lartë të klubit të tij. Avdija bëri debutimin e tij në [[EuroLiga|EuroLigë]] më 22 nëntor 2018, në moshën 17-vjeçare, në një humbje 74–70 ndaj [[Fenerbahçe S.K. (basketboll)|Fenerbahçes]]. Ai shënoi dy pikë në tre minuta lojë.<ref>{{Cite web|url=https://www.euroleague.net/main/results/showgame?gamecode=67&seasoncode=E2018#!boxscore|title=Maccabi FOX Tel Aviv vs. Fenerbahce BEKO Istanbul – Game|publisher=[[EuroLeague]]|access-date=12 shkurt 2020|date=22 nëntor 2018|language=en}}</ref> [[Skeda:Deni Avdija vs Milano (cropped).jpg|parapamje|majtas|Avdija (majtas) tenton të shënoj tre pikë ndaj [[Vladimir Micov]] të [[Olimpia Milano]] në nëntor 2019.]] Më 24 tetor 2019, në moshën 18-vjeçare, Avdija bëri fillimin e tij të parë në EuroLigë, duke shënuar gjashtë pikë dhe tre kërcime në 16 minuta në fitoren 76–63 ndaj [[Valencia Basket|Valencia]].<ref>{{Cite web|url=https://www.euroleague.net/main/results/showgame?gamecode=67&seasoncode=E2018#!boxscore|title=Maccabi FOX Tel Aviv vs. Valencia Basket – Game|publisher=[[EuroLeague]]|access-date=26 tetor 2019|date=24 tetor 2019|language=en}}</ref> Më 11 janar 2020, Avdija shënoi më së shumti 22 pikë në atë kohë në karrierë, duke gjuajtur 9 nga 15 nga fusha, me pesë asistime në fitoren 94–83 ndaj [[Hapoel Holon B.C.|Hapoel Holon]].<ref>{{Cite web|title=Winner League, Game 15: U-NET Holon Vs M. Tel-Aviv|url=http://basket.co.il/game-zone.asp?GameId=24109&lang=en|publisher=[[Premier Liga e Basketbollit të Izraelit|Premier Liga izraelite]]|access-date=11 janar 2020|date=11 janar 2020|language=en}}</ref> Më 31 janar, Avdija u emërua lojtari i muajit izraelit në Premier Ligën izraelite të Basketbollit pasi kishte mesatarisht 14.5 pikë, 5.3 kërcime dhe 2.5 asistime për lojë, me 18.3 PIR, në katër ndeshje të luajtura atë muaj.<ref>{{cite news|title=שחקן החודש הישראלי: דני אבדיה|url=http://basket.co.il/news.asp?id=23112|publisher=[[Israeli Basketball Premier League|Israeli Premier League]]|date=31 janar 2020|access-date=31 janar 2020|language=he}}</ref> Më 1 shkurt, Avdija krijoi një rekorde të re në karrierë prej 26 pikësh, duke gjuajtur 9 nga 12 nga fusha dhe rrëmbeu gjashtë kërcime në një humbje 86–81 ndaj [[Hapoel Eilat B.C.|Hapoel Eilat]].<ref>{{cite news|title=Winner League, Game 18: Hapoel Yossi Avrahami Eilat Vs M. Tel-Aviv|url=http://basket.co.il/game-zone.asp?GameId=24125&lang=en|publisher=[[Premier Liga e Basketbollit të Izraelit|Premier Liga izraelite]]|date=1 shkurt 2020|access-date=1 shkurt 2020|language=en}}</ref> Gjashtë ditë më vonë, ai shënoi 13 pikë, duke përfshirë tetë në çerekun e dytë, në një fitore 78–77 ndaj Fenerbahçes.<ref>{{cite web|title=Hunter lifts Maccabi at finish over Fenerbahce|url=https://www.euroleague.net/main/results/showgame?gamecode=213&seasoncode=E2019#!report|publisher=[[EuroLiga]]|access-date=19 korrik 2020|date=7 shkurt 2020|language=en}}</ref> Më 16 prill, Avdija u deklarua për [[2020 NBA draft]].<ref name="draft">{{cite web|last1=Givony|first1=Jonathan|title=Potential top-five pick Deni Avdija seeks entry to 2020 NBA draft|url=https://www.espn.com/nba/story/_/id/29043324/potential-top-five-pick-deni-avdija-seeks-entry-2020-nba-draft|publisher=[[ESPN]]|access-date=17 prill 2020|date=16 prill 2020|language=en}}</ref> Sezoni i Avdijës u pezullua për rreth tre muaj për shkak të [[Pandemia e COVID-19|pandemisë COVID-19]]. Ai u kthye në aksion më 21 qershor, duke regjistruar 23 pikë, shtatë kërcime dhe pesë asistime në 24 minuta në një fitore 114–82 ndaj [[Maccabi Ashdod B.C.|Maccabi Ashdod]].<ref>{{cite web|title=Deni Avdija erupts with 23 points in Israeli League's return|url=https://www.eurohoops.net/en/others/1072537/deni-avdija-erupts-with-23-points-in-israeli-leagues-return/|publisher=EuroHoops|access-date=21 qershor 2020|date=21 qershor 2020|language=en}}</ref> Më 23 korrik, ai shënoi 22 pikë, duke përfshirë 10 në çerekun e katërt, dhe rrëmbeu 10 kërcime në një fitore 83–68 ndaj [[Hapoel Tel Aviv B.C.|Hapoel Tel Aviv]], duke ndihmuar Maccabi Tel Aviv të përparojë në katër finale të Ligës së Basketbollit Izraelit.<ref>{{cite web|title=Dorsey, Avdija step up and lift shorthanded Maccabi over Hapoel to win the series|url=https://www.eurohoops.net/en/others/1083800/dorsey-avdija-step-up-and-lift-shorthanded-maccabi-over-hapoel-to-win-the-series/|publisher=EuroHoops|access-date=23 korrik 2020|date=23 korrik 2020|language=en}}</ref> Në finalen e 28 korrikut, Avdija regjistroi pesë pikë, shtatë kërcime, katër asistime dhe dy vjedhje për të ndihmuar Maccabi Tel Aviv të mposhtte [[Maccabi Rishon LeZion (basketboll)|Maccabi Rishon LeZion]], 86–81.<ref>{{cite web|last1=Askounis|first1=Johnny|title=Deni Avdija plays last game in Europe, wins championship|url=https://www.eurohoops.net/en/others/1085242/deni-avdija-plays-last-game-in-europe-wins-championship/|publisher=EuroHoops|access-date=28 korrik 2020|date=28 korrik 2020|language=en}}</ref> Ai u bë lojtari më i ri që ka fituar ndonjëherë çmimin MVP të Ligës Izraelite. Avdija u emërua gjithashtu Lojtari i Vitit i Izraelit në Ligën Izraelite dhe ishte një përzgjedhje e ekipit të parë të Ligës Gjithë-Izraelite. Ai e përfundoi sezonin me mesatarisht 12.9 pikë, 6.3 kërcime dhe 2.7 asistime për lojë në Premier Ligën e Basketbollit izraelit. Në Euroligë, Avdija mesatarisht shënonte katër pikë, 2.6 kërcime dhe 1.2 asistime për 14.3 minuta për ndeshje.<ref name="realgm">{{cite web|title=Deni Avdija Player Profile|url=https://basketball.realgm.com/player/Deni-Avdija/Summary/116938|publisher=[[RealGM]]|language=en|access-date=9 gusht 2020}}</ref> ===Washington Wizards (2020-prezent)=== [[Skeda:All-Pro Reels - 51636052177 (cropped).jpg|parapamje|djathtas|Avdija tenton një gjuatje në tetor 2021]] Avdija u zgjodh me zgjedhjen e nëntë të përgjithshme në 2020 NBA draft nga [[Washington Wizards]].<ref>{{cite web|title=Wizards select Deni Avdija No. 9 overall in the 2020 NBA Draft|url=https://www.nba.com/wizards/deni-avdija-pick-no-9-2020-nba-draft|website=nba.com|language=en|access-date=19 nëntor 2020}}</ref><ref>{{cite web|title=NBA Draft 2020: Five things to know about Deni Avdija, drafted 9th overall by the Wizards|url=https://eu.usatoday.com/story/sports/2020/11/18/nba-draft-2020-deni-avdija-washington-wizards-5-facts/6339296002/|website=eu.usatoday.com|language=en|access-date=19 nëntor 2020}}</ref> Ai nënshkroi një kontratë fillestare me Wizards më 1 dhjetor 2020.<ref>{{cite web|title=OFFICIALLY SIGNED!|url=https://twitter.com/WashWizards/status/1333886000695808001|work=Washington Wizards twitter account|date=1 dhjetor 2020|access-date=1 dhjetor 2020|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Wizards' Deni Avdija: Fired up and excited to play in world's best league|url=https://www.jpost.com/israel-news/sports/wizards-deni-avdija-fired-up-and-excited-to-play-in-worlds-best-league-651015|website=jpost.com|language=en|access-date=3 dhjetor 2020}}</ref> Më 9 janar 2021, Avdija regjistroi 20 pikë në karrierën e NBA-së dhe shënoi pesë tre pikë, së bashku me pesë kërcime, pesë asistime dhe dy vjedhje në humbjen 128–124 kundër [[Miami Heat]].<ref>{{Cite web|url=https://www.jpost.com/israel-news/sports/israeli-nba-phenom-deni-avdija-posts-career-high-night-vs-miami-heat-654903|first=Zachary|last=Keyser|work=[[The Jerusalem Post]]|title=Israeli NBA phenom Deni Avdija posts career-high night vs. Miami Heat|language=en|date=10 janar 2021}}</ref> Më 21 prill, Avdija pësoi një frakturë në kyçin e këmbës së djathtë gjatë një fitoreje 118–114 kundër [[Golden State Warriors]].<ref>{{cite web|last1=Owens|first1=Jason|title=Wizards rookie Deni Avdija reportedly suffers broken ankle on gruesome fall|url=https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html|website=sports.yahoo.com|access-date=21 prill 2021|date=21 prill 2021|language=en|archive-date=22 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210422004653/https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Curry finally goes cold, Beal rallies Wizards past Warriors|url=https://www.espn.com/nba/recap?gameId=401307682|website=ESPN.com|access-date=22 prill 2021|date=21 prill 2021|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Kombëtarja rinore=== Edhe pse ai kishte të drejtë të përfaqësonte [[Kombëtarja serbe e basketbollit|Serbinë]] edhe ndërkombëtarisht, për shkak të prejardhjes së babait të tij, Avdija zgjodhi të luante për Izraelin sepse kishte miq atje dhe ishte më i njohur me gjuhën e tij.<ref name="zadar"/> Ai garoi për Izraelin në FIBA Kampionatin Evropian nën-16 2017 në [[Podgoricë]]. Avdija kryesoi turneun me 12.6 kërcime dhe 5.3 asistime për lojë, për të shkuar me 15.3 pikë për lojë.<ref>{{cite news|title=Avdija in the 2017 FIBA Europe Under-16 Championship|url=http://www.fiba.basketball/europe/u16/2017/player/Deni-Avdija|publisher=[[FIBA]]|date=19 gusht 2017|access-date=22 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=2017 FIBA Europe Under-16 Championship Players Statistics|url=http://www.fiba.basketball/europe/u16/2017/playerstats|website=fiba.basketball|language=en|access-date=8 mars 2019}}</ref> [[Skeda:Deni Avdija.jpg|parapamje|majtas|Avdija gjuan gjuajtje të lirë për [[Kombëtarja izraelite nën-18 e basketbollit|Izraelin]] në [[Turneu Albert Schweitzer|Turneun Albert Schweitzer]] në prill 2018.]] Në prill 2018, Avdija shënoi mesatarisht mbi 17 pikë dhe nëntë kërcime për Izraelin në [[Turneu Albert Schweitzer|Turneun Albert Schweitzer]], një ndeshje nën-18 në [[Mannheim]].<ref name="halickman">{{cite web|last1=Halickman|first1=Joshua|title=Latest Israeli hoops protégé Deni Avdija finding his wings|url=https://www.jpost.com/israel-news/latest-israeli-hoops-prot%C3%A9g%C3%A9-deni-avdija-finding-his-wings-562999|website=[[The Jerusalem Post]]|access-date=11 prill 2020|date=20 korrik 2018|language=en}}</ref> Në korrik 2018, ai luajti në Kampionatin Evropian të FIBA ​​nën-20 në [[Chemnitz]], duke e çuar [[Kombëtarja izraelite nën-20 e basketbollit|Izraelin]] drejt një medalje të artë. Avdija shënoi mesatarisht 12.7 pikë, 6.4 kërcime, 1.1 asistime dhe 1.3 vjedhje për lojë, ndërsa fitoi një vend në ekipin e të gjitha turneve me shokun e skuadrës [[Yovel Zoosman]].<ref>{{cite web|url=http://www.fiba.basketball/europe/u20/2018/news/israel-swingman-zoosman-snatches-up-mvp-honors|title=Israel swingman Zoosman snatches up MVP honors|publisher=[[FIBA]]|date=22 korrik 2018|access-date=22 korrik 2018|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Avdija in the 2018 FIBA Europe Under-20 Championship|url=http://www.fiba.basketball/europe/u20/2018/player/Deni-Avdija|publisher=[[FIBA]]|date=22 korrik 2018|access-date=22 korrik 2018|language=en}}</ref> Më vonë atë muaj, Avdija garoi në Kampionatin Evropian të FIBA ​​nën-18 Divizioni B në [[Shkup]]. Duke u shfaqur i lodhur nga turneu i tij i mëparshëm dhe me mungesë qëndrueshmërie, ai shënoi mesatarisht 17.3 pikë, 7.4 kërcime, 3 asistime dhe 1.4 vjedhje për lojë.<ref>{{cite web|title=FIBA U18 Division B – Top Performers|url=http://www.eurohopes.com/news/6263/fiba_u18_division_b_-_top_performers|publisher=Eurohopes|access-date=11 prill 2020|date=10 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Në korrik 2019, Avdija udhëhoqi Izraelin drejt një medalje të dytë të artë radhazi në Kampionatin Evropian të FIBA ​​nën-20 në Tel Aviv. Ai kishte mesatarisht 18.4 pikë, 8.3 kërcime, 5.3 asistime, 2.4 bllokime dhe 2.1 vjedhje për lojë, duke fituar vlerësime MVP dhe ekipi në të gjitha turnetë, si lojtari i dytë më i ri në këtë ngjarje. Avdija shënoi 26 pikë, 11 kërcime dhe 5 vjedhje kundër Francës në gjysmëfinale, përpara se të shënonte 23 pikë, 7 asistime, 5 kërcime dhe 3 bllokime kundër [[Kombëtarja spanjolle nën-20 e basketbollit|Spanjës]] në finale. ===Kombëtarja e lartë=== Më 21 shkurt 2019, Avdija bëri debutimin e tij për kombëtaren e lartë izraelite, në një fitore 81–77 ndaj [[Kombëtarja gjermane e basketbollit për meshkuj|Gjermanisë]], gjatë fazës kualifikuese të 2019 FIBA Kupës së Botës.<ref>{{cite web|title=Israel v Germany boxscore – FIBA Basketball World Cup 2019 European Qualifiers|url=http://www.fiba.basketball/basketballworldcup/2019/european-qualifiers/game/2102/Israel-Germany|date=21 shkurt 2019|publisher=[[FIBA]]|access-date=21 shkurt 2019|language=en}}</ref> Më 24 shkurt 2020, ai regjistroi 21 pikë dhe tetë kërcime në 24 minuta në një fitore 87–63 ndaj [[Kombëtarja rumune e basketbollit për meshkuj|Rumanisë]] gjatë kualifikimeve të EuroBasket 2021.<ref>{{cite web|title=Avdija shines bright as Israel complete perfect first window|url=http://www.fiba.basketball/eurobasket/2021/qualifiers/news/avdija-shines-bright-as-israel-complete-perfect-first-window|publisher=[[FIBA]]|access-date=11 prill 2020|date=24 shkurt 2020|language=en}}</ref> Gjuajtja e tij e gjuajtjes së lirë nuk është aq e fortë sa loja e tij e gjithanshme; në 59 ndeshje për Maccabi, ai mesatarisht 59% nga vija e gjuajtjeve të lira dhe 33% nga zona e 3 pikëve.<ref>{{cite web|last1=Friedmann|first1=Liran|title=Israeli hooper Avdija set to make NBA history in coming draft|url=https://www.ynetnews.com/culture/article/Sk3QywbcP|website=ynetnews.com|access-date=18 nëntor 2020|date=17 nëntor 2020|language=en}}</ref> ==Jeta personale== Babai i tij [[Zufer Avdija]] ka lindur në [[Prishtinë]], [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavi]] (sot në [[Kosovë]]), dhe është shtetas serbo-izraelit i trashëgimisë [[Goranët|gorane]]-[[Myslimanët|myslimane]].<ref name="maccabi"/> Një basketbollist profesionist në Jugosllavi dhe Izrael, Zufer kaloi 11 vjet të karrierës së tij si lojtar me [[KK Crvena zvezda|Crvena zvezda]] dhe ishte kapiten i ekipit në vitet 1980, përpara se të transferohej në Premier Ligën izraelite në vitet 1990 dhe të luante 8 sezone për klubet izraelite [[A.S. Ramat HaSharon|Ramat HaSharon]], [[Maccabi Rishon LeZion (basketball)|Rishon LeZion]], [[Hapoel Tel Aviv B.C.|Hapoel Tel Aviv]], and Elitzur [[Bat Yam]]. Ai gjithashtu përfaqësoi [[Kombëtarja jugosllave e basketbollit për meshkuj|kombëtaren e Jugosllavisë]] ndërkombëtarisht, me të cilën fitoi medaljen e bronztë në [[1982 FIBA Kampionati Botëror|Kampionatin Botëror të FIBA-s]] në vitin 1982. Nëna e Avdijes, Sharon Artzi, një çifute izraelite nga [[Kibbutz]] [[Beit Zera]], është një ish-sportiste dhe basketbolliste.<ref name="maccabi"/><ref name="sachs"/> Avdija ka shtetësi të dyfishtë të Izraelit dhe Serbisë, kjo e fundit sepse babai i tij është shtetas serb.<ref name="zadar">{{cite web|last1=Wawrzyńczuk|first1=Bronisław|title=Zadar Basketball Tournament Interview: Deni Avdija|url=https://eurospects.com/?p=14463|publisher=Eurospects|access-date=11 prill 2020|date=25 shtator 2018|language=en|archive-date=27 korrik 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200727063931/https://eurospects.com/?p=14463|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Maccabi Tel Aviv pens long-term deal with Deni Avdija|url=https://www.eurohoops.net/en/euroleague/547778/maccabi-tel-aviv-pens-long-term-deal-deni-avdija/|publisher=EuroHoops|access-date=11 prill 2020|date=5 nëntor 2017|language=en}}</ref> Kur ai mbushi 18 vjeç, ai mori një shtyrje nga shërbimi i detyrueshëm në [[Forcat e Mbrojtjes të Izraelit]] (IDF) për shkak të karrierës së tij në basketboll. Më 1 prill 2020, ndërsa sezoni i basketbollit ishte pezulluar si pasojë e pandemisë COVID-19, Avdija u thirr në IDF për një shërbim të shkurtër.<ref name="halickman2">{{cite web|last1=Halickman|first1=Joshua|title=Israeli basketball phenom Deni Avdija drafted into IDF|url=https://www.jpost.com/israel-news/israeli-basketball-phenom-deni-avdija-drafted-into-idf-623217|website=[[The Jerusalem Post]]|access-date=11 prill 2020|date=1 prill 2020|language=en}}</ref>== Jeta personale == Babai i tij, Zufer Avdija, ka lindur në Prishtina (atëherë pjesë e Jugosllavia, sot në Kosova). Prishtina historikisht dhe aktualisht ka një shumicë shqiptare, dhe për këtë arsye prejardhja e tij shpesh lidhet me rajonin e Kosovës. Bazuar në faktin se babai i tij, Zufer Avdija, ka lindur në Prishtina, si dhe duke marrë parasysh prejardhjen hebreje të nënës së tij, Deni Avdija përshkruhet me prejardhje nga rajoni i Kosovës Prishtina, Shqiptar dhe izraelite. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Lindje 2001]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Goranë]] [[Kategoria:Izraelitë me prejardhje kosovare]] [[Kategoria:Izraelitë me prejardhje serbe]] [[Kategoria:Basketbollistë izraelitë]] [[Kategoria:Basketbollistë në Maccabi Tel Aviv B.C.]] [[Kategoria:Basketbollistë në Washington Wizards]] [[Kategoria:NBA basketbollistë nga Izraeli]] gxqxeqgiyk1xls5lj507cj7v98lylza Universiteti i Varshavës 0 314135 2981188 2959712 2026-05-16T16:47:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981188 wikitext text/x-wiki [[File:LOGO IKP (cropped).png|thumb|Universiteti i Varshavës]] '''Universiteti i Varshavës''' ({{Lang-pl|Uniwersytet Warszawski}}, {{Lang-la|Universitas Varsoviensis}}), i themeluar në vitin 1816, është [[universiteti]] më i madh<ref name="uw.edu" /> në [[Polonia|Poloni]]. Ai ka një personel prej mbi 6,000 anëtarësh, duke përfshirë mbi 3,100 mësimdhënë [[Akademia|akademikë]]. Ai ofron kurse pasuniversitare për 53,000 studentë (përveç mbi 9,200 kandidatëve [[Studimet pasdiplomike|pasuniversitar]] dhe [[Doktorati|doktoraturës]]). Universiteti ofron rreth 37 fusha të ndryshme studimi, me 18 fakultete dhe mbi 100 specializime në [[shkencat humane]], teknike dhe [[Shkencat natyrore|natyrore]] .<ref name="uw.edu">{{Cite web|last=Redakcja|year=2012|title=About Us|url=http://www.uw.edu.pl/o_uw/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912055843/http://www.uw.edu.pl/o_uw/|archive-date=12 shtator 2012|access-date=9 shtator 2012|website=University of Warsaw (UW) homepage|publisher=Uniwersytet Warszawski, Warsaw|language=pl, en}}</ref> == Historiku == Universiteti i Varshavës u themelua si një Universitet Mbretëror më 19 nëntor 1816, kur Ndarjet e Polonisë ndanë [[Varshava|Varshavën]] nga Universiteti Jagiellonian më i vjetër dhe më me ndikim i Krakovës. [[Aleksandri I]] dha lejen për themelimin e pesë fakulteteve - [[Ligji|drejtësisë]] dhe shkencave politike, [[Mjekësia|mjekësisë]], [[Filozofia|filozofisë]], [[Teologjia|teologjisë]] dhe shkencave humane. Universiteti u zgjerua me shpejtësi, por u mbyll gjatë Kryengritjes së Nëntorit në vitin 1830. Ai u rihap në vitin 1857 si Akademia e Mjekësisë e Varshavës, e cila tani ishte e vendosur në Pallatin Staszic aty pranë me vetëm fakultete mjekësore dhe farmaceutike. Të gjitha kampuset në gjuhën polake u mbyllën në vitin 1869 pas kryengritjes së dështuar të janarit, por universiteti arriti të trajnonte 3000 studentë, shumë prej të cilëve ishin pjesë e rëndësishme e [[Inteligjencia|inteligjencës]] polake; ndërkohë godina kryesore u rihap për stërvitjen e personelit ushtarak. Universiteti u ringjall gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] dhe numri i studentëve arriti në 4500 në vitin 1918. Nga fillimi i viteve 1930, ai u bë institucioni më i madh i arsimit të lartë në vend. Pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] dhe shkatërrimit të Varshavës, universiteti u rihap me sukses në vitin 1945. Sot, Universiteti i Varshavës përbëhet nga 126 ndërtesa dhe komplekse arsimore me mbi 18 fakultete: [[Biologjia|biologji]], [[Kimia|kimi]], [[Gazetaria|gazetari]] dhe shkenca politike, [[Filozofia|filozofi]] dhe [[Sociologjia|sociologji]], [[Fizika|fizikë]], [[Gjeografia|gjeografi]] dhe studime rajonale, [[Gjeologjia|gjeologji]], [[Historia|histori]], [[Gjuhësia|gjuhësi]] dhe [[Filologjia|filologji]] të aplikuar, [[Gjuha polake|gjuhë polake]], [[Pedagogjia|pedagogji]], [[Shkenca ekonomike|ekonomi]], [[Ligji|drejtësi]] dhe [[Administrata publike|administratë publike]], [[Psikologjia|psikologji]], [[Shkencat shoqërore|shkenca sociale të]] aplikuara, menaxhim dhe [[Matematika|matematikë]], [[shkenca kompjuterike]] dhe [[Mekanika|mekanikë]] . Universiteti i Varshavës është një nga universitetet më të mira polake. Ai u rendit nga revista Perspektywy si universiteti më i mirë polak në vitin 2010, 2011, 2014 dhe 2016.<ref>{{Cite web|title=Ranking Uczelni Akademickich – Ranking Szkół Wyższych PERSPEKTYWY 2016|url=http://www.perspektywy.pl/RSW2016/ranking-uczelni-akademickich|access-date=3 qershor 2017|website=www.perspektywy.pl|language=pl|archive-date=5 qershor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170605012259/http://perspektywy.pl/RSW2016/ranking-uczelni-akademickich|url-status=dead}}</ref> Renditjet ndërkombëtare si ARWU dhe University Web Ranking e renditin universitetin si institucionin më të mirë polak të nivelit të lartë. Në listën e 100 universiteteve më të mira evropiane të përpiluar nga University Web Ranking, Universiteti i Varshavës u rendit i 61-ti. ''Renditja e Universiteteve Botërore QS'' e pozicionoi më parë Universitetin e Varshavës si institucionin më të mirë të nivelit më të lartë në mesin e 400 më të mirëve në botë.<ref>{{Cite web|title=Strona główna|url=https://www.uw.edu.pl/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120912055843/http://www.uw.edu.pl/o_uw/|archive-date=12 shtator 2012|website=Uniwersytet Warszawski|lang=pl}}</ref> == Fakultetet == [[Skeda:University_of_Warsaw_Main_Campus,_Warsaw,_Poland,_2019,_03.jpg|parapamje| Kolegjiumi Novum]] {{Div col}} # Artet e lira # Gjuhësia e aplikuar<ref>{{cite web|url=http://www.wls.uw.edu.pl/|title=Strona Wydziału Lingwistyki Stosowanej|website=www.wls.uw.edu.pl|lang=pl}}</ref> # Shkencat e aplikuara sociale dhe risocializimi # Biologjia<ref>{{cite web|url=http://www.biol.uw.edu.pl|title=Strona Wydziału Biologii UW|publisher=Biol.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Kimia<ref>{{cite web|url=http://www.chem.uw.edu.pl/index_en.htm|title=Archived copy|access-date=3 maj 2004|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20040401171108/http://www.chem.uw.edu.pl/index_en.htm|archive-date=1 prill 2004|lang=pl}}</ref> # Shkencat ekonomike<ref>{{cite web|url=http://www.wne.uw.edu.pl|title=Wydział Nauk Ekonomicznych – Uniwersytet Warszawski|publisher=Wne.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Edukimi # Geografia dhe studimet rajonale<ref>{{cite web|url=http://www.wgsr.uw.edu.pl/|title=Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|publisher=Wgsr.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012}}</ref> # Geologjia<ref>{{cite web|url=http://www.geo.uw.edu.pl/|title=Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego|language=pl|publisher=Geo.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012}}</ref> # Historia<ref>{{cite web|url=http://www.wh.uw.edu.pl/|title=Wydział Historyczny UW|publisher=Wh.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Drejtësia dhe administrimi<ref>{{cite web|url=http://en.wpia.uw.edu.pl/|title=Faculty of Law and Administration|publisher=En.wpia.uw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|lang=pl|archive-date=4 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120704171139/http://en.wpia.uw.edu.pl/|url-status=dead}}</ref> # Gazetaria, Informacioni dhe Bibliologjia # Managjmenti<ref>{{cite web|author=Marcin Jędra|url=http://www.wz.uw.edu.pl/|title=Wydział Zarządzania Uniwersytetu Warszawskiego, zarządzanie, studia podyplomowe, studia licencjackie, studia magisterskie|publisher=Wz.uw.edu.pl|date=26 maj 2012|access-date=15 korrik 2012|lang=pl}}</ref> # Matematika, Informatika, dhe Mekanika<ref>{{cite web|url=http://www.mimuw.edu.pl/english/|title=Wydział MIM UW – Strona główna|publisher=Mimuw.edu.pl|access-date=15 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907003300/http://www.mimuw.edu.pl/english/|archive-date=7 shtator 2008|url-status=dead|lang=en, pl}}</ref> # Gjuhët moderne # Studimet orientale<ref>[http://www.orient.uw.edu.pl/ Wydział Orientalistyczny]</ref> # Filozofia dhe Sociologjia<ref>[https://web.archive.org/web/20070730180237/http://weber.is.uw.edu.pl/ang/index.htm Instytut Socjologii Uniwersytet Warszawski], 2005. The ''Internet Archive''.</ref> # Fizika<ref>[http://www.fuw.edu.pl/ Faculty of Physics University of Warsaw]</ref> # Shkencat politike dhe studimet ndërkombëtare<ref>{{cite web|url=http://wnpism.uw.edu.pl|title=Wydział Nauk Politycznych i Studiów Międzynarodowych – Strona główna|publisher=wnpism.uw.edu.pl|access-date=5 shkurt 2017|lang=pl}}</ref> # Studime polake # Psikologjia<ref>[http://www.psychologia.pl/ Psychologia.pl] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220629060807/https://www.psychologia.pl/ |date=29 qershor 2022 }} and [http://www.psychology.pl Psychology.pl]</ref> {{div col end}} === Institucione tjera === == Institutet == * Radio Akademike Kampus 97,1 FM<ref>{{Cite web|title=O Radiu - Radio Kampus 97,1 FM #SAMESZTOSY|url=http://radiokampus.waw.pl/o_radiu/informacje_1.html|lang=pl}}</ref> * Instituti i Shkencave të Informacionit dhe Studimeve të Librit * Instituti i Gjuhës dhe Kulturës Polake "Polonicum" * Bibliotekat e Universitetit të Varshavës == Shih edhe == * [[Polonia]] * [[Polonistika]] * [[Arsimi në Poloni]] * [[Qendra Polake e Arkeologjisë Mesdhetare]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{Official website|http://www.uw.edu.pl/en/}} * [http://www.samorzad.uw.edu.pl/ The WU Students Association] * [http://www.buw.uw.edu.pl/ Website of The University New Library] [[Kategoria:Poloni]] [[Kategoria:Universitete në Poloni]] [[Kategoria:Universiteti i Varshavës]] [[Kategoria:Arsimi në Poloni]] ftad2saw69ehw653qlwvypxe9zgrgnq Alternativa Shqiptare 0 315662 2981290 2978135 2026-05-17T00:34:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 2) #IABot (v2.0.9.5 2981290 wikitext text/x-wiki {{Infobox partia politike | name = Alternativa Shqiptare | logo = Alternativa Shqiptare.png | abbreviation = ASh | leader = [[Nik Gjeloshaj]] | foundation = 2006 | headquarters = [[Tuz]] | ideology = Interesat e pakicës shqiptare<br />Pro-evropianizëm<br />Konservatorizëm | position = [[Politika e qendrës së djathtë|Qendër e djathtë]] | national = [[Forumi Shqiptar]] | colorcode=#000b45|seats2={{Composition bar|12|786|hex=#000b45}}|seats2_title=[[Njësitë administrative të Malit të Zi|Kuvendet komunale]]|seats1={{Composition bar|2|81|hex=#000b45}}|seats1_title=[[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendi]] | country = Mali i Zi }} '''Alternativa Shqiptare''' (malazisht: ''Albanska alternativa'', '''ASh''') është parti politike e shqiptarëve në [[Mali i Zi|Mal të Zi]], me qendër në [[Tuz]]. Partia përfaqëson kryesisht interesat e komunitetit shqiptar në Mal të Zi dhe ka qenë aktive në politikën vendore dhe parlamentare, veçanërisht në zonat e [[Malësia|Malësisë]], [[Tuz]]it, [[Ulqin]]it, [[Plava|Plavës]] dhe [[Gucia|Gucisë]]. Partia drejtohet nga [[Nik Gjeloshaj]], politikan shqiptar nga Mali i Zi, i cili ka mbajtur funksione të rëndësishme në nivel vendor dhe qendror. Alternativa Shqiptare është pjesë e [[Forumi Shqiptar|Forumit Shqiptar]], koalicion politik shqiptar që fitoi përfaqësim parlamentar në zgjedhjet parlamentare të vitit 2023.<ref>{{cite web |title=Albanian Forum "Besa for European Development" submitted its list for Montenegro elections |url=https://www.vijesti.me/news-b/politika/656902/albanian-forum-besa-for-european-development-submitted-its-list-for-montenegro-elections |website=Vijesti |date=16 maj 2023 |access-date=6 maj 2026 |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Historia == Alternativa Shqiptare u krijua si subjekt politik i pakicës shqiptare në Mal të Zi në vitet pas pavarësisë së vendit. Partia u formua me qëllim përfaqësimin e shqiptarëve në institucionet shtetërore dhe vendore, duke u përqendruar në mbrojtjen e të drejtave politike, kulturore, gjuhësore dhe arsimore të komunitetit shqiptar. Qendra kryesore politike e partisë është [[Tuz]]i, zonë me popullsi të konsiderueshme shqiptare në Malësi. Krijimi dhe rritja e Alternativës Shqiptare u lidhën ngushtë me kërkesën për vetëqeverisje më të plotë lokale të shqiptarëve në Tuz dhe Malësi. Në vitet 2009–2016, partia mori pjesë në koalicione shqiptare në zgjedhjet parlamentare, duke bashkëpunuar me subjekte të tjera shqiptare për të siguruar përfaqësim në [[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendin e Malit të Zi]]. Në vitin 2016, Alternativa Shqiptare ishte pjesë e koalicionit parazgjedhor me [[Forca e Re Demokratike|Forcën e Re Demokratike]] dhe [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve|Unionin Demokratik të Shqiptarëve]].<ref>{{cite web |title=Albanske partije zajedno na izborima u Crnoj Gori |url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/113320/albanske-partije-zajedno-na-izborima-u-crnoj-gori |website=Vijesti |date=21 shtator 2016 |access-date=6 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Forumi Shqiptar == Në vitet e fundit, Alternativa Shqiptare ka qenë pjesë e [[Forumi Shqiptar|Forumit Shqiptar]], një koalicion i partive shqiptare në Mal të Zi. Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2023, Forumi Shqiptar, me listën “Besa për Zhvillim Evropian”, u drejtua nga [[Nik Gjeloshaj]] dhe përfshiu Alternativën Shqiptare, [[Lidhja Demokratike Shqiptare|Lidhjen Demokratike Shqiptare]] dhe Unionin Nacional Shqiptar.<ref>{{cite web |title=Albanian Forum "Besa for European Development" submitted its list for Montenegro elections |url=https://www.vijesti.me/news-b/politika/656902/albanian-forum-besa-for-european-development-submitted-its-list-for-montenegro-elections |website=Vijesti |date=16 maj 2023 |access-date=6 maj 2026 |language=en }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në zgjedhjet parlamentare të 11 qershorit 2023, Forumi Shqiptar fitoi 5,767 vota, ose 1.91% të votave, dhe siguroi 2 mandate në Kuvendin e Malit të Zi.<ref>{{cite web |title=Montenegro Parliamentary Elections 2023 |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20230611/ |website=IPU Parline |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> Pas zgjedhjeve, Forumi Shqiptar u bë pjesë e shumicës parlamentare që mbështeti qeverinë e [[Milojko Spajiq]]it. Në marrëveshjen qeverisëse, koalicionit shqiptar iu dhanë poste në ekzekutiv, duke përfshirë përfaqësim në nivel zëvendëskryeministri dhe ministrie.<ref>{{cite web |title=Montenegro finally gets new government and PM |url=https://apnews.com/article/95bd06363ac4609eca396e041099ab3f |website=Associated Press |date=31 tetor 2023 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> == Përfaqësimi vendor == Alternativa Shqiptare ka pasur rol të rëndësishëm në politikën vendore të [[Tuz]]it. Partia ka qenë ndër subjektet kryesore që mbështetën krijimin dhe funksionimin e Tuzit si komunë e plotë, një kërkesë e hershme politike e shqiptarëve të Malësisë. Në nivel vendor, partia është përfaqësuar në kuvendet komunale të zonave me popullsi shqiptare, sidomos në Tuz. Në zgjedhjet lokale në Tuz, Alternativa Shqiptare dhe koalicionet e saj kanë luajtur rol qendror në drejtimin e komunës dhe në përfaqësimin politik të komunitetit shqiptar.<ref>{{cite web |title=Albanian parties in Montenegro form coalition ahead of August elections |url=https://exit.al/en/albanian-parties-in-montenegro-form-coalition-ahead-of-august-elections/ |website=Exit News |date=30 korrik 2020 |access-date=6 maj 2026 |language=en}}</ref> == Ideologjia == Alternativa Shqiptare është parti e qendrës së djathtë me orientim pro-evropian. Programi i saj përqendrohet në mbrojtjen e të drejtave të shqiptarëve në Mal të Zi, decentralizimin, zhvillimin ekonomik të zonave shqiptare dhe përfaqësimin e barabartë të pakicave në institucionet shtetërore. Partia mbështet integrimin evropian të Malit të Zi, marrëdhëniet e mira me [[Shqipëria|Shqipërinë]] dhe [[Kosova|Kosovën]], si dhe bashkëpunimin rajonal në Ballkanin Perëndimor. == Rezultatet zgjedhore == === Zgjedhjet parlamentare === {| class="wikitable" style="text-align:center" ! Zgjedhjet ! Udhëheqësi ! Vota ! % ! Vende ! +/– ! Aleanca ! Qeveria |- | 2006 | [[Vasel Sinishtaj]] | 2.656 | 0,78 | 1 / 81 | — | — | style="background:#FFB6B6;" | Opozitë |- | 2009 | Gjergj Camaj | 2.898 | 0,90 | 1 / 81 | — | AA–DS | style="background:#FFB6B6;" | Opozitë |- | 2012 | rowspan="4" | [[Nik Gjeloshaj]] | 3.824 | 1,05 | 1 / 81 | — | Koalicioni Shqiptar | style="background:#FFB6B6;" | Opozitë |- | 2016 | 3.394 | 0,89 | 0 / 81 | {{decrease}} 1 | Shqiptarët të Vendosur | style="background:#FFB6B6;" | Jashtë parlamentit |- | 2020 | 6.488 | 1,58 | 0 / 81 | — | Lista Shqiptare | style="background:#FFB6B6;" | Jashtë parlamentit |- | 2023 | 5.767 | 1,91 | 1 / 81 | {{increase}} 1 | Forumi Shqiptar | style="background:#90EE90;" | Qeveri |}<ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament September 2006 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20060910/ |website=IPU Parline |date=10 shtator 2006 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament March 2009 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20090329/ |website=IPU Parline |date=29 mars 2009 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament October 2012 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20121014/ |website=IPU Parline |date=14 tetor 2012 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament October 2016 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20161016/ |website=IPU Parline |date=16 tetor 2016 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament August 2020 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20200830/ |website=IPU Parline |date=30 gusht 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Montenegro Parliament June 2023 Election Results |url=https://data.ipu.org/parliament/ME/ME-LC01/election/ME-LC01-E20230611/ |website=IPU Parline |date=11 qershor 2023 |language=en}}</ref> == Shih edhe == * [[Shqiptarët në Mal të Zi]] * [[Forumi Shqiptar]] * [[Lidhja Demokratike Shqiptare]] * [[Forca e Re Demokratike]] * [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] * [[Tuzi]] * [[Partitë shqiptare në Malin e Zi]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Parti politike në Mal të Zi]] [[Kategoria:Parti politike shqiptare të Malit të Zi]] dzddxmoy5z43qcecef2uaf6806eqs5w Diskutim:MREN 1 320045 2981340 2976623 2026-05-17T04:24:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:MREN/Arkivi 1]] 2981340 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:MREN/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} plkradkh0a8skfcghh84dmt27yz3tx5 Diskutim:Universiteti i Varshavës 1 320177 2981189 2824482 2026-05-16T16:47:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981189 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Varshavës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2486646 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120704171139/http://en.wpia.uw.edu.pl/ për lidhjen http://en.wpia.uw.edu.pl/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 tetor 2022 00:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Varshavës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2824481 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220629060807/https://www.psychologia.pl/ për lidhjen http://www.psychologia.pl/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 gusht 2025 07:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Varshavës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981188 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170605012259/http://perspektywy.pl/RSW2016/ranking-uczelni-akademickich për lidhjen http://www.perspektywy.pl/RSW2016/ranking-uczelni-akademickich. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 18:47 (CEST) peefgzfuyt62e97emyl6wbppf74mklf Brian D. Joseph 0 320583 2981386 2960665 2026-05-17T07:44:51Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981386 wikitext text/x-wiki '''Brian D. Joseph''' (shqipto: Brajën D. Xhouzef) ka lindur më 22 nëntor 1951. Ai është [[Gjuhësia|gjuhëtar]] amerikan i specializuar në fushën e [[Gjuhësia historike|gjuhësisë historike]] . Mban titullin Profesor i Shquar i Gjuhësisë në Universitet dhe është profesor i Institutit Kenneth E. Naylor në Universitetin Shtetëror të Ohajos .<ref>{{Cite web|title=Brian D. Joseph|url=https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/|access-date=2019-04-16|website=Ohio State University|archive-date=29 janar 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129045446/https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/|url-status=dead}}</ref> Interesat e tij kërkimore përfshijnë ndryshimin e gjuhës, gjuhësinë [[Gjuha greke|greke]], gjuhësinë ballkanike dhe [[Morfologjia (gjuhësi)|teorinë morfologjike]] . Ai u zgjodh Anëtar i Shoqatës Filozofike Amerikane në vitin 2019. [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] Brian Joseph mori një diplomë të shkallës së parë (bachelor) në gjuhësi nga [[Yale University|Universiteti Yale]], ndërsa masterin dhe [[Doktor i Filozofisë|doktoraturën]] në gjuhësi nga [[Universiteti i Harvardit]]. Gjithë karrierën e tij profesionale ai e ka kaluar në Universitetin Shtetëror të Ohajos.<ref>{{Cite web|title=Brian Daniel Joseph – Curriculum Vitae|url=https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/JosephCV(Nov2018).pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414235208/https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/JosephCV(Nov2018).pdf|archive-date=2019-04-14|access-date=2019-04-16|website=Ohio State University}}</ref> Brian D. Joseph ka qenë Zëvendës-President i Shoqatës Gjuhësore të Amerikës në vitin 2018, ndërsa në vitin 2019 u zgjodh President i saj.<ref>{{Cite web|title=Governance|url=https://www.linguisticsociety.org/about/who-we-are/governance|access-date=2019-04-16|website=Linguistic Society of America|archive-date=16 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190416134918/https://www.linguisticsociety.org/about/who-we-are/governance|url-status=dead}}</ref> Ai ka qenë më parë President i Shoqatës së Amerikës së Veriut për Historinë e Shkencave Gjuhësore dhe aktualisht shërben si bashkëredaktor i ''Journal of Greek Linguistics'' .<ref>[https://brill.com/view/journals/jgl/jgl-overview.xml%7Ctitle= Journal of Greek Linguistics: Overview]{{Lidhje e vdekur}}, retrieved April 14, 2019.]</ref> == Vlerësime == Fellow, Linguistic Society of America (janar 2010) Doktor Nderi (Doctor honoris causa) i Universitetit të Patras, Patra, Greqi (2008) Anëtar i jashtëm i American Association for the Advancement of Science (2007) Doktor Nderi (Doctor honoris causa) i La Trobe University (Bundoora, Australi) (2006) Anëtar i Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave (2004) Çmimi i Themeluesit (Founder’s Award), Akademia Pedadogjike e Ohajos (Ohio Academy of Teaching) (2011) Profesor i Shquar i Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Distinguished University Professorship) (2003) Çmimi për Shërbime të Shquara i Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Distinguished Service Award) (2002) Çmimi i Shkencëtarit të Shquar i Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Distinguished Scholar Award) (2001) Çmimi i Veçantë i Kolegjit të Shkencave Njerëzore (College of Humanities Exemplary Faculty Award) (2000) Çmimi i Pedagogut të Shquar të Shoqatës së të Diplomuarve të Universitetit Shtetëror të Ohajos (OSU Alumni Distinguished Teaching Award) (1995) Anëtar i Akademisë Pedagogjike të Ohajos (Ohio Academy of Teaching) (1995- ) (Drejtor Ekzekutiv në periudhën 1999-2000) Brian D. Joseph është anëtar nderi i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë (2021)<ref>{{Cite web |url=https://www.kultplus.com/libri/u-pranua-akademik-nderi-brian-d-joseph-i-mahnitur-nga-vecorite-e-gjuhes-shqipe/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=23 tetor 2022 |archive-date=23 tetor 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023074730/https://www.kultplus.com/libri/u-pranua-akademik-nderi-brian-d-joseph-i-mahnitur-nga-vecorite-e-gjuhes-shqipe/ |url-status=dead }}</ref>. Ai është shpallur gjithashtu Doktor Nderi (Doctor honoris causa) i Universitetit Aristoteli të Selanikut (2022)<ref>https://www.ertnews.gr/omogeneia/o-epifanis-meletitis-tis-ellinikis-glossas-brian-d-joseph-anagoreytike-epitimos-didaktoras-toy-tmimatos-filologias-apth/</ref>. == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * {{Cite web|title=Curriculum Vitae|url=https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/JosephCV(Nov2018).pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414235208/https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/JosephCV(Nov2018).pdf|archive-date=2019-04-14|access-date=2019-04-14}} * {{Cite web|title=And Thus You Are Everywhere Honored: Studies Dedicated to Brian D. Joseph|url=https://slavica.indiana.edu/bookListings/Multi-topics/And_Thus_You_Are_Everywhere_Honored|access-date=2019-04-14|archive-date=19 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210119192050/https://slavica.indiana.edu/bookListings/Multi-topics/And_Thus_You_Are_Everywhere_Honored|url-status=dead}} * {{Cite web|title=LINGUIST List: Famous Linguists - Brian D. Joseph|url=https://linguistlist.org/studentportal/linguists/joseph.cfm|access-date=2019-04-14|archive-date=14 prill 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190414235213/https://linguistlist.org/studentportal/linguists/joseph.cfm|url-status=dead}} [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1951]] [[Kategoria:Gjuhëtarë nga Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kroacisë]] [[Kategoria:Pjesëmarrës në Seminarin Albanologjik të Prishtinës]] qr2vpangygguja46mlz90ut205e6h0o Diskutim:Brian D. Joseph 1 321157 2981387 2718676 2026-05-17T07:44:52Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981387 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Brian Joseph]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2491867 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://brill.com/view/journals/jgl/jgl-overview.xml%7Ctitle=. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210119192050/https://slavica.indiana.edu/bookListings/Multi-topics/And_Thus_You_Are_Everywhere_Honored për lidhjen https://slavica.indiana.edu/bookListings/Multi-topics/And_Thus_You_Are_Everywhere_Honored. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190414235213/https://linguistlist.org/studentportal/linguists/joseph.cfm për lidhjen https://linguistlist.org/studentportal/linguists/joseph.cfm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 tetor 2022 12:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Brian D. Joseph]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2655741 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190416134918/https://www.linguisticsociety.org/about/who-we-are/governance për lidhjen https://www.linguisticsociety.org/about/who-we-are/governance. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 prill 2024 07:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Brian D. Joseph]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2718675 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190129045446/https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/ për lidhjen https://www.asc.ohio-state.edu/joseph.1/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 nëntor 2024 07:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Brian D. Joseph]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981386 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221023074730/https://www.kultplus.com/libri/u-pranua-akademik-nderi-brian-d-joseph-i-mahnitur-nga-vecorite-e-gjuhes-shqipe/ për lidhjen https://www.kultplus.com/libri/u-pranua-akademik-nderi-brian-d-joseph-i-mahnitur-nga-vecorite-e-gjuhes-shqipe/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 09:44 (CEST) 95067loqkxkaw1g5a84z4dbtmauc70s Referendumi për pavarësinë e Malit të Zi 0 321829 2981168 2960834 2026-05-16T14:04:16Z ~2026-29521-47 187601 /* Shih edhe */ 2981168 wikitext text/x-wiki '''Referendumi për Pavarësinë e Malit të Zi''' ishte një referendum që u mbajt në [[Republika e Malit të Zi (1992–2006)|Mal]] të Zi më 21 maj 2006. Ai u miratua nga 55.5% e votuesve, duke kaluar ngushtë pragun e 55%. Deri më 23 maj, rezultatet paraprake të referendumit u njohën nga të pesë anëtarët e përhershëm të [[Këshilli i Sigurimit i Organizatës së Kombeve të Bashkuara|Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara]], duke sugjeruar një njohje të gjerë ndërkombëtare nëse Mali i Zi do të bëhej zyrtarisht i pavarur. Më 31 maj, komisioni i referendumit konfirmoi zyrtarisht rezultatet e referendumit, duke verifikuar se 55.5% e popullsisë së votuesve malazezë kishte votuar pro pavarësisë.<ref name="rrk-news">{{Cite web|date=2006-07-20|title=Republicka komisija za sprovodjenje referenduma o drzavnom statusu Republike Crne Gore|url=http://www.rrk.cg.yu/aktuelnosti/aktuelnosti.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060720151606/http://www.rrk.cg.yu/aktuelnosti/aktuelnosti.htm|archive-date=20 korrik 2006|access-date=2022-03-04}}</ref> Për shkak se votuesit plotësuan kërkesën e pragut të diskutueshëm të miratimit prej 55%, referendumi u përfshi në një deklaratë të pavarësisë gjatë një sesioni të posaçëm parlamentar më 31 maj. [[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendi i Republikës së Malit të Zi]] bëri një Deklaratë zyrtare të Pavarësisë të shtunën më 3 qershor.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/5043462.stm Montenegro declares independence] BBC News, 4 June 2006</ref> Në përgjigje të njoftimit, qeveria e [[Serbia|Serbisë]] e shpalli veten pasardhëse ligjore dhe politike të [[Konfederata Serbia dhe Mali i Zi|Serbisë dhe Malit]] të Zi,<ref>{{Cite web|last=srbija.gov.rs|date=31 maj 2006|title=Serbia inherits state and legal continuity of Serbia-Montenegro|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23938/serbia-inherits-state-and-legal-continuity-of-serbia-montenegro.php|access-date=2022-03-04|website=www.srbija.gov.rs|language=en|archive-date=18 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118215809/https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23938/serbia-inherits-state-and-legal-continuity-of-serbia-montenegro.php|url-status=dead}}</ref> dhe se vetë qeveria dhe parlamenti i Serbisë së shpejti do të miratonin një kushtetutë të re.<ref>{{Cite web|last=srbija.gov.rs|date=31 maj 2006|title=New constitution to be adopted with consensus of all parliamentary parties|url=https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23922/new-constitution-to-be-adopted-with-consensus-of-all-parliamentary-parties.php|access-date=2022-03-04|website=www.srbija.gov.rs|language=en|archive-date=18 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221118215805/https://www.srbija.gov.rs/vest/en/23922/new-constitution-to-be-adopted-with-consensus-of-all-parliamentary-parties.php|url-status=dead}}</ref> Shtetet e Bashkuara, Kina, Rusia dhe institucionet e Bashkimit Evropian shprehën të gjitha synimet e tyre për të respektuar rezultatet e referendumit. === Pro pavarësisë === * [[Partia Demokratike e Socialistëve]] (DPS) * Partia Social Demokrate (SDP) * Partia Qytetare e Malit të Zi (GP) * Partia Liberale e Malit të Zi (LP) * Konkordi Popullor i Malit të Zi (NSCG) * [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve|Bashkimi Demokratik i Shqiptarëve]] (BSH) * Partia Boshnjake (BS) * Iniciativa Qytetare Kroate (HGI) * ''Lëvizja për Malin e Zi Evropian të Pavarur'' * ''Forumi Qytetar Nikshiq'' * ''Komuniteti Demokratik i Myslimanëve Boshnjakë në Mal të Zi'' === Pro bashkimit === * Partia Popullore Socialiste (SNP) * Partia Popullore (NS) * Partia Demokratike Serbe (DSS) * Partia Popullore Serbe (SNS) * Partia Popullore Socialiste (NSS) * Partia e Radikalëve Serbë (SSR) === Neutral === * Lëvizja për Ndryshime (PzP) * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] (DS) * [[Forca e Re Demokratike]] (FORCA) ; Rezultatet në nivel vendi {| class="wikitable" style="margin: auto;" |- style="background-color: #dedede;" !colspan=3|Referendumi për Pavarësinë e Malit të Zi<ref>''EUobserver.com 23/05/06 [http://euobserver.com/9/21680 «EU prepares for separate accession of sovereign Montenegro»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110605054248/http://euobserver.com/9/21680 |date=5 qershor 2011 }}''</ref><br />21 maj 2006 |- |&nbsp;&nbsp;&nbsp;''«Po»'' |align=right|230.711 |align=right|55,50% |- |&nbsp;&nbsp;&nbsp;''«Jo»'' |align=right|184.954 |align=right|44,50% |- |Vota të vlefshme |align=right|415.665 |align=right|99,14% |- |Vota total |align=right|419.236 |align=right|86,49% |- |Votues total |align=right|484.718 |align=right|100% |} ;Rezultatet nëpër komuna {| class="sortable wikitable" style="text-align: right;" ! Komuna ! Po ! Po % ! Jo ! Jo % ! Të regjistruar ! Votuan ! Votuan % |- | align="left" |[[Komuna e Andrejevicës|Andrijevica]] | 1,084 | 27.6% || {{Jo|'''2,824'''|align=right}} || {{Jo|'''71.89%'''|align=right}} | 4,369 | 3,928 | 89.91% |- | align="left" |[[Komuna e Tivarit|Bar]] || {{Po|'''16,640'''}} || {{Po|'''63.07%'''}} | 9,496 | 35.99% | 32,255 | 26,382 | 81.79% |- | align="left" |[[Komuna e Beranës|Berane]] | 11,268 | 46.85% || {{Jo|'''12,618'''|align=right}} || {{Jo|'''52.46%'''|align=right}} | 28,342 | 24,051 | 84.86% |- | align="left" |[[Komuna e Bellopojës|Bijelo Polje]] || {{Po|'''19,405'''}} || {{Po|'''55.36%'''}} | 15,437 | 44.04% | 40,110 | 35,051 | 87.39% |- | align="left" |Budva || {{Po|'''5,908'''}} || {{Po|'''52.75%'''}} | 5,180 | 46.25% | 12,797 | 11,200 | 87.52% |- | align="left" |[[Komuna e Cetinës|Cetinje]] || {{Po|'''11,536'''}} || {{Po|'''85.21%'''}} | 1,818 | 13.43% | 15,077 | 13,538 | 89.79% |- | align="left" |Danilovgrad || {{Po|'''5,671'''}} || {{Po|'''53.15%'''}} | 4,887 | 45.81% | 11,784 | 10,669 | 90.54% |- | align="left" |[[Komuna e Herceg Novit|Herceg-Novi]] | 7,741 | 38.28% || {{Jo|'''12,284'''|align=right}} || {{Jo|'''60.75%'''|align=right}} | 24,487 | 20,220 | 88.50% |- | align="left" |[[Komuna e Koloshinit|Kolašin]] | 2,852 | 41.82% || {{Jo|'''3,903'''|align=right}} || {{Jo|'''57.23%'''|align=right}} | 7,405 | 6,820 | 92.1% |- | align="left" |[[Komuna e Kotorrit|Kotor]] || {{Po|'''8,200'''}} || {{Po|'''55.04%'''}} | 6,523 | 43.79% | 17,778 | 14,897 | 83.79% |- | align="left" |[[Komuna e Mojkovacit|Mojkovac]] | 3,016 | 43.55% || {{Jo|'''3,849'''|align=right}} || {{Jo|'''55.57%'''|align=right}} | 7,645 | 6,926 | 90.59% |- | align="left" |Nikšić || {{Po|'''26,387'''}} || {{Po|'''52.01%'''}} | 23,837 | 46.98% | 56,461 | 50,737 | 89.86% |- | align="left" |[[Komuna e Plavës|Plav]] || {{Po|'''7,016'''}} || {{Po|'''78.47%'''}} | 1,874 | 20.96% | 12,662 | 8,941 | 70.61% |- | align="left" |Plužine | 716 | 24.2% || {{Jo|'''2,230'''|align=right}} || {{Jo|'''75.36%'''|align=right}} | 3,329 | 2,959 | 88.88% |- | align="left" |[[Komuna e Plevlës|Pljevlja]] | 9,115 | 36.07% || {{Jo|'''16,009'''|align=right}} || {{Jo|'''63.36%'''|align=right}} | 27,882 | 25,268 | 90.62% |- | align="left" |[[Komuna e Podgoricës|Podgorica]] || {{Po|'''60,626'''}} || {{Po|'''53.22%'''}} | 52,345 | 45.95% | 129,083 | 113,915 | 88.25% |- | align="left" |[[Komuna e Rozhajës|Rožaje]] || {{Po|'''13,835'''}} || {{Po|'''90.79%'''}} | 1,314 | 8.62% | 19,646 | 15,239 | 77.57% |- | align="left" |[[Komuna e Shavnikut|Šavnik]] | 906 | 42.67% || {{Jo|'''1,197'''|align=right}} || {{Jo|'''56.38%'''|align=right}} | 2,306 | 2,123 | 92.06% |- | align="left" |Tivat || {{Po|'''4,916'''}} || {{Po|'''55.86%'''}} | 3,793 | 43.1% | 10,776 | 8,800 | 81.66% |- | align="left" |[[Komuna e Ulqinit|Ulcinj]] || {{Po|'''12,256'''}} || {{Po|'''87.64%'''}} | 1,592 | 11.38% | 17,117 | 13,985 | 81.7% |- | align="left" |[[Komuna e Zhabjakut|Žabljak]] | 1,188 | 38.37% || {{Jo|'''1,884'''|align=right}} || {{Jo|'''60.85%'''|align=right}} | 3,407 | 3,096 | 90.87% |} == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Politika në Mal të Zi]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Referendume për pavarësi]] [[Kategoria:2006 në Mal të Zi]] 01fb4pairelgjqkdbacmy6plpdee24h Diskutim:Luan Topçiu 1 322330 2981342 2976390 2026-05-17T04:25:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Luan Topçiu/Arkivi 1]] 2981342 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Luan Topçiu/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} hb1spqevrotrznehmkeuurfl7876zu0 Diskutim:Morina (fis) 1 323642 2981344 2977065 2026-05-17T04:25:37Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Morina (fis)/Arkivi 1]] 2981344 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Morina (fis)/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} sy87ywyi3dm8jbqo1poe105zb6adv6r Diskutim:Alternativa Shqiptare 1 323685 2981291 2504560 2026-05-17T00:34:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981291 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alternativa Shqiptare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504559 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220119171110/http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20%20Grupe%20gra%C4%91ana%20Gra%C4%91anska%20inicijativa%20%20za%202017.%20godinu.pdf për lidhjen http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20%20Grupe%20gra%C4%91ana%20Gra%C4%91anska%20inicijativa%20%20za%202017.%20godinu.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2022 12:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Alternativa Shqiptare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981290 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.vijesti.me/news-b/politika/656902/albanian-forum-besa-for-european-development-submitted-its-list-for-montenegro-elections. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.vijesti.me/news-b/politika/656902/albanian-forum-besa-for-european-development-submitted-its-list-for-montenegro-elections. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 02:34 (CEST) ejajl5xfv3bcct647caljf1n24vx0fs Diskutim:Biblioteka “Musine Kokalari” 1 326760 2981375 2523470 2026-05-17T06:22:39Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981375 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biblioteka “Musine Kokalari”]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2523469 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.intoalbania.com/sq/rizgjimi-i-bibliotekave-te-lagjes-tradita-qe-po-kthen-lexuesin-tek-libri/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 shkurt 2023 11:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biblioteka “Musine Kokalari”]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981374 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201026071417/https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-musine-kokalari-mrekullia-midis-tiranes-foto/ për lidhjen https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-musine-kokalari-mrekullia-midis-tiranes-foto/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 08:22 (CEST) lr5a2vxsv4f1c9jm4x0vwdfc79ycqek Diskutim:Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë/Arkivi 1 1 327546 2981319 2950807 2026-05-17T04:19:50Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]] 2981319 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1992953 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20091230152111/http://www.strelstvo.si/ te http://www.strelstvo.si/ *U rregullua formatimi/përdorimi për http://www.shooting.org.gr/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20051020123147/http://www.knsa.nl/ te http://www.knsa.nl/ *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20110407072104/http://iof3.idrottonline.se/default.aspx?id=98 te http://iof3.idrottonline.se/default.aspx?id=98 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 01:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2097786 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171111005437/http://www.fat.ad/ për lidhjen http://www.fat.ad/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110310005028/http://www.schuetzenbund.at/home1/ për lidhjen http://www.schuetzenbund.at/home1/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20091230152111/http://www.strelstvo.si/ për lidhjen http://www.strelstvo.si/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181021142021/http://www.shooting.org.gr/ për lidhjen http://www.shooting.org.gr/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20051020123147/http://www.knsa.nl/ për lidhjen http://www.knsa.nl/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110407072104/http://iof3.idrottonline.se/default.aspx?id=98 për lidhjen http://iof3.idrottonline.se/default.aspx?id=98. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 prill 2020 15:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2201328 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170912083207/http://bssf-shooting.by/ për lidhjen http://www.bssf-shooting.by/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 mars 2021 06:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2448985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171121104246/http://www.fitav.it/PageAction.do?servizio=security&metodo=homePage për lidhjen http://www.fitav.it/PageAction.do?servizio=security&metodo=homePage. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2022 12:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2497893 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171110125852/http://www.fshsk.org/sq/Home për lidhjen http://www.fshsk.org/sq/Home. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 nëntor 2022 21:25 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2512782 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171207124708/http://shooting.lt/ për lidhjen http://www.shooting.lt/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2023 16:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2918678 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.frts.ro/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2026 01:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Konfederata Evropiane e Shenjëtarisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976139 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.dskyu.skytteunion.dk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 11:18 (CEST) rffepdab8wax4iwduqajrlwqja9o3p5 Politika në Mal të Zi 0 328413 2981170 2962077 2026-05-16T14:06:46Z ~2026-29521-47 187601 2981170 wikitext text/x-wiki '''Politika në Mal të Zi''' zhvillohet në kuadrin e një [[Republika|republike]] demokratike përfaqësuese [[Sistemi kuvendor|parlamentare]], ku [[kreu i qeverisë]] është [[Kryeministri i Malit të Zi]] dhe i një sistemi shumëpartiak . Pushteti ekzekutiv ushtrohet nga qeveria. [[Legjislatura|Pushteti legjislativ]] i është dhënë si [[Qeveria|qeverisë]] ashtu edhe [[Kuvendi i Malit të Zi|Parlamentit të Malit të Zi]] . Gjyqësori është i pavarur nga ekzekutivi dhe legjislativi. == Kushtetuta == '''Kushtetuta aktuale e Malit të Zi''' u ratifikua dhe u miratua nga [[Kuvendi i Malit të Zi|Parlamenti Kushtetues]] i [[Mali i Zi|Malit të Zi]] më 19 tetor 2007. Kushtetuta u shpall zyrtarisht Kushtetuta e Malit të Zi më 22 tetor 2007. Kjo Kushtetutë zëvendësoi Kushtetutën e vitit 1992. Kushtetuta e re e përcakton [[Mali i Zi|Malin e Zi]] si një vend qytetar, [[Demokracia|demokratik]] dhe miqësor ndaj mjedisit me drejtësi sociale, të krijuar nga [[Sovraniteti|të drejtat sovrane]] të qeverisë së tij. == Dega ekzekutive == [[Qeveria e Malit të Zi]] (''Vlada Republike Crne Gore'') përbëhet nga kryeministri, zëvendëskryeministrat si dhe ministrat. [[Dritan Abazi|Dritan Abazovic]] është kryeministër i Malit të Zi dhe kryetar i Qeverisë, që nga dhjetori i vitit 2022. Përbërja e 43-të e Qeverisë së Malit të Zi . === Presidenti === [[Skeda:Plavi dvorac, Montenegro.jpg|djathtas|parapamje| [[Pallati i Kaltërt|Pallati Blu]] në [[Cetina|Cetinje]], selia e [[Presidenti i Malit të Zi|Presidentit të Malit të Zi]]]] [[Presidenti i Malit të Zi]] zgjidhet për një periudhë pesëvjeçare me votim të drejtpërdrejtë dhe të fshehtë. Presidenti: * Përfaqëson Malin e Zi brenda dhe jashtë vendit * Shpall ligjet * Thirrje për zgjedhje parlamentare * I propozon Kuvendit një kandidat për Kryeministër, si dhe për kryetar dhe gjyqtarë të Gjykatës Kushtetuese * Propozon mbajtjen e referendumit * Jep falje * Ofron nderime dhe dekorata === Qeveria === [[Skeda:Vlada_Crne_Gore.jpg|djathtas|parapamje| Ndërtesa [[Qeveria e Malit të Zi|e Qeverisë së Malit të Zi]] në [[Podgorica|Podgoricë]]]] [[Qeveria e Malit të Zi]] emërohet me shumicë votash të Kuvendit. Qeveria: * Formulon dhe zhvillon politikën e jashtme * Miraton dekrete dhe rregullore të tjera * Zbaton ligjet * Përfundon traktatet ndërkombëtare * Vendos organizimin dhe mënyrën e funksionimit të administratës qeveritare * Kryen edhe detyra të tjera të përcaktuara në Kushtetutë === Kryeministri === [[Kryeministri i Malit të Zi]] drejton punën e Qeverisë dhe i paraqet Kuvendit Programin e Qeverisë duke përfshirë listën e ministrave të propozuar. Dorëheqja e kryeministrit do të shkaktojë rënien e Qeverisë. == Dega legjislative == [[Skeda:Skupština.JPG|djathtas|parapamje| Shtëpia e Kuvendit në [[Podgorica|Podgoricë]], selia e [[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendit]]]] '''Parlamenti i Malit të Zi''' ( [[Gjuha malazeze|malazeze]] : ''Skupština Crne Gore'' ) është [[legjislatura]] e [[Mali i Zi|Malit të Zi]] . Parlamenti aktualisht ka 81 anëtarë, secili i zgjedhur për një mandat katërvjeçar. Mali i Zi ka një sistem shumëpartiak, me [[Partitë politike|parti]] të shumta në të cilat asnjë parti shpesh nuk ka shanse të fitojë pushtetin e vetme, dhe [[Partitë politike|partitë]] duhet të punojnë me njëra-tjetrën për të formuar qeveri koalicioni . Kuvendi miraton të gjitha ligjet në Mal të Zi, ratifikon traktatet ndërkombëtare, emëron [[Kryeministri i Malit të Zi|Kryeministrin]], ministrat dhe gjyqtarët e të gjitha gjykatave, miraton buxhetin dhe kryen detyra të tjera të përcaktuara me Kushtetutë. Kuvendi mund t'i japë një votë mosbesimi Qeverisë me shumicën e anëtarëve. Një deputet zgjidhet për 6000 votues, që nga ana tjetër rezulton në zvogëlimin e numrit të përgjithshëm të deputetëve në Kuvendin e Malit të Zi. == Partitë politike dhe zgjedhjet == === Zgjedhjet parlamentare 2020 === {| class=wikitable style=text-align:right !colspan=2|Partia !Vota !% !Vende !+/– |- |- |style="background-color:#F6931D"| |align=left|Democratic Party of Socialists of Montenegro|| 143,515 | 35.06 || 30 |–6 |- |style="background-color:#4682B4"| |align=left|For the Future of Montenegro|| 133,261 | 32.55 || 27 |<nowiki>+6</nowiki> <!-- +2 DF +1 SNP +3 PM --> |- |style="background-color:#ffae42"| |align=left|Peace is Our Nation|| 51,298 | 12.53 || 10 | –2<!-- Democrats from 8 to 9, DEMOS from 4 to 1 --> |- |style="background-color:#800080"| |align=left|In Black and White|| 22,679 | 5.54|| 4 |<nowiki>+2</nowiki> |- |style="background-color:#f47171"| |align=left|Social Democrats of Montenegro|| 16,769 | 4.10 || 3 |<nowiki>+1</nowiki> |- |style="background-color:#32CD32"| |align=left|Bosniak Party{{small|<sup>M</sup>}} || 16,279 | 3.98 || 3 |<nowiki>+1</nowiki> |- |style="background-color:#E90007"| |align=left|Social Democratic Party of Montenegro|| 12,835 | 3.14 || 2 |–2 |- |style="background-color:#00AAE4"| |align=left|Albanian List (Montenegro){{small|<sup>M</sup>}}|| 6,488 | 1.58 || 1 |0 |- |style="background-color:#8B0000"| |align=left|Albanian Coalition{{small|<sup>M</sup>}}|| 4,675 | 1.14 || 1 |<nowiki>+1</nowiki> |- |style="background-color:#f08080"| |align=left|Croatian Civic Initiative{{small|<sup>M</sup>}}|| 1,106 | 0.27 || 0 |–1 |- |style="background-color:#6495ED"| |align=left|Croatian Reform Party{{small|<sup>M</sup>}}|| 496 | 0.12 || 0 |New |- |align=left colspan=2|Të pavlefshme/të zbrazëta|| 4,500 |2.09||–||– |- |align=left colspan=2|'''Totali'''||'''413,894 '''||'''100'''||'''81'''||'''0''' |- |align=left colspan=2|Votues të regjistruar/pjesmarrja|| 540,026 || 76.64 ||–||– |- | colspan="6" align="left" |<sup>M</sup> <small>nënkupton listat e pakicave kombëtare për të cilat nuk zbatohet pragu zgjedhor prej 3%.</small> |} === Zgjedhjet presidenciale 2018 === == Zhvillimet e fundit == Në prill 2018, Milo Gjukanoviç, kreu i Partisë Demokratike të Socialistëve (DPS) në pushtet, fitoi zgjedhjet presidenciale të Malit të Zi. Politikani veteran kishte shërbyer gjashtë herë si Kryeministër dhe një herë më parë si President.<ref>{{Cite news|date=15 prill 2018|title=Djukanovic Wins Montenegro’s Presidential Election|work=Balkan Insight|url=https://balkaninsight.com/2018/04/15/montenegro-presidential-election-04-15-2018/}}</ref> Në shtator 2020, Partia Demokratike e Socialistëve (DPS) e Presidentit Milo Gjukanoviç humbi ngushtë [[Zgjedhjet parlamentare në Malin e Zi, 2020|zgjedhjet parlamentare]] pasi kishte udhëhequr vendin për 30 vjet. Opozita, blloku “ Për të ardhmen e Malit të Zi ” (ZBCG), i përbërë kryesisht nga parti kombëtare serbe.<ref>{{Cite news|last=Gadzo|first=Mersiha|title=Bosniaks in Montenegro live in ‘fear, anxiety’ following election|language=en|work=www.aljazeera.com|url=https://www.aljazeera.com/news/2020/9/5/bosniaks-in-montenegro-live-in-fear-anxiety-following-election}}</ref> Qeveria e re pro-serbe u formua nga kryeministri [[Zdravko Krivokapiq|Zdravko Krivokapiç]] . Megjithatë, qeveria e kryeministrit Zdravko Krivokapiç u rrëzua me votim mosbesimi pas vetëm 14 muajsh në pushtet.<ref>{{Cite news|last=Welle (www.dw.com)|first=Deutsche|title=Montenegro's government toppled in no-confidence vote {{!}} DW {{!}} 05.02.2022|work=DW.COM|url=https://www.dw.com/en/montenegros-government-toppled-in-no-confidence-vote/a-60668961}}</ref> Në prill 2022, u formua një qeveri e re e pakicës, e përbërë nga parti të moderuara që janë edhe pro-evropiane dhe pro-serbe. Qeveria e re u drejtua nga kryeministri [[Dritan Abazi|Dritan Abazovic]] .<ref>{{Cite news|last=Vasiljevic|first=Stevo|date=28 prill 2022|title=Montenegro approves new minority government focused on joining EU|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/montenegro-approves-new-minority-government-focused-joining-eu-2022-04-28/}}</ref> == Dega gjyqësore == Mali i Zi ndjek parimin e ndarjes së pushteteve. Degët e saj gjyqësore, [[Legjislatura|legjislative]] dhe ekzekutive janë të pavarura nga njëra-tjetra. Gjyqësori është i pavarur dhe i pavarur. Vendimet e gjykatave duhet të jenë në përputhje me Kushtetutën dhe ligjet e Malit të Zi. Emërimi në një pozicion gjyqësor është i përhershëm. Në lidhje me profesionin ligjor, është e rëndësishme të theksohet se Mali i Zi zyrtarisht u bë shtet sovran në vitin 2006. Sipas një burimi të vitit 2015, vendi ka rreth 800 avokatë të regjistruar dhe dhoma e avokatëve ka ekzistuar për më shumë se një shekull.<ref>{{Cite web|date=shtator 2015|title=Pro Bono Practices and Opportunities in Montenegro|url=https://www.lw.com/admin/Upload/Documents/Global%20Pro%20Bono%20Survey/pro-bono-in-montenegro.pdf|access-date=5 dhjetor 2020|website=Latham & Watkins LLP}}</ref> Megjithëse Oda e Avokatëve të Malit të Zi [Advokatska Komora Crne Gore] mban shënime, nuk ka asnjë tregues se si grupet demografike, si gratë, kanë ecur në fushën ligjore. == Nëndarjet == Mali i Zi është i ndarë në 24 komuna. == Simbolet == Një [[Flamuri i Malit të Zi|flamur i ri zyrtar i Malit të Zi]] u miratua më 12 korrik 2004 nga legjislatura malazeze. Flamuri i ri bazohet në standardin personal të [[Nikolla I i Malit të Zi|mbretit Nikolla I]] të Malit të Zi. Ky flamur ishte i gjithi i kuq me një bordurë ari, një stemë ari dhe inicialet "НИ" në alfabetin cirilik (që korrespondon me NI në shkrimin latin) që përfaqësonte [[Nikolla I i Malit të Zi|mbretin Nikolla I.]] Këto iniciale janë hequr nga flamuri modern. Dita kombëtare e 13 korrikut shënon datën në vitin 1878 kur [[Kongresi i Berlinit]] njohu Malin e Zi si shtetin e 27-të të pavarur në botë dhe fillimin e kryengritjes së parë popullore në Evropë kundër [[Fuqitë e Boshtit|Fuqive të Boshtit]] më 13 korrik 1941. Në vitin 2004, legjislatura malazeze zgjodhi një këngë popullore popullore malazeze, " [[Oj, svijetla majska zoro|Oh agimi i ndritshëm i majit]] ", si [[Himni kombëtar|himnin kombëtar]]. Himni zyrtar i Malit të Zi gjatë sundimit të mbretit Nikolla ishte {{Lang|sr|[[Ubavoj nam Crnoj Gori]]}} (Për Malin tonë të Zi të bukur). == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Podgorica]] * [[Historia e Malit të Zi]] == Referime == {{reflist}} == Lidhjet e jashtme == * [https://web.archive.org/web/20070104140925/http://www.njegoskij.org/menu_today/menu_countryProfile.php Projekti Publik i Fondit Njegoskij >> Profili i Shtetit për Malin e Zi] [[Kategoria:Politika e Malit të Zi| ]] caubn2asrexw536khq935i8dx4o121v Diskutim:Lunxhëria 1 332308 2981346 2976625 2026-05-17T04:25:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lunxhëria/Arkivi 1]] 2981346 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lunxhëria/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} erkwmqvqpx6i0mgqh3qhqj2rmcw7c02 Diskutim:Karelianët 1 332892 2981348 2976084 2026-05-17T04:26:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Karelianët/Arkivi 1]] 2981348 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Karelianët/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 3xq5kn6s9are0knndus3wm299z1uze1 Diskutim:Kulla e orës në Shkodër 1 338924 2981403 2882466 2026-05-17T09:56:31Z ~2026-29605-27 187638 /* Emertimi */ pjesë e re 2981403 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kulla e orës në Shkodër/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Emertimi == Persh. Ushtroj nje veprimtari afer ketij monumenti. Pse i eshte vendos ky emer arbitrar ku si ne popull si ne media njihet si " Kulla " apo "Sahati " i Inglizit? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-29605-27|&#126;2026-29605-27]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-29605-27|talk]]) 17 maj 2026 11:56 (CEST) maa05c0ulfmrn91jln6lvc2151qdb96 Diskutim:Linja telefonike për krizat 1 341598 2981350 2976315 2026-05-17T04:26:37Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Linja telefonike për krizat/Arkivi 1]] 2981350 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Linja telefonike për krizat/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 4dgrukb349s678loltjs09peintdwcy Diskutim:Deni Avdija 1 342153 2981435 2902456 2026-05-17T11:54:51Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981435 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2603726 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200820105710/http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html për lidhjen http://archive.sportando.basketball/en/europe/israel/252732/maccabi-tel-aviv-signs-prospect-deni-avdija-to-a-six-year-contract.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2023 19:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2728985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200727063931/https://eurospects.com/?p=14463 për lidhjen https://eurospects.com/?p=14463. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 dhjetor 2024 10:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2902455 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200410223841/https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream për lidhjen https://www.adidasngt.com/u18/news/latest/i/9felb3mwhqcicmyh/maccabi-s-avdija-is-just-livingthedream. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 shkurt 2026 11:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Deni Avdija]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981434 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210422004653/https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/wizards-rookie-deni-avdija-suffers-gruesome-ankle-injury-needs-wheelchair-to-leave-court-004240341.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 13:54 (CEST) 9pvjvd48htpqumtrv1xw681irp2rpcn Diskutim:Kupola 1 344387 2981352 2976197 2026-05-17T04:26:57Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Kupola/Arkivi 1]] 2981352 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Kupola/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} qu5zn1oder9sumq39ougnmf9idn85xf Diskutim:Majlajdo Gala 1 345711 2981354 2979830 2026-05-17T04:27:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Majlajdo Gala/Arkivi 1]] 2981354 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Majlajdo Gala/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Majlajdo Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979334 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.kultplus.com/teatri/52192/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2026 10:55 (CEST) 9itisd40rmu46bh8wfkcuhh0942v3wo Dana White 0 347664 2981408 2965563 2026-05-17T10:49:52Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981408 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Dana White | image = Dana White in June 2025 (cropped).jpg | caption = White në 2025 | birth_name = Dana Frederick White Jr. | birth_date = {{birth date and age|mf=yes|28|07|1969}} | birth_place = [[Manchester, Connecticut]], SHBA | known_for = Presidenti dhe CEO i [[Ultimate Fighting Championship]] (UFC) | spouse = {{marriage|Anne Stella|1996}}<ref name="two">{{cite web|url=https://www.gq.com.au/men-of-the-year/event-coverage/everything-you-need-to-know-about-dana-white-before-his-gq-moty-appearance/image-gallery/8bffcf37a156c06986e40adb07fe6557|language=en|title=Everything you need to know about Dana White before his GQ Moty appearance|date=9 nëntor 2018|access-date=20 mars 2020}}</ref> | children = 3 }} '''Dana Frederick White Jr.'''<ref>{{Cite web|last=Tabuena|first=Anton|date=14 korrik 2014|title=Video: Learn Dana White's full name, and the first street fight he ever organized|url=http://www.bloodyelbow.com/2014/7/14/5897873/video-learn-dana-whites-full-name-and-the-first-street-fight-he-ever|access-date=17 korrik 2014|website=[[SB Nation|Bloody Elbow]]|language=en}}</ref> (lindur më 28 korrik 1969) është një biznesmen amerikan që shërben si CEO dhe president i Kampionatit Ultimate Fighting (UFC), një organizatë globale [[Arte marciale të përziera|e arteve marciale të përziera]].<ref>{{Cite news|last=Boice|first=Danny|title=Boxer To Entrepreneur: How Dana White Became The Champ Of Mixed Martial Arts|language=en|work=[[Forbes]]|url=https://www.forbes.com/sites/dannyboice/2014/04/03/boxer-to-entrepreneur-how-dana-white-became-the-champ-of-mixed-martial-arts/#5886142e7e24|access-date=12 maj 2017}}</ref> Në gusht 2019, pasuria neto e White u vlerësua në 500 milionë dollarë.<ref>{{Cite web|last=Joseph|first=Andrew|date=27 gusht 2019|title=Paige VanZant says she earns more through Instagram posts than UFC|url=https://ftw.usatoday.com/2019/08/paige-vanzant-ufc-instagram-pay-dana-white-net-worth-money-mma|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190828094900/https://ftw.usatoday.com/2019/08/paige-vanzant-ufc-instagram-pay-dana-white-net-worth-money-mma|archive-date=28 gusht 2019|access-date=12 tetor 2019|website=[[USA Today]]|language=en}}</ref> == Jeta e hershme dhe edukimi == White lindi në [[Mançester, Konektikat|Manchester, Connecticut]], në qershor dhe Dana White Sr.,<ref name="knapp2">{{Cite web|last=Knapp|first=Brian|date=15 tetor 2017|title=5 Things You Might Not Know About Dana White|url=https://www.sherdog.com/news/articles/5-Things-You-Might-Not-Know-About-Dana-White-127657|access-date=17 qershor 2019|website=[[Sherdog]]|language=en}}</ref> më 28 korrik 1969.<ref>{{Cite web|title=Famous birthdays for July 28: Dana White, Elizabeth Berkley|url=https://www.upi.com/Entertainment_News/2019/07/28/Famous-birthdays-for-July-28-Dana-White-Elizabeth-Berkley/3751563758137/|access-date=2022-09-30|website=UPI|language=en}}</ref> Ai është një amerikanoirlandez .<ref>{{Cite web|last=Dollery|first=Paul|date=26 mars 2015|title=UFC boss refers to Ireland as 'the UK' but claims it was a prank on McGregor|url=https://www.the42.ie/ufc-boss-tells-ireland-calm-down-2015275-Mar2015/|access-date=1 tetor 2019|website=The42|language=en}}</ref> White kaloi shumë nga vitet e tij të hershme duke banuar në [[Ware, Massachusetts]] .<ref>{{Cite web|last=Dupont|first=Kevin Paul|date=16 janar 2016|title=UFC president Dana White has deep bond with Boston|url=https://www.bostonglobe.com/sports/2016/01/16/ufc-president-dana-white-has-deep-connection-with-boston/77kJjod5RPgnTy3HaJD7iJ/story.html|access-date=17 qershor 2019|website=[[The Boston Globe|Boston Globe]]|language=en}}</ref> White dhe motra e tij, Kelly, u rritën nga nëna e tyre dhe familja e saj në shumicën e fëmijërisë së tyre.<ref>{{Cite web|date=9 mars 2014|title=Fight Night London: Dana White Post-Fight Presser Scrum|url=https://www.youtube.com/watch?v=P9QGaLXA6Uk&t=2m20s|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20230403225533/https://www.youtube.com/watch?v=P9QGaLXA6Uk&t=2m20s|archive-date=3 prill 2023|access-date=11 qershor 2016|website=[[YouTube]]|language=en}}</ref> Nëna e White ishte një infermiere dhe familja u transferua në [[Las Vegas]] kur White ishte në klasën e tretë, pasi Vegasi ofronte paga më të larta për infermierët.<ref name="ReferenceA2">{{Cite web|date=2009-12-23|title=White set to 'bring fight game back to Boston'|url=https://www.espn.com/news/story?id=4766500|access-date=2022-09-29|website=ESPN.com|language=en}}</ref> White ndoqi shkollën e mesme Bishop Gorman, ku u takua për herë të parë [[Lorenzo Fertitta]], megjithëse ata nuk u bënë miq të ngushtë deri vite më vonë. White tha se nuk i pëlqente shkolla dhe "u përjashtua dy herë nga Gorman".<ref>{{Cite web|last=Keefer|first=Case|date=2014-06-29|title=Lorenzo Fertitta, Dana White built UFC into something big|url=https://m.lasvegassun.com/news/2014/jun/29/two-sides-octagon-white-fertitta-are-opposites-who/|access-date=2022-09-29|website=Las Vegas Sun|language=en|archive-date=19 mars 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319104553/https://m.lasvegassun.com/news/2014/jun/29/two-sides-octagon-white-fertitta-are-opposites-who/|url-status=dead}}</ref> Pavarësisht se jetonin në Nevada, të bardhët ktheheshin në Bregun Lindor gjatë verës, për të kaluar kohë me gjyshërit e White në [[Levant, Maine]], një qytet i vogël pranë [[Bangor, Maine|Bangor]] . White e kaloi vitin e fundit të shkollës së mesme në Maine.<ref name="ReferenceA2" /> Pas diplomimit nga shkolla e mesme Hermon në 1987,<ref>{{Cite web|last=Clark|first=Ernie|date=3 maj 2011|title=UFC President Dana White gives $100,000 to fix up Hermon athletic complex|url=http://bangordailynews.com/2011/05/03/sports/white%E2%80%99s-100000-donation-funds-hermon-athletic-complex-upgrades|access-date=17 qershor 2019|website=[[Bangor Daily News]]|language=en}}</ref> White filloi kolegjin dy herë, një herë në [[Kolegji Quincy|Kolegjin Quincy]] dhe një herë në [[UMass Boston]], por e braktisi gjatë semestrit të tij të parë çdo herë.<ref>{{Cite web|last=Wagenheim|first=Jeff|date=22 dhjetor 2009|title=Better duck: Dana White is coming home|url=https://www.espn.com/boston/news/story?id=4766500|access-date=24 mars 2020|website=[[ESPN]]|language=en}}</ref> Gjatë kësaj kohe, ai kishte punë të ndryshme, të tilla si shtrimi i [[Betoni i asfaltit|asfaltit]], puna si sigurim i rrem në një bar irlandez dhe të qenit një [[bellhop]] në [[Hotel Boston Harbour|Hotelin Boston Harbor]] . White kishte filluar [[Boksi|të boksonte]] në moshën 17-vjeçare dhe u miqësua me ish-kampionin e Golden Gloves Peter Welch. Nëpërmjet kësaj marrëdhënieje, White vendosi se donte të hynte në biznesin e luftimeve dhe ai filloi një palestër boksi në Boston me Welch. White fillimisht synonte të bëhej vetë një boksier profesionist, por u shty nga ideja pasi pa një boksier të dehur me grusht dhe u shqetësua se do të pësonte të njëjtin [[Sëmundje neurodegjenerative|neurodegjenerim]] .<ref>{{Cite web|date=2021-04-22|title=Boston homecoming shows White's rapid rise as head of UFC|url=https://apnews.com/article/north-america-nfl-football-nhl-hockey-super-bowl-sports-4b89b2386543471f94f9cfd19c4f2d65|access-date=2022-09-29|website=AP NEWS|language=en}}</ref> White më pas punoi si trajner [[Bokseri|i boksierit]] .<ref>{{Cite web|last=Harkness|first=Ryan|date=23 gusht 2018|title=Dana White goes into detail on his boxercise instructor days|url=https://www.mmamania.com/2018/8/23/17776126/dana-white-talks-boxercise-instructor-days-story-picture|access-date=12 prill 2020|website=MMAmania.com|language=en}}</ref> White ka deklaruar se u largua nga Bostoni për t'u kthyer në Las Vegas në fillim të viteve 1990 pasi u kërcënua nga mafioz [[Whitey Bulger]] dhe bashkëpunëtori i tij [[Kevin Weeks]] . "Ai në thelb tha, 'Na keni borxh para'. Ishte si 2,500 dollarë, që ishte si 25,000 dollarë për mua atëherë, dhe unë nuk e pagova. Kjo vazhdoi për një kohë dhe një ditë isha në vendin tim dhe unë mora një telefonatë dhe më thanë, 'Na i keni borxh paratë nesër deri në orën 1'. Unë fjalë për fjalë e mbylla telefonin, e mora telefonin dhe thirra [[Delta Air Lines|Delta-n]] dhe bleva një biletë për në Vegas."<ref>{{Cite web|last=Martin|first=Damon|date=10 shtator 2015|title=Dana White had his own 'Black Mass' experience with Whitey Bulger|url=https://www.foxsports.com/ufc/haymaker/story/ufc-dana-white-black-mass-johnny-depp-whitey-bulger-boston-experience-091015|access-date=17 qershor 2019|website=[[Fox Sports]]|language=en}}</ref> Në Las Vegas, White vazhdoi të drejtonte palestra boksierike dhe gjithashtu filloi të stërvitte [[Xhiu xhicu|jiu-jitsu]] nën tutelën e John Lewis (një konkurrent në [[UFC 22]] dhe [[UFC 28]] ), së bashku me Lorenzo Fertitta dhe vëllain e tij më të madh [[Frank Fertitta III]] .<ref name="mmaf212">{{Cite web|last=Damon Martin|date=23 shkurt 2021|title=The Godfather of 155: Jens Pulver looks back at becoming the first UFC lightweight champion 20 years ago|url=https://www.mmafighting.com/2021/2/23/22295618/the-godfather-of-155-jens-pulver-looks-back-becoming-the-first-ufc-lightweight-champion-20-years-ago|publisher=mmafighting.com|language=en}}</ref> White ishte rilidhur me vëllezërit Fertitta pas takimit me Lorencon në dasmën e një miku të përbashkët; ata nuk kishin folur me njëri-tjetrin për 10 vjet përpara këtij takimi.<ref>{{Cite web|date=2014-11-10|title=Deep ties for UFC execs, celebrated HS program|url=https://www.sportsbusinessjournal.com/Journal/Issues/2014/11/10/People-and-Pop-Culture/UFC-high-school-football.aspx|access-date=2023-09-06|website=www.sportsbusinessjournal.com|language=en}}</ref> Ishte në praktikat e Lewis ku White u takua me [[Artist i përzier luftarak|artistët marcialë të përzier]] [[Tito Ortiz]] dhe [[Chuck Liddell]] dhe në fund u bë menaxheri i tyre.<ref>{{Cite web|last=Tony Reid|date=17 qershor 2018|title=John Lewis Talks Vegas Club Scene, Being Managed by Dana White and Jet Setting with the Fertittas|url=https://mymmanews.com/john-lewis-talks-vegas-club-scene/|website=mymmanews.com|language=en}}</ref><ref name="mmaf212" /> == Karriera == === Kampionati Ultimate Fighting === Ndërsa punonte si menaxher për Ortiz dhe Liddell, White takoi [[Bob Meyrowitz]], pronarin e Semaphore Entertainment Group, kompania e atëhershme mëmë e [[Kampionati Ultimate Fighting|Kampionatit Ultimate Fighting]] (UFC). Kur White mësoi se Meyrowitz po kërkonte të shiste UFC-në, ai kontaktoi mikun e fëmijërisë [[Lorenzo Fertitta]] (një ekzekutiv dhe bashkëthemelues i Station Casinos dhe ish-komisioner i [[Komisioni Shtetëror Atletik i Nevadës|Komisionit Atletik të Shtetit të Nevadës]] ), për të pyetur nëse do të ishte i interesuar të merrte kompania. Në janar 2001, Lorenzo dhe vëllai i tij më i madh [[Frank Fertitta III|Frank]] blenë UFC për 2 milion dollarë, e cila më pas u bë një degë e [[Zuffa]] . White u vendos si president i kompanisë.<ref>{{Cite web|date=11 korrik 2016|title=UFC sold to WME-IMG in unprecedented deal|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/16970360/ufc-sold-unprecedented-4-billion-dana-white-confirms|access-date=1 tetor 2019|website=ESPN.com|language=en}}</ref> White tha se kur ai dhe Fertittas fituan UFC-në, gjithçka që morën ishte emri i markës "UFC" dhe një [[Tetëkëndësh (artet marciale të përziera)|tetëkëndësh]] i vjetër. Pronarët e mëparshëm i kishin hequr asetet e kompanisë për të shmangur falimentimin, aq sa faqja e internetit UFC.com i ishte shitur një kompanie të quajtur "User Friendly Computers".<ref>{{Cite web|last=Bensinger|first=Graham|date=3 tetor 2011|title=UFC's Dana White on Alcoholic Dad, Donald Trump, the Mob, John McCain & New York|url=https://www.huffpost.com/entry/ufcs-dana-white-on-alcoho_b_991617|access-date=1 tetor 2019|website=HuffPost|language=en}}</ref> Me kalimin e kohës, me White si president, UFC u zhvillua në një biznes shumë të suksesshëm dhe të ardhurat e tij bruto ishin 600 milionë dollarë në 2015.<ref name="espn.com2">{{Cite web|date=11 korrik 2016|title=UFC sold to WME-IMG in unprecedented deal|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/16970360/ufc-sold-unprecedented-4-billion-dana-white-confirms|access-date=20 mars 2020|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Në korrik 2016, Zuffa iu shit një konsorciumi investitorësh të udhëhequr nga [[Përpjekja e William Morris|WME-IMG]] për 4.025 miliardë dollarë. White zotëronte 9% të kompanisë në kohën e shitjes.<ref>{{Cite web|last=McCarthy|first=Michael|date=10 prill 2005|title=Battles yield winning 'Fighter'|url=https://usatoday30.usatoday.com/money/companies/management/2005-04-10-white-usat_x.htm|access-date=25 mars 2007|website=[[USA Today]]|language=en}}</ref> White vazhdoi rolin e tij si president,<ref>{{Cite web|last=O'Reilly|first=Lara|date=11 korrik 2016|title=The hugely popular mixed martial arts league UFC has been sold for $4 billion|url=https://www.businessinsider.com/mixed-martial-arts-league-ufc-sold-for-4-billion-to-wme-img-2016-7?r=UK&IR=T|access-date=17 qershor 2019|website=[[Business Insider]]|language=en}}</ref> dhe iu dha një aksion në biznesin e ri.<ref name="espn.com2" /> Në një intervistë tashmë të famshme në rrugë me [[TMZ|TMZ Sports]], Dana White iu përgjigj "Kurrë kurrë" pyetjes: "Kur do t'i shohim gratë në UFC?"<ref>{{Cite news|title=Dana White Interview with TMZ Sports 2011|language=en|work=TMZ Sports|url=https://www.tmz.com/watch/0-ppyhutda/}}</ref> Ai më vonë do ta kthente këtë vendim në shkurt 2013 kur [[Ronda Rousey]] u përball me [[Liz Carmouche]] në ndeshjen e parë të UFC për femra. Në maj 2017, UFC njoftoi se White do të presë ''Serinë Contender të Dana White .'' E disponueshme ekskluzivisht përmes [[UFC Fight Pass]], shërbimi i transmetimit dixhital të promovimit dhe i licencuar veçmas nga marka UFC, shfaqja u jep luftëtarëve të ardhshëm mundësinë të shfaqin talentet e tyre me shpresën se një ditë ata mund të konkurrojnë në UFC.<ref>{{Cite web|last=Martin|first=Damon|date=14 qershor 2017|title=Dana White receives promoter's license for new contender series separate from UFC|url=https://www.foxsports.com/ufc/story/dana-white-receives-promoters-license-for-new-contender-series-separate-from-ufc-061417|access-date=17 qershor 2019|website=[[Fox Sports]]|language=en}}</ref> Më 18 mars 2019, White nënshkroi një kontratë të re shtatëvjeçare për të mbetur president i UFC, pasi UFC nënshkroi një marrëveshje me [[ESPN]] .<ref>{{Cite web|last=Raimondi|first=Marc|date=18 mars 2019|title=Dana White says he's extended his contract with the UFC for seven more years|url=https://www.mmafighting.com/2019/3/18/18271731/dana-white-says-hes-extended-his-contract-with-the-ufc-for-seven-more-years|access-date=17 qershor 2019|website=[[MMA Fighting]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 mars 2019|title=Dana White agrees to new 7-year deal with UFC|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/26301344/dana-white-agrees-new-7-year-deal-ufc|access-date=20 mars 2020|website=ESPN.com|language=en}}</ref> Më 3 prill 2023, Endeavor (i riemërtuar nga WME-IMG) njoftoi një marrëveshje që do të shihte kompaninë [[Mundje profesionale|profesionale të mundjes]] [[WWE]] [[Blerja e WWE nga Endeavor|të bashkohej me UFC]] për të formuar një [[Kompani publike|kompani të re publike]] .<ref name=":22WWE2">{{Cite web|last=Sherman|first=Alex|date=3 prill 2023|title=WWE agrees to merge with UFC to create a new company run by Ari Emanuel and Vince McMahon|url=https://www.cnbc.com/2023/04/03/wwe-ufc-merger-endeavor.html|access-date=3 prill 2023|website=CNBC|language=en}}</ref> White tani do të shërbejë si Kryeshefi Ekzekutiv i UFC.<ref>{{Cite web|date=2023-09-13|title=Dana White has a new title after posing with Triple H at £17bn UFC-WWE merger|url=https://talksport.com/sport/mma/1564840/dana-white-promotion-ufc-wwe-merger-triple-h/|access-date=2023-09-20|website=talkSPORT|language=en-gb}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-09-05|title=Endeavor Announces Close of UFC® And WWE® Transaction to Create TKO Group Holdings, a Premier Sports and Entertainment Company|url=https://tkogrp.com/press/endeavor-announces-close-of-ufc-and-wwe-transaction-to-create-tko-group-holdings-a-premier-sports-and-entertainment-company/|access-date=2023-09-20|website=TKO Group Holdings, Inc.|language=en-US|archive-date=20 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230920070151/https://tkogrp.com/press/endeavor-announces-close-of-ufc-and-wwe-transaction-to-create-tko-group-holdings-a-premier-sports-and-entertainment-company/|url-status=dead}}</ref> === Boks === White hyri në skenën e boksit duke bashkë-promovuar [[Floyd Mayweather Jr kundër Conor McGregor|Floyd Mayweather Jr. kundër Conor McGregor]] për shkak të kontraktimit të McGregor në UFC. Në tetor 2017, White tha në klubin e boksit të [[Freddie Roach]] Wild Card West se ai "po hynte në boks, 100 për qind".<ref>{{Cite web|last=Rafael|first=Dan|date=9 nëntor 2017|title=UFC president Dana White interested in promoting boxing matches|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/21341423/ufc-president-dana-white-interested-promoting-boxing-matches|access-date=17 qershor 2019|website=[[ESPN]]|language=en}}</ref> White tha në 2019 se ai donte të përfshinte boksin në portofolin e kompanisë së UFC.<ref>{{Cite web|last=Murphy|first=Darragh|title=Dana White planning to bring boxing to the UFC|url=https://www.sportsjoe.ie/mma/dana-white-planning-to-bring-boxing-to-the-ufc-141415|access-date=17 qershor 2019|website=Sports Joe|language=en}}</ref> Që atëherë, ai ka kundërshtuar këto plane, duke deklaruar në vitin 2022 se promovimi i boksit është "një biznes i prishur që është një makth absolut për t'u përpjekur ta rregullosh".<ref>{{Cite web|title=Dana White: Boxing is 'a broken business that is an absolute nightmare to try to fix'|url=https://finance.yahoo.com/news/dana-white-boxing-broken-business-212045244.html|access-date=2022-09-29|website=finance.yahoo.com|language=en-US}}</ref> === Lufta me shuplaka === White është pronar i [[Power Slap]], një konkurs luftimi me shuplaka që debutoi në janar 2023 dhe më parë u transmetua në [[TBS (kanal televiziv amerikan)|TBS]] .<ref>{{Citation|last=Holland|first=Jesse|title=Dana White laughs at fans 'disgusted' over Slap Fight injuries — 'Watch The Voice'|date=17 janar 2023|url=https://www.mmamania.com/2023/1/17/23559590/dana-white-laughs-fans-disgusted-over-slap-fight-injuries-watch-the-voice-ufc-video|work=mmamania.com|language=en}}</ref> == Jeta personale == White u takua me gruan e tij Anne ( neee Stella) kur ata ishin në klasën e tetë dhe u martuan në 1996.<ref>{{Cite web|last=Nash|first=Brad|date=9 nëntor 2018|title=Everything You Need To Know About Dana White Before His GQ MOTY Appearance|url=https://www.gq.com.au/men-of-the-year/event-coverage/everything-you-need-to-know-about-dana-white-before-his-gq-moty-appearance/image-gallery/8bffcf37a156c06986e40adb07fe6557|access-date=1 tetor 2019|website=GQ|language=en}}</ref> Ata kanë dy djem dhe një vajzë. White bleu një rezidencë në Pine Island Court, Las Vegas në 2006 nga [[Frank Fertitta III]] për 1.95 milionë dollarë. White bleu tre pallate të tjera në të njëjtën zonë nga tetori 2016 deri në qershor 2017 për një total total prej rreth 6.2 milion dollarë. Lejet e prishjes u dhanë për shtëpitë, me sa duket me qëllimin për të krijuar një mega-rezidencë për White dhe familjen e tij.<ref>{{Cite web|date=6 qershor 2017|title=UFC chief Dana White buys 3 homes in exclusive Las Vegas area|url=https://www.reviewjournal.com/business/housing/ufc-chief-dana-white-buys-3-homes-in-exclusive-las-vegas-area/|access-date=1 tetor 2019|website=Las Vegas Review-Journal|language=en-US}}</ref> White u rrit si [[Kisha katolike|katolik]] dhe ishte një djalë tjetër kur ishte fëmijë, por tani e konsideron veten si [[Ateizmi|ateist]] dhe nuk beson në një jetë të mëvonshme .<ref>{{Cite web|date=14 gusht 2008|title=Dana White Tells Playboy About His Atheism, Steroid Use and Love for Donald Trump|url=http://www.mmafighting.com/2008/08/14/dana-white-tells-playboy-about-his-atheism-steroid-use-and-love|access-date=21 nëntor 2013|language=en}}</ref><ref>{{Citation|title=Piers Morgan vs Dana White {{!}} The Full Interview|url=https://www.youtube.com/watch?v=edhknTTq7bM|language=en|access-date=2023-11-24}}</ref> Në vitin 2011, nëna e White, June, publikoi librin ''Dana White, Mbreti i MMA: Një Biografi e Paautorizuar'' .<ref>{{Cite web|last=White|first=June M.|title=Dana White, King of Mma: Dana White an Unauthorized Biography|url=https://www.goodreads.com/book/show/12092479-dana-white-king-of-mma|access-date=17 qershor 2019|website=[[Goodreads]]|language=en}}</ref> June pohoi në libër se, që nga suksesi i tij me UFC-në, Dana "i kishte kthyer shpinën familjes dhe miqve të tij që ishin aty për të kur ai kishte nevojë për ndihmë dhe mbështetje".<ref>{{Cite web|last=Molina|first=Joshua|date=19 korrik 2011|title=Dana White's mom calls him a "prick" and "tyrant," who turned his back on his family|url=http://fcfighter.com/dana-white%E2%80%99s-mom-calls-him-a-%E2%80%9Cp-%E2%80%9D-and-%E2%80%9Ctyrant%E2%80%9D-who-turned-his-back-on-his-family/|access-date=17 qershor 2019|website=Full Contact Fighter|language=en}}</ref> Në një episod të sezonit 15 të " ''[[Pawn Stars|Pun Stars"]]'' të [[Historia (rrjeti televiziv amerikan)|History Channel]] (fillimisht i transmetuar më 5 shkurt 2018), White bleu shpata [[Katana (shpatë japoneze)|Katana]] me vlerë rreth 60,000 dollarë, duke përfshirë një nga Katana japoneze e shekullit të 17-të të [[Rick Harrison]]. White është një fans i [[Beastie Boys]], [[Red Hot Chili Peppers]] dhe [[Rage Against the Machine]].<ref>{{Cite news|date=16 dhj 2013|title=Dana White Beat Boxing, Elves and More Hijinks at UFC Holiday Party|language=en|work=Fox Sports|url=https://www.foxsports.com/stories/other/dana-white-beat-boxing-elves-and-more-hijinks-at-ufc-holiday-party|access-date=25 maj 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Snell|first=Patrick|date=7 maj 2020|title='I don't want to die,' says UFC boss Dana White as sport gets back to business amid pandemic|language=en|publisher=CNN|url=https://edition.cnn.com/2020/05/07/sport/dana-white-ufc-restart-interview-coronavirus-florida-cmd-spt-intl/index.html|access-date=25 maj 2021}}</ref> Duke folur për vdekjen e [[Adam Yauch]], White tha se "Unë nuk jam prekur seriozisht nga një vdekje për një kohë të gjatë siç isha me Beastie Boys".<ref>{{Cite news|last=Roth|first=Matthew|date=8 korrik 2012|title=UFC 148 Results: Dana White Says 'Forrest and Tito Looked Old Tonight'|language=en|publisher=Bleacher Report|url=https://bleacherreport.com/articles/1250873-ufc-148-results-dana-white-forrest-and-tito-looked-old-tonight|access-date=25 maj 2021}}</ref> White gjithashtu ka një kitarë të nënshkruar me dorë nga të tre anëtarët e Beastie Boys në zyrën e tij, së bashku me një kopje të Librit të Beastie Boys në tavolinë.<ref>{{Cite news|last=Staff Writers|date=14 maj 2020|title=Cocaine, swords, and a sabre-tooth skull: Inside Dana White's insane UFC war room|language=en|work=Fox Sports|url=https://www.foxsports.com.au/ufc/ufc-dana-white-ufc-fight-night-how-much-is-dana-white-worth/news-story/2ddd841ebff52d2a8a6a8b929ce40a93|access-date=25 maj 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Coleman|first=Joe|date=16 nën 2020|title=ALL ACCESS UFC president Dana White's insane office includes samurai swords, a money gun, bar, a sabre-tooth tiger skull and war room to plan fights|language=en|publisher=Talk Sport|url=https://talksport.com/sport/mma/692875/dana-white-house-ufc-office-swords-tiger-bar-fights-mma/|access-date=25 maj 2021}}</ref> White ka qenë një tifoz i [[Patriotët e New England|New England Patriots]] që nga fëmijëria dhe ka deklaruar se është një admirues i ish-qendërmbrojtësit të Patriots [[Tom Brady]].<ref>{{Cite web|date=23 janar 2018|title=Super Bowl: UFC boss Dana White is a big fan of the New England Patriots|url=https://www.bbc.co.uk/bbcthree/clip/8283a1d3-647d-4469-98ac-b10162327c40|access-date=2022-12-21|publisher=BBC|language=en}}</ref> White tha në një intervistë të vitit 2022 së bashku me [[Rob Gronkowski]] se ai kishte punuar për të negociuar një marrëveshje që do të sillte Brady dhe Gronkowski në [[Las Vegas Raiders]] në 2020, por [[Jon Gruden]] e prishi marrëveshjen dhe dyshja në vend të kësaj nënshkroi me [[Tampa Bay Buccaneers]].<ref>{{Cite web|title=UFC's Dana White doubles down on Raiders' failed plan to acquire Tom Brady, Rob Gronkowski {{!}} Fox News|url=https://www.foxnews.com/sports/ufcs-dana-white-doubles-down-raiders-failed-plan-acquire-tom-brady-rob-gronkowski.amp|access-date=2023-09-06|website=www.foxnews.com|language=en}}</ref> === Politika === White foli në Konventën Kombëtare Republikane të vitit 2016 në [[Cleveland|Cleveland, Ohio]], ku ai miratoi kandidatin [[Partia Republikane (ShBA)|republikan]] [[Donald Trump]].<ref>{{Cite news|date=19 korrik 2016|title=UFC president Dana White stumps for Trump at Republican convention|language=en|work=[[The Guardian]]|url=https://www.theguardian.com/sport/2016/jul/19/dana-white-speech-trump-republican-national-convention|access-date=11 qershor 2017}}</ref> White tha se Trump e ndihmoi UFC-në në fillimet e saj, duke lejuar UFC-në të organizonte ngjarjen e saj të parë nën pronësinë e Zuffa ( [[UFC 30]] ) në [[Trump Taj Mahal]] kur vendet e tjera refuzuan të organizonin UFC-në.<ref>{{Cite news|last=Zidan|first=Karim|date=16 gusht 2018|title=Why the UFC is a perfect platform for Donald Trump's political ideology|language=en-GB|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/sport/2018/aug/16/ufc-dana-white-donald-trump-relationship|access-date=1 tetor 2019|issn=0261-3077}}</ref> White tha: "Asnjë arenë nuk na donte. Ky djalosh më zgjati dhe ka qenë gjithmonë një mik për mua."<ref>{{Cite web|title=UFC's Dana White on loyalty to Trump: 'That guy gave us our start when nobody would talk to us'|url=https://www.washingtontimes.com/news/2018/aug/20/dana-white-on-loyalty-to-trump-that-guy-gave-us-ou/|access-date=1 tetor 2019|website=The Washington Times|language=en-US}}</ref> White përsëriti mbështetjen e tij për Trump për zgjedhjet e 2020 dhe foli në podium në një tubim për rizgjedhjen e Trump në Kolorado.<ref>{{Cite web|last=Sutare|first=Patrick|date=23 shkurt 2020|title=UFC President Dana White Renews Support For Donald Trump, Joins POTUS In Rally|url=https://www.ibtimes.com/ufc-president-dana-white-renews-support-donald-trump-joins-potus-rally-2927605|access-date=4 mars 2020|website=[[International Business Times]]|language=en}}</ref> Në shkurt 2020, White dhuroi 1 milion dollarë për [[America First Action]], një komitet super veprimi politik që mbështeti rizgjedhjen e Trump.<ref>{{Cite web|last=O'Connor|first=Devin|date=27 shkurt 2020|title=UFC President Dana White Donates $1M to Trump Campaign, Fertittas Supporting GOP House Effort|url=https://www.casino.org/news/ufc-president-dana-white-donates-1m-to-trump-campaign/|access-date=9 qershor 2020|website=Casino.org|language=en}}</ref> Në prill 2020, White iu bashkua një grupi udhëheqësish të industrisë për të ndihmuar Shtetet e Bashkuara të rindërtojnë ekonominë e tyre të goditur nga pandemia e koronavirusit.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2020|title=Donald Trump Includes Dana White in Task Force to Restart the Nation's Economy|url=https://www.essentiallysports.com/ufc-news-donald-trump-includes-dana-white-in-task-force-to-restart-the-nations-economy/|website=EssentiallySports|language=en}}</ref> === Padi për kasetën seksuale === White u akuzua në një skandal me kasetë seksuale, kur një balerin ekzotike dyshohet se regjistroi një takim seksual me White në Brazil rreth vitit 2014 pa pëlqimin e tij. Stripperja gjithashtu pretendoi se White e kishte vizituar atë për muaj të tërë gjatë martesës së tij.<ref name="suit2">{{Cite web|date=5 prill 2020|title=Stripper filmed sex tape with Dana White without his knowledge, suit claims|url=https://canoe.com/sports/fighting/mma/stripper-filmed-sex-tape-with-dana-white-without-his-knowledge-suit-claims|access-date=5 prill 2020|website=[[Canoe.com]]|language=en|archive-date=6 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406013055/https://canoe.com/sports/fighting/mma/stripper-filmed-sex-tape-with-dana-white-without-his-knowledge-suit-claims|url-status=dead}}</ref> Më pas, i dashuri i striptistes u përpoq të [[Zhvatja|zhvaste]] para nga White, gjë që rezultoi në një çështje penale kundër të dashurit të saj.<ref>{{Cite web|last=Campbell|first=Brian|date=4 prill 2020|title=UFC president Dana White named as victim in $200,000 sex-tape extortion lawsuit|url=https://www.cbssports.com/mma/news/ufc-president-dana-white-named-as-victim-in-200000-sex-tape-extortion-lawsuit/|access-date=1 prill 2020|website=[[CBSSports.com]]|language=en}}</ref> Në [[Nevada]], më 3 prill 2020, u ngrit një padi civile kundër White, duke pretenduar se ai i ofroi të dashurit para për ta bindur atë të pranonte fajësinë, gjë që White e mohoi.<ref name="suit3">{{Cite web|date=5 prill 2020|title=Stripper filmed sex tape with Dana White without his knowledge, suit claims|url=https://canoe.com/sports/fighting/mma/stripper-filmed-sex-tape-with-dana-white-without-his-knowledge-suit-claims|access-date=5 prill 2020|website=[[Canoe.com]]|language=en|archive-date=6 prill 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200406013055/https://canoe.com/sports/fighting/mma/stripper-filmed-sex-tape-with-dana-white-without-his-knowledge-suit-claims|url-status=dead}}</ref> Sipas ankesës, White i ka paguar striptistes 10 mijë dollarë për të kërcyer dhe për të bërë seks me të.<ref>{{Cite web|last=German|first=Jeff|date=4 prill 2020|title=UFC's Dana White named as extortion victim in sex-tape case|url=https://www.reviewjournal.com/investigations/ufcs-dana-white-named-as-extortion-victim-in-sex-tape-case-1999477/|access-date=5 prill 2020|website=[[Las Vegas Review-Journal]]|language=en}}</ref> Padia u rrëzua më 7 tetor 2020.<ref>{{Cite web|last=Moyer|first=Phillip|date=7 tetor 2020|title=Judge dismisses convicted extortionist's lawsuit against UFC president Dana White|url=https://news3lv.com/news/local/judge-dismisses-convicted-extortionists-lawsuit-against-ufc-president-dana-white|website=KSNV|language=en}}</ref> === Probleme shëndetësore === Në maj 2012, White zbuloi se ai ishte diagnostikuar me [[Sëmundja Meniere|sëmundjen e Ménière]], një çrregullim i veshit të brendshëm.<ref>{{Cite web|last=Iole|first=Kevin|date=16 maj 2012|title=Dana White diagnosed with Ménière's disease misses first live UFC card in more than 11 years|url=https://ca.sports.yahoo.com/news/mma--dana-white-diagnosed-with-meniere-s-disease-misses-first-live-ufc-card-in-11-years.html|access-date=17 qershor 2019|website=[[Yahoo Sports]]|language=en|archive-date=9 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209144958/https://ca.sports.yahoo.com/news/mma--dana-white-diagnosed-with-meniere-s-disease-misses-first-live-ufc-card-in-11-years.html|url-status=dead}}</ref> Ai tha: "Është si [[Vertigo|marramendje]], por me steroid".<ref>{{Cite web|last=Guillen|first=Adam Jr.|date=15 maj 2012|title=UFCs Dana White reveals he has Meniere's disease|url=https://www.mmamania.com/2012/5/15/3023255/ufcs-dana-white-menieres-disease-ear-surgery-mma|access-date=20 mars 2020|website=MMAmania.com|language=en}}</ref> White pretendon se sëmundja u shkaktua për shkak të një lufte të madhe në të cilën ai ishte përfshirë gjatë rinisë së tij.<ref>{{Cite web|last=Rogan|first=Joe|date=21 shkurt 2013|title=Joe Rogan Experience #327 - Dana White|url=https://www.youtube.com/watch?v=C9e6cyv7lnw|access-date=17 qershor 2019|website=[[YouTube]]|language=en}}</ref> Ngjarja UFC në Fuel TV 3: Korean Zombie vs Poirier do të ishte e para që ai kishte humbur në 11 vjet me White që qëndronte në shtëpi, duke iu përmbajtur këshillave mjekësore.<ref name=":0">{{cite web|last=Guillen|first=Adam Jr.|date=18 prill 2013|title=Dana White Meniere's Disease: A-Rod, German stem cell treatment cure UFC President '100 percent'|url=https://www.mmamania.com/2013/4/18/4240318/dana-white-meniers-disease-a-rod-germany-stem-cell-treatment-cure-ufc-president|access-date=17 qershor 2019|work=[[SB Nation]]|language=en}}</ref> White po i nënshtrohet trajtimit [[Ortokina|Orthokine]] për sëmundjen e Ménière, për të cilën ai thotë se ka reduktuar shumë simptomat e tij.<ref name=":02">{{Cite web|last=Guillen|first=Adam Jr.|date=18 prill 2013|title=Dana White Meniere's Disease: A-Rod, German stem cell treatment cure UFC President '100 percent'|url=https://www.mmamania.com/2013/4/18/4240318/dana-white-meniers-disease-a-rod-germany-stem-cell-treatment-cure-ufc-president|access-date=17 qershor 2019|website=[[SB Nation]]|language=en}}</ref> Në vitin 2022, White deklaroi se i ishte nënshtruar testimit mjekësor dhe u diagnostikua me nivele jashtëzakonisht të larta të [[Trigliceridet|triglicerideve]] dhe parregullsi të tjera. I lanë edhe 10.4 vite jetë nëse nuk i ndreqte problemet. White tha se që atëherë ai i është përmbajtur një [[Dieta Keto|diete ketogjenike]], për të cilën ai thotë se ka korrigjuar [[Apnea e gjumit|apnenë e gjumit]] dhe ka lehtësuar dhimbjet e tij në këmbë.<ref>{{Cite web|last=Jain|first=Ujwal|date=2022-09-23|title="He gave me 10.4 years to live" - Dana White talks about getting an alarming ultimatum on his life expectancy|url=https://www.sportskeeda.com/mma/news-dana-white-told-10-years-live-based-blood-work|access-date=2022-09-29|website=www.sportskeeda.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=24 shtator 2022|title=Dana White feels 35 again after being marked for death in a decade|url=https://www.mmamania.com/2022/9/24/23369756/dana-white-feels-35-again-after-being-marked-for-death-in-a-decade|access-date=2022-09-29|website=www.mmamania.com|language=en}}</ref> === Lojërat e fatit === White është një kumarxhi rekreativ.<ref>{{Cite web|date=2 qershor 2014|title=Dana White too successful of a gambler for the Palms, ordered to cut back his play|url=https://sports.yahoo.com/news/dana-white-too-successful-of-a-gambler-for-the-palms--told-to-cut-back-his-play-210509747.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20140603023504/http://sports.yahoo.com/news/dana-white-too-successful-of-a-gambler-for-the-palms--told-to-cut-back-his-play-210509747.html|archive-date=3 qershor 2014|language=EN}}</ref> Ai luan [[blackjack]] me aksione të larta dhe ka qenë i kufizuar nga të luajturit në kazino të shumta në Las Vegas. Ai deklaron se luan 75,000 dollarë për dorë, dhe nëse fiton dy duart e para, ai merr fitimin prej 150,000 dollarësh dhe largohet.<ref>{{Cite web|date=19 gusht 2022|title=Caesars Palace Dana White's Favorite Las Vegas Casino|url=https://www.casino.org/news/dana-white-says-caesars-palace-las-vegas-is-his-favorite-casino/|language=en}}</ref> Bardhi luan gjithashtu kumar në sport. Ai deklaroi në vitin 2021 se basti më i madh sportiv që kishte vendosur ishte në vitin 2007, kur ai hodhi bast 1 milion dollarë për [[Jermain Taylor]] për të mposhtur [[Kelly Pavlik]] . Taylor humbi meçin me nokaut teknik dhe White tha për përvojën, "Isha në Cabo, duke u çlodhur duke u argëtuar. Kjo më prishi argëtimin. Më shkatërroi të gjithë udhëtimin."<ref>{{Cite web|date=2021-11-25|title='I was sure he would kill him' - White recalls $1m bet that ruined his holiday|url=https://talksport.com/sport/mma/923147/dana-white-ufc-net-worth-blackjack-boxing-bet-cabo-canelo/|access-date=2022-09-30|website=talkSPORT|language=en-US}}</ref> === Sherri me gruan e tij === Gjatë një feste të Vitit të Ri 2022 në një klub nate në [[Cabo San Lucas]], Meksikë, White dhe gruaja e tij Anne u filmuan duke u grindur dhe më pas duke u grindur fizikisht me njëri-tjetrin, me Anne që i godiste White dhe White duke i goditur me shpullë. Të dy e kanë pranuar këtë dhe kanë kërkuar falje për veprimet e tyre, duke fajësuar për sasinë e lartë të alkoolit që kishin konsumuar.<ref name="JunkieJan20232">{{Cite news|date=3 janar 2023|title=UFC president Dana White admits he hit wife in New Year's Eve altercation: 'There's no excuse'|language=en|work=MMA Junkie|url=https://mmajunkie.usatoday.com/2023/01/ufc-news-dana-white-admits-hitting-wife-in-new-years-eve-altercation-no-excuse|access-date=3 janar 2023}}</ref><ref name="ESPNAltercation2">{{Cite news|last=Okamoto|first=Brett|date=3 janar 2023|title=UFC's White on altercation with wife: 'No excuses'|language=en|work=ESPN.com|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/35368344/ufc-dana-white-apologizes-physical-altercation-wife|access-date=3 janar 2023}}</ref> UFC nuk u përgjigj ose nuk iu drejtua veprimeve të White pas incidentit. Grupi Legjislativ i Grave në Kaliforni i dërgoi një letër [[Ari Emanuel]], CEO i [[Endeavour (kompani)|Endeavour]], kompania që zotëron UFC, për të shkarkuar White. Letra u nënshkrua nga [[Senatori i Shtetit të Kalifornisë|Senatorja e Shtetit të Kalifornisë,]] [[Nancy Skinner (politikane nga Kalifornia)|Nancy Skinner]] dhe [[Asambleja e Shtetit të Kalifornisë|përfaqësuesja e shtetit të Kalifornisë,]] [[Cecilia Aguiar-Curry]] .<ref>{{Cite web|last=Krex|first=Azxa|date=2023-01-11|title=Caucus Legislativo de Mujeres de California pide el despido de Dana White|url=https://mma.uno/el-caucus-legislativo-de-mujeres-de-california/|access-date=2023-01-11|website=MMA.uno, #1 En noticias de Artes Marciales Mixtas (MMA) en Español.|language=es|archive-date=11 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111072213/https://mma.uno/el-caucus-legislativo-de-mujeres-de-california/|url-status=dead}}</ref><ref name="RemoveWhiteESPN2">{{Cite news|last=Okamoto|first=Brett|date=10 janar 2023|title=CA women's caucus: Remove White as UFC head|language=en|work=ESPN.com|url=https://www.espn.com/mma/story/_/id/35416130/california-legislative-women-caucus-calls-dana-white-removal-ufc-president|access-date=11 janar 2023}}</ref><ref name="SacBeeEnough2">{{Cite news|last=Sheeler|first=Andrew|date=10 janar 2023|title='Enough is enough.' California Legislative Women's Caucus demands UFC's Dana White be fired|language=en|work=The Sacramento Bee|url=https://www.sacbee.com/news/politics-government/capitol-alert/article270994877.html|access-date=11 janar 2023}}</ref> == Çmimet == * '''[[Fondacioni i Forcave të Armatosura]]''' ** Çmimi Patriot (2009)<ref>{{Cite web|date=19 mars 2009|title=UFCs Dana White accepts Patriot Award for humanitarian efforts to raise money for injured soldiers|url=https://www.mmamania.com/2009/03/19/ufcs-dana-white-accepts-patriot-award-for-humanitarian-efforts-to-raise-money-for-injured-soldiers|access-date=17 qershor 2019|website=[[SB Nation]]|language=en}}</ref> * '''[[Çmimet Botërore MMA]]''' ** Njeriu kryesor i vitit (2008–22)<ref name="2022 Awards Results2">{{Cite web|last=MMA Fighting Newswire|date=2022-12-09|title=2022 World MMA Awards Results|url=https://www.mmafighting.com/2022/12/8/23499496/2022-world-mma-awards-results|access-date=17 dhjetor 2022|publisher=mmafighting.com|language=en}}</ref> * '''''[[Buletini i Wrestling Observer]]''''' ** Promovuesi i Vitit (2005–13; 2015–16)<ref>{{Cite journal|last=Meltzer|first=Dave|author-link=Dave Meltzer|date=6 mars 2017|title=March 6, 2017 Wrestling Observer Newsletter: 2016 Awards issue, talent departing TNA, more|journal=[[Wrestling Observer Newsletter]]|language=en|location=[[Campbell, California]]|page=26|issn=1083-9593}}</ref> * '''''Arritje të tjera''''' ** Sportisti i Vitit në Nevada (2009)<ref>{{Cite web|date=27 korrik 2009|title=Dana White honored as "Sportsman of the Year" while $250K awarded to The Caring Place|url=http://mmajunkie.com/news/15646/dana-white-honored-as-sportsman-of-the-year-while-250k-awarded-to-the-caring-place.mma|archive-url=https://web.archive.org/web/20090731110120/http://mmajunkie.com/news/15646/dana-white-honored-as-sportsman-of-the-year-while-250k-awarded-to-the-caring-place.mma|archive-date=31 korrik 2009|access-date=17 qershor 2019|website=[[MMAjunkie.com]]|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:White, Dana}} [[Kategoria:Lindje 1969]] lahwgrhtu0u652ba31a36hel3oag8nb Diskutim:Dana White 1 347774 2981409 2822919 2026-05-17T10:49:53Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981409 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Dana White/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dana White]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981408 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211209144958/https://ca.sports.yahoo.com/news/mma--dana-white-diagnosed-with-meniere-s-disease-misses-first-live-ufc-card-in-11-years.html për lidhjen https://ca.sports.yahoo.com/news/mma--dana-white-diagnosed-with-meniere-s-disease-misses-first-live-ufc-card-in-11-years.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 12:49 (CEST) 5bl3sh147hl0fh60spoktev1redeqqp Autizmi dhe identitetet LGBT 0 347953 2981303 2975288 2026-05-17T03:53:59Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981303 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Autistic_Pride_Flag_-_Pride_is_a_Protest.jpg|parapamje| Flamuri i krenarisë autike në një marshim "Krenaria është një protestë" në qershor 2021.]] Hulumtimet aktuale konstatojnë se njerëzit [[Spektri i autizmit|autikë]] kanë nivele të larta ndaj ndjesive dhe identiteteve gjinore krahasuar me njerëzit në përgjithësi.<ref>{{Citation|last=Bertelli|first=Marco O.|title=Autism Spectrum Disorder|date=2022|url=https://books.google.com/books?id=4mtvEAAAQBAJ&pg=PA391|work=Textbook of Psychiatry for Intellectual Disability and Autism Spectrum Disorder|pages=391|editor-last=Bertelli|editor-first=Marco O.|place=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-95720-3_16|isbn=978-3-319-95720-3|quote=Persons with [autism spectrum disorder] and/or other neurodevelopmental problems are more likely than the general population to have transgender identity, non-heterosexual sexual orientation, and other gender non-conformities.|access-date=2022-06-08|last2=Azeem|first2=Muhammad Waqar|last3=Underwood|first3=Lisa|last4=Scattoni|first4=Maria Luisa|last5=Persico|first5=Antonio M.|last6=Ricciardello|first6=Arianna|last7=Sappok|first7=Tanja|last8=Bergmann|first8=Thomas|last9=Keller|first9=Roberto|editor2-last=Deb|editor2-first=Shoumitro (Shoumi)|editor3-last=Munir|editor3-first=Kerim|editor4-last=Hassiotis|editor4-first=Angela}}</ref><ref name="Lord-2022">{{Cite journal|last=Lord|first=Catherine|last2=Charman|first2=Tony|last3=Havdahl|first3=Alexandra|last4=Carbone|first4=Paul|last5=Anagnostou|first5=Evdokia|last6=Boyd|first6=Brian|last7=Carr|first7=Themba|last8=de Vries|first8=Petrus J|last9=Dissanayake|first9=Cheryl|author-link9=Cheryl Dissanayake|last10=Divan|first10=Gauri|last11=Freitag|first11=Christine M|display-authors=10|date=2022|title=The Lancet Commission on the future of care and clinical research in autism|url=https://fhi.brage.unit.no/fhi-xmlui/bitstream/handle/11250/2975811/Lancet+Commission.pdf?sequence=1|journal=[[The Lancet]]|language=en|volume=399|issue=10321|pages=299–300|doi=10.1016/s0140-6736(21)01541-5|pmid=34883054|via=[[Norwegian Institute of Public Health]]|access-date=6 dhjetor 2023|archive-date=14 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014084440/https://fhi.brage.unit.no/fhi-xmlui/bitstream/handle/11250/2975811/Lancet+Commission.pdf?sequence=1|url-status=dead}}</ref><ref name="Graham Holmes-2022">{{Cite journal|last=Graham Holmes|first=Laura|last2=Ames|first2=Jennifer L.|last3=Massolo|first3=Maria L.|last4=Nunez|first4=Denise M.|last5=Croen|first5=Lisa A.|date=2022-04-01|title=Improving the Sexual and Reproductive Health and Health Care of Autistic People|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|language=en|publisher=[[American Academy of Pediatrics]]|volume=149|issue=Supplement 4|pages=e2020049437J|doi=10.1542/peds.2020-049437J|issn=0031-4005|pmid=35363286|quote=A substantial proportion of autistic adolescents and adults are LGBTQIA+. Autistic people are more likely to be transgender or gender nonconforming compared with non-autistic people, and findings from a recent autism registry study suggest that among autistic people able to self-report on a survey, up to 18% of men and 43% of women may be sexual minorities.|doi-access=free}}</ref> Janë propozuar shumë shpjegime për këtë fenomen, si ekspozimi hormonal para lindjes, i cili lidhet ngushtë me [[Orientimi seksual|orientimin seksual]], [[Disforia|disforinë gjinore]] dhe [[Autizmi|autizmin]]. Autikët mbështen më pak mbi normat sociale dhe kështu janë më të hapur në lidhje me orientimin ose identitetin e tyre gjinor. Një [[Rishikimi i literaturës|përmbledhje narrative]] e botuar në vitin 2016 konstaton që edhe pse ka hipoteza të ndryshme për lidhjen midis autizmit dhe disforisë gjinore, mungojnë prova të forta që ta mbështesin këtë ide.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Miesen|first=Anna I. R. Van Der|last2=Hurley|first2=Hannah|last3=Vries|first3=Annelou L. C. De|date=2016|title=Gender dysphoria and autism spectrum disorder: A narrative review|journal=International Review of Psychiatry|language=en|volume=28|issue=1|pages=70–80|doi=10.3109/09540261.2015.1111199|pmid=26753812|doi-access=free}}</ref> Një studim bazuar në autikët LGBT në SHBA raporton nevoja të shumta të paplotësuara ndaj kujdesit shëndetësor në krahasim me njerëzit tjerë brenda grupmoshës së tyre.<ref>{{Cite journal|last=Wallisch|first=Anna|last2=Boyd|first2=Brian A.|last3=Hall|first3=Jean P.|last4=Kurth|first4=Noelle K.|last5=Streed Jr|first5=Carl G.|last6=Mulcahy|first6=Abigail|last7=McMaughan|first7=Darcy Jones|last8=Batza|first8=Katie|date=qershor 2023|title=Health Care Disparities Among Autistic LGBTQ+ People|journal=Autism in Adulthood|volume=5|issue=2|pages=165–174|doi=10.1089/aut.2022.0006|issn=2573-9581|pmc=10280185|pmid=37346996}}</ref> == Autizmi dhe orientimi seksual == === Interesi i përgjithshëm për seksualitetin === Pretendimet e para rreth autikëve tregojnë mungesa të dëshirës seksuale ose dëshirës për seksualitet të cilat janë konsideruar si stereotipe të gabuara dhe negative.<ref name="2008a">{{Cite journal|last=Sullivan|first=Amanda|last2=Caterino|first2=Linda C.|date=2008|title=Addressing the Sexuality and Sex Education of Individuals with Autism Spectrum Disorders|url=https://www.jstor.org/stable/42899984|journal=Education and Treatment of Children|language=en|volume=31|issue=3|pages=381–394|doi=10.1353/etc.0.0001|issn=0748-8491|jstor=42899984}}</ref><ref name="Schöttleetal">{{Cite journal|last=Schöttle|first=Daniel|last2=Briken|first2=Peer|last3=Tüscher|first3=Oliver|last4=Turner|first4=Daniel|date=dhjetor 2017|title=Sexuality in autism: hypersexual and paraphilic behavior in women and men with high-functioning autism spectrum disorder|journal=Dialogues in Clinical Neuroscience|language=en|volume=19|issue=4|pages=381–393|doi=10.31887/DCNS.2017.19.4/dschoettle|pmc=5789215|pmid=29398933}}</ref><ref name="Sala-2020">{{Cite journal|last=Sala|first=Giorgia|last2=Pecora|first2=Laura|last3=Hooley|first3=Merrilyn|last4=Stokes|first4=Mark A.|date=2020-06-01|title=As Diverse as the Spectrum Itself: Trends in Sexuality, Gender and Autism|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s40474-020-00190-1|journal=Current Developmental Disorders Reports|language=en|volume=7|issue=2|pages=59–68|doi=10.1007/s40474-020-00190-1|issn=2196-2987}}</ref> Këto pretendime ishin rezultat i problemeve metodologjike. Provat më të fundit tregojnë se shumica e njerëzve autikë shprehin interes si për romancën ashtu edhe për seksualitetin.<ref name="Sala-2020" /> === Orientimi seksual i autikëve === Njerëzit autikë kanë më pak gjasa të identifikohen si heteroseksualë sesa njerëzit joautikë.<ref>{{Cite journal|last=Sala|first=Giorgia|last2=Hooley|first2=Merrilyn|last3=Attwood|first3=Tony|last4=Mesibov|first4=Gary B.|last5=Stokes|first5=Mark A.|date=2019-09-01|title=Autism and Intellectual Disability: A Systematic Review of Sexuality and Relationship Education|url=https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11195-019-09577-4|journal=Sexuality and Disability|language=en|volume=37|issue=3|pages=353–382|doi=10.1007/s11195-019-09577-4|issn=1573-6717}}</ref><ref name="Graham Holmes-2022"/><ref>{{Citation|last=Gilmour|first=Laura|title=Sexuality and ASD: Current State of Research|date=2014|url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-1-4614-4788-7_27|work=Comprehensive Guide to Autism|pages=569–584|editor-last=Patel|editor-first=Vinood B.|place=New York, NY|publisher=Springer|language=en|doi=10.1007/978-1-4614-4788-7_27|isbn=978-1-4614-4788-7|access-date=2022-06-09|last2=Smith|first2=Veronica|last3=Schalomon|first3=Melike|editor2-last=Preedy|editor2-first=Victor R.|editor3-last=Martin|editor3-first=Colin R.}}</ref> Disa studiues përpiqen ta shpjegojnë këtë si pjesë e një lidhjeje mes autizmit, hormoneve prenatale dhe orientimit seksual.<ref name="Pecora-2020">{{Cite journal|last=Pecora|first=Laura A.|last2=Hancock|first2=Grace I.|last3=Hooley|first3=Merrilyn|last4=Demmer|first4=David H.|last5=Attwood|first5=Tony|author-link5=Tony Attwood|last6=Mesibov|first6=Gary B.|last7=Stokes|first7=Mark A.|date=2020|title=Gender identity, sexual orientation and adverse sexual experiences in autistic females|journal=[[Molecular Autism]]|volume=11|issue=1|pages=57|doi=10.1186/s13229-020-00363-0|issn=2040-2392|pmc=7353794|pmid=32653016|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Attanasio|first=Margherita|last2=Masedu|first2=Francesco|last3=Quattrini|first3=Fabrizio|last4=Pino|first4=Maria Chiara|last5=Vagnetti|first5=Roberto|last6=Valenti|first6=Marco|last7=Mazza|first7=Monica|date=2021-11-15|title=Are Autism Spectrum Disorder and Asexuality Connected?|url=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s10508-021-02177-4.pdf|journal=Archives of Sexual Behavior|language=en|volume=51|issue=4|pages=2091–2115|doi=10.1007/s10508-021-02177-4|issn=1573-2800|pmid=34779982}}</ref><ref name="Sala-2020"/> Edhe pse ekziston një konsensus që autikët kanë më pak gjasa të jenë heteroseksualë sesa njerëzit në përgjithësi dhe t'u përkasin pakicave gjinore, ka një ndryshim të madh në vlerësimet së këtyre efekteve,<ref>{{Cite news|last=Sarris|first=Marina|date=22 qershor 2020|title=Autistic People More Likely to Identify as LGBTQ|work=Simons Foundation Powering Autism Research for Knowledge (SPARK)|publisher=[[Simons Foundation Autism Research Initiative]] (SFARI)|url=https://sparkforautism.org/discover_article/autism-lgbtq-identity/|access-date=13 dhjetor 2021}}</ref> dhe shumica e kërkimeve sugjeron se pjesa më e madhe autikëve janë heteroseksualë.<ref>{{Cite journal|last=Sala|first=Giorgia|last2=Pecora|first2=Laura|last3=Hooley|first3=Merrilyn|last4=Stokes|first4=Mark A.|date=2020-06-01|title=As Diverse as the Spectrum Itself: Trends in Sexuality, Gender and Autism|url=https://doi.org/10.1007/s40474-020-00190-1|journal=Current Developmental Disorders Reports|language=en|volume=7|issue=2|pages=59–68|doi=10.1007/s40474-020-00190-1|issn=2196-2987}}</ref> Studimet mbi [[Orientimi seksual|orientimin seksual]] dhe autizmin tregojnë se njerëzit autikë kanë shumë ndjenja [[Homoseksualiteti|homoseksuale]] dhe [[Biseksualiteti|biseksuale]].<ref name="2008a"/><ref>{{Cite journal|last=Byers|first=E.S.|last2=Nichols|first2=S.|last3=Voyer|first3=S.D.|date=2013|title=Challenging stereotypes: Sexual functioning of single adults with high functioning autism spectrum disorder|url=https://www.researchgate.net/publication/236077894|journal=[[Journal of Autism and Developmental Disorders]]|volume=43|issue=11|pages=2617–2627|doi=10.1007/s10803-013-1813-z|pmid=23526036}}</ref> Studimet kanë treguar një incidencë më të lartë të [[Aseksualiteti|aseksualitetit]] tek autikët, megjithëse një artikull i vitit 2019 vuri në pah se kjo "duhet të interpretohet me kujdes, duke pasur parasysh vështirësinë e vendosjes së marrëdhënieve shoqërore te personat me ASD".<ref>{{Cite journal|last=Parchomiuk|first=Monika|date=2019-06-01|title=Sexuality of Persons with Autistic Spectrum Disorders (ASD)|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11195-018-9534-z|journal=Sexuality and Disability|language=en|volume=37|issue=2|pages=259–274|doi=10.1007/s11195-018-9534-z|issn=1573-6717}}</ref> Po ashtu edhe një studim i individëve aseksualë zbuloi se rreth 7% deri në 8% e të anketuarve kishin marrë një diagnozë të autizmit, afërsisht 4 herë më e madhe se vlerësimi i popullsisë amerikane.<ref>{{Cite journal|last=Alison|first=Rowan|last2=Verardi|first2=James H.|date=2021|title=Including Asexual People in Services|url=https://www.equality-network.org/wp-content/uploads/2021/06/Asexual-booklet-final-web.pdf|journal=[[Equality Network]]|pages=17|access-date=6 dhjetor 2023|archive-date=14 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231014084627/https://www.equality-network.org/wp-content/uploads/2021/06/Asexual-booklet-final-web.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|last=CDC|date=2022-03-02|title=Data and Statistics on Autism Spectrum Disorder {{!}} CDC|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/data.html|access-date=2022-10-08|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|last=CDC|date=2020-04-27|title=CDC Releases First Estimates of the Number of Adults Living with ASD|url=https://www.cdc.gov/ncbddd/autism/features/adults-living-with-autism-spectrum-disorder.html|access-date=2022-10-08|website=Centers for Disease Control and Prevention|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bureau|first=US Census|title=National Population by Characteristics: 2020-2021|url=https://www.census.gov/data/datasets/time-series/demo/popest/2020s-national-detail.html|access-date=2022-10-08|website=Census.gov}}</ref> Ulja e incidencës së heteroseksualitetit në popullsinë autike është e pranishme, kur maten për orientimet, sjelljet dhe interesat seksuale të vetëraportuara njëlloj.<ref name="Pecora-2021">{{Cite journal|last=Pecora|first=Laura A.|last2=Hooley|first2=Merrilyn|last3=Sperry|first3=Laurie|last4=Mesibov|first4=Gary B.|last5=Stokes|first5=Mark A.|date=2021-03-01|title=Sexuality and Gender Issues in Individuals with Autism Spectrum Disorder|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0193953X20300812|journal=Psychiatric Clinics of North America|series=Autism Spectrum Disorder Across the Lifespan Part II|language=en|volume=44|issue=1|pages=111–124|doi=10.1016/j.psc.2020.11.009|issn=0193-953X|pmid=33526233}}</ref> === Dallimet gjinore në orientimin seksual === Studime të ndryshme kanë treguar se gratë/vajzat autike kanë shkallë më të ulët të orientimit heteroseksual sesa burrat/djemtë autikë.<ref>{{Cite journal|last=Dewinter|first=J.|last2=De Graaf|first2=H.|last3=Begeer|first3=S.|date=2017|title=Sexual Orientation, Gender Identity, and Romantic Relationships in Adolescents and Adults with Autism Spectrum Disorder|journal=[[Journal of Autism and Developmental Disorders]]|volume=47|issue=9|pages=2927–2934|doi=10.1007/s10803-017-3199-9|issn=0162-3257|pmc=5570786|pmid=28597143}}</ref><ref name="Pecora-2021"/> Kjo është vërtetuar edhe nga një sondazh në i kryer në internet nga Universiteti i Kembrixhit dhe i botuar në ''Kërkimin e Autizmit. S''ondazhi sugjeroi se autiket kishin një gamë më të gjerë të identifikimit seksual sesa gratë joautike dhe burrat autikë. Të anketuarit të rinj në moshë kishin gjasa më të larta për t'u vetëraportuar si homoseksualë sesa të anketuarit më të mëdhenj në moshë.<ref>{{Cite journal|last=Weir|first=Elizabeth|last2=Allison|first2=Carrie|last3=Baron-Cohen|first3=Simon|date=2021|title=The sexual health, orientation, and activity of autistic adolescents and adults|journal=Autism Research|language=en|volume=14|issue=11|pages=2342–2354|doi=10.1002/aur.2604|issn=1939-3806|pmid=34536071|doi-access=free}}</ref> Sipas një shqyrtimi në vitin 2021, studime treguan se gratë/vajzat autike kishin rreth 3-4 herë më shumë gjasa të ishin biseksuale në krahasim me gratë joautike.<ref name="Pecora-2021" /> == Autizmi dhe identiteti gjinor == === Identiteti gjinor i autikëve === Autikët kanë më shumë gjasa të shfaqin [[Identiteti gjinor|identitete të ndryshme gjinore]] ose ndryshime gjinore (të njohura edhe si ''mospërputhje gjinore'').<ref name="Lord-2022"/><ref name="American Psychiatric Association-2022">{{Cite book|last=American Psychiatric Association|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision|publisher=American Psychiatric Association|year=2022|isbn=978-0-89042-575-6|location=Washington, DC|doi=10.1176/appi.books.9780890425787}}</ref> Sasia e diferencës ndryshon fort në bazë të metodologjisë së studimeve dhe nuk mund të thuhet përfundimisht.<ref name="kallitsounaki_20220520">{{Cite journal|last=Kallitsounaki|first=Aimilia|last2=Williams|first2=David M.|date=20 maj 2022|title=Autism Spectrum Disorder and Gender Dysphoria/Incongruence. A systematic Literature Review and Meta-Analysis|journal=[[Journal of Autism and Developmental Disorders]]|volume=53|issue=8|pages=3103–3117|doi=10.1007/S10803-022-05517-Y|pmc=10313553|pmid=35596023|doi-access=free}}</ref> === Identitete gjinore jobinare === Disa autikët kanë identitete [[Gjinia jobinare|gjinore jobinare]]. Shumë njerëz mendojnë se autizmi i bën ata ta kuptojnë në forma të ndryshme të gjinisë së tyre nga sa pritet prej tyre.<ref>{{Cite book|last=M.D|first=Eric Hollander|url=https://books.google.com/books?id=d0pkEAAAQBAJ&pg=PA93|title=Textbook of Autism Spectrum Disorders, Second Edition|last2=M.D|first2=Randi Hagerman|last3=M.S|first3=Casara Ferretti|date=2022-03-15|publisher=American Psychiatric Pub|isbn=978-1-61537-304-8|pages=93|language=en}}</ref><ref name="Hartman-2023">{{Cite book|last=Hartman|first=Davida|url=https://books.google.com/books?id=5hCZEAAAQBAJ&pg=PA171|title=The Adult Autism Assessment Handbook: A Neurodiversity Affirmative Approach|last2=O'Donnell-Killen|first2=Tara|last3=Doyle|first3=Jessica K.|last4=Kavanagh|first4=Dr Maeve|last5=Day|first5=Dr Anna|last6=Azevedo|first6=Dr Juliana|date=2023-02-21|publisher=Jessica Kingsley Publishers|isbn=978-1-83997-167-9|pages=171|language=en}}</ref> Njerëzit autikë mund të luftojnë për të nxjerrë në pah pritshmëritë sociale, synimet dhe konceptet abstrakte të cilave u mungojnë rregulla dhe arsye të prekshme,<ref>{{Cite web|title=What is autism|url=https://www.autism.org.uk/advice-and-guidance/what-is-autism|access-date=28 prill 2023|website=www.autism.org.uk|language=en}}</ref> të tilla si pritshmëritë e ndërtuara shoqërore si gjinia, të cilat mund të ndryshojnë midis kulturave të ndryshme.<ref>{{Cite web|title=Gender and health|url=https://www.who.int/health-topics/gender|access-date=28 prill 2023|website=www.who.int|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Strang|first=John F|last2=van der Miesen|first2=Anna IR|last3=Caplan|first3=Reid|last4=Hughes|first4=Cat|last5=daVanport|first5=Sharon|last6=Lai|first6=Meng-Chuan|date=prill 2020|title=Both sex- and gender-related factors should be considered in autism research and clinical practice|journal=Autism|language=en|volume=24|issue=3|pages=539–543|doi=10.1177/1362361320913192|issn=1362-3613|pmid=32299242|doi-access=free}}</ref> === Disforia gjinore tek fëmijët autikë === ''Disforia gjinore'' është një diagnozë në botimin e pestë të ''Manualit Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore'' (DSM-5, që nga viti 2013, rishikuar 2022) që u jepet njerëzve të cilët përjetojnë shqetësime në lidhje me identitetin e tyre gjinor.<ref name="American Psychiatric Association-2022"/> Botimi i 11-të i ''[[Klasifikimi ndërkombëtar i sëmundjeve dhe problemeve që lidhen me shëndetin|Klasifikimit Ndërkombëtar të Sëmundjeve]]'' (ICD-11, që nga viti 2022) i mbajtur nga [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] përshkruan një gjendje të ngjashme nën termin ''mospërputhje gjinore''.<ref>{{Cite web|date=2023|title=Gender incongruence|url=https://icd.who.int/browse11/l-m/en#/http://id.who.int/icd/entity/411470068|access-date=2023-06-05|website=ICD-11 for Mortality and Morbidity Statistics|publisher=[[World Health Organization]]|archive-date=1 gusht 2018|archive-url=https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853#/http://id.who.int/icd/entity/411470068|url-status=dead}}</ref> === Tiparet autike te personat jokonform gjinor dhe transgjinor === Një analizë meta e vitit 2022 arriti në përfundimin se ekziston një lidhje midis tipareve autike dhe ndjenjave të disforisë gjinore. Megjithatë, studiuesit vunë në dukje se dihet pak për tiparet autike tek ata që nuk janë autikë.<ref name="kallitsounaki_20220520"/> === Kujdesi gjinor për personat autikë === Në dhjetor 2014, katër studiues arritën në përfundimin se të qenit në spektrin e autizmit nuk "e përjashton tranzicionin gjinor" dhe sugjeruan metoda për të ndihmuar individë të tillë në "eksplorimin e identitetit të tyre gjinor".<ref>{{Cite journal|last=Jacobs|first=L.|last2=Rachlin|first2=Katherine|last3=Erickson-Schroth|first3=L.|last4=Janssen|first4=A.|date=11 dhjetor 2014|title=Gender Dysphoria and Co-Occurring Autism Spectrum Disorders: Review, Case Examples, and Treatment Considerations|url=https://www.liebertpub.com/doi/10.1089/lgbt.2013.0045|journal=LGBT Health|volume=1|issue=4|pages=277–82|doi=10.1089/lgbt.2013.0045|pmid=26789856}}</ref> Një nga autoret e studimit, Katherine Rachlin, tha se, ndonjëherë, të qenit transgjinor mund të "duket si përvoja e spektrit" për mjekët.<ref name="spectrumnews">{{Cite web|last=Rudacille|first=Deborah|date=13 prill 2016|title=Living between genders|url=https://www.spectrumnews.org/features/deep-dive/living-between-genders/|access-date=2023-06-02|website=Spectrum|publisher=[[Simons Foundation]]}}</ref> Në mars 2015, një studim nga studiues në Shkollën e Mjekësisë Yale deklaroi se ata në spektrin e autizmit duhet të trajtohen në mënyrë të barabartë me individët e tjerë për disforinë gjinore dhe sugjeroi që mjekët "të zgjerojnë kornizën sociale" dhe të lehtësojnë një "eksplorim të roleve gjinore". ".<ref>{{Cite journal|last=van Schalkwyk|first=G.I.|last2=Klingensmith|first2=K.|last3=Volkmar|first3=F.R.|date=4 mars 2015|title=Gender identity and autism spectrum disorders|journal=Yale Journal of Biology and Medicine|volume=88|issue=1|pages=81–3|pmc=4345542|pmid=25744543}}</ref> Një studim finlandez në prill 2015 rekomandoi që spektri i autizmit të njihet seriozisht në zhvillimin e udhëzimeve për trajtimin e "disforisë gjinore të fëmijëve dhe adoleshentëve".<ref>{{Cite journal|last=Kaltiala-Heino|first=R.|last2=Sumia|first2=M.|last3=Työläjärvi|first3=M.|last4=Lindberg|first4=N.|date=9 prill 2015|title=Two years of gender identity service for minors: overrepresentation of natal girls with severe problems in adolescent development|journal=Child and Adolescent Psychiatry and Mental Health|volume=9|page=9|doi=10.1186/s13034-015-0042-y|pmc=4396787|pmid=25873995|doi-access=free}}</ref> === Shëndeti mendor i njerëzve autikë me gjini të ndryshme === Në një studim të vitit 2021 mbi kamuflimin autik, të rriturit autikë me diversitet gjinor u zbulua se përdornin më shumë kamuflim autik sesa të rriturit autikë cisgjinorë.<ref name="mcquaid_2022">{{Cite journal|last=McQuaid|first=G. A.|last2=Lee|first2=N. R.|last3=Wallace|first3=G. L.|date=2022|title=Camouflaging in autism spectrum disorder: Examining the roles of sex, gender identity, and diagnostic timing|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/13623613211042131|journal=[[Autism (journal)|Autism]]|volume=26|issue=2|pages=552–559|doi=10.1177/13623613211042131|pmid=34420418}}</ref> == Në kulturën popullore == Personazhet autikë që janë pjesë e komunitetit LGBTQ përshkruhen herë pas here në kulturën popullore, qoftë në letërsi, seri të animuara apo live-action. Disa kanë bërë thirrje për përfaqësim më të mirë. Për shembull, në qershor 2015, autorja [[Heidi Cullinan]] shkroi në ''Spectrum'' se nuk ka pothuajse mjaft vepra fiksionale me njerëz autikë dhe akoma më pak që janë pjesë e komunitetit LGBTQ, duke i frymëzuar ata të shkruajnë një histori me një protagonist homoseksual autik. Ata thanë gjithashtu se njerëzit autikë meritojnë ta shohin veten në histori, si kushdo tjetër. Në mars 2021, novelistja queer autike Naoise Dolan i bëri jehonë kësaj në një intervistë me [[PinkNews]], duke bërë thirrje për më shumë shikueshmëri, duke thënë se kultura dhe arti popullor do të përmirësoheshin nëse "do të kishte më shumë autikë queer atje", së bashku me grupet e tjera që janë të margjinalizuara. Ajo kritikoi gjithashtu portretizimet e këqija të personazheve autikë dhe shprehu dëshirën e saj për të "shkruar qëllimisht personazhin autik më kundërstereotip të mundshëm" në romanin e saj, ''Kohë emocionuese'' . == Referime == [[Kategoria:LGBTQ]] pjz6c0cje64ql0c6mgzf6ngnzio7z4p Dalibor Brozovic 0 349525 2981406 2965988 2026-05-17T10:42:01Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981406 wikitext text/x-wiki '''Dalibor Brozovic''' (28 korrik 1927 &#x2013; 19 qershor 2009) ishte një [[Gjuhësia|gjuhëtar]], [[Sllavistika|sllavist]], dialektolog dhe politikan kroat. Ai studioi historinë e [[Gjuha standarde|gjuhëve standarde]] në rajonin [[Sllavët|sllav]], veçanërisht [[Gjuha kroate|kroatishten]] . Ai ishte një esperantist aktiv që nga viti 1946 dhe shkroi poezi [[Gjuha esperanto|esperanto]] si dhe përktheu vepra në gjuhë.<ref>Pleadin, Josip (2002). "Biografia leksikono de kroatiaj esperantistoj" (in Esperanto). Đurđevac: Grafokom.</ref> Ka qenë pjesëmarrës në [[Seminari Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare|Seminarin Ndërkombëtar për Gjuhën, Letërsinë dhe Kulturën Shqiptare]] në Prishtinë. == Biografia == Ai lindi në [[Sarajeva|Sarajevë]]<ref name="Jugoslovenski književni leksikon">{{Cite book|last=Kosta Milutinović|title=Jugoslovenski književni leksikon|date=1971|publisher=[[Matica srpska]]|editor-last=Živan Milisavac|location=[[Novi Sad]] ([[Socialist Autonomous Province of Vojvodina|SAP Vojvodina]], [[Socialist Republic of Serbia|SR Serbia]])|page=53|language=sh|trans-title=Yugoslav Literary Lexicon}}</ref> dhe shkoi në shkollën fillore në [[Zenica|Zenicë]] . Më pas ai shkoi në shkollat e mesme të përgjithshme në [[Visoko]], Sarajevë dhe [[Zagrebi|Zagreb]] . Ai mori një diplomë BA në [[Gjuha kroate|gjuhën kroate]] dhe letërsinë [[Jugosllavia|jugosllave]] në Fakultetin e Shkencave Humane dhe Sociale, Universiteti i Zagrebit .<ref name="Jugoslovenski književni leksikon" /> Në vitin 1957, ai mori doktoraturën, me tezën ''Fjala në Luginën e [[Fojnica|Fojnicës]]'' . Brozoviq punoi si asistent në Akademinë e Teatrit të Zagrebit (1952–1953) dhe si pedagog në [[Universiteti i Lublanës|Universitetin e Lubjanës]] (deri në vitin 1956). Më pas ai shkoi në Fakultetin Filozofik në Zadar, duke u bërë profesor i asociuar (1956), [[Docenti|docent]] (1958), profesor i jashtëzakonshëm (1962) dhe profesor i rregullt (1968-1990). Në vitin 1969 punoi si profesor vizitor në Universitetin e Miçiganit dhe që nga viti 1971 në Universitetin e Regensburgut . Në vitin 1975 u bë bashkëpunëtor, kurse në vitin 1977 i jashtëzakonshëm dhe më 1986 anëtar i rregullt i [[Akademia e Shkencave dhe Arteve e Kroacisë|Akademisë së Shkencave dhe Arteve Jugosllave]] . Nga viti 1986 ishte anëtar i jashtëm i [[Akademia e Shkencave dhe Arteve e Maqedonisë së Veriut|Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Maqedonisë]], ndërsa nga viti 1991 i [[Akademia Europaea|Academia Europaea]] . Që nga viti 1946 ishte anëtar i Partisë Komuniste .<ref>{{Cite web|last=Bilosnić|first=Tomislav Marijan|date=13 mars 2012|title=Dr. Ante Franić: Dalekometni ciljevi Deklaracije|language=hr|url=https://archive.org/details/Deklaracija_Ante_Franic_Zadarski_List|access-date=13 korrik 2015|location=Zadar|page=16|issn=1333-316X}}</ref> Në fund të viteve 1980, ai ishte një bashkëthemelues dhe nënkryetar i Bashkimit Demokratik Kroat, i cili do të fitonte zgjedhjet e vitit 1990 . Sipas dokumentarit të televizionit kombëtar kroat "Lufta para luftës", ai ishte informator i shërbimit sekret jugosllav (SDS) dhe vepronte me emrin e koduar "Forum" deri në fillim të vitit 1990. Ai ishte nënkryetar i presidencës së Republikës së [[Kroacia|Kroacisë]] (në vitin 1990) dhe deputet i Parlamentit kroat (1992-1995). Në periudhën 1991-2001 drejtoi [[Enti i Leksikografisë Miroslav Krleža|Institutin Leksikografik Miroslav Krlezha]] . Ai redaktoi ''Atlasin e Dialektologjisë Evropiane dhe Sllave'' . == Rëndësia gjuhësore == Brozoviq është përshkruar si një nga gjuhëtarët kroatë më me ndikim të shekullit të 20-të.<ref>{{Cite web|title=Dalibor Brozović|url=http://www.vecernji.hr/biografije/dalibor-brozovic-127|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102200201/http://www.vecernji.hr/biografije/dalibor-brozovic-127|archive-date=2 janar 2014|access-date=2 janar 2014|publisher=[[Večernji list]]|location=Zagreb|language=sh|issn=0350-5006}}</ref> Megjithatë, kjo pikëpamje jepet nga një këndvështrim jashtëzakonisht nacionalist, pasi Brozoviqi dihej se shpesh e braktiste gjuhësinë për një diskurs jashtëzakonisht nacionalist.<ref>{{Cite journal|last=Kordić, Snježana|author-link=Snježana Kordić|year=2003|title=Demagogija umjesto znanosti (odgovor Daliboru Brozoviću)|trans-title=Demagogy instead of science (response to Dalibor Brozović)|url=http://bib.irb.hr/datoteka/430252.DEMAGOGIJA_UMJESTO_ZNANOSTI.PDF|url-status=live|journal=Književna republika|language=sh|location=Zagreb|volume=1|issue=7–8|pages=176–202|issn=1334-1057|ssrn=3433060|id={{CROSBI|430252}}. {{ZDB|2122129-7}}|archive-url=https://www.webcitation.org/6A7zQNqNr?url=http://bib.irb.hr/datoteka/430252.DEMAGOGIJA_UMJESTO_ZNANOSTI.PDF|archive-date=23 gusht 2012|access-date=17 mars 2019}}<templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles> [http://opak.crolib.hr/cgi-bin/unicat.cgi?form=D1440910057 (CROLIB)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180202202504/http://opak.crolib.hr/cgi-bin/unicat.cgi?form=D1440910057 |date=2 shkurt 2018 }}.</ref><ref>{{Cite book|last=Zanelli|first=Aldo|title=Eine Analyse der Metaphern in der kroatischen Linguistikfachzeitschrift Jezik von 1991 bis 1997|publisher=[[:de:Dr. Kovač|Dr. Kovač]]|year=2018|isbn=978-3-8300-9773-0|series=Studien zur Slavistik ; 41|location=Hamburg|pages=12–13|language=de|trans-title=Analysis of Metaphors in Croatian Linguistic Journal ''Language'' from 1991 to 1997|oclc=1023608613}} [http://katalog.nsk.hr/F/?func=direct&doc_number=001013945 (NSK)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250304003642/http://katalog.nsk.hr/F/?func=direct&doc_number=001013945 |date=4 mars 2025 }}. [https://koha.ffzg.hr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=385977 (FFZG)]</ref> {{Sfn|Kordić|2007}} Ndër veprat e tij kryesore janë libri ''Standardni jezik'' ("Gjuha standarde") (1970) dhe artikulli "Hrvatski jezik, njegovo mjesto unutar južnoslavenskih i drugih slavenskih jezika, njegove povijesne mijene kao jezika hrvatske knji It. Sllave dhe gjuhë të tjera sllave, ndryshimet e saj historike si gjuhë e letërsisë kroate, 1978). E para jep një tipologji të [[Gjuha standarde|gjuhëve standarde]], e cila megjithatë përballet me kritika për përmbajtjen e kritereve të diskutueshme dhe të paqarta.<ref>{{Cite book|last=Tolstoj|first=Nikita Iljič|year=1985|editor-last=Guchman|editor-first=M. M.|location=Moscow|pages=12, 14|language=ru|script-title=ru:Функциональная стратификация языка|trans-title=Functional stratification of language|chapter=Славянские литературные языки и их отношение к другим языковым идиомам (стратам)|trans-chapter=Slavic Standard Languages and their relationship to idioms|oclc=762388602}}</ref><ref>{{Cite book|last=Tolstoj|first=Nikita Iljič|url=http://www.inslav.ru/images/stories/pdf/1988_Tolstoj.pdf?db8adf65b129933cb3579617fe984365=6549e1093a02126d5060ecf4044cb502|publisher=Nauka|year=1988|isbn=5-02-010890-1|location=Moscow|pages=11–14|language=ru|script-title=ru:История и структура славянских литературных языков|trans-title=History and Structure of Slavic Standard Languages|access-date=7 shtator 2012}}</ref> Kjo e fundit e ndan historinë e kroatëve në tre periudha para-standard dhe tre standarde. Ndërsa besohej gjerësisht se kroatishtja u standardizua vetëm rreth kohës së [[Lëvizja ilire|lëvizjes ilire]] dhe [[Ljudevit Gaj|Ljudevit Gajt]], Brozović argumentoi se standardizimi filloi rreth vitit 1600 dhe u zhvillua shumë rreth vitit 1750. Megjithatë, ky artikull i Brozoviqit përballet edhe me kritika për faktin se “në shekullin e 18-të, nuk ekzistonte një gjuhë standarde ( 'überdachende' sprachliche Entität), e cila do të mbulonte kajkavianishten dhe shtokavianishten ".<ref>"da es eine das Kajkavische und Štokavische ’überdachende’ sprachliche Entität im 18. Jh. nicht gegeben hat" ({{Harvnb|Gröschel|2009}})</ref> Me fjalë të tjera, aktivitetet kryesore të standardizimit u zhvilluan vetëm në shekullin e 19-të. {{Sfn|Gröschel|2009}} Brozović ishte një nga autorët e Deklaratës mbi statusin dhe emrin e gjuhës standarde kroate, një deklaratë programatike me ndikim kundër [[Gjuha serbokroate|unitarizmit]] gjuhësor jugosllav nga një perspektivë nacionaliste kroate.<ref>{{Cite news|date=16 mars 2012|title=SOS ili tek alibi za nasilje nad jezikom|language=sh|trans-title=SOS or nothing but an alibi for violence against language|pages=38–39|publisher=Forum|location=Zagreb|url=http://bib.irb.hr/datoteka/578565.O_Deklaraciji_Forum.jpg|url-status=live|access-date=9 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121221223957/http://bib.irb.hr/datoteka/578565.O_Deklaraciji_Forum.jpg|archive-date=21 dhjetor 2012|issn=1848-204X|id={{CROSBI|578565}}}}</ref> Dy vjet para Deklaratës, Brozoviq mohoi ekzistencën e unitarizmit gjuhësor jugosllav: "për gjuhën kroato-serbe si gjuhë, si fenomen gjuhësor, si gjuhë në familjen sllave, nuk ka pasur nevojë të unifikohet: ajo ka qenë gjithmonë një unitet".<ref>"hrvatskosrpski jezik kao jezik, kao lingvistički fenomen, kao jedan od jezika slavenske porodice, nije ni trebalo izjednačivati: on je oduvijek bio jedan" ({{Harvnb|Brozović|1965}})</ref> Në mënyrë retrospektive, shkencëtarët e Evropës Perëndimore e gjykojnë politikën gjuhësore jugosllave si shembullore.<ref>{{Cite book|title=Language, Discourse and Borders in the Yugoslav Successor States|publisher=Multilingual Matters|year=2004|editor-last=Busch|language=en|editor-first=Brigitta|location=Clevedon|pages=51, 54, 59|oclc=803615012|editor-last2=Kelly-Holmes|editor-first2=Helen}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mappes-Niediek|first=Norbert|title=Die Ethno-Falle: der Balkan-Konflikt und was Europa daraus lernen kann|publisher=Christoph Links Verlag|year=2005|isbn=978-3-86153-367-2|location=Berlin|pages=18, 64|language=de|trans-title=The Ethnic Trap: the Balkan conflict and what Europe can learn from it|oclc=61665869}}</ref> {{Sfn|Gröschel|2009}} Në vitin 2012, Josip Manoliç deklaroi publikisht se [[Administrata e Sigurimit Shtetëror (Jugosllavi)|policia sekrete e Jugosllavisë (UDBA)]] kishte një nga agjentët e saj, të koduar "Forum", të kontribuonte në Deklaratë dhe gazetarët e lidhën Brozoviqin me këtë pseudonim.<ref>{{Cite web|last=Ivančić|first=Viktor|author-link=Viktor Ivančić|date=11 korrik 2015|title=Udio Udbe|trans-title=Contribution of the UDBA|url=http://www.portalnovosti.com/udio-udbe|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714233035/http://www.portalnovosti.com/udio-udbe|archive-date=14 korrik 2015|access-date=8 gusht 2015|publisher=[[Novosti (Croatia)|Novosti]]|location=Zagreb|language=sh|issn=1845-8955}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mamić|first=Tomislav|date=7 qershor 2015|title=Manolić otkriva u memoarima: na pripremi Deklaracije o hrvatskom jeziku radili su i dugogodišnji agenti Udbe! (2. dio feljtona)|language=sh|trans-title=Manolić reveals in his memoirs: long-standing Udba agents had been working on the preparation of the Declaration about the Croatian language! (2nd part of the feuillton)|work=[[Jutarnji list]]|location=Zagreb|url=http://www.jutarnji.hr/na-pripremi-deklaracije-o-hrvatskom-jeziku-radili-su-i-dugogodisnji-agenti-udb--e/1377401/|url-status=live|access-date=3 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150912080118/http://www.jutarnji.hr/na-pripremi-deklaracije-o-hrvatskom-jeziku-radili-su-i-dugogodisnji-agenti-udb--e/1377401/|archive-date=12 shtator 2015|issn=1331-5692}}</ref> Në vend të ''[[Gjuha serbokroate|serbo-kroatishtes]]'', Brozović preferoi termin ''diasistem qendror jugor sllav'',<ref>''Deset teza o hrvatskom jeziku'', Zagreb, 1971, published in: </ref><ref>{{Cite book|last=Kordić|first=Snježana|url=http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf|title=Jezik i nacionalizam|publisher=Durieux|year=2010|isbn=978-953-188-311-5|series=Rotulus Universitas|location=Zagreb|pages=74–77|language=sh|trans-title=Language and Nationalism|doi=10.2139/ssrn.3467646|lccn=2011520778|oclc=729837512|ol=15270636W|id={{CROSBI|475567}}|author-link=Snježana Kordić|access-date=14 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20120601175359/http://bib.irb.hr/datoteka/475567.Jezik_i_nacionalizam.pdf|archive-date=1 qershor 2012|url-status=live}}</ref> duke pohuar status të veçantë gjuhësor për kroatishten dhe serbishten. Megjithatë, Brozoviq mbrojti termin "kroato-serb" edhe në vitin 1988. {{Sfn|Brozović|1988}} Për sa i përket statusit gjuhësor, Brozoviqi ka pohuar për gati tre dekada se "variantet serbe dhe kroate janë (...) fenomene, të cilat janë analoge me variantet angleze dhe amerikane";<ref>"srpska i hrvatska varijanta predstavljaju [...] fenomene analogne engleskoj i američkoj varijanti" ({{Harvnb|Brozović|1965}})</ref> "Si në rastet e tjera kur disa kombe përdorin një gjuhë standarde (gjermanisht, holandisht, anglisht, frëngjisht, spanjisht, portugalisht si gjuhë standarde), gjuha standarde kroato-serbe nuk është e unifikuar. Në gjuhësi (veçanërisht në sociolinguistikë), realizimet e këtyre gjuhëve standarde quhen ''variante të një gjuhe standarde'' ”.<ref>"Kao i u drugim slučajevima kada se jednim standardnim jezikom služi više nacija (njemački, nizozemski, engleski, francuski, španjolski, portugalski standandardni jezik), standardni hrvatskosrpski jezik nije jedinstven. Realizacijski oblici takvih standardnih jezika nazivaju se u lingvistici (prvenstveno u sociolingvistici) ''varijantama standardnog jezika''" ({{Harvnb|Brozović|1988}})</ref> Brozović pohoi se është "fakt që serbët dhe kroatët kanë një gjuhë të përbashkët",<ref>"činjenica da Srbi i Hrvati imaju zajednički jezik" ({{Harvnb|Brozović|1965}})</ref> dhe ai e përshkroi atë si [[Gjuha policentrike|pluricentrike]] edhe në vitin 1992<ref>{{Cite book|last=Brozović|first=Dalibor|title=Pluricentric Languages: Differing Norms in Different Nations|url=https://archive.org/details/pluricentriclang0000unse|publisher=Mouton de Gruyter|language=en|year=1992|isbn=3-11-012855-1|editor-last=Clyne|editor-first=Michael G|editor-link=Michael Clyne|series=Contributions to the sociology of language 62|location=Berlin & New York|pages=[https://archive.org/details/pluricentriclang0000unse/page/n356 347]–380|chapter=Serbo-Croatian as a pluricentric language|oclc=24668375}}</ref> Në vitet 1990, Brozović u bë një nga përkrahësit kryesorë të [[Purizmi gjuhësor|purizmit gjuhësor]] në Kroaci. {{Sfn|Kordić|2007}}<ref>{{Cite book|last=Czerwiński|first=Maciej|title=Język – ideologia – naród: polityka językowa w Chorwacji a język mediów|publisher=Scriptum|year=2005|isbn=8360163049|location=Kraków|page=131|language=pl|trans-title=Language – ideology – nation: Language policy in Croatia and the language of media|oclc=64586273}}</ref> Brozović thekson se lista e 100 fjalëve të fjalorit bazë [[Gjuha kroate|kroat]], [[Gjuha serbe|serbisht]], [[Gjuha boshnjake|boshnjak]] dhe [[Gjuha malazeze|malazez]], siç është përcaktuar nga Morris Swadesh, tregon se të gjitha 100 fjalët janë identike.<ref>{{Cite journal|last=Brozović, Dalibor|year=2002|title=Europske integracije i hrvatski jezik|trans-title=European Integrations and Croatian|journal=[[Jezik]]|language=sh|volume=49|issue=4|page=124|issn=0021-6925}}</ref> Sipas Swadesh, të paktën njëzet fjalë duhet të ndryshojnë nëse duhen konsideruar si gjuhë të ndryshme.<ref>{{Cite book|last=Kloss|first=Heinz|title=Zur Theorie des Dialekts: Aufsätze aus 100 Jahren Forschung|publisher=F. Steiner|year=1976|editor-last=Göschel|editor-first=Joachim|series=Zeitschrift fur Dialektologie and Linguistik, Beihefte, n.F., Heft 16|location=Wiesbaden|language=de|page=303|chapter=Abstandsprachen und Ausbausprachen|trans-chapter=Abstand-languages and Ausbau-languages|oclc=2598722|author-link=Heinz Kloss|editor-last2=Nail|editor-first2=Norbert|editor-last3=van der Els|editor-first3=Gaston|isbn=3515023054}}</ref> Brozović mori çmimin e qytetit të Zadarit për një veprimtari të spikatur shkencore (për librin ''Standardni jezik'' ) në vitin 1970 dhe një çmim për veprën e jetës së Republikës së Kroacisë në 1992. == Publikime == * ''Rječnik jezika ili jezik rječnika'' (Fjalori i një gjuhe ose një gjuhë fjalorësh), Zagreb, 1969 * ''Standardni jezik'' (Gjuha standarde), Zagreb, 1970 * ''[https://web.archive.org/web/20081211033944/http://www.ihjj.hr/oHrJeziku-10teza.html Deset teza o hrvatskome jeziku]'' (Dhjetë teza për kroatishten), Zagreb, 1971<ref>This work was originally an intro on Savjetovanje o Osnovama nastavnog plana i programa hrvatskog književnog jezika s književnošću za srednje škole, held in hotels "Solaris" in Šibenik, Croatia, 22–24 November 1971, in organization of Republička konferencija Saveza omladine Hrvatske. Abroad, this work was published in [[Hrvatska revija]] in Croatian, and in [[Journal of Croatian Studies]] in English.</ref> * ''Hrvatski jezik, njegovo mjesto unutar južnoslavenskih i drugih slavenskih jezika, njegove povijesne mijene kao jezika hrvatske književnosti'' (kroatisht: Vendi i saj midis gjuhëve sllave të jugut dhe gjuhëve të tjera sllave, gjuha e saj historike e ndryshimeve në gjuhën kroate si koleksioni i gjuhës kroate). i autorëve, Zagreb, 1978 * ''Fonologija hrvatskoga književnog jezika'' (Fonologjia e gjuhës standarde kroate) në librin e një kolektivi autorësh ''Povijesni pregled, glasovi i oblici hrvatskoga književnog jezika'' (Përmbledhje historike, tingujt dhe format e gjuhës standarde kroate1991), Zagreb * ''Prvo lice jednine'' (veta e parë njëjës: Kol. i artikujve të botuar më parë), Zagreb, 2005 {{Sfn|Kordić|2007}} == Shih edhe == * [[Gjuha standarde]] * [[Gjuha policentrike]] * [[Gjuha serbokroate]] == Referime == [[Kategoria:Politikanë nga Sarajeva]] [[Kategoria:Gjuhëtarë të shekullit të 20-të]] [[Kategoria:Profesorë të Universitetit të Lublanës]] [[Kategoria:Anëtarë të Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kroacisë]] [[Kategoria:Gjuhëtarë kroatë]] [[Kategoria:Vdekje 2009]] [[Kategoria:Lindje 1927]] [[Kategoria:Pjesëmarrës në Seminarin Albanologjik të Prishtinës]] [[Kategoria:Shkrimtarë nga Sarajeva]] m6yh4zu0oxi2ndmlrnuh7qv22upettv Universiteti i Gjenevës 0 349663 2981185 2975124 2026-05-16T16:13:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981185 wikitext text/x-wiki '''Universiteti i Gjenevës''' (frëngjisht: ''Université de Genève'' ) është një universitet kërkimor publik i vendosur në [[Gjeneva|Gjenevë]], Zvicër. Ajo u themelua në 1559 nga teologu francez [[Gjon Kalvini|John Calvin]] si një seminar [[Teologjia|teologjik]] .<ref>{{Cite web|date=28 korrik 2016|title=About the University – Université de Genève|url=https://www.unige.ch/en/university/about/|access-date=2021-03-26|website=www.unige.ch|language=en}}</ref><ref name="unige.ch">{{Cite web|date=2017-04-27|title=Our Heritage – Faculté d'économie et de management – UNIGE|url=https://www.unige.ch/gsem/en/about/our-heritage/|access-date=2021-03-26|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> Ajo mbeti e fokusuar në teologji deri në shekullin e 17-të, kur u bë një qendër për studimet [[Epoka e Iluminizmit|iluministe]] . Sot, është universiteti i tretë më i madh në Zvicër për nga numri i studentëve.<ref>{{Cite journal|date=5 shtator 2006|title=University of Geneva (UNIGE)|url=https://www.unige.ch/stat/fr/dernierepublication-1/|journal=Studying in Switzerland|access-date=27 janar 2024|archive-date=25 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125233459/https://www.unige.ch/stat/fr/dernierepublication-1/|url-status=dead}}</ref> Në 1873, ajo hoqi përkatësitë e saj fetare dhe u bë zyrtarisht laike.<ref name="unige.ch"/> Në vitin 2009, Universiteti i Gjenevës festoi 450 vjetorin e themelimit të tij.<ref>{{Cite journal|date=5 qershor 2009|title=University of Geneva honors LHC project leader at 450th anniversary ceremony|url=http://press.web.cern.ch/press-releases/2009/06/university-geneva-honours-lhc-project-leader-450th-anniversary-ceremony|journal=CERN|access-date=27 janar 2024|archive-date=10 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310143454/http://press.web.cern.ch/press-releases/2009/06/university-geneva-honours-lhc-project-leader-450th-anniversary-ceremony|url-status=dead}}</ref> Pothuajse 40% e studentëve vijnë nga vende të huaja. Universiteti ka dhe ndjek në mënyrë aktive mësimdhënien, kërkimin dhe shërbimin në komunitet si objektivat e tij parësorë. UNIGE është anëtar i Lidhjes së Universiteteve Kërkimore Evropiane (duke përfshirë institucionet akademike si Amsterdami, Barcelona, [[Universiteti i Kembrixhit|Kembrixh]], [[Universiteti i Hajdelbergut|Heidelberg]] dhe [[Universiteti i Milanos|Milano]] ) Grupit Coimbra dhe [[Shoqata evropiane e universiteteve|Shoqata e Universiteteve Evropiane]] .<ref>{{Cite journal|title=University in the Spotlight: University of Geneva|url=http://www.globalinksabroad.org/Quotes/QuoteID553/|journal=Globalinksabroad|access-date=27 janar 2024|archive-date=27 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527225809/http://www.globalinksabroad.org/Quotes/QuoteID553/|url-status=dead}}</ref> Universiteti ka një trup studentor të larmishëm, me studentë nga mbi 150 vende. Ai është gjithashtu shtëpia e qendrave dhe instituteve të shumta kërkimore, duke përfshirë Qendrën e Gjenevës për Politikat e Sigurisë, Institutin e Studimeve Globale dhe Institutin e Shëndetit Global.<ref name="Dictionnaire">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Historical Dictionary of Switzerland]]|title=Université de Genève|language=fr|author=Marco Marcacci}}</ref> == Historia == Universiteti u themelua në 1559 si '''Akademia e Gjenevës''' ( ''Académie de Genève'' ) nga teologu francez [[Gjon Kalvini|John Calvin]], si një seminar i administruar nga Kompania e Pastorëve, për të qenë qendra e arsimit publik në Gjenevë protestante . Me qëllimin për të arsimuar jo vetëm pastorë por edhe [[Magjistrati|magjistratë]] për [[Kantoni Gjenevë|republikën]], në vitin 1565 akademia filloi mësimin e [[Shkolla e Ligjit|drejtësisë]] .<ref name="Dictionnaire" /> Gjatë aneksimit francez të Gjenevës (1798-1813), shkolla u riorganizua në një format më universal, me futjen e diplomave dhe ndarjen e saj në [[Fakulteti|fakultete]] . Ky proces modernizimi vazhdoi në periudhën e Restaurimit Kombëtar<ref name="Dictionnaire" /> == Organizimi == Universiteti i Gjenevës është i strukturuar në fakultete dhe qendra të ndryshme ndërfakultete të cilat përfaqësojnë mësimdhënie, kërkime dhe shërbime ndaj shoqërisë në disiplina të ndryshme. === Fakultetet === Universiteti përbëhet nga nëntë [[Fakulteti|fakultete]] :<ref>{{Cite web|title=Facultés, école, UPER|url=http://www.unige.ch/archives/adm/fonds/facultes.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140812070541/http://www.unige.ch/archives/adm/fonds/facultes.html|archive-date=2014-08-12|website=Archives|publisher=Université de Genève}}</ref> * Fakulteti i Shkencave<ref>{{Cite web|date=2007-08-12|title=Faculty of Science – Faculté des sciences – UNIGE|url=https://www.unige.ch/sciences/en/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> * Fakulteti i Mjekësisë<ref>{{Cite web|title=University of Geneva – PhD School of Life Sciences {{!}} Welcome to the PhD School in Life Sciences at the Faculties of Medicine and Science|url=https://lifesciencesphd.unige.ch/|access-date=2023-08-21|website=lifesciencesphd.unige.ch}}</ref> * Fakulteti i Shkencave Humane<ref>{{Cite web|date=2014-03-05|title=Welcome to the Faculty of Humanities!|url=https://www.unige.ch/lettres/en/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> * Fakulteti i Gjenevës Shkolla e Ekonomisë dhe Menaxhimit (GSEM)<ref>{{Cite web|date=2017-01-05|title=Geneva School of Economics and Management – Faculté d'économie et de management – UNIGE|url=https://www.unige.ch/gsem/en/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> * Fakulteti i Gjenevës Shkolla e Shkencave Sociale (G3S)<ref>{{Cite web|date=2009-12-02|title=About us|url=https://www.unige.ch/sciences-societe/en/presentation/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> * Fakulteti i Drejtësisë (Shkolla Juridike e Gjenevës)<ref>{{Cite web|date=2009-02-19|title=Welcome to the Faculty of Law|url=https://www.unige.ch/droit/en/international/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> * Fakulteti i Teologjisë<ref>{{Cite web|date=2006-02-01|title=Faculté de théologie – Faculté de théologie – UNIGE|url=https://www.unige.ch/theologie/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=fr}}</ref> * Fakulteti i Psikologjisë dhe Edukimit<ref>{{Cite web|date=2015-08-06|title=FPSE – Faculté de Psychologie et des Sciences de l'Éducation – UNIGE|url=https://www.unige.ch/fapse/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=fr}}</ref> * Fakulteti i Përkthimit dhe Interpretimit<ref>{{Cite web|date=2016-04-29|title=Faculty of Translation and Interpreting – University of Geneva|url=https://www.unige.ch/fti/en/|access-date=2023-08-21|website=www.unige.ch|language=en}}</ref> ==== Qendrat ==== Universiteti përbëhet nga katërmbëdhjetë qendra ndërfakultetare. Midis të tjerëve: * [https://web.archive.org/web/20170727160825/http://www.unige.ch/ihr/en/presentation/ Instituti për Historinë e Reformimit] ( [[Reformat protestante|Reforma]] ) * [http://www.cui.unige.ch/en/lecui/ Qendra Ndërfakultete për Informatikë] ( [[shkenca kompjuterike]] ) * [http://www.unige.ch/environnement/en/ Instituti për Shkenca Mjedisore] ( [[Politika energjetike]] ) * [http://www.unige.ch/gsi/en/bienvenue/ Instituti i Studimeve Globale] * [http://cigev.unige.ch/fr/ Qendra Ndërfakultete e Gerontologjisë] ( [[Gjerontologjia|Gerontologji]] ) * Qendra Zvicerane për Shkenca Afektive ( Shkenca Afektive ) ==== Institucionet e asociuara ==== Universiteti ka gjithashtu disa partneritete me institucionet e afërta, ku studentët në universitet mund të ndjekin kurse. * Instituti i Diplomuar i Studimeve Ndërkombëtare dhe Zhvillimore (IHEID) * Instituti Ekumenik Bossey i Këshillit Botëror të Kishave * Qendra Wyss për Bio- dhe Neuro-inxhinieri * Qendra Kombëtare Zvicerane e Superkompjuterëve * [http://www.art-law.org/centre_en.html Qendra Juridike Art] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190131132643/http://www.art-law.org/centre_en.html |date=31 janar 2019 }}<ref>{{Cite web|title=Bienvenue|url=http://www.unige.ch/cda|access-date=14 janar 2018|website=droit de l'art|publisher=Université de Genève}}</ref> * [http://www.cibm.ch/page-60442-en.html Qendra për Imazhe Biomjekësore] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921130005/http://www.cibm.ch/page-60442-en.html |date=21 shtator 2015 }} (CIBM) * [http://curml.ch/en Qendra Universitare e Mjekësisë Ligjore] (CURML)<ref>{{Cite web|title=Centre Universitaire Romand – CURML|url=http://www.curml.ch|access-date=14 janar 2018|website=Curml.ch}}</ref> * [http://www.i-s-t.ch/1/about-us/company-profile/ Instituti për Punë dhe Shëndetësi] (IST) === Bibliotekat === Objektet e bibliotekës së UNIGE janë të shpërndara në katër vende. * Uni Arve është mikpritës i shtatë bibliotekave: Bibliothèque Ernst & Lucie Schmidheiny, Bibliothèque d'Anthropologie, Bibliothèque du Center universitaire d'informatique, Bibliothèque Georges de Rham (Matematikë), Bibliothèque de l'Institut des'E Shkencave de Bibliothèque de l'Observatoire (Astronomi) dhe Bibliothèque des Sciences de la Terre et de l'environnement.<ref>{{Cite web|date=17 prill 2013|title=Site Uni Arve|url=http://www.unige.ch/biblio/infos/Sciences.html|access-date=14 janar 2018|website=Bibliothèque|publisher=Université de Genève}}</ref> * Uni Bastions pret bibliotekat e gjuhëve, si dhe bibliotekat e universitetit të fokusuara në histori dhe muzikologji.<ref>{{Cite web|date=17 prill 2013|title=Site Uni Bastions|url=http://www.unige.ch/biblio/infos/bastions.html|access-date=14 janar 2018|website=Bibliothèque|publisher=Université de Genève}}</ref> * Uni CMU është shtëpia e një koleksioni të gjerë të çështjeve mjekësore. Përveç kësaj, ai është gjithashtu mikpritës i Qendrës së dokumentacionit en santé (CDS) dhe Bibliothèque de l'nstitut de la Médecine et de la santé et de l'Institut d'éthique biomédicale (IHMS – IEB).<ref>{{Cite web|date=17 prill 2013|title=Site Uni CMU|url=http://www.unige.ch/biblio/infos/cmu.html|access-date=14 janar 2018|website=Bibliothèque|publisher=Université de Genève}}</ref> * Koleksioni i Uni Mail përqendrohet në temat e mëposhtme: Ekonomia dhe shkencat shoqërore, Juridiku, Psikologjia dhe Shkencat e Mësimit, Përkthimi dhe Interpretimi, Studimet Evropiane, Frëngjishtja si gjuhë e huaj dhe Muzikologjia. Përveç kësaj, ai gjithashtu pret bibliotekën multimediale të UNIGE.<ref>{{Cite web|date=17 prill 2013|title=Site Uni Mail|url=http://www.unige.ch/biblio/infos/mail.html|access-date=14 janar 2018|website=Bibliothèque|publisher=Université de Genève}}</ref> === Partneriteti ndërkombëtar === Studentët në UNIGE kanë mundësinë të studiojnë jashtë vendit për një semestër ose një vit gjatë diplomës së tyre. Universitetet partnere përfshijnë [[Freie Universität Berlin|Universitetin e Lirë të Berlinit]], [[Harvard Law School|Shkollën Juridike të Harvardit]], {{Lang|fr|[[École Normale Supérieure]]|italic=no}}, Trinity College Dublin, Erasmus University of Rotterdam, Université Libre de Bruxelles, King's College London, McGill University, HEC Montreal, University of Otawa, [[Universiteti i Oksfordit|University of Oxford]], [[Universiteti në Uppsala|Uppsala University]], Johns Hopkins University, University of Michigan, UCLA, Southampton, University of Universiteti i Sidneit, Universiteti i Tokios .<ref>{{Cite web|title=Archived copy|url=http://129.194.40.25/fmi/iwp/cgi?-db=RI_Panorama&-loadframes|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140111051821/http://129.194.40.25/fmi/iwp/cgi?-db=RI_Panorama&-loadframes|archive-date=11 janar 2014|access-date=14 janar 2022|website=129.194.40.25}}</ref> == Shih edhe == * [[Arsimi në Zvicër]] == Referime == {{reflist}} == Lidhjet e jashtme == * {{Official website}} * [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/59603/55913 Scholars and Literati at the University of Geneva (1559–1800)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231108111317/https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE/article/view/59603/55913 |date=8 nëntor 2023 }}, in [https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE Repertorium Eruditorum Totius Europae/RETE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230325050600/https://ojs.uclouvain.be/index.php/RETE |date=25 mars 2023 }}. [[Kategoria:Universitete në Zvicër]] rwqbgwmz2coluxjl7fhhjvqtqoezpog Diskutim:Universiteti i Gjenevës 1 349690 2981186 2980100 2026-05-16T16:13:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981186 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Universiteti i Gjenevës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Universiteti i Gjenevës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981185 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160310143454/http://press.web.cern.ch/press-releases/2009/06/university-geneva-honours-lhc-project-leader-450th-anniversary-ceremony për lidhjen http://press.web.cern.ch/press-releases/2009/06/university-geneva-honours-lhc-project-leader-450th-anniversary-ceremony. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 18:13 (CEST) iwd3ex48122498hu78szybpjv29tfn8 Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1991 0 351006 2981228 2977376 2026-05-16T20:34:31Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981228 wikitext text/x-wiki {{Infobox zgjedhje | election_name = Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1991 | country = Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë | flag_image = Flag of Albania (1946–1992).svg | type = parliamentary | ongoing = no | previous_year = [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1987|1987]] | next_year = [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1992|1992]] | seats_for_election = Të gjitha 250 vendet në [[Kuvendi Popullor|Kuvendin Popullor]] | majority_seats = 126 | election_date = [[31 mars]] [[1991]] <small>(raundi i parë)</small><br />[[7 prill]] [[1991]] <small>(raundi i dytë)</small><br />[[14 prill]] [[1991]] <small>(raundi i tretë)</small> | turnout = 98,66% | party1 = [[Partia e Punës e Shqipërisë|PPSH]]<br /><small>[[Ramiz Alia]]</small> | leader1 = [[Ramiz Alia]] | last_election1 = 250 | seats1 = 169 | percentage1 = 56,17% | party2 = [[Partia Demokratike e Shqipërisë|PD]]<br /><small>[[Sali Berisha]]<small> | last_election2 = E re | seats2 = 75 | percentage2 = 38,71% | party3 = [[Omonoia (Organizatë)|Omonia]]<br /><small>[[Vasil Bollano]]<small> | last_election3 = E re | seats3 = 5 | percentage3 = 0,73% | party4 = Komiteti Kombëtar i Veteranëve<br /><small>[[Rustem Peçi]]<small> | last_election4 = I ri | seats4 = 1 | percentage4 = 0,28% | map_image = Albania 1991 parliamentary elections.png | map_caption = Rezultatet sipas zonave zgjedhore | title = [[Kryeministri i Shqipërisë|Kryeministër]] | before_election = [[Fatos Nano]] | before_party = PPSH | after_election = [[Fatos Nano]] | after_party = PPSH }} '''Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri të vitit 1991''' u mbajtën më [[31 mars]] [[1991]], me raunde të tjera më [[7 prill]] dhe [[14 prill]], për zgjedhjen e 250 deputetëve të [[Kuvendi i Shqipërisë|Kuvendit Popullor]]. Ato ishin zgjedhjet e para shumëpartiake në Shqipëri pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] dhe shënuan fundin formal të monopolit politik të [[Partia e Punës e Shqipërisë|Partisë së Punës së Shqipërisë]].<ref name="IPU">{{cite web |title=Albania: Parliamentary elections Kuvendi Popullor, 1991 |url=https://data.ipu.org/election-summary/HTML/2001_91.htm |publisher=Inter-Parliamentary Union |access-date=5 maj 2026 |language=en}}</ref> Zgjedhjet u zhvilluan në një periudhë kalimtare, kur Shqipëria ishte ende formalisht republikë socialiste, por kishte nisur procesi i legalizimit të pluralizmit politik. Ato u fituan nga Partia e Punës e Shqipërisë, e drejtuar nga [[Ramiz Alia]], e cila mori 169 vende. [[Partia Demokratike e Shqipërisë]], e krijuar në dhjetor 1990 dhe e drejtuar nga [[Sali Berisha]], fitoi 75 vende dhe u bë forca kryesore opozitare në vend.<ref name="IPU" /> == Sfondi historik == Në fund të viteve 1980, Shqipëria ndodhej në krizë të thellë ekonomike dhe politike. Izolimi ndërkombëtar, mungesat në furnizime, varfëria dhe pakënaqësia shoqërore kishin dobësuar legjitimitetin e sistemit komunist. Ndryshimet demokratike në Evropën Lindore dhe rënia e regjimeve komuniste në vendet fqinje rritën presionin për reforma edhe në Shqipëri. Në dhjetor 1990, protestat studentore në Tiranë u bënë pika kryesore e kthesës politike. Studentët kërkuan pluralizëm politik, reforma demokratike dhe përmirësim të kushteve të jetesës. Pas protestave, u lejua krijimi i partive të reja politike dhe u themelua Partia Demokratike, forca e parë opozitare e legalizuar në Shqipërinë komuniste.<ref name="IPU" /> Legalizimi i pluralizmit i dha fund sistemit njëpartiak që kishte ekzistuar që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore. Megjithatë, procesi zgjedhor u zhvillua ende brenda një sistemi institucional të trashëguar nga regjimi komunist, ku Partia e Punës kishte kontroll mbi administratën, mediat shtetërore, strukturat lokale dhe aparatin shtetëror. == Shtyrja e zgjedhjeve == Zgjedhjet ishin planifikuar fillimisht për [[10 shkurt]] 1991. Partitë opozitare kërkuan shtyrjen e tyre, sepse sapo ishin krijuar dhe nuk kishin ende strukturë organizative në të gjithë vendin. Shtyrja u pranua dhe zgjedhjet u vendosën për më 31 mars 1991.<ref name="IPU" /> Kjo periudhë u shoqërua me tensione të forta politike dhe sociale. Më [[20 shkurt]] [[1991]], në Tiranë u rrëzua monumenti i [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]], një ngjarje me rëndësi të madhe simbolike për fundin e regjimit komunist. Pas kësaj, qeveria dha dorëheqjen dhe u krijua një klimë e re politike, por edhe shumë e paqëndrueshme.<ref name="COSMOS">{{cite web |title=Contentious Politics in Albania |url=https://cosmos.sns.it/wp-content/uploads/2015/09/2012WP02COSMOS.pdf |publisher=Scuola Normale Superiore |date=2012 |access-date=5 maj 2026 |language=en |archive-date=17 korrik 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717161635/https://cosmos.sns.it/wp-content/uploads/2015/09/2012WP02COSMOS.pdf |url-status=dead }}</ref> == Sistemi zgjedhor == Kuvendi Popullor kishte 250 vende. Deputetët zgjidheshin në zona njëemërore. Për të fituar në raundin e parë, kandidati duhej të siguronte shumicën e kërkuar të votave në zonën përkatëse. Në rast se kjo nuk arrihej, zhvillohej raund i dytë. Në zgjedhje morën pjesë më shumë se 1.000 kandidatë, të propozuar nga parti politike, organizata shoqërore ose si kandidatë të pavarur. Në krahasim me zgjedhjet e mëparshme të periudhës komuniste, këto zgjedhje përfaqësonin ndryshim të madh, sepse qytetarët kishin mundësi të zgjidhnin midis kandidatëve dhe forcave të ndryshme politike.<ref name="IPU" /> == Partitë pjesëmarrëse == Forca kryesore në zgjedhje ishte Partia e Punës e Shqipërisë, e cila kishte drejtuar vendin që nga viti 1944. Ajo hyri në zgjedhje me përparësi të mëdha institucionale dhe organizative, veçanërisht në zonat rurale. Partia Demokratike e Shqipërisë ishte forca kryesore opozitare. Ajo kishte mbështetje të fortë në qytetet e mëdha, sidomos në Tiranë, Shkodër, Durrës, Kavajë dhe në qendrat universitare e intelektuale. Programi i saj mbështeste pluralizmin politik, ekonominë e tregut, privatizimin dhe afrimin me Evropën Perëndimore. Në zgjedhje morën pjesë edhe organizata dhe parti të tjera, ndër to [[Omonoia (Organizatë)|Organizata Omonia]], e cila përfaqësonte kryesisht minoritetin grek, si dhe Komiteti i Veteranëve. == Fushata zgjedhore == Fushata zgjedhore u zhvillua në kushte të pabarabarta. Partia e Punës kishte kontroll mbi shumicën e mjeteve shtetërore, administratën dhe mediat publike, ndërsa partitë opozitare kishin pak kohë për t’u organizuar në nivel kombëtar. Opozita kërkoi praninë e vëzhguesve ndërkombëtarë për të garantuar një proces më të besueshëm.<ref name="IRI">{{cite web |title=The 1991 Elections in Albania |url=https://www.electionpassport.com/files/1991-IRI-Report.pdf |publisher=International Republican Institute |date=1991 |access-date=5 maj 2026 |language=en}}</ref> Temat kryesore të fushatës ishin kriza ekonomike, mungesat ushqimore, papunësia, e ardhmja e pronës private, reforma agrare, hapja ndaj Perëndimit dhe largimi nga modeli komunist. Partia e Punës paraqitej si forca që mund të siguronte stabilitet dhe tranzicion gradual, ndërsa Partia Demokratike kërkonte ndryshim më të shpejtë politik dhe ekonomik. Ndarja ndërmjet qytetit dhe fshatit ishte një nga tiparet kryesore të zgjedhjeve. Në qytete, ku pakënaqësia ndaj regjimit ishte më e dukshme dhe kontakti me idetë demokratike më i madh, opozita pati rezultate më të mira. Në zonat rurale, ku kontrolli administrativ dhe varësia ekonomike nga strukturat shtetërore ishin më të forta, Partia e Punës ruajti epërsinë. == Votimi == Votimi u zhvillua më 31 mars 1991. Në shumicën e zonave, mandati u përcaktua në raundin e parë. Në disa zona u zhvilluan raunde të tjera më 7 dhe 14 prill. Pjesëmarrja ishte shumë e lartë. Nga 1.984.933 zgjedhës të regjistruar, votuan 1.963.568 qytetarë, me pjesëmarrje prej 98,92%.<ref name="IPU" /> Shifra e lartë e pjesëmarrjes lidhej me rëndësinë historike të zgjedhjeve, por edhe me traditën e mobilizimit elektoral të trashëguar nga periudha komuniste. == Rezultatet == Partia e Punës fitoi shumicën absolute të vendeve në Kuvend, por jo mbështetjen e plotë politike që kishte pasur në sistemin njëpartiak. Partia Demokratike arriti rezultat të rëndësishëm për një forcë të sapokrijuar dhe u shndërrua në opozitë parlamentare. {| class="wikitable" style="text-align:right" |+ Rezultatet e zgjedhjeve ! style="text-align:left" | Partia ! ! Votat ! % ! Vende ! +/− |- | style="text-align:left" | [[Partia e Punës e Shqipërisë]] | style="background:#CC0000; width:10px;" | | 1.046.413 | 56,17 | 169 | −81 |- | style="text-align:left" | [[Partia Demokratike e Shqipërisë]] | style="background:#005BAA; width:10px;" | | 720.948 | 38,71 | 75 | E re |- | style="text-align:left" | [[Omonoia (Organizatë)|Organizata Omonia]] | style="background:#007BFF; width:10px;" | | 13.625 | 0,73 | 5 | E re |- | style="text-align:left" | Komiteti i Veteranëve | style="background:#CC0000; width:10px;" | | 5.279 | 0,28 | 1 | E re |- ! style="text-align:left" | Gjithsej ! ! 1.786.265 ! 100,00 ! 250 ! |- | colspan="6" style="text-align:center" | [[File:Albanian Constitutional Assembly 1991.svg|300px]]<br /><small>Përbërja e Kuvendit pas zgjedhjeve</small> |} == Rezultatet territoriale == Rezultatet treguan ndarje të qartë territoriale dhe shoqërore. Partia Demokratike pati mbështetje të fortë në disa qytete të mëdha dhe zona urbane, ndërsa Partia e Punës fitoi gjerësisht në fshat dhe në zona ku strukturat e vjetra shtetërore kishin ndikim më të madh. Në Tiranë, opozita arriti rezultat të rëndësishëm dhe Ramiz Alia humbi garën për deputet përballë kandidatit të Partisë Demokratike. Megjithatë, pas zgjedhjeve ai u zgjodh president nga Kuvendi i ri, në bazë të balancave politike të krijuara pas votimit.<ref name="IPU" /> == Përbërja e Kuvendit == Kuvendi i dalë nga zgjedhjet e vitit 1991 kishte 250 deputetë. Shumica dërrmuese e tyre hynë për herë të parë në parlament. Nga 250 deputetë, 241 ishin burra dhe 9 gra.<ref name="IPU" /> Përbërja e Kuvendit pasqyronte një fazë kalimtare: nga njëra anë, Partia e Punës ruante shumicën dhe kontrollin institucional; nga ana tjetër, prania e opozitës parlamentare krijoi për herë të parë mundësinë e debatit politik pluralist brenda institucioneve. == Pasojat politike == Pas zgjedhjeve, më [[29 prill]] [[1991]], Kuvendi miratoi dispozita kushtetuese të përkohshme, që zëvendësuan kuadrin e vjetër socialist dhe krijuan bazën për funksionimin e institucioneve në periudhën e tranzicionit. Më [[30 prill]], Ramiz Alia u zgjodh President i Republikës.<ref name="IPU" /> Qeveria e drejtuar nga [[Fatos Nano]] vazhdoi për një periudhë të shkurtër, por tensionet politike dhe ekonomike mbetën të larta. Më [[12 qershor]] [[1991]], Kuvendi miratoi një qeveri të re të drejtuar nga [[Ylli Bufi]], e cila kishte karakter më të gjerë politik dhe synonte stabilizimin e vendit deri në zgjedhjet e ardhshme.<ref name="IPU" /> Megjithëse Partia e Punës fitoi zgjedhjet, rezultati nuk e stabilizoi vendin. Kriza ekonomike, grevat, emigracioni masiv dhe tensionet politike vazhduan. Në qershor 1991, Partia e Punës u transformua në [[Partia Socialiste e Shqipërisë|Partinë Socialiste të Shqipërisë]], duke ndryshuar emrin dhe duke u përpjekur të përshtatej me sistemin pluralist. == Rëndësia historike == Zgjedhjet e vitit 1991 kanë rëndësi të veçantë në historinë politike të Shqipërisë, sepse shënuan kalimin institucional nga sistemi njëpartiak drejt pluralizmit politik. Për herë të parë pas disa dekadash, qytetarët shqiptarë votuan në një proces ku merrnin pjesë parti të ndryshme politike. Megjithatë, ato nuk përfaqësuan ende një ndarje të plotë nga sistemi i mëparshëm. Partia e Punës ruajti kontrollin mbi aparatin shtetëror dhe fitoi zgjedhjet, ndërsa opozita hyri në institucione, por nuk kishte ende fuqi të mjaftueshme për të ndryshuar qeverisjen. Për këtë arsye, zgjedhjet e vitit 1991 konsiderohen si faza e parë e tranzicionit politik shqiptar. Ky proces hapi rrugën për [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1992|zgjedhjet e vitit 1992]], në të cilat Partia Demokratike fitoi shumicën dhe mori pushtetin. Në këtë kuptim, zgjedhjet e vitit 1991 ishin momenti themelues i pluralizmit shqiptar, ndërsa zgjedhjet e vitit 1992 shënuan ndryshimin e parë të plotë të pushtetit me votë. == Shih edhe == * [[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1992]] * [[Partia e Punës e Shqipërisë]] * [[Partia Demokratike e Shqipërisë]] * [[Ramiz Alia]] * [[Sali Berisha]] * [[Fatos Nano]] * [[Ylli Bufi]] * [[Rënia e komunizmit në Shqipëri]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Zgjedhje në Shqipëri]] [[Kategoria:Historia politike e Shqipërisë]] hgit5hyjpwdzzftp3lvlmv0jyrp9kst Telefoni me veçori 0 351440 2981149 2966361 2026-05-16T12:45:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981149 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Новый Nokia 3310.png|parapamje|Nokia 3310 3G (versioni 2017), një telefon me veçori të avancuara]] Një telefon me veçori (ose një "tipar telefon") është një lloj ose klasë [[telefoni celular]] që mbajnë formën tradicionale të telefonave celularë, zakonisht me hyrje të bazuar në butona dhe një ekran të vogël pa prekje. Këta telefona përdorin një sistem operativ të integruar me një ndërfaqe të thjeshtë grafike të përdoruesit, ndryshe nga sistemet operative të mëdha dhe komplekse si [[Android (sistemi operativ)|Android]] nga [[Google]] ose [[iOS]] nga [[Apple Inc.|Apple]]. Funksionet e tyre janë të kufizuara në krahasim me [[Telefoni i mençur|telefonat inteligjentë]], të cilët integrojnë telefonin me një pajisje komunikimi në [[Interneti|internet]]. Megjithatë, telefonat me veçori mund të ofrojnë disa funksione të gjetura në telefonat inteligjentë, duke përfshirë aftësitë e internetit dhe lojërat celulare. == Përkufizimi == Përpara popullaritetit të [[Telefoni i mençur|telefonave inteligjentë]], termi 'telefon me veçori' përdorej shpesh për të përshkruar telefonat celularë të nivelit të lartë me funksione të ndryshme, të cilat ishin të zhvilluara për klientët me pakicë. Këto telefona u zhvilluan më shumë pas ardhjes së rrjeteve [[3G]], të cilat ofronin [[Gjerësia e brezit (informatikë)|gjerësi bande]] të mjaftueshme për të integruar këto aftësi të ndryshme. Në varësi të shtrirjes së funksionalitetit, telefonat me funksione mund të kenë shumë nga aftësitë e një smartphone, në disa raste të caktuara. == Përdorimi bashkëkohor == [[Skeda:Walton_Olvio_E100.jpg|parapamje| Një telefon me funksion Walton Olvio E100.]] Në ekonomitë e zhvilluara, telefonat me funksione janë kryesisht specifikë për tregjet e veçanta, ose janë bërë thjesht një preferencë; për shkak të disa kombinimeve të veçorive që nuk ofrohen në pajisje të tjera, të tilla si përballueshmëria, qëndrueshmëria dhe thjeshtësia. Një telefon me veçori të specifikuara mirë mund të përdoret në mjedise industriale dhe jashtë, në vendet e punës që ndalojnë kamerat e dedikuara dhe si telefon urgjence. Disa modele janë të pajisura me funksione harduerike të tilla si radio FM dhe doreza elektrike, që parandalojnë që pajisja të bëhet e padobishme në rast të një fatkeqësie të madhe, ose të shkojë plotësisht jashtë përdorimit nëse infrastruktura e rrjetit [[2G]] mbyllet. Telefona funksionalë të tjerë janë krijuar posaçërisht për të moshuarit dhe për qëllime fetare. Në Pakistan dhe vende të tjera të Azisë Jugore, shumë pikat e shitjeve të telefonave celularë përdorin telefona me funksion për transferimin e bilancit, të njohur si easyload.<ref>{{Cite web|title=Easyload|url=https://www.telenor.com.pk/easyload/#:~:text=With%20Telenor's%20easyload%20you%20can,as%20per%20your%20price%20plan.|language=sq|access-date=10 mars 2024|archive-date=5 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405054727/https://www.telenor.com.pk/easyload/#:~:text=With%20Telenor's%20easyload%20you%20can,as%20per%20your%20price%20plan.|url-status=dead}}</ref> == Historia == === Tendencat e industrisë === [[Skeda:2_Nokia_dumb_phones.jpg|djathtas|parapamje| Telefonat me funksion Nokia]] Në ekonomitë e zhvilluara, besnikëria ndaj modës dhe markës së telefonave celularë nxiti shitjet, pasi tregjet ishin të pjekura dhe njerëzit kaluan në telefonat e tyre të dytë dhe të tretë. Në Shtetet e Bashkuara, inovacioni teknologjik lidhur me funksionalitetin e zgjeruar ishte një konsideratë dytësore, pasi dizajnet e telefonave atje përqendroheshin në miniaturë. [[Sistemi operativ|Sistemet operative]] ekzistuese të telefonave me veçori në atë kohë nuk ishin krijuar për të trajtuar detyra shtesë përtej komunikimit dhe funksioneve bazë. Për shkak të burokracisë komplekse dhe faktorëve të tjerë, ata kurrë nuk zhvilluan një ekosistem të lulëzuar softuerësh. Në të kundërt, [[IOS|iPhone OS]] (i riemërtuar iOS në 2010) dhe Android u projektuan si një sistem operativ i fuqishëm, duke përqafuar softuerin e palëve të treta dhe duke pasur aftësi të tilla si multitasking dhe aftësi grafike për të përmbushur kërkesat e ardhshme të konsumatorëve.<ref>{{Cite news|last=Marlow|first=Iain|date=27 janar 2013|title=RIM's long road to reinvent the BlackBerry|language=sq|work=The Globe and Mail|location=Toronto|url=https://www.TheGlobeAndMail.com/globe-investor/rims-long-road-to-reinvent-the-blackberry/article7901031/|access-date=16 gusht 2013}}</ref> Këto platforma gjithashtu eklipsuan popullaritetin e platformave të smartfonëve të synuar historikisht drejt tregjeve të ndërmarrjeve, siç është BlackBerry. Ka pasur një zhvendosje të industrisë nga telefonat me funksion (përfshirë telefonat inteligjentë të nivelit të ulët), të cilët mbështeten kryesisht në shitjet në vëllim, në telefonat inteligjentë të nivelit të lartë. Këto telefonat inteligjentë të nivelit të lartë gjithashtu gëzojnë marzhe më të larta, kështu që prodhuesit i shohin si më fitimprurës sesa telefonat me funksione. Zhvendosja nga telefonat me funksione ka detyruar operatorët e rrjeteve celulare të rrisin subvencionet për celularë dhe çmimet e larta të shitjes së telefonave inteligjentë kanë pasur një efekt negativ tek operatorët e rrjetit celular. Ata kanë parë që fitimet e tyre para interesit, taksave, amortizimit dhe Margjinalës së Amortizimit të Përgjithshëm (EBITDA) bien pasi kanë shitur më shumë telefona inteligjentë dhe më pak telefona me funksione. Për të ndihmuar në kompensimin e kësaj, operatorët zakonisht përdorin pajisje të nivelit të lartë për t'i ofruar klientëve në plane shërbimi me çmime më të larta dhe me ndarje të rritura të të dhënave.<ref>{{Cite web|last=Goldman|first=David|date=8 shkurt 2012|title=Apple's subsidy makes iPhone a nightmare for carriers|url=https://money.cnn.com/2012/02/08/technology/iphone_carrier_subsidy/index.htm|access-date=16 gusht 2013|website=Money.CNN.com|publisher=[[CNN Money]]|language=sq|archive-date=3 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603134757/https://money.cnn.com/2012/02/08/technology/iphone_carrier_subsidy/index.htm|url-status=dead}}</ref> Trendet kanë treguar se konsumatorët janë të gatshëm të paguajnë më shumë për telefonat inteligjentë që përfshijnë veçori dhe teknologji më të reja. Telefonat inteligjentë konsiderohen më të rëndësishëm në kulturën e sotme popullore sesa telefonat me funksione. === Pjesa e tregut === [[Skeda:Motorola_RAZR_V3i_03.JPG|parapamje| Motorola RAZR V3i]] Gjatë mesit të viteve 2000, telefonat më të shitur me funksione të tilla si Motorola Razr me dizajn me rrotullim, Sony Ericsson W580i me mundësi multimediale dhe seritë LG Black Label Series, jo vetëm që zinin pozicionet e mesme të çmimeve në gamën e një ofruesi wireless, por ato përbënin pjesën më të madhe të shitjeve me pakicë. Telefonat inteligjentë si BlackBerry dhe [[Palm]] konsideroheshin ende një kategori e veçantë për përdorim biznesi. Edhe në vitin 2009, depërtimi i smartfonëve në Amerikën e Veriut ishte i ulët. Në vitin 2011, telefonat me funksione përbënin 60 për qind e telefonave celularë në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]], ndërsa kjo përqindje arriti në 70 për qind e telefonave celularë të shitur në mbarë botën. Sipas Gartner në TM2 2013, u shitën 225 milion telefona inteligjentë në mbarë botën, duke përfaqësuar një rritje prej 46.5 për qind në krahasim me të njëjtën periudhë të vitit 2012. Në të njëjtën kohë, u shitën 210 milion telefona me funksione, duke shënuar një rënie prej 21 për qind në krahasim me vitin e kaluar. Kjo ishte hera e parë që telefonat inteligjentë kaluan numrin e telefonave me funksione në shitje. Telefonat inteligjentë llogariten për 51.8 për qind të shitjeve të telefonave celularë në tremujorin e dytë të 2013, duke rezultuar në një përmbysje të parë në histori ku shitjet e telefonave inteligjentë kaluan shitjet e telefonave me funksione. Një sondazh i 4001 kanadezëve nga Media Technology Monitor ([https://www.xtmobile.vn/ xtmobile]) në fund të vitit 2012 sugjeroi se rreth 83 për qind e popullsisë anglofone zotëronte një telefon celular, nga 80 për qind në vitin 2011 dhe 74 për qind në vitin 2010. Rreth dy të tretat e pronarëve të telefonave celularë të anketuar thanë se kishin një telefon inteligjent, ndërsa një e treta tjetër kishin telefona me funksione ose jo-smartphone. Sipas MTM, përdoruesit jo të telefonave inteligjentë kanë më shumë gjasa të jenë femra, të moshuara, të kenë të ardhura më të ulëta, të jetojnë në një komunitet të vogël dhe të kenë më pak arsim. Sondazhi zbuloi se pronarët e smartfonëve priren të jenë meshkuj, më të rinj, të jetojnë në një familje me të ardhura të larta me fëmijë në shtëpi dhe banorë të një komuniteti prej një milion ose më shumë njerëzish. Studentët gjithashtu u renditën lart në mesin e pronarëve të smartfonëve. === Japonia === Telefonat celularë në Japoni ndryshuan ndjeshëm nga ata të përdorura në vende të tjera, duke u karakterizuar nga operatorë dhe pajisje që shpesh zbatonin veçori të avancuara. Në veçanti, platforma i-mode e NTT Docomo për internetin celular u prezantua në vitin 1999, gjithashtu pagesat celulare, televizioni celular dhe komunikimet në terren të afërt ishin disa nga inovacionet e përdorura. Këto teknologji ende nuk ishin përdorur gjerësisht, madje as të adoptuara, jashtë Japonisë. Kjo divergjencë është cituar si një shembull i sindromës Galápagos, duke i referuar ishujve Galápagos, të cilët janë njohur për diversitetin e tyre të specieve unike të floras dhe faunës. Si rezultat, këta telefona me funksion në Japoni janë referuar në mënyrë retroaktive si {{Nihongo|'gala-phone'|ガラケー|gara-kei}}, duke u përzier me {{Nihongo|'mobile phone'|携帯|keitai}}. Edhe pse telefonat inteligjentë kanë fituar popullaritet në Japoni dhe zbatojnë shumë nga veçoritë e prezantuara në to, shumë telefona gala përdoren ende zakonisht në treg, duke përmendur preferencat për pajisjet dhe qëndrueshmërinë e tyre ndaj smartfonëve. == Referime == {{Reflist|32em}} [[Kategoria:Telefonë mobil]] [[Kategoria:Articles containing Japanese-language text]] 0x0ozxde4dmsfkde6dxnij75kgy19j0 Diskutim:Zdravko Krivokapiq 1 353143 2981227 2655572 2026-05-16T20:27:15Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981227 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Zdravko Krivokapiq]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2655571 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210312081645/https://dik.co.me/izbori/za-izbor-poslanika-u-skupstinu-crne-gore/ për lidhjen https://dik.co.me/izbori/za-izbor-poslanika-u-skupstinu-crne-gore/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 prill 2024 07:10 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Zdravko Krivokapiq]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981226 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.euronews.com/2022/04/28/montenegro-elects-minority-government-led-by-dritan-abazovic. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 22:27 (CEST) 6ehmkt3yfyzt9lxtnh9gyrly6ru4g5w Diskutim:Telefoni me veçori 1 358964 2981150 2683137 2026-05-16T12:45:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981150 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Telefoni me veçori]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2683136 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230405054727/https://www.telenor.com.pk/easyload/ për lidhjen https://www.telenor.com.pk/easyload/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 gusht 2024 16:11 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Telefoni me veçori]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210603134757/https://money.cnn.com/2012/02/08/technology/iphone_carrier_subsidy/index.htm për lidhjen https://money.cnn.com/2012/02/08/technology/iphone_carrier_subsidy/index.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 14:45 (CEST) 53n0dh1hh82pzff6ryjbq40d05h8yfm Ateistët Amerikanë 0 358986 2981301 2967890 2026-05-17T03:45:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981301 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization|name=Ateistët Amerikanë|bgcolor=<!-- header background color -->|fgcolor=<!-- header text color -->|image=AmericanAtheists.png|image_border=|alt=<!-- alt text; see [[WP:ALT]] -->|caption=|abbreviation=|motto=|formation={{Start date and age|1963}}<br />[[Cranford, Nju Xhersi]], ShBA|type=<!-- GO, NGO, IGO, INGO, etc -->|status=<!-- ad hoc, treaty, foundation, etc -->|purpose=Promovojnë [[Ateizmi|Ateizmin]] dhe [[Humanizmi shekullar|Humanizmin shekullar]]; kundërshtojnë fenë në sferën publike|headquarters=|location=[[Cranford, Nju Xhersi]], SHBA|coords=<!-- Coordinates of location using a coordinates template -->|region_served=|membership=|language=<!-- official languages -->|main_organ=<!-- gral. assembly, board of directors, etc -->|parent_organization=<!-- if one -->|affiliations=<!-- if any -->|num_staff=|num_volunteers=|budget=|website={{URL|atheists.org}}|remarks=}}'''Ateistët Amerikanë''' është një organizatë jofitimprurëse në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] e përkushtuar për të mbrojtur [[liritë civile]] të [[Ateizmi|ateistëve]] dhe për të mbrojtur [[Ndarja e fesë nga shteti|ndarjen e plotë të kishës nga shteti]]. Ai ofron folës për kolegjet, universitetet, klubet dhe mediat e lajmeve. Ai gjithashtu boton libra dhe ''[[Revista Ateiste Amerikane|Revistën Ateiste Amerikane]]''.<ref name="about">{{cite news|year=2006|title=About: American Atheists|publisher=American Atheists|url=http://www.atheists.org/about|access-date=27 shtator 2007}}</ref><ref>Homepage of [http://www.atheists.org/magazine/ ''American Atheist Magazine''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240823024317/https://www.atheists.org/magazine/ |date=23 gusht 2024 }}</ref><ref>[http://worldcat.org/wcpa/ow/70f112d084f480bf.html Entry] for 'The American atheist' at World Cat. {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129022105/http://worldcat.org/wcpa/ow/70f112d084f480bf.html|date=November 29, 2014}}</ref> Organizata u themelua në vitin 1963 nga [[Madalyn Murray O'Hair]]. Ajo kishte ngritur më parë një padi kundër bordit të shkollës së saj, me djalin e saj [[William J. Murray]] si paditës, për të kundërshtuar [[Lutja e shkollës në Shtetet e Bashkuara|lutjen e detyrueshme dhe leximin e Biblës në shkollat ​​publike]]. Çështja e saj, ''Murray kundër Curlett'', u konsolidua me ''[[Abington School District v. Schempp|Abington School District v.Schempp]]'' përpara se të dëgjohej nga Gjykata e Lartë e Shteteve të Bashkuara. Në vitin 1963, ajo vendosi se leximi i detyrueshëm i Biblës në shkollat ​​publike ishte jokushtetues.<ref name="mcanally">{{cite news|last=McAnally|first=Amber|date=2 prill 2001|title=Waters sentenced for role in O'Hair murder|work=[[The Daily Texan]]|url=http://tspweb02.tsp.utexas.edu/webarchive/04-02-01/2001040207_s03_Waters.html|url-status=dead|access-date=1 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080118160820/http://tspweb02.tsp.utexas.edu/webarchive/04-02-01/2001040207_s03_Waters.html|archive-date=18 janar 2008}}</ref> == Historia == === Origjina dhe veprimi i hershëm juridik === Ateistët Amerikanë u themeluan në vitin 1963 nga [[Madalyn Murray O'Hair]] si Shoqata e Separatistëve, pasi u ngritën çështjet ligjore ''[[Abington School District v. Schempp]]'' dhe Murray kundër Curlett (1959). (Këto u konsoliduan përpara se të dëgjoheshin në apel nga Gjykata e Lartë e SHBA.) Si Schempp dhe Murray kundërshtuan [[Lutja|lutjen]] e detyrueshme në [[Shkolla publike|shkollat ​​publike]]. Gjatë viteve, ateistët amerikanë kanë ngritur padi të shumta kundër institucioneve publike që konsiderohen se kanë shkelur ndarjen kushtetuese midis kishës dhe shtetit. Organizata, e cila ka mbi 3,500 anëtarë,<ref>{{cite web|title=Form 990|url=https://www.atheists.org/wp-content/uploads/2019/04/American-Atheists-Financials-2018-short-year.pdf|access-date=8 qershor 2019|publisher=American Atheists}}</ref> e ka selinë në [[Cranford, Nju Xhersi|Cranford, New Jersey]]. Në vitin 1959, Murrei ngriti një çështje në emër të djalit të saj, [[William J. Murray]], i cili po detyrohej të ndiqte leximin e [[Bibla|Biblës]] në shkollë. Ai u ngacmua nga mësuesit dhe administratorët e shkollës për refuzimin e pjesëmarrjes. Çështja e konsoliduar, e cituar zakonisht si Abington School District kundër Schempp, u argumentua para Gjykatës së Lartë të Shteteve të Bashkuara më 27 dhe 28 shkurt 1963.<ref>{{cite news|year=2006|title=Court Case: Murray vs. Curlett|publisher=American Atheists|url=http://www.atheists.org/publicschools/court.case.html|url-status=dead|access-date=27 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070921040802/http://www.atheists.org/publicschools/court.case.html|archive-date=21 shtator 2007}}</ref> Në deklaratën e saj hyrëse, Madalyn Murray tha pjesërisht:<blockquote>"Kërkuesit tuaj janë ateistë dhe ata i përcaktojnë besimet e tyre si më poshtë. Një ateist e do njeriun e tij në vend të zotit. Një ateist beson se parajsa është diçka për të cilën ne duhet të punojmë tani – këtu në tokë që të gjithë njerëzit të gëzojnë së bashku. Një ateist beson se ai nuk mund të marrë ndihmë nëpërmjet lutjes, por se ai duhet të gjejë në vetvete bindjen dhe forcën e brendshme për të takuar jetën, për t'u përballur me të, për ta nënshtruar atë dhe për ta shijuar atë Ai mund të gjejë mirëkuptimin për një jetë të plotë beson se një vepër duhet bërë në vend të një lutjeje. Një ateist përpiqet të përfshihet në jetë dhe të mos shpëtojë në vdekje, do që të mposhtet varfëria, të eliminohet lufta mënyrë jetese. Ai beson se ne nuk mund të mbështetemi në një zot ose të kanalizojmë veprimin në lutje dhe as të shpresojmë për një fund të telasheve në një tjetër. Ai beson se ne jemi rojtarët e vëllait tonë dhe jemi rojtarë të jetës sonë; se ne jemi persona përgjegjës dhe puna është këtu dhe koha është tani”.</blockquote>Gjyqtarët e dhanë vendimin e tyre më 17 qershor 1963. Ai ishte në favor të kërkuesve, 8–1. Ata vendosën se lutjet e mandatuara nga shteti dhe leximet unisonike të Biblës në shkollat ​​publike ishin një shkelje e [[Klauzola e Themelimit|klauzolës së themelimit]] në [[Amendamenti i parë i Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara|Amendamentin e Parë të Kushtetutës së Shteteve të Bashkuara]]. [[Gjykata e Lartë e Shteteve të Bashkuara|Gjyqtari]] [[Potter Stewart]] ishte i vetmi kundërshtar. == Shiko edhe == * [[Ateizmi]] * [[Ateizmi i ri]] == Referime == [[Kategoria:Ateizmi në Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Organizata ateiste]] [[Kategoria:Organizata të krijuara në vitin 1963]] [[Kategoria:Grupe të avokimit politik në Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Organizata skeptike në Shtetet e Bashkuara]] [[Kategoria:Kritikë ndaj fesë]] [[Kategoria:Shoqata humaniste]] iseuhiwb0apuhibw52e0a0eha9kneh6 Diskutim:Komuna e Çashkës/Arkivi 1 1 361243 2981315 2691309 2026-05-17T04:18:21Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Komuna e Çashkës]] 2981315 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuna e Çashkës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2170715 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200822220027/https://caska.mk/%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%b8%d1%80%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%b4%d0%b0/ për lidhjen https://caska.mk/%d0%ba%d0%be%d0%bc%d0%bf%d0%b8%d1%80%d0%b8%d1%98%d0%b0%d0%b4%d0%b0. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2020 21:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuna e Çashkës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177010 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191026125044/https://www.alsat-m.tv/keshilli-i-komunes-se-cashkes-votoi-nismen-per-hapjen-e-paraleles-shqipe-ne-shkollen-fillore-todor-janev/ për lidhjen https://alsat-m.tv/keshilli-i-komunes-se-cashkes-votoi-nismen-per-hapjen-e-paraleles-shqipe-ne-shkollen-fillore-todor-janev/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 00:59 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuna e Çashkës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504268 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200823163908/https://tetova1.com/cka-u-be-me-paralelen-shqipe-ne-cashke-pse-dha-doreheqje-kryetari-i-keshillit-te-komunes-video/ për lidhjen https://tetova1.com/cka-u-be-me-paralelen-shqipe-ne-cashke-pse-dha-doreheqje-kryetari-i-keshillit-te-komunes-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 dhjetor 2022 08:02 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuna e Çashkës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2542176 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210211034731/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Naselenie__ProcenkiNaselenie/126_Popis_Ops80_NasPolStar3112_mk.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef për lidhjen http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Naselenie__ProcenkiNaselenie/126_Popis_Ops80_NasPolStar3112_mk.px/table/tableViewLayout2/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200823163943/http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__ObrazovanieNauka__OsnovnoObrazovanie__KrajUcebna/300_osnucil_op_krajT9_ml.px/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef për lidhjen http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__ObrazovanieNauka__OsnovnoObrazovanie__KrajUcebna/300_osnucil_op_krajT9_ml.px/table/tableViewLayout2/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 prill 2023 06:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Komuna e Çashkës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976137 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210227071007/https://caska.gov.mk/ për lidhjen http://www.caska.gov.mk/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 11:12 (CEST) 914iuz9esl5waf8bdxfir1e05meaf32 Diskutim:Ktheju tokës/Arkivi 1 1 361555 2981335 2900064 2026-05-17T04:23:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ktheju tokës]] 2981335 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 8 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2145864 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/participant/jonida-maliqi. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/event/tel-aviv-2019. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/about/rules/. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/story/semi-final-allocation-draw-results-2019. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/story/semi-finals-running-order-eurovision-2019. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/event/tel-aviv-2019/second-semi-final. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/story/eurovision-2019-this-is-the-running-order-of-the-grand-final. *U rregullua formatimi/përdorimi për lidhjen https://eurovision.tv/event/tel-aviv-2019/grand-final. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 gusht 2020 04:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373830 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191229152843/https://tunebat.com/Info/Ktheju-Tok-s-Jonida-Maliqi/7p83db7oriaCul8WzoLr6f për lidhjen https://tunebat.com/Info/Ktheju-Tok-s-Jonida-Maliqi/7p83db7oriaCul8WzoLr6f. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201018122219/https://www.rtsh.al/lajme/njoftim-festivali-57-te-i-kenges-ne-rtsh/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/njoftim-festivali-57-te-i-kenges-ne-rtsh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201018123023/https://www.rtsh.al/lajme/shpallet-lista-me-kenget-konkuruese-ne-festivalin-e-57-te-te-kenges-ne-rtsh/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/shpallet-lista-me-kenget-konkuruese-ne-festivalin-e-57-te-te-kenges-ne-rtsh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201018123023/https://www.rtsh.al/lajme/shpallet-lista-me-kenget-konkuruese-ne-festivalin-e-57-te-te-kenges-ne-rtsh/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/shpallet-lista-me-kenget-konkuruese-ne-festivalin-e-57-te-te-kenges-ne-rtsh/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201030165544/https://www.rtsh.al/lajme/jonida-maliqi-fiton-fest-57/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/jonida-maliqi-fiton-fest-57/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 dhjetor 2021 18:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2639470 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200322214113/https://www.eurovoxx.net/single-post/2019/03/10/Albania-Jonida-Maliqi-Releases-Official-Video-For-Ktheju-tok%C3%ABs për lidhjen https://www.eurovoxx.net/single-post/2019/03/10/Albania-Jonida-Maliqi-Releases-Official-Video-For-Ktheju-tok%C3%ABs. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 shkurt 2024 15:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2869829 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190327091540/http://thevoice.top-channel.tv/index.php/jonida-maliqi-te-premten-ne-the-voice-kids/ për lidhjen http://thevoice.top-channel.tv/index.php/jonida-maliqi-te-premten-ne-the-voice-kids/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 nëntor 2025 21:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2885801 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201020124112/http://www.festivali-rtsh.al/nisin-xhirimet-per-videon-e-kenges-ktheju-tokes/ për lidhjen http://www.festivali-rtsh.al/nisin-xhirimet-per-videon-e-kenges-ktheju-tokes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2025 19:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2892232 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201116180937/https://wiwibloggs.com/2019/04/21/wiwi-jury-albanias-jonida-maliqi-with-ktheju-tokes/234366/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2019/04/21/wiwi-jury-albanias-jonida-maliqi-with-ktheju-tokes/234366/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200819022337/https://wiwibloggs.com/2019/03/11/albanias-jonida-maliqi-unveils-revamped-ktheju-tokes-along-with-its-music-video/234866/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2019/03/11/albanias-jonida-maliqi-unveils-revamped-ktheju-tokes-along-with-its-music-video/234866/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191228233059/https://wiwibloggs.com/2019/04/12/albanias-jonida-maliqi-the-song-is-personal-to-me-my-sister-also-left-albania/236923/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2019/04/12/albanias-jonida-maliqi-the-song-is-personal-to-me-my-sister-also-left-albania/236923/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201018175509/https://wiwibloggs.com/2019/04/10/london-eurovision-party-2019-what-are-your-questions-for-the-stars/236841/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2019/04/10/london-eurovision-party-2019-what-are-your-questions-for-the-stars/236841/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201024174709/https://wiwibloggs.com/2019/03/30/daily-digest-jonida-maliqi-performs-stripped-back-ktheju-tokes-and-tamta-talks-eurovision-outfits/236012/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2019/03/30/daily-digest-jonida-maliqi-performs-stripped-back-ktheju-tokes-and-tamta-talks-eurovision-outfits/236012/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201029042727/https://wiwibloggs.com/2019/12/31/esc250-2019-results-eurovision-top-songs-countdown/247127/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2019/12/31/esc250-2019-results-eurovision-top-songs-countdown/247127/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2026 22:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2893887 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201030164925/https://wiwibloggs.com/2018/12/22/albania-jonida-maliqi-wins-festivali-i-kenges-57-with-ktheju-tokes/230219/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2018/12/22/albania-jonida-maliqi-wins-festivali-i-kenges-57-with-ktheju-tokes/230219/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201030164925/https://wiwibloggs.com/2018/12/22/albania-jonida-maliqi-wins-festivali-i-kenges-57-with-ktheju-tokes/230219/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2018/12/22/albania-jonida-maliqi-wins-festivali-i-kenges-57-with-ktheju-tokes/230219/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 janar 2026 09:23 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ktheju tokës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976162 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201001051320/https://www.eurovisionary.com/albania-the-first-ten-acts-perform-at-festivali-i-kenges-58-but-willl-any-of-them-be-heading-to-eurovision/ për lidhjen https://www.eurovisionary.com/albania-the-first-ten-acts-perform-at-festivali-i-kenges-58-but-willl-any-of-them-be-heading-to-eurovision/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 12:48 (CEST) 9jfode9lc9ozolzhdio9mhtxrde9tqb Diskutim:Marie-Louise Coleiro Preca/Arkivi 1 1 361710 2981337 2692538 2026-05-17T04:24:18Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Marie-Louise Coleiro Preca]] 2981337 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2218889 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191220235155/http://assembly.coe.int/nw/xml/AssemblyList/MP-Details-EN.asp?MemberID=6372 për lidhjen http://www.assembly.coe.int/nw/xml/AssemblyList/MP-Details-EN.asp?MemberID=6372. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 prill 2021 23:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2511291 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210518072658/http://www.vassallomalta.com/Presidents/P10.htm për lidhjen http://www.vassallomalta.com/Presidents/P10.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2023 20:19 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2650485 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190923234345/https://www.marielouisecoleiropreca.com/en/the-president/honours/ për lidhjen https://www.marielouisecoleiropreca.com/en/the-president/honours/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 mars 2024 08:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2653455 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140305020920/http://www.maltatoday.com.mt/en/newsdetails/news/national/Marie-Louise-Coleiro-Preca-accepts-nomination-for-President-20140301 për lidhjen http://www.maltatoday.com.mt/en/newsdetails/news/national/Marie-Louise-Coleiro-Preca-accepts-nomination-for-President-20140301. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 prill 2024 07:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2662949 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120315083638/http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=122453 për lidhjen http://www.independent.com.mt/news.asp?newsitemid=122453. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304104729/http://www.pfws.org.mt/en/office-of-the-president për lidhjen http://www.pfws.org.mt/en/office-of-the-president. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20160625013516/http://neolaki.net/kimdir-nedir/Marie-Louise-Coleiro-Preca-hakk%C4%B1nda.html për lidhjen http://neolaki.net/kimdir-nedir/Marie-Louise-Coleiro-Preca-hakk%C4%B1nda.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210518072658/http://www.vassallomalta.com/Presidents/P10.htm për lidhjen http://www.vassallomalta.com/Presidents/P10.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140305020920/http://www.maltatoday.com.mt/en/newsdetails/news/national/Marie-Louise-Coleiro-Preca-accepts-nomination-for-President-20140301 për lidhjen http://www.maltatoday.com.mt/en/newsdetails/news/national/Marie-Louise-Coleiro-Preca-accepts-nomination-for-President-20140301. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2024 18:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marie-Louise Coleiro Preca]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976441 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.imperialhouse.ru/en/allnews-en/news/the-head-of-the-house-of-romanoff-visits-the-republic-of-malta-13-17-june-2017.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 23:19 (CEST) lnf5vrovs6ozvbowh3avebfbqic0xer Diskutim:Betty Boop 1 362257 2981371 2694508 2026-05-17T05:59:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981371 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Betty Boop]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2694507 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110807121507/http://articles.chicagotribune.com/1985-03-20/features/8501150965_1_betty-boop-voice-charlie-brown-specials për lidhjen http://articles.chicagotribune.com/1985-03-20/features/8501150965_1_betty-boop-voice-charlie-brown-specials. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 shtator 2024 04:01 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Betty Boop]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981370 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210226194741/https://www.fleischerstudios.com/voices.html për lidhjen http://www.fleischerstudios.com/voices.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 07:59 (CEST) nfidmj6g0kb60afvfk7acw6acvkaf56 Diskutim:Kupola/Arkivi 1 1 362659 2981351 2890111 2026-05-17T04:26:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Kupola]] 2981351 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2612386 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200729232321/http://www.openbibart.fr/item/display/10068/744795 për lidhjen http://www.openbibart.fr/item/display/10068/744795. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210624152408/https://digital.lib.usf.edu/content/SF/S0/05/05/99/00001/K26-00150-armstrong.pdf për lidhjen https://digital.lib.usf.edu/content/SF/S0/05/05/99/00001/K26-00150-armstrong.pdf. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://books.google.com/books?id=p-Ze0M57BtoC&q=mammoth+architecture+mezhirich&pg=PA24. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 nëntor 2023 18:50 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2614247 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150222103144/http://serai.utsc.utoronto.ca/sites/default/files/biblio/relatedfiles/2012-05-03/Sectional%20Analysis%20of%20Pendentive%20Dome%20Mosques%20During%20Ottoman%20Era.pdf për lidhjen http://serai.utsc.utoronto.ca/sites/default/files/biblio/relatedfiles/2012-05-03/Sectional%20Analysis%20of%20Pendentive%20Dome%20Mosques%20During%20Ottoman%20Era.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 nëntor 2023 12:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2665092 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://jsah.ucpress.edu/content/17/4/2.full.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 maj 2024 16:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2694155 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231027080208/https://www.arct.cam.ac.uk/Downloads/ichs/vol-1-695-716-cipriani.pdf për lidhjen http://www.arct.cam.ac.uk/Downloads/ichs/vol-1-695-716-cipriani.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 shtator 2024 12:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2696831 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160201101122/http://www.arct.cam.ac.uk/Downloads/ichs/vol-1-195-220-arce.pdf për lidhjen http://www.arct.cam.ac.uk/Downloads/ichs/vol-1-195-220-arce.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 shtator 2024 01:00 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2831240 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200915083853/http://www.chriskern.net/essay/jeffersonsDomeAtMonticello.html për lidhjen http://www.chriskern.net/essay/jeffersonsDomeAtMonticello.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 shtator 2025 12:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2885807 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150402094912/http://archnet.org/publications/5296 për lidhjen http://archnet.org/publications/5296. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2025 19:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Kupola]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976196 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://oa.upm.es/1278/1/PONEN_Huerta_1989_01.pdf. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://oa.upm.es/2498/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 13:27 (CEST) rsz3xyg5n7d6r2iup22od2kvvh7gwab Christa Pike 0 364281 2981401 2969010 2026-05-17T09:26:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981401 wikitext text/x-wiki {{Infobox criminal|conviction=[[Konspiracion (krim)|Konspiracion për të kryer vrasje]],<br />[[Vrasje e shkallës së parë]] — 22 mars 1996|conviction_penalty=[[Dënimi me vdekje|Vdekje]] - 30 mars 1996|motive=[[Xhelozia]]|time_at_large=2 ditë|victims=Colleen Slemmer|date=12 janar 1995|locations=[[Noksvill]]|states=[[Tennessee|Tenesi]]|country=[[Shtetet e Bashkuara]]|injuries=|weapons=Prerës për kuti, thikë mishi dhe copë asfalti|apprehended={{start date and age|1995|01|14}}|imprisoned=[[Qendra e Rehabilitimit Debra K. Johnson]], [[Nashville|Nashvill]]}} '''Christa Gail Pike''' ([[Shqiptimi|shq.]] '''Krista Gejl Pajk''') (lindur më 10 mars 1976) është një vrasëse e dënuar amerikane dhe gruaja më e re që është [[Dënimi me vdekje|dënuar me vdekje]] në [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] gjatë periudhës pas ''[[Furman kundër Gjeorgjisë|Furman]]''.<ref name=":0">{{Cite news|date=17 mars 2016|title=Chattanooga Federal Judge Upholds Conviction of Christa Pike, Who Carried out Torture Murder Of Romantic Rival|work=The Chattanoogan|url=http://www.chattanoogan.com/2016/3/11/319852/Chattanooga-Federal-Judge-Upholds.aspx|access-date=6 qershor 2017}}</ref> Ajo ishte 20 vjeçe kur u dënua për [[Vrasje me torturë|vrasjen me torturë]] të shoqes të saj të klasës Colleen Slemmer, të cilën e kreu në moshën 18-vjeçare. == Sfondi == Christa Pike lindi në 1976 nga Carissa Hansen dhe Emil Glenn Pike në Bekli, Virxhinia Perëndimore. Prindërit e saj kishin një marrëdhënie të trazuar, duke qenë të martuar për dy vjet, u divorcuan për një vit pasi Hansen u zbulua se po tradhtonte dhe u martuan përsëri për dy vjet të tjera pasi Hansen tentoi vetëvrasjen.<ref name="casetext">{{Cite web|title=Pike v. State|url=https://casetext.com/case/pike-v-state-15|website=casetext|access-date=7 tetor 2024|archive-date=7 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007184755/https://casetext.com/case/pike-v-state-15|url-status=dead}}</ref> Të dy ishin shpesh neglizhues. Një teze vuri në dukje se foshnja Pike "do të zvarritej nëpër grumbuj stolish qeni në të gjithë shtëpinë" dhe se Hansen donte të vazhdonte të festonte kur merrte lajmin se vogëlushja e saj po përjetonte kriza të rënda.<ref name="appeals">{{Cite web|title=Pike v. Gross|url=https://www.opn.ca6.uscourts.gov/opinions.pdf/19a0205p-06.pdf|access-date=2023-11-16|website=United States Court of Appeals for the Sixth Circuit|pages=8–10}}</ref> Gjyshja nga babai i Pike-s shpesh ndihmonte në kujdesin për të; Pike besonte se ishte e vetmja që e donte ndonjëherë.<ref name="appeals" /> Kur gjyshja e saj vdiq në 1988, Pike bëri përpjekjen e saj të parë për vetëvrasje në moshën 12-vjeçare, për të cilën mori pak mbështetje.<ref name="appeals" /> Situata e jetesës së Pike vazhdoi të ishte e paqëndrueshme gjatë gjithë viteve të adoleshencës, pasi ajo ishte edhe marrëse dhe autore e dhunës. Një nga të dashurit e nënës së saj e goditi me grusht në fytyrë; është ngritur kallëzim penal, e më pas është zgjidhur.<ref name="casetext"/> Ndërsa qëndronte me familjen e re të babait të saj, një nga gjysmë motrat e saj të reja pretendoi se ishte ngacmuar nga Pike, duke bërë që babai i saj ta largonte.<ref name="casetext" /> Pike gjithashtu pretendoi se ishte sulmuar ose ngacmuar seksualisht në disa momente të kohës; miqtë dhe familjarët e saj dyshojnë në këto dukuri, duke theksuar se ajo është një gënjeshtare patologjike.<ref name="casetext" /> Në një incident, një burrë i telefonoi duke pretenduar se do ta përdhunonte; si përgjigje, Pike dhe një mik e rrahën me shkop në një parking.<ref name="casetext" /> Edhe pse ajo kishte qenë e zgjuar si fëmijë, jeta e saj e paqëndrueshme në shtëpi bëri që ajo të ndryshonte shpesh shkollën, duke bërë që performanca e saj në shkollë të përkeqësohej.<ref name="tncourt">{{Cite web|title=DEFENDANT CHRISTA PIKE'S RESPONSE IN OPPOSITION TO THE STATE'S MOTION TO SET EXECUTION DATE AND REQUEST FOR A CERTIFICATE OF COMMUTATION|url=https://www.tncourts.gov/sites/default/files/docs/response_-_to_motion_1.pdf|website=Tennessee Courts|access-date=7 tetor 2024|archive-date=3 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240903064948/https://www.tncourts.gov/sites/default/files/docs/response_-_to_motion_1.pdf|url-status=dead}}</ref> Në klasën e dhjetë, ajo u dërgua në një institucion për të mitur për një vit, ku u interesua për [[Korpusi i Punës|Job Corps]], një program qeveritar që synon të ndihmojë të rinjtë me të ardhura të ulëta duke ofruar trajnime profesionale dhe aftësi për karrierë. Në vjeshtën e vitit 1994, Pike ndoqi qendrën tashmë të mbyllur të Korpusit të Punës në [[Knoxville, Tenesi|Noksvill]], [[Tenesi]]. Pike filloi të takohej me një burrë një vit më të vogël të saj të quajtur Tadaryl Shipp. Së bashku, ata zhvilluan interes për [[Satanizmi teist|adhurimin]] [[Okultizmi|okult]] dhe djallin.<ref name="Newspaper clip of Pike">{{Cite news|last=Will Kern|date=22 prill 2001|title=Angel's Face, Devil's Heart|work=[[The Straits Times]]|url=http://www.willkern.com/pike.html}}</ref> == Krimi == Christa u bë xheloze për shoqen e saj të klasës së Job Corps, 19-vjeçaren Colleen Slemmer, e cila mendonte se po përpiqej t'i "vidhte" të dashurin e saj; miqtë e Slemmer i mohuan akuzat. Së bashku me shokun Shadolla Peterson, 18 vjeç, Pike planifikoi të joshte Slemmer në një fabrikë të izoluar, të braktisur me avull pranë kampusit [[Universiteti i Tenesit|të Universitetit të Tenesit]].<ref name="Newspaper clip of Pike"/> Më 12 janar 1995, Pike, Shipp, Peterson dhe Slemmer u larguan nga [[konvikti]] dhe shkuan në pyll, ku Slemmer-it iu tha se donin të bënin paqe duke i ofruar asaj pak [[Kanabisi (drogë)|marihuanë]].<ref name="Newspaper clip of Pike"/> Pas mbërritjes në vendin e izoluar, Slemmer u sulmua nga Pike dhe Shipp ndërsa Peterson veproi si vëzhgues. Sipas dëshmisë së mëvonshme të gjykatës, për tridhjetë minutat e ardhshme Slemmer ishte tallur, rrahur dhe prerë; dhe një [[Pentagrami|pentagram]] ishte gdhendur në gjoksin e saj. Më në fund, Pike theu kafkën e Slemmer me një copë të madhe asfalti, duke e vrarë atë. Pike mbajti një pjesë të kafkës së Slemmer.<ref name="Newspaper clip of Pike" /> Pike filloi të tregonte copën e kafkës rreth shkollës dhe brenda tridhjetë e gjashtë orësh të tre u arrestuan. Ditari tregoi se Pike, Shipp, Peterson dhe Slemmer u larguan së bashku dhe vetëm tre u kthyen. Detektivët gjetën copën e kafkës në xhepin e xhaketës së Pike. Menjëherë pas arrestimit të saj, Pike rrëfeu para policisë për torturimin dhe vrasjen e Slemmer-it, por këmbënguli se ata thjesht po përpiqeshin ta trembnin atë dhe ajo doli jashtë kontrollit.<ref name="Newspaper clip of Pike"/> == Gjyqi == Gjatë gjykimit të Pike, prokuroria u ndihmua nga provat dhe rrëfimi i Pike. Pike u akuzua për vrasje të shkallës së parë dhe komplot për të kryer vrasje. Më 22 mars 1996, pas vetëm disa orësh [[Shqyrtimi|diskutimi]], Pike u shpall fajtor për të dyja akuzat. Më 30 mars, Pike u dënua me vdekje me goditje elektrike për akuzën e vrasjes dhe 25 vjet burg për akuzën e komplotit. Shipp mori një dënim të përjetshëm me mundësinë e [[Lirimi me kusht|lirimit me kusht]] plus 25 vjet.<ref name="Newspaper clip of Pike"/> Peterson, i cili ishte kthyer në [[Informatori|informator]], mori dënimin me kusht pasi u deklarua fajtor për të qenë ndihmës pas faktit. == Ankesat e dënimit == Pas vendimit të fajësisë, Pike "filloi, anuloi dhe më pas rifilloi" një apel për dënimin e saj në gjykatat shtetërore të Tenesit. Në qershor 2001, pastaj përsëri në qershor 2002, kundër këshillës së avokatëve të saj, Pike kërkoi nga gjykatat që të rrëzonin apelin e saj dhe kërkoi që të ekzekutohej me goditje elektrike. Gjyqtarja e Gjykatës Penale Mary Beth Leibowitz pranoi kërkesën dhe u caktua një datë ekzekutimi 19 gusht 2002. Së shpejti Pike ndryshoi mendje dhe më 8 korrik 2002, avokatët mbrojtës paraqitën një mocion për të lejuar vazhdimin e procesit të apelit. Ky mocion u refuzua. Megjithatë, më 2 gusht 2002, një trup gjykues shtetëror i apelit prej tre gjyqtarësh vendosi që procedurat duhet të vazhdonin dhe ekzekutimi nuk u krye.<ref>{{Cite web|title=Tennessee Coalition to Abolish State Killing|url=http://www.tcask.org/news/christa.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202090922/http://www.tcask.org/news/christa.htm|archive-date=2008-12-02|access-date=2009-12-22}}</ref> Në dhjetor 2008, kërkesa e fundit e Pike për një gjyq të ri u refuzua dhe ajo u kthye në dënim me vdekje.<ref name="jda" /> Me këtë mohim u shteruan ankesat e lejuara të Pike sipas rregullave dhe procedurave të sistemit të drejtësisë penale të shtetit të Tenesit.<ref name="pfa">[http://www.knoxnews.com/news/2007/dec/04/final-death-row-appeal-christa-gail-pike-delayed-a Pike's Final Appeal], Knoxville News Dec 4 2008</ref> Në maj 2014, avokatët e Pike hynë në një apel në sistemin federal të gjykatës.<ref>{{Cite web|title=Killer Christa Gail Pike asks fed court to block her execution » Knoxville News Sentinel|url=http://www.knoxnews.com/news/2013/feb/13/killer-christa-gail-pike-asks-fed-court-to-block/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140608070933/http://www.knoxnews.com/news/2013/feb/13/killer-christa-gail-pike-asks-fed-court-to-block/|archive-date=2014-06-08|access-date=2014-05-13}}</ref> Avokatët e saj kërkuan një ndryshim të dënimit nga vdekje në burg për arsyet e mëposhtme: ndihmë joefektive e avokatit; Pike vuante nga sëmundje mendore; dhe dënimi me vdekje siç administrohet në Tenesi është jokushtetues. Në një vendim prej 61 faqesh nga gjykatësi i qarkut i SHBA-së, [[Harry Sandlin Mattice Jr.]], lëshuar më 11 mars 2016, të gjitha arsyet u refuzuan dhe zbritja e kërkuar u refuzua.<ref>Mike Donila: [http://www.wbir.com/news/local/federal-court-denies-pikes-request-to-overturn-death-penalty/77588963 Federal court denies Pike's request to overturn death penalty], [[WBIR-TV]], 11 March 2016</ref><ref name="kns">[http://archive.knoxnews.com/news/crime-courts/christa-gail-pikes-bid-for-federal-relief-in-job-corps-slaying-rejected-2dc81f51-8aa3-2adf-e053-0100-371791431.html Federal Judge Denies Appeal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241216221323/https://archive.knoxnews.com/news/crime-courts/christa-gail-pikes-bid-for-federal-relief-in-job-corps-slaying-rejected-2dc81f51-8aa3-2adf-e053-0100-371791431.html |date=16 dhjetor 2024 }}, Knoxville News Sentinel Match 11 2016</ref> Më 22 gusht 2019, pasi kishte dëgjuar të njëjtin apel nga avokatët e Pike më 1 tetor 2018, trupi gjykues me tre gjyqtarë në [[Gjykata e Apelit e Shteteve të Bashkuara për Qarkun e Gjashtë|Gjykatën e Apelit të Shteteve të Bashkuara për panelin e Qarkut të Gjashtë]] miratoi njëzëri vendimin e gjykatës më të ulët dhe refuzoi lehtësimin.<ref>[http://www.opn.ca6.uscourts.gov/opinions.pdf/19a0205p-06.pdf Denied Appeal], US Federal Courts Archive August 22, 2019</ref> == Dënim për vrasje në tentativë == Më 24 gusht 2001, Pike (me ndihmën e supozuar të të burgosurit [[Natasha Cornett]]) sulmoi dhe u përpoq të mbyste shokun e burgosur Patricia Jones me një fije këpucësh dhe për pak ia doli ta mbyste për vdekje. Jones kishte vuajtur një dënim të përjetshëm për vrasjen e 84-vjeçares Alberta Coker në [[Knoxville, Tenesi|Noksvill]] në vitin 1994 në kohën e sulmit të saj.<ref>{{Cite news|last=Satterfield|first=Jamie|date=9 mars 2006|title=Pike 's own words did her in - Court not convinced killer reacted to save another inmate's life|url=https://archive.knoxnews.com/news/local/pike-s-own-words-did-her-in---court-not-convinced-killer-reacted-to-save-another-inmates-life-ep-894-353644061.html/|access-date=28 prill 2024|archive-date=29 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240429061157/https://archive.knoxnews.com/news/local/pike-s-own-words-did-her-in---court-not-convinced-killer-reacted-to-save-another-inmates-life-ep-894-353644061.html/|url-status=dead}}</ref> Pike u dënua për tentativë vrasjeje të shkallës së parë më 12 gusht 2004.<ref>[http://www.state.tn.us/correction/media/womendeathrow.html ''Women on Death Row''], Tennessee Department of Correction.</ref> Edhe pse është pozicioni i Departamentit të Korrigjimeve të Tenesit që Cornett ndihmoi në këtë krim, hetuesit e tyre arritën në përfundimin se nuk kishte prova të mjaftueshme për ta akuzuar atë për ndihmën e Pike për të sulmuar Jones. == Tentativa për arratisje nga burgu == Në mars 2012, u zbulua se Pike kishte bërë plane arratisjeje që përfshinin oficerin e korrigjimeve Justin Heflin dhe një burrë [[Nju Xhersi|nga Nju Xhersi]] të quajtur Donald Kohut.<ref name="JB0">{{Cite web|title=Christa Pike woos Donald Kohut and Justin Heflin to help plan escape &#124; KSDK.com|url=http://www.ksdk.com/news/crime/article/311792/147/Death-row-inmate-woos-NJ-man-and-guard-to-help-plan-escape|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20130127053544/http://www.ksdk.com/news/crime/article/311792/147/Death-row-inmate-woos-NJ-man-and-guard-to-help-plan-escape|archive-date=2013-01-27|access-date=2012-04-16}}</ref> Megjithëse nuk është përcaktuar kurrë se si filloi saktësisht, Kohut, i cili punonte si trajner personal dhe ishte në fillim të të tridhjetave, hyri në një letërkëmbim me Pike në fillim të vitit 2011. Deri në korrik të atij viti, Kohut po bënte një udhëtim vajtje-ardhje prej gati 2 735 kilometrash (me makinë) nga Flemington, Nju Xhersi në Nashvill, Tenesi për të vizituar personalisht Pike në ditët e vizitave një ose dy herë në muaj. Përfundimisht Kohut i komunikoi Pike një plan për arratisjen e saj dhe kërkoi ndihmën e oficerit të korrigjimit Heflin, i cili pranoi të merrte pjesë në këmbim të parave dhe dhuratave. Për shkak të shqetësimeve të sigurisë, Departamenti i Korrigjimeve të Tenesit nuk ka dhënë shumë detaje rreth planit; megjithatë, aktakuza e pavulosur përfundimisht parashtronte një skenar ku do të gjurmohej një çelës burgu dhe më pas do të krijohej një dublikatë.<ref name="JB Key">[https://abcnews.go.com/US/tennessee-female-death-row-womans-prison-escape-plot/story?id=15974377/ Associated Press, "Pair Planed to Copy Jail Key"], Chattanooga Times Free Press, March 24, 2012.</ref> Në fillim të vitit 2012, personeli i burgut mori informacion për komplotin e arratisjes.<ref name="JB2">[https://abcnews.go.com/US/tennessee-female-death-row-womans-prison-escape-plot/story?id=15974377/ Christina Ng, "Tennessee Death Row Woman's Escape Plot Foiled"], ABC News, March 21, 2012.</ref> Kjo bëri që tentativa për t'u larguar nga burgu të pengohej nga një hetim i përbashkët që përfshin Departamentin e Korrigjimeve të Tenesit, Byronë e Hetimit të Tenesit (TBI) dhe Policinë e Shtetit të Nju Xhersit.<ref name="JB0"/> Sipas TBI, plani nuk ishte shumë larg kur u zbulua dhe "arratisja nga burgu nuk ishte i pashmangshëm".<ref name="JB1" /> Në mars 2012, Kohut u arrestua dhe u akuzua për ryshfet dhe komplot për të kryer arratisje, ndërsa Heflin u arrestua dhe u akuzua për ryshfet, sjellje të pahijshme zyrtare dhe komplot për të kryer arratisje.<ref name="JB3">[https://www.nydailynews.com/news/national/2-busted-plot-spring-female-killer-death-row-tennessee-article-1.1048920 Philip Caulfield, "2 Busted in Plot To Spring Female Killer From Death Row"], New York Daily News, March 22, 2012.</ref> Pike nuk u akuzua dhe ishte e paqartë për hetuesit nëse ajo ishte pjesëmarrëse në komplot përveçse ishte në dijeni të tij. Më 31 maj 2012, Kohut u dënua me shtatë vjet burg për t'u vuajtur në [[Kompleksi Korrektues Verilindor|Kompleksin Korrektues Verilindor]] të Shtetit Tenesi.<ref name="JB4">[https://www.nj.com/hunterdon-county-democrat/2015/02/45-count_indictment_follows_hunterdon_detectives_i.html Hunterdon County Democrat, "Tennessee prisoner faces 45 more counts in N.J."], nj.com, March 29, 2019.</ref> Heflin, i cili bashkëpunoi me autoritetet pas arrestimit të tij, nuk kreu burg, por u pushua nga puna në Departamentin e Korrigjimeve të Tenesit. == Ekzekutimi i planifikuar == Më 27 gusht 2020, zyra e Prokurorit të Përgjithshëm të Tenesit, [[Herbert Slateri|Herbert Slatery]] i kërkoi [[Gjykata e Lartë e Tenesit|Gjykatës së Lartë të Tenesit]] të caktojë një datë ekzekutimi për Pike. Për shkak të [[Pandemia e COVID-19 në Tenesi|pandemisë COVID-19 në Tenesi]] dhe faktorëve të tjerë të ndryshëm, avokatëve të Pike iu dhanë zgjatje nga gjykata, duke u dhënë atyre më shumë kohë për të argumentuar se pse Pike nuk duhet të ekzekutohet. Shteti nuk i kundërshtoi zgjatjet. Më 7 qershor 2021, avokatët e Pike paraqitën një mocion për të kundërshtuar datën e ekzekutimit dhe për të kërkuar një Certifikatë Komutimi. Mocioni u refuzua. Përpara nëntorit 2022, Pike kishte ezauruar plotësisht të gjitha proceset e apelimit. Sidoqoftë, në nëntor 2022, Gjykata e Lartë e shtetit zbuloi se ligji i shtetit për të miturit e dënuar automatikisht me burgim të përjetshëm pa shans për lirim me kusht ishte jokushtetues. (Shih çështjen Knoxville ''[https://caselaw.findlaw.com/court/tn-supreme-court/2027874.html#:~:text=The%20felony%20murder%20convictions%20merged,concurrently%20with%20his%20life%20sentence. Shteti kundër Booker]'', për vendim të plotë). Më 30 gusht 2023, avokatët e Pike përdorën vendimin e Gjykatës së Lartë të nëntorit 2022 (''[https://caselaw.findlaw.com/court/tn-supreme-court/2027874.html#:~:text=The%20felony%20murder%20convictions%20merged,concurrently%20with%20his%20life%20sentence. Shteti kundër Booker]'') në një përpjekje për të rihapur kërkesën e saj për të hequr dënimin dhe dënimin e saj të vitit 1996. Avokatët e Pike argumentuan se mosha e saj e re dhe shëndeti mendor i dëmtuar në kohën e vrasjes duhet ta kursejnë atë nga përballja me ekzekutimin. Në tetor 2023, gjyqtari i Gjykatës Penale të Qarkut Noks, Scott Green e mohoi kërkesën e Pike, duke thënë se vendimi i Gjykatës së Lartë të nëntorit 2022 nuk zbatohej për të. “Çështja Booker iu drejtua vetëm shkelësve të mitur në Tenesi”, vuri në dukje gjykatësi Green. "Gjykata e lartë, sipas opinionit të shkruar nga gjyqtarja tashmë në pension Sharon Lee, trajtoi në mënyrë specifike çështjen e të miturve, jo të të rriturve. Ky vendim vlen vetëm për autorët e vrasjeve të mitur - jo për shkelësit e rritur," thuhet në vendim. Pike, megjithatë, ishte ligjërisht një e rritur, shkroi Green.<ref>{{Cite web|date=2023-10-31|title=Judge dismisses death row inmate Christa Pike's bid to reopen her criminal case|url=https://www.wbir.com/article/news/crime/judge-dismisses-death-row-inmate-christa-pikes-bid-to-reopen-her-criminal-case/51-3fa010db-b30f-4d60-a1db-241d210bc10a|access-date=2024-03-14|website=wbir.com|language=en-US}}</ref> Që nga 21 maj 2024, shteti nuk kishte caktuar ende një datë ekzekutimi për Pike.<ref name="USA1">{{Cite news|last=Mealins|first=Evan|date=21 maj 2024|title=Tennessee's only woman on death row featured in 'Mean Girl Murders.' Here's what to know.|work=[[USA Today]]|url=https://www.usatoday.com/story/news/nation/2024/05/21/christa-pike-tennessee-death-row/73793044007/|access-date=2 tetor 2024}}</ref> Nëse Pike ekzekutohet, ajo do të ishte gruaja e parë që do të ekzekutohej në Tenesi në rreth 200 vjet.<ref>{{Cite news|last=Hale|first=Steven|date=8 qershor 2021|title=Tennessee Is Seeking an Execution Date for the Only Woman on the State's Death Row|work=[[Nashville Scene]]|url=https://www.nashvillescene.com/news/features/article/21147500/tennessee-is-seeking-an-execution-date-for-the-only-woman-on-the-states-death-row|access-date=8 qershor 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Jorge|first=Kaylin|date=8 qershor 2021|title=Only woman on death row in Tennessee seeks commutation of sentence|work=[[WZTV]]|url=https://www.fox17.com/news/local/only-woman-on-death-row-in-tennessee-seeks-commutation-of-sentence-christina-gail-pike-university-ut-supreme-court|access-date=8 qershor 2021}}</ref> == Shihni gjithashtu == * [[Lista e të dënuarve me vdekje në Shtetet e Bashkuara]] * [[Lista e personave të planifikuar për t'u ekzekutuar në Shtetet e Bashkuara]] * [[Lista e grave të dënuara me vdekje në Shtetet e Bashkuara]] == Referime == [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1976]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] bkhu7574ke63cwqkznlz8j0af3njzuy Demir Lima 0 366038 2981425 2980398 2026-05-17T11:46:38Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981425 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = Prof._Ass._Dr._Demir_Limaj.jpg | imagesize = 200px | caption = Profesor në Universitetin e Prizrenit | birth_date = {{Birth date|1973|10|14|df=y}} | nationality = Shqiptar | citizenship = Kosovar == Kontakt == **Adresa**: Rr. Rexhep Luci, 8/5, Prishtinë **Email**: demir.limaj@uni-prizren.com }} Demir Lima është profesor i asocuar në Fakultetin Ekonomik në Universitetin “Ukshin Hoti” në [[Prizreni|Prizren]]. Ligjëron në programin Menaxhment Ndërkombëtar dhe Administrim Biznesi në të dy nivelet: bachelor dhe master. Ai ka doktoruar në fushën e Menaxhmentit dhe ligjëron kryesisht lëndët nga fusha e biznesit dhe menaxhmentit. Dr. Demir Lima ka përvojë rreth 15-vjeçare në mësimdhënie në disa kolegje dhe universitete private dhe publike në Kosovë. Ka ligjëruar lëndët:Qeverisja Korporative, Vendimmarrja Menaxheriale, Aftësitë Mena­xheriale, Komunikimi në Biznes, Ekonomia e Tranzicionit, Integrimet Ekono­mike Evropiane, Menaxhimi i Dijes dhe Inovacioneve, Menaxhimi i Investi­meve etj. Përveç përvojës së punës në mësimdhënie, Lima ka një përvojë të madhe edhe në aspektin profesional në fushën e qeverisjes së korporatave, pasi që për një kohë të gjatë mbi 20-vjeçare ka qenë një nga menaxherët e rëndësishëm në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postë-Telekomin e Kosovës]] Sh. A., i cili ka punuar në projekte vendore dhe ndërkombëtare si më poshtë: Nga viti 2019 ka punuar në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Telekomin e Kosovës]] në pozitën drejtor i Shitjes; nga muaji prill i vitit 2018 ka punuar në Zyrën e Kryeshefit Ekzekutiv në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Telekomin e Kosovës]] si Këshilltar për Shitje dhe Marketing i zv/KE; nga dhjetori i 2014-s deri në prill 2018 ka punuar në Departamentin e Marketingut në Telekomin e Kosovës si Këshilltar për Shitje dhe Marketing; nga dhjetori i 2009-s deri në dhjetor 2014 ka punuar drejtor i Departamentit të Marketingut në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|PTK Sh. A.]] Posta dhe Telekomi i Kosovës; nga korriku i vitit 2008 deri në dhjetor 2009 ka punuar drejtor i Shitjes dhe Distribuimit në Departamentin e Shitjes dhe Shpërndarjes në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postë-Telekomin e Kosovës;]] nga janari i vitit 2007 deri në korrik 2008 ka punuar menaxher i Përgjithshëm i Shitjes në Departamentin e Shitjes dhe Shpërndarjes në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postë-Telekomin e Kosovës,]] në vitet 2004-2007 ka qenë deputet në [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendin e Kosovës]] si dhe anëtar i Komisionit për Buxhet dhe Financa; nga shkurti i vitit 2006 deri në janar 2007 ka punuar menaxher i Zyrave Postare në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postë-Telekomin e Kosovës]]; në shkurt 2005-shkurt 2006 ka qenë projekt-menaxher i Zyrave Postare në Postë-Telekomin e Kosovës; në shtator 2004-shkurt 2005 u. d. menaxher regjional i [[Prishtina|Prishtinës]] në [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|Postë-Telekomin e Kosovës]]; nga viti 2002-2004 distributor i Produkteve të Postë-Telekomit të Kosovës. Demir Lima ka kryer shumë trajnime dhe certifikime kombëtare dhe ndër­kombëtare, ndër të cilat duhen veçuar: Menaxhimi i Procedurave të Prokurimit Publik si Ekspert Ndërkombëtar për Prokurim Publik, Marketing 3.0 - Value Based Marketing Organized by MDA, Dr. Philip Kotler's , EFQM Leaders For Excellence, Leaders For Excellence, Institute For Total Quality Management - [[Zyrihu|Zurich]] [[Zvicra|Zwitzerland]], Karrierë me Kompetencë, EDUCATION FAIR, Stan­dardet Ndërkombëtare të Raportimit Financiar - Rifreskuara, IFRS Update, London Great Britain, For successfull particiation in "ITTF 2010" Fair, Information Technology Trade Fair, Panairi Ndërkombëtar International Fair ITTF, Europian Chief Marketing Officer Conference, GDI- 9. Gottlieb Duttweiler Institute - Zurich Zwitcerland, CMI Conference, Zhvillimi Tekno­logjik i Telekomunikacionit Fix dhe Mobile, [[Varshava|Varshavë]], [[Polonia|Poloni]], Certifikatë në Menaxhmentin Strategjik, Genesis (Greqi), ekspert për Planifikimin dhe Hartimin e Projekteve, specialist për menaxhimin e resurseve njerëzore, anali­zat e menaxhmentit dhe rreziku, implementimi i projekteve planifikuese, trajner i certifikuar për kujdesin ndaj konsumatorëve, Genesis (Greqi). Po ashtu, ka publikuar mbi 30 punime shkencore të indeksuara në platformat më kredibile siç janë: Scopus, Web of Science, Ebsco, Worldcat, Doaj, Google Scholar, Scimago, Index Copernicus, Researchgate etj. Ka marrë pjesë në dhjetëra samite dhe konferenca ndërkombëtare dhe vendore në të cila ka paraqitur mbi 40 punime, abstrakte, studime rasti dhe hulumtime të ndryshme. Ka botuar librin universitar “Vendimmarrja bashkëkohore” (2014), librin uni­versitar “Investimet e kapitalit të huaj (Teoria, provat dhe zbatimi në Kosovë)” (2021). Ky është libri i tretë i tij.Gjatë viteve 2019-2021 profesor Demir Lima ka qenë senator në Senatin e Universitetit “Ukshin Hoti” në [[Prizreni|Prizren]], përfaqësues nga Fakulteti Ekonomik. Po ashtu, ka qenë anëtar i Komisionit të Këshillit Shkencor të Universitetit të Prizrenit. Aktualisht ai është bartës i programit Menaxhment Ndërkombëtar si dhe është anëtar i Komisionit për Sigurimin e Cilësisë (KSC) si dhe anëtar i rregullt i Këshillit të Fakultetit Ekonomik (KFE). Demir Lima ka qenë përfaqësues në disa grupe punuese dhe komisione brenda Fakultetit Ekonomik në UPZ që lidhen me akreditimin dhe zhvillimin e programeve studimore, ka qenë udhëheqës i komisioneve recensuese për pranimin dhe avancimin e stafit akademik, po ashtu ka qenë kryetar i komi­sionit të pranimit të studentëve në nivelin bachelor dhe master në Fakultetin Ekonomik të Universitetit “Ukshin Hoti” në [[Prizreni|Prizren]]. Ai ka udhëhequr me shumë sukses si mentor dhjetëra kandidatë në punimet e diplomës në nivelin bachelor dhe master. Gjithashtu, ka realizuar disa vizita studimore në disa vende të zhvilluara siç janë: [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Amerikë]], [[Gjermania|Gjermani]], [[Austria|Austri]], [[Italia|Itali]], [[Holanda|Holandë]], [[Suedia|Suedi]], [[Norvegjia|Norvegji]], [[Greqia|Greqi]], [[Emiratet e Bashkuara Arabe|Emirate të Bashkuara Arabe]] ([[Dubai]]), [[Sllovenia|Slloveni]], [[Zvicra|Zvicër]], [[Kroacia|Kroaci]], [[Lituania|Lituani]], [[Polonia|Poloni]], [[Qiproja|Qipro]], [[Turqia|Turqi]], [[Shqipëria|Shqipëri]], [[Maqedonia e Veriut|Maqedoni e Veriut]], [[Mali i Zi|Mal të Zi,]] [[Kosova|Kosovë]] etj. Demir Lima jeton dhe vepron së bashku me familjen në [[Prishtina|Prishtinë]]. == Edukimi == {| class="wikitable" |'''Educational level:''' | |- |''Institution:'' |Secondary school in Malisheva |- |''Graduation date:'' |1988/92 |- |''Area:'' |Ekonomy |- |''Thesis:'' |''Ekonomy'' |- | colspan="2" | |- |''Institution:'' |University of Prishtina, Economic Faculty |- |''Graduation date:'' |2001 |- |''Area:'' |Management |- |''Thesis:'' |Graduated economist |- | colspan="2" | |- |''Institution:'' |University of Prishtina, Economic Faculty |- |''Graduation date:'' |2010 |- |''Area:'' |Management |- |''Diploma/Mikroteza:'' |Economic Faculty Master Degree |- | colspan="2" | |- |''Institution:'' |Europian University of Tirana |- |''Study Date:'' |2016 |- |''Area:'' |Management |- |''Thesis:'' |Doctor of Economic Science |- | colspan="2" | |- | '''Academic Title:''' |Prof. Asoc. Dr |- |''Institution'' |University ‘Ukshin Hoti’ Prizren |- |''Date of achieved:'' |  '''12.05.2023-Present''' |- |'''Academic Title:''' |Prof. Ass. Dr |- |''Institution'' |University ‘Ukshin Hoti’ Prizren |- |''Date of achieved:'' |'''01.10.2019''' |- |'''Academic Title:''' |Lecturer |- |''Institution'' |,,FAMA’’ University college – Prishtina |- |''Date of achieved:'' |'''2011-2018''' |- |'''Academic Title:''' |Prof.Asoc.Dr. |- |''Institution'' |Alma Mater Europaea Campus College REZONANCA |- |''Date of achieved:'' |'''20.02.2024''' |- | colspan="2" | |- | colspan="2" |'''Profesional – managerial experience''' |- |'''Data and year''' |'''31.05.2022''' |- | |Sales Director Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''04.01.2019''' |- | |Chief Executive Advisor Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''2018''' |- | |Sales Director Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''2014''' |- | |Sales and Marketing Advisor to the Deputy Chief Executive Officer. Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''2009''' |- | |Sales and Marketing Advisor Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''July 2008''' |- | |Director of Marketing Department Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''2007''' |- | |Director of Sales and Distribution Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''2004''' |- | |General Sales Manager Telecom of Kosova |- |'''Data and year''' |'''2004 – 2007''' |- | |Member of the Parliament of Kosovo member of the committee for budget and finance |- |'''Data and year''' |'''January 2002''' |- | |Distributor of Post - Telecom of Kosovo products |- |'''Education and training:''' | |- |'''Data and year''' |'''2006-2007''' |- | |“International Public Procurement Expert” Wiena-Austria |- |'''Data and year''' |'''September, 24 2012''' |- | |CERTIFICATE OF ATTENDANCE |- | |IPOP-Model”From idea to cash in the Bank: toolbox for seizing opportunities" Raphael H Coen |- |'''Data and year''' |'''May 29 2012''' |- | |CERTIFICATE OF ATTENDANCE,Marketing 3.0-Value Based Marketing  MDA ( management development associates ) Dr. Philip Kotler’s |- |'''Data and year''' |'''''May, 2011''''' |- | |EFQM Leaders For Excellence, ''Leaders For Excellence'' Institute for Total Quality Management –Zurich Zwitcerland |- |'''Data and year''' |'''April, 8 2011''' |- | |Career with Competence  International, EDUCATION FAIR - Prishtinë |- |'''Data and year''' |'''June, 23-24 2010''' |- | |International Financial Reporting Standards – Updated , IFRS Update 2010 London Great Britain |- |'''Data and year''' |'''May, 05 2010''' |- | |For successfull particiation in “ITTF 2010 “Fair , Information Tecnology Trade Fair-Pristina |- |'''Data and year''' |'''October,30 2010''' |- | |“Europian chief Marekting Officer Conference”  GDI-Gottlieb Duttweiler Institute-Zurich Zwitcerland  CMI conference 2010 |- |'''Data and year''' |'''2009''' |- | |“Technological Development of Fix and Mobile Telecommunications” International |- |'''Data and year''' |'''2006''' |- | |Project management, Post and Telecommunication of Kosovo JSC |- |'''Data and year''' |'''2006''' |- | |Certificate in Strategic Management, Genesis -Greece |- |'''Data and year''' |'''2006''' |- | |Certified trainer, Customer care Genesis  - Greece |- |'''Data and year''' |'''December 2005''' |- | |Project Design Manager, Human Resource Management, Management Analysis and Risk, Implementation of Planning Projects, Crown Agents & PTK JSC |} == Publikimet == {| class="wikitable" | colspan="8" |'''Scientific journals''' |- |'''No''' | colspan="2" |'''Name of author/authors / Title of the paper''' | colspan="4" |'''Journal title''' |'''Year / Volume / Pages''' |- |    1.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The common currency area and the europian monetary union | colspan="4" |TWIST Journal (USA) https://twistjournal.net |18 jul [[2024]] |- |    2.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The Management of Emotional Intelligence in The Workplace Impact on Improving Employee Performance | colspan="4" |Quality Access to Success, ISSN: 1582-2559,2022, vol, 23. Nr 188/ June 2022, DOI:<nowiki>https://doi.org/10.47750/Q</nowiki> as/23.188.40 '''Indexsing:Scopus''' https://www.scopus.com<nowiki/>/results/aut horNamesList.uri?sort=count f&s rc=al&sid=59d16143b894a81409a eca3c93688b51&sot=al&sdt=al&sl |Published: 01.06.2022 Vol. 23, No. 188/June 2022,page:297/301 |- |    3.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Negative Reflections Of Nepotism On Employees And Obstacles In The Process Of Institutionalization Of Family Businesses | colspan="4" |Corporate Governance and Organizational Behavior Review DOI: 10.22495/cgobrv6i2sip11 ISSN Online: 2521-1889 ISSN Print: 2521-1870 https://www.scopus.com<nowiki/>/au thid/detail.uri?a uthorId=57217832285 |Volume 6, Issue 2, Special Issue, [[2022]] |- |    4.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Formal experience of SME owners in the field of HRM: A case study in Kosovo as a country with an emerging economy | colspan="4" |Journal of Governance and Regulation DOI:10.22495/jgrv10i2siart14 https://www.scopus.com<nowiki/>/aut hid/detail.uri?authorId=57217832285 (ISSN – 2306-6784) Index.'''SCOPUS''' Publishing House “Virtus Interpress” |'''Year / Volume / Page:'''2021/Volume10/Is sue2, Special Issue (page 343-351) June, 2021 |- |    5.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Management of quality assurance in the education of Kosovo through the evaluation process of technical performance | colspan="4" |Quality Access to Success ISSN: 1582-2559 http://www.calitatea.ro/<nowiki/>e n/ <nowiki>https://admin.calitatea.ro/a</nowiki> ssets/Documents/Arc hive/PDF/20230210_6ee2 934e-0a97-42dd bc74- f945b70031dc.pdf: in processing edition- indexing in  Scopus |[[2023]], Volume 24, Issue 193, February, 2023 DOI: 10.477750/QAS/24.193.4 |- |    6.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Self-assessment As a Mechanism for Raising the Quality of Educational Institutions, Especially Evaluation of the Performance of Teachers | colspan="4" |The International Conference on Computational Science, Education and Communication ICMSCE 2022.'''Indexing in Scopus''' <nowiki>http://www.icmsce.net/v1/?i</nowiki> d=13 |8 th-9th December [[2022]] [[Stambolli|Istanbul]], [[Turqia|Turkiye]] |- |    7.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The percentage of high fat in whey for the produce of mozzarella cheese from whole buffalo milk, compared to standardized, is an economic instruction | colspan="4" |International Journal of Business and Applied Social Science (IJBASS)''©Center for Promoting Education and Research (CPER) USA'' ''https://ijbassnet.com<nowiki/>/publ ication/379/details'' ''DOI: 10.33642/ijbass.v7n2p7 <nowiki>https://ijbassnet.com/inde</nowiki> x'' |E-ISSN: 2469- 6501 VOL: 7, ISSUE: 2 February/2021 Publons, '''WorldCat''' Crossref |- |    8.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Foreign Direct Investments and Attracting Policies to be Undertaken by the Government. The Case of Kosovo | colspan="4" |Journal of Educational and Social Research DOI:<nowiki>https://doi.org/10.36941/jesr</nowiki> -2021-0004 <nowiki>https://www.scopus.com/aut</nowiki> hid/detail.uri?authorId=57217832285 www.richtmann.org |Vol 11 No 1 January 2021 E-ISSN 2240- 0524 ISSN 2239-978X |- |    9.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Role of nongovernment organizations in the development of the Kosovar society | colspan="4" |''European Journal of Sustainable Development 2020), DOI:10.14207/ejsd.2020.v9n2p115 https://www.scopus.com<nowiki/>/ authid/detail.uri?a uthorId=57217832285 <nowiki>http://www.ecsdev.org/ojs</nowiki>'' ''/index.php/ejsd/article/view/1014'' |ISSN:223 5938(print), EISSN:22396101(online).V9, no. 2, pg. 115-128 |- |  10.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The impact of motivation on employee performance | colspan="4" |''Knwoledge InternatinalJournal http://www.ikm.mk<nowiki/>/ojs/index.p'' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Li{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albani{{Lidhje e vdekur}}' ''hp/kij/article/view/798'' ''<nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki>'' ISSN : 1857-923X (Printed) ISSN : 2545-4439 (Online) |Vol 41, No 6 (2020) WorldCat Publons EBSCO (EBSCO Discovery Service)  EBSCO Essencials |- |  11.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of   Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |European university of Tirana “Freedom International Review. https://www.arcjournals.org<nowiki/>/ pdfs/ijmsr/v3- i2/1.pdf October, 2012 Tirana ISSN 2192-7081 2012/2 Tirana PP 1-8 ISSN 2349-0330 (Print) & ISSN 2349-0349 (Online) www.arcjournals.org |Volume 3, Issue 2, February [[2015]]. |- |  12.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The main issues preventing Kosovo's economic development | colspan="4" |Academic Journal of Bussines Administration, Law and Social Sciences <nowiki>https://doaj.org/search</nowiki>? <nowiki>https://worldwidescience.or</nowiki> g/wws/desktop/ en/results.html <nowiki>https://scholar.google.com/s</nowiki> chola www.iipccl.org <nowiki>https://eu.vlex.com/vid/the-</nowiki> main-issues-preventing- 849583577 |Vol.3 No. 3 November 2017 |- |  13.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Effects of Marketing in Different Stages of Development | colspan="4" |Academic Journal and Business Administration, Law and Social Sciences IIPCCL - ICIS IV Publication ISSN 2410-3918, https://www.ingentaconnect.com/{{Lidhje e vdekur}}<nowiki/>content/d oaj/24103918/2016/000000 02/00000002/ar t00049 www.iipccl.org |[[Tirana]]-[[Shqipëria|Albania]] Vol. 2 No. 2 July [[2016]] |- |  14.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Contemporary marketing aspects  and types of marketing | colspan="4" |International Institute for private, Commercial and Competition Law- ICIS IV Fourth Conference on “Interdiciplinary studies”2016 Publication ISBN: 978-9928- 214-21-8 |June 2016 [[Shqipëria|Albania]] |- |  15.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Profile of Kosovo and macro- economic aspects | colspan="4" |''ICTEA 5, 2016'' The fifth international conference on New Advanced Methodologies and Techniques in Scientific Research Publication <nowiki>ISBN 9789928218032</nowiki> |April,15-17 2016 [[Zhupania e Splitit dhe e Dalmacisë|Split]], [[Kroacia|Croatia]] |- |  16.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis of the Attractiveness of Foreign Direct Investments in Kosovo’s Economic Development | colspan="4" |Europian Journal of Economics,Law and Social Science, Austria ISSN 2519-1284 Road Directory of Open Access Scholary Resources, World Wide Science, DOAJ, Google Scholar |02.06.2019 [[Austria]] Vol.3 No.2- June [[2019]] |- |  17.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Foreing Direct Investment and the                      Global Crisis in the Western Balkans | colspan="4" |Academic Journal of Interdisciplinary Studies Publication ISSN 2281-3993 (print) ISSN 2281-4612 (online) DOI: 10.5901/ajis.2015.v4n2p473 |July,2015 [[Roma|Rome]], [[Italia në Festivalin Evropian të Këngës|Italy]] Vol 4, No 2 (2015 |- |  18.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Advantages of Kosovo in Foreign Direct Investments | colspan="4" |[[Sllovakia|Slovakia]] Academic Publishing AJBEA- Academic Journal Of Business, Economics and Acountary Publication ISSN 1726-9699 |July, [[2015]] [[Sllovakia|Slovakia]] |- |  19.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The Role of Human Resources and the Main Impacts of the payment system | colspan="4" |Europian Academic Research ISSN 2286-4822, [[Rumania]] Impact factor 0.485 (GIF) DRJI VALUE:5.9 (B+) ISSUE |October, [[2013]] |- |  20.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Globalization and Impact on Economic Development of Kosovo | colspan="4" |University College "Pjeter Budi" Institute for Studies - Pristina "Management of economic resources for development of transition countries" ISBN- 978-9951 492-07-2, Prishtina |May, [[2013]] [[Prishtina]] |- |  21.           | colspan="2" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Kosovo's challenges towards EU integration | colspan="4" |European university of [[Tirana]] “Global Challenge” – ADSH ISSN 2227-8540,fq.42 |November, [[2012]] [[Tirana]] |- | colspan="8" | |- | colspan="8" |'''Papers in international congress''' |- |'''No''' | colspan="3" |'''Name of author/authors / Title of the paper''' | colspan="3" |'''Congress name / Institution / Place''' |'''Year''' |- |    1.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The Role Of Digital Marketing And Tourist Services In Tourism Management | colspan="3" |3thd Sivas International Conference on Scientific and Innovation Research |May, 03-05 2024, Sivas [[Turqia|Turkiye]] |- |    2.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The role of the internet in the tourist offer in Kosovo (Case study with Kosovar consumers) | colspan="3" |'''Teccongress - Tourism, Culture and Economy Congress''' |8-10 May [[Shkupi|Skopje]], [[Maqedonia e Veriut|North Macedonia]] |- |    3.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The impact of technological equipment on the replacement of human resources in Kosovar enterprises | colspan="3" |XVI International Scientific Conference, 24. May 2024, Ulcinj, Montenegro |24. May 2024, [[Ulqini|Ulcinj]], [[Mali i Zi|Montenegro]] |- |    4.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Leadership Styles And Their Application In Modern Organizations | colspan="3" |12. International Summit Scientific Research Congress [[Gaziantepi|Gaziantep]], [[Turqia|Turkiye]] |29-31 May 2024 [[Gaziantepi|Gaziantep]], [[Turqia|Turkiye]] |- |    5.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The impact of the legal environment on the performance and internationalization of companies | colspan="3" |12th International Conference On Social Sciences & Humanities Kyrenia, Turkish Republic of Northern [[Qiproja|Cyprus]] |June 01-02, 2024 Kyrenia, Turkish Republic of Northern [[Qiproja|Cyprus]] |- |    6.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Managerial practices and skills and their impact on business strategy Location: New York, USA | colspan="3" |12th International Conference on Business and Economic Development (ICBED)  Conference Host Centre for Business & Economic Research(CBER)), UK Medgar Evers College of the City University of New York, New York, USA. indexed in Scopus |10-11th April 2023, [[Nju Jork|New York]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|USA]] Ref No: ICBED-2023-2078 |- |    7.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The impact of the integration process on the economic development of  Kosovo | colspan="3" |EuroAsian International Conference on Social Sciences Vilnius University of Applied Sciences, [[Lituania|Lithuania]] https://eclss.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241116020515/https://eclss.org/ |date=16 nëntor 2024 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241116020515/https://eclss.org/ |date=16 nëntor 2024 }}<nowiki/>/publicationsfordoi/ecls s15_abst11act 8boo8k2023vilnius.pdf |25-26 Ferbuary, 2023 [[Vilniusi|Vilnius]], [[Lituania|Lithuania]] |- |    8.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' SME Growth StrateTRgies and the impact of Information Technology | colspan="3" |6thDubrovnik International Economic Meeting DIEM 2023 Global Crisis, Digital Transformation and new Leadership and Entrepreneurial Approaches |June 29 - July 1, 2023 [[Dubrovniku|Dubrovnik]], [[Kroacia|Croatia]] |- |    9.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Information technology as a competitive Advantage for the growth of the SMEs in Kosovo | colspan="3" |International Conference on Economics and Social Sciences ECSSS International Cyprus Science University e-<nowiki>ISBN 978-605-71031-5-4</nowiki> Cyprus www.eclss.org/kyrenia |7-8 May,2022 Kyrenia,TRNC Abstract Book:Pg.235 [[Qiproja|Cyprus]] |- |  10.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Fiscal policies and business environment in Kosovo | colspan="3" |XIV International Scientific Conference ‘’The Role of Technology In The Develompment Of Socio-Economic-Jurdical At The Global Level During Covid-19 Pandemic’’ ekonomskiinstitut.com |01.04.2022, Pg-37. [[Ulqini|Ulcinj]], [[Mali i Zi|Montenegro]] |- |  11.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The effects of the Covid 19 pandemic on Foreign Direct Investment in Kosovo | colspan="3" |International Conference on Economics and Social Sciences ECSSS International Cyprus Science University e-<nowiki>ISBN 978-605-71031-5-4</nowiki> Cyprus www.eclss.org/kyrenia |7-8 May,2022 Kyrenia,TRNC Abstract Book:Pg- 148 [[Qiproja|Cyprus]] |- |  12.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The impact Of the Covid- 19 pandemic on online sales and purchases | colspan="3" |Internacional Scientific Conference On Innovative Marketing ISCOIM ‘’Reinventing Marketing in the Pandemic Era Universiteti “Aleksander Moisiu” Fakulteti i Marketingut, Durres www.iscoim.com |25-26 Mars 2022 [[Durrësi|Durres]]-[[Shqipëria|Albania]] Pg-,30 ISBN:9789928- 4714-1-3 |- |  13.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Impact of the covid 19 pandemic on foreign direct investment in Kosovo | colspan="3" |Crises And Creative Destruction Opportunity For Remodeling The Economy And Society 29 - 30 April 2022 Organiser: European University of [[Tirana]] (EUT), Albania Venue: Tirana, Albania / EUT premises/ Online: <nowiki>https://uet.edu.al/konferenca/</nowiki> |29 - 30 April 2022 Organiser: European University of Tirana (EUT), [[Shqipëria|Albania]] Venue: [[Tirana]], [[Shqipëria|Albania]] / EUT premises/ Online |- |  14.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Participant in business conference B2B meetings Business visit to local companies | colspan="3" |Diaspora for Local Economic Development GERMIN, Caritas, USAID Diaspora Business Forum Prishtina www.germin.org |27-28 May, 2022 Network of Albanian Diaspora Businesses Prishtina |- |  15.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Advantages of digital marketing for businesses during the Covid-19 pandemic | colspan="3" |International Scientific Conference on Innovative Marketing ISCOIM“Rinventing Marketing in The Pandemic Era” University “Aleksander Moisiu” Marketing faculty, Durres |25 - 26 Mars, 2022 [[Durrësi|Durres]], pg 52 ISBN:98-9928-471413 www.iscoim.com |- |  16.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The impact of the Covid- 19 pandemic on the income of private sector Employees | colspan="3" |Euroasian Conference on language &Social Sciences October 16-18. 2020 [[Antalia|Antalya]] [[Turqia|Turkey]] http://www.eciss.org |October 16-18,2020                       [[Antalia|Antalya]], [[Turqia|Turkey]] |- |  17.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The role of Emigration and Remittances in managing the pandemic situation in Kosovo | colspan="3" |Euroasian Conference on language &Social Sciences October 16-18,2020 Antalya ,Turkey http://www.eciss.org |October 16-18,2020 [[Antalia|Antalya]], [[Turqia|Turkey]] |- |  18.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Citizen Attitudes on The electronic banking System A case study of Kosovo | colspan="3" |International Institute For Private, Commercial And Competition Law - ICIS IV FOURTH INTERNATIONAL CONFERENCE “Interdiciplinary studies” 2016 [[Tirana]]- Bialystok (Poland) ''<nowiki>http://iipccl.org/wp-</nowiki> content/uploads/2016/06/Konferenca-11- June-Final.pdf'' |pg: 539-543 Icis IV Fourth International Conference “Interdiciplinary studies” 2016 Tirana- [[Bialystok]] ([[Polonia|Poland]]) |- |  19.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Contemporary marketing aspects and types of marketing | colspan="3" |International Institute For Private, Commercial And Competition Law - ICIS IV FOURTH INTERNATIONAL CONFERENCE “Interdiciplinary studies” 2016 [[Tirana]]-[[Bialystok]] ([[Polonia|Poland]]) <nowiki>http://iipccl.org/wp-</nowiki> content/uploads/2016/06/Konferenca |FOURTH INTERNATIONAL CONFERENCE “Interdiciplinary studies” 2016 Tirana- [[Bialystok]] ([[Polonia|Poland]]) |- |  20.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Profile of Kosovo and macro-economic aspects | colspan="3" |The Fifth International Conference On: New Advanced Methodologies and Techniques in Scientific Research www.ictea.org Conference proceding book |April,15-17 2016, Split [[Kroacia|Croatia]] |- |  21.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Analysis Of The Factors Considered In Foreign Direct Investments In Kosovo | colspan="3" |3 rd International Conference on sustainable Development Virtual Conference |05-06 June 2015 [[Roma|Rome]], [[Italia|Italy]] |- |  22.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Foreing Direct Investment and the Global Economics Crisis in the western Balkan | colspan="3" |April 02-03 2015 Ulcinj, Montenegro The 7th International Scientific Conference |2015 [[Ulqini|Ulcinj]], [[Mali i Zi|Montenegro]] |- |  23.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Strategic Management and the Importance of Supply Chain Enterprise | colspan="3" |27-28 March 2015 Dubrovnik, Kroacia ICTEA 2015 Fouth International Multidisciplinary Conference |2015 [[Dubrovniku|Dubrovnik]], [[Kroacia|Croatia]] |- |  24.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Globalization and Its impact on economic development of Kosovo | colspan="3" |International Research Conference on Business, Economics and Social Sciences |29-30 december 2014 [[Dubai]],[[Arabia Saudite|UAE]] |- |  25.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Factors Influencing Managerial Decision Making | colspan="3" |Center for Political Studies and International Relations,[[Tetova|Tetovo]] ISSN-1857-825X online:ISSN1857- 8543 |September 2013 “Discutions” |- |  26.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The Role of the Education and Economic Development System in Kosovo | colspan="3" |Second Academic Scientific Conference 29 June 2013, Challenges of Balkan countries towards EU integration ISSN-1857-825 nr.6 fq. 94 [[Tetova|Tetovo]] [[Maqedonia e Veriut|North Macedonia]] |2013 [[Tetova|Tetovo]], [[Maqedonia e Veriut|Macedonia]] |- |  27.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' The Effects of Good Governance and FDI, and Portfolio on Kosovo's Economic Development and Globalization Impacts | colspan="3" |[[Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e Kosovës|Ministry of Education of Kosovo,]] [[Prishtina|Pristina]] Fifth Science Conference- Science Week 2013 |May, 2013 Pristina |- |  28.           | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Impact of Globalization on Economic and Social Developments in Kosovo | colspan="3" |Fifth Scientific Conference - Globus Prishtina Globalization,Development, public policy & Managment “A business development perspective” ISBN 978 – 9951-582-07-0, |September, 2012 [[Prishtina]] |- | colspan="8" | |- | colspan="8" |'''Books, book chapters and textbooks''' |- |'''Nr''' | colspan="3" |'''Name of author/authors / Title of the book, chapter, textbook''' | colspan="3" |'''Editor / Place''' |'''Year / Pages / ISBN''' |- |  1.         1. | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Foreign Capital Investments (Theory, evidence and implementation in Kosovo | colspan="3" |[[Biblioteka Kombëtare e Kosovës Pjeter Bogdani|National and University Library of Kosova,]] [[Prishtina]]'', Prishtinë 2021 <nowiki>ISBN 978-9951-780-50-6</nowiki>'' |University ’Ukshin Hoti ’[[Prizreni|Prizren]] 2021.(Pg202) <nowiki>ISBN 978-9951-780-50-6</nowiki> |- |  2.         2. | colspan="3" |'''Prof. asoc. dr. Demir Lima''' Contemporary Desicion Making | colspan="3" |National and University Library of       Kosova, Prishtina 2014 |2014 Pg-198 <nowiki>ISBN 9789951-599-08-5</nowiki> |- | colspan="8" | |- | colspan="8" |'''14. Additional information:''' |- | colspan="2" |Computer skills and competencies: | colspan="6" |Word, Excel, PPT, SPSS.. |- | colspan="2" |External sources: | colspan="6" |Scopus: ID57217832285 ORCID: <nowiki>https://orcid.org/0000-0002-4107-4423</nowiki> |- | colspan="8" | |- | colspan="8" |'''Knowledge of languages: (1 to 5: 1-weak 5-fluent)''' |- | colspan="2" |'''Language''' | colspan="3" |'''Spoken''' |'''Written''' | colspan="2" |'''Reading''' |- | colspan="2" |English | colspan="3" |4 |4 | colspan="2" |4 |- | colspan="2" |Serbo-Croatian | colspan="3" |5 |5 | colspan="2" |5 |- | colspan="2" |Slovak | colspan="3" |/ |/ | colspan="2" |/ |- | | | | | | | | |} # s8sudllzuoz1mn00hx58xj4gamlksp0 Aplikimet e inteligjencës artificiale 0 368918 2981295 2974374 2026-05-17T01:29:44Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981295 wikitext text/x-wiki [[Inteligjenca artificiale]] (IA) është përdorur në aplikacione në të gjithë industrinë dhe akademinë. Në një mënyrë analoge me energjinë elektrike ose kompjuterët, IA shërben si një teknologji për qëllime të përgjithshme. Programet e IA imitojnë perceptimin dhe të kuptuarit, dhe janë dizajnuar për t'iu përshtatur informacionit të ri dhe situatave të reja. [[Mësimi makinerik|Mësimi i makinës]] është përdorur për qëllime të ndryshme shkencore dhe komerciale<ref>{{Cite journal|last=Brynjolfsson|first=Erik|last2=Mitchell|language=en|first2=Tom|date=22 dhjetor 2017|title=What can machine learning do? Workforce implications|journal=Science|volume=358|issue=6370|pages=1530–1534|bibcode=2017Sci...358.1530B|doi=10.1126/science.aap8062|pmid=29269459}}</ref> duke përfshirë [[Përkthimi makinerik|përkthimin e gjuhës]], [[Vizioni kompjuterik|njohjen e imazhit]], [[Vendimmarrja|vendimmarrjen]],<ref>{{Cite journal|last=Shin|first=Minkyu|last2=Kim|language=en|first2=Jin|last3=van Opheusden|first3=Bas|last4=Griffiths|first4=Thomas L.|date=2023|title=Superhuman artificial intelligence can improve human decision-making by increasing novelty|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=120|issue=12|pages=e2214840120|arxiv=2303.07462|bibcode=2023PNAS..12014840S|doi=10.1073/pnas.2214840120|pmc=10041097|pmid=36913582|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chen|first=Yiting|last2=Liu|first2=Tracy Xiao|last3=Shan|first3=You|last4=Zhong|language=en|first4=Songfa|date=2023|title=The emergence of economic rationality of GPT|journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|Proceedings of the National Academy of Sciences]]|volume=120|issue=51|pages=e2316205120|arxiv=2305.12763|bibcode=2023PNAS..12016205C|doi=10.1073/pnas.2316205120|pmc=10740389|pmid=38085780|doi-access=free}}</ref> vlerësimin e meritave dhe [[Biznesi elektronik|tregtinë elektronike]]. == Interneti dhe tregtia elektronike == === Burimet dhe postimet në ueb === Mësimi i makinës është përdorur për sistemet e rekomandimeve për të përcaktuar se cilat postime duhet të shfaqen në burimet e mediave sociale.<ref>{{Cite web|date=27 maj 2022|title=What are the security risks of open sourcing the Twitter algorithm?|url=https://venturebeat.com/2022/05/27/open-source-twitter-security-risks/|access-date=29 maj 2022|website=VentureBeat|language=en|archive-date=28 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240728232535/http://venturebeat.com/2022/05/27/open-source-twitter-security-risks/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Examining algorithmic amplification of political content on Twitter|url=https://blog.twitter.com/en_us/topics/company/2021/rml-politicalcontent|access-date=29 maj 2022|language=en-us}}</ref> Lloje të ndryshme të analizave të mediave sociale gjithashtu përdorin mësimin makinerik<ref>{{Cite journal|last=Park|first=SoHyun|last2=Oh|first2=Heung-Kwon|last3=Park|first3=Gibeom|last4=Suh|first4=Bongwon|last5=Bae|language=en|first5=Woo Kyung|last6=Kim|first6=Jin Won|last7=Yoon|first7=Hyuk|last8=Kim|first8=Duck-Woo|last9=Kang|first9=Sung-Bum|date=shkurt 2016|title=The Source and Credibility of Colorectal Cancer Information on Twitter|journal=Medicine|volume=95|issue=7|pages=e2775|doi=10.1097/MD.0000000000002775|pmc=4998625|pmid=26886625}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Efthimion|first=Phillip|last2=Payne|language=en|first2=Scott|last3=Proferes|first3=Nicholas|date=20 korrik 2018|title=Supervised Machine Learning Bot Detection Techniques to Identify Social Twitter Bots|url=https://scholar.smu.edu/datasciencereview/vol1/iss2/5/|journal=SMU Data Science Review|volume=1|issue=2}}</ref> dhe ka kërkime mbi përdorimin e tij për etiketimin/përmirësimin/korrigjimin (gjysmë) automatik të [[Keqinformimi|dezinformatave në internet]] dhe flluskave të filtrimit përkatës.<ref name="onlenv">{{Cite web|title=The online information environment|url=https://royalsociety.org/-/media/policy/projects/online-information-environment/the-online-information-environment.pdf|access-date=21 shkurt 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Islam|first=Md Rafiqul|last2=Liu|language=en|first2=Shaowu|last3=Wang|first3=Xianzhi|last4=Xu|first4=Guandong|date=29 shtator 2020|title=Deep learning for misinformation detection on online social networks: a survey and new perspectives|journal=Social Network Analysis and Mining|volume=10|issue=1|pages=82|doi=10.1007/s13278-020-00696-x|pmc=7524036|pmid=33014173}}</ref> IA është përdorur për të personalizuar opsionet e blerjeve dhe për të personalizuar ofertat.<ref>{{Cite news|date=9 nëntor 2020|title=How artificial intelligence may be making you buy things|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/technology-54522442/|access-date=9 nëntor 2020|language=en}}</ref> Kompanitë e lojërave të fatit në internet kanë përdorur IA për të targetuar lojtarët.<ref>{{Cite web|last=Busby|first=Mattha|date=30 prill 2018|title=Revealed: how bookies use AI to keep gamblers hooked|url=https://www.theguardian.com/technology/2018/apr/30/bookies-using-ai-to-keep-gamblers-hooked-insiders-say|website=The Guardian|language=en}}</ref> === Asistentët virtualë dhe kërkimi === Asistentët personalë inteligjentë përdorin IA për të kuptuar shumë kërkesa të gjuhës natyrore në mënyra të tjera sesa komandat rudimentare. Shembuj të zakonshëm janë Siri i Apple, Alexa e Amazon dhe një IA më e fundit, ChatGPT nga OpenAI.<ref>{{Cite web|last=Rowinski, Dan|date=15 janar 2013|title=Virtual Personal Assistants & The Future Of Your Smartphone [Infographic]|url=http://readwrite.com/2013/01/15/virtual-personal-assistants-the-future-of-your-smartphone-infographic|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222083034/http://readwrite.com/2013/01/15/virtual-personal-assistants-the-future-of-your-smartphone-infographic|archive-date=22 dhjetor 2015|website=ReadWrite|language=en}}</ref> [[Microsoft Copilot|Bing Chat]] ka përdorur inteligjencën artificiale si pjesë të motorit të saj të kërkimit.<ref>{{Cite news|last=Roose|first=Kevin|date=2023-02-16|title=Bing's A.I. Chat: 'I Want to Be Alive. 😈'|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2023/02/16/technology/bing-chatbot-transcript.html|access-date=2024-04-23|issn=0362-4331}}</ref> === Filtrimi i spam-it === Mësimi i makinerisë mund të përdoret për të luftuar spam-in, mashtrimet dhe [[phishing]]-un. Ai mund të analizojë përmbajtjen e sulmeve të spam-it dhe phishing-ut për t'u përpjekur të identifikojë elemente të dëmshme.<ref>{{Cite book|last=Galego Hernandes|first=Paulo R.|title=2021 IEEE Symposium Series on Computational Intelligence (SSCI)|last2=Floret|language=en|first2=Camila P.|last3=Cardozo De Almeida|first3=Katia F.|last4=Da Silva|first4=Vinicius Camargo|last5=Papa|first5=Joso Paulo|last6=Pontara Da Costa|first6=Kelton A.|date=2021|isbn=978-1-72819-048-8|pages=01–06|chapter=Phishing Detection Using URL-based XAI Techniques|doi=10.1109/SSCI50451.2021.9659981}}</ref> Disa modele të ndërtuara nëpërmjet algoritmeve të mësimit të makinerive kanë një saktësi mbi 90% në dallimin mes email-eve të spam-it dhe atyre legjitime.<ref>{{Cite journal|last=Jáñez-Martino|first=Francisco|last2=Alaiz-Rodríguez|first2=Rocío|last3=González-Castro|first3=Víctor|last4=Fidalgo|first4=Eduardo|last5=Alegre|first5=Enrique|date=2023-02-01|title=A review of spam email detection: analysis of spammer strategies and the dataset shift problem|journal=Artificial Intelligence Review|language=en|volume=56|issue=2|pages=1145–1173|doi=10.1007/s10462-022-10195-4|doi-access=free}}</ref> Këto modele mund të rafinohen duke përdorur të dhëna të reja dhe taktika të evoluara të spam-it. Mësimi i makinës gjithashtu analizon tipare të tilla si sjellja e dërguesit, informacioni i ballinës së email-it dhe llojet e bashkëngjitjeve, duke rritur potencialisht zbulimin e spam-it.<ref>{{Cite journal|last=Kapan|first=Sibel|last2=Sora Gunal|first2=Efnan|date=janar 2023|title=Improved Phishing Attack Detection with Machine Learning: A Comprehensive Evaluation of Classifiers and Features|journal=Applied Sciences|language=en|volume=13|issue=24|pages=13269|doi=10.3390/app132413269|issn=2076-3417|doi-access=free}}</ref> === Përkthimi i gjuhës === Teknologjia e përkthimit të të folurit përpiqet të konvertojë fjalët e folura të një gjuhe në një gjuhë tjetër. Kjo potencialisht redukton barrierat gjuhësore në tregtinë globale dhe shkëmbimet ndërkulturore, duke u mundësuar folësve të gjuhëve të ndryshme të komunikojnë me njëri-tjetrin.<ref>{{Cite web|last=Nakamura|language=en|first=Satoshi|date=2009|title=Overcoming the language barrier with speech translation technology.|url=https://www.academia.edu/download/49044549/10.1.1.472.1019.pdf|website=Science & Technology Trends-Quarterly Review|access-date=16 dhjetor 2024|archive-date=8 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240708231722/https://www.academia.edu/download/49044549/10.1.1.472.1019.pdf|url-status=dead}}</ref> IA është përdorur për të përkthyer automatikisht gjuhën e folur dhe përmbajtjen tekstuale në produkte të tilla si Microsoft Translator, [[Google translate|Google Translate]] dhe DeepL Translator.<ref>{{Cite news|last=Clark|first=Jack|date=8 dhjetor 2015b|title=Why 2015 Was a Breakthrough Year in Artificial Intelligence|publisher=Bloomberg L.P.|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence|url-status=live|url-access=subscription|access-date=23 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161123053855/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence|archive-date=23 nëntor 2016|language=en}}</ref> Për më tepër, kërkime dhe zhvillime janë në progres për të deshifruar dhe realizuar komunikimin me kafshët.<ref name="10.1038/s41598-022-07174-8">{{Cite journal|last=Briefer|first=Elodie F.|last2=Sypherd|first2=Ciara C.-R.|last3=Linhart|first3=Pavel|last4=Leliveld|first4=Lisette M. C.|last5=Padilla de la Torre|first5=Monica|last6=Read|first6=Eva R.|last7=Guérin|first7=Carole|last8=Deiss|first8=Véronique|last9=Monestier|first9=Chloé|last10=Rasmussen|first10=Jeppe H.|last11=Špinka|first11=Marek|last12=Düpjan|first12=Sandra|last13=Boissy|first13=Alain|last14=Janczak|first14=Andrew M.|last15=Hillmann|first15=Edna|date=7 mars 2022|title=Classification of pig calls produced from birth to slaughter according to their emotional valence and context of production|journal=Scientific Reports|volume=12|language=en|issue=1|pages=3409|bibcode=2022NatSR..12.3409B|doi=10.1038/s41598-022-07174-8|pmc=8901661|pmid=35256620}}</ref><ref>{{Cite news|date=31 korrik 2022|title=Can artificial intelligence really help us talk to the animals?|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2022/jul/31/can-artificial-intelligence-really-help-us-talk-to-the-animals|access-date=30 gusht 2022}}</ref> Kuptimi nuk përcillet vetëm nga teksti, por edhe nëpërmjet përdorimit dhe kontekstit (shih semantikën dhe [[Pragmatika|pragmatikën]]). Si rezultat, dy qasjet kryesore të kategorizimit për përkthimet makinerike janë përkthimet makinerike nervore (PMN-të) dhe statistikore. Metoda e vjetër e kryerjes së përkthimit ishte përdorimi i metodologjisë së përkthimit statistikor të makinës (PSM) për të parashikuar rezultatin më të mirë të mundshëm me algoritme specifike. Megjithatë, me PMN, qasja përdor algoritme dinamike për të arritur përkthime më të mira bazuar në kontekst.<ref>{{Cite book|last=K. Mandal, G. S. Pradeep Ghantasala, Firoz Khan, R. Sathiyaraj, B. Balamurugan|title=Natural Language Processing in Artificial Intelligence|date=2020|publisher=Apple Academic Press|isbn=978-0-367-80849-5|edition=1st|pages=53–54|language=en}}</ref> === Njohja e fytyrës dhe etiketimi i imazhit === IA është përdorur në [[Sistemi i njohjes së fëtyrës|sistemet e njohjes së fytyrës]]. Disa shembuj janë Face ID e Apple dhe [[Historia e versioneve të Android|Face Unlock]] e Android-it, të cilat përdoren për të siguruar pajisjet mobile.<ref>{{Cite news|last=Heath|first=Nick|date=11 dhjetor 2020|title=What is AI? Everything you need to know about Artificial Intelligence|language=en|publisher=ZDNet|url=https://www.zdnet.com/article/what-is-ai-heres-everything-you-need-to-know-about-artificial-intelligence/|access-date=1 mars 2021}}</ref> Etiketimi i imazheve është përdorur nga Google Image Labeler për të zbuluar produktet në foto dhe për të lejuar njerëzit të kërkojnë bazuar në një foto. Etiketimi i imazhit është demonstruar gjithashtu për të gjeneruar fjalim për të përshkruar imazhe për njerëzit e verbër.{{Sfn|Clark|2015b}} DeepFace i Facebook-ut identifikon fytyrat njerëzore në imazhet dixhitale. == Lojërat == Lojërat kanë qenë një aplikim i madh i aftësive të IA që nga vitet 1950. Në shekullin e 21-të, IA kanë mundur lojtarët njerëzorë në shumë lojëra, duke përfshirë [[shahu]] (Deep Blue), ''Jeopardy!'' (Watson), [[Go (lojë)|Go]] (AlphaGo),<ref name="bbc-alphago">{{Cite web|title=AlphaGo – Google DeepMind|url=https://deepmind.com/alpha-go.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310191926/https://www.deepmind.com/alpha-go.html|archive-date=10 mars 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=12 mars 2016|title=Artificial intelligence: Google's AlphaGo beats Go master Lee Se-dol|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/technology-35785875|url-status=live|access-date=1 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826103910/http://www.bbc.com/news/technology-35785875|archive-date=26 gusht 2016|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=maj 2017|title=World's Go Player Ratings|url=http://www.goratings.org/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170401123616/https://www.goratings.org/|archive-date=1 prill 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=maj 2017|title=柯洁迎19岁生日 雄踞人类世界排名第一已两年|url=http://sports.sina.com.cn/go/2016-08-02/doc-ifxunyya3020238.shtml|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170811222849/http://sports.sina.com.cn/go/2016-08-02/doc-ifxunyya3020238.shtml|archive-date=11 gusht 2017|language=zh}}</ref><ref>{{Cite web|date=23 dhjetor 2020|title=MuZero: Mastering Go, chess, shogi and Atari without rules|url=https://deepmind.com/blog/article/muzero-mastering-go-chess-shogi-and-atari-without-rules|access-date=1 mars 2021|website=Deepmind|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Steven Borowiec|last2=Tracey Lien|date=12 mars 2016|title=AlphaGo beats human Go champ in milestone for artificial intelligence|work=[[Los Angeles Times]]|url=https://www.latimes.com/world/asia/la-fg-korea-alphago-20160312-story.html|access-date=13 mars 2016|language=en}}</ref> poker (Pluribus<ref>{{Cite web|last=Solly|language=en|first=Meilan|title=This Poker-Playing A.I. Knows When to Hold 'Em and When to Fold 'Em|url=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/poker-playing-ai-knows-when-hold-em-when-fold-em-180972643/|website=Smithsonian|quote=Pluribus has bested poker pros in a series of six-player no-limit Texas Hold'em games, reaching a milestone in artificial intelligence research. It is the first bot to beat humans in a complex multiplayer competition.}}</ref> dhe Cepheus),<ref>{{Cite journal|last=Bowling|first=Michael|last2=Burch|first2=Neil|last3=Johanson|first3=Michael|last4=Tammelin|first4=Oskari|date=9 janar 2015|title=Heads-up limit hold'em poker is solved|url=https://archive.org/details/sim_science_science_2015-01-09_347_6218/page/144|journal=Science|volume=347|language=en|issue=6218|pages=145–149|bibcode=2015Sci...347..145B|doi=10.1126/science.1259433|pmid=25574016}}</ref> E-sports (StarCraft),<ref>{{Cite journal|last=Ontanon|first=Santiago|last2=Synnaeve|first2=Gabriel|last3=Uriarte|first3=Alberto|last4=Richoux|first4=Florian|last5=Churchill|first5=David|last6=Preuss|first6=Mike|date=dhjetor 2013|title=A Survey of Real-Time Strategy Game AI Research and Competition in StarCraft|journal=IEEE Transactions on Computational Intelligence and AI in Games|volume=5|language=en|issue=4|pages=293–311|citeseerx=10.1.1.406.2524|doi=10.1109/TCIAIG.2013.2286295}}</ref><ref>{{Cite news|year=2017|title=Facebook Quietly Enters StarCraft War for AI Bots, and Loses|work=WIRED|url=https://www.wired.com/story/facebook-quietly-enters-starcraft-war-for-ai-bots-and-loses/|access-date=7 maj 2018|language=en}}</ref> dhe lojën e përgjithshme (AlphaZero<ref>{{Cite journal|last=Silver|first=David|author-link=David Silver (programmer)|last2=Hubert|first2=Thomas|last3=Schrittwieser|first3=Julian|last4=Antonoglou|first4=Ioannis|last5=Lai|first5=Matthew|last6=Guez|first6=Arthur|last7=Lanctot|first7=Marc|last8=Sifre|first8=Laurent|last9=Kumaran|first9=Dharshan|last10=Graepel|first10=Thore|last11=Lillicrap|first11=Timothy|last12=Simonyan|first12=Karen|last13=Hassabis|first13=Demis|author-link13=Demis Hassabis|date=7 dhjetor 2018|title=A general reinforcement learning algorithm that masters chess, shogi, and go through self-play|journal=[[Science (journal)|Science]]|volume=362|language=en|issue=6419|pages=1140–1144|bibcode=2018Sci...362.1140S|doi=10.1126/science.aar6404|pmid=30523106|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sample|first=Ian|date=18 tetor 2017|title='It's able to create knowledge itself': Google unveils AI that learns on its own|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/science/2017/oct/18/its-able-to-create-knowledge-itself-google-unveils-ai-learns-all-on-its-own|access-date=7 maj 2018}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 korrik 2017|title=The AI revolution in science|language=en|work=Science {{!}} AAAS|url=https://www.science.org/content/article/ai-revolution-science|access-date=7 maj 2018}}</ref> dhe MuZero).<ref>{{Cite news|date=16 shkurt 2016|title=The superhero of artificial intelligence: can this genius keep it in check?|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/16/demis-hassabis-artificial-intelligence-deepmind-alphago|url-status=live|access-date=26 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180423220101/https://www.theguardian.com/technology/2016/feb/16/demis-hassabis-artificial-intelligence-deepmind-alphago|archive-date=23 prill 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mnih|first=Volodymyr|last2=Kavukcuoglu|first2=Koray|last3=Silver|first3=David|last4=Rusu|first4=Andrei A.|last5=Veness|first5=Joel|last6=Bellemare|first6=Marc G.|last7=Graves|first7=Alex|last8=Riedmiller|first8=Martin|last9=Fidjeland|first9=Andreas K.|last10=Ostrovski|first10=Georg|last11=Petersen|first11=Stig|last12=Beattie|first12=Charles|last13=Sadik|first13=Amir|last14=Antonoglou|first14=Ioannis|last15=King|first15=Helen|date=26 shkurt 2015|title=Human-level control through deep reinforcement learning|journal=Nature|volume=518|language=en|issue=7540|pages=529–533|bibcode=2015Natur.518..529M|doi=10.1038/nature14236|pmid=25719670}}</ref><ref>{{Cite news|last=Sample|first=Ian|date=14 mars 2017|title=Google's DeepMind makes AI program that can learn like a human|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/global/2017/mar/14/googles-deepmind-makes-ai-program-that-can-learn-like-a-human|url-status=live|access-date=26 prill 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180426212908/https://www.theguardian.com/global/2017/mar/14/googles-deepmind-makes-ai-program-that-can-learn-like-a-human|archive-date=26 prill 2018|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Schrittwieser|first=Julian|last2=Antonoglou|first2=Ioannis|last3=Hubert|first3=Thomas|last4=Simonyan|first4=Karen|last5=Sifre|first5=Laurent|last6=Schmitt|first6=Simon|last7=Guez|first7=Arthur|last8=Lockhart|first8=Edward|last9=Hassabis|first9=Demis|last10=Graepel|first10=Thore|last11=Lillicrap|first11=Timothy|last12=Silver|first12=David|date=24 dhjetor 2020|title=Mastering Atari, Go, chess and shogi by planning with a learned model|journal=Nature|volume=588|language=en|issue=7839|pages=604–609|arxiv=1911.08265|bibcode=2020Natur.588..604S|doi=10.1038/s41586-020-03051-4|pmid=33361790}}</ref> IA ka zëvendësuar algoritmet e koduara me dorë në shumicën e programeve të shahut.<ref>{{Cite web|last=K|first=Bharath|date=2 prill 2021|title=AI In Chess: The Evolution of Artificial Intelligence In Chess Engines|url=https://towardsdatascience.com/ai-in-chess-the-evolution-of-artificial-intelligence-in-chess-engines-a3a9e230ed50|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106013604/https://towardsdatascience.com/ai-in-chess-the-evolution-of-artificial-intelligence-in-chess-engines-a3a9e230ed50|archive-date=6 janar 2022|access-date=6 janar 2022|website=Medium|language=en}}</ref> Ndryshe nga [[Go (lojë)|go]]-ja ose [[shahu]], pokeri është një lojë me informacion të papërsosur, kështu që një program që luan poker duhet të arsyetojë nën pasiguri. Lojtarët e përgjithshëm të lojërave punojnë duke përdorur reagimet nga sistemi i lojës, pa i njohur rregullat. IA përdoret gjithashtu si lojë në vetvete. Kuki AI u dizajnua për të argëtuar njerëzit. Ajo mund të përdoret "për një sërë aktivitetesh të ndryshme duke përfshirë leximin e një letre tarot, luajtjen e një loje, marrjen e një horoskopi, ose thjesht për të kaluar kohë".<ref>{{Cite web|last=Ortiz|first=Sabrina|title=You can now chat with a famous AI character on Viber. Here's how|url=https://www.zdnet.com/article/you-can-now-chat-with-a-famous-ai-character-on-viber-heres-how/#google_vignette|access-date=5 dhjetor 2024|language=en|website=zdnet.com|publisher=[[ZDNET]]|quote=ICONIQ created Kuki, an AI character whose sole purpose is to entertain humans and has even been used as a brand ambassador for H&M, modeled for Vogue, and starred in its own Roblox game.}}</ref> Prej kohësh është spekuluar se do të ketë shoqërues njerëzor artificial që do t'u ofronin njerëzve shoqëri dhe argëtim. Njerëzit që janë të vetmuar e konsiderojnë Kuki-n si një shoqërues të mirë dhe ka mbi 5 milionë përdorues që nga viti 2020 sipas një raporti të CNN.<ref>{{Cite web|last=Lewis|first=Nell|title=Robot friends: Why people talk to chatbots in times of trouble|url=https://edition.cnn.com/2020/08/19/world/chatbot-social-anxiety-spc-intl/index.html|access-date=5 dhjetor 2024|language=en|website=cnn.com|publisher=[[CNN]]|quote=Since 2016, when the bot landed on major messaging platforms, an estimated 5 million unique users hailing from all corners of the world have chatted with her.|archive-date=7 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207075648/https://edition.cnn.com/2020/08/19/world/chatbot-social-anxiety-spc-intl/index.html|url-status=dead}}</ref> Character.ai është një shembull tjetër i një chatbot-i që përdoret si lojë. == Sfidat ekonomike dhe sociale == AI for Good është një nismë e ITU-së që mbështet institucionet që përdorin IA për të trajtuar disa nga sfidat më të mëdha ekonomike dhe sociale në botë. Për shembull, Universiteti i Kalifornisë Jugore themeloi Qendrën për Inteligjencën Artificiale në Shoqëri, me synimin e përdorimit të IA për të adresuar probleme të tilla si të pastrehët. Studiuesit e [[Universiteti Stanford|Stanford]]-it përdorin [[Inteligjenca artificiale|IA]] për të analizuar imazhet satelitore për të identifikuar zonat me varfëri të lartë.<ref>{{Cite book|title=Preparing for the future of artificial intelligence|publisher=National Science and Technology Council|oclc=965620122|language=en}}</ref> == Bujqësia == Në bujqësi, IA është propozuar si një mënyrë për fermerët për të identifikuar zonat që kanë nevojë për ujitje, plehërim ose trajtime me pesticide për të rritur rendimentet, duke përmirësuar kështu efikasitetin. IA është përdorur për të tentuar të klasifikojë emocionet e thirrjeve të derrave,<ref name="10.1038/s41598-022-07174-8"/> për të automatizuar [[Serra|serat]],<ref>{{Cite journal|last=Moreno|first=Millán M.|last2=Guzmán|first2=Sevilla E.|last3=Demyda|first3=S. E.|date=nëntor 2011|title=Population, Poverty, Production, Food Security, Food Sovereignty, Biotechnology and Sustainable Development: Challenges for the XXI Century|url=https://journals.usamvcluj.ro/index.php/veterinary/article/view/6771|journal=Bulletin of University of Agricultural Sciences and Veterinary Medicine Cluj-Napoca. Veterinary Medicine|volume=1|language=en|issue=68|doi=10.15835/buasvmcn-vm:1:68:6771|doi-broken-date=1 nëntor 2024}}</ref> të zbulojë sëmundjet dhe dëmtuesit,<ref>{{Cite book|last=Liundi|first=Nicholas|title=2019 7th International Conference on Cyber and IT Service Management (CITSM)|last2=Darma|first2=Aditya Wirya|last3=Gunarso|first3=Rivaldi|last4=Warnars|first4=Harco Leslie Hendric Spits|year=2019|isbn=978-1-72812-909-9|language=en|pages=1–5|chapter=Improving Rice Productivity in Indonesia with Artificial Intelligence|doi=10.1109/CITSM47753.2019.8965385}}</ref> dhe të optimizojë ujitjen.<ref>{{Cite journal|last=Talaviya|first=Tanha|last2=Shah|first2=Dhara|last3=Patel|first3=Nivedita|last4=Yagnik|first4=Hiteshri|last5=Shah|first5=Manan|year=2020|title=Implementation of artificial intelligence in agriculture for optimisation of irrigation and application of pesticides and herbicides|journal=Artificial Intelligence in Agriculture|volume=4|language=en|pages=58–73|doi=10.1016/j.aiia.2020.04.002|doi-access=free}}</ref> == Siguria kibernetike == Kompanitë [[Siguria kibernetike|e sigurisë kibernetike]] po adoptojnë rrjete nervore, [[Mësimi makinerik|mësimin e makinës]] dhe [[Përpunimi i gjuhës natyrore|përpunimin e gjuhës natyrore]] për të përmirësuar sistemet e tyre. Aplikimet e IA në sigurinë kibernetike përfshijnë: * Mbrojtja e rrjetit: Mësimi i makinerisë përmirëson sistemet e zbulimit të ndërhyrjeve duke zgjeruar kërkimin përtej kërcënimeve të identifikuara më parë. * Mbrojtja e pikës fundore: Sulmet si ransomware mund të pengohen duke mësuar sjelljet tipike të malware-ve. ** Rastet e aplikimit të sigurisë kibernetike të lidhura me IA ndryshojnë si në përfitim ashtu edhe në kompleksitet. Veçoritë e sigurisë si Orkestrimi i Sigurisë, Automatizimi dhe Përgjigjia (SOAR) dhe Zbulimi dhe Përgjigjia e Zgjeruar e Pikës së Fundit (XDR) ofrojnë përfitime të rëndësishme për bizneset, por kërkojnë përpjekje të konsiderueshme integrimi dhe përshtatjeje.<ref>{{Cite journal|last=Kant|first=Daniel|last2=Johannsen|first2=Andreas|date=2022-01-16|title=Evaluation of AI-based use cases for enhancing the cyber security defense of small and medium-sized companies (SMEs)|url=https://library.imaging.org/ei/articles/34/3/MOBMU-387|journal=Electronic Imaging|language=en|volume=34|issue=3|pages=387–3|doi=10.2352/EI.2022.34.3.MOBMU-387|issn=2470-1173|access-date=16 dhjetor 2024|archive-date=30 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530014930/https://library.imaging.org/ei/articles/34/3/MOBMU-387|url-status=dead}}</ref> * Siguria e aplikacionit: mund të ndihmojë kundërsulme të tilla si falsifikimi i kërkesave nga ana e serverit, [[SQL Injektimi|injektimi SQL]], skriptimi ndërfaqesh dhe [[Sulmet DoS|mohimi i shpërndarë i shërbimit]]. ** Teknologjia IA mund të përdoret gjithashtu për të përmirësuar sigurinë e sistemit dhe për të mbrojtur privatësinë tonë. Randrianasolo (2012) sugjeroi një sistem sigurie të bazuar në inteligjencën artificiale që mund të njohë ndërhyrjet dhe të përshtatet për të performuar më mirë.<ref>{{Cite journal|last=Randrianasolo|first=Arisoa|date=2012|language=en|title=Artificial intelligence in computer security: Detection, temporary repair and defense|url=http://hdl.handle.net/2346/45196|journal=Texas Tech University Libraries}}</ref> Për të përmirësuar sigurinë e cloud computing, Sahil (2015) krijoi një sistem të profilit të përdoruesit për mjedisin e cloud me teknika IA. * Sjellja e dyshimtë e përdoruesit: Mësimi i makinerive mund të identifikojë mashtrimet ose aplikacionet e komprometuara teksa ato ndodhin. Shefi i mashtrimit të Google, Shuman Ghosemajumder, ka thënë se IA do të përdoret për të automatizuar plotësisht shumicën e operacioneve të sigurisë kibernetike me kalimin e kohës.<ref>{{Cite web|date=2020-09-06|title=How AI will automate cybersecurity in the post-COVID world|url=https://venturebeat.com/2020/09/06/how-ai-will-automate-cybersecurity-in-the-post-covid-world/|access-date=2022-05-09|website=VentureBeat|language=en-US|archive-date=29 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240629233640/https://venturebeat.com/2020/09/06/how-ai-will-automate-cybersecurity-in-the-post-Covid-world/|url-status=dead}}</ref> == Arsimi == Inteligjenca artificiale e përmirëson mësimdhënien, duke u fokusuar në çështje të rëndësishme si lidhja e njohurive dhe barazia arsimore. Evolucioni i IA në arsim dhe teknologji duhet të përdoret për të përmirësuar aftësitë njerëzore në marrëdhëniet ku ato nuk zëvendësojnë njerëzit. [[UNESCO]] e njeh të ardhmen e IA në arsim si një instrument për arritjen e Objektivin e Zhvillimit të Qëndrueshëm 4, i quajtur "Arsimi cilësor gjithëpërfshirës dhe i barabartë.”<ref name="Harvard-2023">{{Cite web|date=2023-02-09|title=AI in Education{{!}} Harvard Graduate School of Education|url=https://www.gse.harvard.edu/ideas/edcast/23/02/educating-world-artificial-intelligence|access-date=2024-04-20|website=www.gse.harvard.edu|language=en}}</ref> [[Forumi Ekonomik Botëror]] thekson gjithashtu kontributin e IA në përmirësimin e përgjithshëm të studentëve dhe transformimin e mësimdhënies në një proces më të këndshëm.<ref name="Harvard-2023"/> '''Mësimi i Personalizuar''' Sistemet e tutorimit të drejtuara nga IA, të tilla si Khan Academy, Duolingo dhe Carnegie Learning janë baza e ofrimit të arsimit të personalizuar.<ref name="nair-2021"/> Këto platforma përdorin algoritmet e IA për të analizuar modelet individuale të të mësuarit, pikat e forta dhe të dobëta, duke mundësuar personalizimin e përmbajtjes dhe algoritmit për t'iu përshtatur ritmit dhe stilit të të mësuarit të secilit student.<ref name="nair-2021"/> '''Efikasiteti Administrativ''' Në institucionet arsimore, IA po përdoret gjithnjë e më shumë për të automatizuar detyrat rutinë si përcjellja e vijueshmërisë, notimi dhe vlerësimi, gjë që u lejon arsimtarëve t'i kushtojnë më shumë kohë mësimdhënies interaktive dhe angazhimit të drejtpërdrejtë me studentët.<ref name="Brookings">{{Cite web|title=The promises and perils of new technologies to improve education and employment opportunities|url=https://www.brookings.edu/articles/the-promises-and-perils-of-new-technologies-to-improve-education-and-employment-opportunities/|access-date=2024-04-20|website=Brookings|language=en-US}}</ref> Për më tepër, mjetet e inteligjencës artificiale përdoren për të monitoruar përparimin e studentëve, për të analizuar sjelljet e të nxënit dhe për të parashikuar sfidat akademike, duke lehtësuar ndërhyrjet në kohë dhe proaktive për studentët që mund të jenë në rrezik për të mbetur prapa.<ref name="Brookings"/> '''Shqetësimet etike dhe të privatësisë''' Pavarësisht përfitimeve, integrimi i IA në arsim ngre shqetësime të rëndësishme etike dhe të privatësisë, veçanërisht në lidhje me trajtimin e të dhënave të ndjeshme të studentëve.<ref name="nair-2021">{{Cite web|last=nair|first=madhu|date=2021-03-10|title=AI In Education: Where Is It Now And What Is The Future|url=https://www.uopeople.edu/blog/ai-in-education-where-is-it-now-and-what-is-the-future/|access-date=2024-04-20|website=University of the People|language=en-US}}</ref> Është e domosdoshme që sistemet e IA në arsim të jenë të dizajnuara dhe të funksionojnë me një theks të veçantë te transparenca, siguria dhe respektimi i privatësisë për të ruajtur besimin dhe për të mbështetur integritetin e praktikave arsimore.<ref name="nair-2021"/> Shumë rregullore do të ndikohen nga Akti i IA, ligji i parë gjithëpërfshirës për IA në botë.<ref>{{Cite web|date=6 gusht 2023|title=EU AI Act: First regulation on artificial intelligence|url=https://www.europarl.europa.eu/topics/en/article/20230601STO93804/eu-ai-act-first-regulation-on-artificial-intelligence|language=en}}</ref> == Financa == Institucionet financiare kanë përdorur prej kohësh sisteme të rrjeteve nervore artificiale për të zbuluar pagesa ose kërkesa jashtë normës, duke i vënë ato për hetim njerëzor. Përdorimi i IA në [[banka]] filloi në vitin 1987 kur Security Pacific National Bank lançoi një grup pune për parandalimin e mashtrimeve për të kundërshtuar përdorimin e paautorizuar të kartave të debitit.<ref>{{Cite web|last=Christy|first=Charles A.|date=17 janar 1990|title=Impact of Artificial Intelligence on Banking|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-01-17-fi-233-story.html|access-date=10 shtator 2019|website=Los Angeles Times|language=en}}</ref> Kasisto dhe Moneystream përdorin IA. Bankat përdorin IA për të organizuar operacionet për mbajtjen e kontabilitetit, investimin në aksione dhe menaxhimin e pronave. IA mund të përshtatet ndaj ndryshimeve gjatë orarit mbas punës.<ref name="Eleanor">{{Cite web|last=O'Neill|first=Eleanor|date=31 korrik 2016|title=Accounting, automation and AI|url=https://www.icas.com/ca-today-news/how-accountancy-and-finance-are-using-artificial-intelligence|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118165901/https://www.icas.com/ca-today-news/how-accountancy-and-finance-are-using-artificial-intelligence|archive-date=18 nëntor 2016|access-date=18 nëntor 2016|website=icas.com|language=en}}</ref> IA përdoret për të luftuar mashtrimin dhe krimet financiare duke monitoruar modelet e sjelljes për çdo ndryshim ose anomali të pazakontë.<ref name="fsroundtable.org">{{Cite news|date=2 prill 2015|title=CTO Corner: Artificial Intelligence Use in Financial Services – Financial Services Roundtable|language=en-US|work=Financial Services Roundtable|url=http://fsroundtable.org/cto-corner-artificial-intelligence-use-in-financial-services/|url-status=dead|access-date=18 nëntor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161118165842/http://fsroundtable.org/cto-corner-artificial-intelligence-use-in-financial-services/|archive-date=18 nëntor 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Artificial Intelligence Solutions, AI Solutions|url=https://www.sas.com/en_ae/solutions/ai.html|website=sas.com|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Chapman|first=Lizette|date=7 janar 2019|title=Palantir once mocked the idea of salespeople. Now it's hiring them|url=https://www.latimes.com/business/la-fi-palantir-sales-ipo-20190107-story.html|access-date=28 shkurt 2019|website=Los Angeles Times|language=en}}</ref> Përdorimi i IA në aplikacione të tilla si shitjet online dhe vendimmarrja ka ndryshuar teoritë kryesore ekonomike. Për shembull, platformat e blerjes dhe shitjes të bazuara në IA vlerësojnë kurbat e personalizuara të kërkesës dhe ofertës, duke mundësuar kështu çmimin e individualizuar. Sistemet e IA reduktojnë asimetrinë e informacionit në treg dhe kështu i bëjnë tregjet më efikase.<ref>{{Cite book|last=Marwala|first=Tshilidzi|title=Artificial Intelligence and Economic Theory: Skynet in the Market|url=https://archive.org/details/artificialintell0000unse_v5z5|last2=Hurwitz|first2=Evan|date=2017|isbn=978-3-319-66103-2|series=Advanced Information and Knowledge Processing|pages=[https://archive.org/details/artificialintell0000unse_v5z5/page/n116 101]–110|language=en|chapter=Efficient Market Hypothesis|doi=10.1007/978-3-319-66104-9_9}}</ref> Aplikimi i inteligjencës artificiale në industrinë financiare mund të lehtësojë kufizimet e financimit të ndërmarrjeve joshtetërore, veçanërisht për ndërmarrjet më të vogla dhe më inovative.<ref>{{Cite journal|last=Shao|first=Jun|last2=Lou|first2=Zhukun|last3=Wang|first3=Chong|last4=Mao|first4=Jinye|last5=Ye|first5=Ailin|date=16 maj 2022|title=The impact of artificial intelligence (AI) finance on financing constraints of non-SOE firms in emerging markets|journal=International Journal of Emerging Markets|volume=17|language=en|issue=4|pages=930–944|doi=10.1108/IJOEM-02-2021-0299}}</ref> === Tregtia dhe investimi === Tregtimi algoritmik përfshin përdorimin e sistemeve të IA për të marrë vendime tregtare me shpejtësi më të mëdhe se sa është në gjendje çdo njeri, duke bërë miliona transaksione në një ditë pa ndërhyrjen e njeriut. Një tregti e tillë me frekuencë të lartë përfaqëson një sektor me rritje të shpejtë. Shumë banka, fonde dhe firma tregtare të pronarit tani kanë portofolio të tëra që menaxhohen nga AI. Sistemet e automatizuara të tregtimit përdoren zakonisht nga investitorë të mëdhenj institucionalë, por përfshijnë edhe firma më të vogla që tregtojnë me sistemet e tyre të IA.<ref>{{Cite web|date=18 maj 2005|title=Algorithmic Trading|url=http://www.investopedia.com/terms/a/algorithmictrading.asp|website=Investopedia|language=en}}</ref> Institucionet e mëdha financiare përdorin IA për të ndihmuar me praktikat e tyre të investimit. Motori i IA i BlackRock, Aladdin, përdoret si brenda kompanisë ashtu edhe nga klientët për të ndihmuar në marrjen e vendimeve të investimit. Funksionet e tij përfshijnë përdorimin e [[Përpunimi i gjuhës natyrore|përpunimit të gjuhës natyrore]] për të analizuar tekste si lajmet, raportet e ndërmjetësit dhe burimet e mediave sociale. Më pas vlerëson mendimin për kompanitë e përmendura dhe cakton një pikë. Banka të tilla si UBS dhe Deutsche Bank përdorin SQREEM (Modeli i Reduktimit dhe Ekstraktimit Kuantik Sekuencial) për të nxjerrë të dhëna për të zhvilluar profile të konsumatorëve dhe për t'i përshtatur ato me produktet e menaxhimit të pasurisë.<ref>{{Cite web|date=5 janar 2017|title=Beyond Robo-Advisers: How AI Could Rewire Wealth Management|url=https://www.americanbanker.com/news/beyond-robo-advisers-how-ai-could-rewire-wealth-management|language=en}}</ref> === Vlerësimi i kredive === Huadhënësi në internet Upstart përdor mësimin e makinerive përvlerësimin e kredive.<ref>{{Cite web|last=Asatryan|first=Diana|date=3 prill 2017|title=Machine Learning Is the Future of Underwriting, But Startups Won't be Driving It|url=http://bankinnovation.net/2017/04/machine-learning-is-the-future-of-underwriting-but-startups-wont-be-driving-it/|access-date=15 prill 2022|website=bankinnovation.net|language=en|archive-date=28 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180728002907/https://bankinnovation.net/2017/04/machine-learning-is-the-future-of-underwriting-but-startups-wont-be-driving-it/|url-status=dead}}</ref> Platforma ZestFinance e Zest Automated Machine Learning (ZAML) përdoret për vlerësimin e kredisë. Kjo platformë përdor mësimin e makinerive për të analizuar të dhënat duke përfshirë transaksionet e blerjeve dhe mënyrën se si një klient plotëson një formular për të vlerësuar huamarrësit. Platforma është veçanërisht e dobishme për të caktuar pikë krediti për ata me histori të kufizuar krediti.<ref>{{Cite press release|url=http://www.businesswire.com/news/home/20170214005357/en/ZestFinance-Introduces-Machine-Learning-Platform-Underwrite-Millennials|title=ZestFinance Introduces Machine Learning Platform to Underwrite Millennials and Other Consumers with Limited Credit History|date=14 shkurt 2017|language=en}}</ref> === Auditimi === IA bën të mundur auditimin e vazhdueshëm. Përfitimet potenciale përfshijnë reduktimin e rrezikut të auditimit, rritjen e nivelit të sigurisë dhe reduktimin e kohëzgjatjes së auditimit.<ref>{{Cite journal|last=Chang|first=Hsihui|last2=Kao|first2=Yi-Ching|last3=Mashruwala|first3=Raj|last4=Sorensen|first4=Susan M.|date=10 prill 2017|title=Technical Inefficiency, Allocative Inefficiency, and Audit Pricing|journal=Journal of Accounting, Auditing & Finance|volume=33|language=en|issue=4|pages=580–600|doi=10.1177/0148558X17696760}}</ref> Auditimi i vazhdueshëm me IA lejon një monitorim dhe raportim në kohë reale të aktiviteteve financiare dhe duke u siguruar bizneseve njohuri në kohë që mund të çojnë në vendimmarrje të shpejtë.<ref>{{Cite journal|last=Munoko|first=Ivy|last2=Brown-Liburd|first2=Helen L.|last3=Vasarhelyi|first3=Miklos|date=nëntor 2020|title=The Ethical Implications of Using Artificial Intelligence in Auditing|journal=Journal of Business Ethics|volume=167|language=en|issue=2|pages=209–234|doi=10.1007/s10551-019-04407-1}}</ref> === Kundër shpërlarjes së parave === Softueri i IA, si LaundroGraph i cili përdor grupe të dhënash bashkëkohore suboptimale, mund të përdoret për kundër shpërlarjes së parave.<ref>{{Cite news|last=Fadelli|first=Ingrid|title=LaundroGraph: Using deep learning to support anti-money laundering efforts|language=en|work=techxplore.com|url=https://techxplore.com/news/2022-11-laundrograph-deep-anti-money-laundering-efforts.html|access-date=18 dhjetor 2022}}</ref><ref>{{Cite book|last=Cardoso|first=Mário|title=Proceedings of the Third ACM International Conference on AI in Finance|last2=Saleiro|first2=Pedro|last3=Bizarro|first3=Pedro|date=2022|isbn=978-1-4503-9376-8|pages=130–138|chapter=LaundroGraph: Self-Supervised Graph Representation Learning for Anti-Money Laundering|doi=10.1145/3533271.3561727|language=en}}</ref> IA mund të përdoret për të "zhvilluar tubacionin kundër shpërlarjes së parave në një zgjidhje të fuqishme, të shkallëzueshme me një shkallë të reduktuar të gabuar pozitive dhe përshtatshmëri të lartë".<ref>{{Cite journal|last=Han|first=Jingguang|last2=Huang|first2=Yuyun|last3=Liu|first3=Sha|last4=Towey|first4=Kieran|date=dhjetor 2020|title=Artificial intelligence for anti-money laundering: a review and extension|journal=Digital Finance|volume=2|issue=3|pages=211–239|doi=10.1007/s42521-020-00023-1|language=en}}</ref> Një studim rreth të mësuarit të thellë kundër shpërlarjes së parave identifikoi "sfidat kryesore për studiuesit" për të pasur "qasje në të dhënat reale të transaksioneve të fundit dhe mungesën e të dhënave të etiketuara të trajnimit; dhe të dhënat që janë shumë të çekuilibruara" dhe sugjeron që kërkimet e ardhshme duhet të nxjerrin " shpjegueshmëri, [[Graph deep learning|të mësuarit e thellë në grafë]] duke përdorur [[Përpunimi i gjuhës natyrore|përpunimin e gjuhës natyrore]], mësimin e pambikëqyrur dhe përforcues për të trajtuar mungesën e të dhënave të etiketuara; dhe programe të përbashkëta kërkimore midis komunitetit kërkimor dhe industrisë për të përfituar nga njohuritë e fushës dhe akses të kontrolluar në të dhëna”.<ref>{{Cite journal|last=Kute|first=Dattatray Vishnu|last2=Pradhan|first2=Biswajeet|last3=Shukla|first3=Nagesh|last4=Alamri|first4=Abdullah|date=2021|title=Deep Learning and Explainable Artificial Intelligence Techniques Applied for Detecting Money Laundering–A Critical Review|journal=IEEE Access|volume=9|pages=82300–82317|bibcode=2021IEEEA...982300K|doi=10.1109/ACCESS.2021.3086230|doi-access=free|language=en}}</ref> Bankat përdorin mësimin e makinës për të përmirësuar monitorimin e procesit dhe për të demonstruar aftësinë për t'iu përgjigjur në mënyrë efikase teknikave në zhvillim.<ref name="Han-2020">{{Cite journal|last=Han|first=Jingguang|last2=Huang|first2=Yuyun|last3=Liu|first3=Sha|last4=Towey|first4=Kieran|date=dhjetor 2020|title=Artificial intelligence for anti-money laundering: a review and extension|journal=Digital Finance|volume=2|issue=3–4|pages=211–239|doi=10.1007/s42521-020-00023-1|language=en}}</ref> Nëpërmjet mësimint të makinës dhe metodave të tjera, organizatat financiare mund të zbulojnë operacionet e shpërlarjes dhe të zbatojnë pajtueshmërinë në një mënyrë të automatizuar dhe shumë të shpejtë.<ref name="Han-2020"/> === Arkeologjia, historia dhe imazhet e vendeve === Në vitet 1980, IA filloi të bëhej e rëndësishme në financa pasi sistemet e ekspertëve u komercializuan. Për shembull, Dupont krijoi 100 sisteme ekspertësh, të cilat i ndihmuan ata të kursenin pothuajse 10 milionë dollarë në vit.<ref>{{Cite book|last=Durkin|first=J.|title=Expert Systems|year=2002|isbn=978-0-12-443880-4|volume=1|pages=1–22|chapter=History and applications|doi=10.1016/B978-012443880-4/50045-4|language=en}}</ref> Një nga sistemet e para ishte sistemi i ekspertëve Pro-tregtar që parashikoi rënien prej 87 pikësh në Dow Jones Industrial Average më 1986. "Kryqëzimet kryesore të sistemit ishin monitorimi i primeve në treg, përcaktimi i strategjisë optimale të investimit, ekzekutimi i transaksioneve kur është e përshtatshme dhe modifikimi i bazës së njohurive përmes një mekanizmi mësimi."<ref>{{Cite journal|last=Chen|first=K.C.|last2=Liang|first2=Ting-peng|date=maj 1989|title=Protrader: An Expert System for Program Trading|journal=Managerial Finance|volume=15|issue=5|pages=1–6|doi=10.1108/eb013623|language=en}}</ref> Një nga sistemet e para të ekspertëve që ndihmoi me planet financiare ishte PlanPowerm dhe Sistemi i Profilizimit të Klientit, i krijuar nga Applied Expert Systems (APEX). U lançua në vitin 1986. Ndihmoi në krijimin e planeve financiare personale për njerëzit.<ref>{{Cite journal|last=Nielson|first=Norma|last2=Brown|first2=Carol E.|last3=Phillips|first3=Mary Ellen|date=korrik 1990|title=Expert Systems for Personal Financial Planning|journal=Journal of Financial Planning|pages=137–143|doi=10.11575/PRISM/33995|language=en}}</ref> Në vitet 1990, IA u aplikua për zbulimin e mashtrimeve . Në vitin 1993 u lançua Sistemi i Inteligjencës Artificiale FinCEN (FAIS). Ai ishte në gjendje të rishikonte mbi 200,000 transaksione në javë dhe gjatë dy viteve ai ndihmoi në identifikimin e 400 rasteve të mundshme të [[Pastrimi i parasë|shpërlarjes së parave]] të barabarta me 1 miliard dollarë.<ref>{{Cite journal|last=Senator|first=Ted E.|last2=Goldberg|first2=Henry G.|last3=Wooton|first3=Jerry|last4=Cottini|first4=Matthew A.|last5=Khan|first5=A.F. Umar|last6=Kilinger|first6=Christina D.|last7=Llamas|first7=Winston M.|last8=Marrone|first8=MichaeI P.|last9=Wong|first9=Raphael W.H.|year=1995|title=The FinCEN Artificial Intelligence System: Identifying Potential Money Laundering from Reports of Large Cash Transactions|url=https://www.aaai.org/Papers/IAAI/1995/IAAI95-015.pdf|url-status=dead|journal=IAAI-95 Proceedings|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020030150/http://www.aaai.org/Papers/IAAI/1995/IAAI95-015.pdf|archive-date=2015-10-20|access-date=2019-01-14|language=en}}</ref> Këto sisteme ekspertësh u zëvendësuan më vonë nga sistemet e mësimit të makinerive.<ref>{{Cite journal|last=Sutton|first=Steve G.|last2=Holt|first2=Matthew|last3=Arnold|first3=Vicky|date=shtator 2016|title='The reports of my death are greatly exaggerated'—Artificial intelligence research in accounting|journal=International Journal of Accounting Information Systems|volume=22|pages=60–73|doi=10.1016/j.accinf.2016.07.005|language=en}}</ref> Inteligjenca artificiale mund të përmirësojë aktivitetin sipërmarrës dhe IA është një nga fushat më dinamike për bizneset fillestare, me kapital të konsiderueshëm sipërmarrës që rrjedh në IA.<ref>{{Cite journal|last=Chalmers|first=Dominic|last2=MacKenzie|first2=Niall G.|last3=Carter|first3=Sara|date=shtator 2021|title=Artificial Intelligence and Entrepreneurship: Implications for Venture Creation in the Fourth Industrial Revolution|journal=Entrepreneurship Theory and Practice|volume=45|issue=5|pages=1028–1053|doi=10.1177/1042258720934581|doi-access=free|language=en}}</ref> == Qeveria == [[Sistemi i njohjes së fëtyrës|Sistemet e njohjes së fytyrës]] nga IA përdoren për [[Vëzhgimi masiv|mbikëqyrje masive]], veçanërisht në Kinë.<ref>{{Cite news|last=Buckley|first=Chris|last2=Mozur|first2=Paul|date=22 maj 2019|title=How China Uses High-Tech Surveillance to Subdue Minorities|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2019/05/22/world/asia/china-surveillance-xinjiang.html|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=3 maj 2019|title=Security lapse exposed a Chinese smart city surveillance system|url=https://techcrunch.com/2019/05/03/china-smart-city-exposed/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307203740/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_c8562b93-9863-4915-8523-6c7b930a3efc|archive-date=7 mars 2021|access-date=14 shtator 2020|language=en}}</ref> Në vitin 2019, Bengaluru, Indi vendosi sinjale trafiku të menaxhuara nga IA. Ky sistem përdor kamera për të monitoruar densitetin e trafikut dhe për të rregulluar kohën e sinjalit bazuar në intervalin e nevojshëm për të pastruar trafikun.<ref>{{Cite web|date=24 shtator 2019|title=AI traffic signals to be installed in Bengaluru soon|url=https://nextbigwhat.com/ai-traffic-signals-to-be-installed-in-bengaluru-soon/|access-date=1 tetor 2019|website=NextBigWhat|language=en-US|archive-date=1 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191001072302/https://nextbigwhat.com/ai-traffic-signals-to-be-installed-in-bengaluru-soon/|url-status=dead}}</ref> === Ushtria === Vende të ndryshme po vendosin aplikacione ushtarake të IA. Aplikacionet kryesore përmirësojnë [[Komanda dhe kontrolli|komandën dhe kontrollin]], komunikimin, sensorët, integrimin dhe ndërveprueshmërinë. Hulumtimi synon mbledhjen dhe analizën e inteligjencës, logjistikën, operacionet kibernetike, operacionet e informacionit dhe automjetet autonome dhe gjysmë-autonome. Teknologjitë e IA mundësojnë koordinimin e sensorëve dhe efektorëve, zbulimin dhe identifikimin e kërcënimit, shënjimin e pozicioneve të armikut, marrjen e objektivave, koordinimin dhe dekonflikimin e zjarreve të përbashkëta të shpërndara midis automjeteve luftarake në rrjet që përfshijnë ekipe të manovruara dhe pa pilot. IA u përfshi në operacionet ushtarake në Irak dhe Siri. Në vitin 2023, [[Departamenti i Mbrojtjes i Shteteve të Bashkuara]] testoi IA gjeneruese bazuar në modele të mëdha gjuhësore për të dixhitalizuar dhe integruar të dhënat në të gjithë ushtrinë.<ref>{{Cite news|date=5 korrik 2023|title=The US Military Is Taking Generative AI Out for a Spin|language=en|work=Bloomberg.com|url=https://www.bloomberg.com/news/newsletters/2023-07-05/the-us-military-is-taking-generative-ai-out-for-a-spin}}</ref> Në vitin 2024, ushtria amerikane trajnoi inteligjencën artificiale për të identifikuar objektivat e sulmeve ajrore gjatë operacioneve të saj në Irak dhe Siri.<ref>{{Cite news|last=Quach|first=Katyanna|title=US military pulls the trigger, uses AI to target air strikes|language=en|work=www.theregister.com|url=https://www.theregister.com/2024/02/27/us_military_maven_ai_used/}}</ref> Në vitin 2024, një laborator kinez në Kolegjin e Operacioneve të Përbashkëta të Universitetit të Mbrojtjes Kombëtare në Shijiazhuang ka krijuar një komandant ushtarak të bazuar në IA, për t'u përdorur në simulimet e luftës me shkallë të gjerë në rolin e [[Komandanti i përgjithshëm|komandantit të përgjithshëm]].<ref>{{Cite web|date=16 qershor 2024|title=Chinese scientists create AI military commander to run virtual war games|url=https://www.scmp.com/news/china/science/article/3266444/chinese-scientists-create-and-cage-worlds-first-ai-commander-pla-laboratory|language=en}}</ref> Shpenzimet vjetore ushtarake në mbarë botën për robotikën u rritën nga 5.1 miliardë dollarë në 2010 në 7.5 miliardë dollarë në 2015.<ref>{{Cite news|date=25 janar 2018|title=Getting to grips with military robotics|language=en|work=The Economist|url=https://www.economist.com/news/special-report/21735478-autonomous-robots-and-swarms-will-change-nature-warfare-getting-grips|access-date=7 shkurt 2018}}</ref><ref>{{Cite web|title=Autonomous Systems: Infographic|url=https://www.siemens.com/innovation/en/home/pictures-of-the-future/digitalization-and-software/autonomous-systems-infographic.html|access-date=7 shkurt 2018|website=siemens.com|language=en}}</ref> Dronët ushtarakë të aftë për veprim autonom janë në përdorim të gjerë.<ref>{{Cite web|last=Allen|first=Gregory|date=6 shkurt 2019|title=Understanding China's AI Strategy|url=https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy|archive-url=https://web.archive.org/web/20190317004017/https://www.cnas.org/publications/reports/understanding-chinas-ai-strategy|archive-date=17 mars 2019|access-date=17 mars 2019|publisher=Center for a New American Security|language=en}}</ref> Ushtria ukrainase ka zhvilluar kamikazedronë autonome të vitit 2024 për ta bërë ndërhyrjen ruse gjatë fluturimit joefektive.<ref>{{Cite news|last=Marti|first=J Werner|date=10 gusht 2024|title=Drohnen haben den Krieg in der Ukraine revolutioniert, doch sie sind empfindlich auf Störsender – deshalb sollen sie jetzt autonom operieren|work=Neue Zürcher Zeitung|url=https://www.nzz.ch/international/die-ukraine-setzt-auf-drohnen-die-autonom-navigieren-und-toeten-koennen-ld.1838731|access-date=10 gusht 2024|language=en}}</ref> Shumë studiues shmangin aplikimet ushtarake. == Shëndeti == === Kujdesi shëndetësor === [[Skeda:X-ray of hand, where bone age is automatically found by BoneXpert software.jpg|parapamje| Radiografia e dorës, me llogaritjen automatike të moshës së kockës nga një softuer kompjuterik]] [[Skeda:Laproscopic Surgery Robot.jpg|parapamje| Një krah kirurgjik nga ana e pacientit i Sistemit Kirurgjik Da Vinci]] IA në kujdesin shëndetësor përdoret shpesh për klasifikim, për të vlerësuar një skanim CT ose [[Elektrokardiografia|elektrokardiogramë]] ose për të identifikuar pacientët me rrezik të lartë për shëndetin e popullatës. IA po ndihmon në problemin me kosto të lartë të dozimit. Një studim sugjeroi që IA mund të kursente deri në 16 miliardë dollarë. Në vitin 2016, një studim raportoi se një formulë e përftuar nga IA nxirrte dozën e duhur të barnave imunosupresuese për t'u dhënë pacientëve të transplantuar.<ref>{{Cite news|date=10 maj 2018|title=10 Promising AI Applications in Health Care|work=Harvard Business Review|url=https://hbr.org/2018/05/10-promising-ai-applications-in-health-care|url-status=dead|access-date=28 gusht 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215015645/https://hbr.org/2018/05/10-promising-ai-applications-in-health-care|archive-date=15 dhjetor 2018|language=en}}</ref> Hulumtimet aktuale kanë treguar se sëmundjet vaskulare jo-kardiake po trajtohen gjithashtu me inteligjencë artificiale (IA). Për disa çrregullime, algoritmet e IA mund të ndihmojnë në diagnostikimin, trajtimet e rekomanduara, parashikimin e rezultateve dhe ndjekjen e progresit të pacientit. Ndërsa teknologjia IA përparon, pritet që ajo të bëhet më e rëndësishme në industrinë e kujdesit shëndetësor.<ref>{{Cite journal|last=Lareyre|first=Fabien|last2=Lê|first2=Cong Duy|last3=Ballaith|first3=Ali|last4=Adam|first4=Cédric|last5=Carrier|first5=Marion|last6=Amrani|first6=Samantha|last7=Caradu|first7=Caroline|last8=Raffort|first8=Juliette|date=gusht 2022|title=Applications of Artificial Intelligence in Non-cardiac Vascular Diseases: A Bibliographic Analysis|journal=Angiology|volume=73|issue=7|pages=606–614|doi=10.1177/00033197211062280|pmid=34996315|language=en}}</ref> Zbulimi i hershëm i sëmundjeve si kanceri bëhet i mundur nga algoritmet e IA, të cilat diagnostikojnë sëmundjet duke analizuar grupe komplekse të dhënash mjekësore. Për shembull, sistemi IBM Watson mund të përdoret për të analizuar të dhëna masive siç janë të dhënat mjekësore dhe provat klinike për të ndihmuar në diagnostikimin e një problemi.<ref>{{Cite web|date=28 mars 2024|title=What is artificial intelligence in medicine?|url=https://www.ibm.com/topics/artificial-intelligence-medicine|access-date=19 prill 2024|publisher=IBM|language=en}}</ref> Projekti IA i Microsoft në Hanover i ndihmon mjekët të zgjedhin trajtimet e kancerit nga më shumë se 800 ilaçe dhe vaksina.<ref>{{Cite news|date=29 tetor 2019|title=Microsoft Using AI to Accelerate Cancer Precision Medicine|language=en-US|work=HealthITAnalytics|url=https://healthitanalytics.com/news/microsoft-using-ai-to-accelerate-cancer-precision-medicine|access-date=29 nëntor 2020}}</ref><ref>{{Cite news|last=Dina Bass|date=20 shtator 2016|title=Microsoft Develops AI to Help Cancer Doctors Find the Right Treatments|publisher=Bloomberg L.P.|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-20/microsoft-develops-ai-to-help-cancer-doctors-find-the-right-treatments|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170511103625/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-09-20/microsoft-develops-ai-to-help-cancer-doctors-find-the-right-treatments|archive-date=11 maj 2017|language=en}}</ref> Qëllimi i tij është të mësojë përmendësh të gjitha dokumentet përkatëse për të parashikuar se cilat (kombinime) barnash do të jenë më efektive për çdo pacient. Leukemia mieloide është një nga objektivat. Një studim tjetër raportoi mbi një IA që ishte po aq e mirë sa mjekët në identifikimin e kancerit të lëkurës.<ref>{{Cite news|last=Gallagher|first=James|date=26 janar 2017|title=Artificial intelligence 'as good as cancer doctors'|language=en-GB|work=BBC News|url=https://www.bbc.co.uk/news/health-38717928|url-status=live|access-date=26 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170126133849/http://www.bbc.co.uk/news/health-38717928|archive-date=26 janar 2017}}</ref> Një projekt tjetër monitoron shumë pacientë me rrezik të lartë duke i bërë pyetje secilit pacient bazuar në të dhënat e marra nga ndërveprimet mjek/pacient.<ref>{{Citation|title=Remote monitoring of high-risk patients using artificial intelligence|date=18 tetor 1994|url=https://patents.google.com/patent/US5357427|issue=US5357427 A|editor-last=Langen|editor-first=Pauline A.|archive-url=https://web.archive.org/web/20170228090520/https://www.google.com/patents/US5357427|access-date=27 shkurt 2017|archive-date=28 shkurt 2017|editor2-last=Katz|editor2-first=Jeffrey S.|editor3-last=Dempsey|editor3-first=Gayle|language=en}}</ref> Në një studim të bërë me transferimin e të mësuarit, një IA diagnostikoi gjendje të syrit të ngjashme me një [[Oftalmologjia|okulist]] dhe rekomandoi referime për trajtim.<ref>{{Cite journal|last=Kermany|first=Daniel S.|last2=Goldbaum|first2=Michael|last3=Cai|first3=Wenjia|last4=Valentim|first4=Carolina C.S.|last5=Liang|first5=Huiying|last6=Baxter|first6=Sally L.|last7=McKeown|first7=Alex|last8=Yang|first8=Ge|last9=Wu|first9=Xiaokang|last10=Yan|first10=Fangbing|last11=Dong|first11=Justin|last12=Prasadha|first12=Made K.|last13=Pei|first13=Jacqueline|last14=Ting|first14=Magdalene Y.L.|last15=Zhu|first15=Jie|date=shkurt 2018|title=Identifying Medical Diagnoses and Treatable Diseases by Image-Based Deep Learning|journal=Cell|volume=172|issue=5|pages=1122–1131.e9|doi=10.1016/j.cell.2018.02.010|pmid=29474911|doi-access=free|language=en}}</ref> Një studim tjetër demonstroi operacionin me një robot autonom. Ekipi e mbikëqyri robotin ndërkohë që ai kryente një operacion në indet e buta, duke qepur së bashku zorrën e një derri me cilësi më të lartë se të një kirurgu.<ref>{{Cite news|last=Senthilingam, Meera|date=12 maj 2016|title=Are Autonomous Robots Your next Surgeons?|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2016/05/12/health/robot-surgeon-bowel-operation/|url-status=live|access-date=4 dhjetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161203154119/http://www.cnn.com/2016/05/12/health/robot-surgeon-bowel-operation|archive-date=3 dhjetor 2016|language=en}}</ref> Rrjetet nervore artificiale përdoren si sisteme mbështetëse të vendimeve klinike për diagnozën mjekësore,<ref name="Pumplun_2021">{{Cite journal|vauthors=Pumplun L, Fecho M, Wahl N, Peters F, Buxmann P|year=2021|title=Adoption of Machine Learning Systems for Medical Diagnostics in Clinics: Qualitative Interview Study|journal=Journal of Medical Internet Research|volume=23|issue=10|pages=e29301|doi=10.2196/29301|pmc=8556641|pmid=34652275|doi-access=free|language=en}}</ref> si në teknologjinë e përpunimit të koncepteve në softuerin EMR. Detyra të tjera të kujdesit shëndetësor që mendohen të përshtatshme për një IA që janë në zhvillim përfshijnë: * Kontrolla parandaluese<ref>{{Cite journal|last=Inglese|first=Marianna|last2=Patel|first2=Neva|last3=Linton-Reid|first3=Kristofer|last4=Loreto|first4=Flavia|last5=Win|first5=Zarni|last6=Perry|first6=Richard J.|last7=Carswell|first7=Christopher|last8=Grech-Sollars|first8=Matthew|last9=Crum|first9=William R.|last10=Lu|first10=Haonan|last11=Malhotra|first11=Paresh A.|last12=Aboagye|first12=Eric O.|date=20 qershor 2022|title=A predictive model using the mesoscopic architecture of the living brain to detect Alzheimer's disease|journal=Communications Medicine|volume=2|issue=1|page=70|doi=10.1038/s43856-022-00133-4|pmc=9209493|pmid=35759330|language=en}}</ref> * Analiza e tingullit të zemrës<ref>{{Cite journal|last=Reed|first=Todd R.|last2=Reed|first2=Nancy E.|last3=Fritzson|first3=Peter|year=2004|title=Heart sound analysis for symptom detection and computer-aided diagnosis|journal=Simulation Modelling Practice and Theory|volume=12|issue=2|pages=129–146|doi=10.1016/j.simpat.2003.11.005|language=en}}</ref> * Robotët shoqërues për kujdesin e të moshuarve<ref>{{Cite journal|last=Yorita|first=Akihiro|last2=Kubota|first2=Naoyuki|year=2011|title=Cognitive Development in Partner Robots for Information Support to Elderly People|journal=IEEE Transactions on Autonomous Mental Development|volume=3|pages=64–73|citeseerx=10.1.1.607.342|doi=10.1109/TAMD.2011.2105868|language=en}}</ref> * Analiza e të dhënave mjekësore * Hartimi i planit të trajtimit * Menaxhimi i medikamenteve * Ndihma për personat e verbër<ref>{{Cite web|last=Ray|first=Dr Amit|date=14 maj 2018|title=Artificial intelligence for Assisting Navigation of Blind People|url=https://amitray.com/artificial-intelligence-for-assisting-blind-people/|publisher=Inner Light Publishers|language=en}}</ref> * Konsultimet * Krijimi i barnave<ref>{{Cite news|date=4 gusht 2016|title=Artificial Intelligence Will Redesign Healthcare – The Medical Futurist|language=en-US|work=The Medical Futurist|url=http://medicalfuturist.com/artificial-intelligence-will-redesign-healthcare/|access-date=18 nëntor 2016}}</ref> (p.sh. duke identifikuar barnat kandidate<ref>{{Cite journal|last=Dönertaş|first=Handan Melike|last2=Fuentealba|first2=Matías|last3=Partridge|first3=Linda|last4=Thornton|first4=Janet M.|date=shkurt 2019|title=Identifying Potential Ageing-Modulating Drugs In Silico|journal=Trends in Endocrinology & Metabolism|volume=30|issue=2|pages=118–131|doi=10.1016/j.tem.2018.11.005|pmc=6362144|pmid=30581056|language=en}}</ref> dhe duke përdorur të dhënat ekzistuese të shqyrtimit të barnave, si p.sh. në kërkimin për zgjatjen e jetës)<ref>{{Cite journal|last=Smer-Barreto|first=Vanessa|last2=Quintanilla|first2=Andrea|last3=Elliot|first3=Richard J. R.|last4=Dawson|first4=John C.|last5=Sun|first5=Jiugeng|last6=Carragher|first6=Neil O.|last7=Acosta|first7=Juan Carlos|last8=Oyarzún|first8=Diego A.|date=27 prill 2022|title=Discovery of new senolytics using machine learning|journal=bioRxiv|doi=10.1101/2022.04.26.489505|language=en}}</ref> * Trajnimi klinik<ref>{{Cite journal|last=Luxton|first=David D.|year=2014|title=Artificial intelligence in psychological practice: Current and future applications and implications|url=https://archive.org/details/sim_professional-psychology-research-and-practice_2014-10_45_5/page/332|journal=Professional Psychology: Research and Practice|volume=45|issue=5|pages=332–339|doi=10.1037/a0034559|language=en}}</ref> * Parashikimi i rezultatit për procedurat kirurgjikale * Prognoza për HIV * Identifikimi i shenjave të patogjenëve gjenomikë të patogjenëve të rinj<ref>{{Cite journal|last=Randhawa|first=Gurjit S.|last2=Soltysiak|first2=Maximillian P. M.|last3=Roz|first3=Hadi El|last4=Souza|first4=Camila P. E. de|last5=Hill|first5=Kathleen A.|last6=Kari|first6=Lila|date=24 prill 2020|title=Machine learning using intrinsic genomic signatures for rapid classification of novel pathogens: COVID-19 case study|journal=PLOS ONE|volume=15|issue=4|pages=e0232391|bibcode=2020PLoSO..1532391R|doi=10.1371/journal.pone.0232391|pmc=7182198|pmid=32330208|doi-access=free|language=en}}</ref> ose identifikimi i patogjenëve nëpërmjet shenjave fizike të gjurmëve të gishtërinjëve<ref name="10.1073/pnas.2118836119">{{Cite journal|last=Ye|first=Jiarong|last2=Yeh|first2=Yin-Ting|last3=Xue|first3=Yuan|last4=Wang|first4=Ziyang|last5=Zhang|first5=Na|last6=Liu|first6=He|last7=Zhang|first7=Kunyan|last8=Ricker|first8=RyeAnne|last9=Yu|first9=Zhuohang|last10=Roder|first10=Allison|last11=Perea Lopez|first11=Nestor|last12=Organtini|first12=Lindsey|last13=Greene|first13=Wallace|last14=Hafenstein|first14=Susan|last15=Lu|first15=Huaguang|date=7 qershor 2022|title=Accurate virus identification with interpretable Raman signatures by machine learning|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=119|issue=23|pages=e2118836119|arxiv=2206.02788|bibcode=2022PNAS..11918836Y|doi=10.1073/pnas.2118836119|pmc=9191668|pmid=35653572|doi-access=free|language=en}}</ref> (përfshirë patogjenët pandemikë) * Ndihma për lidhjen e gjeneve me funksionet e tyre,<ref>{{Cite news|title=Artificial intelligence finds disease-related genes|language=en|work=Linköping University|url=https://techxplore.com/news/2020-02-artificial-intelligence-disease-related-genes.html|access-date=3 korrik 2022}}</ref> përndryshe analizimi i gjeneve<ref>{{Cite news|title=Researchers use AI to detect new family of genes in gut bacteria|language=en|work=UT Southwestern Medical Center|url=https://phys.org/news/2022-07-ai-family-genes-gut-bacteria.html|access-date=3 korrik 2022}}</ref> dhe identifikimi i objektivave të reja biologjike<ref name="10.1016/j.arr.2018.11.003">{{Cite journal|last=Zhavoronkov|first=Alex|last2=Mamoshina|first2=Polina|last3=Vanhaelen|first3=Quentin|last4=Scheibye-Knudsen|first4=Morten|last5=Moskalev|first5=Alexey|last6=Aliper|first6=Alex|date=2019|title=Artificial intelligence for aging and longevity research: Recent advances and perspectives|journal=Ageing Research Reviews|volume=49|pages=49–66|doi=10.1016/j.arr.2018.11.003|pmid=30472217|doi-access=free|language=en}}</ref> * Ndihma në zhvillimin e biomarkerëve<ref name="10.1016/j.arr.2018.11.003" /> * Ndihma në përshtatjen e terapive për individët në mjekësinë e personalizuar / mjekësinë precize<ref name="10.1016/j.arr.2018.11.003" /><ref>{{Cite journal|last=Adir|first=Omer|last2=Poley|first2=Maria|last3=Chen|first3=Gal|last4=Froim|first4=Sahar|last5=Krinsky|first5=Nitzan|last6=Shklover|first6=Jeny|last7=Shainsky-Roitman|first7=Janna|last8=Lammers|first8=Twan|last9=Schroeder|first9=Avi|date=prill 2020|title=Integrating Artificial Intelligence and Nanotechnology for Precision Cancer Medicine|journal=Advanced Materials|volume=32|issue=13|pages=1901989|bibcode=2020AdM....3201989A|doi=10.1002/adma.201901989|pmc=7124889|pmid=31286573|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Bax|first=Monique|last2=Thorpe|first2=Jordan|last3=Romanov|first3=Valentin|date=dhjetor 2023|title=The future of personalized cardiovascular medicine demands 3D and 4D printing, stem cells, and artificial intelligence|journal=Frontiers in Sensors|volume=4|doi=10.3389/fsens.2023.1294721|doi-access=free|language=en}}</ref> === Shëndeti dhe siguria në vendin e punës === [[Chatboti|Chatbot]]-et e aktivizuara me IA ulin nevojën që njerëzit të kryejnë detyrat bazë të qendrës së thirrjeve.<ref name="Moore-2019">{{Cite web|last=Moore|first=Phoebe V.|date=7 maj 2019|title=OSH and the Future of Work: benefits and risks of artificial intelligence tools in workplaces|url=https://osha.europa.eu/en/publications/osh-and-future-work-benefits-and-risks-artificial-intelligence-tools-workplaces/view|access-date=30 korrik 2020|website=EU-OSHA|pages=3–7|language=en|archive-date=11 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230811231006/https://osha.europa.eu/en/publications/osh-and-future-work-benefits-and-risks-artificial-intelligence-tools-workplaces/view|url-status=dead}}</ref> Mësimi i makinerisë në analizën e ndjenjave mund të dallojë lodhjen për të parandaluar punën e tepërt.<ref name="Moore-2019"/> Në mënyrë të ngjashme, sistemet e mbështetjes së vendimeve mund të parandalojnë fatkeqësitë industriale dhe ta bëjnë më efikase reagimin ndaj fatkeqësive.<ref name="Howard2019">{{Cite journal|last=Howard|first=John|date=nëntor 2019|title=Artificial intelligence: Implications for the future of work|journal=American Journal of Industrial Medicine|volume=62|issue=11|pages=917–926|doi=10.1002/ajim.23037|pmid=31436850|language=en}}</ref> Për punëtorët manualë në trajtimin e materialeve, analizat parashikuese mund të përdoren për të reduktuar dëmtimet muskulo-skeletore.<ref>{{Cite web|last=Gianatti|first=Toni-Louise|date=14 maj 2020|title=How AI-Driven Algorithms Improve an Individual's Ergonomic Safety|url=https://ohsonline.com/articles/2020/05/14/how-aidriven-algorithms-improve-an-individuals-ergonomic-safety.aspx|access-date=30 korrik 2020|website=Occupational Health & Safety|language=en}}</ref> Të dhënat e mbledhura nga sensorët e veshur mund të përmirësojnë mbikëqyrjen shëndetësore në vendin e punës, vlerësimin e rrezikut dhe kërkimin.<ref name="Howard2019" /> IA mund të kodojë automatikisht kërkesat për kompensimin e punëtorëve.<ref>{{Cite web|last=Meyers|first=Alysha R.|date=1 maj 2019|title=AI and Workers' Comp|url=https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2019/05/01/ai-workers-comp/|access-date=3 gusht 2020|website=NIOSH Science Blog|language=en-us}}</ref><ref>{{Cite web|last=Webb|first=Sydney|last2=Siordia|first2=Carlos|last3=Bertke|first3=Stephen|last4=Bartlett|first4=Diana|last5=Reitz|first5=Dan|date=26 shkurt 2020|title=Artificial Intelligence Crowdsourcing Competition for Injury Surveillance|url=https://blogs.cdc.gov/niosh-science-blog/2020/02/26/ai-crowdsourcing/|access-date=3 gusht 2020|website=NIOSH Science Blog|language=en-us}}</ref> Sistemet [[Realiteti virtual|e realitetit virtual]] të aktivizuar me IA mund të përmirësojnë trajnimin e sigurisë për njohjen e rreziqeve.<ref name="Howard2019"/> Inteligjenca artificiale mund të zbulojë në mënyrë më efikase rastet e shmangura të aksidenteve, të cilat janë të rëndësishme në uljen e shkallës së aksidenteve, por shpesh raportohen më pak.<ref>{{Cite web|last=Ferguson|first=Murray|date=19 prill 2016|title=Artificial Intelligence: What's To Come for EHS... And When?|url=https://www.ehstoday.com/safety-leadership/article/21917682/artificial-intelligence-whats-to-come-for-ehs-and-when|access-date=30 korrik 2020|website=EHS Today|language=en}}</ref> === Biokimia === AlphaFold 2 mund të përcaktojë strukturën 3D të një proteine ([[Palosja e proteinave|të palosur]]) në orë dhe jo në muajt e kërkuar nga qasjet e mëparshme automatike dhe është përdorur për të siguruar strukturat e mundshme të të gjitha proteinave në trupin e njeriut dhe në thelb të gjitha proteinat e njohura për shkencën (më shumë se 200 milionë).<ref name="economist20201130">{{Cite news|date=30 nëntor 2020|title=DeepMind is answering one of biology's biggest challenges|work=The Economist|url=https://www.economist.com/science-and-technology/2020/11/30/deepmind-is-answering-one-of-biologys-biggest-challenges|access-date=30 nëntor 2020|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-07-28|title=DeepMind uncovers structure of 200&nbsp;m proteins in scientific leap forward|url=https://www.theguardian.com/technology/2022/jul/28/deepmind-uncovers-structure-of-200m-proteins-in-scientific-leap-forward|access-date=2022-07-28|website=The Guardian|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=2022-07-28|title=AlphaFold reveals the structure of the protein universe|url=https://www.deepmind.com/blog/alphafold-reveals-the-structure-of-the-protein-universe|access-date=2022-07-28|website=DeepMind|language=en}}</ref> == Kimi dhe biologji == Mësimi i makinerisë është përdorur për dizajnimin e ilaçeve.<ref name="“Ciaramella211”">{{Cite book|last=Ciaramella|first=Alberto|title=Introduction to Artificial Intelligence: from data analysis to generative AI|last2=Ciaramella|first2=Marco|date=2024|publisher=Intellisemantic Editions|isbn=978-8894787603|page=211|author-link=Alberto Ciaramella|language=en}}</ref> Është përdorur gjithashtu për parashikimin e vetive molekulare dhe eksplorimin e hapësirave të mëdha kimike/reaksionesh.<ref>{{Cite journal|last=Stocker|first=Sina|last2=Csányi|first2=Gábor|last3=Reuter|first3=Karsten|last4=Margraf|first4=Johannes T.|date=30 tetor 2020|title=Machine learning in chemical reaction space|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|pages=5505|bibcode=2020NatCo..11.5505S|doi=10.1038/s41467-020-19267-x|pmc=7603480|pmid=33127879|language=en}}</ref> Sintezat e planifikuara nga kompjuteri nëpërmjet rrjeteve të reaksioneve kompjuterike, të përshkruara si një platformë që kombinon "sintezën kompjuterike me algoritmet e IA për të parashikuar vetitë molekulare",<ref>{{Cite web|title=Allchemy – Resource-aware AI for drug discovery|url=https://allchemy.net/|access-date=29 maj 2022|language=en}}</ref> janë përdorur për të eksploruar origjinën e jetës në Tokë,<ref>{{Cite journal|last=Wołos|first=Agnieszka|last2=Roszak|first2=Rafał|last3=Żądło-Dobrowolska|first3=Anna|last4=Beker|first4=Wiktor|last5=Mikulak-Klucznik|first5=Barbara|last6=Spólnik|first6=Grzegorz|last7=Dygas|first7=Mirosław|last8=Szymkuć|first8=Sara|last9=Grzybowski|first9=Bartosz A.|date=25 shtator 2020|title=Synthetic connectivity, emergence, and self-regeneration in the network of prebiotic chemistry|journal=Science|volume=369|issue=6511|pages=eaaw1955|doi=10.1126/science.aaw1955|pmid=32973002|language=en}}</ref> sintezat e barnave dhe zhvillimin e rrugëve për [[Ekonomia qarkore|riciklimin]] e 200 kimikateve të mbetjeve industriale në barna të rëndësishme dhe agrokimike (projektimi i sintezës kimike).<ref>{{Cite journal|last=Wołos|first=Agnieszka|last2=Koszelewski|first2=Dominik|last3=Roszak|first3=Rafał|last4=Szymkuć|first4=Sara|last5=Moskal|first5=Martyna|last6=Ostaszewski|first6=Ryszard|last7=Herrera|first7=Brenden T.|last8=Maier|first8=Josef M.|last9=Brezicki|first9=Gordon|last10=Samuel|first10=Jonathon|last11=Lummiss|first11=Justin A. M.|last12=McQuade|first12=D. Tyler|last13=Rogers|first13=Luke|last14=Grzybowski|first14=Bartosz A.|date=prill 2022|title=Computer-designed repurposing of chemical wastes into drugs|journal=Nature|volume=604|issue=7907|pages=668–676|bibcode=2022Natur.604..668W|doi=10.1038/s41586-022-04503-9|pmid=35478240|doi-access=free|language=en}}</ref> Ka kërkime se cilat lloje të kimisë me ndihmën e kompjuterit do të përfitonin nga mësimi i makinerive.<ref>{{Cite web|title=Chemists debate machine learning's future in synthesis planning and ask for open data|url=https://cen.acs.org/physical-chemistry/computational-chemistry/Chemists-debate-machine-learnings-future/100/i18|access-date=29 maj 2022|website=cen.acs.org|language=en}}</ref> Mund të përdoret gjithashtu për " zbulimin dhe zhvillimin e barnave, ripërdorimin e ilaçeve, përmirësimin e produktivitetit farmaceutik dhe provat klinike".<ref>{{Cite journal|last=Paul|first=Debleena|last2=Sanap|first2=Gaurav|last3=Shenoy|first3=Snehal|last4=Kalyane|first4=Dnyaneshwar|last5=Kalia|first5=Kiran|last6=Tekade|first6=Rakesh K.|date=janar 2021|title=Artificial intelligence in drug discovery and development|journal=Drug Discovery Today|volume=26|issue=1|pages=80–93|doi=10.1016/j.drudis.2020.10.010|pmc=7577280|pmid=33099022|language=en}}</ref> Është përdorur për projektimin e proteinave me vende funksionale të paracaktuara.<ref name="2022-07-biologist">{{Cite news|title=Biologists train AI to generate medicines and vaccines|language=en|work=University of Washington-Harborview Medical Center|url=https://medicalxpress.com/news/2022-07-biologists-ai-medicines-vaccines.html}}</ref><ref name="10.1126/science.abn2100"/> Është përdorur me bazat e të dhënave për zhvillimin e një procesi 46-ditor për të hartuar, sintetizuar dhe testuar një ilaç që pengon enzimat e një gjeni të veçantë, DDR1. DDR1 është i përfshirë në kancer dhe fibrozë që është një arsye për grupet e të dhënave me cilësi të lartë që mundësojnë këto rezultate.<ref>{{Cite journal|last=Zhavoronkov|first=Alex|last2=Ivanenkov|first2=Yan A.|last3=Aliper|first3=Alex|last4=Veselov|first4=Mark S.|last5=Aladinskiy|first5=Vladimir A.|last6=Aladinskaya|first6=Anastasiya V.|last7=Terentiev|first7=Victor A.|last8=Polykovskiy|first8=Daniil A.|last9=Kuznetsov|first9=Maksim D.|last10=Asadulaev|first10=Arip|last11=Volkov|first11=Yury|last12=Zholus|first12=Artem|last13=Shayakhmetov|first13=Rim R.|last14=Zhebrak|first14=Alexander|last15=Minaeva|first15=Lidiya I.|date=shtator 2019|title=Deep learning enables rapid identification of potent DDR1 kinase inhibitors|journal=Nature Biotechnology|volume=37|issue=9|pages=1038–1040|doi=10.1038/s41587-019-0224-x|pmid=31477924|language=en}}</ref> Ekzistojnë lloje të ndryshme aplikimesh për mësimin e makinerive në dekodimin e biologjisë njerëzore, të tilla si ndihma në hartimin e modeleve të shprehjes së gjeneve në modelet e aktivizimit funksional<ref>{{Cite journal|last=Hansen|first=Justine Y.|last2=Markello|first2=Ross D.|last3=Vogel|first3=Jacob W.|last4=Seidlitz|first4=Jakob|last5=Bzdok|first5=Danilo|last6=Misic|first6=Bratislav|date=shtator 2021|title=Mapping gene transcription and neurocognition across human neocortex|journal=Nature Human Behaviour|volume=5|issue=9|pages=1240–1250|doi=10.1038/s41562-021-01082-z|pmid=33767429|language=en}}</ref> ose identifikimi i motiveve funksionale të ADN-së.<ref>{{Cite journal|last=Vo ngoc|first=Long|last2=Huang|first2=Cassidy Yunjing|last3=Cassidy|first3=California Jack|last4=Medrano|first4=Claudia|last5=Kadonaga|first5=James T.|date=shtator 2020|title=Identification of the human DPR core promoter element using machine learning|journal=Nature|volume=585|issue=7825|pages=459–463|bibcode=2020Natur.585..459V|doi=10.1038/s41586-020-2689-7|pmc=7501168|pmid=32908305|language=en}}</ref> Përdoret gjerësisht në kërkimet gjenetike.<ref>{{Cite journal|last=Bijun|first=Zhang|last2=Ting|first2=Fan|date=2022|title=Knowledge structure and emerging trends in the application of deep learning in genetics research: A bibliometric analysis [2000–2021]|journal=Frontiers in Genetics|volume=13|page=951939|doi=10.3389/fgene.2022.951939|pmc=9445221|pmid=36081985|doi-access=free|language=en}}</ref> Ekziston gjithashtu një përdorim i mësimit të makinerive në biologjinë sintetike,<ref>{{Cite journal|last=Radivojević|first=Tijana|last2=Costello|first2=Zak|last3=Workman|first3=Kenneth|last4=Garcia Martin|first4=Hector|date=25 shtator 2020|title=A machine learning Automated Recommendation Tool for synthetic biology|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|pages=4879|arxiv=1911.11091|bibcode=2020NatCo..11.4879R|doi=10.1038/s41467-020-18008-4|pmc=7519645|pmid=32978379|language=en}}</ref><ref name="10.1021/acssynbio.8b00540">{{Cite journal|last=Pablo Carbonell|last2=Tijana Radivojevic|last3=Héctor García Martín*|date=2019|title=Opportunities at the Intersection of Synthetic Biology, Machine Learning, and Automation|journal=ACS Synthetic Biology|volume=8|issue=7|pages=1474–1477|doi=10.1021/acssynbio.8b00540|pmid=31319671|doi-access=free|language=en}}</ref> biologjinë e sëmundjeve,<ref name="10.1021/acssynbio.8b00540" /> nanoteknologjinë (p.sh. materialet e strukturuara dhe bionanoteknologjinë),<ref>{{Cite journal|last=Gadzhimagomedova|first=Z. M.|last2=Pashkov|first2=D. M.|last3=Kirsanova|first3=D. Yu.|last4=Soldatov|first4=S. A.|last5=Butakova|first5=M. A.|last6=Chernov|first6=A. V.|last7=Soldatov|first7=A. V.|date=shkurt 2022|title=Artificial Intelligence for Nanostructured Materials|journal=Nanobiotechnology Reports|volume=17|issue=1|pages=1–9|doi=10.1134/S2635167622010049|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mirzaei|first=Mahsa|last2=Furxhi|first2=Irini|last3=Murphy|first3=Finbarr|last4=Mullins|first4=Martin|date=korrik 2021|title=A Machine Learning Tool to Predict the Antibacterial Capacity of Nanoparticles|journal=Nanomaterials|volume=11|issue=7|pages=1774|doi=10.3390/nano11071774|pmc=8308172|pmid=34361160|doi-access=free|language=en}}</ref> dhe [[Shkenca e materialeve|shkencën e materialeve]].<ref>{{Cite news|last=Chen|first=Angela|date=25 prill 2018|title=How AI is helping us discover materials faster than ever|language=en|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2018/4/25/17275270/artificial-intelligence-materials-science-computation|access-date=30 maj 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Talapatra|first=Anjana|last2=Boluki|first2=S.|last3=Duong|first3=T.|last4=Qian|first4=X.|last5=Dougherty|first5=E.|last6=Arróyave|first6=R.|date=26 nëntor 2018|title=Autonomous efficient experiment design for materials discovery with Bayesian model averaging|journal=Physical Review Materials|volume=2|issue=11|pages=113803|arxiv=1803.05460|bibcode=2018PhRvM...2k3803T|doi=10.1103/PhysRevMaterials.2.113803|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Zhao|first=Yicheng|last2=Zhang|first2=Jiyun|last3=Xu|first3=Zhengwei|last4=Sun|first4=Shijing|last5=Langner|first5=Stefan|last6=Hartono|first6=Noor Titan Putri|last7=Heumueller|first7=Thomas|last8=Hou|first8=Yi|last9=Elia|first9=Jack|last10=Li|first10=Ning|last11=Matt|first11=Gebhard J.|last12=Du|first12=Xiaoyan|last13=Meng|first13=Wei|last14=Osvet|first14=Andres|last15=Zhang|first15=Kaicheng|date=13 prill 2021|title=Discovery of temperature-induced stability reversal in perovskites using high-throughput robotic learning|journal=Nature Communications|volume=12|issue=1|pages=2191|bibcode=2021NatCo..12.2191Z|doi=10.1038/s41467-021-22472-x|pmc=8044090|pmid=33850155|language=en}}</ref> === Llojet e reja të mësimit të makinerive === [[Skeda:Semi-automated testing of reproducibility and robustness of the cancer biology literature by robot.jpg|parapamje| Skema e procesit të një procesi shkencor robotik gjysmë të automatizuar që përfshin nxjerrjen e deklaratave në ueb dhe testimin laboratorik biologjik]] Ekzistojnë gjithashtu prototipe të robotëve shkencëtarë, duke përfshirë ata të mishëruar në robot si dy shkencëtarët e robotëve, të cilët tregojnë një formë të "mësimit me makinë" që zakonisht nuk lidhet me termin.<ref>{{Cite journal|last=Burger|first=Benjamin|last2=Maffettone|first2=Phillip M.|last3=Gusev|first3=Vladimir V.|last4=Aitchison|first4=Catherine M.|last5=Bai|first5=Yang|last6=Wang|first6=Xiaoyan|last7=Li|first7=Xiaobo|last8=Alston|first8=Ben M.|last9=Li|first9=Buyi|last10=Clowes|first10=Rob|last11=Rankin|first11=Nicola|last12=Harris|first12=Brandon|last13=Sprick|first13=Reiner Sebastian|last14=Cooper|first14=Andrew I.|date=9 korrik 2020|title=A mobile robotic chemist|url=https://strathprints.strath.ac.uk/74759/1/Burger_etal_Nature_2020_A_mobile_robotic.pdf|journal=Nature|volume=583|issue=7815|pages=237–241|bibcode=2020Natur.583..237B|doi=10.1038/s41586-020-2442-2|pmid=32641813|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Roper|first=Katherine|last2=Abdel-Rehim|first2=A.|last3=Hubbard|first3=Sonya|last4=Carpenter|first4=Martin|last5=Rzhetsky|first5=Andrey|last6=Soldatova|first6=Larisa|last7=King|first7=Ross D.|year=2022|title=Testing the reproducibility and robustness of the cancer biology literature by robot|journal=Journal of the Royal Society Interface|volume=19|issue=189|pages=20210821|doi=10.1098/rsif.2021.0821|pmc=8984295|pmid=35382578|language=en}}</ref> Në mënyrë të ngjashme, ekziston kërkimi dhe zhvillimi i komjuterëve biologjik të llojit " wetare " që mund të mësojnë (p.sh. për t'u përdorur si biosensorë) dhe/ose për t'u implantuar në trupin e një organizmi (p.sh. për përdorim për të kontrolluar protezat).<ref>{{Cite journal|last=Krauhausen|first=Imke|last2=Koutsouras|first2=Dimitrios A.|last3=Melianas|first3=Armantas|last4=Keene|first4=Scott T.|last5=Lieberth|first5=Katharina|last6=Ledanseur|first6=Hadrien|last7=Sheelamanthula|first7=Rajendar|last8=Giovannitti|first8=Alexander|last9=Torricelli|first9=Fabrizio|last10=Mcculloch|first10=Iain|last11=Blom|first11=Paul W. M.|last12=Salleo|first12=Alberto|last13=van de Burgt|first13=Yoeri|last14=Gkoupidenis|first14=Paschalis|date=10 dhjetor 2021|title=Organic neuromorphic electronics for sensorimotor integration and learning in robotics|journal=Science Advances|volume=7|issue=50|pages=eabl5068|bibcode=2021SciA....7.5068K|doi=10.1126/sciadv.abl5068|pmc=8664264|pmid=34890232|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Fu|first=Tianda|last2=Liu|first2=Xiaomeng|last3=Gao|first3=Hongyan|last4=Ward|first4=Joy E.|last5=Liu|first5=Xiaorong|last6=Yin|first6=Bing|last7=Wang|first7=Zhongrui|last8=Zhuo|first8=Ye|last9=Walker|first9=David J. F.|last10=Joshua Yang|first10=J.|last11=Chen|first11=Jianhan|last12=Lovley|first12=Derek R.|last13=Yao|first13=Jun|date=20 prill 2020|title=Bioinspired bio-voltage memristors|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|pages=1861|bibcode=2020NatCo..11.1861F|doi=10.1038/s41467-020-15759-y|pmc=7171104|pmid=32313096|language=en}}</ref> Neuronet artificiale të bazuara në polimere veprojnë drejtpërdrejt në mjediset biologjike dhe përcaktojnë neuronet biohibride të bëra nga komponentë artificialë dhe të gjallë.<ref>{{Cite journal|last=Sarkar|first=Tanmoy|last2=Lieberth|first2=Katharina|last3=Pavlou|first3=Aristea|last4=Frank|first4=Thomas|last5=Mailaender|first5=Volker|last6=McCulloch|first6=Iain|last7=Blom|first7=Paul W. M.|last8=Torriccelli|first8=Fabrizio|last9=Gkoupidenis|first9=Paschalis|date=7 nëntor 2022|title=An organic artificial spiking neuron for in situ neuromorphic sensing and biointerfacing|journal=Nature Electronics|volume=5|issue=11|pages=774–783|doi=10.1038/s41928-022-00859-y|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|date=10 nëntor 2022|title=Artificial neurons emulate biological counterparts to enable synergetic operation|journal=Nature Electronics|volume=5|issue=11|pages=721–722|doi=10.1038/s41928-022-00862-3|language=en}}</ref> Për më tepër, nëse emulimi i plotë i trurit është i mundur nëpërmjet skanimit dhe replikimit së, të paktën, trurit biokimik – siç parashikohet në formën e replikimit dixhital në ''Epokën e Em-it'', ndoshta duke përdorur rrjete nervore fizike – që mund të ketë aplikime po aq ose më të gjera se p.sh. aktivitetet njerëzore të vlerësuara dhe mund të nënkuptojnë se shoqëria do të përballet me zgjedhje morale thelbësore, rreziqe shoqërore dhe probleme etike<ref>{{Cite news|last=Sloat|first=Sarah|date=21 prill 2016|title=Brain Emulations Pose Three Massive Moral Questions and a Scarily Practical One|language=en|work=Inverse|url=https://www.inverse.com/article/14515-brain-emulations-pose-three-massive-moral-questions-and-a-scarily-practical-one|access-date=3 korrik 2022}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sandberg|first=Anders|date=3 korrik 2014|title=Ethics of brain emulations|journal=Journal of Experimental & Theoretical Artificial Intelligence|volume=26|issue=3|pages=439–457|doi=10.1080/0952813X.2014.895113|language=en}}</ref> të tilla si nëse (dhe si) ndërtohen këto sisteme, dërgohen në hapësirë dhe përdoren në krahasim me lloje konkurrent potenciale, p.sh. inteligjenca artificiale dhe/ose gjysmë-artificiale më sintetike dhe/ose më pak njerëzore dhe/ose jo të ndjeshme. Një qasje alternative ose shtesë për skanimin janë llojet e inxhinierisë së kundërt të trurit.<ref>{{Cite web|title=To advance artificial intelligence, reverse-engineer the brain|url=https://science.mit.edu/reverse-engineer-the-brain/|access-date=30 gusht 2022|website=MIT School of Science|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Ham|first=Donhee|last2=Park|first2=Hongkun|last3=Hwang|first3=Sungwoo|last4=Kim|first4=Kinam|date=23 shtator 2021|title=Neuromorphic electronics based on copying and pasting the brain|journal=Nature Electronics|volume=4|issue=9|pages=635–644|doi=10.1038/s41928-021-00646-1|language=en}}</ref> Një nënkategori e inteligjencës artificiale është mishëruar,<ref>{{Cite book|last=Pfeifer|first=Rolf|title=Embodied Artificial Intelligence|last2=Iida|first2=Fumiya|date=2004|isbn=978-3-540-22484-6|series=Lecture Notes in Computer Science|volume=3139|pages=1–26|chapter=Embodied Artificial Intelligence: Trends and Challenges|doi=10.1007/978-3-540-27833-7_1|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Nygaard|first=Tønnes F.|last2=Martin|first2=Charles P.|last3=Torresen|first3=Jim|last4=Glette|first4=Kyrre|last5=Howard|first5=David|date=maj 2021|title=Real-world embodied AI through a morphologically adaptive quadruped robot|journal=Nature Machine Intelligence|volume=3|issue=5|pages=410–419|doi=10.1038/s42256-021-00320-3|language=en}}</ref> disa prej të cilave janë sisteme robotike të lëvizshme që secili përbëhet nga një ose disa robotë që janë në gjendje të mësojnë në botën fizike. ==== Llogaritja biologjike në IA dhe si IA ==== Sidoqoftë, kompjuterët biologjikë, edhe nëse janë shumë artificialë dhe inteligjentë, zakonisht dallohen nga kompjuterët sintetikë, shpesh të bazuar në silikon – ata megjithatë mund të kombinohen ose përdoren për projektimin e secilit prej tyre. Për më tepër, shumë detyra mund të kryhen në mënyrë joadekuate nga inteligjenca artificiale edhe nëse algoritmet e saj ishin transparente, të kuptueshme, pa paragjykime, në dukje efektive dhe të përafruara me qëllime dhe të dhënat e saj të trajnuara mjaftueshëm të mëdha dhe të pastruara – si në rastet kur metrikat, vlerat apo të dhënat themelore ose të disponueshme janë të papërshtatshme. Fraza 'e asistuar nga kompjuteri' është një frazë e përdorur për të përshkruar aktivitetet njerëzore që përdorin kompjuterin si mjet në aktivitete dhe sisteme më gjithëpërfshirëse si IA për detyra të ngushta ose duke i përdorur të tilla pa u mbështetur në thelb në rezultatet e saj. Një studim e përshkroi biologjiken si një kufizim të IA-së me fjalët "për sa kohë që sistemi biologjik nuk mund të kuptohet, zyrtarizohet dhe imitohet, ne nuk do të jemi në gjendje të zhvillojmë teknologji që mund ta imitojnë atë" dhe se nëse do të kuptohej kjo nuk do të thotë se ekziston "një zgjidhje teknologjike për të imituar inteligjencën natyrore".<ref>{{Cite journal|last=Tugui|first=Alexandru|last2=Danciulescu|first2=Daniela|last3=Subtirelu|first3=Mihaela-Simona|date=14 prill 2019|title=The Biological as a Double Limit for Artificial Intelligence: Review and Futuristic Debate|journal=International Journal of Computers Communications & Control|volume=14|issue=2|pages=253–271|doi=10.15837/ijccc.2019.2.3536|doi-access=free|language=en}}</ref> Teknologjitë që integrojnë biologjinë dhe shpesh bazohen në IA përfshijnë biorobotikën. == Astronomia, aktivitetet hapësinore dhe ufologjia == Inteligjenca artificiale përdoret në [[Astronomia|astronomi]] për të analizuar sasi në rritje të të dhënave të disponueshme<ref>{{Cite journal|last=Ball|first=Nicholas M.|last2=Brunner|first2=Robert J.|date=korrik 2010|title=Data mining and machine learning in astronomy|journal=International Journal of Modern Physics D|volume=19|issue=7|pages=1049–1106|arxiv=0906.2173|bibcode=2010IJMPD..19.1049B|doi=10.1142/S0218271810017160|language=en}}</ref><ref name="nasaai" /> dhe aplikime, kryesisht për "klasifikimin, regresionin, grupimin, parashikimin, gjenerimin, zbulimin dhe zhvillimin e njohurive të reja shkencore" për shembull për zbulimin e [[Ekzoplaneti|ekzoplaneteve]], parashikimi i aktivitetit diellor dhe dallimi midis sinjaleve dhe efekteve instrumentale në astronominë e valëve gravitacionale.<ref>{{Cite journal|last=Fluke|first=Christopher J.|last2=Jacobs|first2=Colin|date=mars 2020|title=Surveying the reach and maturity of machine learning and artificial intelligence in astronomy|journal=WIREs Data Mining and Knowledge Discovery|volume=10|issue=2|arxiv=1912.02934|bibcode=2020WDMKD..10.1349F|doi=10.1002/widm.1349|language=en}}</ref> Mund të përdoret gjithashtu për aktivitete në hapësirë si eksplorimi i hapësirës, duke përfshirë analizën e të dhënave nga misionet hapësinore, vendimet shkencore në kohë reale të anijes kozmike, shmangien e mbeturinave hapësinore,<ref>{{Cite news|last=Pultarova|first=Tereza|date=29 prill 2021|title=Artificial intelligence is learning how to dodge space junk in orbit|language=en|work=Space.com|url=https://www.space.com/AI-autonomous-space-debris-avoidance-esa|access-date=3 korrik 2022}}</ref> dhe shumë më shumë operacione autonome.<ref>{{Cite book|last=Mohan|first=Jaya Preethi|title=Emerging Trends in Computing and Expert Technology|last2=Tejaswi|first2=N.|date=2020|isbn=978-3-030-32149-9|series=Lecture Notes on Data Engineering and Communications Technologies|volume=35|pages=1295–1302|chapter=A Study on Embedding the Artificial Intelligence and Machine Learning into Space Exploration and Astronomy|doi=10.1007/978-3-030-32150-5_131|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Rees|first=Martin|author-link=Martin Rees|date=30 prill 2022|title=Could space-going billionaires be the vanguard of a cosmic revolution? {{!}} Martin Rees|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2022/apr/30/space-billionaires-cosmic-earth-elon-musk-jeff-bezos|access-date=29 maj 2022|website=The Guardian|language=en}}</ref><ref name="esaai">{{Cite web|title=Artificial intelligence in space|url=https://www.esa.int/Enabling_Support/Preparing_for_the_Future/Discovery_and_Preparation/Artificial_intelligence_in_space|access-date=30 maj 2022|website=www.esa.int|language=en}}</ref><ref name="nasaai">{{Cite web|last=Shekhtman|first=Svetlana|date=15 nëntor 2019|title=NASA Applying AI Technologies to Problems in Space Science|url=https://www.nasa.gov/feature/goddard/2019/nasa-takes-a-cue-from-silicon-valley-to-hatch-artificial-intelligence-technologies|access-date=30 maj 2022|website=NASA|language=en}}</ref> Në [[Kërkimi për inteligjencë jashtëtokësore|kërkimin e inteligjencës jashtëtokësore]] (SETI), mësimi i makinës është përdorur në përpjekjet për të identifikuar [[Rrezatimi elektromagnetik|valët elektromagnetike]] të gjeneruara artificialisht në të dhënat e disponueshme<ref>{{Cite journal|last=Zhang|first=Yunfan Gerry|last2=Gajjar|first2=Vishal|last3=Foster|first3=Griffin|last4=Siemion|first4=Andrew|last5=Cordes|first5=James|last6=Law|first6=Casey|last7=Wang|first7=Yu|year=2018|title=Fast Radio Burst 121102 Pulse Detection and Periodicity: A Machine Learning Approach|journal=The Astrophysical Journal|volume=866|issue=2|page=149|arxiv=1809.03043|bibcode=2018ApJ...866..149Z|doi=10.3847/1538-4357/aadf31|doi-access=free|language=en}}</ref> – të tilla si vëzhgimet në kohë reale<ref>{{Cite book|last=Nanda|first=Lakshay|title=2019 International Conference on Smart Systems and Inventive Technology (ICSSIT)|last2=V|first2=Santhi|date=2019|isbn=978-1-72812-119-2|pages=499–504|chapter=SETI (Search for Extra Terrestrial Intelligence) Signal Classification using Machine Learning|doi=10.1109/ICSSIT46314.2019.8987793|language=en}}</ref> – dhe teknolosignature-a të tjera, p.sh. nëpërmjet zbulimit të anomalive.<ref>{{Cite journal|last=Gajjar|first=Vishal|last2=Siemion|first2=Andrew|last3=Croft|first3=Steve|last4=Brzycki|first4=Bryan|last5=Burgay|first5=Marta|last6=Carozzi|first6=Tobia|last7=Concu|first7=Raimondo|last8=Czech|first8=Daniel|last9=DeBoer|first9=David|last10=DeMarines|first10=Julia|last11=Drew|first11=Jamie|last12=Enriquez|first12=J. Emilio|last13=Fawcett|first13=James|last14=Gallagher|first14=Peter|last15=Garrett|first15=Michael|date=2 gusht 2019|title=The Breakthrough Listen Search for Extraterrestrial Intelligence|journal=Bulletin of the American Astronomical Society|volume=51|issue=7|page=223|arxiv=1907.05519|bibcode=2019BAAS...51g.223G|language=en}}</ref> Në [[Ufologjia|ufologji]], projekti SkyCAM-5 i kryesuar nga Prof. Hakan Kayal<ref>{{Cite web|title=SkyCAM-5 – Chair of Computer Science VIII – Aerospace Information Technology|url=https://www.informatik.uni-wuerzburg.de/en/aerospaceinfo/wissenschaft-forschung/skycam-5/|access-date=29 maj 2022|language=en|publisher=[[University of Würzburg]]}}</ref> dhe Projekti Galileo i kryesuar nga Avi Loeb përdorin mësimin e makinës për të tentuar të zbulojë dhe klasifikojë llojet e UFO-ve.<ref>{{Cite news|title=Project Galileo: The search for alien tech hiding in our Solar System|language=en|work=BBC Science Focus Magazine|url=https://www.sciencefocus.com/space/alien-technology-project-galileo/|access-date=29 maj 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=5 shkurt 2022|title='Something's coming': is America finally ready to take UFOs seriously?|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/05/ufos-america-aliens-government-report|access-date=29 maj 2022}}</ref><ref>{{Cite news|last=David|first=Leonard|date=27 janar 2022|title=2022 could be a turning point in the study of UFOs|language=en|work=livescience.com|url=https://www.livescience.com/ufo-study-turning-point-2022|access-date=29 maj 2022}}</ref><ref>{{Cite news|last=Gritz|first=Jennie Rothenberg|title=The Wonder of Avi Loeb|url=https://www.smithsonianmag.com/science-nature/wonder-avi-loeb-180978579/|access-date=29 maj 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Mann|first=Adam|title=Avi Loeb's Galileo Project Will Search for Evidence of Alien Visitation|language=en|work=Scientific American|url=https://www.scientificamerican.com/article/avi-loebs-galileo-project-will-search-for-evidence-of-alien-visitation/|access-date=29 maj 2022}}</ref> Projekti Galileo kërkon gjithashtu të zbulojë dy lloje të tjera të teknosignature-ave të mundshme jashtëtokësore me përdorimin e IA: 'objektet ndëryjore të ngjashme me Oumuamua dhe satelitë artificialë jo të krijuar nga njeriu.<ref>{{Cite web|title=Galileo Project – Activities|url=https://projects.iq.harvard.edu/galileo/activities|access-date=29 maj 2022|website=projects.iq.harvard.edu|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|title=The Galileo Project: Harvard researchers to search for signs of alien technology|language=en|work=Sky News|url=https://news.sky.com/story/the-galileo-project-harvard-researchers-to-search-for-signs-of-alien-technology-12365304}}</ref> Mësimi i makinës mund të përdoret gjithashtu për të prodhuar grupe të dhënash të nënshkrimeve spektrale të molekulave që mund të përfshihen në prodhimin atmosferik ose konsumimin e kimikateve të veçanta – të tilla si fosfina që mund të zbulohet në Venus – të cilat mund të parandalojnë gabimet dhe, nëse saktësia përmirësohet, të përdoren në zbulimet dhe identifikimin e ardhshëm të molekulave në planetë të tjerë.<ref>{{Cite journal|last=Zapata Trujillo|first=Juan C.|last2=Syme|first2=Anna-Maree|last3=Rowell|first3=Keiran N.|last4=Burns|first4=Brendan P.|last5=Clark|first5=Ebubekir S.|last6=Gorman|first6=Maire N.|last7=Jacob|first7=Lorrie S. D.|last8=Kapodistrias|first8=Panayioti|last9=Kedziora|first9=David J.|last10=Lempriere|first10=Felix A. R.|last11=Medcraft|first11=Chris|last12=O'Sullivan|first12=Jensen|last13=Robertson|first13=Evan G.|last14=Soares|first14=Georgia G.|last15=Steller|first15=Luke|date=2021|title=Computational Infrared Spectroscopy of 958 Phosphorus-Bearing Molecules|journal=Frontiers in Astronomy and Space Sciences|volume=8|page=43|arxiv=2105.08897|bibcode=2021FrASS...8...43Z|doi=10.3389/fspas.2021.639068|doi-access=free|language=en}}</ref> == Fusha të tjera të kërkimit == === Evidenca e ndikimeve të përgjithshme === Në prill 2024, Mekanizmi i Këshillimit Shkencor për [[Komisioni Evropian|Komisionin Evropian]] publikoi këshilla<ref>{{Cite web|title=Successful and timely uptake of artificial intelligence in science in the EU – Scientific Advice Mechanism|url=https://scientificadvice.eu/advice/artificial-intelligence-in-science/|access-date=2024-04-16|language=en-GB}}</ref> duke përfshirë një rishikim gjithëpërfshirës të provave të mundësive dhe sfidave të paraqitura nga inteligjenca artificiale në kërkimin shkencor. Si përfitime, rishikimi i provave<ref>{{Cite web|title=AI in science evidence review report – Scientific Advice Mechanism|url=https://scientificadvice.eu/scientific-outputs/ai-in-science-evidence-review-report/|access-date=2024-04-16|language=en-GB}}</ref> theksoi: * rolin e tij në përshpejtimin e kërkimit dhe inovacionit * kapaciteti i tij për të automatizuar rrjedhat e punës * rritja e shpërndarjes së punës shkencore Si sfida: * kufizimet dhe rreziqet rreth transparencës, riprodhueshmërisë dhe interpretueshmërisë * performancë e dobët (pasaktësi) * rreziku i dëmtimit nëpërmjet keqpërdorimit ose përdorimit të paqëllimshëm * shqetësimet shoqërore duke përfshirë përhapjen e dezinformatave dhe rritjen e pabarazive === Histori === Mësimi i makinës mund të ndihmojë në rivendosjen dhe atribuimin e teksteve të lashta.<ref>{{Cite journal|last=Assael|first=Yannis|last2=Sommerschield|first2=Thea|last3=Shillingford|first3=Brendan|last4=Bordbar|first4=Mahyar|last5=Pavlopoulos|first5=John|last6=Chatzipanagiotou|first6=Marita|last7=Androutsopoulos|first7=Ion|last8=Prag|first8=Jonathan|last9=de Freitas|first9=Nando|date=mars 2022|title=Restoring and attributing ancient texts using deep neural networks|journal=Nature|volume=603|issue=7900|pages=280–283|bibcode=2022Natur.603..280A|doi=10.1038/s41586-022-04448-z|pmc=8907065|pmid=35264762|doi-access=free|language=en}}</ref> Mund të ndihmojë në indeksimin e teksteve për shembull për të mundësuar kërkimin më të mirë dhe më të lehtë<ref>{{Cite journal|last=Paijmans|first=Hans|last2=Brandsen|first2=Alex|date=2010|title=Searching in Archaeological Texts. Problems and Solutions Using an Artificial Intelligence Approach|url=https://archives.palarch.nl/index.php/jae/article/view/380|journal=PalArch's Journal of Archaeology of Egypt / Egyptology|volume=7|issue=2|pages=1–6|language=en}}</ref> dhe klasifikimin e fragmenteve.<ref>{{Cite journal|last=Mantovan|first=Lorenzo|last2=Nanni|first2=Loris|date=shtator 2020|title=The Computerization of Archaeology: Survey on Artificial Intelligence Techniques|journal=SN Computer Science|volume=1|issue=5|arxiv=2005.02863|doi=10.1007/s42979-020-00286-w|language=en}}</ref> Inteligjenca artificiale mund të përdoret gjithashtu për të hetuar gjenomet për të zbuluar historinë gjenetike, të tilla si ndërthurja midis njerëzve arkaikë dhe modernë, me anë të të cilave, për shembull, u konkludua ekzistenca e një popullate fantazmë në të kaluarën, jo [[Neandertalët|Neandertalit]] apo Denisovës.<ref>{{Cite journal|last=Mondal|first=Mayukh|last2=Bertranpetit|first2=Jaume|last3=Lao|first3=Oscar|date=dhjetor 2019|title=Approximate Bayesian computation with deep learning supports a third archaic introgression in Asia and Oceania|journal=Nature Communications|volume=10|issue=1|pages=246|bibcode=2019NatCo..10..246M|doi=10.1038/s41467-018-08089-7|pmc=6335398|pmid=30651539|doi-access=free|language=en}}</ref> Mund të përdoret gjithashtu për "qasje jo-invazive dhe jo shkatërruese në strukturat e brendshme të mbetjeve arkeologjike".<ref>{{Cite journal|last=Tanti|first=Marc|last2=Berruyer|first2=Camille|last3=Tafforeau|first3=Paul|last4=Muscat|first4=Adrian|last5=Farrugia|first5=Reuben|last6=Scerri|first6=Kenneth|last7=Valentino|first7=Gianluca|last8=Solé|first8=V. Armando|last9=Briffa|first9=Johann A.|date=15 dhjetor 2021|title=Automated segmentation of microtomography imaging of Egyptian mummies|journal=PLOS ONE|volume=16|issue=12|pages=e0260707|arxiv=2105.06738|bibcode=2021PLoSO..1660707T|doi=10.1371/journal.pone.0260707|pmc=8673632|pmid=34910736|doi-access=free|language=en}}</ref> === Fizika === Një sistem [[mësimi i thellë]] u raportua për të mësuar fizikën intuitive nga të dhënat vizuale (të mjediseve virtuale 3D) bazuar në një qasje të pabotuar të frymëzuar nga studimet e njohjes vizuale tek foshnjat.<ref>{{Cite news|title=DeepMind AI learns physics by watching videos that don't make sense|work=New Scientist|url=https://www.newscientist.com/article/2327766-deepmind-ai-learns-physics-by-watching-videos-that-dont-make-sense|access-date=21 gusht 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Piloto|first=Luis S.|last2=Weinstein|first2=Ari|last3=Battaglia|first3=Peter|last4=Botvinick|first4=Matthew|date=11 korrik 2022|title=Intuitive physics learning in a deep-learning model inspired by developmental psychology|journal=Nature Human Behaviour|volume=6|issue=9|pages=1257–1267|doi=10.1038/s41562-022-01394-8|pmc=9489531|pmid=35817932|doi-access=free|language=en}}</ref> Studiues të tjerë kanë zhvilluar një algoritëm të mësimit të makinerive që mund të zbulojë grupe variablash bazë të sistemeve të ndryshme fizike dhe të parashikojë dinamikën e ardhshme të sistemeve nga video regjistrimet e sjelljeve të tyre.<ref name="advancedsciencenews.com/an-artific">{{Cite news|last=Feldman|first=Andrey|date=11 gusht 2022|title=Artificial physicist to unravel the laws of nature|work=Advanced Science News|url=https://www.advancedsciencenews.com/an-artificial-physicist-to-unravel-the-laws-of-nature/|access-date=21 gusht 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Chen|first=Boyuan|last2=Huang|first2=Kuang|last3=Raghupathi|first3=Sunand|last4=Chandratreya|first4=Ishaan|last5=Du|first5=Qiang|last6=Lipson|first6=Hod|date=korrik 2022|title=Automated discovery of fundamental variables hidden in experimental data|journal=Nature Computational Science|volume=2|issue=7|pages=433–442|doi=10.1038/s43588-022-00281-6|pmid=38177869|language=en}}</ref> Në të ardhmen, mund të jetë e mundur që këto të përdoren për të automatizuar zbulimin e ligjeve fizike të sistemeve komplekse.<ref name="advancedsciencenews.com/an-artific" /> === Shkenca e materialeve === IA mund të përdoret për optimizimin dhe zbulimin e materialeve, siç është zbulimi i materialeve të qëndrueshme dhe parashikimi i strukturës së tyre kristalore.<ref>{{Cite journal|last=Schmidt|first=Jonathan|last2=Marques|first2=Mário R. G.|last3=Botti|first3=Silvana|last4=Marques|first4=Miguel A. L.|date=8 gusht 2019|title=Recent advances and applications of machine learning in solid-state materials science|journal=npj Computational Materials|volume=5|issue=1|page=83|bibcode=2019npjCM...5...83S|doi=10.1038/s41524-019-0221-0|doi-access=free|language=en}}</ref><ref name="10.1038/s43246-021-00209-z">{{Cite journal|last=Stanev|first=Valentin|last2=Choudhary|first2=Kamal|last3=Kusne|first3=Aaron Gilad|last4=Paglione|first4=Johnpierre|last5=Takeuchi|first5=Ichiro|date=13 tetor 2021|title=Artificial intelligence for search and discovery of quantum materials|journal=Communications Materials|volume=2|issue=1|page=105|bibcode=2021CoMat...2..105S|doi=10.1038/s43246-021-00209-z|doi-access=free|language=en}}</ref><ref name="10.1002/adma.202109892">{{Cite journal|last=Glavin|first=Nicholas R.|last2=Ajayan|first2=Pulickel M.|last3=Kar|first3=Swastik|date=23 shkurt 2022|title=Quantum Materials Manufacturing|journal=Advanced Materials|volume=35|issue=27|pages=2109892|doi=10.1002/adma.202109892|pmid=35195312|language=en}}</ref> Në nëntor 2023, studiuesit në [[Google DeepMind]] dhe Lawrence Berkeley National Laboratory njoftuan se kishin zhvilluar një sistem IA të njohur si GNoME. Ky sistem ka kontribuar në [[Shkenca e materialeve|shkencën e materialeve]] duke zbuluar mbi 2 milionë materiale të reja brenda një afati kohor relativisht të shkurtër. GNoME përdor teknika të të mësuarit të thellë për të eksploruar në mënyrë efikase strukturat e mundshme materiale, duke arritur një rritje të konsiderueshme në identifikimin e [[Struktura e kristaleve reale|strukturave të qëndrueshme kristalore]] inorganike. Parashikimet e sistemit u vërtetuan përmes eksperimenteve autonome robotike, duke demonstruar një normë të dukshme suksesi prej 71%. Të dhënat e materialeve të zbuluara rishtazi janë në dispozicion të publikut përmes bazës së të dhënave të Projektit për Materiale, duke u ofruar studiuesve mundësinë për të identifikuar materialet me vetitë e dëshiruara për aplikime të ndryshme. Ky zhvillim ka implikime për të ardhmen e zbulimeve shkencore dhe integrimin e IA në kërkimin e shkencës materiale, duke përshpejtuar potencialisht inovacionin e materialit dhe duke reduktuar kostot në zhvillimin e produktit. Përdorimi i IA dhe mësimi i thellë sugjeron mundësinë e minimizimit ose eliminimit të eksperimenteve manuale laboratorike dhe lejimin e shkencëtarëve të fokusohen më shumë në hartimin dhe analizën e përbërjeve unike.<ref>{{Cite web|last=Nuñez|first=Michael|date=2023-11-29|title=Google DeepMind's materials AI has already discovered 2.2 million new crystals|url=https://venturebeat.com/ai/google-deepminds-materials-ai-has-already-discovered-2-2-million-new-crystals/|access-date=2023-12-19|website=VentureBeat|language=en-US|archive-date=15 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240915161023/https://venturebeat.com/ai/google-deepminds-materials-ai-has-already-discovered-2-2-million-new-crystals/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Merchant|first=Amil|last2=Batzner|first2=Simon|last3=Schoenholz|first3=Samuel S.|last4=Aykol|first4=Muratahan|last5=Cheon|first5=Gowoon|last6=Cubuk|first6=Ekin Dogus|date=dhjetor 2023|title=Scaling deep learning for materials discovery|journal=Nature|language=en|volume=624|issue=7990|pages=80–85|bibcode=2023Natur.624...80M|doi=10.1038/s41586-023-06735-9|pmc=10700131|pmid=38030720|doi-access=free}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Peplow|first=Mark|date=29 nëntor 2023|title=Google AI and robots join forces to build new materials|journal=Nature|doi=10.1038/d41586-023-03745-5|pmid=38030771|language=en}}</ref> === Inxhinierimi mbrapsht === Mësimi i makinës përdoret në lloje të ndryshme të inxhinierisë së kundërt. Për shembull, mësimi i makinerisë është përdorur për të inxhinieruar mbrapsht një pjesë materiale të përbërë, duke mundësuar prodhimin e paautorizuar të pjesëve me cilësi të lartë,<ref>{{Cite journal|last=Yanamandra|first=Kaushik|last2=Chen|first2=Guan Lin|last3=Xu|first3=Xianbo|last4=Mac|first4=Gary|last5=Gupta|first5=Nikhil|date=29 shtator 2020|title=Reverse engineering of additive manufactured composite part by toolpath reconstruction using imaging and machine learning|journal=Composites Science and Technology|volume=198|pages=108318|doi=10.1016/j.compscitech.2020.108318|doi-access=free|language=en}}</ref> dhe për të kuptuar shpejt sjelljen e [[Programi i dëmshëm|maluer]]-ve.<ref>{{Cite book|last=Anderson|first=Blake|title=Proceedings of the 2014 Workshop on Artificial Intelligent and Security Workshop|last2=Storlie|first2=Curtis|last3=Yates|first3=Micah|last4=McPhall|first4=Aaron|date=2014|isbn=978-1-4503-3153-1|pages=103–112|chapter=Automating Reverse Engineering with Machine Learning Techniques|doi=10.1145/2666652.2666665|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Liu|first=Wenye|last2=Chang|first2=Chip-Hong|last3=Wang|first3=Xueyang|last4=Liu|first4=Chen|last5=Fung|first5=Jason M.|last6=Ebrahimabadi|first6=Mohammad|last7=Karimi|first7=Naghmeh|last8=Meng|first8=Xingyu|last9=Basu|first9=Kanad|date=qershor 2021|title=Two Sides of the Same Coin: Boons and Banes of Machine Learning in Hardware Security|journal=IEEE Journal on Emerging and Selected Topics in Circuits and Systems|volume=11|issue=2|pages=228–251|bibcode=2021IJEST..11..228L|doi=10.1109/JETCAS.2021.3084400|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 janar 2021|title=DARPA Taps GrammaTech for Artificial Intelligence Exploration (AIE) Program|url=https://www.businesswire.com/news/home/20210107005103/en/DARPA-Taps-GrammaTech-for-Artificial-Intelligence-Exploration-AIE-Program|access-date=10 janar 2023|website=www.businesswire.com|language=en}}</ref> Mund të përdoret për të ndryshuar modele të inteligjencës artificiale. Gjithashtu mund të projektojë komponentë duke u angazhuar në një lloj inxhinierie të kundërt të komponentëve virtualë që nuk ekzitojnë ende, siç është dizajni molekular invers për funksionalitetin e dëshiruar të veçantë<ref>{{Cite journal|last=Sanchez-Lengeling|first=Benjamin|last2=Aspuru-Guzik|first2=Alán|date=27 korrik 2018|title=Inverse molecular design using machine learning: Generative models for matter engineering|journal=Science|volume=361|issue=6400|pages=360–365|bibcode=2018Sci...361..360S|doi=10.1126/science.aat2663|pmid=30049875|doi-access=free|language=en}}</ref> ose dizajni i proteinave për zona funksionale të paracaktuara.<ref name="2022-07-biologist"/><ref name="10.1126/science.abn2100">{{Cite journal|last=Wang|first=Jue|last2=Lisanza|first2=Sidney|last3=Juergens|first3=David|last4=Tischer|first4=Doug|last5=Watson|first5=Joseph L.|last6=Castro|first6=Karla M.|last7=Ragotte|first7=Robert|last8=Saragovi|first8=Amijai|last9=Milles|first9=Lukas F.|last10=Baek|first10=Minkyung|last11=Anishchenko|first11=Ivan|last12=Yang|first12=Wei|last13=Hicks|first13=Derrick R.|last14=Expòsit|first14=Marc|last15=Schlichthaerle|first15=Thomas|date=22 korrik 2022|title=Scaffolding protein functional sites using deep learning|journal=Science|language=en|volume=377|issue=6604|pages=387–394|bibcode=2022Sci...377..387W|doi=10.1126/science.abn2100|pmc=9621694|pmid=35862514}}</ref> Inxhinieria e kundërt e rrjetit biologjik mund të modelojë ndërveprimet në një mënyrë të kuptueshme nga njeriu, p.sh. të bazohet në të dhënat e serive kohore të niveleve të shprehjes së gjeneve.<ref>{{Cite thesis|last=Teemu|first=Rintala|title=Using Boolean network extraction of trained neural networks to reverse-engineer gene-regulatory networks from time-series data|degree=Master’s in Life Science Technologies|publisher=Aalto University|date=17 qershor 2019|url=https://aaltodoc.aalto.fi/handle/123456789/38941?show=full|language=en}}</ref> == Ligji == === Analiza juridike === Inteligjenca artificiale është një shtyllë e profesioneve të lidhura me ligjin. Algoritmet dhe mësimi i makinerive kryejnë disa detyra të kryera më parë nga avokatët e nivelit fillestar. Ndërsa përdorimi i tij është i zakonshëm, ai nuk pritet të zëvendësojë shumicën e punës së bërë nga avokatët në të ardhmen e afërt.<ref>{{Cite news|last=Lohr|first=Steve|date=19 mars 2017|title=A.I. Is Doing Legal Work. But It Won't Replace Lawyers, Yet|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2017/03/19/technology/lawyers-artificial-intelligence.html|language=en}}</ref> Industria e zbulimeve elektronike përdor mësimin e makinerive për të reduktuar kërkimin manual.<ref>{{Cite news|last=Croft|first=Jane|date=2 maj 2019|title=AI learns to read Korean, so you don't have to|language=en-GB|work=[[Financial Times]]|url=https://www.ft.com/content/fef40df0-4a6a-11e9-bde6-79eaea5acb64|access-date=19 dhjetor 2019}}</ref> === Zbatimi i ligjit dhe procedurat ligjore === Forcat e rendit kanë filluar të përdorin [[Sistemi i njohjes së fëtyrës|sistemet e njohjes së fytyrës]] (FRS) për të identifikuar të dyshuarit nga të dhënat vizuale. Rezultatet e FRS janë provuar të jenë më të sakta kur krahasohen me rezultatet e dëshmitarëve okularë. Për më tepër, FRS ka treguar se ka një aftësi shumë më të mirë për të identifikuar individët kur qartësia dhe dukshmëria e videos janë të ulëta në krahasim me pjesëmarrësit njerëzorë.<ref>{{Cite journal|last=Kleider-Offutt|first=Heather|last2=Stevens|first2=Beth|last3=Mickes|first3=Laura|last4=Boogert|first4=Stewart|date=2024-04-03|title=Application of artificial intelligence to eyewitness identification|journal=Cognitive Research: Principles and Implications|language=en|volume=9|issue=1|page=19|doi=10.1186/s41235-024-00542-0|issn=2365-7464|doi-access=free}}</ref> COMPAS është një sistem tregtar i përdorur nga gjykatat amerikane për të vlerësuar mundësinë e recidivizmit.<ref name="Julia Angwin-2016">{{Cite web|last=Jeff Larson|last2=Julia Angwin|author-link2=Julia Angwin|date=23 maj 2016|title=How We Analyzed the COMPAS Recidivism Algorithm|url=https://www.propublica.org/article/how-we-analyzed-the-compas-recidivism-algorithm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190429190950/https://www.propublica.org/article/how-we-analyzed-the-compas-recidivism-algorithm|archive-date=29 prill 2019|access-date=19 qershor 2020|website=ProPublica|language=en}}</ref> Një shqetësim lidhet me [[Paragjykimi algoritmik|paragjykimet algoritmike]], programet e IA mund të bëhen të njëanshme pas përpunimit të të dhënave që shfaqin njëanshmëri.<ref>{{Cite web|date=12 janar 2019|title=Commentary: Bad news. Artificial intelligence is biased|url=https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/artificial-intelligence-big-data-bias-hiring-loans-key-challenge-11097374|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190112104421/https://www.channelnewsasia.com/news/commentary/artificial-intelligence-big-data-bias-hiring-loans-key-challenge-11097374|archive-date=12 janar 2019|access-date=19 qershor 2020|website=CNA|language=en}}</ref> ProPublica pretendon se niveli mesatar i rrezikut të recidivizmit të caktuar nga COMPAS për të pandehurit me ngjyrë është dukshëm më i lartë se ai i të pandehurve me ngjyrë të bardhë.<ref name="Julia Angwin-2016"/> Në vitin 2019, qyteti i Hangzhou, Kinë krijoi një program pilot të Gjykatës së Internetit të bazuar në inteligjencën artificiale për të gjykuar mosmarrëveshjet në lidhje me tregtinë elektronike dhe pretendimet e pronësisë intelektuale të lidhura me internetin.<ref name="Šimalčík-2023">{{Cite book|last=Šimalčík|first=Matej|title=Contemporary China: a New Superpower?|url=https://archive.org/details/contemporarychin0000kris|publisher=[[Routledge]]|year=2023|isbn=978-1-03-239508-1|editor-last=Kironska|editor-first=Kristina|chapter=Rule by Law|editor-last2=Turscanyi|editor-first2=Richard Q.|language=en}}</ref> Palët paraqiten para gjykatës përmes videokonferencës dhe IA vlerëson provat e paraqitura dhe zbaton standardet përkatëse ligjore.<ref name="Šimalčík-2023" /> == Shërbimet == === Burimet njerëzore === Një aplikim tjetër i IA është në burimet njerëzore. Inteligjenca artificiale mund të kontrollojë rezymetë dhe të renditë kandidatët në bazë të kualifikimeve të tyre, të parashikojë suksesin e kandidatit në role të caktuara dhe të automatizojë detyrat e përsëritura të komunikimit përmes chatbots.<ref>{{Cite journal|last=Nawaz|first=Nishad|last2=Gomes|first2=Anjali Mary|year=2020|title=Artificial Intelligence Chatbots are New Recruiters|journal=International Journal of Advanced Computer Science and Applications|volume=10|issue=9|doi=10.2139/ssrn.3521915|ssrn=3521915|language=en}}</ref> === Kërkimi i punës === IA ka thjeshtuar procesin e rekrutimit/kërkimit të punës si për rekrutuesit ashtu edhe për punëkërkuesit. Sipas Raj Mukherjee nga Indeed, 65% e punëkërkuesve kërkojnë sërish brenda 91 ditëve pas punësimit. Një motor i fuqizuar nga IA-ja thjeshton kompleksitetin e kërkimit të punës duke vlerësuar informacionin mbi aftësitë e punës, pagat dhe tendencat e përdoruesve, duke i përshtatur punëkërkuesit me pozicionet më të relevante. Inteligjenca e makinerisë llogarit pagat e duhura dhe nxjerr në pah informacionin e rezymesë për rekrutuesit që përdorin NLP, i cili nxjerr fjalë dhe fraza përkatëse nga teksti. Një tjetër aplikacion është një ndërtues i rezymeve të IA që përpilon një CV në 5 minuta.<ref>{{Cite journal|last=Kafre|first=Sumit|date=15 prill 2018|title=Automatic Curriculum Vitae using Machine learning and Artificial Intelligence|url=http://asianssr.org/index.php/ajct/article/view/479|journal=Asian Journal for Convergence in Technology (AJCT)|volume=4|language=en|access-date=16 dhjetor 2024|archive-date=6 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231206050009/https://asianssr.org/index.php/ajct/article/view/479|url-status=dead}}</ref> [[Chatboti|Chatbots]] ndihmojnë vizitorët e faqes në internet dhe përmirësojnë rrjedhat e punës. === Shërbimi i klientit online dhe telefonik === IA qëndron në themel të avatarëve (asistentë të automatizuar në internet) në faqet e internetit.<ref name="Kongthon">{{Cite book|last=Kongthon|first=Alisa|title=Proceedings of the International Conference on Management of Emergent Digital EcoSystems|last2=Sangkeettrakarn|first2=Chatchawal|last3=Kongyoung|first3=Sarawoot|last4=Haruechaiyasak|first4=Choochart|date=2009|isbn=978-1-60558-829-2|pages=450–451|chapter=Implementing an online help desk system based on conversational agent|doi=10.1145/1643823.1643908|language=en}}</ref> Mund të zvogëlojë kostot e funksionimit dhe trajnimit.<ref name="Kongthon" /> Pypestream ofron shërbim të automatizuar të klientëve për aplikacionin e saj mobil për të thjeshtuar komunikimin me klientët.<ref>{{Cite web|last=Sara Ashley O'Brien|date=12 janar 2016|title=Is this app the call center of the future?|url=https://money.cnn.com/2016/01/12/technology/startup-pypestream/|access-date=26 shtator 2016|publisher=CNN|language=en|archive-date=17 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160617075446/http://money.cnn.com/2016/01/12/technology/startup-pypestream/|url-status=dead}}</ref> Një aplikacion Google analizon gjuhën dhe e shndërron të folurin në tekst. Platforma mund të identifikojë klientët e zemëruar përmes gjuhës së tyre dhe të përgjigjet siç duhet.<ref>{{Cite news|last=jackclarkSF|first=Jack Clark|date=20 korrik 2016|title=New Google AI Brings Automation to Customer Service|publisher=Bloomberg L.P.|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-07-20/new-google-ai-services-bring-automation-to-customer-service-iqv2rshg|access-date=18 nëntor 2016|language=en}}</ref> Amazon përdor një chatbot për shërbimin ndaj klientit që mund të kryejë detyra si kontrolli i statusit të një porosie, anulimi i porosive, ofrimi i rimbursimeve dhe lidhja e klientit me një përfaqësues njerëzor.<ref>{{Cite web|date=25 shkurt 2020|title=Amazon.com tests customer service chatbots|url=https://www.amazon.science/blog/amazon-com-tests-customer-service-chatbots|access-date=23 prill 2021|website=Amazon Science|language=en}}</ref> IA gjeneruese (GenAI), si ChatGPT, përdoret gjithnjë e më shumë në biznes për të automatizuar detyrat dhe për të përmirësuar vendimmarrjen.<ref>{{Cite journal|last=Malatya Turgut Ozal University, Malatya, Turkey|last2=Isguzar|first2=Seda|last3=Fendoglu|first3=Eda|last4=Malatya Turgut Ozal University, Malatya, Turkey|last5=SimSek|first5=Ahmed Ihsan|date=maj 2024|title=Innovative Applications in Businesses: An Evaluation on Generative Artificial Intelligence|url=http://www.amfiteatrueconomic.ro/temp/Article_3320.pdf|journal=Amfiteatru Economic|volume=26|issue=66|pages=511|doi=10.24818/EA/2024/66/511|access-date=13 qershor 2024|language=en}}</ref> === Mikpritja === Në industrinë e mikpritjes, IA përdoret për të reduktuar detyrat e përsëritura, për të analizuar trendet, për të bashkëvepruar me mysafirët dhe për të parashikuar nevojat e klientëve.<ref>{{Cite web|year=2017|title=Advanced analytics in hospitality|url=https://www.mckinsey.com/business-functions/mckinsey-digital/our-insights/advanced-analytics-in-hospitality|access-date=14 janar 2020|website=McKinsey & Company|language=en|archive-date=6 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241006010610/https://www.mckinsey.com/capabilities/mckinsey-digital/our-insights/advanced-analytics-in-hospitality|url-status=dead}}</ref> Shërbimet e hotelit me IA vijnë në formën e një chatbot-i,<ref>{{Cite book|last=Zlatanov|first=Sonja|title=Proceedings of the International Scientific Conference – Sinteza 2019|last2=Popesku|first2=Jovan|year=2019|isbn=978-86-7912-703-7|pages=84–90|chapter=Current Applications of Artificial Intelligence in Tourism and Hospitality|doi=10.15308/Sinteza-2019-84-90|language=en}}</ref> aplikacioni, asistenti virtual i zërit dhe robotët e shërbimit. === Wikipedia === Miliona artikuj të wikipedias janë redaktuar nga robotë<ref>{{Cite news|date=23 shkurt 2017|title=Study reveals bot-on-bot editing wars raging on Wikipedia's pages|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/technology/2017/feb/23/wikipedia-bot-editing-war-study|access-date=10 janar 2023}}</ref> të cilët megjithatë zakonisht nuk janë softuer të inteligjencës artificiale. Shumë platforma të IA përdorin të dhënat e Wikipedia-s, kryesisht për trajnimin e aplikacioneve të mësimit të makinerive. Ka kërkime dhe zhvillime të aplikacioneve të ndryshme të inteligjencës artificiale për Wikipedia, si për identifikimin e fjalive të vjetruara,<ref>{{Cite news|title=AI can automatically rewrite outdated text in Wikipedia articles|work=Engadget|url=https://www.engadget.com/2020-02-12-mit-ai-automatically-rewrites-outdated-wikipedia-text.html|access-date=10 janar 2023|language=en}}</ref> zbulimin e vandalizmit të fshehtë ose rekomandimin e artikujve dhe detyrave për redaktorët e rinj. === Video lojëra === Në videolojërat, IA përdoret në mënyrë rutinore për të gjeneruar sjellje në karakteret jo-lojtarësh (NPC). Përveç kësaj, IA përdoret për gjetjen e shtigjeve. Disa studiues e konsiderojnë NPC AI në lojëra si një "problem të zgjidhur" për shumicën e detyrave të prodhimit. Lojërat me IA më pak tipike përfshijnë drejtorin e IA të ''Left 4 Dead'' (2008) dhe trajnimin neuroevolucionar të togave në ''Supreme Commander 2'' (2010).<ref>{{Cite news|title=Why AI researchers like video games|work=The Economist|url=https://www.economist.com/news/science-and-technology/21721890-games-help-them-understand-reality-why-ai-researchers-video-games|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005051028/https://www.economist.com/news/science-and-technology/21721890-games-help-them-understand-reality-why-ai-researchers-video-games|archive-date=5 tetor 2017|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Yannakakis|first=Geogios N.|title=Proceedings of the 9th conference on Computing Frontiers – CF '12|year=2012|isbn=978-1-4503-1215-8|page=285|chapter=Game AI revisited|doi=10.1145/2212908.2212954|language=en}}</ref> IA përdoret gjithashtu në [[Xbox 360|Alien Isolation]] (2014) si një mënyrë për të kontrolluar veprimet që Alien do të kryejë më pas.<ref>{{Cite web|last=Maass|first=Laura E. Shummon|date=1 korrik 2019|title=Artificial Intelligence in Video Games|url=https://towardsdatascience.com/artificial-intelligence-in-video-games-3e2566d59c22|access-date=23 prill 2021|website=Medium|language=en|archive-date=28 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200328105831/https://towardsdatascience.com/artificial-intelligence-in-video-games-3e2566d59c22?gi=c5702b071cb9|url-status=dead}}</ref> Kinect, i cili ofron një ndërfaqe 3D për lëvizjen e trupit për [[Xbox 360]] dhe Xbox One, përdor algoritme që dolën nga kërkimi i IA.<ref>{{Cite web|last=Fairhead|first=Harry|date=26 mars 2011|orig-date=Update 30 March 2011|title=Kinect's AI breakthrough explained|url=http://www.i-programmer.info/news/105-artificial-intelligence/2176-kinects-ai-breakthrough-explained.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201031242/http://www.i-programmer.info/news/105-artificial-intelligence/2176-kinects-ai-breakthrough-explained.html|archive-date=1 shkurt 2016|website=I Programmer|language=en}}</ref> == Shërbimet komunale == === Sistemi energjetik === Konvertuesit elektronikë të fuqisë përdoren në [[Energjia e ripërtëritshme|energjinë e ripërtëritshme]], ruajtjen e energjisë, [[Automjeti elektrik|automjetet elektrike]] dhe transmetimin e rrymës direkte me tension të lartë. Këta konvertues janë të prirur ndaj dështimeve, të cilat mund të ndërpresin shërbimin dhe të kërkojnë mirëmbajtje të kushtueshme ose pasoja katastrofike në aplikacionet kritike të misionit. IA mund të drejtojë procesin e projektimit për konvertuesit e besueshëm të elektronikës së energjisë, duke llogaritur parametrat e saktë të projektimit që sigurojnë jetëgjatësinë e kërkuar.<ref>{{Cite journal|last=Dragicevic|first=Tomislav|last2=Wheeler|first2=Patrick|last3=Blaabjerg|first3=Frede|date=gusht 2019|title=Artificial Intelligence Aided Automated Design for Reliability of Power Electronic Systems|journal=IEEE Transactions on Power Electronics|volume=34|issue=8|pages=7161–7171|bibcode=2019ITPE...34.7161D|doi=10.1109/TPEL.2018.2883947|doi-access=free|language=en}}</ref> Departamenti Amerikan i Energjisë thekson rolin kryesor të IA në realizimin e synimeve kombëtare për klimën. Me inteligjencën artificiale, objektivi ambicioz për arritjen e zero emetimeve neto të gazrave serrë në të gjithë ekonominë bëhet i realizueshëm. IA gjithashtu ndihmon në krijimin e hapësirës për erën dhe diellin në rrjet duke shmangur mbingarkesën dhe duke rritur besueshmërinë e rrjetit.<ref name="DOE">{{Cite web|title=Role of AI in Energy|url=https://www.energy.gov/cet/articles/ai-energy|website=DOE|language=en}}</ref> Mësimi i makinës mund të përdoret për parashikimin dhe planifikimin e konsumit të energjisë, p.sh. për të ndihmuar me menaxhimin e ndërprerjeve të energjisë së ripërtëritshme (shih gjithashtu: rrjeti inteligjent dhe zbutja e ndryshimeve klimatike në rrjetin e energjisë).<ref>{{Cite journal|last=Bourhnane|first=Safae|last2=Abid|first2=Mohamed Riduan|last3=Lghoul|first3=Rachid|last4=Zine-Dine|first4=Khalid|last5=Elkamoun|first5=Najib|last6=Benhaddou|first6=Driss|date=30 janar 2020|title=Machine learning for energy consumption prediction and scheduling in smart buildings|journal=SN Applied Sciences|volume=2|issue=2|pages=297|doi=10.1007/s42452-020-2024-9|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kanwal|first=Sidra|last2=Khan|first2=Bilal|last3=Muhammad Ali|first3=Sahibzada|date=shkurt 2021|title=Machine learning based weighted scheduling scheme for active power control of hybrid microgrid|journal=International Journal of Electrical Power & Energy Systems|volume=125|pages=106461|bibcode=2021IJEPE.12506461K|doi=10.1016/j.ijepes.2020.106461|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Mohanty|first=Prasanta Kumar|title=2020 IEEE International Conference on Power Systems Technology (POWERCON)|last2=Jena|first2=Premalata|last3=Padhy|first3=Narayana Prasad|date=2020|isbn=978-1-72816-350-5|pages=1–5|chapter=Home Electric Vehicle Charge Scheduling Using Machine Learning Technique|doi=10.1109/POWERCON48463.2020.9230627|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Foster|first=Isabella|date=15 mars 2021|title=Making Smart Grids Smarter with Machine Learning|url=https://www.eit.edu.au/making-smart-grids-smarter-with-machine-learning/|access-date=3 korrik 2022|website=EIT {{!}} Engineering Institute of Technology|language=en-AU}}</ref><ref name="“Ciaramella211”"/> === Telekomunikacioni === Shumë kompani të telekomunikacionit përdorin kërkimin heuristik për të menaxhuar fuqinë e tyre punëtore. Për shembull, [[BT Group]] vendosi kërkimin heuristik në një aplikacion që planifikon 20,000 inxhinierë. Mësimi i makinerisë përdoret gjithashtu për njohjen e të folurit, duke përfshirë pajisjet e kontrolluara me zë, dhe transkriptimin e lidhur me njohjen e të folurit, duke përfshirë videot.<ref>{{Cite journal|last=Padmanabhan|first=Jayashree|last2=Johnson Premkumar|first2=Melvin Jose|date=4 korrik 2015|title=Machine Learning in Automatic Speech Recognition: A Survey|journal=IETE Technical Review|volume=32|issue=4|pages=240–251|doi=10.1080/02564602.2015.1010611|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Ahmed|first=Shimaa|url=https://www.usenix.org/conference/usenixsecurity20/presentation/ahmed-shimaa|title=Preech: A System for {Privacy-Preserving} Speech Transcription|last2=Chowdhury|first2=Amrita Roy|last3=Fawaz|first3=Kassem|last4=Ramanathan|first4=Parmesh|date=2020|isbn=978-1-939133-17-5|pages=2703–2720|language=en}}</ref> == Prodhimtaria == === Sensorët === Inteligjenca artificiale është kombinuar me spektrometrinë dixhitale nga IdeaCuria Inc.,<ref>{{Cite web|date=8 tetor 2018|title=Digital Spectrometry|url=https://www.ideacuria.com/ic/technology.html|language=en|access-date=16 dhjetor 2024|archive-date=16 gusht 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250816015824/https://www.ideacuria.com/ic/technology.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite patent|title=Digital Spectrometry Patent|URL=https://patents.google.com/patent/US9967696B2/en?assignee=ideacuria&oq=ideacuria|language=en}}</ref> mundëson aplikacione të tilla si monitorimi i cilësisë së ujit në shtëpi. === Lodra dhe lojëra === Në vitet 1990, mjetet e hershme të inteligjencës artificiale kontrollonin Tamagotchis dhe Giga Pets, [[interneti]]n dhe robotin e parë të lëshuar gjerësisht, Furby. Aibo ishte një robot shtëpiak në formën e një qeni robotik me karakteristika dhe [[Autonomia|autonomi]] inteligjente. Mattel krijoi një shumëllojshmëri lodrash me IA që "kuptojnë" bisedat, japin përgjigje inteligjente dhe mësojnë.<ref>{{Cite news|title=How artificial intelligence is moving from the lab to your kid's playroom|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/innovations/wp/2015/10/15/how-artificial-intelligence-is-moving-from-the-lab-to-your-kids-playroom/|access-date=18 nëntor 2016|language=en}}</ref> === Naftë dhe gaz === Kompanitë e [[Lënda djegëse fosile|naftës dhe gazit]] kanë përdorur mjete të inteligjencës artificiale për të automatizuar funksionet, për të gjeneruar parashikimin e çështjeve të pajisjeve dhe për të rritur prodhimin e naftës dhe gazit.<ref>{{Cite web|date=15 maj 2019|language=en|title=Application of artificial intelligence in oil and gas industry: Exploring its impact|url=https://www.offshore-technology.com/features/application-of-artificial-intelligence-in-oil-and-gas-industry/}}</ref><ref>{{Cite news|last=Salvaterra|first=Neanda|date=14 tetor 2019|title=Oil and Gas Companies Turn to AI to Cut Costs|work=The Wall Street Journal|url=https://www.wsj.com/articles/oil-and-gas-companies-turn-to-ai-to-cut-costs-11571018460|language=en}}</ref> == Transporti == === Automobilistikë === [[Skeda:Waymo self-driving car side view.gk.jpg|parapamje| Pamje anësore e një makine vetë-drejtuese të markës Waymo]] IA në transport pritet të sigurojë transport të sigurt, efikas dhe të besueshëm duke minimizuar ndikimin në mjedis dhe komunitete. Sfida kryesore e zhvillimit është kompleksiteti i sistemeve të transportit që përfshin komponentë dhe palë të pavarura, me objektiva potencialisht kontradiktore. Kontrollorët e logjikës së paqartë të bazuar në IA përdorin kuti ingranazhesh. Për shembull, Audi TT 2006, VW Touareg dhe VW Caravell shfaqin transmetimin DSP. Një numër variantesh Škoda (Škoda Fabia) përfshijnë një kontrollues të bazuar në logjikën fuzzy. Makinat kanë veçori të asistencës për shoferin të bazuara në IA, të tilla si vetëparkimi dhe kontrolli adaptiv i lundrimit. Ekzistojnë gjithashtu prototipe të mjeteve autonome automobilistike të transportit publik si mini-autobusët elektrikë<ref>{{Cite news|last=Benson|first=Thor|title=Self-driving buses to appear on public roads for the first time|language=en|work=Inverse|url=https://www.inverse.com/innovation/americas-first-self-driving-buses-are-coming-to-a-town-in-florida|access-date=26 gusht 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Europe's first full-sized self-driving urban electric bus has arrived|language=en|work=World Economic Forum|url=https://www.weforum.org/agenda/2021/03/europe-first-autonomous-electric-buses-spain/|access-date=26 gusht 2021}}</ref><ref>{{Cite news|title=Self-driving bus propels Swiss town into the future|work=CNN|url=https://edition.cnn.com/2018/06/27/sport/trapeze-self-driving-autonomous-electric-bus-switzerland-spt-intl/index.html|access-date=26 gusht 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Huber|first=Dominik|last2=Viere|first2=Tobias|last3=Horschutz Nemoto|first3=Eliane|last4=Jaroudi|first4=Ines|last5=Korbee|first5=Dorien|last6=Fournier|first6=Guy|date=2022|title=Climate and environmental impacts of automated minibuses in future public transportation|journal=Transportation Research Part D: Transport and Environment|volume=102|pages=103160|bibcode=2022TRPD..10203160H|doi=10.1016/j.trd.2021.103160|doi-access=free|language=en}}</ref> si dhe transporti hekurudhor autonom në funksionim.<ref>{{Cite web|date=12 tetor 2021|title=Transportation Germany Unveils the World's First Fully Automated Train in Hamburg|url=https://interestingengineering.com/germany-unveils-the-worlds-first-fully-automated-train-in-hamburg|access-date=3 korrik 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=25 shkurt 2021|title=Railway digitalisation using drones|url=https://www.euspa.europa.eu/railway-digitalisation-using-drones|access-date=3 korrik 2022|website=www.euspa.europa.eu|language=en|archive-date=22 prill 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240422220829/http://www.euspa.europa.eu/railway-digitalisation-using-drones|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|date=9 janar 2020|title=World's fastest driverless bullet train launches in China|language=en|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/travel/2020/jan/09/worlds-fastest-driverless-automated-bullet-train-launches-beijing-china-olympics|access-date=3 korrik 2022}}</ref> Ekzistojnë gjithashtu prototipe të automjeteve autonome të postës, ndonjëherë duke përfshirë robotët e dorëzimit.<ref>{{Cite news|title=JD.com, Meituan and Neolix to test autonomous deliveries on Beijing public roads|work=TechCrunch|url=https://techcrunch.com/2021/05/25/meituan-jd-com-and-neolix-begin-autonomous-deliveries-in-beijing/|access-date=28 prill 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Hawkins|first=Andrew J.|date=22 korrik 2020|title=Waymo is designing a self-driving Ram delivery van with FCA|language=en|work=The Verge|url=https://www.theverge.com/2020/7/22/21334012/waymo-fca-ram-delivery-self-driving-van|access-date=28 prill 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=3 gusht 2021|title=Arrival's delivery van demos its autonomous chops at a UK parcel depot|work=New Atlas|url=https://newatlas.com/automotive/arrivals-delivery-van-autonomous-demo-parcel-depot/|access-date=28 prill 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Buss|first=Dale|title=Walmart Presses Its Distribution Legacy To Lead In Automated Delivery|language=en|work=Forbes|url=https://www.forbes.com/sites/dalebuss/2021/08/31/walmart-presses-its-distribution-legacy-to-lead-in-automated-delivery/|access-date=28 prill 2022}}</ref><ref>{{Cite news|last=Cooley|first=Patrick|last2=Dispatch|first2=The Columbus|title=Grubhub testing delivery robots|language=en|work=techxplore.com|url=https://techxplore.com/news/2021-09-grubhub-delivery-robots.html|access-date=28 prill 2022}}</ref><ref>{{Cite news|date=6 shkurt 2020|title=Self-driving delivery van ditches "human controls"|work=BBC News|url=https://www.bbc.com/news/technology-51409031|access-date=28 prill 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|last=Krok|first=Andrew|title=Nuro's self-driving delivery van wants to run errands for you|language=en|work=CNET|url=https://www.cnet.com/roadshow/news/nuros-self-driving-delivery-van-wants-to-run-errands-for-you/|access-date=28 prill 2022}}</ref> Kompleksiteti i transportit nënkupton se në shumicën e rasteve trajnimi i një IA në një mjedis të drejtimit në botën reale është i papërshtatshëm. Testimi në simulator mund të zvogëlojë rreziqet e trajnimit në rrugë.<ref>{{Cite journal|last=Hallerbach|first=Sven|last2=Xia|first2=Yiqun|last3=Eberle|first3=Ulrich|last4=Koester|first4=Frank|date=3 prill 2018|title=Simulation-Based Identification of Critical Scenarios for Cooperative and Automated Vehicles|journal=SAE International Journal of Connected and Automated Vehicles|volume=1|issue=2|pages=93–106|doi=10.4271/2018-01-1066|language=en}}</ref> Inteligjenca artificiale mbështet automjetet vetë-drejtuese. Kompanitë e përfshira me IA përfshijnë [[Tesla, Inc.|Tesla]], Waymo dhe [[General Motors]]. Sistemet e bazuara në IA kontrollojnë funksione të tilla si frenimi, ndryshimi i korsisë, parandalimi i përplasjeve, navigimi dhe harta.<ref>{{Cite news|last=West|first=Darrell M.|date=20 shtator 2016|language=en|title=Moving forward: Self-driving vehicles in China, Europe, Japan, Korea, and the United States|work=Brookings|url=https://www.brookings.edu/research/moving-forward-self-driving-vehicles-in-china-europe-japan-korea-and-the-united-states/}}</ref> Kamionët autonomë janë në fazën e testimit. Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar miratoi legjislacionin për të filluar testimin e togave autonome të kamionëve në 2018. Një grup kamionësh autonomë ndjekin nga afër njëri-tjetrin. Korporata gjermane Daimler po teston Freightliner Inspiration. Automjetet autonome kërkojnë harta të sakta për të qenë në gjendje për të naviguar midis destinacioneve.<ref>{{Cite news|last=McFarland|first=Matt|date=25 shkurt 2015|language=en|title=Google's artificial intelligence breakthrough may have a huge impact on self-driving cars and much more|work=The Washington Post|url=https://www.washingtonpost.com/news/innovations/wp/2015/02/25/googles-artificial-intelligence-breakthrough-may-have-a-huge-impact-on-self-driving-cars-and-much-more/}}</ref> Disa automjete autonome nuk lejojnë shoferët njerëzorë (ata nuk kanë timon ose pedale).<ref>{{Cite news|date=2 shkurt 2015|language=en|title=Programming safety into self-driving cars|work=National Science Foundation|url=https://www.nsf.gov/discoveries/disc_summ.jsp?cntn_id=134033}}</ref> ==== Menaxhimi i trafikut ==== IA është përdorur për të optimizuar menaxhimin e trafikut, i cili redukton kohën e pritjes, përdorimin e energjisë dhe emetimet deri në 25 përqind.<ref>{{Cite book|title=Preparing for the future of artificial intelligence|publisher=National Science and Technology Council|oclc=965620122|language=en}}</ref> Semaforët inteligjentë janë zhvilluar në Carnegie Mellon që nga viti 2009. Profesor Stephen Smith ka krijuar një kompani që nga ajo kohë,Surtrac, që ka instaluar sisteme inteligjente të kontrollit të trafikut në 22 qytete. Kostoja e instalimit është rreth 20,000 dollarë për kryqëzim. Kohëzgjatja e udhëtimit është ulur me 25% dhe koha e pritjes për shkak të bllokimit të trafikut është zvogëluar me 40% në kryqëzimet që është instaluar.<ref>{{Cite web|date=18 maj 2022|language=en|title=Going Nowhere Fast? Smart Traffic Lights Can Help Ease Gridlock|url=https://science.howstuffworks.com/engineering/civil/smart-traffic-lights-news.htm}}</ref> === Ushtri === Divizioni i Operacioneve Ajrore (AOD) të Forcave Ajrore Mbretërore Australiane (RAAF) përdor IA për sisteme ekspertësh[[Expert systems|h]]. Inteligjencat artificiale operojnë si operatorë zëvendësues për simuluesit e betejave dhe trajnimit, ndihmës për menaxhimin e misioneve, sisteme mbështetëse për marrjen e vendimeve taktike dhe përpunimin e të dhënave të simuluesve në përmbledhje simbolike.<ref>{{Cite news|date=29 qershor 2016|language=en|title=AI bests Air Force combat tactics experts in simulated dogfights|work=[[Ars Technica]]|url=https://arstechnica.com/information-technology/2016/06/ai-bests-air-force-combat-tactics-experts-in-simulated-dogfights/}}</ref> Simulatorët e avionëve përdorin IA për trajnimin e aviatorëve. Mund të simulohen kushtet e fluturimit që lejojnë pilotët të bëjnë gabime pa rrezikuar veten ose avionët e shtrenjtë. Lufta ajrore gjithashtu mund të simulohet. IA mund të përdoret gjithashtu për të operuar avionët në mënyrë analoge me kontrollin e tyre të automjeteve tokësore. Dronët autonomë mund të fluturojnë në mënyrë të pavarur ose në grupe.<ref>{{Cite journal|last=Jones|first=Randolph M.|last2=Laird|first2=John E.|last3=Nielsen|first3=Paul E.|last4=Coulter|first4=Karen J.|last5=Kenny|first5=Patrick|last6=Koss|first6=Frank V.|date=15 mars 1999|title=Automated Intelligent Pilots for Combat Flight Simulation|journal=AI Magazine|volume=20|issue=1|pages=27|doi=10.1609/aimag.v20i1.1438|language=en}}</ref> AOD përdor Sistemin Interaktiv të Diagnostifikimit dhe Izolimit të Defekteve, ose IFDIS, i cili është një sistem ekspert i bazuar në rregulla që përdor informacion nga dokumentet TF-30 dhe këshilla të ekspertëve nga mekanikët që punojnë në TF-30. Ky sistem u krijua për t'u përdorur për zhvillimin e TF-30 për F-111C. Sistemi zëvendësoi punëtorët e specializuar. Sistemi i lejonte punëtorët e rregullt të komunikonin me sistemin dhe të shmangnin gabimet, llogaritjet e gabuara ose që duhej të flisnin me një nga punonjësit e specializuar. Njohja e të folurit lejon kontrollorët e trafikut të japin udhëzime verbale për dronët. Dizajni i mbështetur nga inteligjenca artificiale i avionëve, ose AIDA, përdoret për të ndihmuar projektuesit në procesin e krijimit të modeleve konceptuale të avionëve. Ky program i lejon projektuesit të fokusohen më shumë në vetë dizajnin dhe më pak në procesin e projektimit. Softueri gjithashtu i lejon përdoruesit të fokusohet më pak në mjetet e softuerit. AIDA përdor sisteme të bazuara në rregulla për të llogaritur të dhënat e saj. Ky është një diagram i rregullimit të moduleve AIDA. Edhe pse i thjeshtë, programi po rezulton efektiv. === NASA === Në vitin 2003, një projekt i Qendrës Kërkimore të Fluturimit Dryden krijoi softuer që mund të mundësonte një avion të dëmtuar të vazhdojë fluturimin derisa të arrihet një ulje e sigurt. Softueri kompensoi komponentët e dëmtuar duke u mbështetur në komponentët e mbetur të padëmtuar. Sistemi Inteligjent Autopilot 2016 kombinoi mësimin me praktika dhe klonimin e sjelljes, ku autopiloti vëzhgoi veprimet e nivelit të ulët të kërkuar për të manovruar aeroplanin dhe strategjinë e nivelit të lartë të përdorur për të zbatuar ato veprime.<ref>{{Cite book|last=Baomar|first=Haitham|url=https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/1520870/|title=2016 IEEE Symposium Series on Computational Intelligence (SSCI)|last2=Bentley|first2=Peter J.|date=2016|isbn=978-1-5090-4240-1|pages=1–9|chapter=An Intelligent Autopilot System that learns flight emergency procedures by imitating human pilots|doi=10.1109/SSCI.2016.7849881|language=en}}</ref> === Detaria === Rrjetet nervore përdoren nga sistemet e ndërgjegjësimit të situatës në anije dhe varka.<ref>{{Cite web|title=UB invests in student-founded startup|url=http://www.buffalo.edu/ubnow/stories/2020/10/buffalo-automation-seed-funding.html|access-date=24 dhjetor 2020|website=buffalo.edu|language=en}}</ref> Ekzistojnë gjithashtu edhe varka autonome. == Monitorimi i mjedisit == Anijet autonome që monitorojnë oqeanin, analizat e të dhënave satelitore të drejtuara nga IA, akustika pasive<ref>{{Cite journal|last=Williams|first=Ben|last2=Lamont|first2=Timothy A. C.|last3=Chapuis|first3=Lucille|last4=Harding|first4=Harry R.|last5=May|first5=Eleanor B.|last6=Prasetya|first6=Mochyudho E.|last7=Seraphim|first7=Marie J.|last8=Jompa|first8=Jamaluddin|last9=Smith|first9=David J.|last10=Janetski|first10=Noel|last11=Radford|first11=Andrew N.|last12=Simpson|first12=Stephen D.|date=korrik 2022|title=Enhancing automated analysis of marine soundscapes using ecoacoustic indices and machine learning|journal=Ecological Indicators|volume=140|pages=108986|bibcode=2022EcInd.14008986W|doi=10.1016/j.ecolind.2022.108986|doi-access=free|language=en}}</ref> ose sensorë në distancë dhe aplikacione të tjera të monitorimit mjedisor përdorin mësimin e makinerive.<ref>{{Cite journal|last=Hino|first=M.|last2=Benami|first2=E.|last3=Brooks|first3=N.|date=tetor 2018|title=Machine learning for environmental monitoring|journal=Nature Sustainability|volume=1|issue=10|pages=583–588|bibcode=2018NatSu...1..583H|doi=10.1038/s41893-018-0142-9|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=8 prill 2019|title=How machine learning can help environmental regulators|url=https://news.stanford.edu/2019/04/08/machine-learning-can-help-environmental-regulators/|access-date=29 maj 2022|website=Stanford News|publisher=Stanford University|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=19 prill 2021|title=AI empowers environmental regulators|url=https://news.stanford.edu/2021/04/19/ai-empowers-environmental-regulators/|access-date=29 maj 2022|website=Stanford News|publisher=Stanford University|language=en}}</ref><ref name="esaai"/> Për shembull, "Global Plastic Watch" është një platformë monitorimi satelitore e bazuar në IA për analizën/gjurmimin e vendeve [[Ndotja plastike|të mbetjeve plastike]] për të ndihmuar në parandalimin e [[Ndotja plastike|ndotjes plastike]] – kryesisht [[Ndotja detare|ndotjen e oqeanit]] – duke ndihmuar në identifikimin se kush dhe ku keqmenaxhon mbetjet plastike, duke i hedhur ato në oqeane.<ref>{{Cite news|last=Frost|first=Rosie|date=9 maj 2022|title=Plastic waste can now be found and monitored from space|language=en|work=euronews|url=https://www.euronews.com/green/2022/05/09/the-world-s-plastic-waste-has-been-mapped-from-space-for-the-first-time-ever|access-date=24 qershor 2022}}</ref><ref>{{Cite web|title=Global Plastic Watch|url=https://globalplasticwatch.org/map|access-date=24 qershor 2022|website=www.globalplasticwatch.org|language=en}}</ref> === Sistemet e paralajmërimit të hershëm === Mësimi i makinerisë mund të përdoret për të dalluar shenjat paralajmëruese të hershme të fatkeqësive dhe çështjeve mjedisore, duke përfshirë ndoshta pandemitë natyrore,<ref>{{Cite news|title=AI may predict the next virus to jump from animals to humans|language=en|work=Public Library of Science|url=https://phys.org/news/2021-09-ai-virus-animals-humans.html|access-date=19 tetor 2021}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Mollentze|first=Nardus|last2=Babayan|first2=Simon A.|last3=Streicker|first3=Daniel G.|date=28 shtator 2021|title=Identifying and prioritizing potential human-infecting viruses from their genome sequences|journal=PLOS Biology|volume=19|issue=9|pages=e3001390|doi=10.1371/journal.pbio.3001390|pmc=8478193|pmid=34582436|doi-access=free|language=en}}</ref> tërmetet,<ref>{{Cite journal|last=Li|first=Zefeng|last2=Meier|first2=Men-Andrin|last3=Hauksson|first3=Egill|last4=Zhan|first4=Zhongwen|last5=Andrews|first5=Jennifer|date=28 maj 2018|title=Machine Learning Seismic Wave Discrimination: Application to Earthquake Early Warning|journal=Geophysical Research Letters|language=en|volume=45|issue=10|pages=4773–4779|bibcode=2018GeoRL..45.4773L|doi=10.1029/2018GL077870|doi-access=free|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|date=11 maj 2022|title=Machine learning and gravity signals could rapidly detect big earthquakes|work=Science News|url=https://www.sciencenews.org/article/machine-learning-gravity-earthquake-ai|access-date=3 korrik 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Fauvel|first=Kevin|last2=Balouek-Thomert|first2=Daniel|last3=Melgar|first3=Diego|last4=Silva|first4=Pedro|last5=Simonet|first5=Anthony|last6=Antoniu|first6=Gabriel|last7=Costan|first7=Alexandru|last8=Masson|first8=Véronique|last9=Parashar|first9=Manish|last10=Rodero|first10=Ivan|last11=Termier|first11=Alexandre|date=3 prill 2020|title=A Distributed Multi-Sensor Machine Learning Approach to Earthquake Early Warning|journal=Proceedings of the AAAI Conference on Artificial Intelligence|volume=34|issue=1|pages=403–411|doi=10.1609/aaai.v34i01.5376|doi-access=free|language=en}}</ref> rrëshqitjet e dheut,<ref>{{Cite journal|last=Thirugnanam|first=Hemalatha|last2=Ramesh|first2=Maneesha Vinodini|last3=Rangan|first3=Venkat P.|date=shtator 2020|title=Enhancing the reliability of landslide early warning systems by machine learning|journal=Landslides|volume=17|issue=9|pages=2231–2246|bibcode=2020Lands..17.2231T|doi=10.1007/s10346-020-01453-z|language=en}}</ref> reshjet e dendura,<ref>{{Cite journal|last=Moon|first=Seung-Hyun|last2=Kim|first2=Yong-Hyuk|last3=Lee|first3=Yong Hee|last4=Moon|first4=Byung-Ro|date=2019|title=Application of machine learning to an early warning system for very short-term heavy rainfall|journal=Journal of Hydrology|volume=568|pages=1042–1054|bibcode=2019JHyd..568.1042M|doi=10.1016/j.jhydrol.2018.11.060|language=en}}</ref> cenueshmëria afatgjatë e furnizimit me ujë,<ref>{{Cite journal|last=Robinson|first=Bethany|last2=Cohen|first2=Jonathan S.|last3=Herman|first3=Jonathan D.|date=shtator 2020|title=Detecting early warning signals of long-term water supply vulnerability using machine learning|journal=Environmental Modelling & Software|volume=131|pages=104781|bibcode=2020EnvMS.13104781R|doi=10.1016/j.envsoft.2020.104781|doi-access=free|language=en}}</ref> pikat e kthesës së kolapsit të ekosistemit,<ref>{{Cite journal|last=Bury|first=Thomas M.|last2=Sujith|first2=R. I.|last3=Pavithran|first3=Induja|last4=Scheffer|first4=Marten|last5=Lenton|first5=Timothy M.|last6=Anand|first6=Madhur|last7=Bauch|first7=Chris T.|date=28 shtator 2021|title=Deep learning for early warning signals of tipping points|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=118|issue=39|pages=e2106140118|bibcode=2021PNAS..11806140B|doi=10.1073/pnas.2106140118|pmc=8488604|pmid=34544867|doi-access=free|language=en}}</ref> shpërthimet e lulëzimit cianobakterial,<ref>{{Cite journal|last=Park|first=Yongeun|last2=Lee|first2=Han Kyu|last3=Shin|first3=Jae-Ki|last4=Chon|first4=Kangmin|last5=Kim|first5=SungHwan|last6=Cho|first6=Kyung Hwa|last7=Kim|first7=Jin Hwi|last8=Baek|first8=Sang-Soo|date=15 qershor 2021|title=A machine learning approach for early warning of cyanobacterial bloom outbreaks in a freshwater reservoir|journal=Journal of Environmental Management|volume=288|pages=112415|bibcode=2021JEnvM.28812415P|doi=10.1016/j.jenvman.2021.112415|pmid=33774562|language=en}}</ref> dhe thatësirat.<ref>{{Cite journal|last=Li|first=Jun|last2=Wang|first2=Zhaoli|last3=Wu|first3=Xushu|last4=Xu|first4=Chong-Yu|last5=Guo|first5=Shenglian|last6=Chen|first6=Xiaohong|last7=Zhang|first7=Zhenxing|date=gusht 2021|title=Robust Meteorological Drought Prediction Using Antecedent SST Fluctuations and Machine Learning|journal=Water Resources Research|volume=57|issue=8|bibcode=2021WRR....5729413L|doi=10.1029/2020WR029413|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Khan|first=Najeebullah|last2=Sachindra|first2=D. A.|last3=Shahid|first3=Shamsuddin|last4=Ahmed|first4=Kamal|last5=Shiru|first5=Mohammed Sanusi|last6=Nawaz|first6=Nadeem|date=maj 2020|title=Prediction of droughts over Pakistan using machine learning algorithms|journal=Advances in Water Resources|volume=139|pages=103562|bibcode=2020AdWR..13903562K|doi=10.1016/j.advwatres.2020.103562|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Kaur|first=Amandeep|last2=Sood|first2=Sandeep K.|date=maj 2020|title=Deep learning based drought assessment and prediction framework|journal=Ecological Informatics|volume=57|pages=101067|bibcode=2020EcInf..5701067K|doi=10.1016/j.ecoinf.2020.101067|language=en}}</ref> == Shkenca kompjuterike == === Asistenca në programimi === ==== Mjete ndihmëse për kodimin të fuqizuara nga IA ==== IA mund të përdoret për plotësimin e kodit në kohë reale, bisedën dhe gjenerimin e automatizuar të testit. Këto mjete zakonisht integrohen me redaktorët dhe [[Mjedis i integruar për zhvillim|IDE-të]] si shtojca. Ato ndryshojnë në funksionalitetin, cilësinë, shpejtësinë dhe qasjen ndaj privatësisë.<ref name="Code Assistant Comparisson Article">{{Cite web|date=29 qershor 2023|title=Comparing Different AI-powered code {{sic|nolink=y|reason=error in source|Assitants}}|url=https://medium.com/@tomideadeoye/comparing-different-ai-powered-code-assitants-eb421a669b75|access-date=4 gusht 2023|language=en}}</ref> Sugjerimet e kodit mund të jenë të pasakta dhe duhet të shqyrtohen me kujdes nga zhvilluesit e softuerit përpara se të pranohen. GitHub Copilot është një model i inteligjencës artificiale i zhvilluar nga [[GitHub]] dhe [[OpenAI]] që është në gjendje të plotësojë automatikisht kodin në shumë gjuhë programimi.<ref>{{Cite news|last=Gershgorn|first=Dave|date=29 qershor 2021|title=GitHub and OpenAI launch a new AI tool that generates its own code|work=[[The Verge]]|url=https://www.theverge.com/2021/6/29/22555777/github-openai-ai-tool-autocomplete-code|access-date=3 shtator 2021|language=en}}</ref> Çmimi për individë: 10 dollarë në muaj ose 100 dollarë në vit, me provë një muaj falas. Tabnine u krijua nga Jacob Jackson dhe fillimisht ishte në pronësi të kompanisë Tabnine. Në fund të vitit 2019, Tabnine u ble nga [[Codota]].<ref>{{Cite web|date=23 mars 2020|title=Tabnine is Now Part of Codota|url=https://www.tabnine.com/blog/tabnine-part-of-codota/|access-date=4 gusht 2023|language=en}}</ref> Mjeti Tabnine është i disponueshëm si shtojcë për [[Mjedis i integruar për zhvillim|IDE-]] të më të njohura. Ai ofron opsione të shumta çmimesh, duke përfshirë versionin e kufizuar "startues" falas.<ref>{{Cite web|title=Plans & Pricing|url=https://www.tabnine.com/pricing|access-date=4 gusht 2023|language=en}}</ref> [[CodiumAI]] nga CodiumAI, startup i vogël në Tel Aviv, ofron krijimin e automatizuar të testit. Aktualisht mbështet Python, JS dhe TS.<ref>{{Cite web|title=Build Fast with Confidence using CodiumAI|url=https://www.codium.ai/product|access-date=4 gusht 2023|language=en|archive-date=20 maj 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520124952/https://www.codium.ai/product/|url-status=dead}}</ref> [[Replit Ghostwriter|Ghostwriter]] nga Replit ofron plotësimin e kodit dhe bisedën.<ref>{{Cite web|title=Meet Ghostwriter, your partner in code|url=https://replit.com/site/ghostwriter|access-date=4 gusht 2023|language=en}}</ref> Ata kanë plane të shumta çmimesh, duke përfshirë një falas dhe një plan "Hacker" për 7 dollarë në muaj. [[CodeWhisperer]] nga [[Amazon (kompani)|Amazon]] mbledh përmbajtjen e përdoruesve individualë, duke përfshirë skedarët e hapur në IDE. Ata pretendojnë se fokusohen në sigurinë si gjatë transmetimit ashtu edhe gjatë ruajtjes.<ref>{{Cite web|title=Amazon CodeWhisperer FAQ|url=https://aws.amazon.com/codewhisperer/faqs/|access-date=4 gusht 2023|language=en}}</ref> Plani individual është falas, plani profesional është 19 dollarë/përdorues/muaj. Mjete të tjera: SourceGraph Cody, CodeCompleteFauxPilot, Tabby<ref name="Code Assistant Comparisson Article"/> ==== Dizajni i rrjetit nervor ==== IA mund të përdoret për të krijuar IA të tjera. Për shembull, rreth nëntorit 2017, projekti AutoML i Google për evoluimin e topologjive të reja të rrjeteve nervore krijoi NASNet, një sistem i optimizuar për ImageNet dhe POCO F1. Performanca e NASNet tejkaloi të gjithë performancën e publikuar më parë në ImageNet.<ref>{{Cite news|date=5 dhjetor 2017|title=Google AI creates its own "child" bot|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/news/google-child-ai-bot-nasnet-automl-machine-learning-artificial-intelligence-a8093201.html|access-date=5 shkurt 2018|language=en}}</ref> ==== Llogaritja kuantike ==== Mësimi i makinës është përdorur për anulimin e zhurmës në teknologjinë kuantike,<ref>{{Cite web|date=23 maj 2019|title=Cancelling quantum noise|url=https://www.uts.edu.au/about/faculty-engineering-and-information-technology/news/cancelling-quantum-noise|access-date=29 maj 2022|website=University of Technology Sydney|language=en}}</ref> duke përfshirë sensorët kuantikë.<ref>{{Cite news|title=Machine learning paves the way for next-level quantum sensing|language=en|work=University of Bristol|url=https://phys.org/news/2019-05-machine-paves-next-level-quantum.html|access-date=29 maj 2022}}</ref> Për më tepër, ka kërkime dhe zhvillime të konsiderueshme për përdorimit të kompjuterëve kuantikë me algoritme të mësimit të makinerive. Për shembull, ekziston një prototip, fotonik, për kompjuterë neuromorfikë (kuantikë) (KN)/ rrjete nervore artificiale dhe materiale kuantike që përdorin KN me një larmi aplikacionesh potenciale neuromorfike të lidhura me informatikën,<ref>{{Cite journal|last=Spagnolo|first=Michele|last2=Morris|first2=Joshua|last3=Piacentini|first3=Simone|last4=Antesberger|first4=Michael|last5=Massa|first5=Francesco|last6=Crespi|first6=Andrea|last7=Ceccarelli|first7=Francesco|last8=Osellame|first8=Roberto|last9=Walther|first9=Philip|date=prill 2022|title=Experimental photonic quantum memristor|journal=Nature Photonics|volume=16|issue=4|pages=318–323|arxiv=2105.04867|bibcode=2022NaPho..16..318S|doi=10.1038/s41566-022-00973-5|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Ramanathan|first=Shriram|date=korrik 2018|title=Quantum materials for brain sciences and artificial intelligence|journal=MRS Bulletin|volume=43|issue=7|pages=534–540|bibcode=2018MRSBu..43..534R|doi=10.1557/mrs.2018.147|doi-access=free|language=en}}</ref> dhe mësimi i makinerisë kuantike është një fushë me disa larmi të aplikacioneve në zhvillim. IA mund të përdoret për simulatorët kuantikë të cilët mund të kenë aplikimin e zgjidhjes së problemeve të fizikës dhe [[Kimia kuantike|kimisë]]<ref>{{Cite journal|date=2 dhjetor 2021|title=Artificial intelligence makes accurate quantum chemical simulations more affordable|url=https://chemistrycommunity.nature.com/posts/artificial-intelligence-makes-accurate-quantum-chemical-simulations-more-affordable|journal=Nature Portfolio Chemistry Community|language=en|access-date=30 maj 2022|archive-date=31 tetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231031191419/http://chemistrycommunity.nature.com/posts/artificial-intelligence-makes-accurate-quantum-chemical-simulations-more-affordable|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Guan|first=Wen|last2=Perdue|first2=Gabriel|last3=Pesah|first3=Arthur|last4=Schuld|first4=Maria|last5=Terashi|first5=Koji|last6=Vallecorsa|first6=Sofia|last7=Vlimant|first7=Jean-Roch|date=mars 2021|title=Quantum machine learning in high energy physics|journal=Machine Learning: Science and Technology|language=en|volume=2|issue=1|pages=011003|arxiv=2005.08582|doi=10.1088/2632-2153/abc17d|doi-access=free}}</ref> si dhe për annealerët kuantikë për trajnimin e rrjeteve nervore për aplikimet e IA.<ref>{{Cite news|title=Europe's First Quantum Computer with More Than 5K Qubits Launched at Jülich|work=HPCwire|url=https://www.hpcwire.com/off-the-wire/europes-first-quantum-computer-with-more-than-5k-qubits-launched-at-julich/|access-date=30 maj 2022|language=en}}</ref> Mund të ketë gjithashtu disa dobi në kimi, p.sh. për zbulimin e barnave, dhe në shkencën e materialeve, p.sh. për optimizimin/zbulimin e materialeve (me lidhje të mundshme me prodhimin e materialeve kuantike<ref name="10.1038/s43246-021-00209-z"/><ref name="10.1002/adma.202109892"/>).<ref>{{Cite journal|last=Cova|first=Tânia|last2=Vitorino|first2=Carla|last3=Ferreira|first3=Márcio|last4=Nunes|first4=Sandra|last5=Rondon-Villarreal|first5=Paola|last6=Pais|first6=Alberto|date=2022|title=Artificial Intelligence and Quantum Computing Quantum computing (QC) as the Next Pharma Disruptors|journal=Artificial Intelligence in Drug Design|language=en|publisher=Springer US|volume=2390|pages=321–347|doi=10.1007/978-1-0716-1787-8_14|pmid=34731476}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Batra|first=Kushal|last2=Zorn|first2=Kimberley M.|last3=Foil|first3=Daniel H.|last4=Minerali|first4=Eni|last5=Gawriljuk|first5=Victor O.|last6=Lane|first6=Thomas R.|last7=Ekins|first7=Sean|date=28 qershor 2021|title=Quantum Machine Learning Algorithms for Drug Discovery Applications|journal=Journal of Chemical Information and Modeling|volume=61|issue=6|pages=2641–2647|doi=10.1021/acs.jcim.1c00166|pmc=8254374|pmid=34032436|language=en}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Barkoutsos|first=Panagiotis Kl|last2=Gkritsis|first2=Fotios|last3=Ollitrault|first3=Pauline J.|last4=Sokolov|first4=Igor O.|last5=Woerner|first5=Stefan|last6=Tavernelli|first6=Ivano|date=prill 2021|title=Quantum algorithm for alchemical optimization in material design|journal=Chemical Science|volume=12|issue=12|pages=4345–4352|doi=10.1039/D0SC05718E|pmc=8179438|pmid=34163697|language=en}}</ref> === Kontribute historike === Studiuesit e IA kanë krijuar shumë mjete për të zgjidhur problemet më të vështira në shkencën kompjuterike. Shumë nga shpikjet e tyre janë miratuar nga shkenca kompjuterike e zakonshme dhe nuk konsiderohen më IA. Të gjitha që vijojnë u zhvilluan fillimisht në laboratorët e IA: * Ndarja e kohës * [[Intepretuesi (informatikë)|Interpretues ndërveprues]] * [[Ndërfaqja grafike e përdoruesit|Ndërfaqet grafike të përdoruesit]] dhe [[Miu kompjuterik|miu i kompjuterit]] * Mjediset e zhvillimit të shpejtë të aplikacioneve * Struktura e të dhënave të listës së lidhur * Menaxhimi automatik i ruajtjes * Programim simbolik * [[Programimi funksional|Programim funksional]] * Programimi dinamik * [[Programimi i orientuar në objekte|Programim i orientuar nga objekti]] * Njohja optike e karaktereve * Kënaqësia e kufizimeve == Biznesi == === Nxjerrja e përmbajtjes === Një lexues optik i karaktereve përdoret në nxjerrjen e të dhënave në dokumentet e biznesit si fatura dhe kuponët. Mund të përdoret gjithashtu në dokumentet e kontratave të biznesit, p.sh. [[Kontrata e punës|marrëveshjet e punësimit]] për të nxjerrë të dhëna kritike si kushtet e punësimit, kushtet e dorëzimit, klauzolat e përfundimit, etj.<ref>{{Cite web|date=2021-10-25|title=Smart Procurement Technologies for the Construction Sector – SIPMM Publications|url=https://publication.sipmm.edu.sg/smart-procurement-technologies-construction-sector/#Intelligent_Content_Extraction|access-date=2022-11-30|website=publication.sipmm.edu.sg|language=en-US}}</ref> == Arkitekturë == Inteligjenca artificiale në arkitekturë ka krijuar një mënyrë që arkitektët të krijojnë gjëra përtej të kuptuarit njerëzor. Zbatimi i IA në teknologjitë e mësimit makinerik për shndërrimin e tekstit në imazh, si DALL-E dhe Stable Diffusion, fuqizon vizualizimin kompleks.<ref name="Dezeen-2022">{{Cite web|date=2022-11-16|title=How AI software will change architecture and design|url=https://www.dezeen.com/2022/11/16/ai-design-architecture-product/|access-date=2024-04-12|website=Dezeen|language=en}}</ref> Inteligjenca artificiale i lejon dizajnerët të demonstrojnë kreativitetin e tyre dhe madje të shpikin ide të reja gjatë dizajnimit. Në të ardhmen, IA nuk do të zëvendësojë arkitektët; në vend të kësaj, do të përmirësojë shpejtësinë e përkthimit të skicimit të ideve.<ref name="Dezeen-2022"/> == Lista e aplikimeve == <div class="div-col " style="column-width: 16em;"> * [[Optical character recognition|Njohja optike e karaktereve]] * [[Handwriting recognition|Njohja e të shkruarit me dorë]] * [[Speech recognition|Njohja e të folurit]] * [[Facial recognition system|Njohja e fytyrës]] * [[Generative artificial intelligence|Inteligjenca artificiale gjenerative]] * [[Artificial creativity|Krijimtaria artificiale]] * [[Computer vision|Vizioni kompjuterik]] * [[Virtual reality|Realiteti virtual]] * [[Image processing|Procesimi i imazheve]] * [[Photo manipulation|Manipulimi i fotove]] dhe [[video manipulation|videove]] * [[Diagnosis (artificial intelligence)|Diagnoza (inteligjenca artificiale)]] * [[Game theory|Teoria e lojërave]] dhe [[strategic planning|planifikimi strategjik]] * [[Game artificial intelligence|Inteligjenca artificiale e lojërave]] dhe [[computer game bot|bot-i i lojërave kompjuterike]] * [[Natural language processing|Përpunimi i gjuhës natyrore, përkthimi]] and [[chatterbot]]s * [[Nonlinear control|Kontrolli jolinear]] dhe [[robot]]ika * Chatbots dhe asistenët e aplikacioneve si Alexa, Google Assistant, Siri * [[Social bot|Bot social]] * Shërbime ligjore * Shëndetësia * Edukimi dhe çështjet e lidhura me vëshirësitë në të nxënë * [[User activity monitoring|Monitorimi i aktivitetit të përdoruesit]], promovimi i targetuar personal dhe marketingu përmes reklamave * Humanoidët * Lojërat si DeepBlue * [[Agent-based model|Modele të bazuara në agjentë]] ** [[Agent-based computational economics|Ekonomia lloaritëse e bazuar në agjentë]] ** [[Artificial life|Jeta artificiale]] * [[Automated reasoning|Arsyetimi i automatizuar]] ** [[Automated theorem proving|Vërtetimi i automatizuar i teoremave]] ** [[Proof assistant|Asistenti për vërtetim]] * [[Automation|Automatizimi]] * [[Bio-inspired computing|Llogaritja e frymëzuar nga biologjia]] * [[Concept mining|Nxerrja e koncepteve]] * [[Data mining|Nxerrja e të dhënave]] * [[Knowledge representation|Reprezentimi i njohurive]] * [[Semantic Web|Web-i semantik]] * Filtrimi i [[Email spam|spam-it të email-it]] * Filtrimi i [[hate speech|gjuhës së urrjetjes]], [[nudity|nuditetit]], dhe përmbajtjeve të tjera të padëshiruara. * [[Robot]]ika ** [[Behavior-based robotics|Robotika e bazuar në sjellje]] ** [[Cognitive robotics|Robotika kognitive]] ** [[Cybernetics|Kibernetika]] ** [[Developmental robotics|Robotika zhvillimore]] (epigjenetike) ** [[Evolutionary robotics|Robotika evolutive]] ** [[Human-robot interaction|Ndërveprimi njeri-robot]] * [[Hybrid intelligent system|Sistemi inteligjent hibrid]] * [[Intelligent agent|Agjenti inteligjent]] * [[Intelligent control|Kontrolli inteligjent]] * [[Litigation|Proceset gjyqësore]] </div> == Shihni gjithashtu == * Aplikimet e inteligjencës artificiale në informatikat juridike * [[Mësimi i thellë|Aplikimet e mësimit të thellë]] * [[Mësimi makinerik|Aplikimet e të mësuarit të makinës]] * [[Inteligjenca artificiale dhe zgjedhjet]] * {{Section link|Inteligjenca kolektive|Aplikimet}} * Lista e projekteve të inteligjencës artificiale * Lista e grupeve të të dhënave për kërkime në mësimin e makinës * Të dhënat e hapura * Progresi në inteligjencën artificiale == Referime == {{Reflist|2}} [[Kategoria:Aplikime të inteligjencës artificiale]] [[Kategoria:Inteligjencë artificiale]] t22x5a9nncm82jnumm74wedx9yyepo7 Diskutim:Aplikimet e inteligjencës artificiale 1 368962 2981296 2962215 2026-05-17T01:29:46Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981296 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Aplikimet e inteligjencës artificiale/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Aplikimet e inteligjencës artificiale]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981295 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160617075446/http://money.cnn.com/2016/01/12/technology/startup-pypestream/ për lidhjen https://money.cnn.com/2016/01/12/technology/startup-pypestream/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 03:29 (CEST) 0sbqxbt94sjj6u4o48cjfk2brl79hyv Diskutim:Linja telefonike për krizat/Arkivi 1 1 371260 2981349 2838443 2026-05-17T04:26:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Linja telefonike për krizat]] 2981349 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2601257 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111127112318/http://www.thetrevorproject.org/lifelinechat për lidhjen http://www.thetrevorproject.org/lifelinechat. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 tetor 2023 05:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2637414 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111005082622/http://www.samaritans-fallriver.org/ për lidhjen http://www.samaritans-fallriver.org/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2024 02:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2650426 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161220154620/http://mentalhealth.umn.edu/crisis/index.html për lidhjen http://mentalhealth.umn.edu/crisis/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 mars 2024 02:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2690230 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180509080158/https://scs.tamu.edu/HelpLine për lidhjen https://scs.tamu.edu/HelpLine. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 shtator 2024 00:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2742569 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111127121535/http://www.befrienders.org/support/helplines.asp për lidhjen http://www.befrienders.org/support/helplines.asp. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2025 16:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2831263 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240403052017/https://www.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/089-13/mayor-bloomberg-commemorates-ten-years-nyc311-nation-s-largest-most-comprehensive-311 për lidhjen http://www1.nyc.gov/office-of-the-mayor/news/089-13/mayor-bloomberg-commemorates-ten-years-nyc311-nation-s-largest-most-comprehensive-311. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 shtator 2025 15:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Linja telefonike për krizat]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976314 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.thelowdown.co.nz/help. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 16:39 (CEST) 9z2jw53cct0pj39gbp1oz0nkuzix7z2 Diskutim:Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare 1 374530 2981356 2979268 2026-05-17T04:27:39Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare/Arkivi 1]] 2981356 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979267 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.iraq-businessnews.com/tag/arabian-gulf-academy-for-maritime-studies/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2026 07:02 (CEST) pyigh0w4pehg0lo5vwnt5dx27yodwox Diskutim:MerrJep.al 1 374901 2981393 2772806 2026-05-17T08:45:34Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 /* pa burime */ pjesë e re 2981393 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MerrJep.al]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2771345 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.al për lidhjen https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.al. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.al. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 mars 2025 14:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MerrJep.al]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2772805 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.al për lidhjen https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.al. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 mars 2025 16:07 (CET) == pa burime == Faqja deri tani nuk ka asnjë burim dytësor të besueshëm, ndaj më ngjykimin tim mbetet në statusin e reklamës. Çdo element që nuk mbështetet nga referencat sekondare të besueshme mund të hiqet. @[[Përdoruesi:Json21|Json21]] Je i lutur ta përmirësosh artikullin sipas kritereve të wikipedias. [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 17 maj 2026 10:45 (CEST) a42xnm627uqrt31xjmvl76bktmdsjdi Diskutim:Autizmi dhe identitetet LGBT 1 376300 2981304 2975289 2026-05-17T03:54:00Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981304 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Autizmi dhe identitetet LGBT]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2778849 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20180801205234/https://icd.who.int/browse11/l-m/en%23/http://id.who.int/icd/entity/294762853 për lidhjen https://icd.who.int/browse11/l-m/en. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2025 12:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Autizmi dhe identitetet LGBT]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2917720 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231014084627/https://www.equality-network.org/wp-content/uploads/2021/06/Asexual-booklet-final-web.pdf për lidhjen https://www.equality-network.org/wp-content/uploads/2021/06/Asexual-booklet-final-web.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 mars 2026 12:20 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Autizmi dhe identitetet LGBT]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2975288 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://fhi.brage.unit.no/fhi-xmlui/bitstream/handle/11250/2975811/Lancet+Commission.pdf?sequence=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 prill 2026 15:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Autizmi dhe identitetet LGBT]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981303 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231014084440/https://fhi.brage.unit.no/fhi-xmlui/bitstream/handle/11250/2975811/Lancet+Commission.pdf?sequence=1 për lidhjen https://fhi.brage.unit.no/fhi-xmlui/bitstream/handle/11250/2975811/Lancet+Commission.pdf?sequence=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 05:54 (CEST) b76rwnaha4zq7z2aqjs5jl8knbycfgc Diskutim:Christa Pike 1 377446 2981402 2823715 2026-05-17T09:26:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981402 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Christa Pike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2789076 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241007184755/https://casetext.com/case/pike-v-state-15 për lidhjen https://casetext.com/case/pike-v-state-15. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 prill 2025 05:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Christa Pike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2823714 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241216221323/https://archive.knoxnews.com/news/crime-courts/christa-gail-pikes-bid-for-federal-relief-in-job-corps-slaying-rejected-2dc81f51-8aa3-2adf-e053-0100-371791431.html për lidhjen http://archive.knoxnews.com/news/crime-courts/christa-gail-pikes-bid-for-federal-relief-in-job-corps-slaying-rejected-2dc81f51-8aa3-2adf-e053-0100-371791431.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240429061157/https://archive.knoxnews.com/news/local/pike-s-own-words-did-her-in---court-not-convinced-killer-reacted-to-save-another-inmates-life-ep-894-353644061.html/ për lidhjen https://archive.knoxnews.com/news/local/pike-s-own-words-did-her-in---court-not-convinced-killer-reacted-to-save-another-inmates-life-ep-894-353644061.html/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 gusht 2025 16:24 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Christa Pike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981401 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240903064948/https://www.tncourts.gov/sites/default/files/docs/response_-_to_motion_1.pdf për lidhjen https://www.tncourts.gov/sites/default/files/docs/response_-_to_motion_1.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 11:26 (CEST) k4crm2h2ndzzkpzpwb79jj46p1m0cqr Diskutim:Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare/Arkivi 1 1 383154 2981355 2955229 2026-05-17T04:27:29Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]] 2981355 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2768761 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210301111513/https://www.namibian.com.na/99433/read/Namport-fisheries-institute-sign-training-agreement për lidhjen https://www.namibian.com.na/99433/read/Namport-fisheries-institute-sign-training-agreement. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://nigerianguide.com.ng/full-list-of-all-maritime-schools-in-nigeria/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231005143723/https://fmtcsafety.com/us/training-location-fmtc-houma/ për lidhjen https://fmtcsafety.com/us/training-location-fmtc-houma/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201204105400/https://vpoglobal.com/2020/03/04/energysail-demonstration-and-test-unit-unveiled-in-japan/ për lidhjen https://vpoglobal.com/2020/03/04/energysail-demonstration-and-test-unit-unveiled-in-japan/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220807235356/https://www.edukasyon.ph/blog/top-5-marine-engineering-colleges-in-the-philippines për lidhjen https://www.edukasyon.ph/blog/top-5-marine-engineering-colleges-in-the-philippines. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220807235356/https://indiaeducationdiary.in/korea-maritime-ocean-university-international-maritime-research-institute-2024-world-maritime-historians-conference/ për lidhjen https://indiaeducationdiary.in/korea-maritime-ocean-university-international-maritime-research-institute-2024-world-maritime-historians-conference/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 mars 2025 09:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2795780 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://derya-ohom.edu.tm/index_en.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2025 16:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2817365 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.maptanger.ma/fr/larache-la-cpmm-et-litpm-examinent-les-perspectives-de-partenariat-dans-le-domaine-de-formation/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240710083423/https://www.sunymaritime.edu/news-events/state-maritime-academies-receive-designation-american-maritime-center-excellence për lidhjen https://www.sunymaritime.edu/news-events/state-maritime-academies-receive-designation-american-maritime-center-excellence. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20241130071907/https://wilfredotamayo.com/everything-you-need-to-know-about-admiral-wilfredo-d-tamayo/19-featured/51-seaman-maritime-schools-in-the-philippines-accredited-by-ched-and-marina për lidhjen https://wilfredotamayo.com/everything-you-need-to-know-about-admiral-wilfredo-d-tamayo/19-featured/51-seaman-maritime-schools-in-the-philippines-accredited-by-ched-and-marina. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2025 07:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866494 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220626042508/https://nigerianguide.com.ng/full-list-of-all-maritime-schools-in-nigeria/ për lidhjen https://nigerianguide.com.ng/full-list-of-all-maritime-schools-in-nigeria/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250326042104/https://derya-ohom.edu.tm/index_en.html për lidhjen https://derya-ohom.edu.tm/index_en.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 tetor 2025 09:46 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2895818 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220807235402/https://www.hotvibesmedia.com.ng/2017/10/current-list-of-accredited-maritime-universities-academy-nigeria.html për lidhjen https://www.hotvibesmedia.com.ng/2017/10/current-list-of-accredited-maritime-universities-academy-nigeria.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 shkurt 2026 23:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2902996 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220807235357/https://www.kenyanews.go.ke/kma-keen-to-boost-womens-participation-in-maritime-sector/ për lidhjen https://www.kenyanews.go.ke/kma-keen-to-boost-womens-participation-in-maritime-sector/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 shkurt 2026 18:09 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2918755 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.dco.uscg.mil/Mid-Atlantic-Maritime-Academy-Course/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2026 06:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lista e kolegjeve, akademive, instituteve dhe universiteteve detare]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976346 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.grafiati.com/en/news/2020/11/14/1/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 17:30 (CEST) 984ptz8p4hnqmwa7g6tz0ohilurwxvi Përdoruesi:Antonkneeyo 2 385270 2981180 2972765 2026-05-16T15:03:13Z Antonkneeyo 175634 2981180 wikitext text/x-wiki {{User Wikipedian For|viti=2025|muaji=8|dita=16}} {| class="infobox" style="width: 250px; font-size: 90%; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa;" | style="text-align: center;" |[[Skeda:Phenakistoscope 3g07690d.gif|87x87px]] | style="text-align: center;" |Kënga e preferuar e këtij personi konkretisht është: ♫ [https://www.youtube.com/watch?v=wVRF3SqLUi0&list=RDwVRF3SqLUi0&start_radio=1 Kanye West - Bound 2] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[File:Logo of user Antonkneeyo.jpg|200px]] |- ! Përdoruesi | Antonkneeyo |- ! Artikuj të kontribuar | 10 |- ! Artikuj të krijuar | 7 |- ! Vendlindja | [[Tirana|Tiranë]] |- ! Kombësia | [[Shqiptarët|Shqiptar]] |- ! YouTube | [[File:Logo Youtube app (IPhone OS).jpg|Logo_Youtube_app_(IPhone_OS)|15px]] [https://www.youtube.com/@Antonkneeyo këtu] |- ! Instagram | [[File:Instagram logo 2022.svg|15px]] [https://www.instagram.com/antonioluka/ këtu] |- ! Spotify | [[File:2024 Spotify logo without text.svg|15px]] [https://open.spotify.com/artist/6cBHaKr00UJkCTdeDZja0G këtu] |- | |} Përshëndetje, unë jam Antonio. Kam filluar të redaktoj artikuj që në 16 gusht, 2025. {| class="wikitable" |+ !Artikujt e Kontribuar !Artikujt e Përkthyer/Krijuar !Artikuj në grup |- |[[Trinia]] |[[King Von]] |[[Shkolla 9-vjeçare "Dëshmorët e Lirisë" (Tiranë)]]<ref group="info">Artikulli i krijuar bashkë me: Etjen Sina, Idlir Poçari dhe Liam Shehu</ref> |- |[[Artur Zheji]] |[[Ligji i Murphy-t]] | |- |[[Kërkesa dhe oferta|Kërkesa dhe Oferta]] |[[NFPA 704]] | |- |[[Bibla]] |[[Panoramimi (fotografia)|Panny]] | |- |[[Zilia]] |[[Kendrick Lamar]] | |- |[[Adoleshenca]] |[[Noah Ohio]] | |- |[[Fatos Nano]] | | |- |[[Nicolás Maduro]] | | |- |[[Tropea]] | | |- |[[Lista e finaleve të Kupës Evropiane dhe UEFA Ligës së Kampioneve]] | | |- | | | |- | | | |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !Gjuhët që flas !Babel |- |Shqip |{{#babel:sq-5}} |- |English |{{#babel:en-4}} |- |Deutsch |{{#babel:de-2}} |- |Latine |{{#babel:la-1}} |} == Punimet në grup == <references group="info" /> bm23l3gurkizwp4b2ogru24o2jwp380 2981181 2981180 2026-05-16T15:14:14Z Antonkneeyo 175634 2981181 wikitext text/x-wiki {{User Wikipedian For|viti=2025|muaji=8|dita=16}} {| class="infobox" style="width: 250px; font-size: 90%; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa;" | style="text-align: center;" |[[Skeda:Phenakistoscope 3g07690d.gif|87x87px]] | style="text-align: center;" |Kënga e preferuar e këtij personi konkretisht është: ♫ [https://www.youtube.com/watch?v=wVRF3SqLUi0&list=RDwVRF3SqLUi0&start_radio=1 Kanye West - Bound 2] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[File:Logo of user Antonkneeyo.jpg|200px]] |- ! Përdoruesi | Antonkneeyo |- ! Artikuj të kontribuar | 10 |- ! Artikuj të krijuar | 7 |- ! Vendlindja | [[Tirana|Tiranë]] |- ! Kombësia | [[Shqiptarët|Shqiptar]] |- ! YouTube | [[File:Logo Youtube app (IPhone OS).jpg|Logo_Youtube_app_(IPhone_OS)|15px]] [https://www.youtube.com/@Antonkneeyo këtu] |- ! Instagram | [[File:Instagram logo 2022.svg|15px]] [https://www.instagram.com/antonioluka/ këtu] |- ! Spotify | [[File:2024 Spotify logo without text.svg|15px]] [https://open.spotify.com/artist/6cBHaKr00UJkCTdeDZja0G këtu] |- | |} Përshëndetje, unë jam Antonio. Kam filluar të redaktoj artikuj që në 16 gusht, 2025. {| class="wikitable" |+ !Artikujt e Kontribuar !Artikujt e Përkthyer/Krijuar !Artikuj në grup |- |[[Trinia]] |[[King Von]] |[[Shkolla 9-vjeçare "Dëshmorët e Lirisë" (Tiranë)]]<ref group="info">Artikulli i krijuar bashkë me: Etjen Sina, Idlir Poçari dhe Liam Shehu</ref> |- |[[Artur Zheji]] |[[Ligji i Murphy-t]] | |- |[[Kërkesa dhe oferta|Kërkesa dhe Oferta]] |[[NFPA 704]] | |- |[[Bibla]] |[[Panoramimi (fotografia)|Panny]] | |- |[[Zilia]] |[[Kendrick Lamar]] | |- |[[Adoleshenca]] |[[Noah Ohio]] | |- |[[Fatos Nano]] | | |- |[[Nicolás Maduro]] | | |- |[[Tropea]] | | |- |[[Lista e finaleve të Kupës Evropiane dhe UEFA Ligës së Kampioneve]] | | |- | | | |- | | | |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !Gjuhët që flas !Babel |- |Shqip |{{#babel:sq-5}} |- |English |{{#babel:en-4}} |- |Deutsch |{{#babel:de-2}} |- |Latine |{{#babel:la-1}} |} == Punimet në grup == <references group="info" /> == Arritje redaktimesh == # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Per%C3%ABndia&oldid=prev&diff=2823972 Ti sapo bëre redaktimin tënd të parë; të faleminderit dhe mirë se vjen!] (16 Gusht 2025) # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=King_Von&oldid=prev&diff=2826637 Ti sapo bëre redaktimin tënd të dhjetë; të faleminderit dhe të lutem, vazhdo kështu!] (26 Gusht 2025) # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Lista_e_finaleve_t%C3%AB_Kup%C3%ABs_Evropiane_dhe_UEFA_Lig%C3%ABs_s%C3%AB_Kampioneve&oldid=prev&diff=2981179 Ti sapo bëre redaktimin tënd të njëqindtë; të faleminderit shumë!] (16 Maj 2026) mpzn0jrz2j08oilskudei03n5b5ok1a 2981182 2981181 2026-05-16T15:19:02Z Antonkneeyo 175634 2981182 wikitext text/x-wiki {{User Wikipedian For|viti=2025|muaji=8|dita=16}} {| class="infobox" style="width: 250px; font-size: 90%; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa;" | style="text-align: center;" |[[Skeda:Phenakistoscope 3g07690d.gif|87x87px]] | style="text-align: center;" |Kënga e preferuar e këtij personi konkretisht është: ♫ [https://www.youtube.com/watch?v=wVRF3SqLUi0&list=RDwVRF3SqLUi0&start_radio=1 Kanye West - Bound 2] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[File:Logo of user Antonkneeyo.jpg|200px]] |- ! Përdoruesi | Antonkneeyo |- ! Artikuj të kontribuar | 10 |- ! Artikuj të krijuar | 7 |- ! Vendlindja | [[Tirana|Tiranë]] |- ! Kombësia | [[Shqiptarët|Shqiptar]] |- ! YouTube | [[File:Logo Youtube app (IPhone OS).jpg|Logo_Youtube_app_(IPhone_OS)|15px]] [https://www.youtube.com/@Antonkneeyo këtu] |- ! Instagram | [[File:Instagram logo 2022.svg|15px]] [https://www.instagram.com/antonioluka/ këtu] |- ! Spotify | [[File:2024 Spotify logo without text.svg|15px]] [https://open.spotify.com/artist/6cBHaKr00UJkCTdeDZja0G këtu] |- | |} Përshëndetje, unë jam Antonio. Kam filluar të redaktoj artikuj që në 16 gusht, 2025. {| class="wikitable" |+ !Artikujt e Kontribuar !Artikujt e Përkthyer/Krijuar !Artikuj në grup |- |[[Trinia]] |[[King Von]] |[[Shkolla 9-vjeçare "Dëshmorët e Lirisë" (Tiranë)]]<ref group="info">Artikulli i krijuar në bashkëpunim me: Etjen Sina, Idlir Poçari dhe Liam Shehu.</ref> |- |[[Artur Zheji]] |[[Ligji i Murphy-t]] | |- |[[Kërkesa dhe oferta|Kërkesa dhe Oferta]] |[[NFPA 704]] | |- |[[Bibla]] |[[Panoramimi (fotografia)|Panny]] | |- |[[Zilia]] |[[Kendrick Lamar]] | |- |[[Adoleshenca]] |[[Noah Ohio]] | |- |[[Fatos Nano]] | | |- |[[Nicolás Maduro]] | | |- |[[Tropea]] | | |- |[[Lista e finaleve të Kupës Evropiane dhe UEFA Ligës së Kampioneve]] | | |- | | | |- | | | |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !Gjuhët që flas !Babel |- |Shqip |{{#babel:sq-5}} |- |English |{{#babel:en-4}} |- |Deutsch |{{#babel:de-2}} |- |Latine |{{#babel:la-1}} |} == Punimet në grup == <references group="info" /> == Arritje redaktimesh == # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Per%C3%ABndia&oldid=prev&diff=2823972 Ti sapo bëre redaktimin tënd të parë; të faleminderit dhe mirë se vjen!] (16 Gusht 2025) # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=King_Von&oldid=prev&diff=2826637 Ti sapo bëre redaktimin tënd të dhjetë; të faleminderit dhe të lutem, vazhdo kështu!] (26 Gusht 2025) # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Lista_e_finaleve_t%C3%AB_Kup%C3%ABs_Evropiane_dhe_UEFA_Lig%C3%ABs_s%C3%AB_Kampioneve&oldid=prev&diff=2981179 Ti sapo bëre redaktimin tënd të njëqindtë; të faleminderit shumë!] (16 Maj 2026) 9ylvew9rvznm4hux9l3y26dkdmb5m6g 2981183 2981182 2026-05-16T15:25:10Z Antonkneeyo 175634 2981183 wikitext text/x-wiki {{User Wikipedian For|viti=2025|muaji=8|dita=16}} {| class="infobox" style="width: 250px; font-size: 90%; background: #f9f9f9; border: 1px solid #aaa;" | style="text-align: center;" |[[Skeda:Phenakistoscope 3g07690d.gif|87x87px]] | style="text-align: center;" |Kënga e preferuar e këtij personi konkretisht është: ♫ [https://www.youtube.com/watch?v=wVRF3SqLUi0&list=RDwVRF3SqLUi0&start_radio=1 Kanye West - Bound 2] |- | colspan="2" style="text-align: center;" | [[File:Logo of user Antonkneeyo.jpg|200px]] |- ! Përdoruesi | Antonkneeyo |- ! Artikuj të kontribuar | 10 vetë |- ! Artikuj të krijuar | 6 vetë 1 në grup |- ! Vendlindja | [[Tirana|Tiranë]] |- ! Kombësia | [[Shqiptarët|Shqiptar]] |- ! YouTube | [[File:Logo Youtube app (IPhone OS).jpg|Logo_Youtube_app_(IPhone_OS)|15px]] [https://www.youtube.com/@Antonkneeyo këtu] |- ! Instagram | [[File:Instagram logo 2022.svg|15px]] [https://www.instagram.com/antonioluka/ këtu] |- ! Spotify | [[File:2024 Spotify logo without text.svg|15px]] [https://open.spotify.com/artist/6cBHaKr00UJkCTdeDZja0G këtu] |- | |} Përshëndetje, unë jam Antonio. Kam filluar të redaktoj artikuj që në 16 gusht, 2025. {| class="wikitable" |+ !Artikujt e Kontribuar !Artikujt e Përkthyer/Krijuar !Artikuj në grup |- |[[Trinia]] |[[King Von]] |[[Shkolla 9-vjeçare "Dëshmorët e Lirisë" (Tiranë)]]<ref group="info">Artikulli i krijuar në bashkëpunim me: Etjen Sina, Idlir Poçari dhe Liam Shehu.</ref> |- |[[Artur Zheji]] |[[Ligji i Murphy-t]] | |- |[[Kërkesa dhe oferta|Kërkesa dhe Oferta]] |[[NFPA 704]] | |- |[[Bibla]] |[[Panoramimi (fotografia)|Panny]] | |- |[[Zilia]] |[[Kendrick Lamar]] | |- |[[Adoleshenca]] |[[Noah Ohio]] | |- |[[Fatos Nano]] | | |- |[[Nicolás Maduro]] | | |- |[[Tropea]] | | |- |[[Lista e finaleve të Kupës Evropiane dhe UEFA Ligës së Kampioneve]] | | |- | | | |- | | | |} {| class="wikitable mw-collapsible mw-collapsed" !Gjuhët që flas !Babel |- |Shqip |{{#babel:sq-5}} |- |English |{{#babel:en-4}} |- |Deutsch |{{#babel:de-2}} |- |Latine |{{#babel:la-1}} |} == Punimet në grup == <references group="info" /> == Arritje redaktimesh == # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Per%C3%ABndia&oldid=prev&diff=2823972 Ti sapo bëre redaktimin tënd të parë; të faleminderit dhe mirë se vjen!] (16 Gusht 2025) # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=King_Von&oldid=prev&diff=2826637 Ti sapo bëre redaktimin tënd të dhjetë; të faleminderit dhe të lutem, vazhdo kështu!] (26 Gusht 2025) # [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Lista_e_finaleve_t%C3%AB_Kup%C3%ABs_Evropiane_dhe_UEFA_Lig%C3%ABs_s%C3%AB_Kampioneve&oldid=prev&diff=2981179 Ti sapo bëre redaktimin tënd të njëqindtë; të faleminderit shumë!] (16 Maj 2026) hhxmgvj43v1gphnstm8m5auygp7gxwe Biblioteka e Mitrovicës 0 388184 2981372 2972330 2026-05-17T06:19:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981372 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Mitrovica City Library.jpg|thumb|Biblioteka e Mitrovicës]] '''Biblioteka e Mitrovicës''' është një institucion publik kulturor dhe arsimor i vendosur në qytetin e Mitrovicës, Kosovë. Ajo shërben si një qendër qendrore për burime letrare, mësim komunitar dhe ruajtje të trashëgimisë kulturore në rajon.<ref>{{Cite news|last=Plus|first=Kult|date=2018-05-23|title=Biblioteka e qytetit në Mitrovicë pasurohet me tituj të rinj|language=sq-AL|work=KultPlus|url=https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-e-qytetit-ne-mitrovice-pasurohet-tituj-te-rinj/|access-date=2025-10-05|archive-date=16 korrik 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716061045/https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-e-qytetit-ne-mitrovice-pasurohet-tituj-te-rinj/|url-status=dead}}</ref> == Vështrim == Biblioteka e Mitrovicës është themeluar menjëherë pas përfundimit të Luftës së Dytë botërore dhe ka evoluar krahas peizazhit dinamik kulturor, shoqëror dhe politik të qytetit. Fillimisht me përmasa modeste, ajo ka zgjeruar koleksionet dhe shërbimet e saj ndër vite, duke reflektuar nevojat arsimore në rritje të popullsisë së larmishme të Mitrovicës. Biblioteka ka luajtur një rol jetik në promovimin e leximit, angazhimit intelektual dhe dialogut ndërkulturor, veçanërisht gjatë periudhave të tranzicionit shoqëror. Biblioteka përmban një gamë të gjerë materialesh, përfshirë: letërsi shqipe dhe ndërkombëtare, vepra akademike dhe referencash, periodikë, gazeta dhe dokumente arkivore, si dhe libra për fëmijë dhe burime edukative. Koleksionet e saj pasqyrojnë trashëgiminë lokale dhe dijen globale, me theks të veçantë mbi veprat që lidhen me historinë e Kosovës, kulturën shqiptare dhe studimet ballkanike.<ref>{{Cite web|title=La biblioteca municipal de Mitrovica se dotará de libros y ordenadores portátiles|url=https://indeksonline.net/es/La-biblioteca-municipal-de-Mitrovica-ser%C3%A1-dotada-de-libros-y-ordenadores-port%C3%A1tiles./|access-date=2025-10-05|language=es}}</ref> Shërbimet që ofron përfshijnë: salla leximi dhe huazimi, programe edukative dhe punëtori, ekspozita dhe aktivitete letrare, si dhe qasje digjitale në burime të përzgjedhura. Ajo u shërben studentëve, studiuesve, mësimdhënësve dhe publikut të gjerë, duke nxitur një kulturë të të mësuarit gjatë gjithë jetës. Biblioteka bashkëpunon gjithashtu me shkolla, universitete dhe organizata kulturore për të mbështetur arsimin gjithëpërfshirës dhe angazhimin qytetar. Në vitet e fundit, biblioteka ka ndërmarrë përpjekje për të digjitalizuar pjesë të koleksionit të saj dhe për të përmirësuar qasjen në burime online. Megjithatë, si shumë institucione publike në shoqëri në tranzicion, ajo përballet me sfida si mungesa e fondeve, kufizimet infrastrukturore dhe nevoja për teknologji të përditësuar. Biblioteka e Qytetit të Mitrovicës mbetet një gur themeli i jetës intelektuale në qytet, një hapësirë ku kujtesa, dija dhe komuniteti ndërthuren.<ref>{{Cite web|title=Përurohet objekti i ri i bibliotekës së qytetit “Latif Berisha” në Mitrovicë|url=https://mitroviceejugut.rks-gov.net/news/perurohet-objekti-i-ri-i-bibliotekes-se-qytetit-latif-berisha-ne-mitrovice/|access-date=2025-10-05|website=Komuna Mitrovica e Jugut|language=sq}}</ref> == Shih edhe == * [[Muzeu i Mitrovicës]] * [[Qendra e Kulturës në Mitrovicë]] == Referime == [[Kategoria:Kultura në Mitrovicë]] [[Kategoria:Biblioteka në Kosovë]] [[kategoria:ndërtesa dhe struktura në Mitrovicë]] b7vgpvmvh727ne8ftnhzf1jkgwybw13 Diskutim:Karelianët/Arkivi 1 1 389808 2981347 2870854 2026-05-17T04:26:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Karelianët]] 2981347 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karelianët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2555627 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201125191614/https://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/1aaaa/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf për lidhjen http://www.pmlp.gov.lv/lv/assets/documents/1aaaa/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 maj 2023 07:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karelianët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2575208 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://rosstat.gov.ru/vpn_popul. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 4 gusht 2023 14:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karelianët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2579682 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200124160257/http://rosstat.gov.ru/vpn_popul për lidhjen https://rosstat.gov.ru/vpn_popul. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 gusht 2023 13:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karelianët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2632255 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210416202152/http://finugor.ru/en/ për lidhjen http://finugor.ru/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 dhjetor 2023 11:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karelianët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2865031 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171119141038/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE%2C+SOO+JA+ELUKOHA+J%C4RGI%2C+31.+DETSEMBER+2011&path=..%2FDatabase%2FRahvaloendus%2FREL2011%2F07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad%2F08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded%2F&lang=2 për lidhjen http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RL0428&ti=RAHVASTIK+RAHVUSE%2C+SOO+JA+ELUKOHA+J%C4RGI%2C+31%2E+DETSEMBER+2011&path=../Database/Rahvaloendus/REL2011/07Rahvastiku_demograafilised_ja_etno_kultuurilised_naitajad/08Rahvus_Emakeel_ja_keelteoskus_Murded/&lang=2. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221207022312/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk129/karjalat_kartta1.shtml për lidhjen https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk129/karjalat_kartta1.shtml. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220327174015/https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk129/karjalan_kielen_murteet.shtml për lidhjen https://kaino.kotus.fi/www/verkkojulkaisut/julk129/karjalan_kielen_murteet.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 tetor 2025 23:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Karelianët]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976083 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230223121210/http://pop-stat.mashke.org/ukraine-ethnic2001.htm për lidhjen http://pop-stat.mashke.org/ukraine-ethnic2001.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 08:08 (CEST) rhgy1vlxkqd4yzf3bqoxbw6fd0a1j8e Bryan Mbeumo 0 389818 2981388 2972521 2026-05-17T07:56:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981388 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Bryan Mbeumo | image = Bryan Mbeumo 2018.jpg | caption = Mbeumo me [[ES Troyes AC|Troyes]] në 2018 | full_name = Bryan Tetsadong Marceau Mbeumo<ref>{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Cameroon (CMR)|publisher=FIFA|page=5|date=18 dhjetor 2022|access-date=26 janar 2025|archive-date=15 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221115074706/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|url-status=live|language=en}}</ref> | birth_date = {{birth date and age|7|8|1999|df=y}}<ref name="Soccerway" /> | birth_place = [[Avallon]], Francë | height = 1.71 m<ref>{{Cite web|title=Bryan Mbeumo|url=https://www.brentfordfc.com/en/teams/profile/bryan-mbeumo-forward|access-date=2 gusht 2022|publisher=Brentford F.C.|archive-date=2 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221202102128/https://www.brentfordfc.com/en/teams/profile/bryan-mbeumo-forward|url-status=live|language=en}}</ref> | position = [[Mesfushori (futboll)|Mesfushor sulmues]], [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] | currentclub = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | clubnumber = 19 | youthyears1 = 2005–2011 | youthclubs1 = CO Avallonais | youthyears2 = 2011 | youthclubs2 = [[FC Bourgoin-Jallieu|Bourgoin-Jallieu]] | youthyears3 = 2012–2013 | youthclubs3 = CO Avallonais | youthyears4 = 2013–2016 | youthclubs4 = [[ES Troyes AC|Troyes]] | years1 = 2016–2018 | clubs1 = [[ES Troyes AC|Troyes]] II | caps1 = 33 | goals1 = 14 | years2 = 2018–2019 | clubs2 = [[ES Troyes AC|Troyes]] | caps2 = 41 | goals2 = 11 | years3 = 2019–2025 | clubs3 = [[Brentford F.C.|Brentford]] | caps3 = 222 | goals3 = 65 | years4 = 2025– | clubs4 = [[Manchester United F.C.|Manchester United]] | caps4 = 9 | goals4 = 4 | nationalyears1 = 2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca U17]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2018–2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca U20]] | nationalcaps2 = 3 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2019–2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja franceze e futbollit|Franca U21]] | nationalcaps3 = 6 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2022– | nationalteam4 = [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kameruni]] | nationalcaps4 = 26 | nationalgoals4 = 7 | club-update = 18:30, 25 tetor 2025 (UTC) | nationalteam-update = 09:11, 26 tetor 2025 (UTC) }} '''Bryan Tetsadong Marceau Mbeumo''' ({{IPA|fr|bø.mo}};<ref>{{Cite web|last=Sulaiman|first=Munir|date=21 nëntor 2023|title=How to say Premier League players' names correctly|url=https://www.premierleague.com/news/3740592|access-date=22 nëntor 2023|publisher=Premier League|archive-date=21 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121164827/https://www.premierleague.com/news/3740592|url-status=live|language=en}}</ref> lindur më 7 gusht 1999) është një [[Association football|futbollist]] profesionist i cili luan si [[attacking midfielder|mesfushor sulmues]] ose [[Sulmuesi (futboll)|sulmues]] për klubin anglez [[Manchester United F.C.|Manchester United]]. I lindur në Francë, ai përfaqëson [[Kameruni national football team|Kamerunit]]. Mbeumo është produkt i akademisë së [[ES Troyes AC|Troyes]], dhe e filloi karrierën e tij si senior atje në vitin 2016 për ekipin rezervë të klubit. Ai u transferua te [[Brentford F.C.|Brentford]] në vitin 2019, dhe ishte anëtar i skuadrës së tyre që fitoi ngjitjen në Premier League në vitin 2021. Pasi bëri 242 paraqitje për Brentford gjatë gjashtë sezoneve, Mbeumo iu bashkua Manchester United në korrik 2025. Edhe pse ai ishte thirrur nga Franca në nivel ndërkombëtar të të rinjve, Mbeumo vendosi të përfaqësojë Kamerunin, dhe bëri debutimin e tij ndërkombëtar si senior për ta në vitin 2022. Në fund të atij viti, ai u përfshi në skuadrën e Kamerunit për [[2022 FIFA World Cup|Kupën e Botës FIFA 2022]], duke luajtur në tre ndeshje. ==Karriera me klubet== ===Troyes=== Një [[Sulmuesi (futboll)|sulmues anësor]] me këmbën e majtë me një preferencë për të luajtur në të djathtë,<ref name="Harris">{{Cite news|last=Harris|first=Jay|title=Bryan Mbeumo's evolution into Brentford's goalscorer|url=https://www.nytimes.com/athletic/4833733/2023/09/06/bryan-mbeumo-goals-brentford/|url-access=subscription|access-date=7 shtator 2023|website=The Athletic|date=6 shtator 2023|language=en}}</ref> Mbeumo iu bashkua [[ES Troyes AC|Troyes]] në moshën 14-vjeçare. Ai u ngrit në ekipin rezervë të klubit në sezonin [[2016–17 Championnat de France Amateur 2|2016–17]].<ref name="Soccerway" /><ref name="JoinsBrentford">{{Cite web|title=Brentford sign Bryan Mbeumo from Troyes|url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/brentford-sign-bryan-mbeumo-from-troyes/|access-date=5 gusht 2019|publisher=Brentford F.C.|archive-date=11 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211160957/https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/brentford-sign-bryan-mbeumo-from-troyes/|url-status=live|language=en}}</ref> Ai ishte në ekipin U-19 të Troyes që fitoi [[Coupe Gambardella]] 2018, duke shënuar dy herë në finale në [[Stade de France]].<ref name="GetToKnow">{{Cite web|title=Get to Know: Bryan Mbeumo|url=https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/bryan-muembo-10-things/|access-date=7 gusht 2019|publisher=Brentford F.C.|archive-date=23 shtator 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923232250/https://www.brentfordfc.com/news/2019/august/bryan-muembo-10-things/|url-status=live|language=en}}</ref> Mbeumo bëri debutimin e tij si senior për klubin në një fitore 1–0 në [[Ligue 1]] kundër [[FC Metz|Metz]] më 17 shkurt 2018, dhe bëri tre paraqitje të tjera gjatë [[Ligue 1 2017–18|sezonit 2017–18]],<ref name="Soccerway" /> i cili kulminoi me rënien e Troyes në [[Ligue 2]].<ref name="GetToKnow" /> Mbeumo u bë një lojtar i rregullt i ekipit të parë në [[Ligue 2 2018–19|sezonin 2018–19]], duke bërë 40 paraqitje dhe duke shënuar 11 gola.<ref name="Soccerway" /> Troyes arriti në gjysmëfinalen e play-off-it të ngjitjes në Ligue 2.<ref name="GetToKnow" /> Ai u largua nga [[Stade de l'Aube]] në gusht 2019, pasi kishte bërë 46 paraqitje si senior dhe kishte shënuar 12 gola.<ref name="Soccerway" /><ref name="JoinsBrentford" /> ===Brentford=== ====2019–2021==== Më 5 gusht 2019, Mbeumo u transferua në Angli për t'iu bashkuar klubit të [[EFL Championship|Championship]] [[Brentford F.C.|Brentford]] me një kontratë pesëvjeçare, për një tarifë rekord klubi prej 5.8 milion £.<ref name="JoinsBrentford" /><ref>{{Cite web|date=24 korrik 2020|title=Brentford close on Premier League dream – just don't call it 'Moneyball'|url=https://www.espn.co.uk/football/english-league-championship/story/4145973/brentford-close-in-on-premier-league-dream-just-dont-thank-moneyball-for-their-success|access-date=20 gusht 2020|publisher=ESPN|language=en}}</ref> Ai bëri 47 paraqitje dhe shënoi 16 gola në [[Sezoni 2019–20 i Brentford F.C.|sezonin 2019–20]].<ref name="Soccerbase1920" /> Brentford arriti në [[2020 EFL Championship play-off final|finalen e play-off-it të Championship 2020]], por u mposht 2–1 nga [[Fulham F.C.|Fulham]].<ref>{{Cite web|title=Brentford 1 Fulham 2|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/match-report-for-brentford-vs-fulham-on-04-aug-20/|access-date=4 gusht 2020|publisher=Brentford F.C.|archive-date=7 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200807125319/https://www.brentfordfc.com/news/2020/august/match-report-for-brentford-vs-fulham-on-04-aug-20/|url-status=live|language=en}}</ref> Performancat e Mbeumo u njohën me një nominim për çmimet Lojtari i Vitit dhe Lojtari i Ri i Vitit të [[English Football League|EFL]] në London Football Awards 2020.<ref>{{Cite web|title=Bees up for London Football Awards prizes|url=https://www.brentfordfc.com/news/2020/february/london-football-award-nominations/|access-date=9 shkurt 2020|publisher=Brentford F.C.|archive-date=2 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220502100202/https://www.brentfordfc.com/news/2020/february/london-football-award-nominations/|url-status=live|language=en}}</ref> Golat e Mbeumo ranë gjatë sezonit [[Impact of the COVID-19 pandemic on association football#Europe|të prekur nga COVID-19]] [[Sezoni 2020–21 i Brentford F.C.|2020–21]], i cili ishte "i vështirë".<ref>{{Cite web|date=7 mars 2021|title=Mbeumo: This season has been so tough|url=https://www.theleaguepaper.com/latest-news/football-league-championship/372250/brentford-bryan-mbeumo-its-been-so-tough/|url-access=subscription|access-date=26 prill 2023|website=The League Paper|archive-date=15 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210415055448/https://www.theleaguepaper.com/latest-news/football-league-championship/372250/brentford-bryan-mbeumo-its-been-so-tough/|url-status=live|language=en}}</ref> Megjithatë, deri në mars 2021, dhjetë [[Assist (association football)|asistet]] dhe katër golat e tij e ndihmuan atë të fitonte një nominim tjetër për çmimin Lojtari i Vitit i EFL, në London Football Awards 2021.<ref>{{Cite web|title=Thomas, Ivan, and Bryan shortlisted for London Football Awards|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/march/three-bees-nominated-at-london-football-awards/|access-date=22 mars 2021|publisher=Brentford F.C.|archive-date=18 maj 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518015213/https://www.brentfordfc.com/news/2021/march/three-bees-nominated-at-london-football-awards/|url-status=live|language=en}}</ref> Mbeumo e përfundoi sezonin me tetë gola në 49 paraqitje, dhe Brentford u kualifikua në [[Premier League]] duke fituar [[2021 EFL Championship play-off final|finalen e play-off-it të Championship 2021]], në të cilën mposhti [[Swansea City A.F.C.|Swansea City]] 2–0.<ref name="Soccerbase2021" /><ref name="Vincent" /> ====Sezoni 2021–22==== [[File:Bryan Mbeumo, Brentford F.C. footballer, July 2021.jpg|upright|thumb|Mbeumo me [[Brentford F.C.|Brentford]] në 2021]] Mbeumo u vendos si [[Forward (association football)|sulmues]] përkrah [[Ivan Toney]] në fillim të [[Sezoni 2021–22 i Brentford F.C.|sezonit 2021–22]] dhe deri në paraqitjen e tij të 11-të në [[Premier League]],<ref>{{Cite web|last=Majid|first=Uzzi|date=11 shtator 2021|title=Every word Frank said on Brentford's Brighton defeat and Shandon Baptiste|url=https://www.football.london/brentford-fc/frank-toney-baptiste-mbeumo-brighton-21546269|access-date=25 nëntor 2021|website=Football.London|archive-date=25 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125131301/https://www.football.london/brentford-fc/frank-toney-baptiste-mbeumo-brighton-21546269|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bryan Mbeumo named as someone to make a difference in FPL|url=https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/bryan-mbeumo-named-as-someone-to-make-a-difference-in-fpl/|access-date=25 nëntor 2021|website=brentfordfc.com b|archive-date=25 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211125131252/https://www.brentfordfc.com/news/2021/october/bryan-mbeumo-named-as-someone-to-make-a-difference-in-fpl/|url-status=live|language=en}}</ref> ai kishte shënuar dy gola dhe kishte goditur [[Football pitch#Goals|shtyllën]] shtatë herë.<ref name="Soccerbase2122" /><ref>{{Cite web|title=Is Mbeumo the unluckiest Premier League player?|date=22 nëntor 2021|url=http://www.premierleague.com/news/2363744|access-date=25 nëntor 2021|publisher=Premier League|archive-date=24 nëntor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211124161929/https://www.premierleague.com/news/2363744|url-status=live|language=en}}</ref> [[Hat-trick (association football)|Hat-trick]]-u i parë i karrierës së Mbeumo (i shënuar në një fitore 4–1 në raundin e tretë të [[FA Cup]] kundër [[Port Vale F.C.|Port Vale]] më 8 janar 2022) ishte gjithashtu i pari i shënuar nga një zëvendësues në historinë e Brentford; ai i fitoi atij një vend në Ekipin e Raundit dhe një nominim për Lojtarin e Raundit.<ref>{{Cite web|title=Bryan misses our on Player of the Round prize|url=https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-misses-our-on-player-of-the-round-prize/|access-date=30 janar 2022|website=brentfordfc.com|archive-date=30 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220130135038/https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-misses-our-on-player-of-the-round-prize/|url-status=live|language=en}}</ref> Tre javë më vonë, ai nënshkroi një kontratë të re katërvjeçare, me një opsion për një vit.<ref>{{Cite web|title=Bryan Mbeumo signs new contract|url=https://www.brentfordfc.com/news/2022/january/bryan-mbeumo-signs-new-contract/|access-date=26 janar 2022|website=brentfordfc.com|language=en}}</ref> Mbeumo e përfundoi sezonin 2021–22 me tetë gola në 38 paraqitje; përveç kësaj, ai barazoi me [[Raphinha]] rekordin për goditjet më të shumta në shtyllë gjatë një sezoni të Premier League,<ref name="Soccerbase2122" /> me shtatë.<ref>{{Cite web|title=Premier League Player Stats – Hit woodwork|url=https://www.premierleague.com/stats/top/players/hit_woodwork|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20220423015030/https://www.premierleague.com/stats/top/players/hit_woodwork|archive-date=23 prill 2022|access-date=26 maj 2022|publisher=Premier League|language=en}}</ref> ====Sezoni 2022–23==== Gjatë [[pre-season friendlies|miqësoreve parasezonale]] të [[Sezoni 2022–23 i Brentford F.C.|sezonit 2022–23]], Mbeumo provoi shkathtësinë e tij duke u vendosur herë pas here si [[Wing-back (association football)|wing back]] në një formacion [[Formation (association football)#3–4–3|3–4–3]].<ref>{{Cite news|last=Harris|first=Jay|title=Replacing Eriksen, tactical flexibility and new faces – lessons from pre-season|url=https://www.nytimes.com/athletic/3466549/2022/08/02/what-have-we-learnt-from-brentfords-pre-season/|url-access=subscription|access-date=8 gusht 2022|website=The Athletic|date=2 gusht 2022|archive-date=8 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808233157/https://theathletic.com/3466549/2022/08/02/what-have-we-learnt-from-brentfords-pre-season/|url-status=live|language=en}}</ref> Ai bëri 39 paraqitje në të gjitha kompeticionet, duke shënuar 9 gola.<ref name="Soccerbase2223" /> 9 golat e Mbeumo (të gjithë të shënuar në ndeshjet e ligës) u dyfishuan më shumë se ato të sezonit të kaluar, me trajnerin kryesor [[Thomas Frank (football manager)|Thomas Frank]] duke theksuar se Mbeumo "është rritur gjithnjë e më shumë si një lojtar kyç për ne. Ai punon shumë për të përfunduar aksionet".<ref>{{Cite news|last=Harris|first=Jay|title=Bryan Mbeumo can be a 'key player' for Brentford in Ivan Toney's absence|url=https://www.nytimes.com/athletic/4538272/2023/05/21/bryan-mbeumo-brentford-leader-toney/|url-access=subscription|access-date=11 qershor 2023|website=The Athletic|date=21 maj 2023|archive-date=21 maj 2023|archive-url=https://archive.today/20230521202819/https://theathletic.com/4538272/2023/05/21/bryan-mbeumo-brentford-leader-toney/|url-status=live|language=en}}</ref> ====Sezoni 2023–24==== Duke e filluar [[Sezoni 2023–24 i Brentford F.C.|sezonin 2023–24]] në krahun e djathtë të një tresheje sulmi përkrah [[Yoane Wissa]] dhe [[Kevin Schade]],<ref name="Harris" /><ref>{{Cite web|title=Schade off the mark as Brentford's forwards share the goalscoring burden|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/analysis-bryan-mbeumo-yoane-wissa-kevin-schade-premier-league|access-date=7 shtator 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=7 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907140405/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/analysis-bryan-mbeumo-yoane-wissa-kevin-schade-premier-league|url-status=live|language=en}}</ref> pesë golat e Mbeumo në shtatë paraqitje në gusht dhe tetor 2023 bënë që ai të nominohej për çmimin [[Premier League Player of the Month|Lojtari i Muajit i Premier League]] për çdo muaj.<ref>{{Cite web|title=Brentford trio nominated for Premier League awards|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-kevin-schade-mark-flekken-premier-league-awards-august-2023|access-date=7 shtator 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=7 shtator 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907140406/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-kevin-schade-mark-flekken-premier-league-awards-august-2023|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Ghoddos and Mbeumo nominated for PL awards|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-saman-ghoddos-bryan-mbeumo-premier-league-awards-october-2023|access-date=2 nëntor 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=2 nëntor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231102142356/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-saman-ghoddos-bryan-mbeumo-premier-league-awards-october-2023|url-status=live|language=en}}</ref> Në mungesë të të pezulluarit Ivan Toney, ai u bë zgjedhja e parë e ekipit për penalltitë.<ref>{{Cite web|last=Smith|first=Dom|date=24 gusht 2023|title=Mbeumo interview: 'There's extra pressure without Toney – and I'm ready to step up'|url=https://www.standard.co.uk/sport/football/bryan-mbeumo-interview-brentford-ivan-toney-b1102620.html|access-date=19 tetor 2024|website=The Standard|language=en}}</ref> Mbeumo shënoi dy gola të tjerë përpara se të humbiste tre muaj pas një operacioni në kyçin e këmbës të pësuar gjatë një humbjeje 2–1 ndaj [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]] më 6 dhjetor.<ref name="Soccerbase2324" /><ref>{{Cite web|title=Frank: Mbeumo injury is bad|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-thomas-frank|access-date=8 dhjetor 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=8 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231208000611/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-thomas-frank|url-status=live|language=en}}</ref><ref name="Operation">{{Cite web|title=Mbeumo out for three months|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-15-12-2023|access-date=15 dhjetor 2023|website=brentfordfc.com|archive-date=15 dhjetor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215173214/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-injury-update-fpl-15-12-2023|url-status=live|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin 2023–24 me 27 paraqitje dhe nëntë gola.<ref name="Soccerbase2324" /> ====Sezoni 2024–25==== Pas largimit të Ivan Toney dhe një dëmtimi afatgjatë të pësuar nga blerja e re e sulmit [[Igor Thiago]], Mbeumo dhe Yoane Wissa udhëhoqën sërish vijën e sulmit të Brentford gjatë muajve të parë të [[Sezoni 2024–25 i Brentford F.C.|sezonit 2024–25]].<ref>{{Cite web|last=Rudd|first=Alyson|date=18 tetor 2024|title=Bryan Mbeumo: Chess, playing piano and scoring inside a minute|url=https://www.thetimes.com/article/0dee4e09-46d1-4d87-8fb0-a8d10b8a7199|url-access=subscription|access-date=19 tetor 2024|website=[[The Times]]|archive-date=27 nëntor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241127083836/https://www.thetimes.com/article/0dee4e09-46d1-4d87-8fb0-a8d10b8a7199|url-status=live|language=en}}</ref> Forma e mirë e shënimit të golave bëri që Mbeumo të nominohej për çmimin Lojtari i Muajit i Premier League në gusht dhe tetor 2024 dhe janar 2025.<ref>{{Cite web|title=Flekken and Mbeumo nominated for Premier League awards|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-mark-flekken-bryan-mbeumo-premier-league-award-nominations-august-2024|access-date=5 shtator 2024|website=brentfordfc.com|archive-date=5 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240905152538/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-mark-flekken-bryan-mbeumo-premier-league-award-nominations-august-2024|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mbeumo nominated for Premier League Player of the Month award|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-premier-league-player-of-the-month-october-nomination|access-date=31 tetor 2024|website=brentfordfc.com|archive-date=31 tetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241031202433/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-premier-league-player-of-the-month-october-nomination|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=Mbeumo nominated for Premier League Player of the Month|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-nominated-premier-league-player-of-the-month-january-2025|access-date=30 janar 2025|website=brentfordfc.com|language=en-gb|archive-date=30 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250130111454/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/first-team-bryan-mbeumo-brentford-nominated-premier-league-player-of-the-month-january-2025|url-status=live|language=en}}</ref> Performancat e tij në tetor i fituan gjithashtu një nominim për çmimin Lojtari i Muajit i Tifozëve të Premier League të [[Professional Footballers' Association|PFA]].<ref>{{Cite tweet|number=1852352282966282599|user=BrentfordFC|title=Another day, another award nomination for @Bmbeumo19 🇨🇲 Our top scorer has been shortlisted for the PFA Player of the Month for October 🔥|language=en}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 20 gola në Premier League, duke tejkaluar ndjeshëm shifrën e tij të golave të pritshëm (xG) prej 12.3 me +7.7, tejkalimi më i lartë i xG në ligë.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/de/news/analysis-20-goal-mbeumo-the-premier-leagues-biggest-xg-overperformer-41168846|title=Analysis: 20-goal Mbeumo the Premier League's biggest xG overperformer|publisher=OneFootball|date=27 maj 2025|language=en}}</ref> ===Manchester United=== Më 21 korrik 2025, Mbeumo iu bashkua klubit tjetër të Premier League [[Manchester United F.C.|Manchester United]] për një tarifë të raportuar prej 71 milionë £, duke përfshirë 65 milionë £ të garantuara dhe 6 milionë £ në shtesa të mundshme.<ref>{{cite news|last=Mallows|first=Tom|date=21 korrik 2025|title='I wore this shirt growing up' - Man Utd sign Mbeumo|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/c77vp1x32g5o|access-date=21 korrik 2025|work=[[BBC News]]|department=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|language=en}}</ref> Ai nënshkroi një kontratë pesëvjeçare me një opsion për ta zgjatur për një vit tjetër.<ref>{{Cite web|date=21 korrik 2025|title=Transfer news: United sign Bryan Mbeumo|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/transfer-news-man-utd-sign-bryan-mbeumo-from-brentford|access-date=21 korrik 2025|publisher=[[Manchester United F.C.|Manchester United]]|language=en}}</ref> Më 17 gusht, ai bëri debutimin e tij për klubin në një humbje 1–0 në shtëpi ndaj [[Arsenal F.C.–Manchester United F.C. rivalry|rivalëve]] [[Arsenal F.C.|Arsenal]] në ligë.<ref>{{Cite web|last1=Jackson|first1=Jamie|date=17 gusht 2025|title=Calafiori strikes after goalkeeper's error as Arsenal grind to win at Manchester United|work=The Guardian|url=https://www.theguardian.com/football/2025/aug/17/manchester-united-arsenal-premier-league-match-report|access-date=23 gusht 2025|language=en}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë për klubin në një barazim 2–2 në transfertë kundër skuadrës së [[EFL League Two]], [[Grimsby Town F.C.|Grimsby Town]] në raundin e tretë të [[EFL Cup]] [[2025–26 EFL Cup#Third round|Carabao Cup]], përpara se të humbiste penalltinë vendimtare ndërsa United humbi gjuajtjen e penalltive 11–12.<ref>{{cite news|last=Stone|first=Simon|date=27 gusht 2025|title=Grimsby 2-2 Manchester United (12-11 pens)|url=https://www.bbc.com/sport/football/live/c5y387ngzz4t|access-date=27 gusht 2025|work=[[BBC News]]|department=[[BBC Sport]]|publisher=[[BBC]]|language=en}}</ref> Mbeumo shënoi golin e tij të parë në Premier League për United në ndeshjen pasardhëse, një fitore 3–2 kundër [[Burnley F.C.|Burnley]] në [[Old Trafford]].<ref>{{cite news|date=31 korrik 2025|title="Manchester United vs Burnley"|url=https://www.premierleague.com/en/match/2561920/manchester-united-vs-burnley?tab=recap|access-date=31 korrik 2025|work=[[Premier League]]|department=[[Premier League]]|publisher=[[Premier League]]|language=en}}</ref> Më 20 tetor 2025, Mbeumo shënoi golin e parë kundër rivalëve [[Liverpool F.C.|Liverpool]] pas vetëm një minute, duke ndihmuar United të fitonte në fund 2–1, fitorja e tyre e parë në [[Anfield]] që nga viti 2016.<ref>{{cite news|date=20 tetor 2025|title="Report: Liverpool 1 United 2"|url=https://www.manutd.com/en/news/detail/match-report-from-liverpool-vs-man-utd-in-premier-league-19-october-2025|access-date=22 tetor 2025|work=[[Manchester United]]|language=en}}</ref> Javën tjetër, Mbeumo shënoi një dygolësh kundër [[Brighton & Hove Albion F.C.|Brighton & Hove Albion]], duke siguruar një fitore 4–2 për United.<ref>{{Cite web|date=25 tetor 2025|title=Bryan Mbeumo names Man United change that has sparked stunning turnaround|url=https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html|access-date=26 tetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en-US|archive-date=10 dhjetor 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20251210115746/https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html|url-status=dead}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== [[File:Bryan Mbeumo.jpg|thumb|Mbeumo duke luajtur për [[France national under-20 football team|Francën U20]] në 2019|250x250px]] Mbeumo fitoi 10 paraqitje dhe shënoi një gol për Francën në nivelin [[France national under-17 football team|U17]], [[France national under-20 football team|U20]] dhe [[France national under-21 football team|U21]].<ref>{{FFF male player|2543851605}}</ref> Në gusht 2022, pas një takimi në Londër me [[Samuel Eto'o]], Mbeumo deklaroi besnikërinë e tij ndërkombëtare senior ndaj [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]].<ref name="2022WCSquad">{{Cite web|title=Mbeumo heading to Qatar|url=https://www.brentfordfc.com/en/news/article/bryan-mbeumo-in-cameroon-squad-for-2022-world-cup|access-date=10 nëntor 2022|website=brentfordfc.com|archive-date=12 nëntor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112011920/https://www.brentfordfc.com/en/news/article/bryan-mbeumo-in-cameroon-squad-for-2022-world-cup|url-status=live|language=en}}</ref> Ai bëri 9 paraqitje dhe shënoi një gol gjatë sezonit 2022–23, me tre paraqitje që erdhën gjatë fushatës së [[2022 FIFA World Cup|Kupës së Botës 2022]] të Kamerunit,<ref name="NFT">{{NFT player|88687|access-date=16 shtator 2025|language=sq}}</ref> përpara daljes së ekipit nga faza e grupeve.<ref>{{Cite news|title=Cameroon beat Brazil but knocked out of World Cup|url=https://www.bbc.com/sport/football/63752145|access-date=11 qershor 2023|work=BBC Sport|archive-date=26 shtator 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240926112433/https://www.bbc.com/sport/football/63752145|url-status=live|language=en}}</ref> Pasi u shfaq në tre nga katër ndeshjet kualifikuese të [[2023 Africa Cup of Nations qualification Group C|Kupës së Kombeve të Afrikës 2023]] të Kamerunit dhe shënoi një gol,<ref name="NFT" /> dëmtimi e përjashtoi Mbeumo nga [[2023 Africa Cup of Nations|turneu final]].<ref name="Operation" /> ==Stili i lojës== Mbeumo është një sulmues i gjithanshëm i cili operon kryesisht si sulmues anësor i djathtë në një treshe sulmi, shpesh duke hyrë në brendësi me këmbën e tij më të fortë të majtë. Në sistemet që përdorin një formacion [[Formacioni (futboll)|3–4–2–1]], ai zakonisht luan si sulmues i brendshëm në hapësirën e djathtë gjysmë-anësore, ku mund të shfrytëzojë boshllëqet mbrojtëse, të lidhet me shokët e skuadrës dhe të jetë një kërcënim për gol.<ref name="PL20250721">{{cite web|last=Keble|first=Alex|title=Analysis: Mbeumo the perfect fit for Amorim's new plan|url=https://www.premierleague.com/en/news/4323193/analysis-mbeumo-the-perfect-fit-for-amorims-new-plan|website=Premier League|date=21 korrik 2025|access-date=7 gusht 2025|language=en}}</ref> I njohur për shpejtësinë, driblimin e drejtpërdrejtë dhe lëvizjen pa top, Mbeumo shkëlqen në tranzicionet e shpejta sulmuese. Ai është veçanërisht efektiv në bartjen e topit në zona të rrezikshme dhe krijimin e shanseve me cilësi të lartë, siç reflektohet nga asistet e pritura (xA) kryesore në ligë në [[Premier League 2024–25|sezonin 2024–25]].<ref name="PL20250721"/> Pavarësisht se nuk është një sulmues tradicional, ai gjithashtu regjistroi numrin më të lartë të golave ​​jo-penallti mbi shifrën e pritur (npxG overperformance) gjatë të njëjtës fushatë, duke treguar përfundimin e tij klinik.<ref name="PL20250721"/> ==Jeta personale== Mbeumo ka një baba [[Kameruni|kamerunas]] dhe një nënë franceze.<ref>{{Cite news|title=Cameroon's Mbeumo 'crazy' about World Cup chance|url=https://www.bbc.com/sport/africa/63519145|access-date=15 nëntor 2022|work=BBC Sport|archive-date=3 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230103092513/https://www.bbc.com/sport/africa/63519145|url-status=live|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klubi=== {{updated|ndeshja e luajtur 25 tetor 2025}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa kombëtare{{efn|Përfshin [[Coupe de France]], [[FA Cup]]}} !colspan="2"|Kupa e ligës{{efn|Përfshin [[Coupe de la Ligue]], [[EFL Cup]]}} !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Total |- !Divizioni!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="3"|[[ES Troyes AC|Troyes II]] |[[2016–17 Championnat de France Amateur 2|2016–17]]<ref name="Soccerway">{{Soccerway|id=457466|access-date=5 gusht 2019 |language=en}}</ref> |[[Championnat de France Amateur 2|CFA 2]] |12||5||colspan="2"|―||colspan="2"|―||colspan="2"|―||12||5 |- |[[2017–18 Championnat National 3|2017–18]]<ref name="Soccerway" /> |Championnat National 3 |21||9||colspan="2"|―||colspan="2"|―||colspan="2"|―||21||9 |- !colspan="2"|Total !33!!14!!colspan="2"|―!!colspan="2"|―!!colspan="2"|―!!33!!14 |- |rowspan="4"|[[ES Troyes AC|Troyes]] |[[2017–18 Ligue 1|2017–18]]<ref name="Soccerway" /> |[[Ligue 1]] |4||0||0||0||0||0||colspan="2"|―||4||0 |- |[[2018–19 Ligue 2|2018–19]]<ref name="Soccerway" /> | rowspan="2" |[[Ligue 2]] |35||10||1||0||3||1||1<ref group="lower-alpha">Paraqitje në play-off-et e ngjitjes në Ligue 2</ref>||0||40||11 |- |[[2019–20 Ligue 2|2019–20]]<ref name="Soccerway" /> |2||1||colspan="2"|―||colspan="2"|―||colspan="2"|―||2||1 |- !colspan="2"|Total !41!!11!!1!!0!!3!!1!!1!!0!!46!!12 |- |rowspan="7"|[[Brentford F.C.|Brentford]] |[[2019–20 Brentford F.C. season|2019–20]]<ref name="Soccerbase1920">{{Soccerbase season|id=110888|season=2019|access-date=5 gusht 2019 |language=en}}</ref> | rowspan="2" |[[EFL Championship|Championship]] |42||15||1||0||1||0||3<ref name="CPO" group="lower-alpha">Paraqitje në [[EFL Championship play-offs|play-off-et e Championship]]</ref>||1||47||16 |- |[[2020–21 Brentford F.C. season|2020–21]]<ref name="Soccerbase2021">{{Soccerbase season|id=110888|season=2020|access-date=7 shtator 2020 |language=en}}</ref> |44||8||0||0||2||0||3<ref name="CPO" group="lower-alpha" />||0||49||8 |- |[[2021–22 Brentford F.C. season|2021–22]]<ref name="Soccerbase2122">{{Soccerbase season|id=110888|season=2021|access-date=13 gusht 2021 |language=en}}</ref> | rowspan="4" |[[Premier League]] |35||4||1||3||2||1||colspan="2"|―||38||8 |- |[[2022–23 Brentford F.C. season|2022–23]]<ref name="Soccerbase2223">{{Soccerbase season|id=110888|season=2022|access-date=7 gusht 2022 |language=en}}</ref> |38||9||0||0||1||0||colspan="2"|―||39||9 |- |[[2023–24 Brentford F.C. season|2023–24]]<ref name="Soccerbase2324">{{Soccerbase season|id=110888|season=2023|access-date=6 prill 2024 |language=en}}</ref> |25||9||0||0||2||0||colspan="2"|―||27||9 |- |[[2024–25 Brentford F.C. season|2024–25]]<ref name="Soccerbase2425">{{Soccerbase season|id=110888|season=2024|access-date=18 gusht 2024 |language=en}}</ref> |38||20||1||0||3||0||colspan="2"|―||42||20 |- !colspan="2"|Total !222!!65!!3!!3!!11!!1!!6!!1!!242!!70 |- |[[Manchester United F.C.|Manchester United]] |[[2025–26 Manchester United F.C. season|2025–26]]<ref name="Soccerbase2526">{{Soccerbase season|id=110888|season=2025|access-date=26 tetor 2025 |language=en}}</ref> |Premier League |9||4||0||0||1||1||colspan="2"|—||10||5 |- !colspan="3"|Total i karrierës !305!!94!!4!!3!!15!!3!!7!!1!!331!!101 |} {{notelist}} ===Kombëtare=== {{updated|ndeshja e luajtur 13 tetor 2025}}<ref>{{cite web|title=Bryan Mbuemo Internationals|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/bryan-mbeumo/4/|website=worldfootball.net|access-date=26 tetor 2025|language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Paraqitjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Kombëtarja!!Viti!!Paraqitje!!Gola |- |rowspan="4"|[[Kameruni national football team|Kameruni]] |2022||6||0 |- |2023||8||3 |- |2024||6||2 |- |2025||6||2 |- !colspan="2"|Total!!26!!7 |} :''Golat dhe rezultatet rendisin totalin e golave të Kamerunit së pari, kolona e rezultatit tregon rezultatin pas çdo goli të Mbeumo'' {| class="wikitable sortable" |+ Lista e golave ndërkombëtarë të shënuar nga Bryan Mbeumo |- !scope="col"|Nr. !scope="col"|Data !scope="col"|Vendi !scope="col"|Kundërshtari !scope="col"|Rezultati !scope="col"|Përfundimi !scope="col"|Kompeticioni !scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|Ref.|Referenca}} |- | style="text-align:center" |1 |10 qershor 2023 |[[Snapdragon Stadium]], [[San Diego]], Shtetet e Bashkuara |{{fb|MEX}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |2–2 |[[Friendly (association football)|Miqësore]] |<ref>{{cite web|title=Mexico vs. Cameroon|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/36879/Mexico_Cameroon.html|access-date=12 qershor 2024|website=National Football Teams|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |2 |12 shtator 2023 |[[Roumdé Adjia Stadium]], [[Garoua]], Kamerun |{{fb|Burundi}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |3–0 |[[2023 Africa Cup of Nations qualification Group C|Kualifikueset e Kupës së Kombeve të Afrikës 2023]] |<ref>{{cite web|title=Cameroon vs. Burundi|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/37412/Cameroon_Burundi.html|access-date=12 qershor 2024|website=National Football Teams|archive-date=12 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612144500/https://www.national-football-teams.com/matches/report/37412/Cameroon_Burundi.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |3 |17 nëntor 2023 |[[Japoma Stadium]], [[Douala]], Kamerun |{{fb|MRI}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |3–0 |rowsapn=2| [[2026 FIFA World Cup qualification – CAF Group D|Kualifikueset e Kupës së Botës FIFA 2026]] |<ref>{{cite web|title=Libya vs. Cameroon|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/37787/Libya_Cameroon.html|access-date=12 qershor 2024|website=National Football Teams|archive-date=12 qershor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240612144501/https://www.national-football-teams.com/matches/report/37787/Libya_Cameroon.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |4 |11 qershor 2024 |[[Estádio 11 de Novembro]], [[Luanda]], Angola |{{fb|ANG}} | style="text-align:center" |1–0 | style="text-align:center" |1–1 |<ref>{{Cite web|title=Angola vs. Cameroon|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/39178/Angola_Cameroon.html|access-date=25 mars 2025|website=National Football Teams|archive-date=26 dhjetor 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241226123511/https://www.national-football-teams.com/matches/report/39178/Angola_Cameroon.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |5 |11 tetor 2024 |Japoma Stadium, Douala, Kamerun |{{fb|KEN}} | style="text-align:center" |3–1 | style="text-align:center" |4–1 |[[2025 Africa Cup of Nations qualification Group J|Kualifikueset e Kupës së Kombeve të Afrikës 2025]] |<ref>{{Cite web|title=Cameroon vs. Kenya|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/39603/Cameroon_Kenya.html|access-date=25 mars 2025|website=National Football Teams|archive-date=16 janar 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250116075058/https://www.national-football-teams.com/matches/report/39603/Cameroon_Kenya.html|url-status=live|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |6 |25 mars 2025 |[[Ahmadou Ahidjo Stadium]], [[Yaoundé]], Kamerun |{{fb|LBY}} | style="text-align:center" |2–0 | style="text-align:center" |3–1 |rowspan=2| Kualifikueset e Kupës së Botës FIFA 2026 |<ref>{{cite web|url=https://www.national-football-teams.com/matches/report/41162/Cameroon_Libya.html|title=Cameroon vs. Libya|access-date=22 korrik 2025|website=National Football Teams|language=en}}</ref> |- | style="text-align:center" |7 |8 tetor 2025 |[[Côte d'Or National Sports Complex]], [[Saint Pierre, Mauritius|Saint Pierre]], Mauritius |{{fb|MRI}} | style="text-align:center" |2–0 | style="text-align:center" |2–0 | |} ==Nderime== '''Brentford''' *[[EFL Championship play-offs|Play-off-et e EFL Championship]]: [[2021 English Football League play-offs#Championship|2021]]<ref name="Vincent">{{Cite news|last=Vincent|first=Gareth|date=29 maj 2021|title=Brentford 2–0 Swansea City|url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57215919|access-date=29 maj 2021|work=BBC Sport|archive-date=19 tetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211019222317/https://www.bbc.co.uk/sport/football/57215919|url-status=live|language=en}}</ref> '''Individuale''' *Ekipi i Sezonit i Tifozëve të [[Premier League]]: 2024–25<ref>{{cite news|title=REVEALED: 2024/25 Fan Team of the Season|url=https://www.premierleague.com/news/4322522|access-date=1 qershor 2025|publisher=Premier League|language=en}}</ref> == Referime == {{Reflist|3}} {{Skuadra Manchester United F.C.}} [[Kategoria:Lindje 1999]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë kamerunasë]] [[Kategoria:Futbollistë francezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren kamerunase]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Bourgoin-Jallieu]] [[Kategoria:Futbollistë në ES Troyes AC]] [[Kategoria:Futbollistë në Brentford F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Manchester United F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Championnat National 3]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 1]] [[Kategoria:Futbollistë në Ligue 2]] [[Kategoria:Futbollistë në English Football League]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] q1u9i2yvxwg07r3wnpy44i4ydb7aok8 Diskutim:Lazim Destani/Arkivi 1 1 391146 2981327 2875904 2026-05-17T04:21:49Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lazim Destani]] 2981327 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Lazim Destani]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2037384 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180224163949/https://ecolog-international.com/en/ për lidhjen https://ecolog-international.com/en/. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 01:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lazim Destani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263660 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180224163949/https://ecolog-international.com/en/ për lidhjen https://ecolog-international.com/en/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 21:40 (CEST) == Përmirësimi i artikullit == Përshëndetje! Ky artikull është përmirësuar me një version të ri të strukturuar sipas standardeve të Wikipedia-s. Është përdorur gjuhë neutrale dhe janë përfshirë referenca të jashtme të pavarura. Nëse ka sugjerime për përmirësim të mëtejshëm, jam i hapur për ndihmë. Falemnderit! [[Përdoruesi:Tnegor Ornari|Tnegor Ornari]] ([[Përdoruesi diskutim:Tnegor Ornari|diskutimet]]) 13 maj 2025 13:07 (CEST) == Shtesa: Infobox dhe lidhje të brendshme == Përshëndetje, Kam shtuar një kutie informuese (infobox) me një foto të licencuar të Lazim Destanit, e ngarkuar në Wikimedia Commons nën licensën CC BY-SA 4.0. Po ashtu kam shtuar lidhje të brendshme drejt artikullit të Ecolog International në çdo rast që përmendet në tekst, për të ndihmuar lexuesit të orientohen më lehtë. Nëse ka ndonjë sugjerim apo rregullim të nevojshëm, jam i hapur për bashkëpunim. [[Përdoruesi:Tnegor Ornari|Tnegor Ornari]] ([[Përdoruesi diskutim:Tnegor Ornari|diskutimet]]) 23 maj 2025 16:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lazim Destani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872416 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221219192515/https://diasporashqiptare.al/2022/12/19/lazim-destani-vleresohet-me-titullin-gjeneral-i-paqes/ për lidhjen https://diasporashqiptare.al/2022/12/19/lazim-destani-vleresohet-me-titullin-gjeneral-i-paqes/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220527191338/https://diasporashqiptare.al/2022/05/27/forumi-i-bizneseve-te-diaspores-lazim-destanirinia-potenciali-me-i-madh-qe-kemi/ për lidhjen https://diasporashqiptare.al/2022/05/27/forumi-i-bizneseve-te-diaspores-lazim-destanirinia-potenciali-me-i-madh-qe-kemi/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230318212309/https://diasporashqiptare.al/2023/02/18/pavaresia-e-kosoves-lazim-destani-i-ftuar-nderi-ne-seancen-solemne-ne-parlament/ për lidhjen https://diasporashqiptare.al/2023/02/18/pavaresia-e-kosoves-lazim-destani-i-ftuar-nderi-ne-seancen-solemne-ne-parlament/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220215144121/https://diasporashqiptare.al/2022/02/15/takimi-dhoma-e-biznesit-ura-lidhese-midis-diaspores-dhe-origjines-shqiptare/ për lidhjen https://diasporashqiptare.al/2022/02/15/takimi-dhoma-e-biznesit-ura-lidhese-midis-diaspores-dhe-origjines-shqiptare/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230306205639/https://diasporashqiptare.al/2023/02/17/lazim-destani-anetar-nderi-i-keshillit-te-ambasadoreve-shqiptare/ për lidhjen https://diasporashqiptare.al/2023/02/17/lazim-destani-anetar-nderi-i-keshillit-te-ambasadoreve-shqiptare/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 nëntor 2025 04:43 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lazim Destani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976270 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.faktiditor.ch/ecolog-investon-85-mije-euro-ne-shkollen-liria-ne-tetove/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 15:07 (CEST) bpc4yrs81gtr7r4udw6x04dzxdm9dc1 Diskutim:Luan Topçiu/Arkivi 1 1 391147 2981341 2955216 2026-05-17T04:25:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Luan Topçiu]] 2981341 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2497967 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U zëvendësua lidhja e arkivit https://gazetadielli.com/ me https://web.archive.org/web/20221126195542/https://gazetadielli.com/promovohet-ne-bukuresht-fjalori-akademik-shqip-rumanisht-i-autoreve-renata-topciu-luan-topciu-ana-melonashi/ te lidhja https://gazetadielli.com/promovohet-ne-bukuresht-fjalori-akademik-shqip-rumanisht-i-autoreve-renata-topciu-luan-topciu-ana-melonashi/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 nëntor 2022 01:58 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2552021 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221031195047/https://www.agerpres.ro/news/2022/01/13/ziua-culturii-nationale-personalitati-din-domeniul-culturii-decorate-de-presedintele-iohannis--846788 për lidhjen http://www.agerpres.ro/news/2022/01/13/ziua-culturii-nationale-personalitati-din-domeniul-culturii-decorate-de-presedintele-iohannis--846788. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 maj 2023 16:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2618773 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221031194347/https://www.arkivalajmeve.com/Topciu-nje-veper-mbi-modernitetin-e-letrave-shqipe.1046984138/ për lidhjen https://www.arkivalajmeve.com/Topciu-nje-veper-mbi-modernitetin-e-letrave-shqipe.1046984138/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 nëntor 2023 16:21 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2792053 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231203045608/https://alar.ro/2023/09/15/lansare-de-gala-pentru-antologia-poeziei-albaneze/ për lidhjen https://alar.ro/2023/09/15/lansare-de-gala-pentru-antologia-poeziei-albaneze/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 prill 2025 16:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872473 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211009212928/https://fjala.al/2021/09/28/historia-e-letersise-shqipe-ne-parlamentin-rumun/ për lidhjen https://fjala.al/2021/09/28/historia-e-letersise-shqipe-ne-parlamentin-rumun/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 nëntor 2025 16:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882757 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211009212928/https://gazetamapo.al/historia-e-letersise-shqipe-ne-rumani-kryepune-e-dr-luan-topciut/ për lidhjen https://gazetamapo.al/historia-e-letersise-shqipe-ne-rumani-kryepune-e-dr-luan-topciut/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211009212929/https://gazetamapo.al/etiketa/luan-topciu/ për lidhjen https://gazetamapo.al/etiketa/luan-topciu/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2025 17:09 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2903039 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://dri.gov.ro/w/distinctiile-oferite-de-institutul-cultural-roman-cu-prilejul-zilei-minoritatilor-nationale-18-decembrie-2022/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 shkurt 2026 19:54 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2918773 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.indiscret.ro/2019/06/04/revista-albanica-lansata-la-craiova/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ditetenaimit.org/2009/07/ne-bukuresht-u-botua-libri-i-luan-topciut-paradigmat-e-mallit-ne-poezine-rumune-dhe-shqiptare-2/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.indiscret.ro/2022/10/26/istoria-literaturii-albaneze-de-la-origini-pana-in-prezent-editia-a-ii-a/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.indiscret.ro/2025/12/17/dictionar-roman-albanez-o-aparitie-editoriala-istorica-la-liga-albanezilor-din-romania/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.indiscret.ro/2019/11/21/lansare-de-carte-la-liga-albanezilor-din-romania/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.indiscret.ro/2026/02/12/primul-volum-de-proza-albaneza-lansat-de-liga-albanezilor-din-romania/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://proalba.ro/s-a-incheiat-festivalului-international-lucian-blaga-sebes-lancram-alba-iulia-editia-33. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2026 09:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Luan Topçiu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976389 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://uzp.org.ro/27/03/2022/a-aparut-nr-13-al-revistei-albanica/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://startnews.news/2024/04/23/antologjia-e-poezise-shqipe-perkthyer-ne-rumanisht-fiton-cmimin-e-panairit-te-librit-librex-2024-ne-rumani/?fbclid=IwY2xjawH44zVleHRuA2FlbQIxMAABHcBK_hgwKaDWIuP1Zcg_apHCMezKhS8EKqVrhy22JKDa117KVkS3p5KLEw_aem__txOakRXgdj2Vh9R4AlxLg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 20:06 (CEST) tm6zk1mpwjmcqiyvzf1gts2fto6bwvf Diskutim:Dalibor Brozovic 1 391849 2981407 2877026 2026-05-17T10:42:02Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981407 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dalibor Brozovic]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2877025 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250304003642/http://katalog.nsk.hr/F/?func=direct&doc_number=001013945 për lidhjen http://katalog.nsk.hr/F/?func=direct&doc_number=001013945. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 dhjetor 2025 20:32 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dalibor Brozovic]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981406 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180202202504/http://opak.crolib.hr/cgi-bin/unicat.cgi?form=D1440910057 për lidhjen http://opak.crolib.hr/cgi-bin/unicat.cgi?form=D1440910057. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 12:42 (CEST) g5zns0czjt0za5u3uchhtrtrft2qf7r Diskutim:Demir Lima 1 395243 2981427 2980447 2026-05-17T11:46:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981427 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Demir Lima/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demir Lima]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2977665 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ikm.mk<nowiki/>/ojs/index.p. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 maj 2026 17:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demir Lima]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2978832 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ikm.mk<nowiki/>/ojs/index.p. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 maj 2026 19:19 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demir Lima]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980398 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ikm.mk<nowiki/%3E/ojs/index.p. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2026 05:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Demir Lima]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981425 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ikm.mk<nowiki/%3E/ojs/index.p. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 13:46 (CEST) tqnbwjlgvo0ci7s8ya13g0uwr0gcc1v Përdoruesi diskutim:Do0ra234 3 397089 2981193 2980856 2026-05-16T17:13:23Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Cesare Beccaria */ 2981193 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Do0ra234}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 18 mars 2026 13:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Garum]]'' == Përshëndetje, Do0ra234! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980844|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Garum]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20maj%202026,%2018:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:08 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Garum]]'' == Përshëndetje, Do0ra234! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2980849|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Garum]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(15%20maj%202026,%2018:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:25 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Cesare Beccaria]]'' == Përshëndetje, Do0ra234! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981190|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Cesare Beccaria]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjendja e adresës|Gjendja e adresës]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoret parametri parametrin {{!}}url-status=. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: url-status|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2017:13)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 19:13 (CEST) en5vucbetg4ye3moxjfyqshuxkubas0 Diskutim:Rogert Sterkaj 1 397790 2981300 2981100 2026-05-17T02:16:14Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 2981300 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Rogert Sterkaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Gazetar sportiv == Sterkaj supozohet që i soll në ''BBVA5'' meqë është gazetar sportiv. Për cilin medium, saktësisht? Nuk mund të gjeja absolutisht asnjë mjet apo burim për të dëshmuar shquarësinë e këtij personi përtej ''BBVA''-së. A po humbas unë diçka? A i ka ''BBVA'' kriteret e shquarësisë akoma më të ulëta sesa [[Wikipedia:Shquarësia (njerëz)|Wikipedia]]? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 27 mars 2026 11:41 (CET) :Unë jam për mosljemimin e asnjë biografie të këtyre personazheve, nëse e vetmja "shquarsi" e këtyre vjen prej BB, apo rrethanave që lindin prej BB. Por nëse dikush është i njohur publikisht dhe me peshë publike që përpara atëhere mund të konsiderojmë ta kemi. Nga ana tjetër, për ta specifikuar më tej më i famshmi mes këtyre është anëtari i grupit [[West Side Family]] "Miri", i cili nga sa shof me një kërkim të shpejtë nuk e ka një biografi këtu, dhe mendoj se kështu është e drejtë, sepse nuk ka përse ta ketë, mjaftojnë disa rreshta tek grupi. Jo më këta të tjerët që nuk kanë asnjë kontribut publik. Unë po e propozoj për grisje. Flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 27 mars 2026 17:42 (CET) :Nëse mund të vendosësh për grisje ose jo? - @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 21:42 (CEST) :Per sa i perket faktit qe nuk ka qene i njohur me pare, kjo nuk eshte ndonje arsye e forte per ta fshire faqen. Shume figura publike behen te njohura me kalimin e kohes dhe faqet krijohen pikerisht kur fillon interesi i publikut. :Ne kete rast, faqja po krijohet sepse njerezit kane filluar te kerkojne dhe duan te dine me shume per Rogert Sterkaj. Ai eshte gazetar sportiv, ka prezence ne televizion dhe tani edhe ne muzike, pra nuk behet fjale per nje person pa aktivitet publik. :Fakti qe ka qene nder me te kerkuarit ne Google ne Shqiperi muajt e fundit tregon qarte qe ka interes real nga publiku. Wikipedia eshte pikerisht per keto raste, te ofroje informacion te verifikueshem per figura qe zgjojne interes publik. :Nese faqja rregullohet mire dhe shtohen burime te besueshme, nuk shoh arsye pse duhet te fshihet. [[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]] ([[Përdoruesi diskutim:Big Brother VIP Albania 5|diskutimet]]) 30 prill 2026 12:57 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]], lexo; [[Wikipedia:Konflikti i interesit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 prill 2026 21:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979905 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj](https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj). Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2026 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260129200724/https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/ për lidhjen https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:24 (CEST) q6uun2k38pm7s0bbtodjpxvc8eqnuzm 2981358 2981300 2026-05-17T04:28:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Rogert Sterkaj/Arkivi 1]] 2981358 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Rogert Sterkaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979905 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj](https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj). Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2026 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260129200724/https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/ për lidhjen https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:24 (CEST) 1t1t0jpty98intsnd9dvzl5h79m1zid Përdoruesi:Ardea Gojnovci/Sylvia Plath 2 398337 2981155 2977181 2026-05-16T13:29:13Z Arianit 106 e publikova te artikujt 2981155 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Sylvia Plath]] ab7jw1xxgu7bhtq3kdvdl8p2u999g7k Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë/Arkivi 1 1 398457 2981329 2955199 2026-05-17T04:22:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë]] 2981329 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Republikës Çeke dhe Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2126184 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110722032952/http://www.neurope.eu/articles/86713.php për lidhjen http://www.neurope.eu/articles/86713.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 qershor 2020 22:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Republikës Çeke dhe Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177912 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200617103826/http://emportal.rs/en/news/serbia/83632.html për lidhjen http://emportal.rs/en/news/serbia/83632.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 06:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Republikës Çeke dhe Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2195194 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160307094528/http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b260308_e.html për lidhjen http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b260308_e.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160312123851/http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b260508_e.html për lidhjen http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b260508_e.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160311120604/http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b170708_e.html për lidhjen http://www.mfa.gov.rs/Bilteni/Engleski/b170708_e.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 shkurt 2021 18:11 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Republikës Çeke dhe Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449300 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121012023150/http://en.rian.ru/world/20080724/114855044.html për lidhjen http://en.rian.ru/world/20080724/114855044.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 07:04 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2919217 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=298381. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=314686. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ceskenoviny.cz/news/index_view.php?id=326708. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 prill 2026 18:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Çekisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976452 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.radio.cz/en/article/101026. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.radio.cz/en/article/99376. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.radio.cz/en/article/102507. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 00:04 (CEST) 5ziehanyya2x5b9mesyio7dw9n63p57 Abecedari 0 398600 2981220 2977401 2026-05-16T19:56:08Z Edukatori 112234 2981220 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Birch_bark_alphabet_of_Novgorod.jpg|parapamje|Një abecedarium i hershëm cirilik mbi [[Dorëshkrimet në lëvore mështekne|lëvoren e thuprës, dokument]] nr. 591 nga Novgorodi i lashtë ( [[Rusia|Rusi]] ). Datohet në vitet 1025–1050 të erës sonë.]] [[Skeda:Alphabets_Codex_Gigas.jpg|parapamje|Fleta 1 e Kodikut Gigas, që tregon abecedaritë hebraike, greke, latine, glagolitike dhe cirilike të hershme]] '''Abecedari''' (i njohur edhe si '''abecedarium''' ose '''ABC''') është një [[Epigrafia|mbishkrim]] që përbëhet nga shkronjat e një [[alfabeti]], pothuajse gjithmonë të renditura sipas radhës . Në mënyrë tipike, abecedariet (ose abecedaritë) janë ushtrime praktike të shkrimit. == Alfabetet jolatine == Abecedaritë [[Alfabeti runik|runike]] gjenden si në dorëshkrime ashtu edhe në mbishkrime me rreshta runikë, siç është guri Kylver ( {{Rreth|375-470 CE}} ) dhe Seax i Beagnoth-it ( {{Rreth|10th century CE}} ). Ato zakonisht fillojnë me ᚠᚢᚦ ( '''fuþ''' ), të ndjekura nga runat që ndryshojnë në bazë të sistemit të shkrimit që përdoret, qoftë Plaku Fuþark, Fuþorku Anglo-Frizian, Fuþorku i Ri apo Fuþorku Mesjetar .<ref>{{Cite book|last=Barnes|first=Michael P.|url=https://books.google.co.uk/books?id=tfwp1lI5seoC&hl=sv&source=gbs_navlinks_s|title=Runes: a handbook|date=2022|publisher=the Boydell press|isbn=9781783276974|edition=paperback|location=Woodbridge Rochester, NY}}</ref> Disa abecedarë përfshijnë shkronja të vjetruara që nuk dëshmohen ndryshe në mbishkrime. Për shembull, abecedarët në alfabetin etrusk nga Marsiliana (qyteti [[Toskana|toskan]] ) përfshijnë shkronjat B, D dhe O, të cilat tregojnë tinguj që nuk janë të pranishëm në [[Gjuha etruske|gjuhën etruske]] dhe për këtë arsye nuk gjenden në mbishkrimet etruske.<ref>{{Cite web|title=The Marsiliana Tablet Abecedarium, the Earliest Example of Etruscan Writing : History of Information|url=https://historyofinformation.com/detail.php?id=2288|access-date=2025-08-07|website=historyofinformation.com}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Të tjerë, si ata të njohur nga mbishkrimet safaite, i rendisin shkronjat e alfabetit në renditje të ndryshme, duke sugjeruar se shkrimi ishte mësuar rastësisht dhe jo formalisht. Disa abecedari të gjetura në Agoranë e Athinës duket se janë qëllimisht të paplota, duke u përbërë vetëm nga tre deri në gjashtë shkronjat e para të alfabetit grek, dhe këto mund të kenë pasur një rëndësi magjike ose rituale.<ref>{{Cite book|last=Lang|first=M.|title=The Athenian Agora: Results of excavations conducted by the American School of Classical Studies at Athens. Volume XXI: Graffiti and Dipinti|publisher=The American School of Classical Studies at Athens|year=1976|isbn=0-87661-221-4|location=Princeton|page=6}}</ref> Një abecedari qëllimisht i paplotë i gjetur në Hymettos në Atikë mund të ketë qenë një ofertë kushtimi .<ref>{{Cite journal|last=Blegen|first=C. W.|year=1934|title=Inscriptions on Geometric Pottery from Hymettos|journal=[[American Journal of Archaeology]]|volume=38|issue=1|pages=10–28|doi=10.2307/498923|jstor=498923}}</ref> == Alfabeti latin == Afër fillimit të epokës së krishterë, [[Alfabeti Latin|alfabeti latin]] kishte pësuar tashmë ndryshimet e tij kryesore dhe ishte bërë një sistem i përcaktuar. [[Alfabeti grek]] po i afrohej alfabetit latin. Drejt shekullit të 8-të të Romës, shkronjat morën format e tyre artistike dhe humbën ato më të vjetrat, më të ngushta. Tre shkronjat e shtuara nga [[Klaudi|Perandori Klaudi]] nuk janë gjetur kurrë në përdorim në mbishkrimet e krishtera. Shkronjat ranë në harresë pas vdekjes së Klaudit. Alfabeti i përdorur për mbishkrimet monumentale ishte shumë i ndryshëm nga [[kursivi]] . Unciali, që ndodh shumë rrallë në monumentet [[Skulptura|e skulptura]] dhe i rezervuar për shkrim, nuk u shfaq deri në shekullin e 4-të. Shumica e objekteve që mbajnë abecedarinë nuk janë me origjinë të krishterë, me përjashtim të dy vazove të gjetura në Kartagjenë . Këto objekte përfshinin pllaka të përdorura nga nxënësit e gdhendësve të gurëve ndërsa mësonin zanatin e tyre. Gurë janë gjetur gjithashtu në katakombe, që mbajnë simbolet A, B, C, etj. Këto janë rregulluar, ndonjëherë, në kombinime që i kanë hutuar studiuesit. Një gur i tillë, i gjetur në varrezat e Shën Aleksandrit, në Via Nomentana, është mbishkruar si më poshtë: AXBVCTESDR . . . . . .BCCEECHI EQGPH. . . .M MNOPQ RSTVXYZ Kjo mund të krahasohet me një [[Denarius|denar]] të L. Cassius Caecinianus, i cili ka mbishkrimin e mëposhtëm: AX, BV, CT, DS, ER, FQ, GP, HO, IN, LM [[Jeronimi]] e shpjegoi këtë ngjashmëri. Fëmijët detyroheshin të mësonin alfabetin në çifte shkronjash, duke bashkuar shkronjën e parë të alfabetit me shkronjën e fundit (AX), shkronjën e dytë me të parafundit (BV) e kështu me radhë. Një gur i gjetur në Romë në vitin 1877, që daton nga shekulli i 6-të ose i 7-të, duket se është përdorur në një [[Shkolla|shkollë]], si model për të mësuar alfabetin, dhe tregon vazhdimësinë e metodave të vjetra të mësimdhënies. == Shih edhe == * [[Abetarja]] - Libër për fëmijë i dizajnuar për të mësuar letrat e alfabetit * Ambigrami - Kaligrafi simetrike ose tipografike vizuale * Alfabeti fayum - Abecedari grek i lashtë, rreth 800 p.e.s. * Heterogrami - Fjalë, frazë ose frazë pa shkronjë të përsëritur * Lipogrami - Shkrimi që shmang letrat specifike * Pangrami - Frazë ose fjalë që përdor çdo shkronjë të alfabetit të një gjuhe == Lidhje të jashtme == * [[wikibooks:A Researcher's Guide to Local History Terminology|Një Udhëzues për Studiuesin mbi Terminologjinë e Historisë Vendore]] * {{YouTube|9jie3ilSols}} , [[Museum of Modern Art|Muzeu i Artit Modern]] == Referime == h3qdcxkxfoz8udcdnu6fbakdt0hx3ld 2981221 2981220 2026-05-16T19:57:13Z Edukatori 112234 /* Shih edhe */ 2981221 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Birch_bark_alphabet_of_Novgorod.jpg|parapamje|Një abecedarium i hershëm cirilik mbi [[Dorëshkrimet në lëvore mështekne|lëvoren e thuprës, dokument]] nr. 591 nga Novgorodi i lashtë ( [[Rusia|Rusi]] ). Datohet në vitet 1025–1050 të erës sonë.]] [[Skeda:Alphabets_Codex_Gigas.jpg|parapamje|Fleta 1 e Kodikut Gigas, që tregon abecedaritë hebraike, greke, latine, glagolitike dhe cirilike të hershme]] '''Abecedari''' (i njohur edhe si '''abecedarium''' ose '''ABC''') është një [[Epigrafia|mbishkrim]] që përbëhet nga shkronjat e një [[alfabeti]], pothuajse gjithmonë të renditura sipas radhës . Në mënyrë tipike, abecedariet (ose abecedaritë) janë ushtrime praktike të shkrimit. == Alfabetet jolatine == Abecedaritë [[Alfabeti runik|runike]] gjenden si në dorëshkrime ashtu edhe në mbishkrime me rreshta runikë, siç është guri Kylver ( {{Rreth|375-470 CE}} ) dhe Seax i Beagnoth-it ( {{Rreth|10th century CE}} ). Ato zakonisht fillojnë me ᚠᚢᚦ ( '''fuþ''' ), të ndjekura nga runat që ndryshojnë në bazë të sistemit të shkrimit që përdoret, qoftë Plaku Fuþark, Fuþorku Anglo-Frizian, Fuþorku i Ri apo Fuþorku Mesjetar .<ref>{{Cite book|last=Barnes|first=Michael P.|url=https://books.google.co.uk/books?id=tfwp1lI5seoC&hl=sv&source=gbs_navlinks_s|title=Runes: a handbook|date=2022|publisher=the Boydell press|isbn=9781783276974|edition=paperback|location=Woodbridge Rochester, NY}}</ref> Disa abecedarë përfshijnë shkronja të vjetruara që nuk dëshmohen ndryshe në mbishkrime. Për shembull, abecedarët në alfabetin etrusk nga Marsiliana (qyteti [[Toskana|toskan]] ) përfshijnë shkronjat B, D dhe O, të cilat tregojnë tinguj që nuk janë të pranishëm në [[Gjuha etruske|gjuhën etruske]] dhe për këtë arsye nuk gjenden në mbishkrimet etruske.<ref>{{Cite web|title=The Marsiliana Tablet Abecedarium, the Earliest Example of Etruscan Writing : History of Information|url=https://historyofinformation.com/detail.php?id=2288|access-date=2025-08-07|website=historyofinformation.com}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Të tjerë, si ata të njohur nga mbishkrimet safaite, i rendisin shkronjat e alfabetit në renditje të ndryshme, duke sugjeruar se shkrimi ishte mësuar rastësisht dhe jo formalisht. Disa abecedari të gjetura në Agoranë e Athinës duket se janë qëllimisht të paplota, duke u përbërë vetëm nga tre deri në gjashtë shkronjat e para të alfabetit grek, dhe këto mund të kenë pasur një rëndësi magjike ose rituale.<ref>{{Cite book|last=Lang|first=M.|title=The Athenian Agora: Results of excavations conducted by the American School of Classical Studies at Athens. Volume XXI: Graffiti and Dipinti|publisher=The American School of Classical Studies at Athens|year=1976|isbn=0-87661-221-4|location=Princeton|page=6}}</ref> Një abecedari qëllimisht i paplotë i gjetur në Hymettos në Atikë mund të ketë qenë një ofertë kushtimi .<ref>{{Cite journal|last=Blegen|first=C. W.|year=1934|title=Inscriptions on Geometric Pottery from Hymettos|journal=[[American Journal of Archaeology]]|volume=38|issue=1|pages=10–28|doi=10.2307/498923|jstor=498923}}</ref> == Alfabeti latin == Afër fillimit të epokës së krishterë, [[Alfabeti Latin|alfabeti latin]] kishte pësuar tashmë ndryshimet e tij kryesore dhe ishte bërë një sistem i përcaktuar. [[Alfabeti grek]] po i afrohej alfabetit latin. Drejt shekullit të 8-të të Romës, shkronjat morën format e tyre artistike dhe humbën ato më të vjetrat, më të ngushta. Tre shkronjat e shtuara nga [[Klaudi|Perandori Klaudi]] nuk janë gjetur kurrë në përdorim në mbishkrimet e krishtera. Shkronjat ranë në harresë pas vdekjes së Klaudit. Alfabeti i përdorur për mbishkrimet monumentale ishte shumë i ndryshëm nga [[kursivi]] . Unciali, që ndodh shumë rrallë në monumentet [[Skulptura|e skulptura]] dhe i rezervuar për shkrim, nuk u shfaq deri në shekullin e 4-të. Shumica e objekteve që mbajnë abecedarinë nuk janë me origjinë të krishterë, me përjashtim të dy vazove të gjetura në Kartagjenë . Këto objekte përfshinin pllaka të përdorura nga nxënësit e gdhendësve të gurëve ndërsa mësonin zanatin e tyre. Gurë janë gjetur gjithashtu në katakombe, që mbajnë simbolet A, B, C, etj. Këto janë rregulluar, ndonjëherë, në kombinime që i kanë hutuar studiuesit. Një gur i tillë, i gjetur në varrezat e Shën Aleksandrit, në Via Nomentana, është mbishkruar si më poshtë: AXBVCTESDR . . . . . .BCCEECHI EQGPH. . . .M MNOPQ RSTVXYZ Kjo mund të krahasohet me një [[Denarius|denar]] të L. Cassius Caecinianus, i cili ka mbishkrimin e mëposhtëm: AX, BV, CT, DS, ER, FQ, GP, HO, IN, LM [[Jeronimi]] e shpjegoi këtë ngjashmëri. Fëmijët detyroheshin të mësonin alfabetin në çifte shkronjash, duke bashkuar shkronjën e parë të alfabetit me shkronjën e fundit (AX), shkronjën e dytë me të parafundit (BV) e kështu me radhë. Një gur i gjetur në Romë në vitin 1877, që daton nga shekulli i 6-të ose i 7-të, duket se është përdorur në një [[Shkolla|shkollë]], si model për të mësuar alfabetin, dhe tregon vazhdimësinë e metodave të vjetra të mësimdhënies. == Shih edhe == * [[Abecedariumi]] * [[Abetarja]] - Libër për fëmijë i dizajnuar për të mësuar letrat e alfabetit * Ambigrami - Kaligrafi simetrike ose tipografike vizuale * Alfabeti fayum - Abecedari grek i lashtë, rreth 800 p.e.s. * Heterogrami - Fjalë, frazë ose frazë pa shkronjë të përsëritur * Lipogrami - Shkrimi që shmang letrat specifike * Pangrami - Frazë ose fjalë që përdor çdo shkronjë të alfabetit të një gjuhe == Lidhje të jashtme == * [[wikibooks:A Researcher's Guide to Local History Terminology|Një Udhëzues për Studiuesin mbi Terminologjinë e Historisë Vendore]] * {{YouTube|9jie3ilSols}} , [[Museum of Modern Art|Muzeu i Artit Modern]] == Referime == 2nvn2dexd1tok301zirmeibsbeud1wg Bey-sur-Seille 0 399272 2981257 2981084 2026-05-16T23:36:43Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981257 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Bey-sur-Seille |native name= |commune status=Komunë |image=Église bey.jpg |caption=Kishë Saint-Étienne |image coat of arms=Blason Bey sur Seille 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Entre Seille et Meurthe|Entre Seille et Meurthe]] |coordinates={{Coord|48.805|6.3428|display=title}} |INSEE=54070 |postal code=54760 |mayor=Daniel Grandadam |term=2022-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=200 |elevation min m=195 |elevation max m=243 |area km2=5,53 |population=196 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= }} '''Bey-sur-Seille''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Bey-sur-Seille bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 196 banorë dhe sipërfaqe 5,53 km², me një dendësi prej 35 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Seille. Bey-sur-Seille nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-54070#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |186 |1861 |249 |1911 |151 |1962 |100 |1968 |94 |1975 |96 |1982 |107 |1990 |130 |1999 |167 |2008 |155 |2013 |155 |2018 |174 |2023 |196 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54070 INSEE] {{commonscat|Bey-sur-Seille}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Bey-sur-Seille]] gbqihw4c9yuv6ue1d9u8jdsr4hq2l0l Diskutim:Hidhërimi 1 399886 2981360 2976591 2026-05-17T04:28:23Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Hidhërimi/Arkivi 1]] 2981360 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Hidhërimi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} bbh2yj8yw5fvwg26cham97qypgx0i49 Diskutim:Stresi 1 399887 2981362 2976590 2026-05-17T04:28:43Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Stresi/Arkivi 1]] 2981362 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Stresi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} op0jiu5mk3u0fiedgr4ok06j7282xav Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite/Arkivi 1 1 399915 2981331 2976618 2026-05-17T04:23:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite]] 2981331 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2126594 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090422165639/http://www.newkosovareport.com/200904201711/Politics/Saudi-Arabia-recognizes-Kosovo.html për lidhjen http://www.newkosovareport.com/200904201711/Politics/Saudi-Arabia-recognizes-Kosovo.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 qershor 2020 15:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374301 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080723233822/http://www.inyourpocket.com/kosovo/pristina/directory/category/61023-.html për lidhjen http://www.inyourpocket.com/kosovo/pristina/directory/category/61023-.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 03:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449292 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160901211726/http://www.sofiaecho.com/2009/12/23/835168_saudi-arabia-to-encourage-other-muslim-countries-to-recognise-kosovo-ambassador për lidhjen http://www.sofiaecho.com/2009/12/23/835168_saudi-arabia-to-encourage-other-muslim-countries-to-recognise-kosovo-ambassador. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 06:49 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2663100 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090422165639/http://www.newkosovareport.com/200904201711/Politics/Saudi-Arabia-recognizes-Kosovo.html për lidhjen http://www.newkosovareport.com/200904201711/Politics/Saudi-Arabia-recognizes-Kosovo.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2024 19:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Arabisë Saudite]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976445 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131230231805/http://www.spa.gov.sa/English/details.php?id=656348 për lidhjen http://www.spa.gov.sa/English/details.php?id=656348. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 23:52 (CEST) b831vm8ga14pab6hi3xfr09w3io6ixf Diskutim:Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës/Arkivi 1 1 399916 2981333 2976620 2026-05-17T04:23:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës]] 2981333 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2135617 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080226123401/http://free-st.t-com.hr/eurodalmatia/statistika.htm për lidhjen http://free-st.t-com.hr/eurodalmatia/statistika.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131214000822/http://www.ogaemacedonia.org.mk/2006/jugovizija për lidhjen http://www.ogaemacedonia.org.mk/2006/jugovizija. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 korrik 2020 23:42 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2419814 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120629204414/http://www.eurovisioncovers.co.uk/xtmac.htm për lidhjen http://www.eurovisioncovers.co.uk/xtmac.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 mars 2022 11:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2892300 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200819035856/https://wiwibloggs.com/2018/05/20/barbara-dex-award-2018-f-y-r-macedonias-eye-cue-win-eurovisions-worst-dressed/223426/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2018/05/20/barbara-dex-award-2018-f-y-r-macedonias-eye-cue-win-eurovisions-worst-dressed/223426/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 janar 2026 05:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2894063 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180710042257/http://wiwibloggs.com/2015/07/09/poll-worst-dressed-barbara-dex-award-winner/ për lidhjen https://wiwibloggs.com/2015/07/09/poll-worst-dressed-barbara-dex-award-winner/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 janar 2026 15:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Maqedonia e Veriut në Festivalin Evropian të Këngës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976438 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170805180632/https://www.eurovisionary.com/voting-order-for-grand-final-2017/ për lidhjen https://www.eurovisionary.com/voting-order-for-grand-final-2017/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 22:54 (CEST) 112c77d284n3el15hvwmxxtpbl0oym1 Diskutim:MREN/Arkivi 1 1 399917 2981339 2976622 2026-05-17T04:24:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:MREN]] 2981339 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MREN]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2485977 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200122060248/http://www.mna.gov.me/ministarstvo për lidhjen http://www.mna.gov.me/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.mps.gov.me/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2022 04:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MREN]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2729367 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120515123557/http://www.cis.ac.me/ për lidhjen http://www.cis.ac.me/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 dhjetor 2024 14:29 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MREN]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882811 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220401051451/https://wiki.egi.eu/wiki/EGI-InSPIRE:Main_Page për lidhjen https://wiki.egi.eu/wiki/EGI-InSPIRE:Main_Page. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2025 21:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MREN]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2885901 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230511194051/https://www.ucg.ac.me/ për lidhjen http://www.ucg.ac.me/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2026 07:49 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[MREN]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976413 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.mren.ac.me/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 21:32 (CEST) 886h0duojl668vmqs099aj217yu3rz1 Diskutim:Lunxhëria/Arkivi 1 1 399918 2981345 2976624 2026-05-17T04:25:47Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lunxhëria]] 2981345 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lunxhëria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2554076 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220725204614/https://opacplus.bsb-muenchen.de/metaopac/search?oclcno=163382713 për lidhjen https://opacplus.bsb-muenchen.de/metaopac/search?oclcno=163382713. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 maj 2023 13:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lunxhëria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2611703 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200716134844/https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.390688 për lidhjen http://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.390688. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200716134844/https://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.390688 për lidhjen http://ethos.bl.uk/OrderDetails.do?uin=uk.bl.ethos.390688. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 nëntor 2023 08:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lunxhëria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2673514 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220815044840/https://instatgis.gov.al/ për lidhjen https://instatgis.gov.al/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 qershor 2024 20:14 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lunxhëria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2747586 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220206043409/http://www.hri.org/news/balkans/ata/1999/99-01-23.ata.html për lidhjen http://www.hri.org/news/balkans/ata/1999/99-01-23.ata.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 shkurt 2025 09:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lunxhëria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976405 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230711002842/http://pop-stat.mashke.org/albania-ethnic-comm2011.htm për lidhjen http://pop-stat.mashke.org/albania-ethnic-comm2011.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 21:10 (CEST) 58265mnnled46mf97im0zncjb9zmyvy Diskutim:Morina (fis)/Arkivi 1 1 400015 2981343 2977064 2026-05-17T04:25:27Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Morina (fis)]] 2981343 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Morina (fis)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504333 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150924125352/http://www.berliner-zeitung.de/archiv/jubelnd-werden-die-nato-truppen-bei-ihrem-einmarsch-von-den-kosovo-albanern-empfangen-viele-serben-fluechten-aus-angst-vor-racheakten-panzer--blumen--freudentraenen,10810590,9652942.html për lidhjen http://www.berliner-zeitung.de/archiv/jubelnd-werden-die-nato-truppen-bei-ihrem-einmarsch-von-den-kosovo-albanern-empfangen-viele-serben-fluechten-aus-angst-vor-racheakten-panzer--blumen--freudentraenen,10810590,9652942.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 dhjetor 2022 16:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Morina (fis)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2635315 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221108174307/http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_XIII_1937_07-8/ për lidhjen http://bibliotekashkoder.com/digital/hylli_i_drites/vjeti_XIII_1937_07-8/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 janar 2024 06:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Morina (fis)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2678550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221108174308/https://vdocuments.mx/179876370-s-pulaha-popullsia-shqiptare-e-kosoves-gjate-shekujve-xv-xvi.html për lidhjen https://vdocuments.mx/179876370-s-pulaha-popullsia-shqiptare-e-kosoves-gjate-shekujve-xv-xvi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 korrik 2024 14:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Morina (fis)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2815610 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210726202404/https://www.focus.de/politik/ausland/fluechtlinge-das-elend-der-vertriebenen_aid_175807.html për lidhjen http://www.focus.de/politik/ausland/fluechtlinge-das-elend-der-vertriebenen_aid_175807.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 korrik 2025 01:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Morina (fis)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976606 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230525115345/http://pop-stat.mashke.org/kosovo-religion-loc2011.htm për lidhjen http://pop-stat.mashke.org/kosovo-religion-loc2011.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 04:54 (CEST) bym1yjyf72z72j4kb2fgiqala6uz5do Apremont, Haute-Saône 0 400053 2981272 2980662 2026-05-17T00:05:35Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981272 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Apremont |native name= |commune status=Komunë |image=Apremont, l'église.jpg |caption=Kishë Saint-Barthélemy |image coat of arms=Blason ville fr Apremont (Haute-Saône).svg |arrondissement=[[Qarku Vesoul|Vesoul]] |canton=[[Kantoni Gray|Gray]] |coordinates={{Coord|47.3942|5.5442|display=title}} |INSEE=70024 |postal code=70100 |mayor=Jean-Marie Chaudot |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes Val de Gray |elevation m= |elevation min m=186 |elevation max m=226 |area km2=14,40 |population=437 |population date=Janar 2023 |population demonym= Apremontois |website= }} '''Apremont''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Apremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Haute-Saône]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Burgonja-Franche-Comté]]. Komuna ka një popullsi prej 437 banorë dhe sipërfaqe 14,40 km², me një dendësi prej 30 banor/km². ==Gjeografia== Apremont nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Gray]]. ==Popullsia== {{Historical populations | source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-70024#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> | percentages = pagr | align = none |1793 |720 |1861 |695 |1911 |510 |1962 |390 |1968 |372 |1975 |380 |1982 |372 |1990 |362 |1999 |362 |2004 |396 |2009 |428 |2014 |470 |2019 |446 |2023 |437 }} ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të [[Lumi i Saône|Saône]]. == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-70024 INSEE] {{commonscat|Apremont (Haute-Saône)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Haute-Saône|Apremont]] c7bchs4yr3nvxuqioioqizzh6bfb7dz Apremont-la-Forêt 0 400066 2981196 2977744 2026-05-16T17:46:13Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981196 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Apremont-la-Forêt |native name=''Apramon'' |commune status=Komunë |image=Eglise Apremont Foret.JPG |caption=Kishë de la Nativité-de-la-Bienheureuse-Vierge |image coat of arms=Blason ville fr Apremont-la-Forêt (Meuse).svg |arrondissement=[[Qarku Commercy|Commercy]] |canton=[[Kantoni Saint-Mihiel|Saint-Mihiel]] |coordinates={{Coord|48.8561|5.6397|display=title}} |INSEE=55012 |postal code=55300 |mayor=Lionel Plantegenet |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes Côtes de Meuse Woëvre |elevation m=180 |elevation min m=231 |elevation max m=383 |area km2=32,89 |population=427 |population date=Janar 2023 |population demonym= Asperomontais |website= }} '''Apremont-la-Forêt''' ([[Gjuha Lorrain|Lorrain]]: ''Apramon'') është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Apremont-la-Forêt bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meuse]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 427 banorë dhe sipërfaqe 32,89 km², me një dendësi prej 13 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Longeau në rajonin natyror të Woëvre. Apremont ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Mëza|Mëza]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Komuna nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]] ose zone ujëmbledhëse urbane. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/7633058?geo=COM-55012#ancre-POP_T1 Population en historique depuis 1968], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |383 |1861 |658 |1911 |527 |1962 |401 |1968 |367 |1975 |326 |1982 |284 |1990 |342 |1999 |337 |2005 |388 |2010 |402 |2015 |396 |2020 |422 |2023 |427 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-55012 INSEE] {{commonscat|Apremont-la-Forêt}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meuse|Apremont-la-Forêt]] rzuw88dwts5bqqzlynxiu50b9kka2sl Marsal, Moselle 0 400149 2981242 2977847 2026-05-16T23:04:58Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981242 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Marsal |native name= |commune status=Komunë |image=Marsalcalstlegerlback.jpg |caption=Kolegjial Saint-Léger |image coat of arms=Blason de la ville de Marsal (Moselle).svg |arrondissement=[[Qarku Sarrebourg-Château-Salins|Sarrebourg-Château-Salins]] |canton=[[Kantoni Le Saulnois|Le Saulnois]] |coordinates={{Coord|48.79|6.60972222222|display=title}} |INSEE=57448 |postal code=57630 |mayor=Didier Bernard |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Saulnois |elevation m=225 |elevation min m=199 |elevation max m=307 |area km2=11,11 |population=229 |population date=Janar 2023 |population demonym= Marsalais |website= }} '''Marsal''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Marsal bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Moselle]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 229 banorë dhe sipërfaqe 11,11 km², me një dendësi prej 21 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Seille në rajonin natyror të Saulnois. Marsal nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], është qendra e zonës urbane të [[Dieuze]]. Kommuna është anëtare e Parkut Natyror Rajonal de Lorraine. ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |850 |1861 |1169 |1910 |585 |1962 |318 |1968 |301 |1975 |287 |1982 |280 |1990 |284 |1999 |289 |2005 |286 |2010 |260 |2015 |273 |2020 |245 |2023 |229 }} ==Personalitete të lidhura me bashkinë== * [[Jacques Callot]] (1592-1635), gdhendës nga Lorena, i martuar me Marsalin në vitin 1623. == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-57448 INSEE] {{commonscat|Marsal (Moselle)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Moselle|Marsal]] 80ft2g2k8izjjcgfngjq6vswl615e13 2981249 2981242 2026-05-16T23:26:16Z Birdie 19592 Historia. 2981249 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Marsal |native name= |commune status=Komunë |image=Marsalcalstlegerlback.jpg |caption=Kolegjial Saint-Léger |image coat of arms=Blason de la ville de Marsal (Moselle).svg |arrondissement=[[Qarku Sarrebourg-Château-Salins|Sarrebourg-Château-Salins]] |canton=[[Kantoni Le Saulnois|Le Saulnois]] |coordinates={{Coord|48.79|6.60972222222|display=title}} |INSEE=57448 |postal code=57630 |mayor=Didier Bernard |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Saulnois |elevation m=225 |elevation min m=199 |elevation max m=307 |area km2=11,11 |population=229 |population date=Janar 2023 |population demonym= Marsalais |website= }} '''Marsal''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Marsal bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Moselle]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 229 banorë dhe sipërfaqe 11,11 km², me një dendësi prej 21 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Seille në rajonin natyror të Saulnois. Marsal nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], është qendra e zonës urbane të [[Dieuze]]. Kommuna është anëtare e Parkut Natyror Rajonal de Lorraine. ==Historia== Marsali iu aneksua [[Gjermania|Gjermanisë]] nga viti 1871 deri në vitin 1919 midis viteve 1940 dhe 1944. Komuna quhej ''Salzmar'' midis viteve 1915 dhe 1919 dhe midis viteve 1940 dhe 1944. ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |850 |1861 |1169 |1910 |585 |1962 |318 |1968 |301 |1975 |287 |1982 |280 |1990 |284 |1999 |289 |2005 |286 |2010 |260 |2015 |273 |2020 |245 |2023 |229 }} ==Personalitete të lidhura me bashkinë== * [[Jacques Callot]] (1592-1635), gdhendës nga Lorena, i martuar me Marsalin në vitin 1623. == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-57448 INSEE] {{commonscat|Marsal (Moselle)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Moselle|Marsal]] ayz1dyp31osvjcumn8tfvw0kq6wygel Dommartin-lès-Toul 0 400150 2981258 2981087 2026-05-16T23:40:10Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981258 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-lès-Toul |native name= |commune status=Komunë |image=100B0812 dommartin-les-toul.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason dommartin les toul.svg |arrondissement=[[Qarku Toul|Toul]] |canton=[[Kantoni Toul|Toul]] |coordinates={{Coord|48.6706|5.9086|display=title}} |INSEE=54167 |postal code=54200 |mayor=Laurent Guyot |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes Terres Touloises |elevation m=240 |elevation min m=201 |elevation max m=295 |area km2=6,87 |population=2013 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-lès-Toul''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-lès-Toul bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 2013 banorë dhe sipërfaqe 6,87 km², me një dendësi prej 293 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e djathtë të [[Lumi i Moselle|Moselle]] në rajonin natyror të Toulois. I përket zonës urbane të [[Toul]] dhe I përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. [[Skeda:Dommartin-lès-Toul OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]]. ==Popullsia== {{Historical populations |source = INSEE<ref name=pophist>[https://www.insee.fr/fr/statistiques/8643952?geo=COM-54167#tableau-POPREF_G1 Population municipale entre 1968 et 2023], INSEE</ref> |percentages = pagr |align = none |1793 |370 |1861 |566 |1911 |989 |1962 |1081 |1968 |1004 |1975 |1218 |1982 |1714 |1990 |1639 |1999 |1644 |2008 |1994 |2013 |1991 |2018 |1962 |2023 |2013 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54167 INSEE] {{commonscat|Dommartin-lès-Toul}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Dommartin-les-Toul]] bsonjpoaemkzu2pr4k5d1ud8mx3sh4i Dommartin-la-Chaussée 0 400158 2981247 2981085 2026-05-16T23:13:55Z Birdie 19592 2981247 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-la-Chaussée |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin la Chaussée Mairie 2022.jpg |caption=Bashkia dhe kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason Dommartin la Chaussée 54.svg |arrondissement=[[Qarku Toul|Toul]] |canton=[[Kantoni du Nord-Toulois|Le Nord-Toulois]] |coordinates={{Coord|49.0119|5.8628|display=title}} |INSEE=54166 |postal code=54470 |mayor=Denis Petit |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes Mad et Moselle |elevation m=240 |elevation min m=224 |elevation max m=262 |area km2=2,71 |population=29 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinais |website= }} '''Dommartin-la-Chaussée''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-la-Chaussée bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 29 banorë dhe sipërfaqe 2,71 km², me një dendësi prej 11 banor/km². ==Gjeografia== Kommuna ndodhet në rajonin natyror të Toulois. Dommartin nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Metz]]. Kommuna është anëtare e Parkut Natyror Rajonal de Lorraine. [[Skeda:Dommartin-la-Chaussée OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]]. ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |89 |1861 |146 |1911 |62 |1962 |35 |1968 |32 |1975 |23 |1982 |23 |1990 |17 |1999 |36 |2004 |47 |2009 |42 |2014 |36 |2019 |32 |2023 |29 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54166 INSEE] {{commonscat|Dommartin-la-Chaussée}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Dommartin-la-Chaussee]] cepcd42rxgml1683967d8xa782xuc40 Dommartin-sous-Amance 0 400161 2981259 2981075 2026-05-16T23:42:01Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981259 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-sous-Amance |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-sous-Amance.jpg |caption= |image coat of arms=Blason Dommartin sous Amance 54.svg |arrondissement=[[Qarku Nancy|Nancy]] |canton=[[Kantoni Le Grand Couronné|Le Grand Couronné]] |coordinates={{Coord|48.7416666667|6.25611111111|display=title}} |INSEE=54168 |postal code=54770 |mayor=Dominique Mathey |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Seille et Grand Couronné |elevation m=213 |elevation min m=206 |elevation max m=350 |area km2=4,03 |population=319 |population date=Janar 2023 |population demonym= |website= }} '''Dommartin-sous-Amance''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-sous-Amance bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 319 banorë dhe sipërfaqe 4,03 km², me një dendësi prej 79 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Amezule. Dommartin nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. [[Skeda:Dommartin-sous-Amance OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |115 |1861 |119 |1911 |149 |1962 |172 |1968 |221 |1975 |279 |1982 |300 |1990 |282 |1999 |290 |2008 |257 |2013 |255 |2018 |285 |2023 |319 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54168 INSEE] {{commonscat|Dommartin-sous-Amance}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Dommartin-sous-Amance]] csu42am1wx2vavc0tqdqn622lklt7ld Dommartin-la-Montagne 0 400166 2981195 2978082 2026-05-16T17:42:39Z Birdie 19592 Gjeografia. 2981195 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-la-Montagne |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-la-Montagne Église Saint-Martin.JPG |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Verdun|Verdun]] |canton=[[Kantoni Étain|Étain]] |coordinates={{Coord|49.0322222222|5.60888888889|display=title}} |INSEE=55157 |postal code=55160 |mayor=Raphaël Marchitti |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Territoire de Fresnes-en-Woëvre |elevation m=290 |elevation min m=286 |elevation max m=387 |area km2=6,77 |population=51 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-la-Montagne''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-la-Montagne bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meuse]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 51 banorë dhe sipërfaqe 6,77 km², me një dendësi prej 7 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Longeau në rajonin natyror të Woëvre. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Mëza|Mëza]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Komuna nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]] ose zone ujëmbledhëse urbane. [[Skeda:Dommartin-la-Montagne OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |253 |1861 |264 |1911 |142 |1962 |72 |1968 |61 |1975 |56 |1982 |49 |1990 |52 |1999 |45 |2004 |62 |2009 |67 |2014 |57 |2019 |52 |2023 |51 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-55157 INSEE] {{commonscat|Dommartin-la-Montagne}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meuse|Dommartin-la-Montagne]] 4ccil3do28hq8tluny99ye7n3gx7v85 2981244 2981195 2026-05-16T23:06:47Z Birdie 19592 2981244 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-la-Montagne |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin-la-Montagne Église Saint-Martin.JPG |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Verdun|Verdun]] |canton=[[Kantoni Étain|Étain]] |coordinates={{Coord|49.0322222222|5.60888888889|display=title}} |INSEE=55157 |postal code=55160 |mayor=Raphaël Marchitti |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Territoire de Fresnes-en-Woëvre |elevation m=290 |elevation min m=286 |elevation max m=387 |area km2=6,77 |population=51 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-la-Montagne''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-la-Montagne bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meuse]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 51 banorë dhe sipërfaqe 6,77 km², me një dendësi prej 7 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në lumin Longeau në rajonin natyror të Woëvre. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Mëza|Mëza]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Komuna nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]] ose zone ujëmbledhëse urbane. Dommartin është anëtare e Parkut Natyror Rajonal de Lorraine. [[Skeda:Dommartin-la-Montagne OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |253 |1861 |264 |1911 |142 |1962 |72 |1968 |61 |1975 |56 |1982 |49 |1990 |52 |1999 |45 |2004 |62 |2009 |67 |2014 |57 |2019 |52 |2023 |51 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-55157 INSEE] {{commonscat|Dommartin-la-Montagne}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meuse|Dommartin-la-Montagne]] r9qubrfxxg830uotn8oju7t3neu3059 Dommartin, Doubs 0 400173 2981273 2980684 2026-05-17T00:07:46Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981273 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin, le village vu depuis la montagne du Larmont (2).jpg |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin (Doubs).svg |arrondissement=[[Qarku Pontarlier|Pontarlier]] |canton=[[Kantoni Pontarlier|Pontarlier]] |coordinates={{Coord|46.9252777778|6.30777777778|display=title}} |INSEE=25201 |postal code=25300 |mayor=Laurent Favre |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Grand Pontarlier |elevation m= |elevation min m=801 |elevation max m=944 |area km2=6,39 |population=864 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Doubs]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Burgonja-Franche-Comté]]. Komuna ka një popullsi prej 864 banorë dhe sipërfaqe 6,39 km², me një dendësi prej 135 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të [[Jura (vargmal)|Jura]]. I përket zonës urbane të [[Pontarlier]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Pontarlier]]. [[Skeda:Dommartin (Doubs) OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | percentages = pagr | align = none |1793 |264 |1861 |372 |1911 |210 |1962 |181 |1968 |210 |1975 |292 |1982 |482 |1990 |466 |1999 |492 |2004 |523 |2009 |575 |2014 |655 |2019 |737 |2023 |864 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-25201 INSEE] {{commonscat|Dommartin (Doubs)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Doubs|Dommartin]] rlne3ffdfhr4c4httkzb12a9htj1oiw 2981274 2981273 2026-05-17T00:08:09Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981274 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin |native name= |commune status=Komunë |image=Dommartin, le village vu depuis la montagne du Larmont (2).jpg |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin (Doubs).svg |arrondissement=[[Qarku Pontarlier|Pontarlier]] |canton=[[Kantoni Pontarlier|Pontarlier]] |coordinates={{Coord|46.9252777778|6.30777777778|display=title}} |INSEE=25201 |postal code=25300 |mayor=Laurent Favre |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Grand Pontarlier |elevation m= |elevation min m=801 |elevation max m=944 |area km2=6,39 |population=864 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Doubs]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Burgonja-Franche-Comté]]. Komuna ka një popullsi prej 864 banorë dhe sipërfaqe 6,39 km², me një dendësi prej 135 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të [[Jura (vargmal)|Jura]]. I përket zonës urbane të [[Pontarlier]] dhe i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Pontarlier]]. [[Skeda:Dommartin (Doubs) OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | percentages = pagr | align = none |1793 |264 |1861 |372 |1911 |210 |1962 |181 |1968 |210 |1975 |292 |1982 |482 |1990 |466 |1999 |492 |2004 |523 |2009 |575 |2014 |655 |2019 |737 |2023 |864 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-25201 INSEE] {{commonscat|Dommartin (Doubs)}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Doubs|Dommartin]] niwhj1cmydp9vtvatsxorfmjqhz5ldc Body Insight Shqip 0 400242 2981383 2978686 2026-05-17T07:04:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2981383 wikitext text/x-wiki '''Body Insight Shqip''' është një platformë mediatike dixhitale dhe edukative me seli në Gjermani, e themeluar nga një sipërmarrës me origjinë nga Prizreni. Platforma është specializuar në krijimin e përmbajtjeve vizuale mbi anatominë e njeriut, proceset biologjike dhe këshillat për mirëqenie përmes produkteve natyrale. === Historia dhe Zhvillimi === E nisur si një projekt për shpërndarjen e informacionit shëndetësor në gjuhën shqipe, Body Insight Shqip arriti një sukses të shpejtë në platformat sociale si Facebook dhe Instagram. Deri në vitin 2026, platforma ka regjistruar mbi 91 milionë shikime totale, duke u bërë një nga burimet kryesore të edukimit shëndetësor vizual për audiencën shqipfolëse në Ballkan dhe diasporë. === Teknologjia dhe Përmbajtja === Platforma shquhet për përdorimin e teknologjisë 3D dhe mjeteve të inteligjencës artificiale për të shpjeguar funksionimin e organeve të trupit të njeriut në mënyrë të thjeshtësuar për publikun e gjerë. Përmbajtja është e fokusuar në: * Vizualizimin e anatomisë njerëzore përmes grafikave kompjuterike. * Edukimin mbi proceset fiziologjike. * Informimin mbi receta tradicionale dhe përdorimin e produkteve natyrale për mirëqenie. Përmbajtja e platformës shërben vetëm për qëllime informative dhe edukative, duke mos zëvendësuar këshillat mjekësore profesionale. === Statusi Ligjor === Body Insight Shqip operon si një platformë e pavarur në Gjermani. Ajo mbron autorësinë e materialeve të saj përmes të drejtave të autorit (Copyright) mbi videot dhe vizualizimet origjinale të prodhuara nga stafi i saj. [https://04online.info/nga-prizreni-ne-majat-e-suksesit-digjital-historia-e-emigrantit-qe-arriti-90-milione-shikime-me-body-insight-shqip/ Nga Prizreni në majat e suksesit digjital: Historia e emigrantit që arriti 90 milionë shikime me Body Insight Shqip", 04online.info, maj 2026.]<ref>{{Cite web |title=Nga Prizreni në majat e suksesit digjital: Historia e emigrantit që arriti 90 milionë shikime me Body Insight Shqip", 04online.info, maj 2026. |url=https://04online.info/nga-prizreni-ne-majat-e-suksesit-digjital-historia-e-emigrantit-qe-arriti-90-milione-shikime-me-body-insight-shqip/] |language=sq }}{{Lidhje e vdekur}}</ref> <references group="https://04online.info/nga-prizreni-ne-majat-e-suksesit-digjital-historia-e-emigrantit-qe-arriti-90-milione-shikime-me-body-insight-shqip/" /> miy4l8qhgp2cafyd3hz7brm8xvsy4zy Festivali i 13-të i Filmit Shqiptar 0 400258 2981218 2979667 2026-05-16T19:52:53Z Gajtako 178569 Shtova informacion 2981218 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Festivali i''' '''13-të i Filmit Shqiptar'''<ref>{{Cite book |last=Asqeri |first=Irini |title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022) |publisher=Botimet Jozef |year=2025 |isbn=978-9928-940-44-5 |location=Durrës |pages=898-900 |language=sq}}</ref> u mbajt në [[Tiranë]], më [[3 Nëntor|3]] - [[9 Nëntor|9]] [[Nëntori|nëntor]] [[2012]]. Emërtimi zyrtar: <u>FESTIVALI I</u> <u>TREMBËDHJETË I FILMIT ARTISTIK, DOKUMENTAR E TË ANIMUAR SHQIPTAR</u> Ky festival u organizua me rastin e [[100 Vjetori i Pavarësisë së Shqipërisë|100-Vjetorit të]] [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë|Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref>{{Cite web |date=3 nëntor 2012 |title=Kalendari i veprimtarive të 100-Vjetorit të Pavarësisë |url=https://www.panorama.com.al/kalendari-i-veprimtarive-te-100-vjetorit-te-pavaresise/ |access-date=9 maj 2026 |website=www.panorama.com.al |language=sq}}</ref> Festivali u organizua në Kinema ''Millenium'' ''2'', [[Tirana|Tiranë]]. Në këtë festival konkurruan ''15 filma artistikë me metrazh të gjatë'' (prej të cilëve 2 filma nga Qendra Kinematografike e Kosovës - (QKK); ''19 filma artistikë me metrazh të shkurtër'' (prej të cilëve 6 filma të QKK - [[Kosova|Kosovë]]); ''17 filma dokumentarë'' (prej të cilëve 3 filma dokumentarë televizivë, 1 nga [[Maqedonia e Veriut]] [[Maqedonia e Veriut|(RMV)]], 1 [[Kosova|Kosova - (KS)]]; ''12 filma të animuar''; ''43 filma diplomë të studentëve'' (prej të cilëve 26 filma artistikë me metrazh të shkurtër dhe filma dokumentarë të [[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universitetit të Arteve]], Fakulteti i Artit Skenik dhe 17 filma të Akademisë së Filmit dhe Multimedias “MARUBI” - (AFMM). {| class="wikitable" ! colspan="2" |Festivali i 13-të i filmit shqiptar |- |Data: |2 - 9 nëntor |- |Viti: |2012 |- |Vendi: |Tiranë |- ! colspan="2" |'''Filma në konkurrim:''' |- |Artistikë: |15 |- |Artistikë (të shkurtër): |19 |- |Dokumentarë: |17 |- |Të animuar: |12 |- |Filma-diplomë të studentëve |43 |- | colspan="2" |'''Organizimi i shfaqjeve:''' |- | colspan="2" | * Kinema "Millenium 2" |} Shfaqje premierë të filmave (jashtë konkurrimit): * ''[[Nëntori i dytë]]'' - regjisor [[Viktor Gjika]], 1982. - shfaqje prezantuese e filmit të restauruar në vitin 2012; * Anija - regjisor Roland Sejko, 2012 - premierë botërore; * Besa - regjisor Rachel Goslins - premierë evropiane. == Filmat konkurrues në festival == === Filmat artistikë në konkurrim (me metrazh të gjatë): === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Pharmakon]] |Joni Shanaj |2012 |- |2 |[[Out of Touch (film)|Out of touch]] ([[E pakapshme]]) |Andi Deliana |2011 |- |3 |[[Amnistia]] |[[Bujar Alimani]] |2011 |- |4 |[[Ballkan Bazar]] |[[Edmond Budina]] |2011 |- |5 |[[Maya]] |[[Pluton Vasi]] |2010 |- |6 |[[Der Albaner]] ([[Shqiptari (2010)|Shqiptari]]) |Johannes Naber |2010 |- |7 |[[Gomarët e Kufirit|Gomarët e kufirit]] ([[Kosova|KS]]) |Jeton Ahmetaj |2010 |- |8 |[[Lindje, perëndim, lindje|Lindje, Perëndim, Lindje]] |[[Gjergj Xhuvani]] |2009 |- |9 |[[Muajt e mjaltit]] |Goran Paskaljević |2009 |- |10 |[[Përtej rrugës]] ([[Kosova|KS]]) |Yll Çitaku |2009 |- |11 |[[Gjallë]] ([[Alive!|Alive]]) |[[Artan Minarolli]] |2009 |- |12 |[[Ne dhe Lenini]] |[[Saimir Kumbaro]] |2009 |- |13 |[[Sekretet (film)|Sekretet]] |[[Spartak Pecani]] |2007 |- |14 |[[Koha e Kometës|Koha e kometës]] |[[Fatmir Koçi]] |2007 |- |15 |[[Mao Ce Dun]] |[[Besnik Bisha]] |2007 |} === Filmat artistikë në konkurrim (me metrazh të shkurtër): === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Një sy mbyllur]] |[[Andamion Murataj]] |2012 |- |2 |[[Matanë lumit]] |Sabir Kanaqi |2011 |- |3 |[[Bodrumi (dramë)|Bodrumi]] |Arian Mustafa |2011 |- |4 |[[Para perëndimit të diellit]] |Kled Kapexhiu |2011 |- |5 |[[Dita e fundit e Loro Shestanit]] |Sokol Keraj |2011 |- |6 |[[Ngushtë]] |Xhoslin Rama |2011 |- |7 |Nusja (KS) |Korab Leca |2011 |- |8 |[[Refren për Kosovën]] (KS) |Dhimitër Ismailaj |2010 |- |9 |[[Dritë në errësirë]] (Dritë në humnerë) |Namik Ajazi |2009 |- |10 |Homazh |[[Ermela Teli]] |2010 |- |11 |[[Si qeni n'rrush]] (KS) |Driton Hajredini & Yll Çitaku |2009 |- |12 |[[Në përvjetorin e martesës]] |Artan Malaj |2009 |- |13 |[[Shkallët]] |[[Ilir Harxhi]] |2008 |- |14 |[[Shënjtorja (film)|Shenjtorja]] |Eno Milkani |2008 |- |15 |OK (KS) |[[Blerta Zeqiri]] |2008 |- |16 |[[Busulla (film)|Busulla]] |[[Bujar Alimani]] |2007 |- |17 |[[Hekurishtja (film)|Hekurishtja]] (KS) |[[Burim Haliti]] |2007 |- |18 |[[Rri zgjuar]] (KS) |Blerime Topalli |2006 |- |19 |24 orëshi i një 10 mijë lekëshi | Redi Treni |2007 |} === Filmat dokumentarë në konkurrim: === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[100 vjet me himnin e flamurit]] ([[Kryekënga e Kombit : 100 vjet me himnin e flamurit|Kryekënga e Kombit]]) |[[Petrit Ruka]] |2012 |- |2 |[[Sekreti i Akiut]] ([[Maqedonia e Veriut|RMV]]) |[[Merita Çoçoli]] |2012 |- |3 |[[S'është Lavazh|S'është lavazh]] |[[Gentian Koçi]] |2012 |- |4 |[[Martirët (film)|Martirët]] |[[Saimir Kumbaro]] |2012 |- |5 | | | |- |6 | | | |- |7 | | | |- |8 | | | |- |9 | | | |- |10 | | | |- |11 | | | |- |12 | | | |- |13 | | | |- |14 | | | |- |15 | | | |- |16 | | | |- |17 | | | |- | | | | |- | | | | |} === Filmat e animuar në konkurrim: === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 | | | |- |2 | | | |- |3 | | | |- |4 | | | |- |5 | | | |- |6 | | | |- |7 | | | |- |8 | | | |- |9 | | | |- |10 | | | |- |11 | | | |- |12 | | | |- |13 | | | |- |14 | | | |- |15 | | | |} === Filma-diplomë të studentëve në konkurrim: === Studentët paraqitën në konkurrim punët e tyre vetëm në gjinitë e ''filmit artistik me metrazh të shkurtër'' dhe ''filmit dokumentar''. ==== '''Filma-diplomë të studentëve të Universitetit të Arteve:''' ==== ==== '''Filma-diplomë të studentëve të Akademisë së Filmit dhe Multimedias Marubi (AFMM):''' ==== == Fituesit dhe çmime të tjera == == Çmimet e karrierës dhe speciale == == Shiko edhe == == Lidhje të jashtme == [https://www.panorama.com.al/nentori-i-dyte-i-restauruar-hap-festivalin-e-filmit/ ''“Nëntori i dytë” i restauruar hap Festivalin e Filmit'' - Panorama online, 2 nëntor 2012] == Referime == <references /> [[Kategoria:Festivali i Filmit Shqiptar]] ijr7qkfn7py4r31v77fn5k1acs1o88a Dommartin-aux-Bois 0 400317 2981261 2980685 2026-05-16T23:50:54Z Birdie 19592 2981261 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-aux-Bois |commune status=Komunë |image=Dommartin aux Bois1.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin-aux-Bois (Vosges).svg |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1597222222|6.27555555556|display=title}} |INSEE=88147 |postal code=88390 |mayor=Patrick Rambaut |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Mirecourt Dompaire |elevation m=340 |elevation min m=327 |elevation max m=427 |area km2=15,70 |population=49 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website=[https://dommartin-aux-bois.fr/ dommartin-aux-bois.fr/] }} '''Dommartin-aux-Bois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-aux-Bois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 411 banorë dhe sipërfaqe 15,70 km², me një dendësi prej 26 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Vôge. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Kommunaa nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të Épinal. [[Skeda:88-Dommartin-aux-Bois.png|parapamje|majtas|Harta e vendndodhjes së komunës]] [[Skeda:Dommartin-aux-Bois OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |670 |1861 |871 |1911 |612 |1962 |377 |1968 |309 |1975 |288 |1982 |309 |1990 |360 |1999 |336 |2006 |376 |2011 |431 |2016 |397 |2021 |394 |2023 |411 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88147 INSEE] {{commonscat|Dommartin-aux-Bois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-aux-Bois]] mm47i9fzajh2q6omjmiyut8j69z9tt6 2981262 2981261 2026-05-16T23:51:30Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981262 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-aux-Bois |commune status=Komunë |image=Dommartin aux Bois1.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin-aux-Bois (Vosges).svg |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1597222222|6.27555555556|display=title}} |INSEE=88147 |postal code=88390 |mayor=Patrick Rambaut |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Mirecourt Dompaire |elevation m=340 |elevation min m=327 |elevation max m=427 |area km2=15,70 |population=49 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website=[https://dommartin-aux-bois.fr/ dommartin-aux-bois.fr/] }} '''Dommartin-aux-Bois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-aux-Bois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 411 banorë dhe sipërfaqe 15,70 km², me një dendësi prej 26 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Vôge. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Kommuna nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Épinal]]. [[Skeda:88-Dommartin-aux-Bois.png|parapamje|majtas|Harta e vendndodhjes së komunës]] [[Skeda:Dommartin-aux-Bois OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |670 |1861 |871 |1911 |612 |1962 |377 |1968 |309 |1975 |288 |1982 |309 |1990 |360 |1999 |336 |2006 |376 |2011 |431 |2016 |397 |2021 |394 |2023 |411 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88147 INSEE] {{commonscat|Dommartin-aux-Bois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-aux-Bois]] kz7vh2fzsukrczjam7lhiq4nocmv929 2981263 2981262 2026-05-16T23:51:57Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981263 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-aux-Bois |commune status=Komunë |image=Dommartin aux Bois1.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin-aux-Bois (Vosges).svg |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1597222222|6.27555555556|display=title}} |INSEE=88147 |postal code=88390 |mayor=Patrick Rambaut |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de Mirecourt Dompaire |elevation m=340 |elevation min m=327 |elevation max m=427 |area km2=15,70 |population=49 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website=[https://dommartin-aux-bois.fr/ dommartin-aux-bois.fr/] }} '''Dommartin-aux-Bois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-aux-Bois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 411 banorë dhe sipërfaqe 15,70 km², me një dendësi prej 26 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Vôge. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Komuna nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Épinal]]. [[Skeda:88-Dommartin-aux-Bois.png|parapamje|majtas|Harta e vendndodhjes së komunës]] [[Skeda:Dommartin-aux-Bois OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |670 |1861 |871 |1911 |612 |1962 |377 |1968 |309 |1975 |288 |1982 |309 |1990 |360 |1999 |336 |2006 |376 |2011 |431 |2016 |397 |2021 |394 |2023 |411 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88147 INSEE] {{commonscat|Dommartin-aux-Bois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-aux-Bois]] j1ajkc8lg1pd3a4k3xoga8knfneycz1 Dommartin-lès-Vallois 0 400318 2981265 2980794 2026-05-16T23:57:26Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981265 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-lès-Vallois |commune status=Komunë |image=Dommartin-lès-Vallois, Église Saint-Martin.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1597222222|6.27555555556|display=title}} |INSEE=88149 |postal code=88260 |mayor=Pascal Lelarge |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m=345 |elevation min m=323 |elevation max m=406 |area km2=4,93 |population=52 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartinois |website= }} '''Dommartin-lès-Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-lès-Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 52 banorë dhe sipërfaqe 4,93 km², me një dendësi prej 11 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në rajonin natyror të Vôge. Dommartin ka veçorinë e shtrirjes në pellgun ujëmbledhës midis pellgjeve të [[Lumi i Ronës|Ronës]] dhe [[Lumi i Rinit|Rinit]]. Komuna nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Vittel]] - [[Contrexéville]]. [[Skeda:Dommartin-lès-Vallois OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |108 |1861 |87 |1911 |69 |1962 |48 |1968 |50 |1975 |51 |1982 |41 |1990 |41 |1999 |66 |2007 |55 |2012 |58 |2017 |55 |2022 |52 |2023 |52 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88149 INSEE] {{commonscat|Dommartin-lès-Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-les-Vallois]] neoxvz2fftwbyzp67933ttowfc5zz37 Dommartin-sur-Vraine 0 400319 2981266 2980795 2026-05-16T23:59:04Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-sur-Vraine |commune status=Komunë |image=Dommartin-sur-Vraine, Église Saint-Martin.jpg |caption=Kishë Saint-Martin |image coat of arms=Blason Famille fr Rossillon.svg |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Mirecourt|Mirecourt]] |coordinates={{Coord|48.3366666667|5.90638888889|display=title}} |INSEE=88150 |postal code=88170 |mayor=Patrick Rambaut |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes de l'Ouest Vosgien |elevation m=340 |elevation min m=305 |elevation max m=491 |area km2=7,10 |population=278 |population date=Janar 2023 |population demonym= Dommartiniens |website= }} '''Dommartin-sur-Vraine''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-sur-Vraine bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 278 banorë dhe sipërfaqe 7,10 km², me një dendësi prej 39 banor/km². ==Gjeografia== Dommartin ndodhet në rajonin natyror të Ouest Vosgien. Komuna nuk i përket asnjë zone urbane ose zone mbulimi urban. [[Skeda:Dommartin-sur-Vraine OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |491 |1861 |454 |1911 |274 |1962 |231 |1968 |258 |1975 |261 |1982 |284 |1990 |293 |1999 |281 |2004 |309 |2009 |323 |2014 |318 |2019 |294 |2023 |278 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88150 INSEE] {{commonscat|Dommartin-sur-Vraine}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-sur-Vraine]] tmp08xf7myvo61q1p243ahxlxc8pt4s Dommartin-lès-Remiremont 0 400320 2981264 2980793 2026-05-16T23:54:46Z Birdie 19592 2981264 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Dommartin-lès-Remiremont |commune status=Komunë |image=Dommartin-les-Remiremeont.jpg |caption= |image coat of arms=Blason ville fr Dommartin-aux-Bois (Vosges).svg |arrondissement=[[Qarku Épinal|Épinal]] |canton=[[Kantoni Le Thillot|Le Thillot]] |coordinates={{Coord|47.9991666667|6.64388888889|display=title}} |INSEE=88148 |postal code=88200 |mayor=Jean-Jacques Rosaye |term=2026-2032 |intercommunality=Communauté de communes de la Porte des Vosges Méridionales |elevation m=403 |elevation min m=383 |elevation max m=846 |area km2=21,08 |population=1921 |population date=Janar 2023 |population demonym= Picosés |website=[http://www.dommartin-les-remiremont.fr/ dommartin-les-remiremont.fr] }} '''Dommartin-lès-Remiremont''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Dommartin-lès-Remiremont bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 1921 banorë dhe sipërfaqe 21,08 km², me një dendësi prej 91 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit [[Lumi i Moselle|Moselle]] në bashkimin e tij me lumin Moselotte në rrëzë të [[vargmali Vosges|maleve Vosges]]. I përket zonës urbane të [[Remiremont]] dhe I përket zonës mbuluese të qytetit të [[Remiremont]]. [[Skeda:88-Dommartin-lès-Remiremont.png|parapamje|majtas|Harta e vendndodhjes së komunës]] [[Skeda:Dommartin-lès-Remiremont OSM 02.png|parapamje|qendër|Harta e komunës]] ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |1608 |1861 |1277 |1911 |1087 |1962 |958 |1968 |1156 |1975 |1429 |1982 |1661 |1990 |1763 |1999 |1800 |2008 |1853 |2013 |1835 |2018 |1895 |2023 |1921 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88148 INSEE] {{commonscat|Dommartin-lès-Remiremont}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Dommartin-les-Remiremont]] itrtt3b69hrxd6ifijpf0svupmd7e4d Diskutim:Majlajdo Gala/Arkivi 1 1 400425 2981353 2979829 2026-05-17T04:27:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Majlajdo Gala]] 2981353 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Majlajdo Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2618789 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220730225959/http://www.arkivalajmeve.com/Genta-Ismajli-sy-me-sy-me-hellip-Foto.1047694793/ për lidhjen http://www.arkivalajmeve.com/Genta-Ismajli-sy-me-sy-me-hellip-Foto.1047694793/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 nëntor 2023 17:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Majlajdo Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818535 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220730225615/https://pamfleti.net/video-wow-ska-mundesi-balerini-shqiptar-thyen-tabute-ben-super-kercimin-mbi-takat-e-larta/ për lidhjen https://pamfleti.net/video-wow-ska-mundesi-balerini-shqiptar-thyen-tabute-ben-super-kercimin-mbi-takat-e-larta/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 korrik 2025 21:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Majlajdo Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2872504 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220730225615/https://www.dailyxing.com/the-albanian-ballerina-breaks-the-taboo-makes-the-super-jump-on-the-high-heels për lidhjen https://www.dailyxing.com/the-albanian-ballerina-breaks-the-taboo-makes-the-super-jump-on-the-high-heels. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 nëntor 2025 19:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Majlajdo Gala]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976429 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.faktiditor.ch/koreografi-shqiptar-thyen-tabute-vallezon-me-taka-video/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 maj 2026 22:12 (CEST) r26kd415zjpcsxggx963hz3p72yhfie Sans-Vallois 0 400589 2981270 2980798 2026-05-17T00:00:49Z Birdie 19592 2981270 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Sans-Vallois |commune status=Komunë |image=Sans-Vallois, Mairie (cropped).jpg |caption=Bashkia. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1611111111|6.10722222222|display=title}} |INSEE=88441 |postal code=88260 |mayor=Gérard Bogard |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m= |elevation min m=313 |elevation max m=395 |area km2=4,43 |population=126 |population date=Janar 2023 |population demonym= Sans-Valloisiens |website= }} '''Sans-Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Sans-Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 126 banorë dhe sipërfaqe 4,43 km², me një dendësi prej 28 banor/km². ==Gjeografia== Sans-Vallois ndodhet në rajonin natyror të Vôge. Komuna nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Vittel]] - [[Contrexéville]]. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |163 |1861 |176 |1911 |121 |1962 |61 |1968 |71 |1975 |69 |1982 |82 |1990 |78 |1999 |105 |2004 |117 |2009 |120 |2014 |128 |2019 |128 |2023 |126 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88441 INSEE] {{commonscat|Sans-Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Sans-Vallois]] rgjzzi8yfsl6qwxlmc1ndon6idzx4ys Les Vallois 0 400590 2981271 2980799 2026-05-17T00:02:12Z Birdie 19592 /* Gjeografia */ 2981271 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Les Vallois |commune status=Komunë |image=Les Vallois, Église Saint-Michel.jpg |caption=Kishë Saint-Michel. |image coat of arms= |arrondissement=[[Qarku Neufchâteau|Neufchâteau]] |canton=[[Kantoni Darney|Darney]] |coordinates={{Coord|48.1588888889|6.11805555556|display=title}} |INSEE=88491 |postal code=88260 |mayor=Jean-Claude Didelot |term=2020-2026 |intercommunality=Les Vosges Côté Sud-Ouest |elevation m= |elevation min m=296 |elevation max m=393 |area km2=5,25 |population=128 |population date=Janar 2023 |population demonym= Valloisiens |website= }} '''Les Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Les Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Vosges]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 128 banorë dhe sipërfaqe 5,25 km², me një dendësi prej 24 banor/km². ==Gjeografia== Les Vallois ndodhet në bregun e majtë të lumit Madon në rajonin natyror të Vôge. Komuna nuk i përket asnjë zone urbane, i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Vittel]] - [[Contrexéville]]. ==Popullsia== {{Historical populations | align = none | percentages = pagr |1793 |236 |1861 |214 |1911 |121 |1962 |119 |1968 |122 |1975 |114 |1982 |100 |1990 |95 |1999 |95 |2007 |104 |2012 |121 |2017 |118 |2022 |124 |2023 |128 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-88491 INSEE] {{commonscat|Les Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Vosges|Vallois]] 5uxyu6763cr6wxnxpn3j7hu18mfq6cl Vallois, Meurthe-et-Moselle 0 400592 2981260 2980807 2026-05-16T23:43:04Z Birdie 19592 2981260 wikitext text/x-wiki {{Infobox Komunat franceze |name=Vallois |native name= |commune status=Komunë |image=Vallois eglise.JPG |caption=Kishë Saint-Léonard |image coat of arms=Blason Vallois 54.svg |arrondissement=[[Qarku Lunéville|Lunéville]] |canton=[[Kantoni Lunéville-2|Lunéville-2]] |coordinates={{Coord|48.4631|6.5486|display=title}} |INSEE=54543 |postal code=54830 |mayor=Francine Mayer |term=2020-2026 |intercommunality=Communauté de communes du Territoire de Lunéville à Baccarat |elevation m= |elevation min m=237 |elevation max m=327 |area km2=7,27 |population=121 |population date=Janar 2023 |population demonym= Valésiens |website= }} '''Vallois''' është një [[Komunat e Francës|komunë]] në [[Francë]]. Vallois bën pjesë në [[Departamentet e Francës|departamentin]] [[Meurthe-et-Moselle ]] të [[Rajonet e Francës|rajonit]] [[Lindja e madhe]]. Komuna ka një popullsi prej 121 banorë dhe sipërfaqe 7,27 km², me një dendësi prej 17 banor/km². ==Gjeografia== Komuna ndodhet në bregun e majtë të lumit Mortagne në rajonin të Lunévillois. Vallois nuk i përket asnjë [[Zona urbane|zone urbane]], i përket zonës mbuluese të qytetit të [[Nancy]]. ==Popullsia== {{Historical populations |percentages = pagr |align = none |1793 |370 |1861 |402 |1911 |268 |1962 |133 |1968 |111 |1975 |121 |1982 |110 |1990 |141 |1999 |144 |2006 |144 |2011 |146 |2016 |154 |2021 |135 |2023 |121 }} == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.insee.fr/fr/recherche/recherche-geographique?geo=COM-54543 INSEE] {{commonscat|Vallois}} {{Franca-cung}} [[Kategoria:Komuna në Meurthe-et-Moselle|Vallois]] 0croc1dt89zdp3zqxkumtskzn73tf9s Octavia E. Butler 0 400630 2981151 2026-05-16T12:50:20Z Bleooonaa 187595 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1354194677|Octavia E. Butler]]" 2981151 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Octavia E. Butler | image = Butler signing.jpg | birth_name = Octavia Estelle Butler | birth_date = {{birth date|1947|6|22}} | birth_place = [[Pasadena, California]], U.S. | death_date = {{death date and age|2006|2|24|1947|6|22}} | death_place = [[Lake Forest Park, Washington]], U.S. | occupation = Writer | education = [[Pasadena City College]] ([[Associate of Arts|AA]])<br />[[California State University, Los Angeles]]<br />[[University of California, Los Angeles|UCLA Extension]] | period = 1970–2006<ref name=isfdb/> | genre = [[Science fiction]] | awards = [[MacArthur Fellow]]<br />[[Hugo Award]]<br />[[Nebula Award]]<br />''[[Octavia Butler#Awards and honors|See list]]'' | signature = Octavia E. Butler signature.svg | website = {{URL|octaviabutler.com|Official website}} | caption = Butler signing a copy of ''Fledgling'' in 2005 }} <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" />Octavia E. Butler (22 qershor 1947 – 24 shkurt 2006) ishte një shkrimtare amerikane e njohur për veprat e saj në zhanrin fantastiko-shkencor dhe trillimin spekulativ. Ajo fitoi shumë çmime letrare, ndër to çmimet Hugo, Locus dhe Nebula. Në vitin 1995, Butler u bë shkrimtarja e parë e fantastiko-shkencës që u nderua me Bursën MacArthur. == Jeta e hershme == Octavia E. Butler lindi më 22 qershor 1947 në Pasadena, një periferi e Los Anxhelosit. Ajo ishte fëmija i vetëm i Octavia Margaret Guy, e cila punonte si pastruese shtëpish, dhe Laurice James Butler, që merrej me pastrimin e këpucëve. Babai i saj vdiq kur Butler ishte vetëm tre vjeçe. Më pas ajo u rrit nga nëna dhe gjyshja e saj nga ana e nënës, në një mjedis të rreptë baptist, të cilin e kujtonte shpesh edhe më vonë në jetën e saj. Duke u rritur në Pasadena, Octavia E. Butler u përball me një mungesë të madhe diversiteti kulturor dhe etnik, në një periudhë kur segregimi racial ishte ende i pranishëm në mënyrë jozyrtare në zonat përreth. Ajo shpesh e shoqëronte nënën e saj në punët e pastrimit, ku të dyja hynin në shtëpitë e familjeve të bardha nga dera e pasme, si punëtore. Nëna e saj trajtohej keq nga punëdhënësit e saj.  <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" /><blockquote>Që në moshë të hershme, Octavia E. Butler kishte një ndrojtje shumë të madhe që pothuajse e pengonte të shoqërohej me fëmijët e tjerë. Kjo vështirësi, e shoqëruar edhe me një formë të lehtë disleksie që e bënte shkollën shumë të vështirë për të, e kthente shpesh në objekt talljeje nga të tjerët. Ajo vetë mendonte se ishte “e shëmtuar, pa inteligjencë, e ngathët dhe pa aftësi sociale”. Si pasojë, kalonte shumë kohë duke lexuar në Bibliotekën Qendrore të Pasadena dhe shkruante vazhdimisht në fletoren e saj të madhe rozë.</blockquote>Në fillim, Octavia E. Butler ishte e tërhequr nga përrallat dhe historitë me kuaj, por më vonë u apasionua për revistat e fantastiko-shkencës si ''Amazing Stories'', ''Galaxy Science Fiction'' dhe ''The Magazine of Fantasy & Science Fiction''. Ajo filloi të lexonte edhe autorë si John Brunner, Zenna Henderson dhe Theodore Sturgeon.<templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" />Në moshën 10-vjeçare, Octavia E. Butler i kërkoi me ngulm nënës së saj t’i blinte një makinë shkrimi Remington, me të cilën ajo shkruante tregimet e saj duke përdorur vetëm dy gishta. Në moshën 12-vjeçare, pasi pa filmin ''Devil Girl from Mars'' (1954), ajo mendoi se mund të shkruante një histori më të mirë dhe filloi të hartonte idetë që më vonë do të shërbenin si bazë për romanet e saj të serisë ''Patternist''. Deri atëherë, pa qenë ende e vetëdijshme për pengesat që mund të përballej një shkrimtare e re afro-amerikane, ajo filloi të dyshonte për veten për herë të parë në moshën 13-vjeçare, kur tezja e saj Hazel i tha: “Zemër… njerëzit me ngjyrë nuk mund të jenë shkrimtarë.” Megjithatë, Butler nuk hoqi dorë nga dëshira për të botuar. Ajo madje iu drejtua mësuesit të saj të shkencës në shkollën e mesme, William Pfaff, që t’i shtypte dorëshkrimin e parë që kishte dërguar në një revistë fantastiko-shkencore. Pasi u diplomua në John Muir High School në vitin 1965, Octavia E. Butler punonte gjatë ditës dhe ndiqte mësimet në Pasadena City College në mbrëmje. Si studente e vitit të parë në këtë kolegj, ajo fitoi një konkurs të tregimeve të shkurtra në nivel shkolle, duke fituar edhe të ardhurat e saj të para si shkrimtare (15 dollarë). Gjatë kësaj kohe, ajo nisi të formësonte idenë fillestare për romanin e saj të mëvonshëm ''Kindred''. Një shok klase afro-amerikan, i përfshirë në lëvizjen Black Power, kritikoi me zë të lartë brezat e mëparshëm të afro-amerikanëve për nënshtrimin ndaj të bardhëve. Sipas Butler, këto komente e shtynë të mendonte më thellë dhe të krijonte një histori që i jepte kontekst historik këtij nënshtrimi, duke e paraqitur atë si një formë mbijetese të heshtur, por të guximshme. Në vitin 1968, Butler u diplomua nga Pasadena City College me një diplomë “Associate of Arts”, me fokus në histori.<templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" />Edhe pse nëna e Octavia E. Butler dëshironte që ajo të bëhej sekretare për të pasur një të ardhur të qëndrueshme, ajo vazhdoi të punonte në një sërë punësh të përkohshme. Ajo preferonte punë më të lehta, që t’i linin mundësi të zgjohej herët në mëngjes, rreth orës dy ose tre, për të shkruar. Megjithatë, suksesi vazhdonte t’i shmangej. Në atë kohë, ajo i shkruante tregimet e saj duke u ndikuar nga fantastiko-shkenca e dominuar kryesisht nga autorë burra të bardhë, që kishte lexuar gjatë fëmijërisë. Më vonë u regjistrua në California State University, Los Angeles, por më pas kaloi në kurse shkrimi nëpërmjet UCLA Extension, duke u fokusuar më shumë në zhvillimin e aftësive të saj letrare. Gjatë “Open Door Workshop” të Writers Guild of America West, një program i krijuar për të mbështetur shkrimtarët nga pakicat, shkrimi i Octavia E. Butler tërhoqi vëmendjen e një prej mësuesve, shkrimtarit të njohur të fantastiko-shkencës Harlan Ellison. Ai e inkurajoi që të merrte pjesë në “Clarion Science Fiction Writers Workshop” në Clarion, një program gjashtëjavor për shkrimtarët e këtij zhanri. Atje, Butler u njoh me shkrimtarin afro-amerikan të fantastiko-shkencës Samuel R. Delany, i cili më vonë u bë një mik i saj i ngushtë për shumë vite. Gjatë kësaj kohe ajo arriti edhe sukseset e para në botim: tregimin “Childfinder” ia shiti Harlan Ellison-it për antologjinë e tij të papublikuar ''The Last Dangerous Visions'' (që më vonë u botua në ''Unexpected Stories'' në vitin 2014), ndërsa tregimin “Crossover” ia shiti Robin Scott Wilson-it, drejtuesit të workshop-it të Clarion-it, i cili e botoi atë në antologjinë e vitit 1971. Ngritja e Butler në famë filloi në vitin 1984 kur " Speech Sounds " fitoi Çmimin Hugo për Tregim të Shkurtër dhe, një vit më vonë, " Bloodchild " fitoi Çmimin Hugo, Çmimin Locus dhe Çmimin ''Science Fiction Chronicle'' Reader për Novelën më të Mirë. Ndërkohë, Butler udhëtoi në [[Pylli i Amazonës|pyllin tropikal të Amazonës]] dhe [[Andet|Ande]] për të bërë kërkime për atë që do të bëhej trilogjia ''Xenogenesis'' : ''Dawn'' (1987), ''Adulthood Rites'' (1988) dhe ''Imago'' (1989). Këto tregime u ribotuan në vitin 2000 si përmbledhja ''Lilith's Brood'' . Gjatë viteve 1990, Butler përfundoi romanet që i forcuan famën si shkrimtare: ''Shëmbëlltyra e Mbjellësit'' (1993) dhe ''Shëmbëlltyra e Talenteve'' (1998). Përveç kësaj, në vitin 1995, ajo u bë shkrimtarja e parë e fantastiko-shkencore që iu dha një bursë nga Fondacioni John D. dhe Catherine T. MacArthur, një çmim që vinte me një çmim prej 295,000 dollarësh. In 1999, after her mother's death, Butler moved to Lake Forest Park, Washington.<ref>{{Cite web |last=jrsherrard |date=2022-11-25 |title=Seattle Now & Then: Octavia Butler in Lake Forest Park |url=https://pauldorpat.com/2022/11/25/seattle-now-then-octavia-butler-in-lake-forest-park/ |access-date=2025-12-01 |website=Seattle Now & Then |language=en-US}}</ref>''The Parable of the Talents'' had won the Science Fiction Writers of America's Nebula Award for Best Novel, and she had plans for four more Parable novels: ''Parable of the Trickster'', ''Parable of the Teacher'', ''Parable of Chaos'', and ''Parable of Clay''. However, after several failed attempts to begin ''The Parable of the Trickster'', she decided to stop work in the series. Në intervistat e mëvonshme, Butler shpjegoi se kërkimi dhe shkrimi i romaneve të Parabolës e kishin mbingarkuar dhe depresionuar, kështu që ajo ishte zhvendosur në kompozimin e diçkaje "të lehtë" dhe "argëtuese". Ky u bë libri i saj i fundit, romani fantastiko-shkencor për vampirët ''Fledgling'' (2005). == Karriera e të shkruarit == === Tregime të hershme, seri Patternist dhe ''Kindred'' : 1971–1984 === Vepra e parë e botuar e Butler ishte "Crossover" në antologjinë e Clarion Workshop të vitit 1971. Ajo gjithashtu ia shiti tregimin e shkurtër "Childfinder" Harlan Ellison për antologjinë ''The Last Dangerous Visions'' . "Mendova se isha në rrugën e duhur si shkrimtare", kujtoi Butler në përmbledhjen e saj të tregimeve të shkurtra ''Bloodchild and Other Stories'', e cila përmban "Crossover". "Në fakt, kisha edhe pesë vjet të tjera me refuzime dhe punë të tmerrshme përpara meje përpara se të shisja një fjalë tjetër." Duke filluar nga viti 1974, Butler punoi në një seri romanesh që më vonë do të mblidheshin si seria Patternist, e cila përshkruan transformimin e njerëzimit në tre grupe gjenetike: Patternistët dominues, njerëz që janë rritur me fuqi të larta [[Telepatia|telepatike]] dhe janë të lidhur me PatternMjeshtrin nëpërmjet një zinxhiri psionik ; armiqtë e tyre Clayark-ët, mbinjerëz të ngjashëm me kafshët, të mutuar nga sëmundjet ; dhe Memecët, njerëz të zakonshëm të lidhur me Patternistët. Romani i parë, ''Patternmaster'' (1976), përfundimisht u bë pjesa e fundit në kronologjinë e brendshme të serisë. I vendosur në të ardhmen e largët, ai tregon për rritjen e Teray-t, një Patternist i ri që lufton për pozicion brenda shoqërisë Patternist dhe përfundimisht për rolin e Patternmaster. Më pas erdhi ''Mind of My Mind'' (1977), një pararendës i ''Patternmaster'', ngjarje që zhvillohen në shekullin e 20-të. Historia ndjek zhvillimin e Mary-t, krijueses së zinxhirit psionik dhe Patternmaster-it të parë që lidhi të gjithë Patternistët, dhe luftën e saj të pashmangshme për pushtet me të atin Doro, një vampir [[Parapsikologjia|parapsikologjik]] që kërkon të ruajë kontrollin mbi fëmijët psionikë që ka rritur gjatë shekujve. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> Libri i tretë i serisë, ''Survivor'', u botua në vitin 1978. Mbijetuesja titullare është Alanna, fëmija e adoptuar e Misionarëve, të krishterë fundamentalistë që kanë udhëtuar në një planet tjetër për t'i shpëtuar kontrollit të Patternistëve dhe infeksionit Clayark. E kapur nga një fis vendas i quajtur Tehkohn, Alanna mëson gjuhën e tyre dhe përvetëson zakonet e tyre, njohuri të cilat më pas i përdor për të ndihmuar Misionarët të shmangin skllavërinë dhe asimilimin në një fis rival që kundërshton Tehkohn. Butler më vonë do ta quante Survivor librin më pak të preferuar nga librat e saj dhe do ta tërhiqte nga ribotimi. Pas ''Survivor'', Butler bëri një pushim nga seria Patternist për të shkruar atë që do të bëhej romani i saj më i shitur, ''Kindred'' (1979), si dhe tregimin e shkurtër "Near of Kin" (1979). Në ''Kindred'', Dana, një grua afrikano-amerikane, transportohet vazhdimisht në kohë midis Los Angeles-it të vitit 1976 dhe një plantacioni të fillimit të shekullit të 19-të në Bregun Lindor të Merilendit . Atje ajo takon paraardhësit: Alice, një grua e zezë e lirë e detyruar të bëhet skllave më vonë në jetë, dhe Rufus, djalin e bardhë të një pronari plantacioni i cili bëhet gjithashtu [[Skllavëria|skllavopronar]] . Në "Near of Kin", protagonistja zbulon një marrëdhënie tabu në familjen e saj ndërsa shqyrton gjërat e nënës së saj pas vdekjes së saj. <ref name="Holden" /> Në vitin 1980, Butler botoi librin e katërt të serisë Patternist, ''Wild Seed'', narrativa e të cilit u bë historia e origjinës së serisë. I vendosur në Afrikë dhe Amerikë gjatë shekullit të 17-të, ''Wild Seed'' gjurmon luftën midis vampires [[Parapsikologjia|parapsikologjike]] katër mijë vjeçare Doro dhe fëmijës dhe nuses së tij "të egër", transformueses së formave dhe shërueses treqind vjeçare Anyanwu. Doro, e cila ka rritur fëmijë psionikë për shekuj me radhë, e mashtron Anyanwu-në që të bëhet një nga mbarështueset e tij, por ajo përfundimisht arratiset dhe përdor dhuratat e saj për të krijuar komunitete që rivalizojnë ato të Doros. Kur Doro më në fund e gjurmon, Anyanwu, e lodhur nga dekada të tëra arratisjeje ose luftimesh me Doron, vendos të kryejë vetëvrasje, duke e detyruar atë të pranojë nevojën e tij për të. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> Në vitin 1983, Butler botoi "Tinguj të të Folurit", një histori e vendosur në një [[Los Anxheles|Los Angeles]] post-apokaliptik ku një [[Pandemia|pandemi]] ka bërë që shumica e njerëzve të humbasin aftësinë e tyre për të lexuar, folur ose shkruar. Për shumë njerëz, kjo paaftësi shoqërohet me ndjenja të pakontrollueshme xhelozie, pakënaqësie dhe zemërimi. "Tinguj të të Folurit" mori Çmimin Hugo të vitit 1984 për Tregimin më të Mirë të Shkurtër . Në vitin 1984, Butler publikoi librin e fundit të serisë Patternmaster, ''Clay's Ark'' . I vendosur në shkretëtirën Mojave, ai përqendrohet në një koloni njerëzish të infektuar nga një mikroorganizëm jashtëtokësor i sjellë në Tokë nga astronauti i vetëm mbijetues i anijes kozmike Clay's Ark. Ndërsa mikroorganizmi i detyron strehuesit e tij ta përhapin atë, njerëzit e infektuar rrëmbejnë të tjerët për t'i infektuar ata dhe, në rastin e grave, lindin fëmijë mutantë, të ngjashëm me [[Sfinga|sfinksin]], të cilët do të jenë anëtarët e parë të racës Clayark. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> === ''Bloodchild'' dhe trilogjia Xenogenesis: 1984–1989 === Tre vjet më vonë, Butler botoi ''Dawn'', pjesën e parë të asaj që do të njihej si trilogjia Xenogenesis . Seria shqyrton temën e alienimit duke krijuar situata në të cilat njerëzit detyrohen të bashkëjetojnë me specie të tjera për të mbijetuar dhe zgjeron eksplorimin e përsëritur të Butler mbi individët dhe komunitetet hibride të modifikuara gjenetikisht. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> Në ''Dawn'', protagonistja Lilith Iyapo e gjen veten në një anije kozmike pasi i mbijeton një apokalipsi bërthamor që shkatërron Tokën. Të shpëtuar nga alienët Oankali, të mbijetuarit njerëzorë duhet të kombinojnë ADN-në e tyre me një ooloi, seksin e tretë të Oankali-t, në mënyrë që të krijojnë një racë të re që eliminon një të metë vetëshkatërruese tek njerëzit: tendencat e tyre agresive hierarkike. Butler pasoi ''Dawn'' me " The Evening and the Morning and the Night " (1987), një histori rreth asaj se si disa femra me "Sëmundjen Duryea-Gode", një çrregullim gjenetik që shkakton gjendje disociative, vetë-gjymtim obsesiv dhe psikozë të dhunshme, janë në gjendje të kontrollojnë të tjerët me këtë sëmundje. <ref name="Holden" /> ''Ritet e Rritjes'' (1988) dhe ''Imago'' (1989), librat e dytë dhe të tretë në trilogjinë Xenogenesis, përqendrohen në tendencat grabitqare dhe krenare që ndikojnë në evolucionin njerëzor, ndërsa njerëzit tani revoltohen kundër pasardhësve të Lilith të projektuar nga Oankali. I vendosur tridhjetë vjet pas kthimit të njerëzimit në Tokë, ''Ritet e Rritjes'' përqendrohet në rrëmbimin e fëmijës pjesërisht njerëzor dhe pjesërisht alien të Lilith, Akin, nga një grup vetëm njerëzor që janë kundër Oankali-ve. Akin mëson për të dy aspektet e identitetit të tij përmes jetës së tij me njerëzit, si dhe me Akjai-t. Grupi vetëm Oankali bëhet ndërmjetësi i tyre dhe në fund krijon një koloni vetëm njerëzor në Mars . Në ''Imago'', Oankali-t krijojnë një specie të tretë më të fuqishme se vetja: shëruesin Jodahs që ndryshon formë, një ooloi njerëzor-Oankali i cili duhet të gjejë partnerë të përshtatshëm njerëzorë, meshkuj dhe femra, për të mbijetuar metamorfozën e tij dhe i cili i gjen ata në vendet më të papritura, në një fshat njerëzish renegatë. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> === Seria e Shëmbëlltyrës: 1993–1998 === In the mid-1990s, Butler published two novels later designated as the Parable (or Earthseed) series. The books depict the struggle of the Earthseed community to survive the socioeconomic and political collapse of 21st-century America due to poor environmental stewardship, corporate greed, and the [[Shpërndarja e pasurisë|growing gap between the wealthy and the poor]]. The books propose alternate philosophical views and religious interventions as solutions to such dilemmas.<ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> Libri i parë i serisë, ''Shëmbëlltyra e Mbjellësit'' (1993), prezanton protagonisten pesëmbëdhjetëvjeçare, Lauren Oya Olamina, dhe zhvillohet në një [[Kalifornia|Kaliforni]] distopiane në vitet 2020. Lauren, e cila jeton me një sindromë që e bën të ndiejë fjalë për fjalë çdo dhimbje fizike që përjeton, lufton me besimet fetare dhe izolimin fizik të qytetit të saj të lindjes, Robledo. Ajo formon një sistem të ri besimi, Earthfarë, i cili parashikon një të ardhme për racën njerëzore në planetë të tjerë. Kur Robledo shkatërrohet dhe familja dhe fqinjët e Lauren vriten, ajo dhe dy të mbijetuar të tjerë ikin në veri. Duke rekrutuar anëtarë me prejardhje të ndryshme shoqërore gjatë rrugës, Lauren zhvendos grupin e saj të ri në Kaliforninë Veriore, duke e quajtur komunitetin e saj të ri Acorn. Romani pasues i Butler i vitit 1998, ''Shëmbëlltyra e Talenteve'', zhvillohet pak kohë pas vdekjes së Lauren dhe tregohet përmes fragmenteve të ditarëve të Lauren, të përshtatura nga komentet e vajzës së saj të larguar, Larkin. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> Ai detajon pushtimin e Acorn nga të krishterët fundamentalistë të krahut të djathtë, përpjekjet e Lauren për të mbijetuar "riedukimin" e tyre fetar dhe triumfin përfundimtar të Earthseed si një komunitet dhe një doktrinë. Ndër romanet e saj Earthseed, Butler botoi përmbledhjen ''Bloodchild dhe Tregime të Tjera'' (1995), e cila përfshin tregimet e shkurtra "Bloodchild", "The Evening and the Morning and the Night", "Near of Kin", "Speech Tinguj" dhe "Crossover", si dhe veprat jo-fiktive "Positive Obsession" dhe " ''Furor Scribendi'' ". Pas disa vitesh bllokimi si shkrimtare, Butler botoi tregimet e shkurtra "Amnesty" (2003) dhe "The Book of Martha" (2003), si dhe romanin e saj të dytë të pavarur, ''Fledgling'' (2005). Të dy tregimet e shkurtra përqendrohen në mënyrën se si kushtet e pamundura e detyrojnë një grua të zakonshme të bëjë një zgjedhje shqetësuese. Në "Amnesty", një aliene e rrëmbyer rrëfen abuzimin e saj të dhimbshëm nga duart e alienëve të pavetëdijshëm dhe pas lirimit të saj nga njerëzit, dhe shpjegon pse zgjodhi të punonte si përkthyese për alienët tani që ekonomia e Tokës është në një depresion të thellë. Në "The Book of Martha", Zoti i kërkon një romancieri afrikano-amerikan në moshë të mesme të bëjë një ndryshim të rëndësishëm për të rregulluar mënyrat shkatërruese të njerëzimit. Zgjedhja e Marthës - për t'i bërë njerëzit të kenë ëndrra të gjalla dhe të kënaqshme - do të thotë se ajo nuk do të jetë më në gjendje të bëjë atë që i pëlqen në shkrimin e prozës. Këto dy tregime u shtuan në botimin e vitit 2005 të ''Bloodchild dhe Histori të Tjera'' . <ref name="Holden" /> Botimi i fundit i Butler gjatë jetës së saj ishte ''Fledgling'', një roman që eksploron kulturën e një komuniteti [[Vampiri|vampirësh]] që jetojnë në [[Simbioza|simbiozë]] me njerëzit. <ref name="EAAW">{{Cite book |last=Hatch |first=Shari Dorantes |title=Encyclopedia of African-American writing : five centuries of contribution: trials & triumphs of writers, poets, publications and organizations |publisher=[[Grey House Publishing]] |year=2009 |isbn=978-1-59237-291-1 |edition=2nd |location=Amenia, NY |chapter=Butler, Octavia E. (Estelle) 6/22/1947–2/24/2006 |oclc=173807586}}</ref> I vendosur në Bregun Perëndimor, ai tregon për ardhjen në moshë të një vampireje të re hibride femër të quajtur Shori, specia e së cilës quhet Ina. E vetmja e mbijetuar e një sulmi të egër ndaj familjeve të saj që e la atë një amneziake, ajo duhet të kërkojë drejtësi për të vdekurit e saj, të ndërtojë një familje të re dhe të mësojë përsëri se si të jetë një Ina. Studiues si Susana M. Morris e lexojnë ''Fledgling'' si një përçarje të fuqishme të zhanrit të vampirëve - një zhanër që tenton të paraqesë heronj të zbehtë vampirë me tendenca paternaliste që privilegjojnë bardhësinë. Butler e prish këtë rrëfim duke e përqendruar Shorin, protagonisten e ''Fledgling'', një femër të zezë të imët Ina. <ref>{{Cite journal |last=Morris |first=Susana M. |date=2013 |title=Black Girls Are from the Future: Afrofuturist Feminism in Octavia E. Butler's ''Fledgling'' |journal=WSQ: Women's Studies Quarterly |volume=40 |issue=3–4 |pages=146–166 |doi=10.1353/wsq.2013.0034 |issn=1934-1520}}</ref> Butler vdiq jashtë shtëpisë së saj në Lake Forest Park, Washington, më 24 shkurt 2006, në moshën 58 vjeç. <ref name="obit">{{Cite news |last=Fox |first=Margalit |date=March 1, 2006 |title=Octavia E. Butler, Science Fiction Writer, Dies at 58 |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/03/01/books/01butler.html |access-date=March 7, 2016}}</ref> Lajmet bashkëkohore ishin të paqëndrueshme sa i përket shkakut të vdekjes së saj, me disa që raportonin se ajo pësoi një goditje fatale në tru dhe të tjerë që tregonin se ajo vdiq nga lëndimet në kokë pasi ra dhe goditi kokën në shtegun e saj të shtruar me kalldrëm. <ref>{{Cite news |date=February 28, 2006 |title=Sci-fi author Octavia Butler dies at 58 |work=The Advocate |url=https://www.advocate.com/arts-entertainment/entertainment-news/2006/02/28/sci-fi-author-octavia-butler-dies-58}}</ref> Një interpretim tjetër, i mbështetur nga revista ''Locus'', është se një goditje në tru shkaktoi rënien dhe lëndimet pasuese në kokë. <ref name="locus-obit">{{Cite journal |title=Obituaries |journal=[[Locus (magazine)|Locus]] |volume=56 |issue=4.543 |issn=0047-4959}}</ref> Butler mbajti një marrëdhënie të gjatë me Bibliotekën Huntington dhe i la bibliotekës me testamentin e saj dokumentet e saj, duke përfshirë dorëshkrime, korrespondencë, punime shkollore, fletore dhe fotografi. <ref>{{Cite web |date=October 2, 2009 |title=Octavia Butler's papers going to the Huntington Library |url=http://latimesblogs.latimes.com/jacketcopy/2009/10/octavia-butler.html |access-date=October 23, 2017 |website=LA Times Blogs – Jacket Copy |language=en-US}}</ref> Koleksioni, i përbërë nga 9,062 pjesë në 386 kuti, 1 vëllim, 2 dosje dhe 18 fletëpalosje, u vu në dispozicion të studiuesve dhe studiuesve në vitin 2010. <ref name="papers">{{Cite web |title=Octavia E. Butler Papers |url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/c8hm5br8/ |access-date=January 11, 2017 |website=oac.cdlib.org |publisher=Online Archives of California}}</ref> Butler dhuroi një nga makinat e saj të shkrimit në Muzeun e Komunitetit Anacostia të Institutit Smithsonian për një ekspozitë 2003-2004 që festonte letërsinë zezake amerikane. <ref>{{Cite web |last=Kearse |first=Stephen |title=In Her Inventive and Prescient Stories, Octavia Butler Wrote Herself Into the Science Fiction Canon |url=https://www.smithsonianmag.com/smithsonian-institution/inventive-prescient-stories-octavia-butler-wrote-herself-into-science-fiction-canon-180985642/ |access-date=2025-01-16 |website=Smithsonian Magazine |language=en}}</ref> == Temat dhe stili == === Kritika e hierarkive të ditëve të sotme === Në intervista dhe ese të shumta, Butler shpjegoi pikëpamjen e saj për njerëzimin: të gabuar në thelb nga një tendencë e lindur drejt të menduarit hierarkik që çon në tribalizëm, kastë, intolerancë, dhunë dhe, nëse nuk kontrollohet, shkatërrimin përfundimtar të specieve tona. <ref name="Gant">{{Cite journal |date=2001 |title=Butler, Octavia (1947– ) |journal=African American Writers |edition=2nd |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |volume=1 |pages=95–110}}</ref> " Një ngacmim i thjeshtë", shkroi ajo në esenë e saj "Një botë pa racizëm", "është vetëm fillimi i llojit të sjelljes hierarkike që mund të çojë në [[Racizmi|racizëm]], [[Seksizmi|seksizëm]], etnocentrizëm, klasizëm dhe të gjitha 'izmat' e tjerë që shkaktojnë kaq shumë vuajtje në botë". Historitë e saj, pra, shpesh e riprodhojnë dominimin e njerëzimit mbi të dobëtit nga i forti si një lloj [[parazitizmi]] . Këta "të tjerë", qofshin alienë, vampirë, mbinjerëz apo zotërinj skllevër, e gjejnë veten të sfiduar nga një protagonist që mishëron ndryshimin, diversitetin dhe ndryshimin, kështu që, siç vëren John R. Pfeiffer, "Në një kuptim, fabulat [e Butler] janë prova zgjidhjesh për gjendjen vetëshkatërruese në të cilën ajo e gjen njerëzimin". [[Kategoria:Vdekje 2006]] [[Kategoria:Lindje 1947]] [[Kategoria:Artikuj të folur]] [[Kategoria:Faqe me adresa nga Wayback Machine që përdorin stampën e arkivës së rrjetit]] 435e248qz8n11zpzwzqhifuchtl1uvi Përdoruesi:Arianit/Lutat 2 400631 2981152 2026-05-16T12:54:37Z Arianit 106 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:pl:Special:Redirect/revision/78844267|Chordofony szyjkowe]]" 2981152 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Lutes.png|parapamje|Instrumente të zgjedhura për qafë: viola da gamba, lutë, kitarë, mandolinë, violinë]] '''Lutat, kordofonët me qafë''', '''instrumentet me qafë''' – në instrumentologji, instrumente muzikorë të pajisur me një trup dhe një qafë, në të cilat burimi [[Tingulli|i zërit]] janë telat e tensionuar{{Sfn|Sachs|2005}}{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}. Trupi është një rezonator – ai shërben për të rritur efikasitetin e rrezatimit të zërit{{Sfn|Sachs|2005}}, dhe qafa shërben për të mbajtur instrumentin dhe për të shkurtuar telat, të cilat muzikanti i shtyp me gishtat direkt kundër tij ose kundër tastierës së montuar në të.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Shembuj të instrumenteve me qafë përfshijnë lutën, violinën dhe kitarën.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} red green fox Termi "lutë", në kontekstin e një lloj instrumenti muzikor, në përgjithësi i referohet instrumenteve me tela me qafë, dhe jo instrumentit të quajtur lutë të zhvilluar në kulturën evropiane.{{Sfn|Sachs|2005}}{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} red green fox == Histori == [[Skeda:Muse_with_Πανδούρα_Pandura_Pandora_Panduris_ancient_Greece_old_guitar_Athens_IV_BCE_siglo_IV_AEC.jpg|majtas|parapamje|[[Muza]] luan në pandorë]] Pamjet më të vjetra të instrumenteve me qafë vijnë nga statujat, pllakat dhe vulat e gjetura në [[Mesopotamia|Mesopotami]] dhe [[Kapadokia|Kapadoki,]] që datojnë rreth vitit 2000 para Krishtit. Këto instrumente kanë një trup shumë të vogël, një qafë të gjatë me tasta dhe dy tela. Ato luheshin duke përdorur një plektrum. Grekët e lashtë e quanin këtë lloj lute ''pandura'' (''pandora'', ''bandora''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}).{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox lutë të tjera me qafë të gjatë datojnë rreth kësaj periudhe: instrumente egjiptiane me një trup oval prej druri të mbuluar me lëkurë dhe të shpuar përgjatë boshtit të tij nga një qafë e gjatë. Telat (zakonisht dy) ishin të bashkangjitura në qafë me rripa - brenda kutisë së zërit dhe në skajin e sipërm. Tastat ishin të shënuara në një mënyrë të ngjashme - me rripa të mbështjellë rreth qafës. Instrumenti luhej me një plektrum. Ky lloj instrumenti mbijetoi në Afrikën Veriperëndimore me emrin ''gunbrī'', dhe në një formë pak të reduktuar me emrin ''gunībrī''.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Statujat [[Perandoria e Persisë|persiane]] të shekullit të 8-të para Krishtit përshkruajnë instrumente me një qafë të shkurtër dhe një trup të vogël e të ngushtë, rreth 60 cm të gjatë dhe rreth 20 cm të gjerë.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Në [[Greqia e Lashtë|Greqinë]], [[Roma e Lashtë|Romën]] dhe Etrurinë e lashtë, kordofonët me qafë ishin të rrallë dhe ndërtimi i tyre ishte identik me atë të instrumenteve mesopotamiane, kapadokiane dhe egjiptiane. Helenët i quanin variantet me tre tela ''trikordon'', dhe të tjerat ''pandora''***.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox [[Skeda:Chung-ang,_Singing_Women_(near_Sing_Chang).jpg|parapamje|Gra që luajnë citer me tre tela (''sanxian'') dhe lutë ''pipa'']] Në Lindjen e Largët, gjatë [[Dinastia Han|Dinastisë Han]] (206 p.e.s.–200 e.s.), luhej një lutë me qafë të shkurtër, e quajtur ''pipa'' në kinezisht.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Kishte një trup në formë dardhe, një fund të cekët dhe të rrumbullakosur dhe një majë prej druri. Katër tela mëndafshi, ndonjëherë të dyfishta, ishin të varura midis një ure në fund të trupit dhe kunjave të holla konike në fund të qafës, me bazat e tyre të kthyera nga jashtë. Instrumenti luhej me një plektrum ose me gishtat, duke shkurtuar vetëm një ose dy tela; telat e mbetura rezononin.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Në shekujt e parë të mijëvjeçarit të parë pas Krishtit, lutë me qafë të shkurtër u shfaq në Indinë Veriperëndimore - një instrument me një trup druri që ngushtohej lart dhe formonte një qafë të shkurtër. Ndryshe nga instrumentet e mëparshëm me qafë të gjatë, melodia luhej përgjithësisht duke përdorur të gjitha telat. Kjo lutë kishte katër ose pesë tela dhe gropëza karakteristike të thella, në formë hëne, në të dy anët e trupit. Ky lloj trupi mbijetoi në kulturat e instrumenteve indiane, afgane dhe pamiri, dhe në instrumentet moderne, gropëzat janë zhvilluar në brazda të thella, si në rubab dhe sarod.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox ''Pipa'' kineze arriti në Japoni disa shekuj më vonë dhe - duke adoptuar disa forma të ngjashme ndërtimi - u rrënjos në kulturë nën emrin ''[[biwa]]''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}{{Sfn|Sachs|2005}}. red green fox [[Skeda:Woman_Playing_a_Moon_Zither.jpg|majtas|parapamje|Një grua që luan në lutë ''gekkin'']] Rreth vitit 500 pas Krishtit, në Azinë [[Azia Qendrore|Qendrore]] dhe [[Azia Lindore|Lindore]] u zhvillua një lutë e sheshtë me qafë të shkurtër dhe një kuti tingulli rrethore të ndërtuar nga dy dërrasa të lidhura nga mure anësore pingule. Instrumenti ka mbijetuar deri në ditët e sotme në Mongoli, Kinë, Japoni, Vietnam dhe Kamboxhia nën emrin ''yueqin'' (jap. gekkin{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}){{Sfn|Sachs|2005}} . luta me qafë të gjatë arriti gjithashtu në Lindjen e Largët nga Azia Perëndimore - një ekuivalent i tanburit persian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} ose formës origjinale të sitarit{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}. Instrumenti kishte një trup të vogël, të mbuluar me lëkurë nga të dyja anët, të bërë nga një unazë druri e rrumbullakët ose katërkëndëshe. Ajo shpohej nga një shufër rreth 90 cm e gjatë, përgjatë së cilës shtriheshin tre tela [[mëndafshi]]. Në Kinë quhej ''sanxian''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}, në Japoni ''[[shamisen]]''.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Në Indinë para-islamike (deri në shekullin e 8-të), ekzistonin dy lloje violinave me qafë të shkurtër dhe pa takë, të luajtura me hark - ''sarinda''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} dhe ''sarangi''.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} E para kishte një trup me formë të çuditshme dhe tre tela të bëra prej qimesh kali ose zorrësh. E dyta, e gjetur kryesisht në Indinë veriore, ishte gdhendur nga një copë e vetme druri e rëndë dhe kishte tre ose katër tela melodie zorrësh dhe një duzinë a më shumë tela metalikë që vibronin në unison gjatë lojës bazuar në rezonancë. Format primitive të të dy instrumenteve gjenden sot në Turkestan.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Në Mesjetë, në Indinë Muslimane (pas shekullit të 8-të), lutat me qafë të gjerë karakteristike të këtij rajoni zunë rrënjë, duke evoluar nga tamburuja persiane me qafë të ngushtë{{Sfn|Sachs|2005}} dhe sitari. Sitari indian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} përbëhet nga një trup i vogël në formë dardhe me një majë të sheshtë dhe të shpuar dhe një qafë shumë të gjerë me tasta dhe kunja të montuara anash. Ka katër deri në shtatë tela. Tamburi indian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - ''tamburi'' - është i ngjashëm në madhësi me sitarin, por ka një majë konvekse dhe një qafë pa tasta. Një instrument me tela i ngjashëm me sitarin është ''esrari'' me violinë - një kryqëzim midis sitarit dhe sarangjisë{{Sfn|Sachs|2005}}. red green fox [[Skeda:Erhu_-_street_busker_in_Beijing_-_march_29_2017.webm|parapamje| Një burrë që luan një erhu, një lloj lute me tela ''të quajtur huqin'']] Një familje violinash (luta me hark) e quajtur ''huqin'' u përhap gjerësisht në [[Lindja e Largët|Lindjen e Largët]].{{Sfn|Sachs|2005}} Udhëtari dhe kronikani Shen Kuo i përshkroi këto instrumente në shekullin e 11-të. Ilustrimi më i hershëm vjen nga ''dorëshkrimi {{Interlanguage link|Yue Shu}}, i datuar në vitin 1105.''<ref name="oxfHuqin">{{Citation |last=Alan R. Thrasher, Jonathan P.J. Stock |title=Huqin |date=2001 |work=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.45369}}</ref> Trupi i huqin-it ka formën e një cilindri të hollë ose të një prizmi gjashtëkëndor. [[Lëkura (material)|Lëkura]] është shtrirë mbi njërën nga bazat për të vepruar si një panel tingulli. Qafa, në formën e një shufre, pa një tastierë, e shpon plotësisht trupin. Qimet e harkut kalojnë midis dy telave, zakonisht të akorduara në të pestat. Huqin-i luhet duke e mbajtur vertikalisht, me trupin poshtë, duke shtypur telat me majat e gishtave.{{Sfn|Sachs|2005}} Nga shumë lloje dhe varietete, më i popullarizuari dhe më i përdoruri sot është erhu<ref name="oxfHuqin" /> [[Skeda:Qanbuz.JPG|majtas|parapamje|''Gambus'' me lutë me qafë të shkurtër nga Lindja e Largët]] Në Mesjetë, luta gambus me qafë të shkurtër u zhvillua në [[Lindja e Afërt|Lindjen e Mesme]] ''{{Interlanguage link|gambus}}'' (''qanbūs'', ''kabosa'', ''koboz''). Kishte një trup të gdhendur nga një copë e vetme druri, që ngushtohej butësisht në një qafë të shkurtër, një kuti karakteristike kunjash në formë drapri, të lakuar prapa me kunja të spikatura, të vendosura anash, dhe një pjesë të bishtit të montuar në "murin" e poshtëm të trupit. Tre telat ndoshta u tingëlluan me një plektrum. Ky lloj lute arriti në Evropë përmes [[Perandoria Bizantine|Bizantit]] dhe [[Hungaria|Hungarisë]], dhe gjithashtu nga perëndimi, përmes [[Gadishulli Iberik|Gadishullit Iberik]]. Të krishterët spanjollë, deri në shekullin e 14-të, e quanin atë ''guitarra morisca'' (kitarë maure).{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumenti evoluoi në shekullin e 16-të, duke marrë formën e mandolës (mandora){{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - një lutë me një trup në formë dardhe, një vrimë zanore me një rozetë të gdhendur dhe një kuti kunjash të gjatë në formë drapri.{{Sfn|Sachs|2005}} Në vendet [[Ballkani|e Ballkanit]], Rusi dhe Poloni, u përhap me emrin kobza.{{Sfn|Kamiński|1971}} Deri në shekullin e 10-të, një version pa takë ''i gambusit'' i quajtur ''rebab'',{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} i pajisur me një ose dy tela, përdorej si instrument me hark.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox [[Skeda:Lute-family_instrumentalist_at_Capella_Palatina_2.jpg|parapamje|Një burrë që luan në lutë ''ud'']] Në Mesjetë, luta ''ūd''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} (ekuivalente me ''vinën'' indiane{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}) ishte e zakonshme në Lindjen e Mesme, me një bisht në një majë të hollë, një trup konveks në formë dardhe me dy vrima tingulli, një qafë të shkurtër pa fretë, kunja të montuara anash dhe katër palë tela të zorrëve ose mëndafshi të palosur me një plektrum të bërë nga pendë pendësh.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Andaluzi, nën ndikimin e ndikimeve ndërthurëse lindore dhe perëndimore, instrumenti pësoi transformime, duke formuar lutën evropiane në fund të Mesjetës.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Në Mesjetë, në zonat e kulturës myslimane, instrumentet me tela në formën e një qafe të gjatë e të rrumbullakët që shponte një trup të vogël ishin të zakonshme - violinat me rezonator me tela. Ato kishin një ose dy tela.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox lutat e para evropiane nga Mesjeta e hershme janë përshkruar në Psalterin e Utrechtit. Këto instrumente kanë një qafë të hollë me hark dy ose tre herë më të gjatë se trupi, një dhomë me kunja të përkulura prapa dhe një kuti tingulli në formën e një kupe ose luleje tulipani. Një instrument me përmasa të ngjashme qafe dhe trupi është përshkruar në Psalterin e Artë të Shën Gallenit. Dorëshkrimet spanjolle të shekujve 10 dhe 11 përshkruajnë luta me qafë të shkurtër, me një trup të ngushtë në formë dardhe që rrjedh butësisht në qafë, në fund të së cilës është një kokë e bashkangjitur në mënyrë tërthore me katër kunja.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox [[Skeda:Britannica_Fiddle_Minnesinger.png|majtas|parapamje|Një burrë që luan violinë]] Të njëjtat burime e përshkruajnë violinën{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} si një instrument të hollë me madhësinë e një të rrituri, me një skicë në formë shisheje dhe kunja të vendosura poshtë në një kokë të rrumbullakët. Ky "bas i dyfishtë" luhej me një hark të lakuar thellë.{{Sfn|Sachs|2005}} Versioni i tij më i vogël, {{Interlanguage link|fidel bizantyjska}} u bë instrumenti kryesor me hark i Mesjetës. , e njohur edhe si ''lyra'', ''viola'', dhe më vonë, deri në shekullin e 17-të '', lira da braccia'' dhe ''lira da gamba''.{{Sfn|Sachs|2005}} Violina evropiane adoptoi disa forma që funksiononin njëkohësisht deri në shekullin e 15-të: me një trup të vogël në formë dardhe (rebec, rubeba, rubella{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}), me një trup oval të bërë nga një ose pjesë të veçanta (nga rreth vitit 1300), me dhe pa një prerje anësore (bel, nga shekulli i 12-të), me një qafë të bërë nga një copë druri e veçantë dhe me një qafë të gdhendur nga trupi. Fillimisht, violinat në Evropë luheshin në mënyrën lindore - duke e mbajtur violën vertikalisht, por teknika e shpatullës u përvetësua shpejt.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox "Violina polake" konsiderohet të jetë një nga paraardhësit e drejtpërdrejtë të violës dhe violinës moderne,{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} e përmendur në vitin 1545 nga kompozitori gjerman Martin Agricola në veprën e tij ''Musica instrumentalis deudsch'', dhe më vonë nga Michael Praetorius në ''Syntagma Musicum''. red green fox [[Skeda:Bartolomeo_Veneto_c_1470-1531_Woman_Playing_a_Lute.jpg|parapamje|Një grua që luan një lutë me 11 tela]] luta klasike evropiane e Rilindjes u shfaq në kapërcyell të shekujve 15 dhe 16. E bërë nga 9 deri në 33 shufra të ngushta, pjesa e pasme e trupit kishte një kontur të rafinuar në formë bajameje. Qafa e shkurtër me tetë freta ishte e ndarë nga trupi dhe përfundonte në një kokë të anuar prapa, në kënd të drejtë me 11 kunja që mbanin pesë tela të dyfishta dhe një telë të vetme. Herë pas here, numri i telave dhe fretave u rrit. Në vitin 1676, prodhuesi anglez i lutës {{Interlanguage link|Tomasz Mace}} Në vitin 1841 ai botoi një studim të titulluar ''Monumenti i Muzikës'', në të cilin ai karakterizoi tiparet e ndërtimit të instrumentit që i lejuan të merrte një "lutë perfekte": një tastierë paksa të rrumbullakosur, një urë që i largonte telat vetëm një fije floku nga tastat dhe tela të vendosura afër në çifte, me çiftet të vendosura larg njëra-tjetrës në mënyrë që gishtat e lahutinistit të mund të shtypnin me saktësi në pozicionet e zgjedhura.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Në [[Spanja|Spanjë]], nga e cila luta erdhi në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]] dhe u përhap për tre shekuj, ajo nuk fitoi popullaritet. Instrumentet e përdorura atje quheshin ''vihuelas''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - kitara ''vihuela de mano'' dhe violina ''vihuela de arco''. Këto instrumente kishin një trup më të sheshtë, më të gjerë se luta evropiane, dhe gjashtë ose shtatë tela të dyfishtë.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox [[Skeda:Woman_with_cittern_1677_by_Pieter_van_Slingeland.jpg|majtas|parapamje|Grua me një citernë***]] Një violinë tipike e shekullit të 16-të kishte një trup të cekët me pllaka të sheshta sipër dhe poshtë, një qafë me tasta dhe tela metalikë të shtrirë midis një pjese të bishtit në pjesën e poshtme të trupit dhe një kutie kunjash paksa në formë drapri.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Qafa ishte më e ngushtë në anën e bas-kitarës për të lehtësuar shtypjen e telave. Zakonisht kishte nëntë të tilla - tetë tela të dyfishta dhe një tela të vetme. Instrumenti ndoshta e ka origjinën në Evropën Jugore si një lloj violine e pluhurosur.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Instrumentet me tela që dominuan Evropën në shekullin e 16-të ishin ''viola da gamba'' (viola e gjurit) dhe ''viola da braccio'' (viola e krahut).{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} ''Violat da gamba'' kishin një shpinë të sheshtë, anët e larta dhe të pjerrëta në pjesën e sipërme, shufra përforcuese brenda trupit, vrima tingulli në formë C ose të flakëruara, një qafë të gjerë me tasta të zorrëve dhe gjashtë ose shtatë tela të hollë. ''Violat da braccio'' kishin një shpinë konvekse me skaje që shtriheshin përtej shpinës (ashtu si pjesa e sipërme), anët e ulëta pingul me qafën, një bas-tast të zgjatur brenda trupit, vrima tingulli në formë E, një qafë të ngushtë pa tasta dhe katër tela të trasha. Dallimet në ndërtim nënkuptonin që të dy instrumentet kishin timbre dukshëm të ndryshme: ''gamba'' ishte e zbehtë dhe e sheshtë, ''braccio'' ishte e plotë dhe e pasur.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox Instrumentet evropiane të Mesjetës së vonë dhe Rilindjes, duke kaluar nëpër transformime në periudhën baroke të diktuara kryesisht nga praktika e performancës dhe përshtatja me kërkesat e kompozimit, formuan instrumentet me tela të familjes së violinës, harkëtarët dhe [[Kitara|kitarat]] e njohura deri më sot.{{Sfn|Sachs|2005}} red green fox == Shënime në fund të faqes == <references> <ref name="britannicaD">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=The development of stringed instruments|id=art/stringed-instrument/The-development-of-stringed-instruments|archiwum=https://web.archive.org/web/20230313041302/https://www.britannica.com/art/stringed-instrument/The-development-of-stringed-instruments|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-03-13}}</ref> <ref name="britannicaL">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=lute|id=art/lute|archiwum=https://web.archive.org/web/20230528143056/https://www.britannica.com/art/lute|data=2023-03-25|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-05-14}}</ref> <ref name="britannicaV">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=violin family|id=art/violin-family|archiwum=https://web.archive.org/web/20221014193858/https://www.britannica.com/art/violin-family|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2022-10-14}}</ref> <ref name="pwn">{{Encyklopedia PWN|tytuł=chordofony|id=3885816|archiwum=https://web.archive.org/web/20230529113147/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chordofony;3885816.html|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-05-29}}</ref> <ref name="oxfHuqin">{{Citation |last=Alan R. Thrasher, Jonathan P.J. Stock |title=Huqin |date=2001 |work=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.45369}}</ref> </references> == Bibliografia == * {{Cite book |last=Baculewski et al. |first=Krzysztof |title=Encyklopedia muzyki |publisher=Wydawnictwo Naukowe PWN |year=2006 |isbn=8301134100 |location=Warszawa}} * {{Cite book |last=Kamiński |first=Włodzimierz |title=Instrumenty muzyczne na ziemiach polskich. Zarys problematyki rozwojowej |publisher=Polskie Wydawnictwo Muzyczne |year=1971 |location=Kraków |oclc=830914178}} * {{Cite book |last=Sachs |first=Kurt |title=Historia instrumentów muzycznych |publisher=[[Oficyna Wydawnicza Volumen]] |year=2005 |isbn=8372330360 |location=Warszawa}} <nowiki> [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> dtupsv2og6uzw7zmqzpu1f148ynsapa 2981153 2981152 2026-05-16T13:03:05Z Arianit 106 2981153 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Lutes.png|parapamje|Instrumente të zgjedhura për qafë: viola da gamba, lutë, kitarë, mandolinë, violinë]] '''Lutat, kordofonët me qafë''', '''instrumentet me qafë''' – në instrumentologji, instrumente muzikorë të pajisur me një trup dhe një qafë, në të cilat burimi [[Tingulli|i zërit]] janë telat e tensionuar.{{Sfn|Sachs|2005}}{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}. Trupi është një rezonator – ai shërben për të rritur efikasitetin e rezonimit të zërit,{{Sfn|Sachs|2005}} dhe qafa shërben për të mbajtur instrumentin dhe për të shkurtuar telat, të cilat muzikanti i shtyp me gishtat direkt kundër tij ose kundër tastierës së montuar në të.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Shembuj të instrumenteve me qafë përfshijnë lutën, violinën dhe kitarën.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Termi "lutë", në kontekstin e një lloj instrumenti muzikor, në përgjithësi i referohet instrumenteve me tela me qafë, dhe jo instrumentit të quajtur lutë të zhvilluar në kulturën evropiane.{{Sfn|Sachs|2005}}{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} == Histori == [[Skeda:Muse_with_Πανδούρα_Pandura_Pandora_Panduris_ancient_Greece_old_guitar_Athens_IV_BCE_siglo_IV_AEC.jpg|majtas|parapamje|[[Muza]] luan në pandorë]] Pamjet më të vjetra të instrumenteve me qafë vijnë nga statujat, pllakat dhe vulat e gjetura në [[Mesopotamia|Mesopotami]] dhe [[Kapadokia|Kapadoki,]] që datojnë rreth vitit 2000 para Krishtit. Këto instrumente kanë një trup shumë të vogël, një qafë të gjatë me tasta dhe dy tela. Ato luheshin duke përdorur një plektrum. Grekët e lashtë e quanin këtë lloj lute ''pandora'' (''pandora'', ''bandora''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}).{{Sfn|Sachs|2005}} lutë të tjera me qafë të gjatë datojnë rreth kësaj periudhe: instrumente egjiptiane me një trup oval prej druri të mbuluar me lëkurë dhe të shpuar përgjatë boshtit të tij nga një qafë e gjatë. Telat (zakonisht dy) ishin të bashkangjitura në qafë me rripa - brenda kutisë së zërit dhe në skajin e sipërm. Tastat ishin të shënuara në një mënyrë të ngjashme - me rripa të mbështjellë rreth qafës. Instrumenti luhej me një plektrum. Ky lloj instrumenti mbijetoi në Afrikën Veriperëndimore me emrin ''gunbrī'', dhe në një formë pak të reduktuar me emrin ''gunībrī''.{{Sfn|Sachs|2005}} Statujat [[Perandoria e Persisë|persiane]] të shekullit të 8-të para Krishtit përshkruajnë instrumente me një qafë të shkurtër dhe një trup të vogël e të ngushtë, rreth 60 cm të gjatë dhe rreth 20 cm të gjerë.{{Sfn|Sachs|2005}} Në [[Greqia e Lashtë|Greqinë]], [[Roma e Lashtë|Romën]] dhe Etrurinë e lashtë, kordofonët me qafë ishin të rrallë dhe ndërtimi i tyre ishte identik me atë të instrumenteve mesopotamiane, kapadokiane dhe egjiptiane. Helenët i quanin variantet me tre tela ''trikordon'', dhe të tjerat ''pandora''.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Chung-ang,_Singing_Women_(near_Sing_Chang).jpg|parapamje|Gra që luajnë citer me tre tela (''sanxian'') dhe lutë ''pipa'']] Në Lindjen e Largët, gjatë [[Dinastia Han|Dinastisë Han]] (206 p.e.s.–200 e.s.), luhej një lutë me qafë të shkurtër, e quajtur ''pipa'' në kinezisht.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Kishte një trup në formë dardhe, një fund të cekët dhe të rrumbullakosur dhe një majë prej druri. Katër tela mëndafshi, ndonjëherë të dyfishta, ishin të varura midis një ure në fund të trupit dhe kunjave të holla konike në fund të qafës, me bazat e tyre të kthyera nga jashtë. Instrumenti luhej me një plektrum ose me gishtat, duke shkurtuar vetëm një ose dy tela; telat e mbetura rezononin.{{Sfn|Sachs|2005}} Në shekujt e parë të mijëvjeçarit të parë pas Krishtit, lutë me qafë të shkurtër u shfaq në Indinë Veriperëndimore - një instrument me një trup druri që ngushtohej lart dhe formonte një qafë të shkurtër. Ndryshe nga instrumentet e mëparshëm me qafë të gjatë, melodia luhej përgjithësisht duke përdorur të gjitha telat. Kjo lutë kishte katër ose pesë tela dhe gropëza karakteristike të thella, në formë hëne, në të dy anët e trupit. Ky lloj trupi mbijetoi në kulturat e instrumenteve indiane, afgane dhe pamiri, dhe në instrumentet moderne, gropëzat janë zhvilluar në brazda të thella, si në rubab dhe sarod.{{Sfn|Sachs|2005}} ''Pipa'' kineze arriti në Japoni disa shekuj më vonë dhe - duke adoptuar disa forma të ngjashme ndërtimi - u rrënjos në kulturë nën emrin ''[[biwa]]''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}{{Sfn|Sachs|2005}}. [[Skeda:Woman_Playing_a_Moon_Zither.jpg|majtas|parapamje|Një grua që luan në lutë ''gekkin'']] Rreth vitit 500 pas Krishtit, në Azinë [[Azia Qendrore|Qendrore]] dhe [[Azia Lindore|Lindore]] u zhvillua një lutë e sheshtë me qafë të shkurtër dhe një kuti tingulli rrethore të ndërtuar nga dy dërrasa të lidhura nga mure anësore pingule. Instrumenti ka mbijetuar deri në ditët e sotme në Mongoli, Kinë, Japoni, Vietnam dhe Kamboxhia nën emrin ''yueqin'' (jap. gekkin{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}){{Sfn|Sachs|2005}} . luta me qafë të gjatë arriti gjithashtu në Lindjen e Largët nga Azia Perëndimore - një ekuivalent i tanburit persian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} ose formës origjinale të sitarit{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}. Instrumenti kishte një trup të vogël, të mbuluar me lëkurë nga të dyja anët, të bërë nga një unazë druri e rrumbullakët ose katërkëndëshe. Ajo shpohej nga një shufër rreth 90 cm e gjatë, përgjatë së cilës shtriheshin tre tela [[mëndafshi]]. Në Kinë quhej ''sanxian''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}, në Japoni ''[[shamisen]]''.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Indinë para-islamike (deri në shekullin e 8-të), ekzistonin dy lloje violinave me qafë të shkurtër dhe pa takë, të luajtura me hark - ''sarinda''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} dhe ''sarangi''.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} E para kishte një trup me formë të çuditshme dhe tre tela të bëra prej qimesh kali ose zorrësh. E dyta, e gjetur kryesisht në Indinë veriore, ishte gdhendur nga një copë e vetme druri e rëndë dhe kishte tre ose katër tela melodie zorrësh dhe një duzinë a më shumë tela metalikë që vibronin në unison gjatë lojës bazuar në rezonancë. Format primitive të të dy instrumenteve gjenden sot në Turkestan.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Mesjetë, në Indinë Muslimane (pas shekullit të 8-të), lutat me qafë të gjerë karakteristike të këtij rajoni zunë rrënjë, duke evoluar nga tamburuja persiane me qafë të ngushtë{{Sfn|Sachs|2005}} dhe sitari. Sitari indian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} përbëhet nga një trup i vogël në formë dardhe me një majë të sheshtë dhe të shpuar dhe një qafë shumë të gjerë me tasta dhe kunja të montuara anash. Ka katër deri në shtatë tela. Tamburi indian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - ''tamburi'' - është i ngjashëm në madhësi me sitarin, por ka një majë konvekse dhe një qafë pa tasta. Një instrument me tela i ngjashëm me sitarin është ''esrari'' me violinë - një kryqëzim midis sitarit dhe sarangjisë.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Erhu_-_street_busker_in_Beijing_-_march_29_2017.webm|parapamje| Një burrë që luan një erhu, një lloj lute me tela ''të quajtur huqin'']] Një familje violinash (luta me hark) e quajtur ''huqin'' u përhap gjerësisht në [[Lindja e Largët|Lindjen e Largët]].{{Sfn|Sachs|2005}} Udhëtari dhe kronikani Shen Kuo i përshkroi këto instrumente në shekullin e 11-të. Ilustrimi më i hershëm vjen nga ''dorëshkrimi {{Interlanguage link|Yue Shu}}, i datuar në vitin 1105.''<ref name="oxfHuqin">{{Citation |last=Alan R. Thrasher, Jonathan P.J. Stock |title=Huqin |date=2001 |work=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.45369}}</ref> Trupi i huqin-it ka formën e një cilindri të hollë ose të një prizmi gjashtëkëndor. [[Lëkura (material)|Lëkura]] është shtrirë mbi njërën nga bazat për të vepruar si një panel tingulli. Qafa, në formën e një shufre, pa një tastierë, e shpon plotësisht trupin. Qimet e harkut kalojnë midis dy telave, zakonisht të akorduara në të pestat. Huqin-i luhet duke e mbajtur vertikalisht, me trupin poshtë, duke shtypur telat me majat e gishtave.{{Sfn|Sachs|2005}} Nga shumë lloje dhe varietete, më i popullarizuari dhe më i përdoruri sot është erhu.<ref name="oxfHuqin" /> [[Skeda:Qanbuz.JPG|majtas|parapamje|''Gambus'' me lutë me qafë të shkurtër nga Lindja e Largët]] Në Mesjetë, luta gambus me qafë të shkurtër u zhvillua në [[Lindja e Afërt|Lindjen e Mesme]] ''{{Interlanguage link|gambus}}'' (''qanbūs'', ''kabosa'', ''koboz''). Kishte një trup të gdhendur nga një copë e vetme druri, që ngushtohej butësisht në një qafë të shkurtër, një kuti karakteristike kunjash në formë drapri, të lakuar prapa me kunja të spikatura, të vendosura anash, dhe një pjesë të bishtit të montuar në "murin" e poshtëm të trupit. Tre telat ndoshta u tingëlluan me një plektrum. Ky lloj lute arriti në Evropë përmes [[Perandoria Bizantine|Bizantit]] dhe [[Hungaria|Hungarisë]], dhe gjithashtu nga perëndimi, përmes [[Gadishulli Iberik|Gadishullit Iberik]]. Të krishterët spanjollë, deri në shekullin e 14-të, e quanin atë ''guitarra morisca'' (kitarë maure).{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumenti evoluoi në shekullin e 16-të, duke marrë formën e mandolës (mandora){{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - një lutë me një trup në formë dardhe, një vrimë zanore me një rozetë të gdhendur dhe një kuti kunjash të gjatë në formë drapri.{{Sfn|Sachs|2005}} Në vendet [[Ballkani|e Ballkanit]], Rusi dhe Poloni, u përhap me emrin kobza.{{Sfn|Kamiński|1971}} Deri në shekullin e 10-të, një version pa takë ''i gambusit'' i quajtur ''rebab'',{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} i pajisur me një ose dy tela, përdorej si instrument me hark.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Lute-family_instrumentalist_at_Capella_Palatina_2.jpg|parapamje|Një burrë duke luajtur në lutën ''ud'']] Në Mesjetë, luta ''ūd''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} (ekuivalente me ''vinën'' indiane{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}) ishte e zakonshme në Lindjen e Mesme, me një bisht në një majë të hollë, një trup konveks në formë dardhe me dy vrima tingulli, një qafë të shkurtër pa fretë, kunja të montuara anash dhe katër palë tela të zorrëve ose mëndafshi të palosur me një plektrum të bërë nga pendë pendësh.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Andaluzi, nën ndikimin e ndikimeve ndërthurëse lindore dhe perëndimore, instrumenti pësoi transformime, duke formuar lutën evropiane në fund të Mesjetës.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Mesjetë, në zonat e kulturës myslimane, instrumentet me tela në formën e një qafe të gjatë e të rrumbullakët që shponte një trup të vogël ishin të zakonshme - violinat me rezonator me tela. Ato kishin një ose dy tela.{{Sfn|Sachs|2005}} lutat e para evropiane nga Mesjeta e hershme janë përshkruar në Psalterin e Utrechtit. Këto instrumente kanë një qafë të hollë me hark dy ose tre herë më të gjatë se trupi, një dhomë me kunja të përkulura prapa dhe një kuti tingulli në formën e një kupe ose luleje tulipani. Një instrument me përmasa të ngjashme qafe dhe trupi është përshkruar në Psalterin e Artë të Shën Gallenit. Dorëshkrimet spanjolle të shekujve 10 dhe 11 përshkruajnë luta me qafë të shkurtër, me një trup të ngushtë në formë dardhe që rrjedh butësisht në qafë, në fund të së cilës është një kokë e bashkangjitur në mënyrë tërthore me katër kunja.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Britannica_Fiddle_Minnesinger.png|majtas|parapamje|Një burrë duke luajtur në violinë]] Të njëjtat burime e përshkruajnë violinën{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} si një instrument të hollë me madhësinë e një të rrituri, me një skicë në formë shisheje dhe kunja të vendosura poshtë në një kokë të rrumbullakët. Ky "bas i dyfishtë" luhej me një hark të lakuar thellë.{{Sfn|Sachs|2005}} Versioni i tij më i vogël, {{Interlanguage link|fidel bizantyjska}} u bë instrumenti kryesor me hark i Mesjetës, e njohur edhe si ''lyra'', ''viola'', dhe më vonë, deri në shekullin e 17-të'', lira da braccia'' dhe ''lira da gamba''.{{Sfn|Sachs|2005}} Violina evropiane adoptoi disa forma që funksiononin njëkohësisht deri në shekullin e 15-të: me një trup të vogël në formë dardhe (rebec, rubeba, rubella{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}), me një trup oval të bërë nga një ose pjesë të veçanta (nga rreth vitit 1300), me dhe pa një prerje anësore (bel, nga shekulli i 12-të), me një qafë të bërë nga një copë druri e veçantë dhe me një qafë të gdhendur nga trupi. Fillimisht, violinat në Evropë luheshin në mënyrën lindore - duke e mbajtur violën vertikalisht, por teknika e shpatullës u përvetësua shpejt.{{Sfn|Sachs|2005}} "Violina polake" konsiderohet të jetë një nga paraardhësit e drejtpërdrejtë të violës dhe violinës moderne,{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} e përmendur në vitin 1545 nga kompozitori gjerman Martin Agricola në veprën e tij ''Musica instrumentalis deudsch'', dhe më vonë nga Michael Praetorius në ''Syntagma Musicum''. [[Skeda:Bartolomeo_Veneto_c_1470-1531_Woman_Playing_a_Lute.jpg|parapamje|Një grua që luan një lutë me 11 tela]] luta klasike evropiane e Rilindjes u shfaq në kapërcyell të shekujve 15 dhe 16. E bërë nga 9 deri në 33 shufra të ngushta, pjesa e pasme e trupit kishte një kontur të rafinuar në formë bajameje. Qafa e shkurtër me tetë freta ishte e ndarë nga trupi dhe përfundonte në një kokë të anuar prapa, në kënd të drejtë me 11 kunja që mbanin pesë tela të dyfishta dhe një telë të vetme. Herë pas here, numri i telave dhe fretave u rrit. Në vitin 1676, prodhuesi anglez i lutës {{Interlanguage link|Tomasz Mace}} Në vitin 1841 ai botoi një studim të titulluar ''Monumenti i Muzikës'', në të cilin ai karakterizoi tiparet e ndërtimit të instrumentit që i lejuan të merrte një "lutë perfekte": një tastierë paksa të rrumbullakosur, një urë që i largonte telat vetëm një fije floku nga tastat dhe tela të vendosura afër në çifte, me çiftet të vendosura larg njëra-tjetrës në mënyrë që gishtat e lahutinistit të mund të shtypnin me saktësi në pozicionet e zgjedhura.{{Sfn|Sachs|2005}} Në [[Spanja|Spanjë]], nga e cila luta erdhi në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]] dhe u përhap për tre shekuj, ajo nuk fitoi popullaritet. Instrumentet e përdorura atje quheshin ''vihuelas''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - kitara ''vihuela de mano'' dhe violina ''vihuela de arco''. Këto instrumente kishin një trup më të sheshtë, më të gjerë se luta evropiane, dhe gjashtë ose shtatë tela të dyfishtë.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Woman_with_cittern_1677_by_Pieter_van_Slingeland.jpg|majtas|parapamje|Grua me një citernë]] Një violinë tipike e shekullit të 16-të kishte një trup të cekët me pllaka të sheshta sipër dhe poshtë, një qafë me tasta dhe tela metalikë të shtrirë midis një pjese të bishtit në pjesën e poshtme të trupit dhe një kutie kunjash paksa në formë drapri.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Qafa ishte më e ngushtë në anën e bas-kitarës për të lehtësuar shtypjen e telave. Zakonisht kishte nëntë të tilla - tetë tela të dyfishta dhe një tela të vetme. Instrumenti ndoshta e ka origjinën në Evropën Jugore si një lloj violine e pluhurosur.{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumentet me tela që dominuan Evropën në shekullin e 16-të ishin ''viola da gamba'' (viola e gjurit) dhe ''viola da braccio'' (viola e krahut).{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} ''Violat da gamba'' kishin një shpinë të sheshtë, anët e larta dhe të pjerrëta në pjesën e sipërme, shufra përforcuese brenda trupit, vrima tingulli në formë C ose të flakëruara, një qafë të gjerë me tasta të zorrëve dhe gjashtë ose shtatë tela të hollë. ''Violat da braccio'' kishin një shpinë konvekse me skaje që shtriheshin përtej shpinës (ashtu si pjesa e sipërme), anët e ulëta pingul me qafën, një bas-tast të zgjatur brenda trupit, vrima tingulli në formë E, një qafë të ngushtë pa tasta dhe katër tela të trasha. Dallimet në ndërtim nënkuptonin që të dy instrumentet kishin timbre dukshëm të ndryshme: ''gamba'' ishte e zbehtë dhe e sheshtë, ''braccio'' ishte e plotë dhe e pasur.{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumentet evropiane të Mesjetës së vonë dhe Rilindjes, duke kaluar nëpër transformime në periudhën baroke të diktuara kryesisht nga praktika e performancës dhe përshtatja me kërkesat e kompozimit, formuan instrumentet me tela të familjes së violinës, harkëtarët dhe [[Kitara|kitarat]] e njohura deri më sot.{{Sfn|Sachs|2005}} == Referime == <references> <ref name="britannicaD">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=The development of stringed instruments|id=art/stringed-instrument/The-development-of-stringed-instruments|archiwum=https://web.archive.org/web/20230313041302/https://www.britannica.com/art/stringed-instrument/The-development-of-stringed-instruments|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-03-13}}</ref> <ref name="britannicaL">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=lute|id=art/lute|archiwum=https://web.archive.org/web/20230528143056/https://www.britannica.com/art/lute|data=2023-03-25|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-05-14}}</ref> <ref name="britannicaV">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=violin family|id=art/violin-family|archiwum=https://web.archive.org/web/20221014193858/https://www.britannica.com/art/violin-family|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2022-10-14}}</ref> <ref name="pwn">{{Encyklopedia PWN|tytuł=chordofony|id=3885816|archiwum=https://web.archive.org/web/20230529113147/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chordofony;3885816.html|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-05-29}}</ref> <ref name="oxfHuqin">{{Citation |last=Alan R. Thrasher, Jonathan P.J. Stock |title=Huqin |date=2001 |work=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.45369}}</ref> </references> == Bibliografia == * {{Cite book |last=Baculewski et al. |first=Krzysztof |title=Encyklopedia muzyki |publisher=Wydawnictwo Naukowe PWN |year=2006 |isbn=8301134100 |location=Warszawa |language=pl}} * {{Cite book |last=Kamiński |first=Włodzimierz |title=Instrumenty muzyczne na ziemiach polskich. Zarys problematyki rozwojowej |publisher=Polskie Wydawnictwo Muzyczne |year=1971 |location=Kraków |language=pl |oclc=830914178}} * {{Cite book |last=Sachs |first=Kurt |title=Historia instrumentów muzycznych |publisher=[[Oficyna Wydawnicza Volumen]] |year=2005 |isbn=8372330360 |location=Warszawa |language=pl}} <nowiki> [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> ku0w3q7b8d3gnd2t9x6atavnilse2hr 2981184 2981153 2026-05-16T15:36:45Z Arianit 106 2981184 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Lutes.png|parapamje|Instrumente të zgjedhura me qafë: viola da gamba, luta, kitara, mandolina, violina]] '''Lutat, kordofonët me qafë''', '''instrumentet me qafë''' – në instrumentologji, instrumente muzikorë të pajisur me një trup dhe një qafë, në të cilat burimi [[Tingulli|i zërit]] janë telat e tensionuar.{{Sfn|Sachs|2005}}{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}. Trupi është një rezonator – ai shërben për të rritur efikasitetin e rezonimit të zërit,{{Sfn|Sachs|2005}} dhe qafa shërben për të mbajtur instrumentin dhe për të shkurtuar telat, të cilat muzikanti i shtyp me gishtat direkt kundër tij ose kundër tastierës së montuar në të.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Shembuj të instrumenteve me qafë përfshijnë lutën, violinën dhe kitarën.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Termi "lutë", në kontekstin e një lloj instrumenti muzikor, në përgjithësi i referohet instrumenteve me tela me qafë, dhe jo instrumentit të quajtur lutë të zhvilluar në kulturën evropiane.{{Sfn|Sachs|2005}}{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} == Histori == [[Skeda:Muse_with_Πανδούρα_Pandura_Pandora_Panduris_ancient_Greece_old_guitar_Athens_IV_BCE_siglo_IV_AEC.jpg|majtas|parapamje|[[Muza]] luan në pandorë]] Pamjet më të vjetra të instrumenteve me qafë vijnë nga statujat, pllakat dhe vulat e gjetura në [[Mesopotamia|Mesopotami]] dhe [[Kapadokia|Kapadoki,]] që datojnë rreth vitit 2000 para Krishtit. Këto instrumente kanë një trup shumë të vogël, një qafë të gjatë me tasta dhe dy tela. Ato luheshin duke përdorur një plektrum. Grekët e lashtë e quanin këtë lloj lute ''pandora'' (''pandora'', ''bandora''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}).{{Sfn|Sachs|2005}} luta të tjera me qafë të gjatë datojnë rreth kësaj periudhe: instrumente egjiptiane me një trup oval prej druri të mbuluar me lëkurë dhe të shpuar përgjatë boshtit të tij nga një qafë e gjatë. Telat (zakonisht dy) ishin të bashkangjitura në qafë me rripa - brenda kutisë së zërit dhe në skajin e sipërm. Tastat ishin të shënuara në një mënyrë të ngjashme - me rripa të mbështjellë rreth qafës. Instrumenti luhej me një plektrum. Ky lloj instrumenti mbijetoi në Afrikën Veriperëndimore me emrin ''gunbrī'', dhe në një formë pak të reduktuar me emrin ''gunībrī''.{{Sfn|Sachs|2005}} Statujat [[Perandoria e Persisë|persiane]] të shekullit të 8-të para Krishtit përshkruajnë instrumente me një qafë të shkurtër dhe një trup të vogël e të ngushtë, rreth 60 cm të gjatë dhe rreth 20 cm të gjerë.{{Sfn|Sachs|2005}} Në [[Greqia e Lashtë|Greqinë]], [[Roma e Lashtë|Romën]] dhe Etrurinë e lashtë, kordofonët me qafë ishin të rrallë dhe ndërtimi i tyre ishte identik me atë të instrumenteve mesopotamiane, kapadokiane dhe egjiptiane. Helenët i quanin variantet me tre tela ''trikordon'', dhe të tjerat ''pandora''.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Chung-ang,_Singing_Women_(near_Sing_Chang).jpg|parapamje|Gra që luajnë citer me tre tela (''sanxian'') dhe lutë ''pipa'']] Në Lindjen e Largët, gjatë [[Dinastia Han|Dinastisë Han]] (206 p.e.s.–200 e.s.), luhej një lutë me qafë të shkurtër, e quajtur ''pipa'' në kinezisht.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Kishte një trup në formë dardhe, një fund të cekët dhe të rrumbullakosur dhe një majë prej druri. Katër tela mëndafshi, ndonjëherë të dyfishta, ishin të varura midis një ure në fund të trupit dhe kunjave të holla konike në fund të qafës, me bazat e tyre të kthyera nga jashtë. Instrumenti luhej me një plektrum ose me gishtat, duke shkurtuar vetëm një ose dy tela; telat e mbetura rezononin.{{Sfn|Sachs|2005}} Në shekujt e parë të mijëvjeçarit të parë pas Krishtit, lutë me qafë të shkurtër u shfaq në Indinë Veriperëndimore - një instrument me një trup druri që ngushtohej lart dhe formonte një qafë të shkurtër. Ndryshe nga instrumentet e mëparshëm me qafë të gjatë, melodia luhej përgjithësisht duke përdorur të gjitha telat. Kjo lutë kishte katër ose pesë tela dhe gropëza karakteristike të thella, në formë hëne, në të dy anët e trupit. Ky lloj trupi mbijetoi në kulturat e instrumenteve indiane, afgane dhe pamiri, dhe në instrumentet moderne, gropëzat janë zhvilluar në brazda të thella, si në rubab dhe sarod.{{Sfn|Sachs|2005}} ''Pipa'' kineze arriti në Japoni disa shekuj më vonë dhe - duke adoptuar disa forma të ngjashme ndërtimi - u rrënjos në kulturë nën emrin ''[[biwa]].''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Woman_Playing_a_Moon_Zither.jpg|majtas|parapamje|Një grua që luan në lutë ''gekkin'']] Rreth vitit 500 pas Krishtit, në Azinë [[Azia Qendrore|Qendrore]] dhe [[Azia Lindore|Lindore]] u zhvillua një lutë e sheshtë me qafë të shkurtër dhe një kuti tingulli rrethore të ndërtuar nga dy dërrasa të lidhura nga mure anësore pingule. Instrumenti ka mbijetuar deri në ditët e sotme në Mongoli, Kinë, Japoni, Vietnam dhe Kamboxhia nën emrin ''yueqin'' (jap. gekkin{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}).{{Sfn|Sachs|2005}} luta me qafë të gjatë arriti gjithashtu në Lindjen e Largët nga Azia Perëndimore - një ekuivalent i tanburit persian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} ose formës origjinale të sitarit.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Instrumenti kishte një trup të vogël, të mbuluar me lëkurë nga të dyja anët, të bërë nga një unazë druri e rrumbullakët ose katërkëndëshe. Ajo shpohej nga një shufër rreth 90 cm e gjatë, përgjatë së cilës shtriheshin tre tela [[mëndafshi]]. Në Kinë quhej ''sanxian,''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} në Japoni ''[[shamisen]]''.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Indinë para-islamike (deri në shekullin e 8-të), ekzistonin dy lloje violinave me qafë të shkurtër dhe pa takë, të luajtura me hark - ''sarinda''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} dhe ''sarangi''.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} E para kishte një trup me formë të çuditshme dhe tre tela të bëra prej qimesh kali ose zorrësh. E dyta, e gjetur kryesisht në Indinë veriore, ishte gdhendur nga një copë e vetme druri e rëndë dhe kishte tre ose katër tela melodie zorrësh dhe një duzinë a më shumë tela metalikë që vibronin në unison gjatë lojës bazuar në rezonancë. Format primitive të të dy instrumenteve gjenden sot në Turkestan.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Mesjetë, në Indinë Muslimane (pas shekullit të 8-të), lutat me qafë të gjerë karakteristike të këtij rajoni zunë rrënjë, duke evoluar nga tamburuja persiane me qafë të ngushtë{{Sfn|Sachs|2005}} dhe sitari. Sitari indian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} përbëhet nga një trup i vogël në formë dardhe me një majë të sheshtë dhe të shpuar dhe një qafë shumë të gjerë me tasta dhe kunja të montuara anash. Ka katër deri në shtatë tela. Tamburi indian{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - ''tamburi'' - është i ngjashëm në madhësi me sitarin, por ka një majë konvekse dhe një qafë pa tasta. Një instrument me tela i ngjashëm me sitarin është ''esrari'' me violinë - një kryqëzim midis sitarit dhe sarangjisë.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Erhu_-_street_busker_in_Beijing_-_march_29_2017.webm|parapamje| Një burrë që luan një erhu, një lloj lute me tela ''të quajtur huqin'']] Një familje violinash (luta me hark) e quajtur ''huqin'' u përhap gjerësisht në [[Lindja e Largët|Lindjen e Largët]].{{Sfn|Sachs|2005}} Udhëtari dhe kronikani Shen Kuo i përshkroi këto instrumente në shekullin e 11-të. Ilustrimi më i hershëm vjen nga ''dorëshkrimi {{Interlanguage link|Yue Shu}}, i datuar në vitin 1105.''<ref name="oxfHuqin">{{Citation |last=Alan R. Thrasher, Jonathan P.J. Stock |title=Huqin |date=2001 |work=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.45369}}</ref> Trupi i huqin-it ka formën e një cilindri të hollë ose të një prizmi gjashtëkëndor. [[Lëkura (material)|Lëkura]] është shtrirë mbi njërën nga bazat për të vepruar si një panel tingulli. Qafa, në formën e një shufre, pa një tastierë, e shpon plotësisht trupin. Qimet e harkut kalojnë midis dy telave, zakonisht të akorduara në të pestat. Huqin-i luhet duke e mbajtur vertikalisht, me trupin poshtë, duke shtypur telat me majat e gishtave.{{Sfn|Sachs|2005}} Nga shumë lloje dhe varietete, më i popullarizuari dhe më i përdoruri sot është erhu.<ref name="oxfHuqin" /> [[Skeda:Qanbuz.JPG|majtas|parapamje|''Gambus'' me lutë me qafë të shkurtër nga Lindja e Largët]] Në Mesjetë, luta gambus me qafë të shkurtër u zhvillua në [[Lindja e Afërt|Lindjen e Mesme]] ''{{Interlanguage link|gambus}}'' (''qanbūs'', ''kabosa'', ''koboz''). Kishte një trup të gdhendur nga një copë e vetme druri, që ngushtohej butësisht në një qafë të shkurtër, një kuti karakteristike kunjash në formë drapri, të lakuar prapa me kunja të spikatura, të vendosura anash, dhe një pjesë të bishtit të montuar në "murin" e poshtëm të trupit. Tre telat ndoshta u tingëlluan me një plektrum. Ky lloj lute arriti në Evropë përmes [[Perandoria Bizantine|Bizantit]] dhe [[Hungaria|Hungarisë]], dhe gjithashtu nga perëndimi, përmes [[Gadishulli Iberik|Gadishullit Iberik]]. Të krishterët spanjollë, deri në shekullin e 14-të, e quanin atë ''guitarra morisca'' (kitarë maure).{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumenti evoluoi në shekullin e 16-të, duke marrë formën e mandolës (mandora){{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - një lutë me një trup në formë dardhe, një vrimë zanore me një rozetë të gdhendur dhe një kuti kunjash të gjatë në formë drapri.{{Sfn|Sachs|2005}} Në vendet [[Ballkani|e Ballkanit]], Rusi dhe Poloni, u përhap me emrin kobza.{{Sfn|Kamiński|1971}} Deri në shekullin e 10-të, një version pa takë ''i gambusit'' i quajtur ''rebab'',{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} i pajisur me një ose dy tela, përdorej si instrument me hark.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Lute-family_instrumentalist_at_Capella_Palatina_2.jpg|parapamje|Një burrë duke luajtur në lutën ''ud'']] Në Mesjetë, luta ''ūd''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} (ekuivalente me ''vinën'' indiane{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}) ishte e zakonshme në Lindjen e Mesme, me një bisht në një majë të hollë, një trup konveks në formë dardhe me dy vrima tingulli, një qafë të shkurtër pa fretë, kunja të montuara anash dhe katër palë tela të zorrëve ose mëndafshi të palosur me një plektrum të bërë nga pendë pendësh.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Andaluzi, nën ndikimin e ndikimeve ndërthurëse lindore dhe perëndimore, instrumenti pësoi transformime, duke formuar lutën evropiane në fund të Mesjetës.{{Sfn|Sachs|2005}} Në Mesjetë, në zonat e kulturës myslimane, instrumentet me tela në formën e një qafe të gjatë e të rrumbullakët që shponte një trup të vogël ishin të zakonshme - violinat me rezonator me tela. Ato kishin një ose dy tela.{{Sfn|Sachs|2005}} lutat e para evropiane nga Mesjeta e hershme janë përshkruar në Psalterin e Utrechtit. Këto instrumente kanë një qafë të hollë me hark dy ose tre herë më të gjatë se trupi, një dhomë me kunja të përkulura prapa dhe një kuti tingulli në formën e një kupe ose luleje tulipani. Një instrument me përmasa të ngjashme qafe dhe trupi është përshkruar në Psalterin e Artë të Shën Gallenit. Dorëshkrimet spanjolle të shekujve 10 dhe 11 përshkruajnë luta me qafë të shkurtër, me një trup të ngushtë në formë dardhe që rrjedh butësisht në qafë, në fund të së cilës është një kokë e bashkangjitur në mënyrë tërthore me katër kunja.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Britannica_Fiddle_Minnesinger.png|majtas|parapamje|Një burrë duke luajtur në violinë]] Të njëjtat burime e përshkruajnë violinën{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} si një instrument të hollë me madhësinë e një të rrituri, me një skicë në formë shisheje dhe kunja të vendosura poshtë në një kokë të rrumbullakët. Ky "bas i dyfishtë" luhej me një hark të lakuar thellë.{{Sfn|Sachs|2005}} Versioni i tij më i vogël, {{Interlanguage link|fidel bizantyjska}} u bë instrumenti kryesor me hark i Mesjetës, e njohur edhe si ''lyra'', ''viola'', dhe më vonë, deri në shekullin e 17-të'', lira da braccia'' dhe ''lira da gamba''.{{Sfn|Sachs|2005}} Violina evropiane adoptoi disa forma që funksiononin njëkohësisht deri në shekullin e 15-të: me një trup të vogël në formë dardhe (rebec, rubeba, rubella{{Sfn|Baculewski et al.|2006}}), me një trup oval të bërë nga një ose pjesë të veçanta (nga rreth vitit 1300), me dhe pa një prerje anësore (bel, nga shekulli i 12-të), me një qafë të bërë nga një copë druri e veçantë dhe me një qafë të gdhendur nga trupi. Fillimisht, violinat në Evropë luheshin në mënyrën lindore - duke e mbajtur violën vertikalisht, por teknika e shpatullës u përvetësua shpejt.{{Sfn|Sachs|2005}} "Violina polake" konsiderohet të jetë një nga paraardhësit e drejtpërdrejtë të violës dhe violinës moderne,{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} e përmendur në vitin 1545 nga kompozitori gjerman Martin Agricola në veprën e tij ''Musica instrumentalis deudsch'', dhe më vonë nga Michael Praetorius në ''Syntagma Musicum''. [[Skeda:Bartolomeo_Veneto_c_1470-1531_Woman_Playing_a_Lute.jpg|parapamje|Një grua që luan një lutë me 11 tela]] luta klasike evropiane e Rilindjes u shfaq në kapërcyell të shekujve 15 dhe 16. E bërë nga 9 deri në 33 shufra të ngushta, pjesa e pasme e trupit kishte një kontur të rafinuar në formë bajameje. Qafa e shkurtër me tetë freta ishte e ndarë nga trupi dhe përfundonte në një kokë të anuar prapa, në kënd të drejtë me 11 kunja që mbanin pesë tela të dyfishta dhe një telë të vetme. Herë pas here, numri i telave dhe fretave u rrit. Në vitin 1676, prodhuesi anglez i lutës {{Interlanguage link|Tomasz Mace}} Në vitin 1841 ai botoi një studim të titulluar ''Monumenti i Muzikës'', në të cilin ai karakterizoi tiparet e ndërtimit të instrumentit që i lejuan të merrte një "lutë perfekte": një tastierë paksa të rrumbullakosur, një urë që i largonte telat vetëm një fije floku nga tastat dhe tela të vendosura afër në çifte, me çiftet të vendosura larg njëra-tjetrës në mënyrë që gishtat e lahutinistit të mund të shtypnin me saktësi në pozicionet e zgjedhura.{{Sfn|Sachs|2005}} Në [[Spanja|Spanjë]], nga e cila luta erdhi në [[Evropa Qendrore|Evropën Qendrore]] dhe u përhap për tre shekuj, ajo nuk fitoi popullaritet. Instrumentet e përdorura atje quheshin ''vihuelas''{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} - kitara ''vihuela de mano'' dhe violina ''vihuela de arco''. Këto instrumente kishin një trup më të sheshtë, më të gjerë se luta evropiane, dhe gjashtë ose shtatë tela të dyfishtë.{{Sfn|Sachs|2005}} [[Skeda:Woman_with_cittern_1677_by_Pieter_van_Slingeland.jpg|majtas|parapamje|Grua me një citernë]] Një violinë tipike e shekullit të 16-të kishte një trup të cekët me pllaka të sheshta sipër dhe poshtë, një qafë me tasta dhe tela metalikë të shtrirë midis një pjese të bishtit në pjesën e poshtme të trupit dhe një kutie kunjash paksa në formë drapri.{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} Qafa ishte më e ngushtë në anën e bas-kitarës për të lehtësuar shtypjen e telave. Zakonisht kishte nëntë të tilla - tetë tela të dyfishta dhe një tela të vetme. Instrumenti ndoshta e ka origjinën në Evropën Jugore si një lloj violine e pluhurosur.{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumentet me tela që dominuan Evropën në shekullin e 16-të ishin ''viola da gamba'' (viola e gjurit) dhe ''viola da braccio'' (viola e krahut).{{Sfn|Baculewski et al.|2006}} ''Violat da gamba'' kishin një shpinë të sheshtë, anët e larta dhe të pjerrëta në pjesën e sipërme, shufra përforcuese brenda trupit, vrima tingulli në formë C ose të flakëruara, një qafë të gjerë me tasta të zorrëve dhe gjashtë ose shtatë tela të hollë. ''Violat da braccio'' kishin një shpinë konvekse me skaje që shtriheshin përtej shpinës (ashtu si pjesa e sipërme), anët e ulëta pingul me qafën, një bas-tast të zgjatur brenda trupit, vrima tingulli në formë E, një qafë të ngushtë pa tasta dhe katër tela të trasha. Dallimet në ndërtim nënkuptonin që të dy instrumentet kishin timbre dukshëm të ndryshme: ''gamba'' ishte e zbehtë dhe e sheshtë, ''braccio'' ishte e plotë dhe e pasur.{{Sfn|Sachs|2005}} Instrumentet evropiane të Mesjetës së vonë dhe Rilindjes, duke kaluar nëpër transformime në periudhën baroke të diktuara kryesisht nga praktika e performancës dhe përshtatja me kërkesat e kompozimit, formuan instrumentet me tela të familjes së violinës, harkëtarët dhe [[Kitara|kitarat]] e njohura deri më sot.{{Sfn|Sachs|2005}} == Referime == <references> <ref name="britannicaD">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=The development of stringed instruments|id=art/stringed-instrument/The-development-of-stringed-instruments|archiwum=https://web.archive.org/web/20230313041302/https://www.britannica.com/art/stringed-instrument/The-development-of-stringed-instruments|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-03-13}}</ref> <ref name="britannicaL">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=lute|id=art/lute|archiwum=https://web.archive.org/web/20230528143056/https://www.britannica.com/art/lute|data=2023-03-25|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-05-14}}</ref> <ref name="britannicaV">{{Encyklopedia Britannica|tytuł=violin family|id=art/violin-family|archiwum=https://web.archive.org/web/20221014193858/https://www.britannica.com/art/violin-family|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2022-10-14}}</ref> <ref name="pwn">{{Encyklopedia PWN|tytuł=chordofony|id=3885816|archiwum=https://web.archive.org/web/20230529113147/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chordofony;3885816.html|data dostępu=2025-05-30|zarchiwizowano=2023-05-29}}</ref> <ref name="oxfHuqin">{{Citation |last=Alan R. Thrasher, Jonathan P.J. Stock |title=Huqin |date=2001 |work=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/gmo/9781561592630.article.45369}}</ref> </references> == Bibliografia == * {{Cite book |last=Baculewski et al. |first=Krzysztof |title=Encyklopedia muzyki |publisher=Wydawnictwo Naukowe PWN |year=2006 |isbn=8301134100 |location=Warszawa |language=pl}} * {{Cite book |last=Kamiński |first=Włodzimierz |title=Instrumenty muzyczne na ziemiach polskich. Zarys problematyki rozwojowej |publisher=Polskie Wydawnictwo Muzyczne |year=1971 |location=Kraków |language=pl |oclc=830914178}} * {{Cite book |last=Sachs |first=Kurt |title=Historia instrumentów muzycznych |publisher=[[Oficyna Wydawnicza Volumen]] |year=2005 |isbn=8372330360 |location=Warszawa |language=pl}} <nowiki> [[Kategoria:Vegla kordofone]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> swm8pkqf5hxwir5blcf3vz38q4mb2ys Përdoruesi diskutim:Bleooonaa 3 400632 2981154 2026-05-16T13:05:21Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Octavia E. Butler */ 2981154 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Octavia E. Butler]]'' == Përshëndetje, Bleooonaa! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981151|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Octavia E. Butler]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20maj%202026,%2013:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:05 (CEST) hj8qf8vy73ejjsca4rq5sb3dbm0k4pc Diskutim:John Gosden 1 400633 2981164 2026-05-16T13:57:31Z Nelicsa 187600 /* Kundërshtim ndaj grisjes së shpejtë */ pjesë e re 2981164 wikitext text/x-wiki == Kundërshtim ndaj grisjes së shpejtë == Artikulli është i shkurtër, neutral dhe i mbështetur me burime të pavarura. Nëse ka ende probleme, ato mund të korrigjohen pa e grisur menjëherë faqen. [[Përdoruesi:Nelicsa|Nelicsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Nelicsa|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:57 (CEST) tk0gp3re27l20zsqnv0l2ixka0xqsgr 2981267 2981164 2026-05-16T23:59:39Z NguoiDungKhongDinhDanh 134622 Requesting speedy deletion (Orphaned talk page). ([[:m:User:Xiplus/TwinkleGlobal|TwinkleGlobal]]) 2981267 wikitext text/x-wiki {{Grise|1=Orphaned talk page}} == Kundërshtim ndaj grisjes së shpejtë == Artikulli është i shkurtër, neutral dhe i mbështetur me burime të pavarura. Nëse ka ende probleme, ato mund të korrigjohen pa e grisur menjëherë faqen. [[Përdoruesi:Nelicsa|Nelicsa]] ([[Përdoruesi diskutim:Nelicsa|diskutimet]]) 16 maj 2026 15:57 (CEST) q89fbl5ttjkuizsevy1y59prtc4x3t0 Ubavoj nam Crnoj Gori 0 400634 2981171 2026-05-16T14:11:46Z Bletaria 125141 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1349064770|Ubavoj nam Crnoj Gori]]" 2981171 wikitext text/x-wiki '''Ubavoj nam Crnoj Gori''' ishte [[himni]] kombëtar dhe shtetëror i [[Mbretëria e Malit të Zi|Mbretërisë së Malit të Zi]] në fund të shekullit të 19-të - fillim të shekullit të 20-të. Sistemi arsimor kishte një këngë nderi, ''Himnin për Shën Savën'', i cili këndohej në nder të Shenjtorit. Teksti i këngës u krijua në vitin 1865 nga poeti dhe [[prifti]] [[Serbët|serb]] i quajtur Jovan Sundečić, i cili ishte sekretari i [[Nikolla I i Malit të Zi|Princit Nikola I të Malit të Zi]] . Muzika u kompozua nga Jovo Ivanišević, duke nxjerrë nga "Uskliknimo s ljubavlju", himni i Shën Savës dhe më vonë u përshtat nga Anton Schulz. Himni u interpretua për herë të parë më 17 tetor 1870, pas së cilës Princi Nikolla e shpalli atë himn shtetëror. Në vitin 1993, ishte një nga propozimet gjatë negociatave të pasuksesshme për të miratuar një himn rajonal të [[Republika e Malit të Zi (1992–2006)|republikës së atëhershme jugosllave të Malit të Zi]] . Problemi kryesor ishin tekstet e saj monarkiste, të cilat nuk ishin të përshtatshme për Malin e Zi, pasi në atë kohë ai ishte një shtet republikan. == Teksti == {| ![[Gjuha serbe|Serbian Cyrillic]] ![[Gjuha serbe|Serbian Latin]] !English |- |Убавој нам Црној Гори |Ubavoj nam Crnoj Gori |To Our Beautiful Montenegro |- |Убавој нам Црној Гори с поноситим брдима,<br /><br /> Отаџбини што не двори, коју нашим мишицама Ми бранимо и држимо презирући невољу, &#x2014; Добри Боже, сви Т' молимо: живи Књаза Николу! |Ubavoj nam Crnoj Gori s ponositim brdima,<br /><br /> Otadžbini što ne dvori, koju našim mišicama Mi branimo i držimo prezirući nevolju, &#x2014; Dobri bože, svi T' molimo: živi Knjaza Nikolu! |To our beautiful Montenegro with proud hills,<br /><br /> Fatherland which doesn't serve, which with our muscles We defend and hold, despising any captivity,&#x2014; Good God, we all pray to You: long live (Prince) [[Nikolla I i Malit të Zi|King Nicholas]]! |- |Здрава, срећна, моћна, славна, &#x2014; обћем врагу на ужас,<br /><br /> Врлим претцим' у свем равна, свом народу на украс; Добрим блага, злијем строга; крста, дома, слободе Заштитника ревноснога, &#x2014; храни нам Га, Господе! |Zdrava, srećna, moćna, slavna, &#x2014; obćem vragu na užas,<br /><br /> Vrlim pretcim' u svem ravna, svom narodu na ukras; Dobrim blaga, zlijem stroga; krsta, doma, slobode Zaštitnika revnosnoga, &#x2014; hrani nam Ga, Gospode! |Healthy, happy, mighty, glorious,&#x2014; [[Perandoria Osmane|common enemy]]'s horror,<br /><br /> To its virtuous ancestors equal, to its people beautiful; Meek to good, harsh to evil; of the cross, home, freedom Our jealous protector&#x2014;keep Him, Lord! |- |Од коварства и напасти чувај Њег' и Његов Дом;<br /><br /> Који сније Њем' пропасти &#x2014; нека буде пропаст том! А коју му вјеру крши, &#x2014; правда тог укротила, Крјепки Боже, све растр'си што нам злоба ротила. |Od kovarstva i napasti čuvaj Njeg' i Njegov Dom;<br /><br /> Koji snije Njem' propasti &#x2014; neka bude propast tom! A koju mu vjeru krši, &#x2014; pravda tog ukrotila, Krjepki Bože, sve rastr'ci što nam zloba rotila. |From spoil and rot keep Him and His Home;<br /><br /> Who dreams disaster to Him&#x2014;may downfall strike him! And who breaks his faith,&#x2014;may justice reach him, Dear God, you stomped everything that the malice bore to us. |- |Куд Он с нама, свуд' ми с Њиме крв смо љеват готови<br /><br /> за Њ' за вјеру, наше име и за браћу у окови! Томе ћемо свету дугу одзивати се сваки час, &#x2014; Боже, свеј нам буд'у у кругу, благосиљај Њег' и нас! |Kud On s nama, svud' mi s Njime krv smo ljevat gotovi<br /><br /> za Nj' za vjeru, naše ime i za braću u okovi! Tome ćemo svetu dugu odzivati se svaki čas, &#x2014; Bože, svej nam bud'u u krugu, blagosiljaj Njeg' i nas! |Where He goes with us, everywhere with Him we're prepared to shed our blood<br /><br /> For Him for faith, our name and for brethren in chains! To this holy debt we will answer at any time,&#x2014; God, be in our circle, bless and strengthen Him and us! |} == Shih edhe == * [[Historia e Malit të Zi]] * [[Oj, svijetla majska zoro]] [[Kategoria:Mbretëria e Malit të Zi]] clv14he3r8jvql8erhz6ck77do4rrsn Cesare Beccaria 0 400635 2981187 2026-05-16T16:42:39Z Do0ra234 185009 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:it:Special:Redirect/revision/149814977|Cesare Beccaria]]" 2981187 wikitext text/x-wiki   [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|parapamje|'''Markezi i Gualdrascos dhe Villareggios''' '''Në zyrë''' 1782-1794 '''Paraardhësi''' Giovanni Saverio Beccaria '''Pasardhësi''' Gulio III Beccaria '''Lindur''' Milan,15 mars 1738 '''Vdekur''' Milan,28 nëntor 1794(56 vjet) '''Varrimi''' Varrezat e Mojazas '''Dinastia''' Beccaria-Bonesana '''Babai''' Giovanni Saverio Beccaria '''Nëna''' Maria Visconti e Salicetos'''Bashkëshortet''' Teresa Balsco Ana Barbo'''Fëmijët''' Gulia Maria Giovanni Annibale Margherita Gulio '''Religjioni''' Katolik ]] Cesare Beccaria Bonesana,Markezi i Gualdrascos dhe i Villareggio-s[1] (Milano,15 Mars 1738 – Milano,28 Nëntor 1794),ishte një jurist,[[Filozofi|filozof]],[[Ekonomisti|ekonomist]] dhe njeri i letrave italiane,i konsideruar si një nga eksponentët më të mëdhenj të Iluminizmit Italian,një figurë kryesore e shkollës milaneze të Iluminizmit. Vepra e tij kryesore,traktati ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'', në të cilin ai kryen një analizë politike dhe ligjore kundër [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] dhe [[Tortura|torturës]] bazuar në arsye dhe [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] utilitar,është ndër tekstet më me ndikim në historinë e [[E drejta penale|së drejtës penale]] dhe frymëzoi,ndër të tjera, kodin penal të dëshiruar nga Duka i Madh Peter Leopold i Toskanës.Mendimi i tij u ndikua fuqimisht nga Rrethi i vëllezërve Verri,veçanërisht nga Konti Pietro Verri,i cili në Iluminizëm në Milano themeloi revistën ''Il Caffè''. Si gjyshi nga nëna i [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],si dhe xhaxhai i madh i historianit Napoleone Bertoglio Pisani,Cesare Beccaria konsiderohet gjithashtu një nga etërit themelues të teorisë klasike të [[E drejta penale|drejtës penale]] dhe të [[Kriminologjia|kriminologjisë]] [[Liberalizmi|liberale]]<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref>. == Biografia == === Origjina e familjes dhe martesa === Cesare Beccaria lindi në Milano,bir i Giovanni Saverio di Francesco,pasardhës i një dege të familjes së rëndësishme Beccaria nga Pavia<ref>{{Cite web |title=Cesare Beccaria |url=https://museoperlastoria.unipv.it/cesare-beccaria/ |language=eng}}</ref>,dhe i Maria<ref>Indicata come "Ortensia" in {{Cite book |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452267x/f10.image |title=Famiglie celebri italiane |language=ita}}</ref> Visconti di Saliceto,më 15 mars 1738.Babai i tij ishte martuar me Visconten për herë të dytë në vitin 1736, pasi kishte mbetur i ve në vitin 1730 nga Cecilia Baldroni. Ai u edukua në [[Parma]] nga [[Jezuitët]] dhe u diplomua për[[Teoria juridike|Drejtësi]] më 13 shtator 1758 në Universitetin e Pavias. Më 22 shkurt [[1761|1761,]]Cesare u martua me fisniken spanjolle Teresa de Blasco kundër vullnetit të babait të tij,i cili e detyroi të hiqte dorë nga të drejtat e tij të lindjes (megjithatë,ai e mbajti titullin e markezit<ref>{{Cite book |title=Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia |year=1995 |location=Milano |page=53 |language=ita}}</ref>);nga kjo martesë ai pati katër fëmijë:Giulia (1762-1841),Maria (1766-1788),e lindur me probleme serioze neurologjike dhe vdiq e re,Giovanni Annibale i cili lindi dhe vdiq më [[1767]] dhe Margherita gjithashtu e cila lindi dhe vdiq në [[1772]] . Babai i tij e largoi nga shtëpia pas martesës,kështu që ai u detyrua të shkonte te Pietro Verri,i cili e mbështeti edhe financiarisht për një periudhë. Teresa vdiq më 14 mars [[1774]],për shkak të [[Sifilizi|sifilizit]] ose [[Tuberkulozi|tuberkulozit]].Beccaria,pas vetëm 40 ditësh vejurie, nënshkroi kontratën martesore me Anna dei Conti Barnaba Barbò,me të cilën u martua për herë të dytë më 4 qershor 1774,vetëm 82 ditë pas vdekjes së gruas së tij të parë.Me Anna Barbò ai pati një djalë tjetër, Giulio-n. === Veprat e tij të hershme === Qasja e tij ndaj [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] ndodhi pasi lexoi ''Letrat Persiane'' të [[Monteskjë|Montesquieu-]]<nowiki/>së dhe"Kontratën Sociale"të Rusosë,falë të cilave ai u entuziazmua për problemet filozofike dhe sociale dhe hyri në rrethin e familjes Verri, ku ndodhej edhe stafi editorial i Caffè-së,gazetës më të famshme politiko-letrare të kohës,për të cilën shkruante herë pas here. [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene,_1780.djvu|majtas|faqja=13|parapamje|Faqja e titullit nga botimi i vitit 1780.Kopja në fotografi ishte në pronësi të [[John Adams]],[[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidentit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara]],emri i të cilit është shkruar me dorë,me datën 1780.]] === Publikimi i librit " ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'' === Pasi botoi disa artikuj mbi ekonominë,në [[1764|vitin 1764]] ai botoi ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet (Dei delitti e delle pene''),një kryevepër e frymëzuar nga diskutimet në familjen Verri mbi gjendjen e mjerueshme të drejtësisë penale.Fillimisht anonim,ishte një vepër e shkurtër kundër [[Tortura|torturës]] dhe [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] që gëzoi sukses të madh në të gjithë [[Evropa|Evropën]] dhe botën,veçanërisht në [[Franca|Francë]] . Në kundërshtim me qëndrimet e Beccarias,teksti Shënime dhe Vëzhgime(Note ed osservazioni) mbi Librin e ''Krimeve dhe Ndëshkimeve(Dei delitti e delle pene)'' të [[Ferdinando Facchinei]]-t u botua në [[1765|vitin 1765.]] Polemikat që pasuan kontribuan në vendimin për ta vendosur traktatin e Beccarias në Indeksin e Librave të Ndaluar në [[1766|vitin 1766]],për shkak të dallimit midis mëkatit dhe krimit. [[Skeda:Dei_delitti_e_delle_pene.tif|parapamje|''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'',1765.]] === Udhëtimi në Francë dhe vitet e fundit === Në vitin 1766,Beccaria udhëtoi me ngurrim për në [[Parisi|Paris]], dhe vetëm me këmbënguljen e vëllezërve Verri dhe filozofëve francezë që mezi prisnin ta takonin.Ai u mirëprit për një kohë të shkurtër në rrethin e [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Baron d'Holbach]].Xhelozia e tij e justifikuar për gruan e tij të largët dhe karakteri i tij i zymtë dhe i ftohtë bënë që ai të kthehej në Milano sa më shpejt të ishte e mundur,duke lënë vetëm shokun e tij Alessandro Verri për të vazhduar udhëtimin drejt [[Anglia|Anglisë]].Natyra e rezervuar dhe e ngurruar e Beccaria-s,si në çështjet private ashtu edhe në ato publike,gjeti tek vëllezërit Verri,dhe veçanërisht tek Pietro,një pikë themelore mbështetjeje dhe stimuli,veçanërisht kur ai filloi të interesohej për studimin e ekonomisë.Ashtu si [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]],Beccaria ishte ndonjëherë [[Paranoja|paranojak]] dhe shpesh kishte luhatje humori,personaliteti i tij ishte mjaft i ngathët dhe karakteri i tij ishte dobët,jo shumë i shkëlqyer dhe jo i prirur për jetën shoqërore;megjithatë,kjo nuk e pengoi atë të shprehte shumë mirë konceptet që kishte në mendje,veçanërisht në shkrimet e tij.<ref name="Pirrotta" /> Duke u kthyer në Milano në vitin 1768,ai mori katedrën e Shkencave të Dhomës( ekonomi politike ),e krijuar për të në shkollat Palatine të Milanos dhe filloi të planifikonte një vepër të madhe mbi bashkëjetesën njerëzore,e cila nuk u përfundua kurrë. [[Skeda:Accademia_dei_Pugni.jpg|majtas|parapamje|[[Antonio Perego (pittore)|Antonio Perego]], ''Akademia e Grushtave''.Nga e majta në të djathtë: Alfonso Longo (kthehet prapa), Alessandro Verri, Giambattista Biffi, Cesare Beccaria, [[Luigi Stefano Lambertenghi]], Pietro Verri, [[Giuseppe Visconti di Saliceto]]]] Pasi hyri në administratën austriake në [[1771|vitin 1771]],ai u emërua anëtar i Këshillit të Lartë të Ekonomisë,duke kontribuar në reformat e Habsburgëve nën Maria Terezën dhe Jozefin II.Ai u kritikua për këtë nga miqtë e tij(përfshirë Pietro Verrin),të cilët e qortuan se ishte bërë burokrat.Megjithatë,studiuesit i konsiderojnë këto gjykime të padrejta,pasi Cesare Beccaria iu përkushtua reformave të rëndësishme,të cilat kërkonin përgatitje të konsiderueshme intelektuale,jo vetëm administrative. Midis tyre ishte reforma e masave të shtetit milanez,e ndërmarrë përpara asaj të [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|sistemit metrik dhjetor]] francez,dhe së cilës Beccaria,së bashku me vëllanë e tij [[Annibale Beccaria|Annibale]],i kushtuan pothuajse njëzet vjet të jetës së tij. (Reforma,jashtëzakonisht komplekse,në fund të fundit përfshiu vetëm krahun milanez.Reforma pasuese e peshave nuk u zbatua kurrë.)<ref>{{Cite journal |title=Emanuele Lugli, 'Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano,' Nuova Informazione Bibliografica 3/2015, 579-602. |url=http://www.rivisteweb.it/doi/10.1448/80865 |journal=Nuova informazione bibliografica |language=ita |doi=10.1448/80865}}</ref> Marrëdhënia e tij me vajzën e tij,Giulian, nënën e ardhshme të [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],ishte konfliktuale për pjesën më të madhe të jetës së tij;ajo ishte dërguar në një shkollë me konvikt (edhe pse Beccaria shpesh i kishte kritikuar shkollat fetare) menjëherë pas vdekjes së nënës së saj dhe ishte harruar atje për gati gjashtë vjet:babai i saj nuk donte të dëgjonte asgjë për të për një kohë të gjatë dhe kurrë nuk e konsideronte atë vajzën e tij,por përkundrazi frytin e një prej shumë marrëdhënieve jashtëmartesore që kishte pasur gruaja e tij.Beccaria nuk ndihej i përshtatshëm për rolin e babait,për më tepër ai i mohoi vajzës së tij trashëgiminë e nënës së saj,duke pasur borxhe të lidhura:kjo i dha atij reputacionin e një lakmitari të pakthyeshëm. Giulia u largua nga shkolla me konvikt në [[1780|vitin 1780]] dhe më pas frekuentoi rrethet e Iluminizmit dhe ato të libertinës. Në [[1782|vitin 1782]] ai e martoi me Kontin Pietro Manzoni, njëzet vjet më të madh se ajo:nipi i tij Alessandro lindi në [[1785|vitin 1785]],por duket se ai ishte në të vërtetë djali i Giovanni Verri-t,vëllait më të vogël të Pietros dhe Alessandros,dhe i dashuri i Giulias.Para vdekjes së babait të saj,Giulia braktisi burrin e saj,në vitin 1792,për të shkuar të jetonte në Paris me Kontin Carlo Imbonati, duke i ndërprerë përfundimisht marrëdhëniet me të atin,<ref name="Pirrotta" />dhe përkohësisht edhe me të birin. Beccaria vdiq në Milano më 28 nëntor [[1794]],për shkak të një goditjeje në tru,në moshën 56 vjeçare,dhe u varros në Varrezat e Mojazzës,jashtë Porta Comasina, në një vend varrimi të njohur (ku u varros edhe Giuseppe Parini ) në vend të varrit familjar.Kur të gjitha eshtrat u transferuan në varrezat monumentale të Milanos,një shekull më vonë,gjurmët e varrit të juristit të madh u humbën.Pietro Verri,me një reflektim që është ende i vlefshëm sot,e kritikoi në shkrimet e tij faktin që milanezët nuk e kishin nderuar mjaftueshëm emrin e Cesare Beccarias,as të gjallë as të vdekur,i cili i kishte sjellë kaq shumë lavdi qytetit.Gjithashtu të pranishëm në funeralin e Beccarias ishin nipi i tij i vogël [[Alessandro Manzoni]] (i cili do të merrte shumë nga reflektimet e gjyshit të tij dhe Verrit në''"Historia e Kolonës Famëkeqe"'' dhe në kryeveprën e tij," ''[[I promessi sposi|Të Fejuarit]]'' ",si dhe djali dhe trashëgimtari i tij i mbijetuar,Giulio.<ref>{{Cite web |date= |title=Beccaria non riposa sul Lario |url=http://www.corrierecomo.it/?option=com_content&view=article&id=40112%3Abeccaria-non-riposa-sul-lario&catid=29%3Acultura&Itemid=30 |language=ita}}</ref> == Mendimi == Beccaria u ndikua nga leximi i [[John Locke|Locke-ut]],Helvétius-it, [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau-t]] dhe,si shumica e mendimtarëve të Iluminizmit Milanez,nga Sensualizmi i Condillac-ut.Ai u ndikua gjithashtu nga Enciklopedistët,në veçanti nga [[Voltaire]] dhe [[Denis Diderot|Diderot]].Duke u nisur nga teoria klasike kontraktuale e ligjit,e nxjerrë pjesërisht nga formulimi i dhënë nga Rousseau,e cila në thelb e bazon shoqërinë në një kontratë shoqërore(në veprën me të njëjtin emër) që synon mbrojtjen e të drejtave të individëve dhe kështu garantimin e rendit,Beccaria praktikisht e përcaktoi krimin në një mënyrë laike si shkelje të kontratës dhe jo si një shkelje të ligjit hyjnor,i cili i përket ndërgjegjes së personit dhe jo sferës publike. Shoqëria në tërësi gëzonte të drejtën për vetëmbrojtje, e cila duhej të ushtrohej në përpjesëtim me krimin e kryer (parimi i ndëshkimit proporcional) dhe sipas parimit kontraktual sipas të cilit askush nuk mund të disponojë me jetën e një tjetri (Rusoi as nuk e konsideronte vetëvrasjen moralisht të lejueshme,pasi, sipas pikëpamjes së gjenevasit,nuk ishte njeriu,por natyra,që kishte pushtet mbi jetën e vet,dhe për këtë arsye kjo e drejtë sigurisht që nuk mund t'i shkonte Shtetit,i cili në çdo rast do të kishte shkelur një të drejtë individuale). === Natyra utilitare e mendimit të Beccarias === Pikëpamja iluministe e Beccarias përqendrohet në fjali të tilla si"Nuk ka liri sa herë që ligjet lejojnë që në disa raste njeriu të pushojë së qeni person dhe të bëhet send".Ai përsërit se si është e nevojshme të neutralizohet"shpenzimi i padobishëm i torturave"që ishin të përhapura në shoqërinë e kohës së tij.Teza [[Humanitarizmi|humanitare]],e theksuar nga Volteri,lihet pjesërisht mënjanë prej tij,pasi Beccaria dëshiron të demonstrojë në mënyrë pragmatike kotësinë e torturës dhe dënimin me vdekje,sesa padrejtësinë e tyre.Ai në fakt është i vetëdijshëm se ligjvënësit motivohen më shumë nga dobia praktike e një ligji,sesa nga parimet absolute,të një natyre fetare ose filozofike.Beccaria në fakt pohon se"nëse demonstroj se vdekja nuk është as e dobishme dhe as e nevojshme,do të kem fituar kauzën e njerëzimit".Prandaj,Beccaria e vendos veten në shkollën utilitare:ai e konsideron dobinë si motivin dhe masën për vlerësimin e çdo veprimi njerëzor. [[Skeda:DSC02897_-_Milano_-_Piazza_Beccaria_-_Monumento_a_Cesare_Beccaria_-_Foto_di_Giovanni_Dall'Orto_-_29-1-2007.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria,Giuseppe Grandi, Milano]] Doktrina e tij është përgjithësisht parandaluese,duke supozuar se njeriu mund të ndikohet nga premtimi i shpërblimit ose ndëshkimit.Në të njëjtën kohë,ai beson se ekziston një konflikt pak a shumë i fshehur midis çdo qytetari dhe institucioneve.Ai mbështet [[Sekulariteti|natyrën laike]] të shtetit.Ai përvetëson një metodë analitike-deduktive të hetimit (tipike për matematikën),dhe për të,përvoja duhet të kuptohet në terma fenomenalë(një qasje sensoriste). Natyra njerëzore shpaloset brenda një dimensioni hedonist-instiktiv,që do të thotë se si individët ashtu edhe masat veprojnë sipas shqisave të tyre.Thënë thjesht,njeriu karakterizohet nga hedonizmi.Individët mund të krahasohen me"lëngje" të vënë në lëvizje nga ndjekja e vazhdueshme e kënaqësisë,e kuptuar si një ikje nga dhimbja.Njeriu,megjithatë,është një makinë inteligjente e aftë të racionalizojë impulset për të mundësuar jetën në shoqëri;në të vërtetë,çdo njeri pretendon autonomi dhe vendimmarrje të padiskutueshme,por ai njeh komoditetin e jetës shoqërore.Por konflikti mbetet,dhe për këtë arsye qytetarët duhet të parandalohen që të joshen nga ideja e shkeljes së ligjit në ndjekje të përfitimit personal me çdo kusht.Prandaj,ligjvënësi,si një"arkitekt i aftë",duhet të vendosë sanksione dhe shpërblime parandaluese; është e nevojshme t'i mbajmë këto"lëngje"nën kontroll, duke penguar impulset antisociale. Megjithatë,Beccaria pohon se sanksioni duhet të jetë i përshtatshëm dhe i sigurt,duke siguruar mbrojtje sociale,por në të njëjtën kohë i zbutur dhe respektues ndaj personit njerëzor. {{Blockquote|«Qëllimi i dënimeve nuk është të torturojë dhe të mundojë një qenie të ndjeshme,as të zhbëjë një krim të kryer tashmë.A mundet vallë që një trup politik,i cili duke qenë larg të vepruarit me pasion është moderatori i qetë i pasioneve të veçanta,të strehojë këtë mizori të kotë,instrument i tërbuar i fanatizmit ose i tiranëve të dobët?A thërrasin vallë britmat e një fatkeqi,nga koha që nuk kthen mbrapsht veprimet e konsumuara tashmë?Qëllimi pra nuk është tjetër veçse të pengojë fajtorin që t'u shkaktojë dëme të reja qytetarëve të tij dhe të largojë të tjerët nga kryerja e të njëjtave vepra.Ato dënime pra dhe ajo metodë e zbatimit të tyre duhet të përzgjidhen që,duke ruajtur proporcionin,të lënë një mbresë më efektive dhe më të qëndrueshme në shpirtrat e njerëzve,dhe më pak torturuese në trupin e fajtorit.»}} === Refuzimi i dënimit me vdekje === «Më duket një absurditet që ligjet,të cilat janë shprehje e vullnetit publik,që e urrejnë dhe e dënojnë vrasjen,të kryejnë vetë një të tillë dhe,për t'i larguar qytetarët nga vrasja,të urdhërojnë një vrasje publike» (Mbi krimet dhe dënimet, kreu XXVIII) [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|majtas|parapamje|Ilustrim alegorik nga vepra “Mbi Krimet dhe Ndëshkimet”: Drejtësia e personifikuar spraps xhelatin,duke mbajtur tre koka dhe një shpatë.]] [[Dënimi me vdekje]],"''një luftë e kombit kundër një qytetari'' ",është i papranueshëm sepse e mira e jetës nuk është e disponueshme,prandaj është e larguar nga vullneti i individit dhe i shtetit. Për më tepër,ajo: * nuk është një pengesë e vërtetë * Nuk është absolutisht e nevojshme në kohë paqeje Nuk ofron frikësim të mjaftueshëm sepse vetë krimineli i frikësohet vdekjes më pak sesa një dënimi me burgim të përjetshëm ose skllavërie të mjerueshme:është vuajtje përfundimtare kundrejt vuajtjes së përsëritur.Për më tepër,për ata që janë dëshmitarë të ekzekutimit të tij, kjo mund të duket si një spektakël ose të ngjallë dhembshuri.Në rastin e parë,e ngurtëson mendjen, duke e bërë atë më të prirur ndaj krimit;në të dytin,nuk arrin të forcojë ndjenjën e detyrimit ligjor dhe besimin në institucione. Kjo gjendje është shumë më e fuqishme se ideja e vdekjes dhe i frikëson ata që e shohin më shumë sesa ata që e vuajnë;prandaj është efektive dhe frikësuese, megjithëse e dobët.Në realitet,duke vepruar kështu, vdekja e trupit zëvendësohet nga vdekja e shpirtit, personi i dënuar asgjësohet nga brenda.Megjithatë, objektivi i Beccarias nuk është ndëshkimi si qëllim në vetvete,por ai e përdor këtë argument të vuajtjes penale për të bindur qeverinë dhe gjyqtarët,pasi qëllimi i tij mbetet jashtëzakonisht riedukues dhe kompensues (personi i dënuar nuk duhet të vuajë ose torturohet,por duhet ta riparojë dëmin në një mënyrë ekonomiko-politike,siç parashikohet nga një koncept thjesht utilitar dhe anti-ndëshkues i drejtësisë). Beccaria pranon se përdorimi i dënimit me vdekje është i nevojshëm vetëm kur eliminimi i individit është parandaluesi i vërtetë dhe i vetëm për të penguar të tjerët të kryejnë krime,si në rastin e atyre që nxisin trazira dhe tensione sociale:por ky rast nuk do të ishte i zbatueshëm përveçse ndaj një individi shumë të fuqishëm dhe vetëm në rastin e një [[Lufta civile|lufte civile]].Ky motivim u përdor për të kërkuar dënimin e [[Luigji XVI|Luigjit XVI]] nga [[Maksimiljen Robespier|Maximilien de Robespierre]],i cili fillimisht ishte kundër dënimit me vdekje,por më vonë i dha dritën jeshile përdorimit të tepruar të dënimit me vdekje dhe më pas Terrorit ;sjellje që ishte plotësisht e papranueshme në mendimin e Beccaria-s,i cili në fakt u distancua,si shumë iluministë të moderuar,nga [[Revolucioni Francez]] pas [[1793|vitit 1793]]. === Neveri ndaj torturës === [[Tortura]],“''empulli famëkeq i së vërtetës''”,hidhet poshtë nga Beccaria me argumente të ndryshme: * Kjo shkel prezumimin e pafajësisë,pasi "një njeri nuk mund të quhet fajtor derisa gjyqtari ta ketë dënuar atë". * Ai përbëhet nga një vuajtje dhe për këtë arsye është i papranueshëm;nëse krimi është i sigurt,ai çon në dënimin e përcaktuar me ligj,nëse është i pasigurt,një person ndoshta i pafajshëm nuk duhet të torturohet. * Nuk është efektive sepse nxit rrëfime të rreme, pasi njeriu,i rraskapitur nga dhimbja,do të përfundojë duke thënë gënjeshtra për t'i dhënë fund vuajtjeve. * Duhet të refuzohet gjithashtu për arsye humanizmi:të pafajshmit vendosen në kushte më të këqija se fajtorët. * Kjo nuk çon në ndryshimin e subjektit,as nuk e pastron atë në sytë e komunitetit. Beccaria pranon në mënyrë racionale dënimin me torturë në rastin e një dëshmitari të heshtur,domethënë dikush që këmbëngul të mos u përgjigjet pyetjeve gjatë gjyqit;në këtë rast,tortura është e justifikuar,por ai preferon të kërkojë largimin e saj të plotë,pasi argumenti utilitar në këtë rast mbivendoset nga ai racional (fakti që është e padrejtë të zbatohet një dënim parandalues,joproporcional dhe në çdo rast i dhunshëm). === Paraburgimi === Beccaria shpreh dyshime dhe rekomandon kujdes në paraburgimin,i cili në sistemet penale zakonisht zbatohet në rastet e rrezikut të arratisjes,përsëritjes së krimit ose manipulimit të provave,dhe i cili në kohën e vet ishte plotësisht i paligjshëm dhe i padrejtë. «Një gabim jo më pak i zakonshëm sesa kundërshtues ndaj qëllimit shoqëror,i cili është opinioni i sigurisë së vet,është të lihet arbitër magjistrati zbatues i ligjeve, për të burgosur një qytetar,për t'i hequr lirinë një armiku me pretekste të kota,dhe të lihet i pandëshkuar një mik me gjithë dëshmitë më të forta të fajësisë.Burgimi është një dënim i cili për nga domosdoshmëria duhet,ndryshe nga çdo dënim tjetër,t'i paraprijë deklarimit të krimit;por ky karakter dallues nuk ia heq atij tjetrin thelbësor, domethënë që vetëm ligji përcakton rastet në të cilat një njeri është i denjë për dënim.Prandaj,ligji duhet të tregojë dëshmitë e një krimi që meritojnë ndalimin e fajtorit,që e nënshtrojnë atë në një hetim dhe në një dënim.» Mund të jetë e nevojshme,por meqenëse është një dënim kundër një personi të supozuar të pafajshëm,si tortura(një koncept garantues i drejtësisë),nuk duhet të zbatohet nëpërmjet vullnetit arbitrar të një magjistrati ose një oficeri policie.Burgimi pas kapjes dhe para gjyqit është i pranueshëm vetëm kur ka,pa asnjë dyshim, prova të rrezikshmërisë së të akuzuarit:«reputacioni publik,arratisja,rrëfimi jashtëgjyqësor,ai i një bashkëpunëtori në krim,kërcënimet dhe armiqësia e vazhdueshme me palën e ofenduar,corpus delicti dhe të dhëna të ngjashme,janë prova të mjaftueshme për të kapur një qytetar.Por këto prova duhet të përcaktohen me ligj dhe jo nga gjyqtarët,dekretet e të cilëve janë gjithmonë në kundërshtim me lirinë politike,kur ato nuk janë propozime të veçanta të një maksime të përgjithshme që ekziston në kodin publik».[14] Provat duhet të jenë po aq të forta sa rrezikon burgimi të jetë i gjatë ose i rëndë:''«Ndërsa dënimet zbuten, ndërsa mjerimi dhe uria hiqen nga burgjet,ndërsa dhembshuria dhe njerëzimi depërtojnë në dyert e hekurta dhe u japin urdhra ministrave të drejtësisë të paepur dhe të ngurtësuar,ligjet do të jenë në gjendje të kënaqen me prova gjithnjë e më të dobëta për të arrestuar»''. Ai gjithashtu rekomandon rehabilitim të plotë për burgosjen e padrejtë:''«Një njeri i akuzuar për një krim,i burgosur dhe i liruar nga akuzat,nuk duhet të mbajë me vete asnjë shenjë turpi.Sa romakë të akuzuar për krime shumë të rënda,që më vonë u shpallën të pafajshëm,u nderuan nga populli dhe u nderuan nga magjistratët! Por pse është kaq i ndryshëm rezultati i një njeriu të pafajshëm në kohët tona?Sepse në sistemin e tanishëm kriminal,sipas mendimit të njerëzve,ideja e forcës dhe arrogancës mbizotëron mbi atë të drejtësisë;të akuzuarit dhe të dënuarit hidhen së bashku në të njëjtën shpellë;sepse burgu është më shumë një torturë sesa një kujdestari e fajtorëve,dhe sepse forca e brendshme që mbron ligjet është e ndarë nga forca e jashtme që mbron fronin dhe kombin,kur ato duhet të jenë të bashkuara»''. === Natyra e sanksionit === [[Skeda:Beccaria_-_Scritti_e_lettere_inediti,_1910.djvu|faqja=7|parapamje|Faqja e titullit të ''Shkrimeve dhe Letrave të Pabotuara'' nga viti 1910]] [[Skeda:Cesare_Beccaria_in_Dei_delitti_crop.jpg|parapamje|Cesare Beccaria, gravurë nga ''"Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'']] Beccaria tregon se sanksioni duhet të plotësojë disa kërkesa: * ''shpejtësia'' ose afërsia kohore e dënimit me krimin * {{'}} '','' domethënë,duhet të ketë siguri për një përgjigje sanksionuese nga autoritetet * ''proporcionaliteti'' me krimin(i vështirë për t’u arritur, por i dëshirueshëm) * ''kohëzgjatja'',e cila duhet të jetë e mjaftueshme * ''shembull publik'',në fakt marrësi i sanksionit është komuniteti,i cili vëren papërshtatshmërinë e shkeljes * të jetë''"minimumi i asaj që është e mundur në rrethanat e dhëna"'' Sipas Beccarias,për të përftuar një proporcionalitet të përafërt midis dënimit dhe krimit,është e nevojshme të merren parasysh: * dëmit të pësuar nga komuniteti * avantazhi që sjell kryerja e një krimi të tillë * tendencëa e qytetarëve për të kryer këtë krim Megjithatë,nuk duhet të jetë dhunë e panevojshme,por duhet të diktohet nga ligji,si dhe të zotërojë të gjitha karakteristikat racionale të përmendura,dhe të jetë e lirë nga personalizmat dhe ndjenjat irracionale të [[Hakmarrja|hakmarrjes]]. Ndëshkimi është gjithashtu një ''mjet i fundit'',në fakt duhet të shmanget kur dikush ka instrumente efektive të kontrollit shoqëror(për më tepër,nuk duhet të godasë qëllimet në një mënyrë të ngjashme me një fakt të kryer: për shembull,një sulm i dështuar nuk është i krahasueshëm me një të suksesshëm).Për këto arsye, është e rëndësishme të zbatohen masa"parandaluese indirekte",të tilla si:një sistem gjyqësor i rregullt, përhapja e arsimit në shoqëri,e drejta për shpërblim (duke shpërblyer virtytin e qytetarit,në vend që të ndëshkojë vetëm fajin),një reformë ekonomiko-sociale që përmirëson kushtet e jetesës së klasave shoqërore të disavantazhuara.Beccaria gjithashtu deklaron veten dyshues ndaj sistemit të denoncimit (i ashtuquajturi ''bashkëpunim me drejtësinë''),që duhet të përdoret vetëm për të parandaluar krime të rëndësishme,pasi ai inkurajon tradhtinë dhe favorizon kriminelët e vetëshpallur duke u dhënë atyre pandëshkueshmëri. Sa i përket institutit shpërblyes në dënimin e dhënë tashmë,pra amnistitë dhe [[Falja (ligj)|faljet]],ato mund të përdoren, por me kujdes:i dënuari që sillet në mënyrë shembullore gjatë ekzekutimit të dënimit ose në raste specifike,por vetëm në rastin e dënimeve të rënda,ato mund të jepen; megjithatë,ai sugjeron kufizimin e diskrecionit të sundimtarit dhe gjykatësit,pasi ka frikë se instrumenti i faljes do të përdoret për favorizim,si në Ancien Régime, duke eliminuar edhe dënimet e lehta për njerëzit që janë të fuqishëm ose politikisht ose njerëzisht të afërt me sovranin:"Falja është virtyt i ligjvënësit dhe jo i ekzekutuesit të ligjeve",shkruan ai në fakt. Prandaj,qëllimi i ndëshkimit nuk është të vuajë,por të parandalojë kryerësin e veprës penale nga kryerja e krimeve të mëtejshme dhe të frikësojë të tjerët nga kryerja e krimeve të mëtejshme,deri në atë pikë sa të flitet për një"ndëshkim të butë",në kontrast me ndëshkimin e dhunshëm:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|«Një nga frenat më të mëdha të krimeve nuk është mizoria e dënimeve,por pagabueshmëria(pashmangshmëria)e tyre.Siguria e një ndëshkimi,qoftë edhe i moderuar,do të bëjë gjithmonë një mbresë më të madhe sesa frika nga një tjetër më i tmerrshëm,i shoqëruar me shpresën e mosndëshkimit;sepse fatkeqësitë, qofshin edhe minimale,kur janë të sigurta,i frikësojnë gjithmonë shpirtrat njerëzorë,dhe shpresa,kjo dhuratë qiellore që shpesh na zë vendin e çdo gjëje,largon gjithmonë idenë e fatkeqësive më të mëdha,veçanërisht kur mosndëshkimi,të cilin lakmia dhe dobësia shpesh e lejojnë,ia rrit asaj forcën.Vetë egërsia e dënimit bën që të guxohet aq më shumë për t'iu shmangur atij,sa më e madhe që është e keqja me të cilën përballet;bën që të kryhen më shumë krime,për t'i shpëtuar dënimit të një krimi të vetëm. Vendet dhe kohërat e torturave më mizore ishin gjithmonë ato të veprimeve më të përgjakshme dhe çnjerëzore,pasi i njëjti shpirt egërsie që udhëhiqte dorën e ligjvënësit,udhëhiqte edhe atë të vrasësit të prindit(atëvrasësit)dhe të vrasësit me pagesë.(...)Që një dënim të arrijë efektin e tij,mjafton që e keqja e dënimit të tejkalojë të mirën që lind nga krimi,dhe në këtë tejkalim të së keqes duhet të llogaritet pashmangshmëria e dënimit dhe humbja e së mirës që krimi do të prodhonte.Çdo gjë më tepër është pra e tepërt dhe prandaj tiranike.»Mbi krimet dhe dënimet, kapitulli 27}} === E drejta për vetëmbrojtje: mbi mbajtjen e armëve === Mendimet e Beccarias mbi përdorimin e armëve,të cilat ai i konsideronte një mjet të dobishëm për të penguar krimin,mund të përmblidhen në citimet e mëposhtme:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|«Ide e rreme e përdorshmërisë është ajo që sakrifikon një mijë avantazhe reale për një shqetësim ose imagjinar ose me pak pasoja,që do t'u hiqte njerëzve zjarrin sepse digjet dhe ujin sepse mbyt,që nuk u jep zgjidhje të këqijave përveçse duke i shkatërruar ato.Ligjet që ndalojnë mbajtjen e armëve janë ligje të kësaj natyre; ato nuk çarmatosin askënd tjetër veç atyre që nuk janë të prirur dhe as të vendosur për të kryer krime,ndërsa ata që kanë guximin të shkelin ligjet më të shenjta të njerëzimit dhe më të rëndësishmet e kodit, si do t'i respektojnë ato më të voglat dhe thjesht arbitraret, shkelja e të cilave duhet të jetë aq e lehtë dhe e pandëshkueshme, dhe zbatimi i saktë i të cilave heq lirinë personale,aq të shtrenjtë për njeriun,aq të shtrenjtë për ligjvënësin e ndriçuar,dhe i nënshtron të pafajshmit ndaj të gjitha keqtrajtimeve që u takojnë fajtorëve?Këto e përkeqësojnë gjendjen e të sulmuarve,duke përmirësuar atë të sulmuesve,nuk i pakësojnë vrasjet,por i shtojnë ato,sepse besimi është më i madh në sulmin ndaj të çarmatosurve sesa ndaj të armatosurve.Këto quhen ligje jo parandaluese,por frikësuese ndaj krimeve,të cilat lindin nga përshtypja e trazuar e disa fakteve të veçanta,jo nga meditimi i arsyeshëm i disavantazheve dhe avantazheve të një dekreti universal»}} == Influenca == Edhe poeti Ugo Foscolo do të theksojë në Letrat e Fundit të Jacopo Ortis se "vuajtjet shtohen me torturat". Për më tepër,Beccaria ishte i afërt dhe simpatizues me idealet e Masonerisë<ref>{{Cite web |date=29 febbraio 2018 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml |url-status=unfit |archive-url=29 2018 |archive-date=29 shkurt 2018 |access-date= |language=ita}}</ref><ref>{{Cite web |title=Massoneria al Palacongressi da Beccaria all’illuminismo |url=https://www.iltirreno.it/cecina/cronaca/2016/10/14/news/massoneria-al-palacongressi-da-beccaria-all-illuminismo-1.14250705 |language=ita}} (organizzato da Gran loggia d’Italia regione Toscana provincia di Cecina della Massoneria)</ref>,por mohoi përkatësinë e tij masonike(ashtu si edhe vëllezërit Verri),pavarësisht idealeve të revistës''Il Caffè''<ref>{{Cite web |last=Antonio Trampus |title=La massoneria nell'età moderna |url=https://books.google.it/books?id=9PiNDAAAQBAJ&pg=PT58 |publisher=Editori Laterza |language=ita |isbn=9788858100486}}</ref>në të cilën shkruante masoni Giambattista Biffi.Puna dhe mendimi i Beccarias dhe Gaetano Filangieri u vazhduan nga Francesco Mario Pagano Puna e Beccarias ndikoi në kodifikimin e Dukës së Madh të Toskanës,i mishëruar në Reformën e Legjislacionit Penal Toskan,të shpallur nga Peter Leopold i Habsburgut më 30 nëntor [[1786]],i njohur më mirë si"Kodi i Leopoldinit",me të cilin Toskana u bë shteti i parë në Evropë që eliminoi plotësisht dënimin me vdekje dhe torturën nga sistemi i saj penal.Më parë, Franca kishte hequr vetëm torturën,me një ligj të nxjerrë nga [[Luigji XVI]] në [[1780|vitin 1780.]] Filozofi utilitarist Jeremy Bentham do të trajtojë disa nga idetë e saj. Idetë e Beccarias nxitën një debat(mendoni për kritikat që [[Immanuel Kant|Kanti]] i drejtoi atij në ''Metafizikën e Moralit''<ref>{{Cite book |title=La metafisica dei costumi |publisher=Laterza |year=2009 |isbn=978-88-420-2261-9 |location=Roma-Bari |pages=168-169 |language=ita}}</ref>)i cili është ende gjallë dhe aktual sot. == Citate dhe referenca == [[Skeda:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria, Milano]] * Në [[1837|vitin 1837]] u krijua një monument për Cesare Beccaria-n,vepër e skulptorit Pompeo Marchesi, dhe u vendos në shkallët richiniane të Pallatit Brera. * Në [[1871|vitin 1871]],një monument i dytë prej mermeri u përurua në Milano(tani Piazza Beccaria);për shkak të përkeqësimit,monumenti u zëvendësua me një kopje prej bronzi në vitin 1913. * Një [[Asteroidi|asteroid]] u emërua pas tij:''8935 Beccaria'' . * Burgu për të mitur në Milano mban emrin e tij. * Një shkollë e mesme klasike prestigjioze në Milano,[http://www.liceobeccaria.it/ Shkolla e Mesme Shtetërore Cesare Beccaria],është emëruar sipas tij. * Një nga tre departamentet e Fakultetit të Drejtësisë të Universitetit të Milanos i është kushtuar atij. == Vepra == * ''Mbi çrregullimin dhe korrigjimet e monedhave në Shtetin e Milanos në vitin 1762'' ( [[1762]] ) * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=13753033 |title=Dei delitti e delle pene |publisher= |year=1764 |location=München |language=ita}}<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref> ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9662013 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Marco Cortellini |year=1765 |location=Livorno |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043967 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=[s.n.] |year=1766 |location=Harlem [i.e. Parigi?] |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=2540345 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Giovanni Claudio Molini |year=1780 |location=Harlem |language=ita}} * ''Hulumtime mbi Natyrën e Stilit'' ( [[1770]] ) * ''[https://it.wikisource.org/wiki/Elementi%20di%20economia%20pubblica Elementet e ekonomisë publike]'' ( [[1804]] ) === Koleksione artikujsh === Artikujt e Beccaria-s për ''Il caffè'' janë në:Gianni Francioni,Sergio Romagnoli(redaktuar nga)''«Il Caffè» nga 1764 deri në 1766'',seria «Pantheon»,Bollati Boringhieri Editore,2005 Dy vëllime, == Vepra == Edicioni Kombëtar i veprave të Cesare Beccaria u redaktua nga Mediobanca. U lancua në vitin 1978 me mbështetjen e Franco Venturi,Leo Valiani dhe Luigi Firpo për të nderuar kujtimin e Adolfo Tinos,president i Mediobanca nga viti 1958 deri në vitin 1977. Edicioni Kombëtar u [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/omaggio-a-cesare-beccaria/ përfundua në vitin 2015] dhe [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/edizione-nazionale-delle-opere-di-cesare-beccaria/ të gjitha vëllimet mund të shkarkohen në format PDF] nga [https://archiviostorico.mediobanca.com/patrimonio/home.html faqja e internetit e Arkivit Historik Mediobanca "Vincenzo Maranghi"]. == Gjenealogji == Të dhëna të marra nga gjenealogjia e shekullit të tetëmbëdhjetë të familjes Beccaria<ref>{{Cite web |title=Teatro genealogico delle famiglie nobili milanesi |url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000192117&page=1 |language=ita}}</ref>me një tregues të prejardhjes së Cesare Beccaria-s.{{Authority control}} == Shënime == <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=5921453&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL6&pds_handle= |title=Ricerche intorno alla natura dello stile |publisher=Società tipografica de' classici italiani |year=1822 |location=Milano |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3946208&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL7&pds_handle= |title=Scritti e lettere inediti |publisher=Hoepli |year=1910 |location=Milano |language=ita}} * F. Scaduto, ''C. Beccaria. Saggio di storia nel diritto penale,'' Sandron, 1913. https://www.byterfly.eu/islandora/object/librib%3A1126665#page/218/mode/2up * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=I |location=Firenze |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=II |location=Firenze |language=ita}} * Introduzione a Beccaria, Enza Biagini, Roma-Bari, Laterza, 1992 * Antoine-Marie Graziani, ''Fortune de Beccaria'', Commentaire 2009/3 (Numéro 127). * Philippe Audegean, ''Violenza e giustizia. Beccaria e la questione penale'', Bologna, Il Mulino, 2023. https://www.mulino.it/isbn/9788815383037 == Hyrje të ngjashme == * Për krimet dhe dënimet * [[Të drejtat e njeriut]] * [[Burgimi i përjetshëm|Burgim i përjetshëm]] * [[Tortura|Torturë]] * [[Dënimi me vdekje]] * Mbi çrregullimin dhe zgjidhjet e monedhave në shtetin e Milanos në vitin 1762 == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * * <cite class="citation libro" id="CITEREFEnciclopedia_Italiana" style="font-style:normal">Ugo Spirito, BECCARIA, Cesare, në Enciclopedia Italiana, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1930.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P4223|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_storia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i historisë, Instituti i Enciclopedisë Italiane, 2010.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6404|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_filosofia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i filozofisë, Institut i Enciclopedisë Italiane, 2009.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7993|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFSapere.it" style="font-style:normal">[https://www.sapere.it/enciclopedia/Beccarìa,+Césare.html <span style="font-style:italic;">Beccaria, Cezare</span>], në sci.it, [[De Agostini]].</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6706|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Francis A. Allen, Cesare Beccaria, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Franco Venturi, BECCARIA, Cesare, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 7, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1970.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-b/cesare-beccaria <span style="font-style:italic;">Veprat e Cezar Beccaria</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Cesare Beccaria / Cesare Beckaria (version tjetër), në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Veprat e Cesare Beccaria, në Open Library, Internet Archive. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">Audiolibra të Cesare Beccaria, në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (FR) Publikimet e Cesare Beccaria, në Persée, Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Innovation. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2732|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në Goodreads. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2963|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Beccaria, Cesare, në sie-asee.it, Arkiv Historic i Ekonomistëve dhe Ekonomistëve.''Arkivi i historisë së ekonomistëve dhe ekonomistëve.'' * {{Cite web|http://www.zam.it/biografia_Cesare_Beccaria|Vita di C.Beccaria}} {{Discendenza|1|-1|Simone|«attese a negozi con prosperità gli anni 1557».|2|1|Gerolamo|«tesoriere di vari luoghi pii, uomo di molti trafici gli anni 1596». Sposò Isabella Busnata di Giovanni Stefano.|3|2|Galeazzo|«I.C. causidico nel civile».|4|2|Francesco|«cassiere generale del Banco Sant'Ambrogio sino a morte ed agente del luogo Pio della Carità». Sposò Anna Cremasca.|5|2|Angiola|Sposò Alberto Priorino nel 1619|6|4|Filippo|«Successe al padre nel posto di cassiere suddetto, che poscia rinunciò e si fece sacerdote».|7|4|Anastasia|«Monaca in Vigevano»|8|4|Giovanni|«Alla morte di suo padre ebbe un'entrata di scuti 5000 con che la trattò alla cavalleresca». Sposò Maddalena Bonesana figlia di Francesco («rimaritata nel conte Isidoro del Careto»).|9|4|Anna Maria|Sposò un Cattaneo «fisico»|10|4|Gerolamo|«Canonico ordinario del [[Duomo di Milano|Duomo]]»|11|8|'''Francesco'''|«Fece aquisto de sudetti feudi di Gualdrasco e Villareggio nel vicariato di Settimo per istrumento 3 marzo 1705 rogato dal notaio Benag.a. Creato marchese nel 1711 per cesareo diploma». Sposò Francesca Paribelli di Nicolò «da [[Sondrio]] nella [[Valtellina]]».|12|11|'''Giovanni Saverio''' (1697-1782)|Secondo marchese di Gualdrasco e di Villareggio. Ereditò il cognome Bonesana del prozio Cesare Bonesana. Con decreto 21 dicembre 1759 entrò a far parte del patriziato milanese.<ref>{{cita libro|autore=Felice Calvi|wkautore=Felice Calvi (storico)|titolo=Il patriziato milanese|città=Milano|anno=1875|pp=52-53}}</ref> Sposò (1) nel 1730 Cecilia Baldironi (1706-1731) (2) nel 1736 Maria Visconti di Saliceto (1709-1773)|13|11|Filippo Maria|abate|14|11|Carlo||15|11|Teresa|monaca|16|11|Chiara|monaca|17|11|Nicola Francesco<ref>Nella genealogia settecentesca è indicato un ''Nicolò abbate''.</ref> (1702-1765)|Laureato in legge, membro del collegio dei giurisperiti dal 1738, fu anche giudice a Milano e a Pavia.<ref>{{cita libro|autore=Pietro Verri|titolo=Scritti di argomento familiare e autobiografico|curatore=G. Barbarisi|città=Roma|anno=2003|p=118}}</ref><ref>{{cita pubblicazione|autore=Franco Arese|titolo=Il Collegio dei nobili Giureconsulti di Milano|rivista=Archivio Storico Lombardo|anno=1977|p=162}}</ref>|18|11|Giuseppe||19|11|Marianna||20|11|Ignazio||21|12|(2) '''Cesare'''|Terzo marchese di Gualdrasco e di Villareggio. Sposò (1) nel 1761 Teresa de Blasco (1745-1774) (2) nel 1774 Anna Barbò (1752-1803).|22|12|(2) Francesca Cecilia (1739-1742)||23|12|(2) Cesare Antonio (1740-1742)||24|12|(2) Maddalena (n. 1747)|Sposò (1) nel 1766 Giulio Cesare Isimbardi (1742 -1778) (2) nel 1778 ... Tozzi.|25|12|(2) Annibale (1748-1805)|Sposò nel 1776 Marianna Vaccani (1756-1803).|26|12|(2) Francesco (1749-1856)|Sposò nel 1775 Rosa Conti (vedova Fè).|27|21|(1) [[Giulia Beccaria|Giulia]] (1762-1841)|Sposò nel 1782 [[Pietro Manzoni]].|28|21|(1) Anna Maria Aloisia (1766-1788)||29|21|(1) Giovanni Annibale (1767-...)||30|21|(2) Margherita Teresa (1775-...)||31|21|(2) '''Giulio''' (1775-1858)|Quarto marchese di Gualdrasco e di Villareggio. Sposò nel 1821 Antonietta Curioni de Civati (1805-1866).|32|26|Carlo (1778-1835)|Sposò nel 1827 Rosa Tronconi (1800-1867)|33|26|Giacomo (1779-1854)||34|31|''Due figlie''||tipo=v}} [[Kategoria:Aktivistë kundër dënimit me vdekje]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] 8dhfm1l3pbvdefbliwgtjovljo3g9dk 2981190 2981187 2026-05-16T16:58:23Z Do0ra234 185009 2981190 wikitext text/x-wiki   [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|parapamje|'''Markezi i Gualdrascos dhe Villareggios''' '''Në zyrë''' 1782-1794 '''Paraardhësi''' Giovanni Saverio Beccaria '''Pasardhësi''' Gulio III Beccaria '''Lindur''' Milan,15 mars 1738 '''Vdekur''' Milan,28 nëntor 1794(56 vjet) '''Varrimi''' Varrezat e Mojazas '''Dinastia''' Beccaria-Bonesana '''Babai''' Giovanni Saverio Beccaria '''Nëna''' Maria Visconti e Salicetos'''Bashkëshortet''' Teresa Balsco Ana Barbo'''Fëmijët''' Gulia Maria Giovanni Annibale Margherita Gulio '''Religjioni''' Katolik ]] Cesare Beccaria Bonesana,Markezi i Gualdrascos dhe i Villareggio-s[1] (Milano,15 Mars 1738 – Milano,28 Nëntor 1794),ishte një jurist,[[Filozofi|filozof]],[[Ekonomisti|ekonomist]] dhe njeri i letrave italiane,i konsideruar si një nga eksponentët më të mëdhenj të Iluminizmit Italian,një figurë kryesore e shkollës milaneze të Iluminizmit. Vepra e tij kryesore,traktati ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'', në të cilin ai kryen një analizë politike dhe ligjore kundër [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] dhe [[Tortura|torturës]] bazuar në arsye dhe [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] utilitar,është ndër tekstet më me ndikim në historinë e [[E drejta penale|së drejtës penale]] dhe frymëzoi,ndër të tjera, kodin penal të dëshiruar nga Duka i Madh Peter Leopold i Toskanës.Mendimi i tij u ndikua fuqimisht nga Rrethi i vëllezërve Verri,veçanërisht nga Konti Pietro Verri,i cili në Iluminizëm në Milano themeloi revistën ''Il Caffè''. Si gjyshi nga nëna i [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],si dhe xhaxhai i madh i historianit Napoleone Bertoglio Pisani,Cesare Beccaria konsiderohet gjithashtu një nga etërit themelues të teorisë klasike të [[E drejta penale|drejtës penale]] dhe të [[Kriminologjia|kriminologjisë]] [[Liberalizmi|liberale]]<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref>. == Biografia == === Origjina e familjes dhe martesa === Cesare Beccaria lindi në Milano,bir i Giovanni Saverio di Francesco,pasardhës i një dege të familjes së rëndësishme Beccaria nga Pavia<ref>{{Cite web |title=Cesare Beccaria |url=https://museoperlastoria.unipv.it/cesare-beccaria/ |language=eng}}</ref>,dhe i Maria<ref>Indicata come "Ortensia" in {{Cite book |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452267x/f10.image |title=Famiglie celebri italiane |language=ita}}</ref> Visconti di Saliceto,më 15 mars 1738.Babai i tij ishte martuar me Visconten për herë të dytë në vitin 1736, pasi kishte mbetur i ve në vitin 1730 nga Cecilia Baldroni. Ai u edukua në [[Parma]] nga [[Jezuitët]] dhe u diplomua për[[Teoria juridike|Drejtësi]] më 13 shtator 1758 në Universitetin e Pavias. Më 22 shkurt [[1761|1761,]]Cesare u martua me fisniken spanjolle Teresa de Blasco kundër vullnetit të babait të tij,i cili e detyroi të hiqte dorë nga të drejtat e tij të lindjes (megjithatë,ai e mbajti titullin e markezit<ref>{{Cite book |title=Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia |year=1995 |location=Milano |page=53 |language=ita}}</ref>);nga kjo martesë ai pati katër fëmijë:Giulia (1762-1841),Maria (1766-1788),e lindur me probleme serioze neurologjike dhe vdiq e re,Giovanni Annibale i cili lindi dhe vdiq më [[1767]] dhe Margherita gjithashtu e cila lindi dhe vdiq në [[1772]] . Babai i tij e largoi nga shtëpia pas martesës,kështu që ai u detyrua të shkonte te Pietro Verri,i cili e mbështeti edhe financiarisht për një periudhë. Teresa vdiq më 14 mars [[1774]],për shkak të [[Sifilizi|sifilizit]] ose [[Tuberkulozi|tuberkulozit]].Beccaria,pas vetëm 40 ditësh vejurie, nënshkroi kontratën martesore me Anna dei Conti Barnaba Barbò,me të cilën u martua për herë të dytë më 4 qershor 1774,vetëm 82 ditë pas vdekjes së gruas së tij të parë.Me Anna Barbò ai pati një djalë tjetër, Giulio-n. === Veprat e tij të hershme === Qasja e tij ndaj [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] ndodhi pasi lexoi ''Letrat Persiane'' të [[Monteskjë|Montesquieu-]]<nowiki/>së dhe"Kontratën Sociale"të Rusosë,falë të cilave ai u entuziazmua për problemet filozofike dhe sociale dhe hyri në rrethin e familjes Verri, ku ndodhej edhe stafi editorial i Caffè-së,gazetës më të famshme politiko-letrare të kohës,për të cilën shkruante herë pas here. [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene,_1780.djvu|majtas|faqja=13|parapamje|Faqja e titullit nga botimi i vitit 1780.Kopja në fotografi ishte në pronësi të [[John Adams]],[[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidentit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara]],emri i të cilit është shkruar me dorë,me datën 1780.]] === Publikimi i librit " ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'' === Pasi botoi disa artikuj mbi ekonominë,në [[1764|vitin 1764]] ai botoi ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet (Dei delitti e delle pene''),një kryevepër e frymëzuar nga diskutimet në familjen Verri mbi gjendjen e mjerueshme të drejtësisë penale.Fillimisht anonim,ishte një vepër e shkurtër kundër [[Tortura|torturës]] dhe [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] që gëzoi sukses të madh në të gjithë [[Evropa|Evropën]] dhe botën,veçanërisht në [[Franca|Francë]] . Në kundërshtim me qëndrimet e Beccarias,teksti Shënime dhe Vëzhgime(Note ed osservazioni) mbi Librin e ''Krimeve dhe Ndëshkimeve(Dei delitti e delle pene)'' të [[Ferdinando Facchinei]]-t u botua në [[1765|vitin 1765.]] Polemikat që pasuan kontribuan në vendimin për ta vendosur traktatin e Beccarias në Indeksin e Librave të Ndaluar në [[1766|vitin 1766]],për shkak të dallimit midis mëkatit dhe krimit. [[Skeda:Dei_delitti_e_delle_pene.tif|parapamje|''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'',1765.]] === Udhëtimi në Francë dhe vitet e fundit === Në vitin 1766,Beccaria udhëtoi me ngurrim për në [[Parisi|Paris]], dhe vetëm me këmbënguljen e vëllezërve Verri dhe filozofëve francezë që mezi prisnin ta takonin.Ai u mirëprit për një kohë të shkurtër në rrethin e [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Baron d'Holbach]].Xhelozia e tij e justifikuar për gruan e tij të largët dhe karakteri i tij i zymtë dhe i ftohtë bënë që ai të kthehej në Milano sa më shpejt të ishte e mundur,duke lënë vetëm shokun e tij Alessandro Verri për të vazhduar udhëtimin drejt [[Anglia|Anglisë]].Natyra e rezervuar dhe e ngurruar e Beccaria-s,si në çështjet private ashtu edhe në ato publike,gjeti tek vëllezërit Verri,dhe veçanërisht tek Pietro,një pikë themelore mbështetjeje dhe stimuli,veçanërisht kur ai filloi të interesohej për studimin e ekonomisë.Ashtu si [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]],Beccaria ishte ndonjëherë [[Paranoja|paranojak]] dhe shpesh kishte luhatje humori,personaliteti i tij ishte mjaft i ngathët dhe karakteri i tij ishte dobët,jo shumë i shkëlqyer dhe jo i prirur për jetën shoqërore;megjithatë,kjo nuk e pengoi atë të shprehte shumë mirë konceptet që kishte në mendje,veçanërisht në shkrimet e tij.<ref name="Pirrotta" /> Duke u kthyer në Milano në vitin 1768,ai mori katedrën e Shkencave të Dhomës( ekonomi politike ),e krijuar për të në shkollat Palatine të Milanos dhe filloi të planifikonte një vepër të madhe mbi bashkëjetesën njerëzore,e cila nuk u përfundua kurrë. [[Skeda:Accademia_dei_Pugni.jpg|majtas|parapamje|[[Antonio Perego (pittore)|Antonio Perego]], ''Akademia e Grushtave''.Nga e majta në të djathtë: Alfonso Longo (kthehet prapa), Alessandro Verri, Giambattista Biffi, Cesare Beccaria, [[Luigi Stefano Lambertenghi]], Pietro Verri, [[Giuseppe Visconti di Saliceto]]]] Pasi hyri në administratën austriake në [[1771|vitin 1771]],ai u emërua anëtar i Këshillit të Lartë të Ekonomisë,duke kontribuar në reformat e Habsburgëve nën Maria Terezën dhe Jozefin II.Ai u kritikua për këtë nga miqtë e tij(përfshirë Pietro Verrin),të cilët e qortuan se ishte bërë burokrat.Megjithatë,studiuesit i konsiderojnë këto gjykime të padrejta,pasi Cesare Beccaria iu përkushtua reformave të rëndësishme,të cilat kërkonin përgatitje të konsiderueshme intelektuale,jo vetëm administrative. Midis tyre ishte reforma e masave të shtetit milanez,e ndërmarrë përpara asaj të [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|sistemit metrik dhjetor]] francez,dhe së cilës Beccaria,së bashku me vëllanë e tij [[Annibale Beccaria|Annibale]],i kushtuan pothuajse njëzet vjet të jetës së tij. (Reforma,jashtëzakonisht komplekse,në fund të fundit përfshiu vetëm krahun milanez.Reforma pasuese e peshave nuk u zbatua kurrë.)<ref>{{Cite journal |title=Emanuele Lugli, 'Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano,' Nuova Informazione Bibliografica 3/2015, 579-602. |url=http://www.rivisteweb.it/doi/10.1448/80865 |journal=Nuova informazione bibliografica |language=ita |doi=10.1448/80865}}</ref> Marrëdhënia e tij me vajzën e tij,Giulian, nënën e ardhshme të [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],ishte konfliktuale për pjesën më të madhe të jetës së tij;ajo ishte dërguar në një shkollë me konvikt (edhe pse Beccaria shpesh i kishte kritikuar shkollat fetare) menjëherë pas vdekjes së nënës së saj dhe ishte harruar atje për gati gjashtë vjet:babai i saj nuk donte të dëgjonte asgjë për të për një kohë të gjatë dhe kurrë nuk e konsideronte atë vajzën e tij,por përkundrazi frytin e një prej shumë marrëdhënieve jashtëmartesore që kishte pasur gruaja e tij.Beccaria nuk ndihej i përshtatshëm për rolin e babait,për më tepër ai i mohoi vajzës së tij trashëgiminë e nënës së saj,duke pasur borxhe të lidhura:kjo i dha atij reputacionin e një lakmitari të pakthyeshëm. Giulia u largua nga shkolla me konvikt në [[1780|vitin 1780]] dhe më pas frekuentoi rrethet e Iluminizmit dhe ato të libertinës. Në [[1782|vitin 1782]] ai e martoi me Kontin Pietro Manzoni, njëzet vjet më të madh se ajo:nipi i tij Alessandro lindi në [[1785|vitin 1785]],por duket se ai ishte në të vërtetë djali i Giovanni Verri-t,vëllait më të vogël të Pietros dhe Alessandros,dhe i dashuri i Giulias.Para vdekjes së babait të saj,Giulia braktisi burrin e saj,në vitin 1792,për të shkuar të jetonte në Paris me Kontin Carlo Imbonati, duke i ndërprerë përfundimisht marrëdhëniet me të atin,<ref name="Pirrotta" />dhe përkohësisht edhe me të birin. Beccaria vdiq në Milano më 28 nëntor [[1794]],për shkak të një goditjeje në tru,në moshën 56 vjeçare,dhe u varros në Varrezat e Mojazzës,jashtë Porta Comasina, në një vend varrimi të njohur (ku u varros edhe Giuseppe Parini ) në vend të varrit familjar.Kur të gjitha eshtrat u transferuan në varrezat monumentale të Milanos,një shekull më vonë,gjurmët e varrit të juristit të madh u humbën.Pietro Verri,me një reflektim që është ende i vlefshëm sot,e kritikoi në shkrimet e tij faktin që milanezët nuk e kishin nderuar mjaftueshëm emrin e Cesare Beccarias,as të gjallë as të vdekur,i cili i kishte sjellë kaq shumë lavdi qytetit.Gjithashtu të pranishëm në funeralin e Beccarias ishin nipi i tij i vogël [[Alessandro Manzoni]] (i cili do të merrte shumë nga reflektimet e gjyshit të tij dhe Verrit në''"Historia e Kolonës Famëkeqe"'' dhe në kryeveprën e tij," ''[[I promessi sposi|Të Fejuarit]]'' ",si dhe djali dhe trashëgimtari i tij i mbijetuar,Giulio.<ref>{{Cite web |date= |title=Beccaria non riposa sul Lario |url=http://www.corrierecomo.it/?option=com_content&view=article&id=40112%3Abeccaria-non-riposa-sul-lario&catid=29%3Acultura&Itemid=30 |language=ita}}</ref> == Mendimi == Beccaria u ndikua nga leximi i [[John Locke|Locke-ut]],Helvétius-it, [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau-t]] dhe,si shumica e mendimtarëve të Iluminizmit Milanez,nga Sensualizmi i Condillac-ut.Ai u ndikua gjithashtu nga Enciklopedistët,në veçanti nga [[Voltaire]] dhe [[Denis Diderot|Diderot]].Duke u nisur nga teoria klasike kontraktuale e ligjit,e nxjerrë pjesërisht nga formulimi i dhënë nga Rousseau,e cila në thelb e bazon shoqërinë në një kontratë shoqërore(në veprën me të njëjtin emër) që synon mbrojtjen e të drejtave të individëve dhe kështu garantimin e rendit,Beccaria praktikisht e përcaktoi krimin në një mënyrë laike si shkelje të kontratës dhe jo si një shkelje të ligjit hyjnor,i cili i përket ndërgjegjes së personit dhe jo sferës publike. Shoqëria në tërësi gëzonte të drejtën për vetëmbrojtje, e cila duhej të ushtrohej në përpjesëtim me krimin e kryer (parimi i ndëshkimit proporcional) dhe sipas parimit kontraktual sipas të cilit askush nuk mund të disponojë me jetën e një tjetri (Rusoi as nuk e konsideronte vetëvrasjen moralisht të lejueshme,pasi, sipas pikëpamjes së gjenevasit,nuk ishte njeriu,por natyra,që kishte pushtet mbi jetën e vet,dhe për këtë arsye kjo e drejtë sigurisht që nuk mund t'i shkonte Shtetit,i cili në çdo rast do të kishte shkelur një të drejtë individuale). === Natyra utilitare e mendimit të Beccarias === Pikëpamja iluministe e Beccarias përqendrohet në fjali të tilla si"Nuk ka liri sa herë që ligjet lejojnë që në disa raste njeriu të pushojë së qeni person dhe të bëhet send".Ai përsërit se si është e nevojshme të neutralizohet"shpenzimi i padobishëm i torturave"që ishin të përhapura në shoqërinë e kohës së tij.Teza [[Humanitarizmi|humanitare]],e theksuar nga Volteri,lihet pjesërisht mënjanë prej tij,pasi Beccaria dëshiron të demonstrojë në mënyrë pragmatike kotësinë e torturës dhe dënimin me vdekje,sesa padrejtësinë e tyre.Ai në fakt është i vetëdijshëm se ligjvënësit motivohen më shumë nga dobia praktike e një ligji,sesa nga parimet absolute,të një natyre fetare ose filozofike.Beccaria në fakt pohon se"nëse demonstroj se vdekja nuk është as e dobishme dhe as e nevojshme,do të kem fituar kauzën e njerëzimit".Prandaj,Beccaria e vendos veten në shkollën utilitare:ai e konsideron dobinë si motivin dhe masën për vlerësimin e çdo veprimi njerëzor. [[Skeda:DSC02897_-_Milano_-_Piazza_Beccaria_-_Monumento_a_Cesare_Beccaria_-_Foto_di_Giovanni_Dall'Orto_-_29-1-2007.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria,Giuseppe Grandi, Milano]] Doktrina e tij është përgjithësisht parandaluese,duke supozuar se njeriu mund të ndikohet nga premtimi i shpërblimit ose ndëshkimit.Në të njëjtën kohë,ai beson se ekziston një konflikt pak a shumë i fshehur midis çdo qytetari dhe institucioneve.Ai mbështet [[Sekulariteti|natyrën laike]] të shtetit.Ai përvetëson një metodë analitike-deduktive të hetimit (tipike për matematikën),dhe për të,përvoja duhet të kuptohet në terma fenomenalë(një qasje sensoriste). Natyra njerëzore shpaloset brenda një dimensioni hedonist-instiktiv,që do të thotë se si individët ashtu edhe masat veprojnë sipas shqisave të tyre.Thënë thjesht,njeriu karakterizohet nga hedonizmi.Individët mund të krahasohen me"lëngje" të vënë në lëvizje nga ndjekja e vazhdueshme e kënaqësisë,e kuptuar si një ikje nga dhimbja.Njeriu,megjithatë,është një makinë inteligjente e aftë të racionalizojë impulset për të mundësuar jetën në shoqëri;në të vërtetë,çdo njeri pretendon autonomi dhe vendimmarrje të padiskutueshme,por ai njeh komoditetin e jetës shoqërore.Por konflikti mbetet,dhe për këtë arsye qytetarët duhet të parandalohen që të joshen nga ideja e shkeljes së ligjit në ndjekje të përfitimit personal me çdo kusht.Prandaj,ligjvënësi,si një"arkitekt i aftë",duhet të vendosë sanksione dhe shpërblime parandaluese; është e nevojshme t'i mbajmë këto"lëngje"nën kontroll, duke penguar impulset antisociale. Megjithatë,Beccaria pohon se sanksioni duhet të jetë i përshtatshëm dhe i sigurt,duke siguruar mbrojtje sociale,por në të njëjtën kohë i zbutur dhe respektues ndaj personit njerëzor. {{Blockquote|«Qëllimi i dënimeve nuk është të torturojë dhe të mundojë një qenie të ndjeshme,as të zhbëjë një krim të kryer tashmë.A mundet vallë që një trup politik,i cili duke qenë larg të vepruarit me pasion është moderatori i qetë i pasioneve të veçanta,të strehojë këtë mizori të kotë,instrument i tërbuar i fanatizmit ose i tiranëve të dobët?A thërrasin vallë britmat e një fatkeqi,nga koha që nuk kthen mbrapsht veprimet e konsumuara tashmë?Qëllimi pra nuk është tjetër veçse të pengojë fajtorin që t'u shkaktojë dëme të reja qytetarëve të tij dhe të largojë të tjerët nga kryerja e të njëjtave vepra.Ato dënime pra dhe ajo metodë e zbatimit të tyre duhet të përzgjidhen që,duke ruajtur proporcionin,të lënë një mbresë më efektive dhe më të qëndrueshme në shpirtrat e njerëzve,dhe më pak torturuese në trupin e fajtorit.»}} === Refuzimi i dënimit me vdekje === «Më duket një absurditet që ligjet,të cilat janë shprehje e vullnetit publik,që e urrejnë dhe e dënojnë vrasjen,të kryejnë vetë një të tillë dhe,për t'i larguar qytetarët nga vrasja,të urdhërojnë një vrasje publike» (Mbi krimet dhe dënimet, kreu XXVIII) [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|majtas|parapamje|Ilustrim alegorik nga vepra “Mbi Krimet dhe Ndëshkimet”: Drejtësia e personifikuar spraps xhelatin,duke mbajtur tre koka dhe një shpatë.]] [[Dënimi me vdekje]],"''një luftë e kombit kundër një qytetari'' ",është i papranueshëm sepse e mira e jetës nuk është e disponueshme,prandaj është e larguar nga vullneti i individit dhe i shtetit. Për më tepër,ajo: * nuk është një pengesë e vërtetë * Nuk është absolutisht e nevojshme në kohë paqeje Nuk ofron frikësim të mjaftueshëm sepse vetë krimineli i frikësohet vdekjes më pak sesa një dënimi me burgim të përjetshëm ose skllavërie të mjerueshme:është vuajtje përfundimtare kundrejt vuajtjes së përsëritur.Për më tepër,për ata që janë dëshmitarë të ekzekutimit të tij, kjo mund të duket si një spektakël ose të ngjallë dhembshuri.Në rastin e parë,e ngurtëson mendjen, duke e bërë atë më të prirur ndaj krimit;në të dytin,nuk arrin të forcojë ndjenjën e detyrimit ligjor dhe besimin në institucione. Kjo gjendje është shumë më e fuqishme se ideja e vdekjes dhe i frikëson ata që e shohin më shumë sesa ata që e vuajnë;prandaj është efektive dhe frikësuese, megjithëse e dobët.Në realitet,duke vepruar kështu, vdekja e trupit zëvendësohet nga vdekja e shpirtit, personi i dënuar asgjësohet nga brenda.Megjithatë, objektivi i Beccarias nuk është ndëshkimi si qëllim në vetvete,por ai e përdor këtë argument të vuajtjes penale për të bindur qeverinë dhe gjyqtarët,pasi qëllimi i tij mbetet jashtëzakonisht riedukues dhe kompensues (personi i dënuar nuk duhet të vuajë ose torturohet,por duhet ta riparojë dëmin në një mënyrë ekonomiko-politike,siç parashikohet nga një koncept thjesht utilitar dhe anti-ndëshkues i drejtësisë). Beccaria pranon se përdorimi i dënimit me vdekje është i nevojshëm vetëm kur eliminimi i individit është parandaluesi i vërtetë dhe i vetëm për të penguar të tjerët të kryejnë krime,si në rastin e atyre që nxisin trazira dhe tensione sociale:por ky rast nuk do të ishte i zbatueshëm përveçse ndaj një individi shumë të fuqishëm dhe vetëm në rastin e një [[Lufta civile|lufte civile]].Ky motivim u përdor për të kërkuar dënimin e [[Luigji XVI|Luigjit XVI]] nga [[Maksimiljen Robespier|Maximilien de Robespierre]],i cili fillimisht ishte kundër dënimit me vdekje,por më vonë i dha dritën jeshile përdorimit të tepruar të dënimit me vdekje dhe më pas Terrorit ;sjellje që ishte plotësisht e papranueshme në mendimin e Beccaria-s,i cili në fakt u distancua,si shumë iluministë të moderuar,nga [[Revolucioni Francez]] pas [[1793|vitit 1793]]. === Neveri ndaj torturës === [[Tortura]],“''empulli famëkeq i së vërtetës''”,hidhet poshtë nga Beccaria me argumente të ndryshme: * Kjo shkel prezumimin e pafajësisë,pasi "një njeri nuk mund të quhet fajtor derisa gjyqtari ta ketë dënuar atë". * Ai përbëhet nga një vuajtje dhe për këtë arsye është i papranueshëm;nëse krimi është i sigurt,ai çon në dënimin e përcaktuar me ligj,nëse është i pasigurt,një person ndoshta i pafajshëm nuk duhet të torturohet. * Nuk është efektive sepse nxit rrëfime të rreme, pasi njeriu,i rraskapitur nga dhimbja,do të përfundojë duke thënë gënjeshtra për t'i dhënë fund vuajtjeve. * Duhet të refuzohet gjithashtu për arsye humanizmi:të pafajshmit vendosen në kushte më të këqija se fajtorët. * Kjo nuk çon në ndryshimin e subjektit,as nuk e pastron atë në sytë e komunitetit. Beccaria pranon në mënyrë racionale dënimin me torturë në rastin e një dëshmitari të heshtur,domethënë dikush që këmbëngul të mos u përgjigjet pyetjeve gjatë gjyqit;në këtë rast,tortura është e justifikuar,por ai preferon të kërkojë largimin e saj të plotë,pasi argumenti utilitar në këtë rast mbivendoset nga ai racional (fakti që është e padrejtë të zbatohet një dënim parandalues,joproporcional dhe në çdo rast i dhunshëm). === Paraburgimi === Beccaria shpreh dyshime dhe rekomandon kujdes në paraburgimin,i cili në sistemet penale zakonisht zbatohet në rastet e rrezikut të arratisjes,përsëritjes së krimit ose manipulimit të provave,dhe i cili në kohën e vet ishte plotësisht i paligjshëm dhe i padrejtë. «Një gabim jo më pak i zakonshëm sesa kundërshtues ndaj qëllimit shoqëror,i cili është opinioni i sigurisë së vet,është të lihet arbitër magjistrati zbatues i ligjeve, për të burgosur një qytetar,për t'i hequr lirinë një armiku me pretekste të kota,dhe të lihet i pandëshkuar një mik me gjithë dëshmitë më të forta të fajësisë.Burgimi është një dënim i cili për nga domosdoshmëria duhet,ndryshe nga çdo dënim tjetër,t'i paraprijë deklarimit të krimit;por ky karakter dallues nuk ia heq atij tjetrin thelbësor, domethënë që vetëm ligji përcakton rastet në të cilat një njeri është i denjë për dënim.Prandaj,ligji duhet të tregojë dëshmitë e një krimi që meritojnë ndalimin e fajtorit,që e nënshtrojnë atë në një hetim dhe në një dënim.» Mund të jetë e nevojshme,por meqenëse është një dënim kundër një personi të supozuar të pafajshëm,si tortura(një koncept garantues i drejtësisë),nuk duhet të zbatohet nëpërmjet vullnetit arbitrar të një magjistrati ose një oficeri policie.Burgimi pas kapjes dhe para gjyqit është i pranueshëm vetëm kur ka,pa asnjë dyshim, prova të rrezikshmërisë së të akuzuarit:«reputacioni publik,arratisja,rrëfimi jashtëgjyqësor,ai i një bashkëpunëtori në krim,kërcënimet dhe armiqësia e vazhdueshme me palën e ofenduar,corpus delicti dhe të dhëna të ngjashme,janë prova të mjaftueshme për të kapur një qytetar.Por këto prova duhet të përcaktohen me ligj dhe jo nga gjyqtarët,dekretet e të cilëve janë gjithmonë në kundërshtim me lirinë politike,kur ato nuk janë propozime të veçanta të një maksime të përgjithshme që ekziston në kodin publik».[14] Provat duhet të jenë po aq të forta sa rrezikon burgimi të jetë i gjatë ose i rëndë:''«Ndërsa dënimet zbuten, ndërsa mjerimi dhe uria hiqen nga burgjet,ndërsa dhembshuria dhe njerëzimi depërtojnë në dyert e hekurta dhe u japin urdhra ministrave të drejtësisë të paepur dhe të ngurtësuar,ligjet do të jenë në gjendje të kënaqen me prova gjithnjë e më të dobëta për të arrestuar»''. Ai gjithashtu rekomandon rehabilitim të plotë për burgosjen e padrejtë:''«Një njeri i akuzuar për një krim,i burgosur dhe i liruar nga akuzat,nuk duhet të mbajë me vete asnjë shenjë turpi.Sa romakë të akuzuar për krime shumë të rënda,që më vonë u shpallën të pafajshëm,u nderuan nga populli dhe u nderuan nga magjistratët! Por pse është kaq i ndryshëm rezultati i një njeriu të pafajshëm në kohët tona?Sepse në sistemin e tanishëm kriminal,sipas mendimit të njerëzve,ideja e forcës dhe arrogancës mbizotëron mbi atë të drejtësisë;të akuzuarit dhe të dënuarit hidhen së bashku në të njëjtën shpellë;sepse burgu është më shumë një torturë sesa një kujdestari e fajtorëve,dhe sepse forca e brendshme që mbron ligjet është e ndarë nga forca e jashtme që mbron fronin dhe kombin,kur ato duhet të jenë të bashkuara»''. === Natyra e sanksionit === [[Skeda:Beccaria_-_Scritti_e_lettere_inediti,_1910.djvu|faqja=7|parapamje|Faqja e titullit të ''Shkrimeve dhe Letrave të Pabotuara'' nga viti 1910]] [[Skeda:Cesare_Beccaria_in_Dei_delitti_crop.jpg|parapamje|Cesare Beccaria, gravurë nga ''"Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'']] Beccaria tregon se sanksioni duhet të plotësojë disa kërkesa: * ''shpejtësia'' ose afërsia kohore e dënimit me krimin * {{'}} '','' domethënë,duhet të ketë siguri për një përgjigje sanksionuese nga autoritetet * ''proporcionaliteti'' me krimin(i vështirë për t’u arritur, por i dëshirueshëm) * ''kohëzgjatja'',e cila duhet të jetë e mjaftueshme * ''shembull publik'',në fakt marrësi i sanksionit është komuniteti,i cili vëren papërshtatshmërinë e shkeljes * të jetë''"minimumi i asaj që është e mundur në rrethanat e dhëna"'' Sipas Beccarias,për të përftuar një proporcionalitet të përafërt midis dënimit dhe krimit,është e nevojshme të merren parasysh: * dëmit të pësuar nga komuniteti * avantazhi që sjell kryerja e një krimi të tillë * tendencëa e qytetarëve për të kryer këtë krim Megjithatë,nuk duhet të jetë dhunë e panevojshme,por duhet të diktohet nga ligji,si dhe të zotërojë të gjitha karakteristikat racionale të përmendura,dhe të jetë e lirë nga personalizmat dhe ndjenjat irracionale të [[Hakmarrja|hakmarrjes]]. Ndëshkimi është gjithashtu një ''mjet i fundit'',në fakt duhet të shmanget kur dikush ka instrumente efektive të kontrollit shoqëror(për më tepër,nuk duhet të godasë qëllimet në një mënyrë të ngjashme me një fakt të kryer: për shembull,një sulm i dështuar nuk është i krahasueshëm me një të suksesshëm).Për këto arsye, është e rëndësishme të zbatohen masa"parandaluese indirekte",të tilla si:një sistem gjyqësor i rregullt, përhapja e arsimit në shoqëri,e drejta për shpërblim (duke shpërblyer virtytin e qytetarit,në vend që të ndëshkojë vetëm fajin),një reformë ekonomiko-sociale që përmirëson kushtet e jetesës së klasave shoqërore të disavantazhuara.Beccaria gjithashtu deklaron veten dyshues ndaj sistemit të denoncimit (i ashtuquajturi ''bashkëpunim me drejtësinë''),që duhet të përdoret vetëm për të parandaluar krime të rëndësishme,pasi ai inkurajon tradhtinë dhe favorizon kriminelët e vetëshpallur duke u dhënë atyre pandëshkueshmëri. Sa i përket institutit shpërblyes në dënimin e dhënë tashmë,pra amnistitë dhe [[Falja (ligj)|faljet]],ato mund të përdoren, por me kujdes:i dënuari që sillet në mënyrë shembullore gjatë ekzekutimit të dënimit ose në raste specifike,por vetëm në rastin e dënimeve të rënda,ato mund të jepen; megjithatë,ai sugjeron kufizimin e diskrecionit të sundimtarit dhe gjykatësit,pasi ka frikë se instrumenti i faljes do të përdoret për favorizim,si në Ancien Régime, duke eliminuar edhe dënimet e lehta për njerëzit që janë të fuqishëm ose politikisht ose njerëzisht të afërt me sovranin:"Falja është virtyt i ligjvënësit dhe jo i ekzekutuesit të ligjeve",shkruan ai në fakt. Prandaj,qëllimi i ndëshkimit nuk është të vuajë,por të parandalojë kryerësin e veprës penale nga kryerja e krimeve të mëtejshme dhe të frikësojë të tjerët nga kryerja e krimeve të mëtejshme,deri në atë pikë sa të flitet për një"ndëshkim të butë",në kontrast me ndëshkimin e dhunshëm:{{Blockquote|«Një nga frenat më të mëdha të krimeve nuk është mizoria e dënimeve,por pagabueshmëria(pashmangshmëria)e tyre.Siguria e një ndëshkimi,qoftë edhe i moderuar,do të bëjë gjithmonë një mbresë më të madhe sesa frika nga një tjetër më i tmerrshëm,i shoqëruar me shpresën e mosndëshkimit;sepse fatkeqësitë, qofshin edhe minimale,kur janë të sigurta,i frikësojnë gjithmonë shpirtrat njerëzorë,dhe shpresa,kjo dhuratë qiellore që shpesh na zë vendin e çdo gjëje,largon gjithmonë idenë e fatkeqësive më të mëdha,veçanërisht kur mosndëshkimi,të cilin lakmia dhe dobësia shpesh e lejojnë,ia rrit asaj forcën.Vetë egërsia e dënimit bën që të guxohet aq më shumë për t'iu shmangur atij,sa më e madhe që është e keqja me të cilën përballet;bën që të kryhen më shumë krime,për t'i shpëtuar dënimit të një krimi të vetëm. Vendet dhe kohërat e torturave më mizore ishin gjithmonë ato të veprimeve më të përgjakshme dhe çnjerëzore,pasi i njëjti shpirt egërsie që udhëhiqte dorën e ligjvënësit,udhëhiqte edhe atë të vrasësit të prindit(atëvrasësit)dhe të vrasësit me pagesë.(...)Që një dënim të arrijë efektin e tij,mjafton që e keqja e dënimit të tejkalojë të mirën që lind nga krimi,dhe në këtë tejkalim të së keqes duhet të llogaritet pashmangshmëria e dënimit dhe humbja e së mirës që krimi do të prodhonte.Çdo gjë më tepër është pra e tepërt dhe prandaj tiranike.»Mbi krimet dhe dënimet, kapitulli 27}} === E drejta për vetëmbrojtje: mbi mbajtjen e armëve === Mendimet e Beccarias mbi përdorimin e armëve,të cilat ai i konsideronte një mjet të dobishëm për të penguar krimin,mund të përmblidhen në citimet e mëposhtme:{{Blockquote|«Ide e rreme e përdorshmërisë është ajo që sakrifikon një mijë avantazhe reale për një shqetësim ose imagjinar ose me pak pasoja,që do t'u hiqte njerëzve zjarrin sepse digjet dhe ujin sepse mbyt,që nuk u jep zgjidhje të këqijave përveçse duke i shkatërruar ato.Ligjet që ndalojnë mbajtjen e armëve janë ligje të kësaj natyre; ato nuk çarmatosin askënd tjetër veç atyre që nuk janë të prirur dhe as të vendosur për të kryer krime,ndërsa ata që kanë guximin të shkelin ligjet më të shenjta të njerëzimit dhe më të rëndësishmet e kodit, si do t'i respektojnë ato më të voglat dhe thjesht arbitraret, shkelja e të cilave duhet të jetë aq e lehtë dhe e pandëshkueshme, dhe zbatimi i saktë i të cilave heq lirinë personale,aq të shtrenjtë për njeriun,aq të shtrenjtë për ligjvënësin e ndriçuar,dhe i nënshtron të pafajshmit ndaj të gjitha keqtrajtimeve që u takojnë fajtorëve?Këto e përkeqësojnë gjendjen e të sulmuarve,duke përmirësuar atë të sulmuesve,nuk i pakësojnë vrasjet,por i shtojnë ato,sepse besimi është më i madh në sulmin ndaj të çarmatosurve sesa ndaj të armatosurve.Këto quhen ligje jo parandaluese,por frikësuese ndaj krimeve,të cilat lindin nga përshtypja e trazuar e disa fakteve të veçanta,jo nga meditimi i arsyeshëm i disavantazheve dhe avantazheve të një dekreti universal»}} == Influenca == Edhe poeti Ugo Foscolo do të theksojë në Letrat e Fundit të Jacopo Ortis se "vuajtjet shtohen me torturat". Për më tepër,Beccaria ishte i afërt dhe simpatizues me idealet e Masonerisë<ref>{{Cite web |date=2018-02-28 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml |url-status=unfit |access-date= |language=ita}}</ref><ref>{{Cite web |title=Massoneria al Palacongressi da Beccaria all’illuminismo |url=https://www.iltirreno.it/cecina/cronaca/2016/10/14/news/massoneria-al-palacongressi-da-beccaria-all-illuminismo-1.14250705 |language=ita}} (organizzato da Gran loggia d’Italia regione Toscana provincia di Cecina della Massoneria)</ref>,por mohoi përkatësinë e tij masonike(ashtu si edhe vëllezërit Verri),pavarësisht idealeve të revistës''Il Caffè''<ref>{{Cite web |last=Antonio Trampus |title=La massoneria nell'età moderna |url=https://books.google.it/books?id=9PiNDAAAQBAJ&pg=PT58 |publisher=Editori Laterza |language=ita |isbn=9788858100486}}</ref>në të cilën shkruante masoni Giambattista Biffi.Puna dhe mendimi i Beccarias dhe Gaetano Filangieri u vazhduan nga Francesco Mario Pagano Puna e Beccarias ndikoi në kodifikimin e Dukës së Madh të Toskanës,i mishëruar në Reformën e Legjislacionit Penal Toskan,të shpallur nga Peter Leopold i Habsburgut më 30 nëntor [[1786]],i njohur më mirë si"Kodi i Leopoldinit",me të cilin Toskana u bë shteti i parë në Evropë që eliminoi plotësisht dënimin me vdekje dhe torturën nga sistemi i saj penal.Më parë, Franca kishte hequr vetëm torturën,me një ligj të nxjerrë nga [[Luigji XVI]] në [[1780|vitin 1780.]] Filozofi utilitarist Jeremy Bentham do të trajtojë disa nga idetë e saj. Idetë e Beccarias nxitën një debat(mendoni për kritikat që [[Immanuel Kant|Kanti]] i drejtoi atij në ''Metafizikën e Moralit''<ref>{{Cite book |title=La metafisica dei costumi |publisher=Laterza |year=2009 |isbn=978-88-420-2261-9 |location=Roma-Bari |pages=168-169 |language=ita}}</ref>)i cili është ende gjallë dhe aktual sot. == Citate dhe referenca == [[Skeda:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria, Milano]] * Në [[1837|vitin 1837]] u krijua një monument për Cesare Beccaria-n,vepër e skulptorit Pompeo Marchesi, dhe u vendos në shkallët richiniane të Pallatit Brera. * Në [[1871|vitin 1871]],një monument i dytë prej mermeri u përurua në Milano(tani Piazza Beccaria);për shkak të përkeqësimit,monumenti u zëvendësua me një kopje prej bronzi në vitin 1913. * Një [[Asteroidi|asteroid]] u emërua pas tij:''8935 Beccaria'' . * Burgu për të mitur në Milano mban emrin e tij. * Një shkollë e mesme klasike prestigjioze në Milano,[http://www.liceobeccaria.it/ Shkolla e Mesme Shtetërore Cesare Beccaria],është emëruar sipas tij. * Një nga tre departamentet e Fakultetit të Drejtësisë të Universitetit të Milanos i është kushtuar atij. == Vepra == * ''Mbi çrregullimin dhe korrigjimet e monedhave në Shtetin e Milanos në vitin 1762'' ( [[1762]] ) * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=13753033 |title=Dei delitti e delle pene |publisher= |year=1764 |location=München |language=ita}}<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref> ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9662013 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Marco Cortellini |year=1765 |location=Livorno |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043967 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=[s.n.] |year=1766 |location=Harlem [i.e. Parigi?] |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=2540345 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Giovanni Claudio Molini |year=1780 |location=Harlem |language=ita}} * ''Hulumtime mbi Natyrën e Stilit'' ( [[1770]] ) * ''[https://it.wikisource.org/wiki/Elementi%20di%20economia%20pubblica Elementet e ekonomisë publike]'' ( [[1804]] ) === Koleksione artikujsh === Artikujt e Beccaria-s për ''Il caffè'' janë në:Gianni Francioni,Sergio Romagnoli(redaktuar nga)''«Il Caffè» nga 1764 deri në 1766'',seria «Pantheon»,Bollati Boringhieri Editore,2005 Dy vëllime, == Vepra == Edicioni Kombëtar i veprave të Cesare Beccaria u redaktua nga Mediobanca. U lancua në vitin 1978 me mbështetjen e Franco Venturi,Leo Valiani dhe Luigi Firpo për të nderuar kujtimin e Adolfo Tinos,president i Mediobanca nga viti 1958 deri në vitin 1977. Edicioni Kombëtar u [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/omaggio-a-cesare-beccaria/ përfundua në vitin 2015] dhe [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/edizione-nazionale-delle-opere-di-cesare-beccaria/ të gjitha vëllimet mund të shkarkohen në format PDF] nga [https://archiviostorico.mediobanca.com/patrimonio/home.html faqja e internetit e Arkivit Historik Mediobanca "Vincenzo Maranghi"]. == Gjenealogji == Të dhëna të marra nga gjenealogjia e shekullit të tetëmbëdhjetë të familjes Beccaria<ref>{{Cite web |title=Teatro genealogico delle famiglie nobili milanesi |url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000192117&page=1 |language=ita}}</ref>me një tregues të prejardhjes së Cesare Beccaria-s.{{Authority control}} == Shënime == <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=5921453&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL6&pds_handle= |title=Ricerche intorno alla natura dello stile |publisher=Società tipografica de' classici italiani |year=1822 |location=Milano |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3946208&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL7&pds_handle= |title=Scritti e lettere inediti |publisher=Hoepli |year=1910 |location=Milano |language=ita}} * F. Scaduto, ''C. Beccaria. Saggio di storia nel diritto penale,'' Sandron, 1913. https://www.byterfly.eu/islandora/object/librib%3A1126665#page/218/mode/2up * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=I |location=Firenze |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=II |location=Firenze |language=ita}} * Introduzione a Beccaria, Enza Biagini, Roma-Bari, Laterza, 1992 * Antoine-Marie Graziani, ''Fortune de Beccaria'', Commentaire 2009/3 (Numéro 127). * Philippe Audegean, ''Violenza e giustizia. Beccaria e la questione penale'', Bologna, Il Mulino, 2023. https://www.mulino.it/isbn/9788815383037 == Hyrje të ngjashme == * Për krimet dhe dënimet * [[Të drejtat e njeriut]] * [[Burgimi i përjetshëm|Burgim i përjetshëm]] * [[Tortura|Torturë]] * [[Dënimi me vdekje]] * Mbi çrregullimin dhe zgjidhjet e monedhave në shtetin e Milanos në vitin 1762 == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * <cite class="citation libro" id="CITEREFEnciclopedia_Italiana" style="font-style:normal">Ugo Spirito, BECCARIA, Cesare, në Enciclopedia Italiana, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1930.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P4223|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_storia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i historisë, Instituti i Enciclopedisë Italiane, 2010.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6404|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_filosofia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i filozofisë, Institut i Enciclopedisë Italiane, 2009.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7993|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFSapere.it" style="font-style:normal">[https://www.sapere.it/enciclopedia/Beccarìa,+Césare.html <span style="font-style:italic;">Beccaria, Cezare</span>], në sci.it, [[De Agostini]].</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6706|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Francis A. Allen, Cesare Beccaria, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Franco Venturi, BECCARIA, Cesare, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 7, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1970.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-b/cesare-beccaria <span style="font-style:italic;">Veprat e Cezar Beccaria</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Cesare Beccaria / Cesare Beckaria (version tjetër), në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Veprat e Cesare Beccaria, në Open Library, Internet Archive. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">Audiolibra të Cesare Beccaria, në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (FR) Publikimet e Cesare Beccaria, në Persée, Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Innovation. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2732|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në Goodreads. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2963|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Beccaria, Cesare, në sie-asee.it, Arkiv Historic i Ekonomistëve dhe Ekonomistëve.''Arkivi i historisë së ekonomistëve dhe ekonomistëve.'' [[Kategoria:Aktivistë kundër dënimit me vdekje]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] j1wjyc8auh1ndes7td2tt3jp4mtrvg2 2981191 2981190 2026-05-16T17:08:50Z Do0ra234 185009 2981191 wikitext text/x-wiki <gallery> Shembull.jpg | Përshkrim1 Shembull.jpg | Përshkrim2 </gallery>   [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|parapamje|'''Markezi i Gualdrascos dhe Villareggios''' '''Në zyrë''' 1782-1794 '''Paraardhësi''' Giovanni Saverio Beccaria '''Pasardhësi''' Gulio III Beccaria '''Lindur''' Milan,15 mars 1738 '''Vdekur''' Milan,28 nëntor 1794(56 vjet) '''Varrimi''' Varrezat e Mojazas '''Dinastia''' Beccaria-Bonesana '''Babai''' Giovanni Saverio Beccaria '''Nëna''' Maria Visconti e Salicetos'''Bashkëshortet''' Teresa Balsco Ana Barbo'''Fëmijët''' Gulia Maria Giovanni Annibale Margherita Gulio '''Religjioni''' Katolik ]] Cesare Beccaria Bonesana,Markezi i Gualdrascos dhe i Villareggio-s[1] (Milano,15 Mars 1738 – Milano,28 Nëntor 1794),ishte një jurist,[[Filozofi|filozof]],[[Ekonomisti|ekonomist]] dhe njeri i letrave italiane,i konsideruar si një nga eksponentët më të mëdhenj të Iluminizmit Italian,një figurë kryesore e shkollës milaneze të Iluminizmit. Vepra e tij kryesore,traktati ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'', në të cilin ai kryen një analizë politike dhe ligjore kundër [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] dhe [[Tortura|torturës]] bazuar në arsye dhe [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] utilitar,është ndër tekstet më me ndikim në historinë e [[E drejta penale|së drejtës penale]] dhe frymëzoi,ndër të tjera, kodin penal të dëshiruar nga Duka i Madh Peter Leopold i Toskanës.Mendimi i tij u ndikua fuqimisht nga Rrethi i vëllezërve Verri,veçanërisht nga Konti Pietro Verri,i cili në Iluminizëm në Milano themeloi revistën ''Il Caffè''. Si gjyshi nga nëna i [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],si dhe xhaxhai i madh i historianit Napoleone Bertoglio Pisani,Cesare Beccaria konsiderohet gjithashtu një nga etërit themelues të teorisë klasike të [[E drejta penale|drejtës penale]] dhe të [[Kriminologjia|kriminologjisë]] [[Liberalizmi|liberale]]<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref>. == Biografia == === Origjina e familjes dhe martesa === Cesare Beccaria lindi në Milano,bir i Giovanni Saverio di Francesco,pasardhës i një dege të familjes së rëndësishme Beccaria nga Pavia<ref>{{Cite web |title=Cesare Beccaria |url=https://museoperlastoria.unipv.it/cesare-beccaria/ |language=eng}}</ref>,dhe i Maria<ref>Indicata come "Ortensia" in {{Cite book |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452267x/f10.image |title=Famiglie celebri italiane |language=ita}}</ref> Visconti di Saliceto,më 15 mars 1738.Babai i tij ishte martuar me Visconten për herë të dytë në vitin 1736, pasi kishte mbetur i ve në vitin 1730 nga Cecilia Baldroni. Ai u edukua në [[Parma]] nga [[Jezuitët]] dhe u diplomua për[[Teoria juridike|Drejtësi]] më 13 shtator 1758 në Universitetin e Pavias. Më 22 shkurt [[1761|1761,]]Cesare u martua me fisniken spanjolle Teresa de Blasco kundër vullnetit të babait të tij,i cili e detyroi të hiqte dorë nga të drejtat e tij të lindjes (megjithatë,ai e mbajti titullin e markezit<ref>{{Cite book |title=Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia |year=1995 |location=Milano |page=53 |language=ita}}</ref>);nga kjo martesë ai pati katër fëmijë:Giulia (1762-1841),Maria (1766-1788),e lindur me probleme serioze neurologjike dhe vdiq e re,Giovanni Annibale i cili lindi dhe vdiq më [[1767]] dhe Margherita gjithashtu e cila lindi dhe vdiq në [[1772]] . Babai i tij e largoi nga shtëpia pas martesës,kështu që ai u detyrua të shkonte te Pietro Verri,i cili e mbështeti edhe financiarisht për një periudhë. Teresa vdiq më 14 mars [[1774]],për shkak të [[Sifilizi|sifilizit]] ose [[Tuberkulozi|tuberkulozit]].Beccaria,pas vetëm 40 ditësh vejurie, nënshkroi kontratën martesore me Anna dei Conti Barnaba Barbò,me të cilën u martua për herë të dytë më 4 qershor 1774,vetëm 82 ditë pas vdekjes së gruas së tij të parë.Me Anna Barbò ai pati një djalë tjetër, Giulio-n. === Veprat e tij të hershme === Qasja e tij ndaj [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] ndodhi pasi lexoi ''Letrat Persiane'' të [[Monteskjë|Montesquieu-]]<nowiki/>së dhe"Kontratën Sociale"të Rusosë,falë të cilave ai u entuziazmua për problemet filozofike dhe sociale dhe hyri në rrethin e familjes Verri, ku ndodhej edhe stafi editorial i Caffè-së,gazetës më të famshme politiko-letrare të kohës,për të cilën shkruante herë pas here. [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene,_1780.djvu|majtas|faqja=13|parapamje|Faqja e titullit nga botimi i vitit 1780.Kopja në fotografi ishte në pronësi të [[John Adams]],[[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidentit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara]],emri i të cilit është shkruar me dorë,me datën 1780.]] === Publikimi i librit " ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'' === Pasi botoi disa artikuj mbi ekonominë,në [[1764|vitin 1764]] ai botoi ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet (Dei delitti e delle pene''),një kryevepër e frymëzuar nga diskutimet në familjen Verri mbi gjendjen e mjerueshme të drejtësisë penale.Fillimisht anonim,ishte një vepër e shkurtër kundër [[Tortura|torturës]] dhe [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] që gëzoi sukses të madh në të gjithë [[Evropa|Evropën]] dhe botën,veçanërisht në [[Franca|Francë]] . Në kundërshtim me qëndrimet e Beccarias,teksti Shënime dhe Vëzhgime(Note ed osservazioni) mbi Librin e ''Krimeve dhe Ndëshkimeve(Dei delitti e delle pene)'' të [[Ferdinando Facchinei]]-t u botua në [[1765|vitin 1765.]] Polemikat që pasuan kontribuan në vendimin për ta vendosur traktatin e Beccarias në Indeksin e Librave të Ndaluar në [[1766|vitin 1766]],për shkak të dallimit midis mëkatit dhe krimit. [[Skeda:Dei_delitti_e_delle_pene.tif|parapamje|''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'',1765.]] === Udhëtimi në Francë dhe vitet e fundit === Në vitin 1766,Beccaria udhëtoi me ngurrim për në [[Parisi|Paris]], dhe vetëm me këmbënguljen e vëllezërve Verri dhe filozofëve francezë që mezi prisnin ta takonin.Ai u mirëprit për një kohë të shkurtër në rrethin e [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Baron d'Holbach]].Xhelozia e tij e justifikuar për gruan e tij të largët dhe karakteri i tij i zymtë dhe i ftohtë bënë që ai të kthehej në Milano sa më shpejt të ishte e mundur,duke lënë vetëm shokun e tij Alessandro Verri për të vazhduar udhëtimin drejt [[Anglia|Anglisë]].Natyra e rezervuar dhe e ngurruar e Beccaria-s,si në çështjet private ashtu edhe në ato publike,gjeti tek vëllezërit Verri,dhe veçanërisht tek Pietro,një pikë themelore mbështetjeje dhe stimuli,veçanërisht kur ai filloi të interesohej për studimin e ekonomisë.Ashtu si [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]],Beccaria ishte ndonjëherë [[Paranoja|paranojak]] dhe shpesh kishte luhatje humori,personaliteti i tij ishte mjaft i ngathët dhe karakteri i tij ishte dobët,jo shumë i shkëlqyer dhe jo i prirur për jetën shoqërore;megjithatë,kjo nuk e pengoi atë të shprehte shumë mirë konceptet që kishte në mendje,veçanërisht në shkrimet e tij.<ref name="Pirrotta">Onofrio Pirrotta, Beccaria, i suoi delitti e le pene delle figlie, Milano, 1995, fq. 53.</ref> Duke u kthyer në Milano në vitin 1768,ai mori katedrën e Shkencave të Dhomës( ekonomi politike ),e krijuar për të në shkollat Palatine të Milanos dhe filloi të planifikonte një vepër të madhe mbi bashkëjetesën njerëzore,e cila nuk u përfundua kurrë. [[Skeda:Accademia_dei_Pugni.jpg|majtas|parapamje|[[Antonio Perego (pittore)|Antonio Perego]], ''Akademia e Grushtave''.Nga e majta në të djathtë: Alfonso Longo (kthehet prapa), Alessandro Verri, Giambattista Biffi, Cesare Beccaria, [[Luigi Stefano Lambertenghi]], Pietro Verri, [[Giuseppe Visconti di Saliceto]]]] Pasi hyri në administratën austriake në [[1771|vitin 1771]],ai u emërua anëtar i Këshillit të Lartë të Ekonomisë,duke kontribuar në reformat e Habsburgëve nën Maria Terezën dhe Jozefin II.Ai u kritikua për këtë nga miqtë e tij(përfshirë Pietro Verrin),të cilët e qortuan se ishte bërë burokrat.Megjithatë,studiuesit i konsiderojnë këto gjykime të padrejta,pasi Cesare Beccaria iu përkushtua reformave të rëndësishme,të cilat kërkonin përgatitje të konsiderueshme intelektuale,jo vetëm administrative. Midis tyre ishte reforma e masave të shtetit milanez,e ndërmarrë përpara asaj të [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|sistemit metrik dhjetor]] francez,dhe së cilës Beccaria,së bashku me vëllanë e tij [[Annibale Beccaria|Annibale]],i kushtuan pothuajse njëzet vjet të jetës së tij. (Reforma,jashtëzakonisht komplekse,në fund të fundit përfshiu vetëm krahun milanez.Reforma pasuese e peshave nuk u zbatua kurrë.)<ref>{{Cite journal |title=Emanuele Lugli, 'Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano,' Nuova Informazione Bibliografica 3/2015, 579-602. |url=http://www.rivisteweb.it/doi/10.1448/80865 |journal=Nuova informazione bibliografica |language=ita |doi=10.1448/80865}}</ref> Marrëdhënia e tij me vajzën e tij,Giulian, nënën e ardhshme të [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],ishte konfliktuale për pjesën më të madhe të jetës së tij;ajo ishte dërguar në një shkollë me konvikt (edhe pse Beccaria shpesh i kishte kritikuar shkollat fetare) menjëherë pas vdekjes së nënës së saj dhe ishte harruar atje për gati gjashtë vjet:babai i saj nuk donte të dëgjonte asgjë për të për një kohë të gjatë dhe kurrë nuk e konsideronte atë vajzën e tij,por përkundrazi frytin e një prej shumë marrëdhënieve jashtëmartesore që kishte pasur gruaja e tij.Beccaria nuk ndihej i përshtatshëm për rolin e babait,për më tepër ai i mohoi vajzës së tij trashëgiminë e nënës së saj,duke pasur borxhe të lidhura:kjo i dha atij reputacionin e një lakmitari të pakthyeshëm. Giulia u largua nga shkolla me konvikt në [[1780|vitin 1780]] dhe më pas frekuentoi rrethet e Iluminizmit dhe ato të libertinës. Në [[1782|vitin 1782]] ai e martoi me Kontin Pietro Manzoni, njëzet vjet më të madh se ajo:nipi i tij Alessandro lindi në [[1785|vitin 1785]],por duket se ai ishte në të vërtetë djali i Giovanni Verri-t,vëllait më të vogël të Pietros dhe Alessandros,dhe i dashuri i Giulias.Para vdekjes së babait të saj,Giulia braktisi burrin e saj,në vitin 1792,për të shkuar të jetonte në Paris me Kontin Carlo Imbonati, duke i ndërprerë përfundimisht marrëdhëniet me të atin,<ref name="Pirrotta" />dhe përkohësisht edhe me të birin. Beccaria vdiq në Milano më 28 nëntor [[1794]],për shkak të një goditjeje në tru,në moshën 56 vjeçare,dhe u varros në Varrezat e Mojazzës,jashtë Porta Comasina, në një vend varrimi të njohur (ku u varros edhe Giuseppe Parini ) në vend të varrit familjar.Kur të gjitha eshtrat u transferuan në varrezat monumentale të Milanos,një shekull më vonë,gjurmët e varrit të juristit të madh u humbën.Pietro Verri,me një reflektim që është ende i vlefshëm sot,e kritikoi në shkrimet e tij faktin që milanezët nuk e kishin nderuar mjaftueshëm emrin e Cesare Beccarias,as të gjallë as të vdekur,i cili i kishte sjellë kaq shumë lavdi qytetit.Gjithashtu të pranishëm në funeralin e Beccarias ishin nipi i tij i vogël [[Alessandro Manzoni]] (i cili do të merrte shumë nga reflektimet e gjyshit të tij dhe Verrit në''"Historia e Kolonës Famëkeqe"'' dhe në kryeveprën e tij," ''[[I promessi sposi|Të Fejuarit]]'' ",si dhe djali dhe trashëgimtari i tij i mbijetuar,Giulio.<ref>{{Cite web |date= |title=Beccaria non riposa sul Lario |url=http://www.corrierecomo.it/?option=com_content&view=article&id=40112%3Abeccaria-non-riposa-sul-lario&catid=29%3Acultura&Itemid=30 |language=ita}}</ref> == Mendimi == Beccaria u ndikua nga leximi i [[John Locke|Locke-ut]],Helvétius-it, [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau-t]] dhe,si shumica e mendimtarëve të Iluminizmit Milanez,nga Sensualizmi i Condillac-ut.Ai u ndikua gjithashtu nga Enciklopedistët,në veçanti nga [[Voltaire]] dhe [[Denis Diderot|Diderot]].Duke u nisur nga teoria klasike kontraktuale e ligjit,e nxjerrë pjesërisht nga formulimi i dhënë nga Rousseau,e cila në thelb e bazon shoqërinë në një kontratë shoqërore(në veprën me të njëjtin emër) që synon mbrojtjen e të drejtave të individëve dhe kështu garantimin e rendit,Beccaria praktikisht e përcaktoi krimin në një mënyrë laike si shkelje të kontratës dhe jo si një shkelje të ligjit hyjnor,i cili i përket ndërgjegjes së personit dhe jo sferës publike. Shoqëria në tërësi gëzonte të drejtën për vetëmbrojtje, e cila duhej të ushtrohej në përpjesëtim me krimin e kryer (parimi i ndëshkimit proporcional) dhe sipas parimit kontraktual sipas të cilit askush nuk mund të disponojë me jetën e një tjetri (Rusoi as nuk e konsideronte vetëvrasjen moralisht të lejueshme,pasi, sipas pikëpamjes së gjenevasit,nuk ishte njeriu,por natyra,që kishte pushtet mbi jetën e vet,dhe për këtë arsye kjo e drejtë sigurisht që nuk mund t'i shkonte Shtetit,i cili në çdo rast do të kishte shkelur një të drejtë individuale). === Natyra utilitare e mendimit të Beccarias === Pikëpamja iluministe e Beccarias përqendrohet në fjali të tilla si"Nuk ka liri sa herë që ligjet lejojnë që në disa raste njeriu të pushojë së qeni person dhe të bëhet send".Ai përsërit se si është e nevojshme të neutralizohet"shpenzimi i padobishëm i torturave"që ishin të përhapura në shoqërinë e kohës së tij.Teza [[Humanitarizmi|humanitare]],e theksuar nga Volteri,lihet pjesërisht mënjanë prej tij,pasi Beccaria dëshiron të demonstrojë në mënyrë pragmatike kotësinë e torturës dhe dënimin me vdekje,sesa padrejtësinë e tyre.Ai në fakt është i vetëdijshëm se ligjvënësit motivohen më shumë nga dobia praktike e një ligji,sesa nga parimet absolute,të një natyre fetare ose filozofike.Beccaria në fakt pohon se"nëse demonstroj se vdekja nuk është as e dobishme dhe as e nevojshme,do të kem fituar kauzën e njerëzimit".Prandaj,Beccaria e vendos veten në shkollën utilitare:ai e konsideron dobinë si motivin dhe masën për vlerësimin e çdo veprimi njerëzor. [[Skeda:DSC02897_-_Milano_-_Piazza_Beccaria_-_Monumento_a_Cesare_Beccaria_-_Foto_di_Giovanni_Dall'Orto_-_29-1-2007.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria,Giuseppe Grandi, Milano]] Doktrina e tij është përgjithësisht parandaluese,duke supozuar se njeriu mund të ndikohet nga premtimi i shpërblimit ose ndëshkimit.Në të njëjtën kohë,ai beson se ekziston një konflikt pak a shumë i fshehur midis çdo qytetari dhe institucioneve.Ai mbështet [[Sekulariteti|natyrën laike]] të shtetit.Ai përvetëson një metodë analitike-deduktive të hetimit (tipike për matematikën),dhe për të,përvoja duhet të kuptohet në terma fenomenalë(një qasje sensoriste). Natyra njerëzore shpaloset brenda një dimensioni hedonist-instiktiv,që do të thotë se si individët ashtu edhe masat veprojnë sipas shqisave të tyre.Thënë thjesht,njeriu karakterizohet nga hedonizmi.Individët mund të krahasohen me"lëngje" të vënë në lëvizje nga ndjekja e vazhdueshme e kënaqësisë,e kuptuar si një ikje nga dhimbja.Njeriu,megjithatë,është një makinë inteligjente e aftë të racionalizojë impulset për të mundësuar jetën në shoqëri;në të vërtetë,çdo njeri pretendon autonomi dhe vendimmarrje të padiskutueshme,por ai njeh komoditetin e jetës shoqërore.Por konflikti mbetet,dhe për këtë arsye qytetarët duhet të parandalohen që të joshen nga ideja e shkeljes së ligjit në ndjekje të përfitimit personal me çdo kusht.Prandaj,ligjvënësi,si një"arkitekt i aftë",duhet të vendosë sanksione dhe shpërblime parandaluese; është e nevojshme t'i mbajmë këto"lëngje"nën kontroll, duke penguar impulset antisociale. Megjithatë,Beccaria pohon se sanksioni duhet të jetë i përshtatshëm dhe i sigurt,duke siguruar mbrojtje sociale,por në të njëjtën kohë i zbutur dhe respektues ndaj personit njerëzor. {{Blockquote|«Qëllimi i dënimeve nuk është të torturojë dhe të mundojë një qenie të ndjeshme,as të zhbëjë një krim të kryer tashmë.A mundet vallë që një trup politik,i cili duke qenë larg të vepruarit me pasion është moderatori i qetë i pasioneve të veçanta,të strehojë këtë mizori të kotë,instrument i tërbuar i fanatizmit ose i tiranëve të dobët?A thërrasin vallë britmat e një fatkeqi,nga koha që nuk kthen mbrapsht veprimet e konsumuara tashmë?Qëllimi pra nuk është tjetër veçse të pengojë fajtorin që t'u shkaktojë dëme të reja qytetarëve të tij dhe të largojë të tjerët nga kryerja e të njëjtave vepra.Ato dënime pra dhe ajo metodë e zbatimit të tyre duhet të përzgjidhen që,duke ruajtur proporcionin,të lënë një mbresë më efektive dhe më të qëndrueshme në shpirtrat e njerëzve,dhe më pak torturuese në trupin e fajtorit.»}} === Refuzimi i dënimit me vdekje === «Më duket një absurditet që ligjet,të cilat janë shprehje e vullnetit publik,që e urrejnë dhe e dënojnë vrasjen,të kryejnë vetë një të tillë dhe,për t'i larguar qytetarët nga vrasja,të urdhërojnë një vrasje publike» (Mbi krimet dhe dënimet, kreu XXVIII) [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|majtas|parapamje|Ilustrim alegorik nga vepra “Mbi Krimet dhe Ndëshkimet”: Drejtësia e personifikuar spraps xhelatin,duke mbajtur tre koka dhe një shpatë.]] [[Dënimi me vdekje]],"''një luftë e kombit kundër një qytetari'' ",është i papranueshëm sepse e mira e jetës nuk është e disponueshme,prandaj është e larguar nga vullneti i individit dhe i shtetit. Për më tepër,ajo: * nuk është një pengesë e vërtetë * Nuk është absolutisht e nevojshme në kohë paqeje Nuk ofron frikësim të mjaftueshëm sepse vetë krimineli i frikësohet vdekjes më pak sesa një dënimi me burgim të përjetshëm ose skllavërie të mjerueshme:është vuajtje përfundimtare kundrejt vuajtjes së përsëritur.Për më tepër,për ata që janë dëshmitarë të ekzekutimit të tij, kjo mund të duket si një spektakël ose të ngjallë dhembshuri.Në rastin e parë,e ngurtëson mendjen, duke e bërë atë më të prirur ndaj krimit;në të dytin,nuk arrin të forcojë ndjenjën e detyrimit ligjor dhe besimin në institucione. Kjo gjendje është shumë më e fuqishme se ideja e vdekjes dhe i frikëson ata që e shohin më shumë sesa ata që e vuajnë;prandaj është efektive dhe frikësuese, megjithëse e dobët.Në realitet,duke vepruar kështu, vdekja e trupit zëvendësohet nga vdekja e shpirtit, personi i dënuar asgjësohet nga brenda.Megjithatë, objektivi i Beccarias nuk është ndëshkimi si qëllim në vetvete,por ai e përdor këtë argument të vuajtjes penale për të bindur qeverinë dhe gjyqtarët,pasi qëllimi i tij mbetet jashtëzakonisht riedukues dhe kompensues (personi i dënuar nuk duhet të vuajë ose torturohet,por duhet ta riparojë dëmin në një mënyrë ekonomiko-politike,siç parashikohet nga një koncept thjesht utilitar dhe anti-ndëshkues i drejtësisë). Beccaria pranon se përdorimi i dënimit me vdekje është i nevojshëm vetëm kur eliminimi i individit është parandaluesi i vërtetë dhe i vetëm për të penguar të tjerët të kryejnë krime,si në rastin e atyre që nxisin trazira dhe tensione sociale:por ky rast nuk do të ishte i zbatueshëm përveçse ndaj një individi shumë të fuqishëm dhe vetëm në rastin e një [[Lufta civile|lufte civile]].Ky motivim u përdor për të kërkuar dënimin e [[Luigji XVI|Luigjit XVI]] nga [[Maksimiljen Robespier|Maximilien de Robespierre]],i cili fillimisht ishte kundër dënimit me vdekje,por më vonë i dha dritën jeshile përdorimit të tepruar të dënimit me vdekje dhe më pas Terrorit ;sjellje që ishte plotësisht e papranueshme në mendimin e Beccaria-s,i cili në fakt u distancua,si shumë iluministë të moderuar,nga [[Revolucioni Francez]] pas [[1793|vitit 1793]]. === Neveri ndaj torturës === [[Tortura]],“''empulli famëkeq i së vërtetës''”,hidhet poshtë nga Beccaria me argumente të ndryshme: * Kjo shkel prezumimin e pafajësisë,pasi "një njeri nuk mund të quhet fajtor derisa gjyqtari ta ketë dënuar atë". * Ai përbëhet nga një vuajtje dhe për këtë arsye është i papranueshëm;nëse krimi është i sigurt,ai çon në dënimin e përcaktuar me ligj,nëse është i pasigurt,një person ndoshta i pafajshëm nuk duhet të torturohet. * Nuk është efektive sepse nxit rrëfime të rreme, pasi njeriu,i rraskapitur nga dhimbja,do të përfundojë duke thënë gënjeshtra për t'i dhënë fund vuajtjeve. * Duhet të refuzohet gjithashtu për arsye humanizmi:të pafajshmit vendosen në kushte më të këqija se fajtorët. * Kjo nuk çon në ndryshimin e subjektit,as nuk e pastron atë në sytë e komunitetit. Beccaria pranon në mënyrë racionale dënimin me torturë në rastin e një dëshmitari të heshtur,domethënë dikush që këmbëngul të mos u përgjigjet pyetjeve gjatë gjyqit;në këtë rast,tortura është e justifikuar,por ai preferon të kërkojë largimin e saj të plotë,pasi argumenti utilitar në këtë rast mbivendoset nga ai racional (fakti që është e padrejtë të zbatohet një dënim parandalues,joproporcional dhe në çdo rast i dhunshëm). === Paraburgimi === Beccaria shpreh dyshime dhe rekomandon kujdes në paraburgimin,i cili në sistemet penale zakonisht zbatohet në rastet e rrezikut të arratisjes,përsëritjes së krimit ose manipulimit të provave,dhe i cili në kohën e vet ishte plotësisht i paligjshëm dhe i padrejtë. «Një gabim jo më pak i zakonshëm sesa kundërshtues ndaj qëllimit shoqëror,i cili është opinioni i sigurisë së vet,është të lihet arbitër magjistrati zbatues i ligjeve, për të burgosur një qytetar,për t'i hequr lirinë një armiku me pretekste të kota,dhe të lihet i pandëshkuar një mik me gjithë dëshmitë më të forta të fajësisë.Burgimi është një dënim i cili për nga domosdoshmëria duhet,ndryshe nga çdo dënim tjetër,t'i paraprijë deklarimit të krimit;por ky karakter dallues nuk ia heq atij tjetrin thelbësor, domethënë që vetëm ligji përcakton rastet në të cilat një njeri është i denjë për dënim.Prandaj,ligji duhet të tregojë dëshmitë e një krimi që meritojnë ndalimin e fajtorit,që e nënshtrojnë atë në një hetim dhe në një dënim.» Mund të jetë e nevojshme,por meqenëse është një dënim kundër një personi të supozuar të pafajshëm,si tortura(një koncept garantues i drejtësisë),nuk duhet të zbatohet nëpërmjet vullnetit arbitrar të një magjistrati ose një oficeri policie.Burgimi pas kapjes dhe para gjyqit është i pranueshëm vetëm kur ka,pa asnjë dyshim, prova të rrezikshmërisë së të akuzuarit:«reputacioni publik,arratisja,rrëfimi jashtëgjyqësor,ai i një bashkëpunëtori në krim,kërcënimet dhe armiqësia e vazhdueshme me palën e ofenduar,corpus delicti dhe të dhëna të ngjashme,janë prova të mjaftueshme për të kapur një qytetar.Por këto prova duhet të përcaktohen me ligj dhe jo nga gjyqtarët,dekretet e të cilëve janë gjithmonë në kundërshtim me lirinë politike,kur ato nuk janë propozime të veçanta të një maksime të përgjithshme që ekziston në kodin publik».[14] Provat duhet të jenë po aq të forta sa rrezikon burgimi të jetë i gjatë ose i rëndë:''«Ndërsa dënimet zbuten, ndërsa mjerimi dhe uria hiqen nga burgjet,ndërsa dhembshuria dhe njerëzimi depërtojnë në dyert e hekurta dhe u japin urdhra ministrave të drejtësisë të paepur dhe të ngurtësuar,ligjet do të jenë në gjendje të kënaqen me prova gjithnjë e më të dobëta për të arrestuar»''. Ai gjithashtu rekomandon rehabilitim të plotë për burgosjen e padrejtë:''«Një njeri i akuzuar për një krim,i burgosur dhe i liruar nga akuzat,nuk duhet të mbajë me vete asnjë shenjë turpi.Sa romakë të akuzuar për krime shumë të rënda,që më vonë u shpallën të pafajshëm,u nderuan nga populli dhe u nderuan nga magjistratët! Por pse është kaq i ndryshëm rezultati i një njeriu të pafajshëm në kohët tona?Sepse në sistemin e tanishëm kriminal,sipas mendimit të njerëzve,ideja e forcës dhe arrogancës mbizotëron mbi atë të drejtësisë;të akuzuarit dhe të dënuarit hidhen së bashku në të njëjtën shpellë;sepse burgu është më shumë një torturë sesa një kujdestari e fajtorëve,dhe sepse forca e brendshme që mbron ligjet është e ndarë nga forca e jashtme që mbron fronin dhe kombin,kur ato duhet të jenë të bashkuara»''. === Natyra e sanksionit === [[Skeda:Beccaria_-_Scritti_e_lettere_inediti,_1910.djvu|faqja=7|parapamje|Faqja e titullit të ''Shkrimeve dhe Letrave të Pabotuara'' nga viti 1910]] [[Skeda:Cesare_Beccaria_in_Dei_delitti_crop.jpg|parapamje|Cesare Beccaria, gravurë nga ''"Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'']] Beccaria tregon se sanksioni duhet të plotësojë disa kërkesa: * ''shpejtësia'' ose afërsia kohore e dënimit me krimin * {{'}} '','' domethënë,duhet të ketë siguri për një përgjigje sanksionuese nga autoritetet * ''proporcionaliteti'' me krimin(i vështirë për t’u arritur, por i dëshirueshëm) * ''kohëzgjatja'',e cila duhet të jetë e mjaftueshme * ''shembull publik'',në fakt marrësi i sanksionit është komuniteti,i cili vëren papërshtatshmërinë e shkeljes * të jetë''"minimumi i asaj që është e mundur në rrethanat e dhëna"'' Sipas Beccarias,për të përftuar një proporcionalitet të përafërt midis dënimit dhe krimit,është e nevojshme të merren parasysh: * dëmit të pësuar nga komuniteti * avantazhi që sjell kryerja e një krimi të tillë * tendencëa e qytetarëve për të kryer këtë krim Megjithatë,nuk duhet të jetë dhunë e panevojshme,por duhet të diktohet nga ligji,si dhe të zotërojë të gjitha karakteristikat racionale të përmendura,dhe të jetë e lirë nga personalizmat dhe ndjenjat irracionale të [[Hakmarrja|hakmarrjes]]. Ndëshkimi është gjithashtu një ''mjet i fundit'',në fakt duhet të shmanget kur dikush ka instrumente efektive të kontrollit shoqëror(për më tepër,nuk duhet të godasë qëllimet në një mënyrë të ngjashme me një fakt të kryer: për shembull,një sulm i dështuar nuk është i krahasueshëm me një të suksesshëm).Për këto arsye, është e rëndësishme të zbatohen masa"parandaluese indirekte",të tilla si:një sistem gjyqësor i rregullt, përhapja e arsimit në shoqëri,e drejta për shpërblim (duke shpërblyer virtytin e qytetarit,në vend që të ndëshkojë vetëm fajin),një reformë ekonomiko-sociale që përmirëson kushtet e jetesës së klasave shoqërore të disavantazhuara.Beccaria gjithashtu deklaron veten dyshues ndaj sistemit të denoncimit (i ashtuquajturi ''bashkëpunim me drejtësinë''),që duhet të përdoret vetëm për të parandaluar krime të rëndësishme,pasi ai inkurajon tradhtinë dhe favorizon kriminelët e vetëshpallur duke u dhënë atyre pandëshkueshmëri. Sa i përket institutit shpërblyes në dënimin e dhënë tashmë,pra amnistitë dhe [[Falja (ligj)|faljet]],ato mund të përdoren, por me kujdes:i dënuari që sillet në mënyrë shembullore gjatë ekzekutimit të dënimit ose në raste specifike,por vetëm në rastin e dënimeve të rënda,ato mund të jepen; megjithatë,ai sugjeron kufizimin e diskrecionit të sundimtarit dhe gjykatësit,pasi ka frikë se instrumenti i faljes do të përdoret për favorizim,si në Ancien Régime, duke eliminuar edhe dënimet e lehta për njerëzit që janë të fuqishëm ose politikisht ose njerëzisht të afërt me sovranin:"Falja është virtyt i ligjvënësit dhe jo i ekzekutuesit të ligjeve",shkruan ai në fakt. Prandaj,qëllimi i ndëshkimit nuk është të vuajë,por të parandalojë kryerësin e veprës penale nga kryerja e krimeve të mëtejshme dhe të frikësojë të tjerët nga kryerja e krimeve të mëtejshme,deri në atë pikë sa të flitet për një"ndëshkim të butë",në kontrast me ndëshkimin e dhunshëm:{{Blockquote|«Një nga frenat më të mëdha të krimeve nuk është mizoria e dënimeve,por pagabueshmëria(pashmangshmëria)e tyre.Siguria e një ndëshkimi,qoftë edhe i moderuar,do të bëjë gjithmonë një mbresë më të madhe sesa frika nga një tjetër më i tmerrshëm,i shoqëruar me shpresën e mosndëshkimit;sepse fatkeqësitë, qofshin edhe minimale,kur janë të sigurta,i frikësojnë gjithmonë shpirtrat njerëzorë,dhe shpresa,kjo dhuratë qiellore që shpesh na zë vendin e çdo gjëje,largon gjithmonë idenë e fatkeqësive më të mëdha,veçanërisht kur mosndëshkimi,të cilin lakmia dhe dobësia shpesh e lejojnë,ia rrit asaj forcën.Vetë egërsia e dënimit bën që të guxohet aq më shumë për t'iu shmangur atij,sa më e madhe që është e keqja me të cilën përballet;bën që të kryhen më shumë krime,për t'i shpëtuar dënimit të një krimi të vetëm. Vendet dhe kohërat e torturave më mizore ishin gjithmonë ato të veprimeve më të përgjakshme dhe çnjerëzore,pasi i njëjti shpirt egërsie që udhëhiqte dorën e ligjvënësit,udhëhiqte edhe atë të vrasësit të prindit(atëvrasësit)dhe të vrasësit me pagesë.(...)Që një dënim të arrijë efektin e tij,mjafton që e keqja e dënimit të tejkalojë të mirën që lind nga krimi,dhe në këtë tejkalim të së keqes duhet të llogaritet pashmangshmëria e dënimit dhe humbja e së mirës që krimi do të prodhonte.Çdo gjë më tepër është pra e tepërt dhe prandaj tiranike.»Mbi krimet dhe dënimet, kapitulli 27}} === E drejta për vetëmbrojtje: mbi mbajtjen e armëve === Mendimet e Beccarias mbi përdorimin e armëve,të cilat ai i konsideronte një mjet të dobishëm për të penguar krimin,mund të përmblidhen në citimet e mëposhtme:{{Blockquote|«Ide e rreme e përdorshmërisë është ajo që sakrifikon një mijë avantazhe reale për një shqetësim ose imagjinar ose me pak pasoja,që do t'u hiqte njerëzve zjarrin sepse digjet dhe ujin sepse mbyt,që nuk u jep zgjidhje të këqijave përveçse duke i shkatërruar ato.Ligjet që ndalojnë mbajtjen e armëve janë ligje të kësaj natyre; ato nuk çarmatosin askënd tjetër veç atyre që nuk janë të prirur dhe as të vendosur për të kryer krime,ndërsa ata që kanë guximin të shkelin ligjet më të shenjta të njerëzimit dhe më të rëndësishmet e kodit, si do t'i respektojnë ato më të voglat dhe thjesht arbitraret, shkelja e të cilave duhet të jetë aq e lehtë dhe e pandëshkueshme, dhe zbatimi i saktë i të cilave heq lirinë personale,aq të shtrenjtë për njeriun,aq të shtrenjtë për ligjvënësin e ndriçuar,dhe i nënshtron të pafajshmit ndaj të gjitha keqtrajtimeve që u takojnë fajtorëve?Këto e përkeqësojnë gjendjen e të sulmuarve,duke përmirësuar atë të sulmuesve,nuk i pakësojnë vrasjet,por i shtojnë ato,sepse besimi është më i madh në sulmin ndaj të çarmatosurve sesa ndaj të armatosurve.Këto quhen ligje jo parandaluese,por frikësuese ndaj krimeve,të cilat lindin nga përshtypja e trazuar e disa fakteve të veçanta,jo nga meditimi i arsyeshëm i disavantazheve dhe avantazheve të një dekreti universal»}} == Influenca == Edhe poeti Ugo Foscolo do të theksojë në Letrat e Fundit të Jacopo Ortis se "vuajtjet shtohen me torturat". Për më tepër,Beccaria ishte i afërt dhe simpatizues me idealet e Masonerisë<ref>{{Cite web |date=2018-02-28 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml |url-status=unfit |access-date= |language=ita}}</ref><ref>{{Cite web |title=Massoneria al Palacongressi da Beccaria all’illuminismo |url=https://www.iltirreno.it/cecina/cronaca/2016/10/14/news/massoneria-al-palacongressi-da-beccaria-all-illuminismo-1.14250705 |language=ita}} (organizzato da Gran loggia d’Italia regione Toscana provincia di Cecina della Massoneria)</ref>,por mohoi përkatësinë e tij masonike(ashtu si edhe vëllezërit Verri),pavarësisht idealeve të revistës''Il Caffè''<ref>{{Cite web |last=Antonio Trampus |title=La massoneria nell'età moderna |url=https://books.google.it/books?id=9PiNDAAAQBAJ&pg=PT58 |publisher=Editori Laterza |language=ita |isbn=9788858100486}}</ref>në të cilën shkruante masoni Giambattista Biffi.Puna dhe mendimi i Beccarias dhe Gaetano Filangieri u vazhduan nga Francesco Mario Pagano Puna e Beccarias ndikoi në kodifikimin e Dukës së Madh të Toskanës,i mishëruar në Reformën e Legjislacionit Penal Toskan,të shpallur nga Peter Leopold i Habsburgut më 30 nëntor [[1786]],i njohur më mirë si"Kodi i Leopoldinit",me të cilin Toskana u bë shteti i parë në Evropë që eliminoi plotësisht dënimin me vdekje dhe torturën nga sistemi i saj penal.Më parë, Franca kishte hequr vetëm torturën,me një ligj të nxjerrë nga [[Luigji XVI]] në [[1780|vitin 1780.]] Filozofi utilitarist Jeremy Bentham do të trajtojë disa nga idetë e saj. Idetë e Beccarias nxitën një debat(mendoni për kritikat që [[Immanuel Kant|Kanti]] i drejtoi atij në ''Metafizikën e Moralit''<ref>{{Cite book |title=La metafisica dei costumi |publisher=Laterza |year=2009 |isbn=978-88-420-2261-9 |location=Roma-Bari |pages=168-169 |language=ita}}</ref>)i cili është ende gjallë dhe aktual sot. == Citate dhe referenca == [[Skeda:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria, Milano]] * Në [[1837|vitin 1837]] u krijua një monument për Cesare Beccaria-n,vepër e skulptorit Pompeo Marchesi, dhe u vendos në shkallët richiniane të Pallatit Brera. * Në [[1871|vitin 1871]],një monument i dytë prej mermeri u përurua në Milano(tani Piazza Beccaria);për shkak të përkeqësimit,monumenti u zëvendësua me një kopje prej bronzi në vitin 1913. * Një [[Asteroidi|asteroid]] u emërua pas tij:''8935 Beccaria'' . * Burgu për të mitur në Milano mban emrin e tij. * Një shkollë e mesme klasike prestigjioze në Milano,[http://www.liceobeccaria.it/ Shkolla e Mesme Shtetërore Cesare Beccaria],është emëruar sipas tij. * Një nga tre departamentet e Fakultetit të Drejtësisë të Universitetit të Milanos i është kushtuar atij. == Vepra == * ''Mbi çrregullimin dhe korrigjimet e monedhave në Shtetin e Milanos në vitin 1762'' ( [[1762]] ) * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=13753033 |title=Dei delitti e delle pene |publisher= |year=1764 |location=München |language=ita}}<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref> ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9662013 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Marco Cortellini |year=1765 |location=Livorno |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043967 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=[s.n.] |year=1766 |location=Harlem [i.e. Parigi?] |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=2540345 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Giovanni Claudio Molini |year=1780 |location=Harlem |language=ita}} * ''Hulumtime mbi Natyrën e Stilit'' ( [[1770]] ) * ''[https://it.wikisource.org/wiki/Elementi%20di%20economia%20pubblica Elementet e ekonomisë publike]'' ( [[1804]] ) === Koleksione artikujsh === Artikujt e Beccaria-s për ''Il caffè'' janë në:Gianni Francioni,Sergio Romagnoli(redaktuar nga)''«Il Caffè» nga 1764 deri në 1766'',seria «Pantheon»,Bollati Boringhieri Editore,2005 Dy vëllime, == Vepra == Edicioni Kombëtar i veprave të Cesare Beccaria u redaktua nga Mediobanca. U lancua në vitin 1978 me mbështetjen e Franco Venturi,Leo Valiani dhe Luigi Firpo për të nderuar kujtimin e Adolfo Tinos,president i Mediobanca nga viti 1958 deri në vitin 1977. Edicioni Kombëtar u [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/omaggio-a-cesare-beccaria/ përfundua në vitin 2015] dhe [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/edizione-nazionale-delle-opere-di-cesare-beccaria/ të gjitha vëllimet mund të shkarkohen në format PDF] nga [https://archiviostorico.mediobanca.com/patrimonio/home.html faqja e internetit e Arkivit Historik Mediobanca "Vincenzo Maranghi"]. == Gjenealogji == Të dhëna të marra nga gjenealogjia e shekullit të tetëmbëdhjetë të familjes Beccaria<ref>{{Cite web |title=Teatro genealogico delle famiglie nobili milanesi |url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000192117&page=1 |language=ita}}</ref>me një tregues të prejardhjes së Cesare Beccaria-s.{{Authority control}} == Shënime == <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=5921453&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL6&pds_handle= |title=Ricerche intorno alla natura dello stile |publisher=Società tipografica de' classici italiani |year=1822 |location=Milano |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3946208&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL7&pds_handle= |title=Scritti e lettere inediti |publisher=Hoepli |year=1910 |location=Milano |language=ita}} * F. Scaduto, ''C. Beccaria. Saggio di storia nel diritto penale,'' Sandron, 1913. https://www.byterfly.eu/islandora/object/librib%3A1126665#page/218/mode/2up * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=I |location=Firenze |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=II |location=Firenze |language=ita}} * Introduzione a Beccaria, Enza Biagini, Roma-Bari, Laterza, 1992 * Antoine-Marie Graziani, ''Fortune de Beccaria'', Commentaire 2009/3 (Numéro 127). * Philippe Audegean, ''Violenza e giustizia. Beccaria e la questione penale'', Bologna, Il Mulino, 2023. https://www.mulino.it/isbn/9788815383037 == Hyrje të ngjashme == * Për krimet dhe dënimet * [[Të drejtat e njeriut]] * [[Burgimi i përjetshëm|Burgim i përjetshëm]] * [[Tortura|Torturë]] * [[Dënimi me vdekje]] * Mbi çrregullimin dhe zgjidhjet e monedhave në shtetin e Milanos në vitin 1762 == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * <cite class="citation libro" id="CITEREFEnciclopedia_Italiana" style="font-style:normal">Ugo Spirito, BECCARIA, Cesare, në Enciclopedia Italiana, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1930.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P4223|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_storia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i historisë, Instituti i Enciclopedisë Italiane, 2010.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6404|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_filosofia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i filozofisë, Institut i Enciclopedisë Italiane, 2009.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7993|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFSapere.it" style="font-style:normal">[https://www.sapere.it/enciclopedia/Beccarìa,+Césare.html <span style="font-style:italic;">Beccaria, Cezare</span>], në sci.it, [[De Agostini]].</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6706|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Francis A. Allen, Cesare Beccaria, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Franco Venturi, BECCARIA, Cesare, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 7, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1970.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-b/cesare-beccaria <span style="font-style:italic;">Veprat e Cezar Beccaria</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Cesare Beccaria / Cesare Beckaria (version tjetër), në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Veprat e Cesare Beccaria, në Open Library, Internet Archive. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">Audiolibra të Cesare Beccaria, në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (FR) Publikimet e Cesare Beccaria, në Persée, Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Innovation. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2732|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në Goodreads. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2963|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Beccaria, Cesare, në sie-asee.it, Arkiv Historic i Ekonomistëve dhe Ekonomistëve.''Arkivi i historisë së ekonomistëve dhe ekonomistëve.'' [[Kategoria:Aktivistë kundër dënimit me vdekje]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] ov75se48uzzz0i52bsjzxy6apummpk7 2981192 2981191 2026-05-16T17:10:16Z Àncilu 161304 - gallery 2981192 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|parapamje|'''Markezi i Gualdrascos dhe Villareggios''' '''Në zyrë''' 1782-1794 '''Paraardhësi''' Giovanni Saverio Beccaria '''Pasardhësi''' Gulio III Beccaria '''Lindur''' Milan,15 mars 1738 '''Vdekur''' Milan,28 nëntor 1794(56 vjet) '''Varrimi''' Varrezat e Mojazas '''Dinastia''' Beccaria-Bonesana '''Babai''' Giovanni Saverio Beccaria '''Nëna''' Maria Visconti e Salicetos'''Bashkëshortet''' Teresa Balsco Ana Barbo'''Fëmijët''' Gulia Maria Giovanni Annibale Margherita Gulio '''Religjioni''' Katolik ]] Cesare Beccaria Bonesana,Markezi i Gualdrascos dhe i Villareggio-s[1] (Milano,15 Mars 1738 – Milano,28 Nëntor 1794),ishte një jurist,[[Filozofi|filozof]],[[Ekonomisti|ekonomist]] dhe njeri i letrave italiane,i konsideruar si një nga eksponentët më të mëdhenj të Iluminizmit Italian,një figurë kryesore e shkollës milaneze të Iluminizmit. Vepra e tij kryesore,traktati ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'', në të cilin ai kryen një analizë politike dhe ligjore kundër [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] dhe [[Tortura|torturës]] bazuar në arsye dhe [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] utilitar,është ndër tekstet më me ndikim në historinë e [[E drejta penale|së drejtës penale]] dhe frymëzoi,ndër të tjera, kodin penal të dëshiruar nga Duka i Madh Peter Leopold i Toskanës.Mendimi i tij u ndikua fuqimisht nga Rrethi i vëllezërve Verri,veçanërisht nga Konti Pietro Verri,i cili në Iluminizëm në Milano themeloi revistën ''Il Caffè''. Si gjyshi nga nëna i [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],si dhe xhaxhai i madh i historianit Napoleone Bertoglio Pisani,Cesare Beccaria konsiderohet gjithashtu një nga etërit themelues të teorisë klasike të [[E drejta penale|drejtës penale]] dhe të [[Kriminologjia|kriminologjisë]] [[Liberalizmi|liberale]]<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref>. == Biografia == === Origjina e familjes dhe martesa === Cesare Beccaria lindi në Milano,bir i Giovanni Saverio di Francesco,pasardhës i një dege të familjes së rëndësishme Beccaria nga Pavia<ref>{{Cite web |title=Cesare Beccaria |url=https://museoperlastoria.unipv.it/cesare-beccaria/ |language=eng}}</ref>,dhe i Maria<ref>Indicata come "Ortensia" in {{Cite book |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452267x/f10.image |title=Famiglie celebri italiane |language=ita}}</ref> Visconti di Saliceto,më 15 mars 1738.Babai i tij ishte martuar me Visconten për herë të dytë në vitin 1736, pasi kishte mbetur i ve në vitin 1730 nga Cecilia Baldroni. Ai u edukua në [[Parma]] nga [[Jezuitët]] dhe u diplomua për[[Teoria juridike|Drejtësi]] më 13 shtator 1758 në Universitetin e Pavias. Më 22 shkurt [[1761|1761,]]Cesare u martua me fisniken spanjolle Teresa de Blasco kundër vullnetit të babait të tij,i cili e detyroi të hiqte dorë nga të drejtat e tij të lindjes (megjithatë,ai e mbajti titullin e markezit<ref>{{Cite book |title=Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia |year=1995 |location=Milano |page=53 |language=ita}}</ref>);nga kjo martesë ai pati katër fëmijë:Giulia (1762-1841),Maria (1766-1788),e lindur me probleme serioze neurologjike dhe vdiq e re,Giovanni Annibale i cili lindi dhe vdiq më [[1767]] dhe Margherita gjithashtu e cila lindi dhe vdiq në [[1772]] . Babai i tij e largoi nga shtëpia pas martesës,kështu që ai u detyrua të shkonte te Pietro Verri,i cili e mbështeti edhe financiarisht për një periudhë. Teresa vdiq më 14 mars [[1774]],për shkak të [[Sifilizi|sifilizit]] ose [[Tuberkulozi|tuberkulozit]].Beccaria,pas vetëm 40 ditësh vejurie, nënshkroi kontratën martesore me Anna dei Conti Barnaba Barbò,me të cilën u martua për herë të dytë më 4 qershor 1774,vetëm 82 ditë pas vdekjes së gruas së tij të parë.Me Anna Barbò ai pati një djalë tjetër, Giulio-n. === Veprat e tij të hershme === Qasja e tij ndaj [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] ndodhi pasi lexoi ''Letrat Persiane'' të [[Monteskjë|Montesquieu-]]<nowiki/>së dhe"Kontratën Sociale"të Rusosë,falë të cilave ai u entuziazmua për problemet filozofike dhe sociale dhe hyri në rrethin e familjes Verri, ku ndodhej edhe stafi editorial i Caffè-së,gazetës më të famshme politiko-letrare të kohës,për të cilën shkruante herë pas here. [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene,_1780.djvu|majtas|faqja=13|parapamje|Faqja e titullit nga botimi i vitit 1780.Kopja në fotografi ishte në pronësi të [[John Adams]],[[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidentit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara]],emri i të cilit është shkruar me dorë,me datën 1780.]] === Publikimi i librit " ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'' === Pasi botoi disa artikuj mbi ekonominë,në [[1764|vitin 1764]] ai botoi ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet (Dei delitti e delle pene''),një kryevepër e frymëzuar nga diskutimet në familjen Verri mbi gjendjen e mjerueshme të drejtësisë penale.Fillimisht anonim,ishte një vepër e shkurtër kundër [[Tortura|torturës]] dhe [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] që gëzoi sukses të madh në të gjithë [[Evropa|Evropën]] dhe botën,veçanërisht në [[Franca|Francë]] . Në kundërshtim me qëndrimet e Beccarias,teksti Shënime dhe Vëzhgime(Note ed osservazioni) mbi Librin e ''Krimeve dhe Ndëshkimeve(Dei delitti e delle pene)'' të [[Ferdinando Facchinei]]-t u botua në [[1765|vitin 1765.]] Polemikat që pasuan kontribuan në vendimin për ta vendosur traktatin e Beccarias në Indeksin e Librave të Ndaluar në [[1766|vitin 1766]],për shkak të dallimit midis mëkatit dhe krimit. [[Skeda:Dei_delitti_e_delle_pene.tif|parapamje|''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'',1765.]] === Udhëtimi në Francë dhe vitet e fundit === Në vitin 1766,Beccaria udhëtoi me ngurrim për në [[Parisi|Paris]], dhe vetëm me këmbënguljen e vëllezërve Verri dhe filozofëve francezë që mezi prisnin ta takonin.Ai u mirëprit për një kohë të shkurtër në rrethin e [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Baron d'Holbach]].Xhelozia e tij e justifikuar për gruan e tij të largët dhe karakteri i tij i zymtë dhe i ftohtë bënë që ai të kthehej në Milano sa më shpejt të ishte e mundur,duke lënë vetëm shokun e tij Alessandro Verri për të vazhduar udhëtimin drejt [[Anglia|Anglisë]].Natyra e rezervuar dhe e ngurruar e Beccaria-s,si në çështjet private ashtu edhe në ato publike,gjeti tek vëllezërit Verri,dhe veçanërisht tek Pietro,një pikë themelore mbështetjeje dhe stimuli,veçanërisht kur ai filloi të interesohej për studimin e ekonomisë.Ashtu si [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]],Beccaria ishte ndonjëherë [[Paranoja|paranojak]] dhe shpesh kishte luhatje humori,personaliteti i tij ishte mjaft i ngathët dhe karakteri i tij ishte dobët,jo shumë i shkëlqyer dhe jo i prirur për jetën shoqërore;megjithatë,kjo nuk e pengoi atë të shprehte shumë mirë konceptet që kishte në mendje,veçanërisht në shkrimet e tij.<ref name="Pirrotta">Onofrio Pirrotta, Beccaria, i suoi delitti e le pene delle figlie, Milano, 1995, fq. 53.</ref> Duke u kthyer në Milano në vitin 1768,ai mori katedrën e Shkencave të Dhomës( ekonomi politike ),e krijuar për të në shkollat Palatine të Milanos dhe filloi të planifikonte një vepër të madhe mbi bashkëjetesën njerëzore,e cila nuk u përfundua kurrë. [[Skeda:Accademia_dei_Pugni.jpg|majtas|parapamje|[[Antonio Perego (pittore)|Antonio Perego]], ''Akademia e Grushtave''.Nga e majta në të djathtë: Alfonso Longo (kthehet prapa), Alessandro Verri, Giambattista Biffi, Cesare Beccaria, [[Luigi Stefano Lambertenghi]], Pietro Verri, [[Giuseppe Visconti di Saliceto]]]] Pasi hyri në administratën austriake në [[1771|vitin 1771]],ai u emërua anëtar i Këshillit të Lartë të Ekonomisë,duke kontribuar në reformat e Habsburgëve nën Maria Terezën dhe Jozefin II.Ai u kritikua për këtë nga miqtë e tij(përfshirë Pietro Verrin),të cilët e qortuan se ishte bërë burokrat.Megjithatë,studiuesit i konsiderojnë këto gjykime të padrejta,pasi Cesare Beccaria iu përkushtua reformave të rëndësishme,të cilat kërkonin përgatitje të konsiderueshme intelektuale,jo vetëm administrative. Midis tyre ishte reforma e masave të shtetit milanez,e ndërmarrë përpara asaj të [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|sistemit metrik dhjetor]] francez,dhe së cilës Beccaria,së bashku me vëllanë e tij [[Annibale Beccaria|Annibale]],i kushtuan pothuajse njëzet vjet të jetës së tij. (Reforma,jashtëzakonisht komplekse,në fund të fundit përfshiu vetëm krahun milanez.Reforma pasuese e peshave nuk u zbatua kurrë.)<ref>{{Cite journal |title=Emanuele Lugli, 'Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano,' Nuova Informazione Bibliografica 3/2015, 579-602. |url=http://www.rivisteweb.it/doi/10.1448/80865 |journal=Nuova informazione bibliografica |language=ita |doi=10.1448/80865}}</ref> Marrëdhënia e tij me vajzën e tij,Giulian, nënën e ardhshme të [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],ishte konfliktuale për pjesën më të madhe të jetës së tij;ajo ishte dërguar në një shkollë me konvikt (edhe pse Beccaria shpesh i kishte kritikuar shkollat fetare) menjëherë pas vdekjes së nënës së saj dhe ishte harruar atje për gati gjashtë vjet:babai i saj nuk donte të dëgjonte asgjë për të për një kohë të gjatë dhe kurrë nuk e konsideronte atë vajzën e tij,por përkundrazi frytin e një prej shumë marrëdhënieve jashtëmartesore që kishte pasur gruaja e tij.Beccaria nuk ndihej i përshtatshëm për rolin e babait,për më tepër ai i mohoi vajzës së tij trashëgiminë e nënës së saj,duke pasur borxhe të lidhura:kjo i dha atij reputacionin e një lakmitari të pakthyeshëm. Giulia u largua nga shkolla me konvikt në [[1780|vitin 1780]] dhe më pas frekuentoi rrethet e Iluminizmit dhe ato të libertinës. Në [[1782|vitin 1782]] ai e martoi me Kontin Pietro Manzoni, njëzet vjet më të madh se ajo:nipi i tij Alessandro lindi në [[1785|vitin 1785]],por duket se ai ishte në të vërtetë djali i Giovanni Verri-t,vëllait më të vogël të Pietros dhe Alessandros,dhe i dashuri i Giulias.Para vdekjes së babait të saj,Giulia braktisi burrin e saj,në vitin 1792,për të shkuar të jetonte në Paris me Kontin Carlo Imbonati, duke i ndërprerë përfundimisht marrëdhëniet me të atin,<ref name="Pirrotta" />dhe përkohësisht edhe me të birin. Beccaria vdiq në Milano më 28 nëntor [[1794]],për shkak të një goditjeje në tru,në moshën 56 vjeçare,dhe u varros në Varrezat e Mojazzës,jashtë Porta Comasina, në një vend varrimi të njohur (ku u varros edhe Giuseppe Parini ) në vend të varrit familjar.Kur të gjitha eshtrat u transferuan në varrezat monumentale të Milanos,një shekull më vonë,gjurmët e varrit të juristit të madh u humbën.Pietro Verri,me një reflektim që është ende i vlefshëm sot,e kritikoi në shkrimet e tij faktin që milanezët nuk e kishin nderuar mjaftueshëm emrin e Cesare Beccarias,as të gjallë as të vdekur,i cili i kishte sjellë kaq shumë lavdi qytetit.Gjithashtu të pranishëm në funeralin e Beccarias ishin nipi i tij i vogël [[Alessandro Manzoni]] (i cili do të merrte shumë nga reflektimet e gjyshit të tij dhe Verrit në''"Historia e Kolonës Famëkeqe"'' dhe në kryeveprën e tij," ''[[I promessi sposi|Të Fejuarit]]'' ",si dhe djali dhe trashëgimtari i tij i mbijetuar,Giulio.<ref>{{Cite web |date= |title=Beccaria non riposa sul Lario |url=http://www.corrierecomo.it/?option=com_content&view=article&id=40112%3Abeccaria-non-riposa-sul-lario&catid=29%3Acultura&Itemid=30 |language=ita}}</ref> == Mendimi == Beccaria u ndikua nga leximi i [[John Locke|Locke-ut]],Helvétius-it, [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau-t]] dhe,si shumica e mendimtarëve të Iluminizmit Milanez,nga Sensualizmi i Condillac-ut.Ai u ndikua gjithashtu nga Enciklopedistët,në veçanti nga [[Voltaire]] dhe [[Denis Diderot|Diderot]].Duke u nisur nga teoria klasike kontraktuale e ligjit,e nxjerrë pjesërisht nga formulimi i dhënë nga Rousseau,e cila në thelb e bazon shoqërinë në një kontratë shoqërore(në veprën me të njëjtin emër) që synon mbrojtjen e të drejtave të individëve dhe kështu garantimin e rendit,Beccaria praktikisht e përcaktoi krimin në një mënyrë laike si shkelje të kontratës dhe jo si një shkelje të ligjit hyjnor,i cili i përket ndërgjegjes së personit dhe jo sferës publike. Shoqëria në tërësi gëzonte të drejtën për vetëmbrojtje, e cila duhej të ushtrohej në përpjesëtim me krimin e kryer (parimi i ndëshkimit proporcional) dhe sipas parimit kontraktual sipas të cilit askush nuk mund të disponojë me jetën e një tjetri (Rusoi as nuk e konsideronte vetëvrasjen moralisht të lejueshme,pasi, sipas pikëpamjes së gjenevasit,nuk ishte njeriu,por natyra,që kishte pushtet mbi jetën e vet,dhe për këtë arsye kjo e drejtë sigurisht që nuk mund t'i shkonte Shtetit,i cili në çdo rast do të kishte shkelur një të drejtë individuale). === Natyra utilitare e mendimit të Beccarias === Pikëpamja iluministe e Beccarias përqendrohet në fjali të tilla si"Nuk ka liri sa herë që ligjet lejojnë që në disa raste njeriu të pushojë së qeni person dhe të bëhet send".Ai përsërit se si është e nevojshme të neutralizohet"shpenzimi i padobishëm i torturave"që ishin të përhapura në shoqërinë e kohës së tij.Teza [[Humanitarizmi|humanitare]],e theksuar nga Volteri,lihet pjesërisht mënjanë prej tij,pasi Beccaria dëshiron të demonstrojë në mënyrë pragmatike kotësinë e torturës dhe dënimin me vdekje,sesa padrejtësinë e tyre.Ai në fakt është i vetëdijshëm se ligjvënësit motivohen më shumë nga dobia praktike e një ligji,sesa nga parimet absolute,të një natyre fetare ose filozofike.Beccaria në fakt pohon se"nëse demonstroj se vdekja nuk është as e dobishme dhe as e nevojshme,do të kem fituar kauzën e njerëzimit".Prandaj,Beccaria e vendos veten në shkollën utilitare:ai e konsideron dobinë si motivin dhe masën për vlerësimin e çdo veprimi njerëzor. [[Skeda:DSC02897_-_Milano_-_Piazza_Beccaria_-_Monumento_a_Cesare_Beccaria_-_Foto_di_Giovanni_Dall'Orto_-_29-1-2007.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria,Giuseppe Grandi, Milano]] Doktrina e tij është përgjithësisht parandaluese,duke supozuar se njeriu mund të ndikohet nga premtimi i shpërblimit ose ndëshkimit.Në të njëjtën kohë,ai beson se ekziston një konflikt pak a shumë i fshehur midis çdo qytetari dhe institucioneve.Ai mbështet [[Sekulariteti|natyrën laike]] të shtetit.Ai përvetëson një metodë analitike-deduktive të hetimit (tipike për matematikën),dhe për të,përvoja duhet të kuptohet në terma fenomenalë(një qasje sensoriste). Natyra njerëzore shpaloset brenda një dimensioni hedonist-instiktiv,që do të thotë se si individët ashtu edhe masat veprojnë sipas shqisave të tyre.Thënë thjesht,njeriu karakterizohet nga hedonizmi.Individët mund të krahasohen me"lëngje" të vënë në lëvizje nga ndjekja e vazhdueshme e kënaqësisë,e kuptuar si një ikje nga dhimbja.Njeriu,megjithatë,është një makinë inteligjente e aftë të racionalizojë impulset për të mundësuar jetën në shoqëri;në të vërtetë,çdo njeri pretendon autonomi dhe vendimmarrje të padiskutueshme,por ai njeh komoditetin e jetës shoqërore.Por konflikti mbetet,dhe për këtë arsye qytetarët duhet të parandalohen që të joshen nga ideja e shkeljes së ligjit në ndjekje të përfitimit personal me çdo kusht.Prandaj,ligjvënësi,si një"arkitekt i aftë",duhet të vendosë sanksione dhe shpërblime parandaluese; është e nevojshme t'i mbajmë këto"lëngje"nën kontroll, duke penguar impulset antisociale. Megjithatë,Beccaria pohon se sanksioni duhet të jetë i përshtatshëm dhe i sigurt,duke siguruar mbrojtje sociale,por në të njëjtën kohë i zbutur dhe respektues ndaj personit njerëzor. {{Blockquote|«Qëllimi i dënimeve nuk është të torturojë dhe të mundojë një qenie të ndjeshme,as të zhbëjë një krim të kryer tashmë.A mundet vallë që një trup politik,i cili duke qenë larg të vepruarit me pasion është moderatori i qetë i pasioneve të veçanta,të strehojë këtë mizori të kotë,instrument i tërbuar i fanatizmit ose i tiranëve të dobët?A thërrasin vallë britmat e një fatkeqi,nga koha që nuk kthen mbrapsht veprimet e konsumuara tashmë?Qëllimi pra nuk është tjetër veçse të pengojë fajtorin që t'u shkaktojë dëme të reja qytetarëve të tij dhe të largojë të tjerët nga kryerja e të njëjtave vepra.Ato dënime pra dhe ajo metodë e zbatimit të tyre duhet të përzgjidhen që,duke ruajtur proporcionin,të lënë një mbresë më efektive dhe më të qëndrueshme në shpirtrat e njerëzve,dhe më pak torturuese në trupin e fajtorit.»}} === Refuzimi i dënimit me vdekje === «Më duket një absurditet që ligjet,të cilat janë shprehje e vullnetit publik,që e urrejnë dhe e dënojnë vrasjen,të kryejnë vetë një të tillë dhe,për t'i larguar qytetarët nga vrasja,të urdhërojnë një vrasje publike» (Mbi krimet dhe dënimet, kreu XXVIII) [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|majtas|parapamje|Ilustrim alegorik nga vepra “Mbi Krimet dhe Ndëshkimet”: Drejtësia e personifikuar spraps xhelatin,duke mbajtur tre koka dhe një shpatë.]] [[Dënimi me vdekje]],"''një luftë e kombit kundër një qytetari'' ",është i papranueshëm sepse e mira e jetës nuk është e disponueshme,prandaj është e larguar nga vullneti i individit dhe i shtetit. Për më tepër,ajo: * nuk është një pengesë e vërtetë * Nuk është absolutisht e nevojshme në kohë paqeje Nuk ofron frikësim të mjaftueshëm sepse vetë krimineli i frikësohet vdekjes më pak sesa një dënimi me burgim të përjetshëm ose skllavërie të mjerueshme:është vuajtje përfundimtare kundrejt vuajtjes së përsëritur.Për më tepër,për ata që janë dëshmitarë të ekzekutimit të tij, kjo mund të duket si një spektakël ose të ngjallë dhembshuri.Në rastin e parë,e ngurtëson mendjen, duke e bërë atë më të prirur ndaj krimit;në të dytin,nuk arrin të forcojë ndjenjën e detyrimit ligjor dhe besimin në institucione. Kjo gjendje është shumë më e fuqishme se ideja e vdekjes dhe i frikëson ata që e shohin më shumë sesa ata që e vuajnë;prandaj është efektive dhe frikësuese, megjithëse e dobët.Në realitet,duke vepruar kështu, vdekja e trupit zëvendësohet nga vdekja e shpirtit, personi i dënuar asgjësohet nga brenda.Megjithatë, objektivi i Beccarias nuk është ndëshkimi si qëllim në vetvete,por ai e përdor këtë argument të vuajtjes penale për të bindur qeverinë dhe gjyqtarët,pasi qëllimi i tij mbetet jashtëzakonisht riedukues dhe kompensues (personi i dënuar nuk duhet të vuajë ose torturohet,por duhet ta riparojë dëmin në një mënyrë ekonomiko-politike,siç parashikohet nga një koncept thjesht utilitar dhe anti-ndëshkues i drejtësisë). Beccaria pranon se përdorimi i dënimit me vdekje është i nevojshëm vetëm kur eliminimi i individit është parandaluesi i vërtetë dhe i vetëm për të penguar të tjerët të kryejnë krime,si në rastin e atyre që nxisin trazira dhe tensione sociale:por ky rast nuk do të ishte i zbatueshëm përveçse ndaj një individi shumë të fuqishëm dhe vetëm në rastin e një [[Lufta civile|lufte civile]].Ky motivim u përdor për të kërkuar dënimin e [[Luigji XVI|Luigjit XVI]] nga [[Maksimiljen Robespier|Maximilien de Robespierre]],i cili fillimisht ishte kundër dënimit me vdekje,por më vonë i dha dritën jeshile përdorimit të tepruar të dënimit me vdekje dhe më pas Terrorit ;sjellje që ishte plotësisht e papranueshme në mendimin e Beccaria-s,i cili në fakt u distancua,si shumë iluministë të moderuar,nga [[Revolucioni Francez]] pas [[1793|vitit 1793]]. === Neveri ndaj torturës === [[Tortura]],“''empulli famëkeq i së vërtetës''”,hidhet poshtë nga Beccaria me argumente të ndryshme: * Kjo shkel prezumimin e pafajësisë,pasi "një njeri nuk mund të quhet fajtor derisa gjyqtari ta ketë dënuar atë". * Ai përbëhet nga një vuajtje dhe për këtë arsye është i papranueshëm;nëse krimi është i sigurt,ai çon në dënimin e përcaktuar me ligj,nëse është i pasigurt,një person ndoshta i pafajshëm nuk duhet të torturohet. * Nuk është efektive sepse nxit rrëfime të rreme, pasi njeriu,i rraskapitur nga dhimbja,do të përfundojë duke thënë gënjeshtra për t'i dhënë fund vuajtjeve. * Duhet të refuzohet gjithashtu për arsye humanizmi:të pafajshmit vendosen në kushte më të këqija se fajtorët. * Kjo nuk çon në ndryshimin e subjektit,as nuk e pastron atë në sytë e komunitetit. Beccaria pranon në mënyrë racionale dënimin me torturë në rastin e një dëshmitari të heshtur,domethënë dikush që këmbëngul të mos u përgjigjet pyetjeve gjatë gjyqit;në këtë rast,tortura është e justifikuar,por ai preferon të kërkojë largimin e saj të plotë,pasi argumenti utilitar në këtë rast mbivendoset nga ai racional (fakti që është e padrejtë të zbatohet një dënim parandalues,joproporcional dhe në çdo rast i dhunshëm). === Paraburgimi === Beccaria shpreh dyshime dhe rekomandon kujdes në paraburgimin,i cili në sistemet penale zakonisht zbatohet në rastet e rrezikut të arratisjes,përsëritjes së krimit ose manipulimit të provave,dhe i cili në kohën e vet ishte plotësisht i paligjshëm dhe i padrejtë. «Një gabim jo më pak i zakonshëm sesa kundërshtues ndaj qëllimit shoqëror,i cili është opinioni i sigurisë së vet,është të lihet arbitër magjistrati zbatues i ligjeve, për të burgosur një qytetar,për t'i hequr lirinë një armiku me pretekste të kota,dhe të lihet i pandëshkuar një mik me gjithë dëshmitë më të forta të fajësisë.Burgimi është një dënim i cili për nga domosdoshmëria duhet,ndryshe nga çdo dënim tjetër,t'i paraprijë deklarimit të krimit;por ky karakter dallues nuk ia heq atij tjetrin thelbësor, domethënë që vetëm ligji përcakton rastet në të cilat një njeri është i denjë për dënim.Prandaj,ligji duhet të tregojë dëshmitë e një krimi që meritojnë ndalimin e fajtorit,që e nënshtrojnë atë në një hetim dhe në një dënim.» Mund të jetë e nevojshme,por meqenëse është një dënim kundër një personi të supozuar të pafajshëm,si tortura(një koncept garantues i drejtësisë),nuk duhet të zbatohet nëpërmjet vullnetit arbitrar të një magjistrati ose një oficeri policie.Burgimi pas kapjes dhe para gjyqit është i pranueshëm vetëm kur ka,pa asnjë dyshim, prova të rrezikshmërisë së të akuzuarit:«reputacioni publik,arratisja,rrëfimi jashtëgjyqësor,ai i një bashkëpunëtori në krim,kërcënimet dhe armiqësia e vazhdueshme me palën e ofenduar,corpus delicti dhe të dhëna të ngjashme,janë prova të mjaftueshme për të kapur një qytetar.Por këto prova duhet të përcaktohen me ligj dhe jo nga gjyqtarët,dekretet e të cilëve janë gjithmonë në kundërshtim me lirinë politike,kur ato nuk janë propozime të veçanta të një maksime të përgjithshme që ekziston në kodin publik».[14] Provat duhet të jenë po aq të forta sa rrezikon burgimi të jetë i gjatë ose i rëndë:''«Ndërsa dënimet zbuten, ndërsa mjerimi dhe uria hiqen nga burgjet,ndërsa dhembshuria dhe njerëzimi depërtojnë në dyert e hekurta dhe u japin urdhra ministrave të drejtësisë të paepur dhe të ngurtësuar,ligjet do të jenë në gjendje të kënaqen me prova gjithnjë e më të dobëta për të arrestuar»''. Ai gjithashtu rekomandon rehabilitim të plotë për burgosjen e padrejtë:''«Një njeri i akuzuar për një krim,i burgosur dhe i liruar nga akuzat,nuk duhet të mbajë me vete asnjë shenjë turpi.Sa romakë të akuzuar për krime shumë të rënda,që më vonë u shpallën të pafajshëm,u nderuan nga populli dhe u nderuan nga magjistratët! Por pse është kaq i ndryshëm rezultati i një njeriu të pafajshëm në kohët tona?Sepse në sistemin e tanishëm kriminal,sipas mendimit të njerëzve,ideja e forcës dhe arrogancës mbizotëron mbi atë të drejtësisë;të akuzuarit dhe të dënuarit hidhen së bashku në të njëjtën shpellë;sepse burgu është më shumë një torturë sesa një kujdestari e fajtorëve,dhe sepse forca e brendshme që mbron ligjet është e ndarë nga forca e jashtme që mbron fronin dhe kombin,kur ato duhet të jenë të bashkuara»''. === Natyra e sanksionit === [[Skeda:Beccaria_-_Scritti_e_lettere_inediti,_1910.djvu|faqja=7|parapamje|Faqja e titullit të ''Shkrimeve dhe Letrave të Pabotuara'' nga viti 1910]] [[Skeda:Cesare_Beccaria_in_Dei_delitti_crop.jpg|parapamje|Cesare Beccaria, gravurë nga ''"Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'']] Beccaria tregon se sanksioni duhet të plotësojë disa kërkesa: * ''shpejtësia'' ose afërsia kohore e dënimit me krimin * {{'}} '','' domethënë,duhet të ketë siguri për një përgjigje sanksionuese nga autoritetet * ''proporcionaliteti'' me krimin(i vështirë për t’u arritur, por i dëshirueshëm) * ''kohëzgjatja'',e cila duhet të jetë e mjaftueshme * ''shembull publik'',në fakt marrësi i sanksionit është komuniteti,i cili vëren papërshtatshmërinë e shkeljes * të jetë''"minimumi i asaj që është e mundur në rrethanat e dhëna"'' Sipas Beccarias,për të përftuar një proporcionalitet të përafërt midis dënimit dhe krimit,është e nevojshme të merren parasysh: * dëmit të pësuar nga komuniteti * avantazhi që sjell kryerja e një krimi të tillë * tendencëa e qytetarëve për të kryer këtë krim Megjithatë,nuk duhet të jetë dhunë e panevojshme,por duhet të diktohet nga ligji,si dhe të zotërojë të gjitha karakteristikat racionale të përmendura,dhe të jetë e lirë nga personalizmat dhe ndjenjat irracionale të [[Hakmarrja|hakmarrjes]]. Ndëshkimi është gjithashtu një ''mjet i fundit'',në fakt duhet të shmanget kur dikush ka instrumente efektive të kontrollit shoqëror(për më tepër,nuk duhet të godasë qëllimet në një mënyrë të ngjashme me një fakt të kryer: për shembull,një sulm i dështuar nuk është i krahasueshëm me një të suksesshëm).Për këto arsye, është e rëndësishme të zbatohen masa"parandaluese indirekte",të tilla si:një sistem gjyqësor i rregullt, përhapja e arsimit në shoqëri,e drejta për shpërblim (duke shpërblyer virtytin e qytetarit,në vend që të ndëshkojë vetëm fajin),një reformë ekonomiko-sociale që përmirëson kushtet e jetesës së klasave shoqërore të disavantazhuara.Beccaria gjithashtu deklaron veten dyshues ndaj sistemit të denoncimit (i ashtuquajturi ''bashkëpunim me drejtësinë''),që duhet të përdoret vetëm për të parandaluar krime të rëndësishme,pasi ai inkurajon tradhtinë dhe favorizon kriminelët e vetëshpallur duke u dhënë atyre pandëshkueshmëri. Sa i përket institutit shpërblyes në dënimin e dhënë tashmë,pra amnistitë dhe [[Falja (ligj)|faljet]],ato mund të përdoren, por me kujdes:i dënuari që sillet në mënyrë shembullore gjatë ekzekutimit të dënimit ose në raste specifike,por vetëm në rastin e dënimeve të rënda,ato mund të jepen; megjithatë,ai sugjeron kufizimin e diskrecionit të sundimtarit dhe gjykatësit,pasi ka frikë se instrumenti i faljes do të përdoret për favorizim,si në Ancien Régime, duke eliminuar edhe dënimet e lehta për njerëzit që janë të fuqishëm ose politikisht ose njerëzisht të afërt me sovranin:"Falja është virtyt i ligjvënësit dhe jo i ekzekutuesit të ligjeve",shkruan ai në fakt. Prandaj,qëllimi i ndëshkimit nuk është të vuajë,por të parandalojë kryerësin e veprës penale nga kryerja e krimeve të mëtejshme dhe të frikësojë të tjerët nga kryerja e krimeve të mëtejshme,deri në atë pikë sa të flitet për një"ndëshkim të butë",në kontrast me ndëshkimin e dhunshëm:{{Blockquote|«Një nga frenat më të mëdha të krimeve nuk është mizoria e dënimeve,por pagabueshmëria(pashmangshmëria)e tyre.Siguria e një ndëshkimi,qoftë edhe i moderuar,do të bëjë gjithmonë një mbresë më të madhe sesa frika nga një tjetër më i tmerrshëm,i shoqëruar me shpresën e mosndëshkimit;sepse fatkeqësitë, qofshin edhe minimale,kur janë të sigurta,i frikësojnë gjithmonë shpirtrat njerëzorë,dhe shpresa,kjo dhuratë qiellore që shpesh na zë vendin e çdo gjëje,largon gjithmonë idenë e fatkeqësive më të mëdha,veçanërisht kur mosndëshkimi,të cilin lakmia dhe dobësia shpesh e lejojnë,ia rrit asaj forcën.Vetë egërsia e dënimit bën që të guxohet aq më shumë për t'iu shmangur atij,sa më e madhe që është e keqja me të cilën përballet;bën që të kryhen më shumë krime,për t'i shpëtuar dënimit të një krimi të vetëm. Vendet dhe kohërat e torturave më mizore ishin gjithmonë ato të veprimeve më të përgjakshme dhe çnjerëzore,pasi i njëjti shpirt egërsie që udhëhiqte dorën e ligjvënësit,udhëhiqte edhe atë të vrasësit të prindit(atëvrasësit)dhe të vrasësit me pagesë.(...)Që një dënim të arrijë efektin e tij,mjafton që e keqja e dënimit të tejkalojë të mirën që lind nga krimi,dhe në këtë tejkalim të së keqes duhet të llogaritet pashmangshmëria e dënimit dhe humbja e së mirës që krimi do të prodhonte.Çdo gjë më tepër është pra e tepërt dhe prandaj tiranike.»Mbi krimet dhe dënimet, kapitulli 27}} === E drejta për vetëmbrojtje: mbi mbajtjen e armëve === Mendimet e Beccarias mbi përdorimin e armëve,të cilat ai i konsideronte një mjet të dobishëm për të penguar krimin,mund të përmblidhen në citimet e mëposhtme:{{Blockquote|«Ide e rreme e përdorshmërisë është ajo që sakrifikon një mijë avantazhe reale për një shqetësim ose imagjinar ose me pak pasoja,që do t'u hiqte njerëzve zjarrin sepse digjet dhe ujin sepse mbyt,që nuk u jep zgjidhje të këqijave përveçse duke i shkatërruar ato.Ligjet që ndalojnë mbajtjen e armëve janë ligje të kësaj natyre; ato nuk çarmatosin askënd tjetër veç atyre që nuk janë të prirur dhe as të vendosur për të kryer krime,ndërsa ata që kanë guximin të shkelin ligjet më të shenjta të njerëzimit dhe më të rëndësishmet e kodit, si do t'i respektojnë ato më të voglat dhe thjesht arbitraret, shkelja e të cilave duhet të jetë aq e lehtë dhe e pandëshkueshme, dhe zbatimi i saktë i të cilave heq lirinë personale,aq të shtrenjtë për njeriun,aq të shtrenjtë për ligjvënësin e ndriçuar,dhe i nënshtron të pafajshmit ndaj të gjitha keqtrajtimeve që u takojnë fajtorëve?Këto e përkeqësojnë gjendjen e të sulmuarve,duke përmirësuar atë të sulmuesve,nuk i pakësojnë vrasjet,por i shtojnë ato,sepse besimi është më i madh në sulmin ndaj të çarmatosurve sesa ndaj të armatosurve.Këto quhen ligje jo parandaluese,por frikësuese ndaj krimeve,të cilat lindin nga përshtypja e trazuar e disa fakteve të veçanta,jo nga meditimi i arsyeshëm i disavantazheve dhe avantazheve të një dekreti universal»}} == Influenca == Edhe poeti Ugo Foscolo do të theksojë në Letrat e Fundit të Jacopo Ortis se "vuajtjet shtohen me torturat". Për më tepër,Beccaria ishte i afërt dhe simpatizues me idealet e Masonerisë<ref>{{Cite web |date=2018-02-28 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml |url-status=unfit |access-date= |language=ita}}</ref><ref>{{Cite web |title=Massoneria al Palacongressi da Beccaria all’illuminismo |url=https://www.iltirreno.it/cecina/cronaca/2016/10/14/news/massoneria-al-palacongressi-da-beccaria-all-illuminismo-1.14250705 |language=ita}} (organizzato da Gran loggia d’Italia regione Toscana provincia di Cecina della Massoneria)</ref>,por mohoi përkatësinë e tij masonike(ashtu si edhe vëllezërit Verri),pavarësisht idealeve të revistës''Il Caffè''<ref>{{Cite web |last=Antonio Trampus |title=La massoneria nell'età moderna |url=https://books.google.it/books?id=9PiNDAAAQBAJ&pg=PT58 |publisher=Editori Laterza |language=ita |isbn=9788858100486}}</ref>në të cilën shkruante masoni Giambattista Biffi.Puna dhe mendimi i Beccarias dhe Gaetano Filangieri u vazhduan nga Francesco Mario Pagano Puna e Beccarias ndikoi në kodifikimin e Dukës së Madh të Toskanës,i mishëruar në Reformën e Legjislacionit Penal Toskan,të shpallur nga Peter Leopold i Habsburgut më 30 nëntor [[1786]],i njohur më mirë si"Kodi i Leopoldinit",me të cilin Toskana u bë shteti i parë në Evropë që eliminoi plotësisht dënimin me vdekje dhe torturën nga sistemi i saj penal.Më parë, Franca kishte hequr vetëm torturën,me një ligj të nxjerrë nga [[Luigji XVI]] në [[1780|vitin 1780.]] Filozofi utilitarist Jeremy Bentham do të trajtojë disa nga idetë e saj. Idetë e Beccarias nxitën një debat(mendoni për kritikat që [[Immanuel Kant|Kanti]] i drejtoi atij në ''Metafizikën e Moralit''<ref>{{Cite book |title=La metafisica dei costumi |publisher=Laterza |year=2009 |isbn=978-88-420-2261-9 |location=Roma-Bari |pages=168-169 |language=ita}}</ref>)i cili është ende gjallë dhe aktual sot. == Citate dhe referenca == [[Skeda:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria, Milano]] * Në [[1837|vitin 1837]] u krijua një monument për Cesare Beccaria-n,vepër e skulptorit Pompeo Marchesi, dhe u vendos në shkallët richiniane të Pallatit Brera. * Në [[1871|vitin 1871]],një monument i dytë prej mermeri u përurua në Milano(tani Piazza Beccaria);për shkak të përkeqësimit,monumenti u zëvendësua me një kopje prej bronzi në vitin 1913. * Një [[Asteroidi|asteroid]] u emërua pas tij:''8935 Beccaria'' . * Burgu për të mitur në Milano mban emrin e tij. * Një shkollë e mesme klasike prestigjioze në Milano,[http://www.liceobeccaria.it/ Shkolla e Mesme Shtetërore Cesare Beccaria],është emëruar sipas tij. * Një nga tre departamentet e Fakultetit të Drejtësisë të Universitetit të Milanos i është kushtuar atij. == Vepra == * ''Mbi çrregullimin dhe korrigjimet e monedhave në Shtetin e Milanos në vitin 1762'' ( [[1762]] ) * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=13753033 |title=Dei delitti e delle pene |publisher= |year=1764 |location=München |language=ita}}<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref> ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9662013 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Marco Cortellini |year=1765 |location=Livorno |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043967 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=[s.n.] |year=1766 |location=Harlem [i.e. Parigi?] |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=2540345 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Giovanni Claudio Molini |year=1780 |location=Harlem |language=ita}} * ''Hulumtime mbi Natyrën e Stilit'' ( [[1770]] ) * ''[https://it.wikisource.org/wiki/Elementi%20di%20economia%20pubblica Elementet e ekonomisë publike]'' ( [[1804]] ) === Koleksione artikujsh === Artikujt e Beccaria-s për ''Il caffè'' janë në:Gianni Francioni,Sergio Romagnoli(redaktuar nga)''«Il Caffè» nga 1764 deri në 1766'',seria «Pantheon»,Bollati Boringhieri Editore,2005 Dy vëllime, == Vepra == Edicioni Kombëtar i veprave të Cesare Beccaria u redaktua nga Mediobanca. U lancua në vitin 1978 me mbështetjen e Franco Venturi,Leo Valiani dhe Luigi Firpo për të nderuar kujtimin e Adolfo Tinos,president i Mediobanca nga viti 1958 deri në vitin 1977. Edicioni Kombëtar u [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/omaggio-a-cesare-beccaria/ përfundua në vitin 2015] dhe [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/edizione-nazionale-delle-opere-di-cesare-beccaria/ të gjitha vëllimet mund të shkarkohen në format PDF] nga [https://archiviostorico.mediobanca.com/patrimonio/home.html faqja e internetit e Arkivit Historik Mediobanca "Vincenzo Maranghi"]. == Gjenealogji == Të dhëna të marra nga gjenealogjia e shekullit të tetëmbëdhjetë të familjes Beccaria<ref>{{Cite web |title=Teatro genealogico delle famiglie nobili milanesi |url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000192117&page=1 |language=ita}}</ref>me një tregues të prejardhjes së Cesare Beccaria-s.{{Authority control}} == Shënime == <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=5921453&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL6&pds_handle= |title=Ricerche intorno alla natura dello stile |publisher=Società tipografica de' classici italiani |year=1822 |location=Milano |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3946208&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL7&pds_handle= |title=Scritti e lettere inediti |publisher=Hoepli |year=1910 |location=Milano |language=ita}} * F. Scaduto, ''C. Beccaria. Saggio di storia nel diritto penale,'' Sandron, 1913. https://www.byterfly.eu/islandora/object/librib%3A1126665#page/218/mode/2up * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=I |location=Firenze |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=II |location=Firenze |language=ita}} * Introduzione a Beccaria, Enza Biagini, Roma-Bari, Laterza, 1992 * Antoine-Marie Graziani, ''Fortune de Beccaria'', Commentaire 2009/3 (Numéro 127). * Philippe Audegean, ''Violenza e giustizia. Beccaria e la questione penale'', Bologna, Il Mulino, 2023. https://www.mulino.it/isbn/9788815383037 == Hyrje të ngjashme == * Për krimet dhe dënimet * [[Të drejtat e njeriut]] * [[Burgimi i përjetshëm|Burgim i përjetshëm]] * [[Tortura|Torturë]] * [[Dënimi me vdekje]] * Mbi çrregullimin dhe zgjidhjet e monedhave në shtetin e Milanos në vitin 1762 == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * <cite class="citation libro" id="CITEREFEnciclopedia_Italiana" style="font-style:normal">Ugo Spirito, BECCARIA, Cesare, në Enciclopedia Italiana, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1930.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P4223|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_storia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i historisë, Instituti i Enciclopedisë Italiane, 2010.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6404|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_filosofia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i filozofisë, Institut i Enciclopedisë Italiane, 2009.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7993|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFSapere.it" style="font-style:normal">[https://www.sapere.it/enciclopedia/Beccarìa,+Césare.html <span style="font-style:italic;">Beccaria, Cezare</span>], në sci.it, [[De Agostini]].</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6706|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Francis A. Allen, Cesare Beccaria, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Franco Venturi, BECCARIA, Cesare, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 7, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1970.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-b/cesare-beccaria <span style="font-style:italic;">Veprat e Cezar Beccaria</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Cesare Beccaria / Cesare Beckaria (version tjetër), në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Veprat e Cesare Beccaria, në Open Library, Internet Archive. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">Audiolibra të Cesare Beccaria, në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (FR) Publikimet e Cesare Beccaria, në Persée, Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Innovation. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2732|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në Goodreads. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2963|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Beccaria, Cesare, në sie-asee.it, Arkiv Historic i Ekonomistëve dhe Ekonomistëve.''Arkivi i historisë së ekonomistëve dhe ekonomistëve.'' [[Kategoria:Aktivistë kundër dënimit me vdekje]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] pqja4rzh3pkttflmxlfsrkdv9tnan4g 2981396 2981192 2026-05-17T09:10:18Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981396 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|parapamje|'''Markezi i Gualdrascos dhe Villareggios''' '''Në zyrë''' 1782-1794 '''Paraardhësi''' Giovanni Saverio Beccaria '''Pasardhësi''' Gulio III Beccaria '''Lindur''' Milan,15 mars 1738 '''Vdekur''' Milan,28 nëntor 1794(56 vjet) '''Varrimi''' Varrezat e Mojazas '''Dinastia''' Beccaria-Bonesana '''Babai''' Giovanni Saverio Beccaria '''Nëna''' Maria Visconti e Salicetos'''Bashkëshortet''' Teresa Balsco Ana Barbo'''Fëmijët''' Gulia Maria Giovanni Annibale Margherita Gulio '''Religjioni''' Katolik ]] Cesare Beccaria Bonesana,Markezi i Gualdrascos dhe i Villareggio-s[1] (Milano,15 Mars 1738 – Milano,28 Nëntor 1794),ishte një jurist,[[Filozofi|filozof]],[[Ekonomisti|ekonomist]] dhe njeri i letrave italiane,i konsideruar si një nga eksponentët më të mëdhenj të Iluminizmit Italian,një figurë kryesore e shkollës milaneze të Iluminizmit. Vepra e tij kryesore,traktati ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'', në të cilin ai kryen një analizë politike dhe ligjore kundër [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] dhe [[Tortura|torturës]] bazuar në arsye dhe [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] utilitar,është ndër tekstet më me ndikim në historinë e [[E drejta penale|së drejtës penale]] dhe frymëzoi,ndër të tjera, kodin penal të dëshiruar nga Duka i Madh Peter Leopold i Toskanës.Mendimi i tij u ndikua fuqimisht nga Rrethi i vëllezërve Verri,veçanërisht nga Konti Pietro Verri,i cili në Iluminizëm në Milano themeloi revistën ''Il Caffè''. Si gjyshi nga nëna i [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],si dhe xhaxhai i madh i historianit Napoleone Bertoglio Pisani,Cesare Beccaria konsiderohet gjithashtu një nga etërit themelues të teorisë klasike të [[E drejta penale|drejtës penale]] dhe të [[Kriminologjia|kriminologjisë]] [[Liberalizmi|liberale]]<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref>. == Biografia == === Origjina e familjes dhe martesa === Cesare Beccaria lindi në Milano,bir i Giovanni Saverio di Francesco,pasardhës i një dege të familjes së rëndësishme Beccaria nga Pavia<ref>{{Cite web |title=Cesare Beccaria |url=https://museoperlastoria.unipv.it/cesare-beccaria/ |language=eng}}</ref>,dhe i Maria<ref>Indicata come "Ortensia" in {{Cite book |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452267x/f10.image |title=Famiglie celebri italiane |language=ita}}</ref> Visconti di Saliceto,më 15 mars 1738.Babai i tij ishte martuar me Visconten për herë të dytë në vitin 1736, pasi kishte mbetur i ve në vitin 1730 nga Cecilia Baldroni. Ai u edukua në [[Parma]] nga [[Jezuitët]] dhe u diplomua për[[Teoria juridike|Drejtësi]] më 13 shtator 1758 në Universitetin e Pavias. Më 22 shkurt [[1761|1761,]]Cesare u martua me fisniken spanjolle Teresa de Blasco kundër vullnetit të babait të tij,i cili e detyroi të hiqte dorë nga të drejtat e tij të lindjes (megjithatë,ai e mbajti titullin e markezit<ref>{{Cite book |title=Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia |year=1995 |location=Milano |page=53 |language=ita}}</ref>);nga kjo martesë ai pati katër fëmijë:Giulia (1762-1841),Maria (1766-1788),e lindur me probleme serioze neurologjike dhe vdiq e re,Giovanni Annibale i cili lindi dhe vdiq më [[1767]] dhe Margherita gjithashtu e cila lindi dhe vdiq në [[1772]] . Babai i tij e largoi nga shtëpia pas martesës,kështu që ai u detyrua të shkonte te Pietro Verri,i cili e mbështeti edhe financiarisht për një periudhë. Teresa vdiq më 14 mars [[1774]],për shkak të [[Sifilizi|sifilizit]] ose [[Tuberkulozi|tuberkulozit]].Beccaria,pas vetëm 40 ditësh vejurie, nënshkroi kontratën martesore me Anna dei Conti Barnaba Barbò,me të cilën u martua për herë të dytë më 4 qershor 1774,vetëm 82 ditë pas vdekjes së gruas së tij të parë.Me Anna Barbò ai pati një djalë tjetër, Giulio-n. === Veprat e tij të hershme === Qasja e tij ndaj [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] ndodhi pasi lexoi ''Letrat Persiane'' të [[Monteskjë|Montesquieu-]]<nowiki/>së dhe"Kontratën Sociale"të Rusosë,falë të cilave ai u entuziazmua për problemet filozofike dhe sociale dhe hyri në rrethin e familjes Verri, ku ndodhej edhe stafi editorial i Caffè-së,gazetës më të famshme politiko-letrare të kohës,për të cilën shkruante herë pas here. [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene,_1780.djvu|majtas|faqja=13|parapamje|Faqja e titullit nga botimi i vitit 1780.Kopja në fotografi ishte në pronësi të [[John Adams]],[[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidentit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara]],emri i të cilit është shkruar me dorë,me datën 1780.]] === Publikimi i librit " ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'' === Pasi botoi disa artikuj mbi ekonominë,në [[1764|vitin 1764]] ai botoi ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet (Dei delitti e delle pene''),një kryevepër e frymëzuar nga diskutimet në familjen Verri mbi gjendjen e mjerueshme të drejtësisë penale.Fillimisht anonim,ishte një vepër e shkurtër kundër [[Tortura|torturës]] dhe [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] që gëzoi sukses të madh në të gjithë [[Evropa|Evropën]] dhe botën,veçanërisht në [[Franca|Francë]] . Në kundërshtim me qëndrimet e Beccarias,teksti Shënime dhe Vëzhgime(Note ed osservazioni) mbi Librin e ''Krimeve dhe Ndëshkimeve(Dei delitti e delle pene)'' të [[Ferdinando Facchinei]]-t u botua në [[1765|vitin 1765.]] Polemikat që pasuan kontribuan në vendimin për ta vendosur traktatin e Beccarias në Indeksin e Librave të Ndaluar në [[1766|vitin 1766]],për shkak të dallimit midis mëkatit dhe krimit. [[Skeda:Dei_delitti_e_delle_pene.tif|parapamje|''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'',1765.]] === Udhëtimi në Francë dhe vitet e fundit === Në vitin 1766,Beccaria udhëtoi me ngurrim për në [[Parisi|Paris]], dhe vetëm me këmbënguljen e vëllezërve Verri dhe filozofëve francezë që mezi prisnin ta takonin.Ai u mirëprit për një kohë të shkurtër në rrethin e [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Baron d'Holbach]].Xhelozia e tij e justifikuar për gruan e tij të largët dhe karakteri i tij i zymtë dhe i ftohtë bënë që ai të kthehej në Milano sa më shpejt të ishte e mundur,duke lënë vetëm shokun e tij Alessandro Verri për të vazhduar udhëtimin drejt [[Anglia|Anglisë]].Natyra e rezervuar dhe e ngurruar e Beccaria-s,si në çështjet private ashtu edhe në ato publike,gjeti tek vëllezërit Verri,dhe veçanërisht tek Pietro,një pikë themelore mbështetjeje dhe stimuli,veçanërisht kur ai filloi të interesohej për studimin e ekonomisë.Ashtu si [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]],Beccaria ishte ndonjëherë [[Paranoja|paranojak]] dhe shpesh kishte luhatje humori,personaliteti i tij ishte mjaft i ngathët dhe karakteri i tij ishte dobët,jo shumë i shkëlqyer dhe jo i prirur për jetën shoqërore;megjithatë,kjo nuk e pengoi atë të shprehte shumë mirë konceptet që kishte në mendje,veçanërisht në shkrimet e tij.<ref name="Pirrotta">Onofrio Pirrotta, Beccaria, i suoi delitti e le pene delle figlie, Milano, 1995, fq. 53.</ref> Duke u kthyer në Milano në vitin 1768,ai mori katedrën e Shkencave të Dhomës( ekonomi politike ),e krijuar për të në shkollat Palatine të Milanos dhe filloi të planifikonte një vepër të madhe mbi bashkëjetesën njerëzore,e cila nuk u përfundua kurrë. [[Skeda:Accademia_dei_Pugni.jpg|majtas|parapamje|[[Antonio Perego (pittore)|Antonio Perego]], ''Akademia e Grushtave''.Nga e majta në të djathtë: Alfonso Longo (kthehet prapa), Alessandro Verri, Giambattista Biffi, Cesare Beccaria, [[Luigi Stefano Lambertenghi]], Pietro Verri, [[Giuseppe Visconti di Saliceto]]]] Pasi hyri në administratën austriake në [[1771|vitin 1771]],ai u emërua anëtar i Këshillit të Lartë të Ekonomisë,duke kontribuar në reformat e Habsburgëve nën Maria Terezën dhe Jozefin II.Ai u kritikua për këtë nga miqtë e tij(përfshirë Pietro Verrin),të cilët e qortuan se ishte bërë burokrat.Megjithatë,studiuesit i konsiderojnë këto gjykime të padrejta,pasi Cesare Beccaria iu përkushtua reformave të rëndësishme,të cilat kërkonin përgatitje të konsiderueshme intelektuale,jo vetëm administrative. Midis tyre ishte reforma e masave të shtetit milanez,e ndërmarrë përpara asaj të [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|sistemit metrik dhjetor]] francez,dhe së cilës Beccaria,së bashku me vëllanë e tij [[Annibale Beccaria|Annibale]],i kushtuan pothuajse njëzet vjet të jetës së tij. (Reforma,jashtëzakonisht komplekse,në fund të fundit përfshiu vetëm krahun milanez.Reforma pasuese e peshave nuk u zbatua kurrë.)<ref>{{Cite journal |title=Emanuele Lugli, 'Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano,' Nuova Informazione Bibliografica 3/2015, 579-602. |url=http://www.rivisteweb.it/doi/10.1448/80865 |journal=Nuova informazione bibliografica |language=ita |doi=10.1448/80865}}</ref> Marrëdhënia e tij me vajzën e tij,Giulian, nënën e ardhshme të [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],ishte konfliktuale për pjesën më të madhe të jetës së tij;ajo ishte dërguar në një shkollë me konvikt (edhe pse Beccaria shpesh i kishte kritikuar shkollat fetare) menjëherë pas vdekjes së nënës së saj dhe ishte harruar atje për gati gjashtë vjet:babai i saj nuk donte të dëgjonte asgjë për të për një kohë të gjatë dhe kurrë nuk e konsideronte atë vajzën e tij,por përkundrazi frytin e një prej shumë marrëdhënieve jashtëmartesore që kishte pasur gruaja e tij.Beccaria nuk ndihej i përshtatshëm për rolin e babait,për më tepër ai i mohoi vajzës së tij trashëgiminë e nënës së saj,duke pasur borxhe të lidhura:kjo i dha atij reputacionin e një lakmitari të pakthyeshëm. Giulia u largua nga shkolla me konvikt në [[1780|vitin 1780]] dhe më pas frekuentoi rrethet e Iluminizmit dhe ato të libertinës. Në [[1782|vitin 1782]] ai e martoi me Kontin Pietro Manzoni, njëzet vjet më të madh se ajo:nipi i tij Alessandro lindi në [[1785|vitin 1785]],por duket se ai ishte në të vërtetë djali i Giovanni Verri-t,vëllait më të vogël të Pietros dhe Alessandros,dhe i dashuri i Giulias.Para vdekjes së babait të saj,Giulia braktisi burrin e saj,në vitin 1792,për të shkuar të jetonte në Paris me Kontin Carlo Imbonati, duke i ndërprerë përfundimisht marrëdhëniet me të atin,<ref name="Pirrotta" />dhe përkohësisht edhe me të birin. Beccaria vdiq në Milano më 28 nëntor [[1794]],për shkak të një goditjeje në tru,në moshën 56 vjeçare,dhe u varros në Varrezat e Mojazzës,jashtë Porta Comasina, në një vend varrimi të njohur (ku u varros edhe Giuseppe Parini ) në vend të varrit familjar.Kur të gjitha eshtrat u transferuan në varrezat monumentale të Milanos,një shekull më vonë,gjurmët e varrit të juristit të madh u humbën.Pietro Verri,me një reflektim që është ende i vlefshëm sot,e kritikoi në shkrimet e tij faktin që milanezët nuk e kishin nderuar mjaftueshëm emrin e Cesare Beccarias,as të gjallë as të vdekur,i cili i kishte sjellë kaq shumë lavdi qytetit.Gjithashtu të pranishëm në funeralin e Beccarias ishin nipi i tij i vogël [[Alessandro Manzoni]] (i cili do të merrte shumë nga reflektimet e gjyshit të tij dhe Verrit në''"Historia e Kolonës Famëkeqe"'' dhe në kryeveprën e tij," ''[[I promessi sposi|Të Fejuarit]]'' ",si dhe djali dhe trashëgimtari i tij i mbijetuar,Giulio.<ref>{{Cite web |date= |title=Beccaria non riposa sul Lario |url=http://www.corrierecomo.it/?option=com_content&view=article&id=40112%3Abeccaria-non-riposa-sul-lario&catid=29%3Acultura&Itemid=30 |language=ita}}</ref> == Mendimi == Beccaria u ndikua nga leximi i [[John Locke|Locke-ut]],Helvétius-it, [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau-t]] dhe,si shumica e mendimtarëve të Iluminizmit Milanez,nga Sensualizmi i Condillac-ut.Ai u ndikua gjithashtu nga Enciklopedistët,në veçanti nga [[Voltaire]] dhe [[Denis Diderot|Diderot]].Duke u nisur nga teoria klasike kontraktuale e ligjit,e nxjerrë pjesërisht nga formulimi i dhënë nga Rousseau,e cila në thelb e bazon shoqërinë në një kontratë shoqërore(në veprën me të njëjtin emër) që synon mbrojtjen e të drejtave të individëve dhe kështu garantimin e rendit,Beccaria praktikisht e përcaktoi krimin në një mënyrë laike si shkelje të kontratës dhe jo si një shkelje të ligjit hyjnor,i cili i përket ndërgjegjes së personit dhe jo sferës publike. Shoqëria në tërësi gëzonte të drejtën për vetëmbrojtje, e cila duhej të ushtrohej në përpjesëtim me krimin e kryer (parimi i ndëshkimit proporcional) dhe sipas parimit kontraktual sipas të cilit askush nuk mund të disponojë me jetën e një tjetri (Rusoi as nuk e konsideronte vetëvrasjen moralisht të lejueshme,pasi, sipas pikëpamjes së gjenevasit,nuk ishte njeriu,por natyra,që kishte pushtet mbi jetën e vet,dhe për këtë arsye kjo e drejtë sigurisht që nuk mund t'i shkonte Shtetit,i cili në çdo rast do të kishte shkelur një të drejtë individuale). === Natyra utilitare e mendimit të Beccarias === Pikëpamja iluministe e Beccarias përqendrohet në fjali të tilla si"Nuk ka liri sa herë që ligjet lejojnë që në disa raste njeriu të pushojë së qeni person dhe të bëhet send".Ai përsërit se si është e nevojshme të neutralizohet"shpenzimi i padobishëm i torturave"që ishin të përhapura në shoqërinë e kohës së tij.Teza [[Humanitarizmi|humanitare]],e theksuar nga Volteri,lihet pjesërisht mënjanë prej tij,pasi Beccaria dëshiron të demonstrojë në mënyrë pragmatike kotësinë e torturës dhe dënimin me vdekje,sesa padrejtësinë e tyre.Ai në fakt është i vetëdijshëm se ligjvënësit motivohen më shumë nga dobia praktike e një ligji,sesa nga parimet absolute,të një natyre fetare ose filozofike.Beccaria në fakt pohon se"nëse demonstroj se vdekja nuk është as e dobishme dhe as e nevojshme,do të kem fituar kauzën e njerëzimit".Prandaj,Beccaria e vendos veten në shkollën utilitare:ai e konsideron dobinë si motivin dhe masën për vlerësimin e çdo veprimi njerëzor. [[Skeda:DSC02897_-_Milano_-_Piazza_Beccaria_-_Monumento_a_Cesare_Beccaria_-_Foto_di_Giovanni_Dall'Orto_-_29-1-2007.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria,Giuseppe Grandi, Milano]] Doktrina e tij është përgjithësisht parandaluese,duke supozuar se njeriu mund të ndikohet nga premtimi i shpërblimit ose ndëshkimit.Në të njëjtën kohë,ai beson se ekziston një konflikt pak a shumë i fshehur midis çdo qytetari dhe institucioneve.Ai mbështet [[Sekulariteti|natyrën laike]] të shtetit.Ai përvetëson një metodë analitike-deduktive të hetimit (tipike për matematikën),dhe për të,përvoja duhet të kuptohet në terma fenomenalë(një qasje sensoriste). Natyra njerëzore shpaloset brenda një dimensioni hedonist-instiktiv,që do të thotë se si individët ashtu edhe masat veprojnë sipas shqisave të tyre.Thënë thjesht,njeriu karakterizohet nga hedonizmi.Individët mund të krahasohen me"lëngje" të vënë në lëvizje nga ndjekja e vazhdueshme e kënaqësisë,e kuptuar si një ikje nga dhimbja.Njeriu,megjithatë,është një makinë inteligjente e aftë të racionalizojë impulset për të mundësuar jetën në shoqëri;në të vërtetë,çdo njeri pretendon autonomi dhe vendimmarrje të padiskutueshme,por ai njeh komoditetin e jetës shoqërore.Por konflikti mbetet,dhe për këtë arsye qytetarët duhet të parandalohen që të joshen nga ideja e shkeljes së ligjit në ndjekje të përfitimit personal me çdo kusht.Prandaj,ligjvënësi,si një"arkitekt i aftë",duhet të vendosë sanksione dhe shpërblime parandaluese; është e nevojshme t'i mbajmë këto"lëngje"nën kontroll, duke penguar impulset antisociale. Megjithatë,Beccaria pohon se sanksioni duhet të jetë i përshtatshëm dhe i sigurt,duke siguruar mbrojtje sociale,por në të njëjtën kohë i zbutur dhe respektues ndaj personit njerëzor. {{Blockquote|«Qëllimi i dënimeve nuk është të torturojë dhe të mundojë një qenie të ndjeshme,as të zhbëjë një krim të kryer tashmë.A mundet vallë që një trup politik,i cili duke qenë larg të vepruarit me pasion është moderatori i qetë i pasioneve të veçanta,të strehojë këtë mizori të kotë,instrument i tërbuar i fanatizmit ose i tiranëve të dobët?A thërrasin vallë britmat e një fatkeqi,nga koha që nuk kthen mbrapsht veprimet e konsumuara tashmë?Qëllimi pra nuk është tjetër veçse të pengojë fajtorin që t'u shkaktojë dëme të reja qytetarëve të tij dhe të largojë të tjerët nga kryerja e të njëjtave vepra.Ato dënime pra dhe ajo metodë e zbatimit të tyre duhet të përzgjidhen që,duke ruajtur proporcionin,të lënë një mbresë më efektive dhe më të qëndrueshme në shpirtrat e njerëzve,dhe më pak torturuese në trupin e fajtorit.»}} === Refuzimi i dënimit me vdekje === «Më duket një absurditet që ligjet,të cilat janë shprehje e vullnetit publik,që e urrejnë dhe e dënojnë vrasjen,të kryejnë vetë një të tillë dhe,për t'i larguar qytetarët nga vrasja,të urdhërojnë një vrasje publike» (Mbi krimet dhe dënimet, kreu XXVIII) [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|majtas|parapamje|Ilustrim alegorik nga vepra “Mbi Krimet dhe Ndëshkimet”: Drejtësia e personifikuar spraps xhelatin,duke mbajtur tre koka dhe një shpatë.]] [[Dënimi me vdekje]],"''një luftë e kombit kundër një qytetari'' ",është i papranueshëm sepse e mira e jetës nuk është e disponueshme,prandaj është e larguar nga vullneti i individit dhe i shtetit. Për më tepër,ajo: * nuk është një pengesë e vërtetë * Nuk është absolutisht e nevojshme në kohë paqeje Nuk ofron frikësim të mjaftueshëm sepse vetë krimineli i frikësohet vdekjes më pak sesa një dënimi me burgim të përjetshëm ose skllavërie të mjerueshme:është vuajtje përfundimtare kundrejt vuajtjes së përsëritur.Për më tepër,për ata që janë dëshmitarë të ekzekutimit të tij, kjo mund të duket si një spektakël ose të ngjallë dhembshuri.Në rastin e parë,e ngurtëson mendjen, duke e bërë atë më të prirur ndaj krimit;në të dytin,nuk arrin të forcojë ndjenjën e detyrimit ligjor dhe besimin në institucione. Kjo gjendje është shumë më e fuqishme se ideja e vdekjes dhe i frikëson ata që e shohin më shumë sesa ata që e vuajnë;prandaj është efektive dhe frikësuese, megjithëse e dobët.Në realitet,duke vepruar kështu, vdekja e trupit zëvendësohet nga vdekja e shpirtit, personi i dënuar asgjësohet nga brenda.Megjithatë, objektivi i Beccarias nuk është ndëshkimi si qëllim në vetvete,por ai e përdor këtë argument të vuajtjes penale për të bindur qeverinë dhe gjyqtarët,pasi qëllimi i tij mbetet jashtëzakonisht riedukues dhe kompensues (personi i dënuar nuk duhet të vuajë ose torturohet,por duhet ta riparojë dëmin në një mënyrë ekonomiko-politike,siç parashikohet nga një koncept thjesht utilitar dhe anti-ndëshkues i drejtësisë). Beccaria pranon se përdorimi i dënimit me vdekje është i nevojshëm vetëm kur eliminimi i individit është parandaluesi i vërtetë dhe i vetëm për të penguar të tjerët të kryejnë krime,si në rastin e atyre që nxisin trazira dhe tensione sociale:por ky rast nuk do të ishte i zbatueshëm përveçse ndaj një individi shumë të fuqishëm dhe vetëm në rastin e një [[Lufta civile|lufte civile]].Ky motivim u përdor për të kërkuar dënimin e [[Luigji XVI|Luigjit XVI]] nga [[Maksimiljen Robespier|Maximilien de Robespierre]],i cili fillimisht ishte kundër dënimit me vdekje,por më vonë i dha dritën jeshile përdorimit të tepruar të dënimit me vdekje dhe më pas Terrorit ;sjellje që ishte plotësisht e papranueshme në mendimin e Beccaria-s,i cili në fakt u distancua,si shumë iluministë të moderuar,nga [[Revolucioni Francez]] pas [[1793|vitit 1793]]. === Neveri ndaj torturës === [[Tortura]],“''empulli famëkeq i së vërtetës''”,hidhet poshtë nga Beccaria me argumente të ndryshme: * Kjo shkel prezumimin e pafajësisë,pasi "një njeri nuk mund të quhet fajtor derisa gjyqtari ta ketë dënuar atë". * Ai përbëhet nga një vuajtje dhe për këtë arsye është i papranueshëm;nëse krimi është i sigurt,ai çon në dënimin e përcaktuar me ligj,nëse është i pasigurt,një person ndoshta i pafajshëm nuk duhet të torturohet. * Nuk është efektive sepse nxit rrëfime të rreme, pasi njeriu,i rraskapitur nga dhimbja,do të përfundojë duke thënë gënjeshtra për t'i dhënë fund vuajtjeve. * Duhet të refuzohet gjithashtu për arsye humanizmi:të pafajshmit vendosen në kushte më të këqija se fajtorët. * Kjo nuk çon në ndryshimin e subjektit,as nuk e pastron atë në sytë e komunitetit. Beccaria pranon në mënyrë racionale dënimin me torturë në rastin e një dëshmitari të heshtur,domethënë dikush që këmbëngul të mos u përgjigjet pyetjeve gjatë gjyqit;në këtë rast,tortura është e justifikuar,por ai preferon të kërkojë largimin e saj të plotë,pasi argumenti utilitar në këtë rast mbivendoset nga ai racional (fakti që është e padrejtë të zbatohet një dënim parandalues,joproporcional dhe në çdo rast i dhunshëm). === Paraburgimi === Beccaria shpreh dyshime dhe rekomandon kujdes në paraburgimin,i cili në sistemet penale zakonisht zbatohet në rastet e rrezikut të arratisjes,përsëritjes së krimit ose manipulimit të provave,dhe i cili në kohën e vet ishte plotësisht i paligjshëm dhe i padrejtë. «Një gabim jo më pak i zakonshëm sesa kundërshtues ndaj qëllimit shoqëror,i cili është opinioni i sigurisë së vet,është të lihet arbitër magjistrati zbatues i ligjeve, për të burgosur një qytetar,për t'i hequr lirinë një armiku me pretekste të kota,dhe të lihet i pandëshkuar një mik me gjithë dëshmitë më të forta të fajësisë.Burgimi është një dënim i cili për nga domosdoshmëria duhet,ndryshe nga çdo dënim tjetër,t'i paraprijë deklarimit të krimit;por ky karakter dallues nuk ia heq atij tjetrin thelbësor, domethënë që vetëm ligji përcakton rastet në të cilat një njeri është i denjë për dënim.Prandaj,ligji duhet të tregojë dëshmitë e një krimi që meritojnë ndalimin e fajtorit,që e nënshtrojnë atë në një hetim dhe në një dënim.» Mund të jetë e nevojshme,por meqenëse është një dënim kundër një personi të supozuar të pafajshëm,si tortura(një koncept garantues i drejtësisë),nuk duhet të zbatohet nëpërmjet vullnetit arbitrar të një magjistrati ose një oficeri policie.Burgimi pas kapjes dhe para gjyqit është i pranueshëm vetëm kur ka,pa asnjë dyshim, prova të rrezikshmërisë së të akuzuarit:«reputacioni publik,arratisja,rrëfimi jashtëgjyqësor,ai i një bashkëpunëtori në krim,kërcënimet dhe armiqësia e vazhdueshme me palën e ofenduar,corpus delicti dhe të dhëna të ngjashme,janë prova të mjaftueshme për të kapur një qytetar.Por këto prova duhet të përcaktohen me ligj dhe jo nga gjyqtarët,dekretet e të cilëve janë gjithmonë në kundërshtim me lirinë politike,kur ato nuk janë propozime të veçanta të një maksime të përgjithshme që ekziston në kodin publik».[14] Provat duhet të jenë po aq të forta sa rrezikon burgimi të jetë i gjatë ose i rëndë:''«Ndërsa dënimet zbuten, ndërsa mjerimi dhe uria hiqen nga burgjet,ndërsa dhembshuria dhe njerëzimi depërtojnë në dyert e hekurta dhe u japin urdhra ministrave të drejtësisë të paepur dhe të ngurtësuar,ligjet do të jenë në gjendje të kënaqen me prova gjithnjë e më të dobëta për të arrestuar»''. Ai gjithashtu rekomandon rehabilitim të plotë për burgosjen e padrejtë:''«Një njeri i akuzuar për një krim,i burgosur dhe i liruar nga akuzat,nuk duhet të mbajë me vete asnjë shenjë turpi.Sa romakë të akuzuar për krime shumë të rënda,që më vonë u shpallën të pafajshëm,u nderuan nga populli dhe u nderuan nga magjistratët! Por pse është kaq i ndryshëm rezultati i një njeriu të pafajshëm në kohët tona?Sepse në sistemin e tanishëm kriminal,sipas mendimit të njerëzve,ideja e forcës dhe arrogancës mbizotëron mbi atë të drejtësisë;të akuzuarit dhe të dënuarit hidhen së bashku në të njëjtën shpellë;sepse burgu është më shumë një torturë sesa një kujdestari e fajtorëve,dhe sepse forca e brendshme që mbron ligjet është e ndarë nga forca e jashtme që mbron fronin dhe kombin,kur ato duhet të jenë të bashkuara»''. === Natyra e sanksionit === [[Skeda:Beccaria_-_Scritti_e_lettere_inediti,_1910.djvu|faqja=7|parapamje|Faqja e titullit të ''Shkrimeve dhe Letrave të Pabotuara'' nga viti 1910]] [[Skeda:Cesare_Beccaria_in_Dei_delitti_crop.jpg|parapamje|Cesare Beccaria, gravurë nga ''"Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'']] Beccaria tregon se sanksioni duhet të plotësojë disa kërkesa: * ''shpejtësia'' ose afërsia kohore e dënimit me krimin * {{'}} '','' domethënë,duhet të ketë siguri për një përgjigje sanksionuese nga autoritetet * ''proporcionaliteti'' me krimin(i vështirë për t’u arritur, por i dëshirueshëm) * ''kohëzgjatja'',e cila duhet të jetë e mjaftueshme * ''shembull publik'',në fakt marrësi i sanksionit është komuniteti,i cili vëren papërshtatshmërinë e shkeljes * të jetë''"minimumi i asaj që është e mundur në rrethanat e dhëna"'' Sipas Beccarias,për të përftuar një proporcionalitet të përafërt midis dënimit dhe krimit,është e nevojshme të merren parasysh: * dëmit të pësuar nga komuniteti * avantazhi që sjell kryerja e një krimi të tillë * tendencëa e qytetarëve për të kryer këtë krim Megjithatë,nuk duhet të jetë dhunë e panevojshme,por duhet të diktohet nga ligji,si dhe të zotërojë të gjitha karakteristikat racionale të përmendura,dhe të jetë e lirë nga personalizmat dhe ndjenjat irracionale të [[Hakmarrja|hakmarrjes]]. Ndëshkimi është gjithashtu një ''mjet i fundit'',në fakt duhet të shmanget kur dikush ka instrumente efektive të kontrollit shoqëror(për më tepër,nuk duhet të godasë qëllimet në një mënyrë të ngjashme me një fakt të kryer: për shembull,një sulm i dështuar nuk është i krahasueshëm me një të suksesshëm).Për këto arsye, është e rëndësishme të zbatohen masa"parandaluese indirekte",të tilla si:një sistem gjyqësor i rregullt, përhapja e arsimit në shoqëri,e drejta për shpërblim (duke shpërblyer virtytin e qytetarit,në vend që të ndëshkojë vetëm fajin),një reformë ekonomiko-sociale që përmirëson kushtet e jetesës së klasave shoqërore të disavantazhuara.Beccaria gjithashtu deklaron veten dyshues ndaj sistemit të denoncimit (i ashtuquajturi ''bashkëpunim me drejtësinë''),që duhet të përdoret vetëm për të parandaluar krime të rëndësishme,pasi ai inkurajon tradhtinë dhe favorizon kriminelët e vetëshpallur duke u dhënë atyre pandëshkueshmëri. Sa i përket institutit shpërblyes në dënimin e dhënë tashmë,pra amnistitë dhe [[Falja (ligj)|faljet]],ato mund të përdoren, por me kujdes:i dënuari që sillet në mënyrë shembullore gjatë ekzekutimit të dënimit ose në raste specifike,por vetëm në rastin e dënimeve të rënda,ato mund të jepen; megjithatë,ai sugjeron kufizimin e diskrecionit të sundimtarit dhe gjykatësit,pasi ka frikë se instrumenti i faljes do të përdoret për favorizim,si në Ancien Régime, duke eliminuar edhe dënimet e lehta për njerëzit që janë të fuqishëm ose politikisht ose njerëzisht të afërt me sovranin:"Falja është virtyt i ligjvënësit dhe jo i ekzekutuesit të ligjeve",shkruan ai në fakt. Prandaj,qëllimi i ndëshkimit nuk është të vuajë,por të parandalojë kryerësin e veprës penale nga kryerja e krimeve të mëtejshme dhe të frikësojë të tjerët nga kryerja e krimeve të mëtejshme,deri në atë pikë sa të flitet për një"ndëshkim të butë",në kontrast me ndëshkimin e dhunshëm:{{Blockquote|«Një nga frenat më të mëdha të krimeve nuk është mizoria e dënimeve,por pagabueshmëria(pashmangshmëria)e tyre.Siguria e një ndëshkimi,qoftë edhe i moderuar,do të bëjë gjithmonë një mbresë më të madhe sesa frika nga një tjetër më i tmerrshëm,i shoqëruar me shpresën e mosndëshkimit;sepse fatkeqësitë, qofshin edhe minimale,kur janë të sigurta,i frikësojnë gjithmonë shpirtrat njerëzorë,dhe shpresa,kjo dhuratë qiellore që shpesh na zë vendin e çdo gjëje,largon gjithmonë idenë e fatkeqësive më të mëdha,veçanërisht kur mosndëshkimi,të cilin lakmia dhe dobësia shpesh e lejojnë,ia rrit asaj forcën.Vetë egërsia e dënimit bën që të guxohet aq më shumë për t'iu shmangur atij,sa më e madhe që është e keqja me të cilën përballet;bën që të kryhen më shumë krime,për t'i shpëtuar dënimit të një krimi të vetëm. Vendet dhe kohërat e torturave më mizore ishin gjithmonë ato të veprimeve më të përgjakshme dhe çnjerëzore,pasi i njëjti shpirt egërsie që udhëhiqte dorën e ligjvënësit,udhëhiqte edhe atë të vrasësit të prindit(atëvrasësit)dhe të vrasësit me pagesë.(...)Që një dënim të arrijë efektin e tij,mjafton që e keqja e dënimit të tejkalojë të mirën që lind nga krimi,dhe në këtë tejkalim të së keqes duhet të llogaritet pashmangshmëria e dënimit dhe humbja e së mirës që krimi do të prodhonte.Çdo gjë më tepër është pra e tepërt dhe prandaj tiranike.»Mbi krimet dhe dënimet, kapitulli 27}} === E drejta për vetëmbrojtje: mbi mbajtjen e armëve === Mendimet e Beccarias mbi përdorimin e armëve,të cilat ai i konsideronte një mjet të dobishëm për të penguar krimin,mund të përmblidhen në citimet e mëposhtme:{{Blockquote|«Ide e rreme e përdorshmërisë është ajo që sakrifikon një mijë avantazhe reale për një shqetësim ose imagjinar ose me pak pasoja,që do t'u hiqte njerëzve zjarrin sepse digjet dhe ujin sepse mbyt,që nuk u jep zgjidhje të këqijave përveçse duke i shkatërruar ato.Ligjet që ndalojnë mbajtjen e armëve janë ligje të kësaj natyre; ato nuk çarmatosin askënd tjetër veç atyre që nuk janë të prirur dhe as të vendosur për të kryer krime,ndërsa ata që kanë guximin të shkelin ligjet më të shenjta të njerëzimit dhe më të rëndësishmet e kodit, si do t'i respektojnë ato më të voglat dhe thjesht arbitraret, shkelja e të cilave duhet të jetë aq e lehtë dhe e pandëshkueshme, dhe zbatimi i saktë i të cilave heq lirinë personale,aq të shtrenjtë për njeriun,aq të shtrenjtë për ligjvënësin e ndriçuar,dhe i nënshtron të pafajshmit ndaj të gjitha keqtrajtimeve që u takojnë fajtorëve?Këto e përkeqësojnë gjendjen e të sulmuarve,duke përmirësuar atë të sulmuesve,nuk i pakësojnë vrasjet,por i shtojnë ato,sepse besimi është më i madh në sulmin ndaj të çarmatosurve sesa ndaj të armatosurve.Këto quhen ligje jo parandaluese,por frikësuese ndaj krimeve,të cilat lindin nga përshtypja e trazuar e disa fakteve të veçanta,jo nga meditimi i arsyeshëm i disavantazheve dhe avantazheve të një dekreti universal»}} == Influenca == Edhe poeti Ugo Foscolo do të theksojë në Letrat e Fundit të Jacopo Ortis se "vuajtjet shtohen me torturat". Për më tepër,Beccaria ishte i afërt dhe simpatizues me idealet e Masonerisë<ref>{{Cite web |date=2018-02-28 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml |url-status=dead |access-date= |language=ita |archive-date=20 shkurt 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220161117/http://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscritti-illustri-massoneria/massoneria_principale.shtml }}</ref><ref>{{Cite web |title=Massoneria al Palacongressi da Beccaria all’illuminismo |url=https://www.iltirreno.it/cecina/cronaca/2016/10/14/news/massoneria-al-palacongressi-da-beccaria-all-illuminismo-1.14250705 |language=ita}} (organizzato da Gran loggia d’Italia regione Toscana provincia di Cecina della Massoneria)</ref>,por mohoi përkatësinë e tij masonike(ashtu si edhe vëllezërit Verri),pavarësisht idealeve të revistës''Il Caffè''<ref>{{Cite web |last=Antonio Trampus |title=La massoneria nell'età moderna |url=https://books.google.it/books?id=9PiNDAAAQBAJ&pg=PT58 |publisher=Editori Laterza |language=ita |isbn=9788858100486}}</ref>në të cilën shkruante masoni Giambattista Biffi.Puna dhe mendimi i Beccarias dhe Gaetano Filangieri u vazhduan nga Francesco Mario Pagano Puna e Beccarias ndikoi në kodifikimin e Dukës së Madh të Toskanës,i mishëruar në Reformën e Legjislacionit Penal Toskan,të shpallur nga Peter Leopold i Habsburgut më 30 nëntor [[1786]],i njohur më mirë si"Kodi i Leopoldinit",me të cilin Toskana u bë shteti i parë në Evropë që eliminoi plotësisht dënimin me vdekje dhe torturën nga sistemi i saj penal.Më parë, Franca kishte hequr vetëm torturën,me një ligj të nxjerrë nga [[Luigji XVI]] në [[1780|vitin 1780.]] Filozofi utilitarist Jeremy Bentham do të trajtojë disa nga idetë e saj. Idetë e Beccarias nxitën një debat(mendoni për kritikat që [[Immanuel Kant|Kanti]] i drejtoi atij në ''Metafizikën e Moralit''<ref>{{Cite book |title=La metafisica dei costumi |publisher=Laterza |year=2009 |isbn=978-88-420-2261-9 |location=Roma-Bari |pages=168-169 |language=ita}}</ref>)i cili është ende gjallë dhe aktual sot. == Citate dhe referenca == [[Skeda:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria, Milano]] * Në [[1837|vitin 1837]] u krijua një monument për Cesare Beccaria-n,vepër e skulptorit Pompeo Marchesi, dhe u vendos në shkallët richiniane të Pallatit Brera. * Në [[1871|vitin 1871]],një monument i dytë prej mermeri u përurua në Milano(tani Piazza Beccaria);për shkak të përkeqësimit,monumenti u zëvendësua me një kopje prej bronzi në vitin 1913. * Një [[Asteroidi|asteroid]] u emërua pas tij:''8935 Beccaria'' . * Burgu për të mitur në Milano mban emrin e tij. * Një shkollë e mesme klasike prestigjioze në Milano,[http://www.liceobeccaria.it/ Shkolla e Mesme Shtetërore Cesare Beccaria],është emëruar sipas tij. * Një nga tre departamentet e Fakultetit të Drejtësisë të Universitetit të Milanos i është kushtuar atij. == Vepra == * ''Mbi çrregullimin dhe korrigjimet e monedhave në Shtetin e Milanos në vitin 1762'' ( [[1762]] ) * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=13753033 |title=Dei delitti e delle pene |publisher= |year=1764 |location=München |language=ita}}<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref> ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9662013 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Marco Cortellini |year=1765 |location=Livorno |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043967 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=[s.n.] |year=1766 |location=Harlem [i.e. Parigi?] |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=2540345 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Giovanni Claudio Molini |year=1780 |location=Harlem |language=ita}} * ''Hulumtime mbi Natyrën e Stilit'' ( [[1770]] ) * ''[https://it.wikisource.org/wiki/Elementi%20di%20economia%20pubblica Elementet e ekonomisë publike]'' ( [[1804]] ) === Koleksione artikujsh === Artikujt e Beccaria-s për ''Il caffè'' janë në:Gianni Francioni,Sergio Romagnoli(redaktuar nga)''«Il Caffè» nga 1764 deri në 1766'',seria «Pantheon»,Bollati Boringhieri Editore,2005 Dy vëllime, == Vepra == Edicioni Kombëtar i veprave të Cesare Beccaria u redaktua nga Mediobanca. U lancua në vitin 1978 me mbështetjen e Franco Venturi,Leo Valiani dhe Luigi Firpo për të nderuar kujtimin e Adolfo Tinos,president i Mediobanca nga viti 1958 deri në vitin 1977. Edicioni Kombëtar u [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/omaggio-a-cesare-beccaria/ përfundua në vitin 2015] dhe [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/edizione-nazionale-delle-opere-di-cesare-beccaria/ të gjitha vëllimet mund të shkarkohen në format PDF] nga [https://archiviostorico.mediobanca.com/patrimonio/home.html faqja e internetit e Arkivit Historik Mediobanca "Vincenzo Maranghi"]. == Gjenealogji == Të dhëna të marra nga gjenealogjia e shekullit të tetëmbëdhjetë të familjes Beccaria<ref>{{Cite web |title=Teatro genealogico delle famiglie nobili milanesi |url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000192117&page=1 |language=ita}}</ref>me një tregues të prejardhjes së Cesare Beccaria-s.{{Authority control}} == Shënime == <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=5921453&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL6&pds_handle= |title=Ricerche intorno alla natura dello stile |publisher=Società tipografica de' classici italiani |year=1822 |location=Milano |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3946208&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL7&pds_handle= |title=Scritti e lettere inediti |publisher=Hoepli |year=1910 |location=Milano |language=ita}} * F. Scaduto, ''C. Beccaria. Saggio di storia nel diritto penale,'' Sandron, 1913. https://www.byterfly.eu/islandora/object/librib%3A1126665#page/218/mode/2up * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=I |location=Firenze |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=II |location=Firenze |language=ita}} * Introduzione a Beccaria, Enza Biagini, Roma-Bari, Laterza, 1992 * Antoine-Marie Graziani, ''Fortune de Beccaria'', Commentaire 2009/3 (Numéro 127). * Philippe Audegean, ''Violenza e giustizia. Beccaria e la questione penale'', Bologna, Il Mulino, 2023. https://www.mulino.it/isbn/9788815383037 == Hyrje të ngjashme == * Për krimet dhe dënimet * [[Të drejtat e njeriut]] * [[Burgimi i përjetshëm|Burgim i përjetshëm]] * [[Tortura|Torturë]] * [[Dënimi me vdekje]] * Mbi çrregullimin dhe zgjidhjet e monedhave në shtetin e Milanos në vitin 1762 == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * <cite class="citation libro" id="CITEREFEnciclopedia_Italiana" style="font-style:normal">Ugo Spirito, BECCARIA, Cesare, në Enciclopedia Italiana, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1930.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P4223|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_storia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i historisë, Instituti i Enciclopedisë Italiane, 2010.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6404|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_filosofia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i filozofisë, Institut i Enciclopedisë Italiane, 2009.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7993|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFSapere.it" style="font-style:normal">[https://www.sapere.it/enciclopedia/Beccarìa,+Césare.html <span style="font-style:italic;">Beccaria, Cezare</span>], në sci.it, [[De Agostini]].</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6706|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Francis A. Allen, Cesare Beccaria, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Franco Venturi, BECCARIA, Cesare, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 7, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1970.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-b/cesare-beccaria <span style="font-style:italic;">Veprat e Cezar Beccaria</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Cesare Beccaria / Cesare Beckaria (version tjetër), në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Veprat e Cesare Beccaria, në Open Library, Internet Archive. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">Audiolibra të Cesare Beccaria, në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (FR) Publikimet e Cesare Beccaria, në Persée, Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Innovation. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2732|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në Goodreads. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2963|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Beccaria, Cesare, në sie-asee.it, Arkiv Historic i Ekonomistëve dhe Ekonomistëve.''Arkivi i historisë së ekonomistëve dhe ekonomistëve.'' [[Kategoria:Aktivistë kundër dënimit me vdekje]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] 81jilas724kk70uedae8h9faprrmfjf Përdoruesi diskutim:Andililaktu.12 3 400636 2981199 2026-05-16T17:58:04Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2981199 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Andililaktu.12}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 16 maj 2026 19:58 (CEST) pswgd2z8lk8tv1gfjvs1tucbobidvg6 Torta placentë 0 400637 2981201 2026-05-16T18:56:01Z Diellza Emini 186737 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1346219621|Placenta cake]]" 2981201 wikitext text/x-wiki {| class="infobox hrecipe adr" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px solid #aaa;">Një përgatitës i plăcintă greke në Bukuresht 1880</div> |- ! scope="row" class="infobox-label" style="line-height:1.15em; padding-right:0.65em;" |Lloji | class="infobox-data" |Tortë |- class="note" ! scope="row" class="infobox-label" style="line-height:1.15em; padding-right:0.65em;" |Vendi i origjinës | class="infobox-data country-name" |Greqia e Lashtë, Roma e Lashtë |- ! scope="row" class="infobox-label" style="line-height:1.15em; padding-right:0.65em;" |Përbërësit kryesorë | class="infobox-data ingredient" |Miell dhe brumë bollguri, djathë, mjaltë dhe gjethe dafine |} '''Torta placentë''' është një gatim nga Greqia dhe Roma e lashtë e cila përbëhet nga shumë shtresa brumi të mbuluara me një përzierje djathi (si p.sh. gjizë ) dhe mjaltë dhe të aromatizuara me gjethe dafine, të pjekura dhe më pas të mbuluara me mjaltë. <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref> <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> Ëmbëlsira përmendet në tekste klasike si poemat greke të Arkestratit dhe Antifanit, si dhe në " ''De agri cultura"'' të Katonit të Vjetër . <ref name="Goldstein" /> Mendohet se ka lidhje me bakllavanë . <ref>{{Cite book |title=Traditional Greek Cooking: A Memoir with Recipes |isbn=9781859641170}}</ref> <ref name="Faas" /> == Etimologjia == Fjala latine ''placenta'' rrjedh nga greqishtja ''plakous'' (Greqishtja e Lashtë – ''plakountos'', nga πλακόεις – ''plakoeis'', "i sheshtë") për bukë të holla ose të shtresuara. <ref>{{Harvnb|Lewis|Short|1879}}: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dplacenta placenta].</ref> <ref>{{Harvnb|Liddell|Scott|1940}}: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dplakou%3Ds πλακοῦς].</ref> <ref>{{Harvnb|Stevenson|Waite|2011}}.</ref> Placenta e shtatzanisë te gjitarët është emëruar kështu nga ngjashmëria e perceptuar midis formës së saj dhe asaj të një keku placente. == Histori == Shumica pretendojnë se placenta, dhe për këtë arsye me shumë mundësi bakllavaja, rrjedh nga një recetë nga Greqia e Lashtë . <ref>{{Cite web |date=20 May 2019 |title=The Long, Contested History of Baklava |url=https://junglejims.com/the-long-contested-history-of-baklava/}}</ref> ''Odisea'' e Homerit, e shkruar rreth vitit 800 para Krishtit, përmend bukë të holla të ëmbëlsuara me arra dhe mjaltë. Në shekullin e pestë para Krishtit, Filoksenosi pohon në poemën e tij " ''Darka'' " se, në pjatën e fundit të pirjes së një vakti, mikpritësit përgatisnin dhe shërbenin tortë ''cheesecake'' të bërë me qumësht dhe mjaltë që piqej në formë torteje. <ref>Hoffman, Susanna. ''The Olive and the Caper''. Workman Publishing Company, Inc. {{ISBN|9781563058486}}</ref> Një përmendje e hershme në gjuhën greke e ''plakous'' si ëmbëlsirë (ose delikatesë e dytë në tryezë) vjen nga poemat e Arkestratos . Ai e përshkruan ''plakousa''të shërbyer me arra dhe fruta të thata dhe lëvdon versionin athinas të ''plakous'' të mbuluar me mjaltë. <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> Antifani (shekulli i 4-të p.e.s.), një bashkëkohës i Arkestratit, dha një përshkrim të zbukuruar të ''plakous'' me miell gruri dhe djathë dhie si përbërës kryesorë: <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> <ref>{{Harvnb|Dalby|1998}}</ref><blockquote>Rrëketë e bletës së kuqërremtë, të përziera me lumin e mpiksur të dhive që blegërinin, të vendosura mbi një enë të sheshtë të vajzës së virgjër të Demeterës [mjaltë, djathë, miell], duke shijuar në dhjetë mijë shtesa delikate - apo duhet të them thjesht plakous? Unë jam për plakous' (Antifani cituar nga Atheneusi).</blockquote>Më vonë, në vitin 160 p.e.s., Katon Plaku dha një recetë për ''placentën'' në veprën e tij ''De agri cultura'', të cilën Andrew Dalby e konsideron, së bashku me recetat e tjera të ëmbëlsirave të Katonit, si pjesë të "traditës greke" dhe me gjasë të kopjuar nga një libër gatimi grek. <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> <ref>{{Harvnb|Dalby|1998}}</ref><blockquote>Formësoni ''placentën'' si më poshtë: vendosni një rresht të vetëm ''trakta'' përgjatë gjithë gjatësisë së brumit bazë. Pastaj kjo mbulohet me përzierjen [djathë dhe mjaltë] nga havani. Vendosni një rresht tjetër ''trakta'' sipër dhe vazhdoni kështu derisa të jetë përdorur i gjithë djathi dhe mjalti. Përfundoni me një shtresë ''trakta'' ... vendosni placentën në furrë dhe vendosni një kapak të parangrohur sipër saj [...] Kur të jetë gati, mjalti hidhet mbi placentë. (Cato Plaku, ''De Agri Cultura'' ) <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref></blockquote>Shkrimtari i kuzhinës Mark Kurlansky e përshkruan recetën e Katonit si të pakuptueshme dhe që përfundon në një pjatë të pangrënshme nëse ndiqet fjalë për fjalë. <ref>{{Cite news |last=Scott Simon |date=12 July 2025 |title=Award-winning food writer Mark Kurlansky discusses his new novel 'Cheesecake' |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2025/07/12/nx-s1-5232159/award-winning-food-writer-mark-kurlansky-discusses-his-new-novel-cheesecake}}</ref> == Trashëgimi == Një numër studiuesish modernë sugjerojnë se pasardhësit romakë lindorë (bizantinë) të ëmbëlsirës greko-romake, ''plakountas tetyromenous'' ("placenta me djathë") dhe ''koptoplakous'' ( greqishtja bizantine : κοπτοπλακοῦς), janë paraardhësit modernë të tiropitës (ose banitsës ) dhe përkatësisht bakllavasë. <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref> <ref>{{Harvnb|Salaman|1986}}; {{Harvnb|Vryonis|1971}}.</ref> Emri ''placentë'' ( Greek: πλακόεις) përdoret sot në ishullin Lesbos në Greqi për të përshkruar një ëmbëlsirë të tipit të bakllavës me fletë brumi të shtresuara që përmbajnë arra të shtypura, të cilat piqen dhe më pas mbulohen me mjaltë. <ref>{{Cite web |last=Τριανταφύλλη |first=Κική |date=17 October 2015 |title=Πλατσέντα, από την Αγία Παρασκευή Λέσβου |url=http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=3528 |access-date=7 February 2020 |website=bostanistas.gr}}</ref> <ref>{{Harvnb|Γιαννέτσου|2014|loc=p. 161: "Η πλατσέντα είναι σαν τον πλακούντα των αρχαίων Ελλήνων, με ξηρούς καρπούς και μέλι."}}</ref> Brumi për këtë {{Lang|la|placenta}} moderne përgatitet me gjethe të holla brumi të thërrmueshëm të zhytura në shurup të thjeshtë. Brumit i shtohet ouzo . <ref>{{Cite web |last=Αποστολή με Email |title=Πλατσέντα, από την Αγία Παρασκευή Λέσβου &#124; Άρθρα &#124; Bostanistas.gr : Ιστορίες για να τρεφόμαστε διαφορετικά |url=http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=3528 |access-date=2017-01-28 |website=Bostanistas.gr}}</ref> <ref name="cookbook">{{Cite book |last=Λούβαρη-Γιαννέτσου |first=Βασιλεία |title=Τα Σαρακοστιανά 50 συνταγές για τη Σαρακοστή και τις γιορτές |year=2014 |trans-title=Lent foods: 50 recipes for Lent and the holidays |chapter=Πλατσέντα ή γλυκόπιτα |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5U0iAwAAQBAJ&q=%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1&pg=PT161}}</ref> Përmes emrit të saj bizantin grek ''plakountos'', ëmbëlsira u përvetësua në kuzhinën armene si ''plagindi'', ''plagunda'' dhe ''pghagund'', të gjitha "ëmbëlsira buke dhe mjaltë". <ref name="Perry">{{Harvnb|Perry|2001}}.</ref> Nga termi i fundit erdhi emri i mëvonshëm arab ''iflaghun që'' përmendet në librin mesjetar të gatimit arab ''Wusla ila al-habib'' si një specialitet i armenëve kilikianë të vendosur në Azinë e Vogël jugore dhe në mbretëritë fqinje Kryqtare të Sirisë veriore. <ref name="Perry" /> Kështu, gatimi mund të ketë udhëtuar në Levant në Mesjetë nëpërmjet armenëve, shumë prej të cilëve migruan atje pas shfaqjes së parë të fiseve turke në Anadollin mesjetar. <ref>{{Harvnb|Bozoyan|2008}}.</ref> Variante të tjera të gatimit greko-romake mbijetuan në epokën moderne në formën e ''plăcintă'' rumune (një brumë i sheshtë i pjekur që përmban djathë) dhe ''palatschinke'' vjeneze <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> (një petull shumë e hollë e bërë si krep; gjithashtu e zakonshme në Ballkan, Evropën Qendrore dhe Lindore ). == Shih edhe == * Nougat, ndonjëherë i atribuohet grekëve dhe romakëve nga format më të forta të recetave të ngjashme. === Burimet === * {{Cite book |last=Bozoyan |first=Azat A. |url=https://books.google.com/books?id=0KYMAQAAMAAJ |title=Armenian Cilicia |publisher=Mazda Publishers |year=2008 |isbn=978-1568591544 |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |series=UCLA Armenian History and Culture Series |location=Costa Mesa, CA |pages=67–78 |chapter=Armenian Political Revival in Cilicia |editor-last2=Payaslian |editor-first2=Simon}} * {{Cite book |last=Dalby |first=Andrew |title=Cato. On Farming (De Agricultura). A Modern Translation with Commentary |publisher=Prospect |year=1998 |location=Totnes}} * {{Cite book |last=Faas |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=YXGlAr17oekC |title=Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=2005 |isbn=0226233472 |location=Chicago, IL}} * {{Cite book |last=Γιαννέτσου |first=Βασιλεία Λούβαρη |url=https://books.google.com/books?id=5U0iAwAAQBAJ |title=Τα Σαρακοστιανά: 50 συνταγές για τη Σαρακοστή και τις γιορτές της από τη MAMAVASSO |publisher=Georges Yannetsos |year=2014}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0199313396 |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Lewis |first=Charlton T. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.147309 |title=A Latin Dictionary |last2=Short |first2=Charles |publisher=Clarendon Press |year=1879 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Liddell |first=Henry George |url=https://archive.org/details/b31364949_0002 |title=A Greek-English Lexicon |last2=Scott |first2=Robert |publisher=Clarendon Press |year=1940 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Perry |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=EbHYAAAAMAAJ |title=Medieval Arab Cookery |publisher=Prospect Books |year=2001 |isbn=0907325912 |editor-last=Rodinson |editor-first=Maxime |location=Totnes |pages=91–163 |chapter=Studies in Arabic Manuscripts |editor-last2=Arberry |editor-first2=Arthur John}} * {{Cite book |last=Salaman |first=Rena |url=https://books.google.com/books?id=jYa3J6xrjt4C |title=Oxford Symposium on Food & Cookery 1984 & 1985, Cookery: Science, Lore and Books Proceedings |publisher=Prospect Books Limited |year=1986 |isbn=9780907325161 |editor-last=Davidson |editor-first=Alan |location=London |pages=184–187 |chapter=The Case of the Missing Fish, or ''Dolmathon Prolegomena'' (1984)}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=sYScAQAAQBAJ |title=Concise Oxford English Dictionary: Luxury Edition |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0199601110 |editor-last=Stevenson |editor-first=Angus |location=Oxford |editor-last2=Waite |editor-first2=Maurice}} * {{Cite book |last=Vryonis |first=Speros |url=https://books.google.com/books?id=wBpIAAAAMAAJ |title=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century |publisher=University of California Press |year=1971 |isbn=978-0-52-001597-5 |location=Berkeley, CA}} == Lidhje të jashtme == * {{Cite news |date=April–May 2006 |title=American Pie |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/2/2006_2_30.shtml |url-status=dead |access-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712030514/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/2/2006_2_30.shtml |archive-date=2009-07-12 |quote=The Romans refined the recipe, developing a delicacy known as placenta, a sheet of fine flour topped with cheese and honey and flavored with bay leaves.}} <nowiki> [[Kategoria:Kuzhina greke]] [[Kategoria:Placenta]] [[Kategoria:Bakllava]] [[Kategoria:Ushqimi në Romën antike]] [[Kategoria:Ushqime historik]] [[Kategoria:Kuzhina e Greqisë antike]] [[Kategoria:Kuzhina bizantine]] [[Kategoria:Gatime antike]]</nowiki> e1qwriufw743exhboezcokdvekpx1ix 2981204 2981201 2026-05-16T19:09:32Z Diellza Emini 186737 Pershkrimin e tabeles 2981204 wikitext text/x-wiki {| class="infobox hrecipe adr" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px solid #aaa;">Një përgatitës i ''placentës'' greke në Bukuresht 1880</div> |- ! Lloji | class="infobox-data" |Tortë |- !Vendi i origjinës |Greqia e Lashtë, Roma e Lashtë |- !Përbërësit kryesorë |Miell dhe brumë semolina, djathë, mjaltë, gjethe dafine |} '''Torta placentë''' është një gatim nga Greqia dhe Roma e lashtë e cila përbëhet nga shumë shtresa brumi të mbuluara me një përzierje djathi (si p.sh. gjizë ) dhe mjaltë dhe të aromatizuara me gjethe dafine, të pjekura dhe më pas të mbuluara me mjaltë. <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref> <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> Ëmbëlsira përmendet në tekste klasike si poemat greke të Arkestratit dhe Antifanit, si dhe në " ''De agri cultura"'' të Katonit të Vjetër . <ref name="Goldstein" /> Mendohet se ka lidhje me bakllavanë . <ref>{{Cite book |title=Traditional Greek Cooking: A Memoir with Recipes |isbn=9781859641170}}</ref> <ref name="Faas" /> == Etimologjia == Fjala latine ''placenta'' rrjedh nga greqishtja ''plakous'' (Greqishtja e Lashtë – ''plakountos'', nga πλακόεις – ''plakoeis'', "i sheshtë") për bukë të holla ose të shtresuara. <ref>{{Harvnb|Lewis|Short|1879}}: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dplacenta placenta].</ref> <ref>{{Harvnb|Liddell|Scott|1940}}: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dplakou%3Ds πλακοῦς].</ref> <ref>{{Harvnb|Stevenson|Waite|2011}}.</ref> Placenta e shtatzanisë te gjitarët është emëruar kështu nga ngjashmëria e perceptuar midis formës së saj dhe asaj të një keku placente. == Histori == Shumica pretendojnë se placenta, dhe për këtë arsye me shumë mundësi bakllavaja, rrjedh nga një recetë nga Greqia e Lashtë . <ref>{{Cite web |date=20 May 2019 |title=The Long, Contested History of Baklava |url=https://junglejims.com/the-long-contested-history-of-baklava/}}</ref> ''Odisea'' e Homerit, e shkruar rreth vitit 800 para Krishtit, përmend bukë të holla të ëmbëlsuara me arra dhe mjaltë. Në shekullin e pestë para Krishtit, Filoksenosi pohon në poemën e tij " ''Darka'' " se, në pjatën e fundit të pirjes së një vakti, mikpritësit përgatisnin dhe shërbenin tortë ''cheesecake'' të bërë me qumësht dhe mjaltë që piqej në formë torteje. <ref>Hoffman, Susanna. ''The Olive and the Caper''. Workman Publishing Company, Inc. {{ISBN|9781563058486}}</ref> Një përmendje e hershme në gjuhën greke e ''plakous'' si ëmbëlsirë (ose delikatesë e dytë në tryezë) vjen nga poemat e Arkestratos . Ai e përshkruan ''plakousa''të shërbyer me arra dhe fruta të thata dhe lëvdon versionin athinas të ''plakous'' të mbuluar me mjaltë. <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> Antifani (shekulli i 4-të p.e.s.), një bashkëkohës i Arkestratit, dha një përshkrim të zbukuruar të ''plakous'' me miell gruri dhe djathë dhie si përbërës kryesorë: <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> <ref>{{Harvnb|Dalby|1998}}</ref><blockquote>Rrëketë e bletës së kuqërremtë, të përziera me lumin e mpiksur të dhive që blegërinin, të vendosura mbi një enë të sheshtë të vajzës së virgjër të Demeterës [mjaltë, djathë, miell], duke shijuar në dhjetë mijë shtesa delikate - apo duhet të them thjesht plakous? Unë jam për plakous' (Antifani cituar nga Atheneusi).</blockquote>Më vonë, në vitin 160 p.e.s., Katon Plaku dha një recetë për ''placentën'' në veprën e tij ''De agri cultura'', të cilën Andrew Dalby e konsideron, së bashku me recetat e tjera të ëmbëlsirave të Katonit, si pjesë të "traditës greke" dhe me gjasë të kopjuar nga një libër gatimi grek. <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> <ref>{{Harvnb|Dalby|1998}}</ref><blockquote>Formësoni ''placentën'' si më poshtë: vendosni një rresht të vetëm ''trakta'' përgjatë gjithë gjatësisë së brumit bazë. Pastaj kjo mbulohet me përzierjen [djathë dhe mjaltë] nga havani. Vendosni një rresht tjetër ''trakta'' sipër dhe vazhdoni kështu derisa të jetë përdorur i gjithë djathi dhe mjalti. Përfundoni me një shtresë ''trakta'' ... vendosni placentën në furrë dhe vendosni një kapak të parangrohur sipër saj [...] Kur të jetë gati, mjalti hidhet mbi placentë. (Cato Plaku, ''De Agri Cultura'' ) <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref></blockquote>Shkrimtari i kuzhinës Mark Kurlansky e përshkruan recetën e Katonit si të pakuptueshme dhe që përfundon në një pjatë të pangrënshme nëse ndiqet fjalë për fjalë. <ref>{{Cite news |last=Scott Simon |date=12 July 2025 |title=Award-winning food writer Mark Kurlansky discusses his new novel 'Cheesecake' |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2025/07/12/nx-s1-5232159/award-winning-food-writer-mark-kurlansky-discusses-his-new-novel-cheesecake}}</ref> == Trashëgimi == Një numër studiuesish modernë sugjerojnë se pasardhësit romakë lindorë (bizantinë) të ëmbëlsirës greko-romake, ''plakountas tetyromenous'' ("placenta me djathë") dhe ''koptoplakous'' ( greqishtja bizantine : κοπτοπλακοῦς), janë paraardhësit modernë të tiropitës (ose banitsës ) dhe përkatësisht bakllavasë. <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref> <ref>{{Harvnb|Salaman|1986}}; {{Harvnb|Vryonis|1971}}.</ref> Emri ''placentë'' ( Greek: πλακόεις) përdoret sot në ishullin Lesbos në Greqi për të përshkruar një ëmbëlsirë të tipit të bakllavës me fletë brumi të shtresuara që përmbajnë arra të shtypura, të cilat piqen dhe më pas mbulohen me mjaltë. <ref>{{Cite web |last=Τριανταφύλλη |first=Κική |date=17 October 2015 |title=Πλατσέντα, από την Αγία Παρασκευή Λέσβου |url=http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=3528 |access-date=7 February 2020 |website=bostanistas.gr}}</ref> <ref>{{Harvnb|Γιαννέτσου|2014|loc=p. 161: "Η πλατσέντα είναι σαν τον πλακούντα των αρχαίων Ελλήνων, με ξηρούς καρπούς και μέλι."}}</ref> Brumi për këtë {{Lang|la|placenta}} moderne përgatitet me gjethe të holla brumi të thërrmueshëm të zhytura në shurup të thjeshtë. Brumit i shtohet ouzo . <ref>{{Cite web |last=Αποστολή με Email |title=Πλατσέντα, από την Αγία Παρασκευή Λέσβου &#124; Άρθρα &#124; Bostanistas.gr : Ιστορίες για να τρεφόμαστε διαφορετικά |url=http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=3528 |access-date=2017-01-28 |website=Bostanistas.gr}}</ref> <ref name="cookbook">{{Cite book |last=Λούβαρη-Γιαννέτσου |first=Βασιλεία |title=Τα Σαρακοστιανά 50 συνταγές για τη Σαρακοστή και τις γιορτές |year=2014 |trans-title=Lent foods: 50 recipes for Lent and the holidays |chapter=Πλατσέντα ή γλυκόπιτα |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5U0iAwAAQBAJ&q=%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1&pg=PT161}}</ref> Përmes emrit të saj bizantin grek ''plakountos'', ëmbëlsira u përvetësua në kuzhinën armene si ''plagindi'', ''plagunda'' dhe ''pghagund'', të gjitha "ëmbëlsira buke dhe mjaltë". <ref name="Perry">{{Harvnb|Perry|2001}}.</ref> Nga termi i fundit erdhi emri i mëvonshëm arab ''iflaghun që'' përmendet në librin mesjetar të gatimit arab ''Wusla ila al-habib'' si një specialitet i armenëve kilikianë të vendosur në Azinë e Vogël jugore dhe në mbretëritë fqinje Kryqtare të Sirisë veriore. <ref name="Perry" /> Kështu, gatimi mund të ketë udhëtuar në Levant në Mesjetë nëpërmjet armenëve, shumë prej të cilëve migruan atje pas shfaqjes së parë të fiseve turke në Anadollin mesjetar. <ref>{{Harvnb|Bozoyan|2008}}.</ref> Variante të tjera të gatimit greko-romake mbijetuan në epokën moderne në formën e ''plăcintă'' rumune (një brumë i sheshtë i pjekur që përmban djathë) dhe ''palatschinke'' vjeneze <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> (një petull shumë e hollë e bërë si krep; gjithashtu e zakonshme në Ballkan, Evropën Qendrore dhe Lindore ). == Shih edhe == * Nougat, ndonjëherë i atribuohet grekëve dhe romakëve nga format më të forta të recetave të ngjashme. === Burimet === * {{Cite book |last=Bozoyan |first=Azat A. |url=https://books.google.com/books?id=0KYMAQAAMAAJ |title=Armenian Cilicia |publisher=Mazda Publishers |year=2008 |isbn=978-1568591544 |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |series=UCLA Armenian History and Culture Series |location=Costa Mesa, CA |pages=67–78 |chapter=Armenian Political Revival in Cilicia |editor-last2=Payaslian |editor-first2=Simon}} * {{Cite book |last=Dalby |first=Andrew |title=Cato. On Farming (De Agricultura). A Modern Translation with Commentary |publisher=Prospect |year=1998 |location=Totnes}} * {{Cite book |last=Faas |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=YXGlAr17oekC |title=Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=2005 |isbn=0226233472 |location=Chicago, IL}} * {{Cite book |last=Γιαννέτσου |first=Βασιλεία Λούβαρη |url=https://books.google.com/books?id=5U0iAwAAQBAJ |title=Τα Σαρακοστιανά: 50 συνταγές για τη Σαρακοστή και τις γιορτές της από τη MAMAVASSO |publisher=Georges Yannetsos |year=2014}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0199313396 |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Lewis |first=Charlton T. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.147309 |title=A Latin Dictionary |last2=Short |first2=Charles |publisher=Clarendon Press |year=1879 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Liddell |first=Henry George |url=https://archive.org/details/b31364949_0002 |title=A Greek-English Lexicon |last2=Scott |first2=Robert |publisher=Clarendon Press |year=1940 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Perry |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=EbHYAAAAMAAJ |title=Medieval Arab Cookery |publisher=Prospect Books |year=2001 |isbn=0907325912 |editor-last=Rodinson |editor-first=Maxime |location=Totnes |pages=91–163 |chapter=Studies in Arabic Manuscripts |editor-last2=Arberry |editor-first2=Arthur John}} * {{Cite book |last=Salaman |first=Rena |url=https://books.google.com/books?id=jYa3J6xrjt4C |title=Oxford Symposium on Food & Cookery 1984 & 1985, Cookery: Science, Lore and Books Proceedings |publisher=Prospect Books Limited |year=1986 |isbn=9780907325161 |editor-last=Davidson |editor-first=Alan |location=London |pages=184–187 |chapter=The Case of the Missing Fish, or ''Dolmathon Prolegomena'' (1984)}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=sYScAQAAQBAJ |title=Concise Oxford English Dictionary: Luxury Edition |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0199601110 |editor-last=Stevenson |editor-first=Angus |location=Oxford |editor-last2=Waite |editor-first2=Maurice}} * {{Cite book |last=Vryonis |first=Speros |url=https://books.google.com/books?id=wBpIAAAAMAAJ |title=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century |publisher=University of California Press |year=1971 |isbn=978-0-52-001597-5 |location=Berkeley, CA}} == Lidhje të jashtme == * {{Cite news |date=April–May 2006 |title=American Pie |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/2/2006_2_30.shtml |url-status=dead |access-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712030514/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/2/2006_2_30.shtml |archive-date=2009-07-12 |quote=The Romans refined the recipe, developing a delicacy known as placenta, a sheet of fine flour topped with cheese and honey and flavored with bay leaves.}} <nowiki> [[Kategoria:Kuzhina greke]] [[Kategoria:Placenta]] [[Kategoria:Bakllava]] [[Kategoria:Ushqimi në Romën antike]] [[Kategoria:Ushqime historik]] [[Kategoria:Kuzhina e Greqisë antike]] [[Kategoria:Kuzhina bizantine]] [[Kategoria:Gatime antike]]</nowiki> 9y0yd6t50hdewctspz1bwetme3lyx67 2981205 2981204 2026-05-16T19:15:06Z Diellza Emini 186737 Diellza Emini zhvendosi faqen [[Përdoruesi:Diellza Emini/Torta placentë]] te [[Torta placentë]] 2981204 wikitext text/x-wiki {| class="infobox hrecipe adr" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|lidhja=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bucharest,_Greek_pie-maker,_1880.jpg|frameless]]<div class="infobox-caption" style="padding-bottom:0.25em;border-bottom:1px solid #aaa;">Një përgatitës i ''placentës'' greke në Bukuresht 1880</div> |- ! Lloji | class="infobox-data" |Tortë |- !Vendi i origjinës |Greqia e Lashtë, Roma e Lashtë |- !Përbërësit kryesorë |Miell dhe brumë semolina, djathë, mjaltë, gjethe dafine |} '''Torta placentë''' është një gatim nga Greqia dhe Roma e lashtë e cila përbëhet nga shumë shtresa brumi të mbuluara me një përzierje djathi (si p.sh. gjizë ) dhe mjaltë dhe të aromatizuara me gjethe dafine, të pjekura dhe më pas të mbuluara me mjaltë. <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref> <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> Ëmbëlsira përmendet në tekste klasike si poemat greke të Arkestratit dhe Antifanit, si dhe në " ''De agri cultura"'' të Katonit të Vjetër . <ref name="Goldstein" /> Mendohet se ka lidhje me bakllavanë . <ref>{{Cite book |title=Traditional Greek Cooking: A Memoir with Recipes |isbn=9781859641170}}</ref> <ref name="Faas" /> == Etimologjia == Fjala latine ''placenta'' rrjedh nga greqishtja ''plakous'' (Greqishtja e Lashtë – ''plakountos'', nga πλακόεις – ''plakoeis'', "i sheshtë") për bukë të holla ose të shtresuara. <ref>{{Harvnb|Lewis|Short|1879}}: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3Dplacenta placenta].</ref> <ref>{{Harvnb|Liddell|Scott|1940}}: [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dplakou%3Ds πλακοῦς].</ref> <ref>{{Harvnb|Stevenson|Waite|2011}}.</ref> Placenta e shtatzanisë te gjitarët është emëruar kështu nga ngjashmëria e perceptuar midis formës së saj dhe asaj të një keku placente. == Histori == Shumica pretendojnë se placenta, dhe për këtë arsye me shumë mundësi bakllavaja, rrjedh nga një recetë nga Greqia e Lashtë . <ref>{{Cite web |date=20 May 2019 |title=The Long, Contested History of Baklava |url=https://junglejims.com/the-long-contested-history-of-baklava/}}</ref> ''Odisea'' e Homerit, e shkruar rreth vitit 800 para Krishtit, përmend bukë të holla të ëmbëlsuara me arra dhe mjaltë. Në shekullin e pestë para Krishtit, Filoksenosi pohon në poemën e tij " ''Darka'' " se, në pjatën e fundit të pirjes së një vakti, mikpritësit përgatisnin dhe shërbenin tortë ''cheesecake'' të bërë me qumësht dhe mjaltë që piqej në formë torteje. <ref>Hoffman, Susanna. ''The Olive and the Caper''. Workman Publishing Company, Inc. {{ISBN|9781563058486}}</ref> Një përmendje e hershme në gjuhën greke e ''plakous'' si ëmbëlsirë (ose delikatesë e dytë në tryezë) vjen nga poemat e Arkestratos . Ai e përshkruan ''plakousa''të shërbyer me arra dhe fruta të thata dhe lëvdon versionin athinas të ''plakous'' të mbuluar me mjaltë. <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> Antifani (shekulli i 4-të p.e.s.), një bashkëkohës i Arkestratit, dha një përshkrim të zbukuruar të ''plakous'' me miell gruri dhe djathë dhie si përbërës kryesorë: <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> <ref>{{Harvnb|Dalby|1998}}</ref><blockquote>Rrëketë e bletës së kuqërremtë, të përziera me lumin e mpiksur të dhive që blegërinin, të vendosura mbi një enë të sheshtë të vajzës së virgjër të Demeterës [mjaltë, djathë, miell], duke shijuar në dhjetë mijë shtesa delikate - apo duhet të them thjesht plakous? Unë jam për plakous' (Antifani cituar nga Atheneusi).</blockquote>Më vonë, në vitin 160 p.e.s., Katon Plaku dha një recetë për ''placentën'' në veprën e tij ''De agri cultura'', të cilën Andrew Dalby e konsideron, së bashku me recetat e tjera të ëmbëlsirave të Katonit, si pjesë të "traditës greke" dhe me gjasë të kopjuar nga një libër gatimi grek. <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> <ref>{{Harvnb|Dalby|1998}}</ref><blockquote>Formësoni ''placentën'' si më poshtë: vendosni një rresht të vetëm ''trakta'' përgjatë gjithë gjatësisë së brumit bazë. Pastaj kjo mbulohet me përzierjen [djathë dhe mjaltë] nga havani. Vendosni një rresht tjetër ''trakta'' sipër dhe vazhdoni kështu derisa të jetë përdorur i gjithë djathi dhe mjalti. Përfundoni me një shtresë ''trakta'' ... vendosni placentën në furrë dhe vendosni një kapak të parangrohur sipër saj [...] Kur të jetë gati, mjalti hidhet mbi placentë. (Cato Plaku, ''De Agri Cultura'' ) <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref></blockquote>Shkrimtari i kuzhinës Mark Kurlansky e përshkruan recetën e Katonit si të pakuptueshme dhe që përfundon në një pjatë të pangrënshme nëse ndiqet fjalë për fjalë. <ref>{{Cite news |last=Scott Simon |date=12 July 2025 |title=Award-winning food writer Mark Kurlansky discusses his new novel 'Cheesecake' |publisher=[[NPR]] |url=https://www.npr.org/2025/07/12/nx-s1-5232159/award-winning-food-writer-mark-kurlansky-discusses-his-new-novel-cheesecake}}</ref> == Trashëgimi == Një numër studiuesish modernë sugjerojnë se pasardhësit romakë lindorë (bizantinë) të ëmbëlsirës greko-romake, ''plakountas tetyromenous'' ("placenta me djathë") dhe ''koptoplakous'' ( greqishtja bizantine : κοπτοπλακοῦς), janë paraardhësit modernë të tiropitës (ose banitsës ) dhe përkatësisht bakllavasë. <ref name="Faas">{{Harvnb|Faas|2005}}.</ref> <ref>{{Harvnb|Salaman|1986}}; {{Harvnb|Vryonis|1971}}.</ref> Emri ''placentë'' ( Greek: πλακόεις) përdoret sot në ishullin Lesbos në Greqi për të përshkruar një ëmbëlsirë të tipit të bakllavës me fletë brumi të shtresuara që përmbajnë arra të shtypura, të cilat piqen dhe më pas mbulohen me mjaltë. <ref>{{Cite web |last=Τριανταφύλλη |first=Κική |date=17 October 2015 |title=Πλατσέντα, από την Αγία Παρασκευή Λέσβου |url=http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=3528 |access-date=7 February 2020 |website=bostanistas.gr}}</ref> <ref>{{Harvnb|Γιαννέτσου|2014|loc=p. 161: "Η πλατσέντα είναι σαν τον πλακούντα των αρχαίων Ελλήνων, με ξηρούς καρπούς και μέλι."}}</ref> Brumi për këtë {{Lang|la|placenta}} moderne përgatitet me gjethe të holla brumi të thërrmueshëm të zhytura në shurup të thjeshtë. Brumit i shtohet ouzo . <ref>{{Cite web |last=Αποστολή με Email |title=Πλατσέντα, από την Αγία Παρασκευή Λέσβου &#124; Άρθρα &#124; Bostanistas.gr : Ιστορίες για να τρεφόμαστε διαφορετικά |url=http://www.bostanistas.gr/?i=bostanistas.el.article&id=3528 |access-date=2017-01-28 |website=Bostanistas.gr}}</ref> <ref name="cookbook">{{Cite book |last=Λούβαρη-Γιαννέτσου |first=Βασιλεία |title=Τα Σαρακοστιανά 50 συνταγές για τη Σαρακοστή και τις γιορτές |year=2014 |trans-title=Lent foods: 50 recipes for Lent and the holidays |chapter=Πλατσέντα ή γλυκόπιτα |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5U0iAwAAQBAJ&q=%CF%80%CE%BB%CE%B1%CF%84%CF%83%CE%AD%CE%BD%CF%84%CE%B1&pg=PT161}}</ref> Përmes emrit të saj bizantin grek ''plakountos'', ëmbëlsira u përvetësua në kuzhinën armene si ''plagindi'', ''plagunda'' dhe ''pghagund'', të gjitha "ëmbëlsira buke dhe mjaltë". <ref name="Perry">{{Harvnb|Perry|2001}}.</ref> Nga termi i fundit erdhi emri i mëvonshëm arab ''iflaghun që'' përmendet në librin mesjetar të gatimit arab ''Wusla ila al-habib'' si një specialitet i armenëve kilikianë të vendosur në Azinë e Vogël jugore dhe në mbretëritë fqinje Kryqtare të Sirisë veriore. <ref name="Perry" /> Kështu, gatimi mund të ketë udhëtuar në Levant në Mesjetë nëpërmjet armenëve, shumë prej të cilëve migruan atje pas shfaqjes së parë të fiseve turke në Anadollin mesjetar. <ref>{{Harvnb|Bozoyan|2008}}.</ref> Variante të tjera të gatimit greko-romake mbijetuan në epokën moderne në formën e ''plăcintă'' rumune (një brumë i sheshtë i pjekur që përmban djathë) dhe ''palatschinke'' vjeneze <ref name="Goldstein">{{Harvnb|Goldstein|2015}}</ref> (një petull shumë e hollë e bërë si krep; gjithashtu e zakonshme në Ballkan, Evropën Qendrore dhe Lindore ). == Shih edhe == * Nougat, ndonjëherë i atribuohet grekëve dhe romakëve nga format më të forta të recetave të ngjashme. === Burimet === * {{Cite book |last=Bozoyan |first=Azat A. |url=https://books.google.com/books?id=0KYMAQAAMAAJ |title=Armenian Cilicia |publisher=Mazda Publishers |year=2008 |isbn=978-1568591544 |editor-last=Hovannisian |editor-first=Richard G. |series=UCLA Armenian History and Culture Series |location=Costa Mesa, CA |pages=67–78 |chapter=Armenian Political Revival in Cilicia |editor-last2=Payaslian |editor-first2=Simon}} * {{Cite book |last=Dalby |first=Andrew |title=Cato. On Farming (De Agricultura). A Modern Translation with Commentary |publisher=Prospect |year=1998 |location=Totnes}} * {{Cite book |last=Faas |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=YXGlAr17oekC |title=Around the Roman Table: Food and Feasting in Ancient Rome |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=2005 |isbn=0226233472 |location=Chicago, IL}} * {{Cite book |last=Γιαννέτσου |first=Βασιλεία Λούβαρη |url=https://books.google.com/books?id=5U0iAwAAQBAJ |title=Τα Σαρακοστιανά: 50 συνταγές για τη Σαρακοστή και τις γιορτές της από τη MAMAVASSO |publisher=Georges Yannetsos |year=2014}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=jbi6BwAAQBAJ |title=The Oxford Companion to Sugar and Sweets |publisher=Oxford University Press |year=2015 |isbn=978-0199313396 |editor-last=Goldstein |editor-first=Darra |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Lewis |first=Charlton T. |url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.147309 |title=A Latin Dictionary |last2=Short |first2=Charles |publisher=Clarendon Press |year=1879 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Liddell |first=Henry George |url=https://archive.org/details/b31364949_0002 |title=A Greek-English Lexicon |last2=Scott |first2=Robert |publisher=Clarendon Press |year=1940 |location=Oxford}} * {{Cite book |last=Perry |first=Charles |url=https://books.google.com/books?id=EbHYAAAAMAAJ |title=Medieval Arab Cookery |publisher=Prospect Books |year=2001 |isbn=0907325912 |editor-last=Rodinson |editor-first=Maxime |location=Totnes |pages=91–163 |chapter=Studies in Arabic Manuscripts |editor-last2=Arberry |editor-first2=Arthur John}} * {{Cite book |last=Salaman |first=Rena |url=https://books.google.com/books?id=jYa3J6xrjt4C |title=Oxford Symposium on Food & Cookery 1984 & 1985, Cookery: Science, Lore and Books Proceedings |publisher=Prospect Books Limited |year=1986 |isbn=9780907325161 |editor-last=Davidson |editor-first=Alan |location=London |pages=184–187 |chapter=The Case of the Missing Fish, or ''Dolmathon Prolegomena'' (1984)}} * {{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=sYScAQAAQBAJ |title=Concise Oxford English Dictionary: Luxury Edition |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0199601110 |editor-last=Stevenson |editor-first=Angus |location=Oxford |editor-last2=Waite |editor-first2=Maurice}} * {{Cite book |last=Vryonis |first=Speros |url=https://books.google.com/books?id=wBpIAAAAMAAJ |title=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamization from the Eleventh through the Fifteenth Century |publisher=University of California Press |year=1971 |isbn=978-0-52-001597-5 |location=Berkeley, CA}} == Lidhje të jashtme == * {{Cite news |date=April–May 2006 |title=American Pie |work=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]] |url=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/2/2006_2_30.shtml |url-status=dead |access-date=2009-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090712030514/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/2006/2/2006_2_30.shtml |archive-date=2009-07-12 |quote=The Romans refined the recipe, developing a delicacy known as placenta, a sheet of fine flour topped with cheese and honey and flavored with bay leaves.}} <nowiki> [[Kategoria:Kuzhina greke]] [[Kategoria:Placenta]] [[Kategoria:Bakllava]] [[Kategoria:Ushqimi në Romën antike]] [[Kategoria:Ushqime historik]] [[Kategoria:Kuzhina e Greqisë antike]] [[Kategoria:Kuzhina bizantine]] [[Kategoria:Gatime antike]]</nowiki> 9y0yd6t50hdewctspz1bwetme3lyx67 Përdoruesi:Diellza Emini/Torta placentë 2 400638 2981206 2026-05-16T19:15:07Z Diellza Emini 186737 Diellza Emini zhvendosi faqen [[Përdoruesi:Diellza Emini/Torta placentë]] te [[Torta placentë]] 2981206 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Torta placentë]] slrlhm1eginmfx2itg10aefy530tgrl MerrJep.com 0 400639 2981212 2026-05-16T19:34:53Z Json21 113805 Faqe e re: == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukse... 2981212 wikitext text/x-wiki == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] 6izl28r6fvvvrs37y6q2xdoohlxpmcg 2981213 2981212 2026-05-16T19:39:13Z Json21 113805 2981213 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = MerrJep.com | logo = | type = Online marketplace | industry = Internet, Advertising, Marketplace, Classifiedsforum | founded = 2006 | founder = Necdet Arif | country = Kosovo | website = https://www.merrjep.com }} == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] 6svwk9sdgmlecg9t1xf70qcycw30j3h 2981214 2981213 2026-05-16T19:41:04Z Json21 113805 2981214 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = MerrJep.com | logo = | type = Online marketplace | industry = Internet, Advertising, Marketplace, Classifiedsforum | founded = 2006 | founder = Necdet Arif | country = Kosovo | website = https://www.merrjep.com }} == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] 6ru9anj8fpy6n4vev4le9d9t9gikhvn 2981377 2981214 2026-05-17T06:35:06Z Json21 113805 2981377 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = MerrJep.com | logo = | screenshot = | caption = | collapsible = <!-- "yes" or "no" --> | url = https://www.merrjep.com/ | type = | registration = | language = [[Albanian language|Albanian]] | programming language = | owner = | revenue = | alexa = {{Gain}} 7,190 ({{as of|2019|05|05|alt=May 2019}})<ref name="alexa">{{cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|title=MerrJep.com Site Info|publisher=[[Alexa Internet]]|accessdate=2019-05-05|archive-date=5 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|url-status=dead}}</ref> | current status = | footnotes = | logo size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | logo alt = | screenshot size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | screenshot alt = | traded as = | founded = <!-- {{start date and age|2008|02|01}} --> | dissolved = <!-- {{start date and age|year|month|day}} --> | predecessor = | successor = | location = | country = Kosovo | country of origin = | locations = | area served = Worldwide | founder = Necdet Arif | chairman = | chairperson = | president = | CEO = Necdet Arif | MD = | GM = | key people = Necdet Arif | industry = Internet, Advertising, Marketplace, Classifiedsforum | products = | services = | operating income = | international = no | net income = | assets = | equity = | employees = 22 | parent = MerrJep | divisions = | subsidiaries = | ipv6 = | website type = [[Classified ads]] | advertising = | users = | launched = 2008 | native clients = }} == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] q84yrs054glqpivaiy28km2mitdruf2 2981378 2981377 2026-05-17T06:35:37Z Json21 113805 2981378 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = MerrJep.com | logo = | screenshot = | caption = | collapsible = <!-- "yes" or "no" --> | url = https://www.merrjep.com/ | type = | registration = | language = [[Albanian language|Albanian]] | programming language = ASP.NET | owner = | revenue = | alexa = {{Gain}} 7,190 ({{as of|2019|05|05|alt=May 2019}})<ref name="alexa">{{cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|title=MerrJep.com Site Info|publisher=[[Alexa Internet]]|accessdate=2019-05-05|archive-date=5 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|url-status=dead}}</ref> | current status = | footnotes = | logo size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | logo alt = | screenshot size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | screenshot alt = | traded as = | founded = <!-- {{start date and age|2008|02|01}} --> | dissolved = <!-- {{start date and age|year|month|day}} --> | predecessor = | successor = | location = | country = Kosovo | country of origin = | locations = | area served = Worldwide | founder = Necdet Arif | chairman = | chairperson = | president = | CEO = Necdet Arif | MD = | GM = | key people = Necdet Arif | industry = Internet, Advertising, Marketplace, Classifiedsforum | products = | services = | operating income = | international = no | net income = | assets = | equity = | employees = 22 | parent = MerrJep | divisions = | subsidiaries = | ipv6 = | website type = [[Classified ads]] | advertising = | users = | launched = 2008 | native clients = }} == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] scqagxc4xiq5g8pn5p0s0e77higc3i7 2981379 2981378 2026-05-17T06:40:48Z Json21 113805 2981379 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = MerrJep.com | logo = | screenshot = | caption = | collapsible = <!-- "yes" or "no" --> | url = https://www.merrjep.com/ | type = | registration = | language = [[Albanian language|Albanian]] | programming language = ASP.NET | owner = | revenue = | alexa = {{Gain}} 7,190 ({{as of|2019|05|05|alt=May 2019}})<ref name="alexa">{{cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|title=MerrJep.com Site Info|publisher=[[Alexa Internet]]|accessdate=2019-05-05|archive-date=5 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|url-status=dead}}</ref> | current status = | footnotes = | logo size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | logo alt = | screenshot size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | screenshot alt = | traded as = | founded = <!-- {{start date and age|2008|02|01}} --> | dissolved = <!-- {{start date and age|year|month|day}} --> | predecessor = | successor = | location = | country = Kosovo | country of origin = | locations = | area served = Worldwide | founder = Necdet Arif | chairman = | chairperson = | president = | CEO = Necdet Arif | MD = | GM = | key people = Necdet Arif | industry = Internet, Advertising, Marketplace, Classifiedsforum | products = | services = | operating income = | international = no | net income = | assets = | equity = | employees = 22 | parent = MerrJep | divisions = | subsidiaries = | ipv6 = | website type = [[Classified ads]] | advertising = | users = | launched = 2008 | native clients = }} == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] == External links == * https://www.crunchbase.com/organization/merrjep-com * https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com |date=5 maj 2019 }} * https://www.similarweb.com/website/merrjep.com <!--Mos shto kategori, pa u pranuar artikulli nuk ka nevojë të shtohen kategori.--> 0cdsxjpqaf47jepw7gl8apq29djyfiy 2981385 2981379 2026-05-17T07:33:30Z Json21 113805 2981385 wikitext text/x-wiki {{Infobox website | name = MerrJep.com | logo =MerrJep.com official logo.png | screenshot = | caption = | collapsible = <!-- "yes" or "no" --> | url = https://www.merrjep.com/ | type = | registration = | language = [[Albanian language|Albanian]] | programming language = ASP.NET | owner = | revenue = | alexa = {{Gain}} 7,190 ({{as of|2019|05|05|alt=May 2019}})<ref name="alexa">{{cite web|url=https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|title=MerrJep.com Site Info|publisher=[[Alexa Internet]]|accessdate=2019-05-05|archive-date=5 maj 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com|url-status=dead}}</ref> | current status = | footnotes = | logo size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | logo alt = | screenshot size = <!-- width in pixels, with "px" suffix --> | screenshot alt = | traded as = | founded = <!-- {{start date and age|2008|02|01}} --> | dissolved = <!-- {{start date and age|year|month|day}} --> | predecessor = | successor = | location = | country = Kosovo | country of origin = | locations = | area served = Worldwide | founder = Necdet Arif | chairman = | chairperson = | president = | CEO = Necdet Arif | MD = | GM = | key people = Necdet Arif | industry = Internet, Advertising, Marketplace, Classifiedsforum | products = | services = | operating income = | international = no | net income = | assets = | equity = | employees = 22 | parent = MerrJep | divisions = | subsidiaries = | ipv6 = | website type = [[Classified ads]] | advertising = | users = | launched = 2008 | native clients = }} == Historia == Faqja MerrJep.com është pjesë e rrjetit të platformave MerrJep, i krijuar për t’ua bërë më të lehtë njerëzve blerjen dhe shitjen e produkteve online. Ideja për platformën lindi nga nevoja e thjeshtë që njerëzit të mund të shesin dhe të blejnë gjëra pa komplikime, në një vend të vetëm dhe në mënyrë sa më të sigurt. Si frymëzim për krijimin e këtij lloji shërbimi kanë shërbyer platformat e ngjashme që kanë funksionuar me sukses në vendet skandinave, ku tregtia online ishte tashmë shumë e zhvilluar. Kjo ide u përshtat më pas për tregjet lokale dhe rajonale, duke krijuar një rrjet faqeje që i shërben përdoruesve në disa vende. Me kalimin e viteve, MerrJep është rritur dhe është bërë një nga platformat më të përdorura për shpallje online. Në MerrJep.com përdoruesit mund të gjejnë ose të publikojnë shpallje për shumë kategori si makina, elektronikë, shtëpi, shërbime, biçikleta dhe shumë të tjera. Çdo ditë shtohen mijëra shpallje të reja dhe platforma vazhdon të zgjerohet bashkë me nevojat e përdoruesve. Qëllimi i MerrJep mbetet i njëjtë: ta bëjë procesin e shitjes dhe blerjes sa më të thjeshtë, të shpejtë dhe të besueshëm për të gjithë. Faqet e tjera të lidhura me rrjetin MerrJep janë: * [https://www.pazar3.mk Pazar3.mk] * [https://www.merrjep.com MerrJep.com] * [https://www.makina.al Makina.al] * [https://www.mojtrg.rs Mojtrg.rs] * [https://www.pazar3.me Pazar3.me] * [https://www.leelam.af Leelam.af] == External links == * https://www.crunchbase.com/organization/merrjep-com * https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190505210642/https://www.alexa.com/siteinfo/merrjep.com |date=5 maj 2019 }} * https://www.similarweb.com/website/merrjep.com <!--Mos shto kategori, pa u pranuar artikulli nuk ka nevojë të shtohen kategori.--> aw9k108ejqkqu9nmk7m2abj963sk3hk Gjuragj Brankoviqi 0 400640 2981224 2026-05-16T20:17:33Z ~2026-29539-86 187615 ridrejtim i ri 2981224 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Dinastia Brankovike]] td3r1zsfz3ggssz6qshq5315eflrowd Diskutim:Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1991 1 400641 2981229 2026-05-16T20:34:32Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981229 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Zgjedhjet kuvendore në Shqipëri, 1991]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981228 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250717161635/https://cosmos.sns.it/wp-content/uploads/2015/09/2012WP02COSMOS.pdf për lidhjen https://cosmos.sns.it/wp-content/uploads/2015/09/2012WP02COSMOS.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 22:34 (CEST) audheqv1zyc1m7syd4y1muwpmj140pc Përdoruesi:Leonoraaa1/Carlo Emilio Gadda 2 400642 2981241 2026-05-16T22:54:46Z Leonoraaa1 187605 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:it:Special:Redirect/revision/149276884|Carlo Emilio Gadda]]" 2981241 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} [[Ingegnere]] di professione, svolse la sua attività scrivendo al tempo stesso per la rivista ''[[Solaria]]''. Dalla nativa Milano si trasferì a Roma dove collaborò a lungo con la [[Rai]] in programmi culturali.'''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. [[:it:File:Gadda_1921.jpg|[[File:Gadda_1921.jpg|lidhja=|class=mw-file-element|324x324px]]]]<templatestyles src="Approfondimento/styles.css" />Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. == Biografia == === Vitet e hershme dhe studimet === I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. === Vullnetar në Luftën e Parë Botërore === Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës.<templatestyles src="Citazione/styles.css" /> === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == {{Sisterlinks}} == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == == Lidhje të jashtme == <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]]</nowiki> mp9dqp86p6nm2qe33zggszgwp7g7j2p 2981243 2981241 2026-05-16T23:05:28Z Leonoraaa1 187605 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:it:Special:Redirect/revision/149276884|Carlo Emilio Gadda]]" 2981243 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} [[Ingegnere]] di professione, svolse la sua attività scrivendo al tempo stesso per la rivista ''[[Solaria]]''. Dalla nativa Milano si trasferì a Roma dove collaborò a lungo con la [[Rai]] in programmi culturali.'''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. [[:it:File:Gadda_1921.jpg|[[File:Gadda_1921.jpg|lidhja=|class=mw-file-element|324x324px]]]] Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. == Biografia == === Vitet e hershme dhe studimet === I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. === Vullnetar në Luftën e Parë Botërore === Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës.<templatestyles src="Citazione/styles.css" /> === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . === Poezi === * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} === Shkronja === * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} === Melanzhe === * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> 9es9cqmdbb6wmi7x9g7p18218uoaz4z 2981245 2981243 2026-05-16T23:07:56Z Leonoraaa1 187605 2981245 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} '''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. == Biografia == === Vitet e hershme dhe studimet === I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. === Vullnetar në Luftën e Parë Botërore === Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës. === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . === Poezi === * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} === Shkronja === * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} === Melanzhe === * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> 5vsjmzwysyal9m9crllsr6rouohsqkm 2981246 2981245 2026-05-16T23:13:30Z Leonoraaa1 187605 2981246 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} '''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. Biografia Vitet e hershme dhe studimet I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. Vullnetar në Luftën e Parë Botërore Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës. === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . === Poezi === * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} === Shkronja === * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} === Melanzhe === * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> a1qsamafav2dgzr04u63sz2l625ewnb 2981256 2981246 2026-05-16T23:35:50Z Leonoraaa1 187605 2981256 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} '''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. == Biografia == === Vitet e hershme dhe studimet === I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. === Vullnetar në Luftën e Parë Botërore === Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == {{Sisterlinks}} == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == == Lidhje të jashtme == 5twffemwspvfa4bofejc3ewh4xfv49t Carlo Emilio Gadda 0 400643 2981250 2026-05-16T23:29:23Z Leonoraaa1 187605 Përkthyer nga wikipedia italisht 2981250 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} '''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. Biografia Vitet e hershme dhe studimet I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. Vullnetar në Luftën e Parë Botërore Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720}}</ref>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës. === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . === Poezi === * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} === Shkronja === * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} === Melanzhe === * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> a1qsamafav2dgzr04u63sz2l625ewnb 2981394 2981250 2026-05-17T08:51:06Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2981394 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} '''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. Biografia Vitet e hershme dhe studimet I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. Vullnetar në Luftën e Parë Botërore Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 marzo 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 ottobre 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720 |access-date=16 maj 2026 |archive-date=4 mars 2019 |archive-url=https://archive.today/20190304190558/http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 gennaio 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015"/>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës. === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci |access-date=16 maj 2026 |archive-date=19 korrik 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci |url-status=dead }}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.&nbsp;103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]] . [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977) :{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === <references /> === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . === Poezi === * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino}} === Shkronja === * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1º gennaio 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma}} === Melanzhe === * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011}}</ref> . == Shënime == == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> fsp8ye2zyjpui8q711yusmd0q1jexg7 Përdoruesi diskutim:Kasem77 3 400644 2981294 2026-05-17T01:14:32Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2981294 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Kasem77}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 17 maj 2026 03:14 (CEST) ag9dht780yakhca3xe6dpr49i9650ev Wikipedia:Përjashtim-E bllokimit-IP 4 400645 2981297 2026-05-17T01:30:03Z ~2026-29594-21 187629 Faqe e re: // server.mjs import { createServer } from 'node:http'; const server = createServer((req, res) => { res.writeHead(200, { 'Content-Type': 'text/plain' }); res.end('Hello World!\n'); }); // starts a simple http server locally on port 3000 server.listen(3000, '127.0.0.1', () => { console.log('Listening on 127.0.0.1:3000'); }); // run with `node server.mjs` 2981297 wikitext text/x-wiki // server.mjs import { createServer } from 'node:http'; const server = createServer((req, res) => { res.writeHead(200, { 'Content-Type': 'text/plain' }); res.end('Hello World!\n'); }); // starts a simple http server locally on port 3000 server.listen(3000, '127.0.0.1', () => { console.log('Listening on 127.0.0.1:3000'); }); // run with `node server.mjs` qzqtjx6yzs95w5e1ah2qt48gykrmc0w Diskutim:Ateistët Amerikanë 1 400646 2981302 2026-05-17T03:45:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981302 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ateistët Amerikanë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981301 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823024317/https://www.atheists.org/magazine/ për lidhjen http://www.atheists.org/magazine/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 05:45 (CEST) ch6qj1xk75rg1yvbibng44gfqivheva Diskutim:Milena Harito/Arkivi 1 1 400647 2981313 2026-05-17T04:17:54Z MajavahBot 122738 U arkivuan 7 diskutime nga faqja [[Diskutim:Milena Harito]] 2981313 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Bllokimi i artikullit == : Përkundër faktit që kjo faqe diskutimi i dedikohet vetëm artikullit "Milena Harito", unë për shkaqe personale, të mos pasjes kohë dhe durim marrë parasysh situatën momentale të vendit tim, do të bëj një reagim më të gjerë se vetëm mbi këtë artikull. Do të bëj një reagim rreth Wikipedia, në Wikipedia, rreth artikullit dhe për artikullin. :: Fillimisht, artikulli është bllokuar që të mos mund të redaktohet, për një afat të pa caktuar. Artikulli mund të redaktohet vetëm nga Administruesit vetëm për shkak se sistemi administrues i Wikipedia-s nuk lejon bllokimin e artikullit në nivel Burokrati. Sidoqoftë, në koment kam theksuar që edhe administruesve u ndalohet redaktimi i artikullit. Unë kam vënë nën vëzhgim artikullin, kështu që çdo ndryshim do të sugjerohet tek kjo faqe e komenteve dhe do të lajmërohem mbi ato që t'i hedhë në artikull, përndryshe ato do t'i hedhë kur të kontrolloj këtë faqe herë pas here. ::: Unë jam marrë mbi tri vite më mënyrë intensive jo vetëm me të shkruar e përkthim të artikujve nga Wikipedia në Wikipedia, por mbi 60% të kohës kam kaluar duke bërë kontroll të gjendjes, pra të ndryshimeve të bëra nga administrues të ndryshëm. Nga kjo përvojë kam vënë re se jo rrallëherë konflikti është në majë të gishtave për shkaqe të kokëfortësisë, interesit personal, urrejtjes banale e jobanale etj. E gjithë kjo nuk do të thotë se duhet marrë gërshërët dhe duhet prerë artikujt ashtu siç duam ne, por se duhet punuar për të zhvilluar edhe më tej këtë hapësirë ashtu që të ketë vlera enciklopedike. :::: Vlerat enciklopedike, unë, asnjëherë nuk i kam parë nëpër takime në kafe ose Wikipedia përvjetorë e kush e di çka e çka, ku kush e di kush flet mbi Wikipedian shqip vetëm se mendon ashtu pa bërë asnjë shkronjë ndryshim në të. Thjeshtë pa kaluar vite të tëra edhe në gjumë lidhur me të. Pa fije interesi e madje edhe pa fije urrejtje. Mua si Puntori, asnjëherë nuk më ka zënë rrugën asnjë punëtor, përkundrazi, çdo punëtorë dhe dashamirë i dijes më ka ndihmuar që dija të shpërndahet edhe në gjuhën shqipe. As edhe unë nuk i kam zënë rrugën askujt, por edhe nuk i kam lënë rrugën e lirë të pa drejtit. Së paku jam shprehur lirshëm duke folur mbi të drejtën. :: Shumë artikuj në Wikipedia shqip janë jo enciklopedik, disa janë gjysmë enciklopedik, disa janë struktura enciklopedike të cilat mund të mbushen me informacione, disa janë gjysmë artikuj e vetëm pak janë artikuj enciklopedik. Kjo gjendje nuk na sugjeron që të merremi me dokrra, por se kemi punë për të bërë dhe duhet të bëjmë punë. Puna bëhet vetëm nëse dimë se si, duke ditur se si shkruhet e si redaktohet një artikull enciklopedik, dhe duke vepruar. : Le ti kthehem arikullit "Milena Harto". : Vërtetë artikujt shkruhen nga ekspertë të fushave dhe ata shkruajnë artikujt duke shfrytëzuar burime të ndryshme, por nuk kopjojnë materiale të tëra dhe të hedhin në një vend. Asnjë artikull enciklopedik nuk mund të jetë një përmbledhje citatesh ose një citat i vetëm. Në rastin e këtij artikulli me sa vura re një versin i tij ishte kopjim i plotë nga një faqe tjetër, madje në mënyrë jo të rregullt shkencore sa i përket kopjimit të ligjshëm. (Kopjimi i ligjshëm është dy llojesh, njëri është citat që do të thotë kopjim fjalë për fjale e që duhet futur në thonjëza përndryshe është plagjiaturë dhe tjetri është komentim që do të thotë, sqarohet qëndrimi ose hulumtimi i një ose disa burimeve dhe në fund theksohet burimi pa mos e vënë në thonjëza) :Kopjimi i shkrimeve nga burime tjera, është i pa pranueshëm. Hedhja e materialeve nga faqet e internetit që nuk kanë as erë të një artikulli enciklopedik është sikur thonë tek ne "sikur e hedh lopa bajgën". :Për fund dua të vë në theks se problemet tona minore me artikuj të pa rëndësishëm që nuk kanë vlerë në sferën edukativo-shkencore ashtu edhe në sferën e informimit të të tjerëve për gjëra me vlerë, siç është artikulli i një personi të caktuar minor, nuk duhet përhapur tek të tjerët. Ky artikull është shumë i pa rëndësishëm, përveç një marketing i vogël për një person të caktuar, për të ngritur kaq pluhur e për të më konsumuar edhe mua kohë e që në këtë kohë kisha mundur unë të bëjë ndonjë punë tjetër të dobishme e ju që keni humbur kohë për lexuar këtë roman timin kishit mundur të kontrolloni sa e sa artikuj së paku nga pika gjuhësore. : Unë sugjeroj të ndihmohen punëtorët dhe të mos nxirren konflikte pa nevojë sepse nëse ky artikull është bllokuar nuk do të thotë se çdo artikull në Wikipedia shqip duhet bllokuar. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] ([[Përdoruesi diskutim:Puntori|diskutimet]]) 12 Maj 2015 22:45 (CEST)) == . == @Planeti: foton që vendose mendoj se nuk është e përshtatshme. Ishte më mirë ajo e shkuara, e cila përdoret edhe nga [[fr:Milena_Harito|wiki francez]]. Nëse ke ndonjë argument kundër më thuaj... --<span style="font-size:14px;"><span style="font-family:trebuchet ms,helvetica,sans-serif;"><span style="background-color:#ffff00;">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|Mr.Pseudo]] <sup>[[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo|Ç'kemi!?]]</sup></span></span></span> 10 Maj 2015 20:16 (CEST) == Materiali i kopjuar == @Planeti: A ka mundësi të më thuash se përse rivendos një material që unë ua kam kthyer mbrapsht dy përdorueseve të tjera? Gjtihashtu, po të vë në dukje se nëse ndonjë nga ato të ka kontaktuar nëpërmjet e-mailit, duke bërë grupash, kjo përbën njëfarësoj shkelje të një norme të rëndësishme të wikit, që ka të bëjë me mos-grupimin e përdoruesve, por diskutimin e gjërave hapur. Asnjë nga përdorueset nuk ka provuar të më pyesi se përse refuzohet materiali, pavarësisht se unë ua kam bërë të qartë... --<span style="font-size:14px;"><span style="font-family:trebuchet ms,helvetica,sans-serif;"><span style="background-color:#ffff00;">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|Mr.Pseudo]] <sup>[[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo|Ç'kemi!?]]</sup></span></span></span> 10 Maj 2015 20:21 (CEST) : Të lutem nuk është i kpopjuar por i cituar.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 10 Maj 2015 20:22 (CEST) : të luetem mos ma kthe mbrapa . per pa diskutuar, nuk ekyiston kurfar arsze, mundesh me permire sua por mos ma hum mundin, nuk ehste e ndershme edhe fotom ma ke kthy?--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 10 Maj 2015 20:25 (CEST) ::1.Është i kopjuar. Dhe jo vetëm kaq, por është edhe jo neutral dhe bën elozhe të kota. ::2.Kjo që po bën ti bashkë me ato gocat, është shkelje e një norme të wikit [[en:Wikipedia:Sock_puppetry#Meatpuppetry]] siç edhe ua bëra të dituur atyre. ::Foton e ktheva bashkë me redaktimet e tjera. Fotoja nuk mendoj se është e përshtatshme. Mirë është kjo aktualja, siç gjendet edhe në wikin frëngjist. Në fakt ti nuk duhet të bësh redaktime pa u diskutuar jo unë... --<span style="font-size:14px;"><span style="font-family:trebuchet ms,helvetica,sans-serif;"><span style="background-color:#ffff00;">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|Mr.Pseudo]] <sup>[[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo|Ç'kemi!?]]</sup></span></span></span> 10 Maj 2015 20:30 (CEST) ::: Kurrë nuk do ta pyeti askend per foton te cilen e beje vet. harroje kete. te flm.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 10 Maj 2015 20:32 (CEST) ::::Po duhet të kuptosh një gjë themelore: artikulli nuk është yti dhe unë jap propozimet e mia. Dhe fakti është se unë propozoj që si foto kryesore të mbetet ajo që ishte, sepse ajo plotëson kriteret e një fotoje profili - madje përdoret edhe në wikipedia franceze, siç ta bëra të ditur më sipër. Fakti se ti mund të kesh bërë një foto dhe ta kesh ngarkuar nuk të jep gjë ndonjë përparësi për ta përdorur ku të duash...--<span style="font-size:14px;"><span style="font-family:trebuchet ms,helvetica,sans-serif;"><span style="background-color:#ffff00;">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|Mr.Pseudo]] <sup>[[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo|Ç'kemi!?]]</sup></span></span></span> 10 Maj 2015 20:37 (CEST) :: E tash mund te diskutojme me muaj te tere, pa problem . Une jam tolerant, qmoj shumë mundin, dijen dhe kontributin e çdo redaktori. Këtë veprim ke mund ta beshe qe ne fillim. Pra te hapesh diskutimin, e kursesi ta nenqmosh mundin e kontribuesve. Kam kaluar me kilometra te tera, dy dite ia kam kushtuar Wikipedias, e ju u nderuar per nji sekond ma hudhe poshte mundin, kohen , dhe punen time disa ditore, mandej disa vjetore. Te faleminderoj shumë , je shum "korrekt".--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 10 Maj 2015 21:20 (CEST) :::Ti në fakt duhet ta largosh vetë materialin e kopjuar.... Unë vendosa stampat dhe kaq për sot. Argumentet e mia janë këto: Materiali është i kopjuar nga gazetat dhe nga faqja e ministritë së Inovacionit. Përbën shkelje të copyrightit. Por më keq akoma, shkel norma të tjera si ajo që thotë se në wiki nuk është magazinë për të vendosur materiale propagandistike apo promovuese. Si pasojë materiali është edhe jo neutral meqë thjesht ripropozon një material propagandistik qeveritar, wiki synon të jetë enciklopedi dhe jo vend ku ngjiten materiale të marra nga tjetërkund. Ajo që mendoj unë është se, është pak fare turp, që ti je administrator dhe lejon edhe materiale të kopjuara. Kaq. Unë do të bëj pjesën time. Natën e mirë! --<span style="font-size:14px;"><span style="font-family:trebuchet ms,helvetica,sans-serif;"><span style="background-color:#ffff00;">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|Mr.Pseudo]] <sup>[[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo|Ç'kemi!?]]</sup></span></span></span> 10 Maj 2015 21:30 (CEST) ::::''Prsh bashkëadministatorë'', ::::po i futem edhe unë këtij debati që mund të ishte thjeshtë evituar. Së pari po jap mendimin tim mbi fotografitë: artikulli ka mjaftë hapësirë për të dyja fotot, kaq. Së dyti mbi tekstin: artikullin është përfundim i një ''Edit War'' (sq. Luftë redaktimesh), ku në një kohë disaminutshe janë bëre disa redaktime (dhe kthime ndryshimesh) të panevojshme, tekstin e vendosur e konsideroj të papërpunuar por nuk duhet shumë për ta përshtatur, thjeshtë të shkurtohet dhe të largohen disa copëza që nuk i përmbahen regullit të PoV. ''Selam''.--[[User:Ammartivari|'''<span style="color:#0080FF"><big>A</big></span>'''<span style="color:#0080FF"><small>MMAR</small></span><span style="color:#004080">'''<big>T</big>'''</span><span style="color:#004080"><small>IVARI</small></span>]] <sup>[[User_talk:Ammartivari|D<small><small>ISKUTO</small></small>]]</sup> 10 Maj 2015 21:57 (CEST) :::::Në fakt mirë do bëje sikur të respektoje normat e wikti, të hidhje një sy [http://www.inovacioni.gov.al/al/ministria/ministri/harito-milena këtu], dhe ta largoje materiali bashkë me elozhet që gjenden në të. Cilat rregulla shkel? 1. I kopjuar. 2. Plot me elozhe. Jo neutral. 4. Autobiografi, vet-promovim ([[en:Wikipedia:Autobiography|Wiki nuk i mirëpret artikujt autobiografikë]]). :::::Fotoja e shtuar nga Plaeti le të qëndrojë, por si foto dytësore. Wiki francez ka të njëjtën foto që largoi Planeti, pa dhënë shpjegim, por vetëm duke pretenduar se meqë e ka bërë ai foton ka të drejtë të heqi të tjerat...--<span style="font-size:14px;"><span style="font-family:trebuchet ms,helvetica,sans-serif;"><span style="background-color:#ffff00;">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|Mr.Pseudo]] <sup>[[Përdoruesi diskutim:Mr. Pseudo|Ç'kemi!?]]</sup></span></span></span> 10 Maj 2015 22:08 (CEST) == Domeni publik? == :Permbajtja eshte nga nje faqe ne domen publik. Ju lutem redaktoni me tutje qe te jete neutral, edhe pse une mendoj se eshte OK pasiqe jep te dhena bazike biografike. Sigurisht jeni te mireseardhur te jepni edhe fakte alternative nese ka te kontestuara. Sa i perket fotos, ajo e meparshmja ka rezolucion 200x150. E reja mund te prehet me mire, por brumi eshte aty. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 11 Maj 2015 07:06 (CEST) :: Domen publik nuk dmth se mund të botohet në wiki për të bërë propagandë apo promovim politik [[en:Wikipedia:What Wikipedia is not]]. Lexo normat në en.wiki se je shumë i pa informuar. ::Mendoj se ti Arianit, Planeti dhe përdorueset e tjera, nëse keni ndonjë '''konflikt interesi''', pra jeni në ndonjë marrëdhënie pune me Ministrinë apo me ndonjë organizëm që ka lidhje me të bëni mirë që të mos redaktoni më në faqe sepse jeni në konflikt të pastër interesi.[[en:Wikipedia:Conflict of interest]]. ::Foton do ta heq sërisht sapo të kem kohë, dhe do të vendos foton që gjendet në wikin frëngjisht.Fotoja e shkuar ishte e përshtatshme, kjo aktuaja jo. Foton që ka vendosur Planeti mund të vendoset si lidhje për tek wikimedia commons. Sugjeroj që t'u hedhësh një sy normave për vendosjen e një fotoje profili... ::Dhe një gjë tjetër, nëse është e mundur të'''jepni argumente''' duke u bazuar mbi '''normat e wikipedias''', jo të vini e të mbështesni njëri tjetrin vetëm sepse keni marrëdhënie jashtë-wikit apo se jeni në marrëdhënie pune, të paguar ose jo, me ministren. ::Gjithashtu, mos ftoni më në diskutim njerëz të tjerë me të cilët kontaktoni jashtë wikit... për të "mbrojtur" (nëpërmjet numrave) pozicione që janë jo enciklopedike.[[en:Wikipedia:Sock_puppetry#Meatpuppetry]]. ::Gjithashu, më bën përshtypje njëanshmëria jote evidente, sepse po të shikosh historikun e komenteve më sipër vërren se Planeti ka rikthyer përsëri e përsëri material të kopjuar, jo neutral dhe jo enciklopedik, pavarësisht ftesave të mia për të diskutuar...Sjellje jo e mirë kjo për një administrator. Pa folur për fakin e materiali të kopjuar apo sjelljes jo korrekte. Vërtetë që është e pabesueshme se sa poshtë mund të bjeri njeriu vetëm për të bërë pak propagandë politike.... -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 11 Maj 2015 10:23 (CEST) :::Akuza bukur serioze. Une nuk kam kurrfar konflikti interesi, nuk kam anime ne politiken e Shqiperise pasiqe jam kosovar. Thjesht ishim pjesemarres ne te njejten konference, ku u shkrep edhe fotoja e ministres. Sigurisht qe i njoh rregullat per te cilat po flet, njera nga to eshte edhe miresjellja me njeri tjetrin e cila shpesh mungon ne Wikipedia ne pergjithesi. Bile ishte sugjerim i imi dje qe Wikipedianet shqiptare t'i shtojne kontaktet fizike qe te evitohen keto konfliktet pa nevoje. Je i lire te editosh me tutje gjera specifike, por lufta e kthimit te permbajtjes nuk ndihmon. Faleminderit per mirekuptimin. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 11 Maj 2015 10:56 (CEST) ::::Akuzë konkrete dhe që e ripërsëris është kjo: Planeti është ftuar/sugjeruar nga Margott dhe Edlira Dede (redaktimet e të cilave janë kthyer për të njëjtat arsye) që të ndëryhjë në këtë zë të enciklopedisë. '''Shkelja nuk ka të bëjë me faktin se njiheni''', '''por me faktin se janë/jeni dakordësuar që të mbajnë të njëjtin pozicion''' ([[en:Wikipedia:Sock_puppetry#Meatpuppetry]]), për më tepër duke refuzuar të diskutojnë më parë në faqen e diskutimit, dhe pa dhënë argumente për të mbështetur redkatimet e veta. ::::Konflikti i interesit është edhe kur ke marrëdhënie pune, financiare, sponsorizimi me një institucion apo entitet të caktuar; pra nëse dikush është i sponsorizuar apo merr ndonjëfarë mbështetje të lidhura me subjektin e redaktimit... Por edhe nëse nuk jeni të paguar/ sponsorizuar, vetëm fakti se të paktën dy prej redaktuesve të cilëve unë u kam kthyer redaktimet (+ Planeti) janë dakordësuar, përbën në vetvete një '''helmim të frymës së punës''' këtu... ::::Sa për mirësjelljen, i fyer duhet të ndihem unë në raport me Planetin, sepse nuk e ka parë të arsyeshme të më pyesi se përse po i ktheja ato redaktime të përdorueseve të tjera (shiko historikun), por me arrogancë i ka rikthyer. Tjetër gjë, është se ka pretenduar, se meqë foton e ka bërë ai, fotoja duhet të qëndrojë. A nuk e di Planeti vallë se artikujt që ai redakton nuk janë pronë e tij? Fakti se ai ka bërë një foto nuk i jep të drejtën që të heq një tjetër që është më e përshtatshme apo që ta përdori si justifikim për të rikthyer materiall propagandistik dhe promovues, për më tepër të kopjuar... ::::Së fundmi, dakord pë luftën e editimit - kam qenë pjesë e saj, dhe pendohem. Por përse nuk jep një koment mbi faktin se Planeti ka refuzuar të diskutojë dhe të japi argumente në faqen e diskutimit, pavarësisht ftesave të mia? Por në të kundër ka vazhduar në të tijën? ::::Kaq për tani, sepse po përsëris veten... Ditën e mirë! -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 11 Maj 2015 11:30 (CEST) {{Collapse top|title= Reagim i Planetit}} :Përshëndetje. Nuk mund të diskutoj me njerz të cilët më akuzojnë pa kurfar baze. Nuk më interson politika në Kosovë e lëre më në Shqipëri. Për askend nuk punoj, thjesht jam kontribues modest i Wikipedisë dhe asgjë më shumë. E kotë është nëse dikush mundohet të më etiketoj në këtë mynyrë. Kurfar interesi nuk kam nga njerzit e politikës as në Kosovë e as në Shqipëri.Dhe ju lutem mos paragjykoni, shkruani, punoni, kuntriboni aq sa mundeni se asgjë nuk arrijmë duke paragjykuar dhe duke akuzar. Punë të mabarë. Vlerësoj mundin dhe kontributin e secilit, edhe të atyre vetëë që lexojnë Wikipedinë, e lëre më ta që redaktojnë.Unë nuk do të ndalem, për aq sa kam mundësi dhe kapacitet. Ju flm.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 12 Maj 2015 00:32 (CEST) ::E kuptoj qe ti nuk di anglisht dhe je disi injorant nga normat wikt, por me kete qe ke bere ti dhe ato perdorueset e tjera, keni shkelur disa norma qe une i kam rreshtuar me siper dhe per te cialt te akuzoj dhe do te vazhdoje te te akuzoj - pune tejter nese ti je apo jo i afte te kuptosh dhe te ndreqesh gabimet e tua.... Gjykoj se ti, ne pamundesi per te dhene argumente sillesh si femije dhe ben te fyerin. Ty dhe askend tejter nuk te ndalon kush qe te "kontribuosh", pro kete duhet ta besh sipas normave te wikit, dhe jo te besh propagande politike, promovim qofshin keto te bera me dashje apo pa dashje...-- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 12 Maj 2015 17:46 (CEST) <!-- Nese do ti pergjigjesh debatit te mesiperm, shkruaj siper ketij shenimi. Permbaju normave te diskutimit duke parashtruar argumetet, perndryshe komenti do te largohet.--> {{Collapse bottom}} == Lajmerova burokratin Punetori == Une sapo i shkrova burokratit Puntori nje email duke i kerkuar qe te nderyje. Nderkohe, ne pritje te nje pergjigje te tije, po pergatitem tu shkruaj edhe ketyre te projektit koordinues ( https://meta.wikimedia.org/wiki/Stewards'_noticeboard ) duke kerkuar qe te bllokojne faqen edhe per administratoret. Natyrisht do tu shpjegoj dhe do tu paraqes te gjitha veprimet e bera nga ti ne ate faqe, gjithashtu do ti jap edhe info se ti ke patur kontakt te drejte perdrejte me ato dy gocat dhe me ministren, ne te pakten dy raste. Te tjerat pastaj i vendosin ata... -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 12 Maj 2015 18:24 (CEST) :Me duket e paarsyeshme te eskaloj ne kete nivel. Harxhim i panevojshem i energjise kur ka nevoje per krijimtari. Fokusohuni te permbajtja e diskutueshme konkrete, jo te motivet. --[[Përdoruesi:Arianit|Arianit]] ([[Përdoruesi diskutim:Arianit|diskutimet]]) 12 Maj 2015 18:43 (CEST) :: Shum mirë ke bërë. Për tete vite një jë e tillë nuk më ka ndohdë me askend.Kjo ska kurfar kuptimi.--[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 12 Maj 2015 18:46 (CEST) :::Nuk me itnereson cfare te ka ndodhur apo jo ty ne 8 vite... me intereson ajo qe ke bere ne kete artikull. Une ia paraqita faktet Puntorit me e-mail, dhe nderkohe po i perkthej per ti paraqitur atje tek projekti koordinues. Madje i dergova edhe lidhjet ku tregohet, sic pohon -Arianit se nderhyrja jote ne kete teme eshte ndikuar nga perdorueset e tjera, qe perben grupazh evident. Per me teper i dergova edhe lidhje ku tregohet se ajo organiyata juaj dhe si pasoj redaktimet tuaja ne kete teme jane ne konflikt interesi dhe njeanshmeri te skajshme, meqe e keni takuar te pakte 2 here Ministren. Keto jane fakte. -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 12 Maj 2015 18:56 (CEST) == Lidhje që tregojnë përfshirjen politike == {{Collapse top|title= Link të rëndësishëm që tregojnë kapjen/përdorimin e WikiAkademisë Shqiptare nga politika}} Dy nyje/links që tregojnë se organizata ku kanë marrë pjesë disa nga përdoruesit që janë përfshirë në këto redaktime janë takuar dhe janë sponsorizuar nga eksponentë politikë shqiptarë (të paktën dy Ministra të ndryshëm në dy raste të ndryshme, Erion Veliaj + Milena Harito): * '''2015''' - Link që tregon foto të Ministres në WikiAkademinë shqiptare. [http://wikiakademia.openlabs.cc/blog/momente-nga-wikipedia-weekend/ Link Wikiakademia.openlabs] * '''Maj 2014''' - "''Përvec të ftuarve nga jashte pjese e konfences u bënë dhe përfaqesues nga administrata shteterore. Zonja '''Milena Harito''' Ministria e Inovacionit dhe Zoti '''Erion Veliaj''' Ministri i Rinise dhe Mireqenies Sociale, te cilët hapen ditën e parë të konfernces. Fjalimin e zonjes Harito mund ta lexoni ketu.''" - [http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:woClrPNOKcAJ:wikiakademia.openlabs.cc/blog/oscal2014-dhe-wikiakademia/+&cd=3&hl=en&ct=clnk&gl=it link] * Një tjetër organizator i Wikiakademisë shqiptare është këshilltar i Ministres së Kulturës (Redon S.). [http://wikiakademia.openlabs.cc/wikipedia-weekend/ Link (Mbi Redon S.)]. Më politike se kaq nuk bëhet. Kërkoj që këta përdorues të qëndrojnë larg zërave që merren me politikën shqiptare - sepse, gjykoj se dashje pa dashje janë të ndikuar. Kjo nuk dmth se janë të paguar apo janë militantë, por që duke qenë në kontak jo vetëm me njëri tjetrin por edhe me Ministren janë ndikuar së paku emotivisht. -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 12 Maj 2015 23:01 (CEST) {{collapse bottom}} : Të lutem i nderuar ku është roli im- Platit në këtë krejt çka thua.Kurë përherë të parë kam dëgjuar para dy dite për këta politikaj që i përmendni ju. Pres të më kërkosh falje. Është e natyrshme kërkim falja. --[[User:Planeti|'''<span style="color:#000099"><big>P</big></span>'''<span style="color:#0000aa"><small>'''L'''</small></span><span style="color:#0000bb"><small>'''A'''</small></span><span style="color:#0000cc"><small>'''N'''</small></span><span style="color:#0000dd"><small>'''E'''</small></span><span style="color:#0000ee"><small>'''T'''</small></span><span style="color:#0000ff"><small>'''I'''</small></span>]] <sup>[[User_talk:Planeti|'''D'''<small><small>'''ISKUTO'''</small></small>]]</sup> 12 Maj 2015 23:07 (CEST) ::Nuk të kam akuzuar se të kanë paguar Ministrat; as kam akuzuar ndonjë se Ministrat apo përfaqësuesit politik kanë paguar ndokënd. Por duhet të kuptosh se Margott (Greta D.) si organizatore ka lidhje me organizatorin tjetër që quhet Redon S. Jo vetëm që në aktivitin e organizuar nga Margott (Greta D.) ka patur të paktën 2 herë të ndryshme përfaqësues të ndryshëm, por Redon S (organizator tjetër) është këshilltar i Ministrisë së Kulturës (post politik). ::Ku hyn ti këtu? Tek fakti, i nderuar Planet, se ke rikthyer të njëjtin material që ka rikthyer Margott (organizatore). Unë dyshoj se ajo të është ankuar duke e keqparaqitur ngjarjen... Dhe e them këtë sepse ka patur 3 përdorues të ndryshëm që kanë rikthyer të njëjtin material promovues politik, që është kopjuar nga tjetërkund... ::Konflikt interesi është edhe nëse ti ke mik X apo Y dhe shkon i redakton faqen duke futur materiale jo të pranueshme. Ti nuk je militant, dhe as të ka paguar kush, por fakti se ke marrë pjesë në një organizëm ku kanë qenë të pakën 2 herë 2 ministra, të ndikon pak, jo në kuptimin politik, por në atë emotiv... (Edhe unë nëse do të takoja Filanin sot, apo nëse do të isha në një takim me Filanin do të ndikohesha.) ::Çështë e vërteta ajo që më bezids akoma mua është fakti se ka patur 3 përdorues të ndryshëm që keni bërë të njëtin veprim përsëritës pa dashur ta diskutoni... Kjo është e gjitha. Po nuk u komunikua ka probleme... -- <span style="font-family:Old English Text MT;border:2px dotted">[[Përdoruesi:Mr. Pseudo|‎<big>M</big>r.<big>P</big>seudo]] [[Përdoruesi diskutim:‎Mr. Pseudo|<big><big><span title="Diskuto">&#9762;</span></big></big>]]</span> 12 Maj 2015 23:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Milena Harito]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976584 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180624093001/http://www.albaniannews.com/index.php?idm=11585&mod=2 për lidhjen http://www.albaniannews.com/index.php?idm=11585&mod=2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 03:26 (CEST) dodpphbxv21e490tbabxfqs191amvbb Diskutim:Familja Rothschild/Arkivi 1 1 400648 2981317 2026-05-17T04:19:18Z MajavahBot 122738 U arkivuan 5 diskutime nga faqja [[Diskutim:Familja Rothschild]] 2981317 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == ROTSHILDËT == '''''Më jepni të drejtë t’i shtypi paratë e një shteti, e pastaj nuk më intereson se kush i harton ligjet e tij'''''. (Rothshild) [[File:Komplotiboteror20.jpg|thumb|Add caption here]] Natanin, djali i tretë i Majerit dhe themeluesi i dinastisë së Rothshildëve, e pyeti djali i tij më i vogël, sa kombe të ndryshme ekzistojnë në botë? „Vetëm dy janë ato për të cilat duhet të mendosh” - iu përgjigj Natani - „familja hebreje e pastaj të tjerët”. Me togfjalëshin „familja hebreje” ai ka pasur për qëllim „gjininë hebreje” e cila është ndryshe nga ajo e njerëzve tjerë. Themelues i kësaj dinastie të vetme sipas gjinisë është Majer Amshel Rothshildi. Ai u lind në vitin 1743 në [[Frankfurt]] të Majnës (Gjermani). Djali i tij më i madh Anselm Majer Rothshildi (1773-1855) mbeti me babën e vet në Frankfurt. Djali i dytë - Solomon Rothshildi (1774-1855) u shpërngul në Vjenë (Austri). Djali i tretë - Natan Majeri (1777-1836) u vendos në Londër. Djali i katërt - Karl Majeri (1788-1855) u vendos në Napoli. Kurse i pesti - Xhejms Majeri (1792-1868) u vendos në Paris. Filiala e Londrës nën udhëheqjen e Natan Rothshildit ka qenë më e suksesshmja në manevrimet dhe operimet financiare. Të pestë vëllezërit kanë lozur një rol mjaft të rëndësishëm, jo vetëm në botën financiare, por edhe në atë politike. Po qe se historia duhet të bëjë fjalë për dikë, ajo është Dinastia Rothshild. Sikur të fillojmë prej gjysmës së dytë të shekullit XVIII e deri më sot do të shohim se ata janë zotërinj të financave dhe politikës botërore. Qysh para 200 vjetëve e deri më sot ata i financojnë dhe kontrollojnë të gjitha qeveritë e botës. Shumica e krerëve të kurorëzuar janë miq dhe borxhlinj të tyre. Lionel Rothshildi ka qenë hebreu i parë - anëtar i Parlamentit anglez. Djali i tij Natan Majer Rothshildi në vitin 1885 bëhet hebreu u parë - per i Impersisë britanike. Moris Rothshildi bëhet anëtar i Senatit francez. Stërgjyshërit e Majer Rothshildit nga getoja në Frankfurt të Majnës e deri më sot e drejtojnë shtëpinë financiare angleze „Natan Majer Rothshildi dhe bijtë e tij”. Të dhëna të plota historike për jetën private dhe tregtare të kësaj familjeje ndjellakeqe edhe sot e kësaj dite nuk ekzistojnë. Ato të dhëna që i kemi në shfrytëzim fort pak janë të vërteta. Këtë e vërteton fakti se qysh para 230 vjetëve e deri më sot aktivitetet e tyre ruhen plotësisht në fshehtësi dhe askush nuk mund të depërtojë në to. Themeluesi i dinastisë, Majer Rothshildi, ka qenë i dërguar të mësojë për rabin, por pas një kohe të shkurtër punësohet në një shtëpi bankare hebraike në Hanover si nxënës, ku gjatë i studion lojërat financiare. Mirëpo edhe aty nuk qëndron shumë kohë. Kthehet në geto në Frankfurt,ku dy vëllezërit e tij kanë shitur tesha dhe gjëra tjera të vjetra. Ai tek ata, në njërin prej duqaneve, e fillon biznesin e tij me monedha të vjetra. Shumë personalitete të larta në Gjermani si dhe në mbarë Evropën kanë mbledhur monedha të vjetra. Majeri e përpunoi katalogun e vet numizmatik të cilin ua dërgoi disa njerëzve, bile edhe princërve të rrethit. Rezultati i kësaj qe i volitshëm dhe tregtia me monedha të vjetra shpejt lulëzoi. Bile një ditë princi Vilhelm e vizitoi vetë. Majeri me servilitetin dhe me maniret e tij i la përshtypje jashtëzakonisht të mira princit i cili u bë mushteri i tij i rregullt. Kjo ia rriti shumë autoritetin tregtarit të varfër i cili fillon të lozë rolin e furnizuesit oborrtar. Ai e shtoi emrin „Rothshild”, që e ka prejardhjen prej firmës së vogël të kuqe të shtëpisë. Në shekullin XVI shtëpitë në lagjen hebreje në Frankfurt kanë qenë pa numra. Secila derë është dalluar nga të tjerat me njëfarë shenje ose firmë të vogël me ngjyrë të veçantë. Dera e shtëpisë së Majerit qysh më parë ka pasur një tabelë të vogël të kuqe prej së cilës ai e mori mbiemrin e ardhshëm - Rothshild. Drejtor i mallrave dhe pasurive të princit ka qenë njëri prej bijve të tij të paligjshëm, Buderusi. Ai u miqësua me Rothshildin dhe filloi me ndërmjetësimin e tij të ndërrojë valuta të huaja. Në vitin 1785 i ati i princit ndërron jetë dhe ai i trashëgoi titullaret dhe pasuritë e mëdha të tij. Princi i ri i kushtoi kujdes mjaft të madh ushtrisë së tij, jo vetëm asaj që përkon me ushtrimet ushtarake, por edhe asaj që përkon me shkathtësinë dhe rrobet e saj. Rrobet dhe municioni kanë qenë ajo që e kanë bërë atë më të bukur dhe më elegante në atë kohë. Shumë shtete më tepër kanë dashur të marrin me qira njësi të formuara të gatshme ushtarake, e pasi që ato të Vilhelmit kanë qenë më me renome, secili ka synuar që t’i marrë me qira. Kështu, për shembull, [[Anglia]] ka mbajtur qetësi dhe rregull në kolonitë e saj duke i shfrytëzuar „hesët”. Vilhelmi prej Hes-Keseli ka pasur të ardhura të mëdha nga kjo tregti e tij. Për çdo ushtar të vrarë hesian princi ka marrë dëmshpërblime të jashtëzakonshme të cilat kanë hyrë në arkën e tij dhe në këtë mënyrë ai arriti të bëhet sundimtari më i pasur në Evropë. Majer Rothshildi me mjaft shkathtësi e shfrytëzoi plogështinë numizmatike të princit të pasur dhe filloi gjithë e më shpesh ta vizitojë në pallat dhe t’i ofrojë monedha të vjetra sa më interesante edhe atë me çmim të lirë e të volitshëm. Ky qe një taktizim për t’u ofruar sa më shumë me princin dhe për ta fituar besimin e tij. E pasi që e fitoi besimin e sundimatrit lehtë qe që edhe fisnikët e tjerë të interesohen për të, gjë që edhe vërtet ashtu ndodhi. Kah fundi i vitit 1806, kur ushtritë e Napoleonit hyjnë në Gjermani, Vilhelmi ia besoi dukumentacionin e vet më të rëndësishëm, arkivat, bizhuterinë dhe rreth tre milionë dollarë Rothshildit plak i cili i vorrosi në disa vende të ndryshme. Këta para të grabitura kanë qenë bazë e pasurisë së madhe të Rothshildëve. Prej atëherë e deri më sot nuk ekziston asnjë dolar i fituar në mënyrë të ndershme nga pasuria shumë miliardëshe e familjes Rothshild. Borxhet e mbretërve dhe shteteve tjera ndaj Vilhelmit IX kanë qenë shumë të mëdha. Bijtë e Majerit shkuan nëpër të gjitha vendet e botës që t’i mbledhin borxhet. Natani, i biri i tretë i Rothshildit plak u vendos në Londër dhe të gjitha avoaret e princit u koncentruan aty. Nga të hyrat e mëdha prej pasurisë gjigante të Vilhelmit Anglia i paguante Rothshildit dividende kolosale mujore të investicioneve të tij. Nga ana tjetër, sipas një kontrate të fshehur ndërmjet Vilhelmit dhe Rothshildit, Rothshildi ka fituar një pjesë nga borxhet e mbledhura. Napoleoni e ka ditur se sundimtari hesian ka pasuri të mëdha, andaj me këmbëngulësi ka synuar që të vijë deri te ajo pasuri. Regjimente të tëra kanë rrëmuar në oborret e tij, bile edhe në shtëpi dhe duqan të Rothshildit, por nuk gjetën gjë, sepse tashmë e gjithë pasuria ishte dërguar në Londër. Vetëm stolitë e vorrosura u zhdukën në një mënyrë misterioze. Majer Rothshildi disa herë udhëtoi për në [[Danimarkë]], ku ishte strehuar princi, me qëllim që t’i sqarojë atij se si i mundon pushteti i Napoleonit atë dhe bijtë e tij, sepse dyshon në ta. Vazhdimisht e bindte princin se do t’i marrë të gjitha paratë, deri në paranë e fundit. Në atë kohë Natani, duke pasur në disponim të gjithë atë pasuri të madhe, e shfrytëzoi pozitën kritike luftarake në Evropë dhe mungesën e mallrave. Ai blente mallra të ndryshëm: pambuk, prodhime të pambukut, kafe, duhan etj., të cilat i futte përmes rrugëve të rregullta ose të shfercit në tregjet e uritura në [[Gjermani]], në shtetet e Skandinavisë, bile edhe në [[Francë]]. Kështu paratë e Vilhelmit u rritën dhjetëfish më shumë falë Rothshildëve të cilët tashmë kishin mundësi t’ia kthejnë deri në paranë e fundit. Prej vitit 1810 e deri më sot firma Rothshild nuk merret më me shitblerjen e mallrave, por vetëm me shitblerjen e parave. Puna e parë serioze në këtë drejtim ishte blerja e 400 tonëve ari prej kompanisë së njohur të Indisë Lindore. Prej kësaj Rothshildi fitoi katër herë më shumë se sa deponoi. Arin e njëjtë Natani ia shiti menjëherë shtetit anglez për t’i dhënë përkrahje fushatës së Velingtonit. Kah fundi i luftës napoleoniane Perandoria Britanike i subvencionoi shumicën e shteteve aleate siç ishin: Rusia, Austria dhe Prusia. Megjithatë, problem më i madh ishte si të bartet ari. Asnjë firmë e madhe nuk ishte në gjendje të rrezikojë në transportimin e sasive kaq të mëdha të arit. Të vetmit qenë Natani dhe vëllezërit e tij që e morën përsipër ta kryejnë këtë, duke operuar prej bazave të tyre të ndryshme me korrespondencë të shifruar, me korrierët më të shpejtë në atë kohë dhe me pëllumba. Sasitë e mëdha të cilat vetë I kanë pasur në disponim iu kanë mundësuar të hapin filiale në Paris, Vjenë, Berlin dhe Napol, kurse secili prej vëllezërve ka dhënë përgjegjësi për filialën e caktuar. Në këtë mënyrë „Majeri dhe bijtë” krijojnë në mes veti shtëpinë e parë kliringe ndërkombëtare. Pas Napolit në [[Evropë]] filloi zhvillimi i ndërtimit të kulturës dhe artit, gjë që kërkonte mjete të mëdha materiale, pastaj edhe shumë huaja. Shumica e qeverive evropiane drejtoheshin për të marrë huaja te bankierët e vogël duke i ikur kolosit financiar Rothshildit. Shkak kryesor i kësaj ishte materializmi i tyre i varzhdë dhe jodelikatshmëria e tyre. Në atë kohë sallonet e mëdha në Francë, Gjermani dhe Austri lulëzonin dhe temat e përditshme për biseda ishin poezia, arti dhe kulura. Vëllezërit Rothshild ishin të huaj në këtë drejtim. Ata të zënë shumë me punë materiale dhe financiare, nuk kanë pasur kohë të shkollohen për kavalerinë e salloneve, e cila në atë kohë ndodhej në shesh të jetës botërore. Ata bile edhe nuk dinin të vallëzonin, për këtë shkak nuk i pranonin në shoqërinë e lartë. Shumë mirë e kuptuan çka ju mungon dhe se më ishte shumë vonë që ajo të fitohej. Mirëpo, Rothshildët vendosën që ta shfrytëzonin superioritetin e tyre financiar për t’i fituar fituesit. Në vitin 1818 detyrimet shtetërore franceze nga huaja e njohur e vitit 1817 filluan shumë shpejt të bien pas hypjeve kontinuitive njëvjeçare, gjë që i terhoqi edhe letrat tjera me vlerë. Një gjë e këtillë nuk ndodhi vetëm në Paris, por edhe në tërë Evropën ku bursat dështuan. Vëllezërit pronarë të shumë detyrimeve nga mbarë bota në heshtje i blenë shumicën e detyrimeve konkurente dhe në një moment i shitën përnjëherë në tërë Evropën, gjë që shkaktoi shkatërrimin financiar. Tash mbarë bota e kuptoi se nuk duhet larguar nga Rothshildi, kështu që të gjithë politikanët në Evropë filluan të bëjnë gara se kush do të marrë më shumë huaja prej tyre. Sallonet dhe shoqëria e lartë nuk e hetonin më jodelikatshmërinë e tyre. Ky hap ndoshta edhe ishte fillimi i triumfit të tyre politik. Pronari i këtyre pasurive të panumërta, hebreu plak nga Getoja e Frankfurtit, krijoi disa principe themelore për qeverisje dhe mbrojtje. Testamenti i tij është i përpiktë dhe nuk duron kurrfarë ndryshimi ose lëshimi. Të pesë djemtë e tij, si dhe e tërë gjeneza e tij, ishin të detyruar që ta respektojnë. Sankcionet kanë qenë mjaft të ashpra dhe përfundimtare. Më i vjetri të bëhet kreu i familjes dhe të qeverisë me tërë pasurinë: ky ishte princip i parisë, i cili nuk përjashtonte edhe ngritjen e më të aftit, por vetëm me anë të zgjedhjes prej të gjithë anëtarëve të familjes. Martesat të bëhen në familje, ndërmjet kushërinjve. Qëllimi i tyre ka qenë që të ruhen të gjitha pasurite e asgjë të mos del prej familjes. Këtë rregull nuk e kanë respektuar në përpikshmëri, sepse paraqitet një faktor tjetër. Në ndërkohë shumë hebrenj u bënë të pasur dhe martesat e këtilla kontribuan jo vetëm që të mos humbet pasuria, por përkundrazi të rritet. Si pasojë bilologjike e këtyre martesave të një gjaku, shtimi ka qenë i vogël, shumica e fëmijëve kanë lindur femra, në mesin e të cilëve ka pasur edhe prej atyre mentalisht të pazhvilluar. Ruajtja e pasurive të bëhet bashkë dhe në mënyrë të pandashme, ashtu siç është bërë deri më sot. Testamenti i Majer Rothshildit plak assesi të mos tregohet haptazi dhe të mos i bie në dorë asnjë historianit. Të gjithë trashëgimtarët dhe gjeneratat e familjes të jenë përherë lojalë ndaj besimit të vjetër hebraik. Të mos bëhet kurrfarë inventure e haptë dhe të mos udhëhiqen libra trashëgimie e të ngjashme ndërmjet anëtarëve të familjes. Të gjithë ata që nuk e respektojnë këtë e humbin të drejtën e trashëgimisë. Tërë pasuria, e cila në asnjë rast dhe me kurrfarë preteksti nuk duhet të ndahet, të qeveriset gjithmonë vetëm prej meshkujve, ndërmjet anëtarëve të familjes, dhe ata të jenë ortakë. Gratë anëtare të familjes si dhe bashkëshortët e tyre nuk kanë të drejtë të marrin pjesë në qeverisjen e firmës. اdonjëri prej trashëgimtarve që proteston ose i kundërshton rregullat në fjalë automatikisht e humb të drejtën e trashëgimisë. Nga e gjithë kjo shihet se Majer Anselmi plak, i cili ka qenë shumë religjioz, ka pasur për qëllim të themelojë pushtetin e një dinastie hebreje përmes trashëgimtarëve të tij meshkuj. Testamenti i tij edhe sot e kësaj dite jo vetëm që është valid për dinastinë e tij, por edhe për të gjithe hebrenjtë e botës. Paramendohet se testamentin e ka bërë me ndihmën e dy hazidimve - Jakov Zhozefit dhe Jakov Isakut. Ai ka besuar me entuziazëm religjioz se hebrenjtë janë ''popull i zgjedhur'' dhe se Zoti u ka premtuar „ata të qeverisin me botën”. Nuk kam takuar asnjë hebre i cili nuk beson në këtë. Kjo nuk shihet vetëm nga protokolet e cionistëve të urtë, por edhe nga e gjithë ajo çka ndodh sot në botë. Majeri ka qenë hazidim, do të thotë simpatizues dhe ithtar i hazidizmit - lëvizje më e devotshme e judaizmit e cila e ka prejardhjen prej Polonisë Juglindore në shek. XVIII. Kjo lëvizje Izraelin e prezenton si një faktor kosmik, si pikë fokuse në krijimin e botës. Hazidizmi zhvillohet dhe përkryhet prej Jakov Zhozefit dhe Jakov Isakut të cilët kanë qenë bashkëkohanikë të Rothshildit të parë. Klubet e formuara jakobine në Francë, Angli, [[Itali]] dhe në vendet e tjera e marrin emrin prej këtyre dy personave religjiozë judaitë. Teodor Herceli, shok i afërt i zotëri Rothshild dhe themelues i cionizmit modern, rreth vitit 1897 themeloi dy organizata mjaft të rëndësishme të cilat edhe sot e kësaj dite lozin rolin kryesor në botë. E para ka qenë fshehtësi ekskluzive - ka përfshirë 300 vetë, personalitetet e së cilës janë ruajtur plotësisht në fshehtësi dhe ajo ka prezentuar pushtetin suprem të rasës hebreje. E dyta e ka qenë organizatë popullore - religjioze e cila ka përfshirë 450 vetë, përfaqësues të kishës hebreje dhe rabinë. [[Dinastia]] Rothshild ka filluar me pesë djemtë e Majer Amshelit. Natan Rothshildi ka qenë më neqez dhe më i paskrupullt prej vëllezërve të tij. Për të faktor i vetëm që i ka prijë ka qenë logjika dinastike. Ka pasur mendje të rrallë eksploatuese dhe qëndrueshmëri për të korrur sukses. Për të Dizraeli ka pasë thënë: „Ai ka qenë edhe mësues i bursave botërore e pastaj sundues dhe mësues i çdo gjëje tjetër”. Ai ka arritur suksese kryesisht falë fshehtësisë dhe këmbëngultësisë me të cilat ka punuar. Ky ka qenë edhe parimi më i rëndësishëm i qeverisjes dhe suksesit të të gjithë Rothshildëve deri më sot. Njëherë një njeri i cili ia polironte këpucët e pyeti pse bakshishi yt është më i vogël se ai i djalit tënd? Ai iu përgjegj: „Babai i djalit është milioner. Babai im nuk është”. Në një rast tjetër, kur një tregtar i ofroi një fotografi të bukur, Natani i tha: „Ma jep një fotografi prej tridhjetë funtash sterlingë. Nuk më intereson se cilën. Mirupafshim”. Ndonjëherë tregohej edhe arrogant, gjë që është karakteristikë e të fuqishmëve dhe pushtetarëve. Kështu për shembull, në një ballo të baronit të Velingtonit, një baron tjetër i quajtur Monomoranas flitte me entuziazëm për të parët e tij. „Do të thotë, ju jeni baroni i parë i krishter”, iu drejtua Natani me zë të lartë, „unë pra jam baroni i parë hebre, gjë që është më me interes, por nuk paradoj me të”. Pas vdekjes së Natanit, sipas vendimit të katër vëllezërve tjerë skeptri familjar iu dha baronit Xhejms (më të riut prej pesë vëllezërve) me seli në Paris. Për dallim nga vëllai më i vjetër Natani, lavdia e Xhejmsit u bartë në sallonet më të njohura franceze. Përherë i veshur me pedanteri, djaloshi flokëkuq shumë shpejt dhe në mënyrë të pahetueshme hyri në shoqërinë e më fisnikëve në Paris. Në moshën 29 vjeçare bëhet konzul gjeneral i Perandorisë Austriake në Paris. E bleu pallatin më të bukur parisien, „Palatin Fushe”, u martua me kushëriren e tij Beti, vajzën e vëllait të tij Sollomonit nga Vjena, për të cilën Hajnri Hajne e ka shkruar poemën „Engjëlli”. Për një kohë shumë të shkurtët shokë më të afërt të tij bëhen Rosini, Hajne, Onore de Balzak, Zhirzh Sandi, Dilakroa. Ka marrë pjesë në kuvende dhe kurorëzime të të gjithë mbretërve francezë pas Napoleonit. Piktori i njohur Delakroa i propozoi që ta pikturojë si lypës dhe Xhejmsi pranoi. Të nesërmen shkoi dhe i veshur si lypës trokiti në derën e studjos së Delakroas. Derën e hapi një nxënës i tij dhe kur e pa lypësin e mjerë, ia futi një frang në dorë dhe ia mbylli derën. Ditën tjetër një shërbetor i veshur në livra ia dorëzoi nxënësit letrën që vijon: „I dashur zotri, në kovertë do ta gjeni frangun që ma dhatë në derë të studjos së z. Delakroa, me kamatë prej dhjetë mijë frangësh. اekun mund ta argjendoni në bankën time kur të doni Xhejms de Rothshild”. Hajne shpesh herë e ka vizituar Xhejms Rothshildin në kabinetin e tij dhe me interesim i ka vështruar vizitorët dhe servilitetin e tyre për të cilin ky satirik dhe poet i madh konkludon: „Këtu shohim se sa i vogël është njeriu dhe sa i madh është Zoti”. Xhejms Rothshildi i ka financuar burbonët gjatë luftës qytetare spanjole në vitin 1820, për çka fiton dekoratë të lartë „Dekoratë nderi të legjionit”. Në vitin 1830 mbreti Sharl X bie e në pushtet vjen Luj Filipi. Papandehur ai u tregua si mik shumë i afërt i Rothshildit, i cili menjëherë u bë këshilltar financiar i mbretit të ri dhe vëllezërit e fituan monopolin ndaj kredive shtetërore.Në vitin 1848, më 24 shkurt, mbreti e lëshoi Parisin dhe iku. Turma filloi t’i rrënojë oborret mbretërore dhe t’i djegë vilat e të pasurve. Xhejmsi i dha 250 mijë frangë ministrit të punëve të brendshme të revolucionit „për qëllime patriotike”. Menjëherë ditën e dytë pas ikjes së shokut të tij, mbretit, Xhejmsi i shkruajti një letër Qeverisë së përkohshme e cila në të njejtën kohë e botoi në shtypin e atëhershëm. Po ai, Xhejms Rothshildi, propozoi që të jepen 50 mijë frangë për të lënduarit në luftërat e rrugëve. Ai si ndonjë magjistar u tërhoq nga pozita e papërshtatshe në të cilën ndodhej dhe vetëm pas disa javëve sërish u kthye në vendin më të lartë. Bile edhe republikanët më fanatikë erdhën në përfundim se ai ishte njëri ndër më të nevojshmit për Republikën. Pasuritë e tij në atë kohë i tejkalonin 600 milionë frangë. [[File:Komploti.jpg|thumb|Add caption here]] </ref> <ref> Nikola M.Nikolov, Komploti botëror ; Botim Privat Tetovë, më 1998 ; (faqe 37-43)</ref> == Solomon Rothshildi (1774-1855) == Në atë kohë i takonte Austrisë antisemite, ku hebrenjve nuk iu lejohej të kenë pasurinë e tyre, të ndajnë drejtësi, të bëhen gjykatës, mësues, të merren me politikë ose të marrin pjesë në qeveri. Ai edhe përkundër këtyre kufizimeve, kohë pas kohe, njësoj si vëllai i tij, arriti me anë të trikave dhe manevrimeve të ndryshme financiare që të bëjë shokë siç ishte diktatori Meternih, bile edhe vetë perandori. Për dallim nga vëllezërit e tjerë ai arriti pozitë të lartë në Austri falë diplomacisë së tij. Kushtet në të cilat filloi ishin shumë më të rënda se ato të vëllezërve të tij. Në fillim e mori me qira një dhomë në hotel sepse, siç thamë më lartë, nuk kishte të drejtë të posedojë mallin e vet. Pastaj mori me qira edhe dhoma tjera, tërë katin, kurse pak më vonë - hotelin. Ai filloi të punojë me firmën e vet. Përderisa autoritarët përmbaheshin, shtetit austriak i dha hua prej 55 milionë guldenë, gjë që kurrë më parë nuk kishte pranuar një shumë të këtillë. Pas një kohe relativisht të shkurtër ai lëshoi detyrime për 35 milionë guldenë. Të gjithë ata që blenë prej tyre fituan shumë, kurse më së shumti - Solomoni. Në vitin 1825 me anë të manevrimeve shumë të përbëra ai e financoi Maria Luizën, bashkëshortja e Napoleonit të internuar dhe vajza e perandorit austriak. Të dy fëmijët e Napoleonit prej Maria Luizës për shkak të ngjarjeve të cilat zhvilloheshin shpejt nuk ishin të regjistruar zyrtarisht si të tij. Gjyshi, perandori austriak, i merr nën përkujdesjen e tij dhe me ndihmën e Solomon Rothshildit atyre ua siguron ardhmërinë. Pas vdekjes së perandorit në vend të tij vjen djali i tij Ferdinandi, i cili për shkak të gjendjes së tij psikike nuk ishte i aftë ta udhëheqë vendin. Megjithatë, falë dorës së shëndoshë që ia shtroi Meternihu dhe shokut më të afërt të tij Solomon Rothshildit, Austria vazhdoi të lulëzojë. Në shkurt të vitit 1848, në Francë u zhvilluan ngjarje të bujshme dhe Luj Filipin e rrëzuan nga froni, gjë që shpejt kjo pati ndikim edhe në Austri. Meternihu iku në Frankfurt, nën mbrojtjen e Rothshildit. Pas disa muajsh edhe Solomoni e lëshoi vendin që të mos kthehet më kurrë në të. </ref> <ref> Nikola M.Nikolov, Komploti botëror ; Botim Privat Tetovë, më 1998 ; (faqe 43)</ref> == Karl Rothshildi (1788-1855) == Emri i vërtetë i tij ka qenë Kalman, kurse llagapi familjar - ''Mezuzah''. Ai është dalluar pak prej vëllezërve të tij, sepse deri në moshën 35-vjeçe nuk i është dhënë kurrfarë pune e pavarur. Puna e tij kryesore ka qenë që ta organizojë dhe ta udhëheqë shërbimin korier i cili ka pasur rëndësi vendimtare në arritjen e suksesit të dinastisë. Në vitin 1821 u legalizua mbretëria burbone në Napoli. Kështu që Austria kërkoi prej Rothshildëve që të merren me subvencionet luftarake. Vëllezërit e dërguan Kalmanin, personalitet të cilin në Evropë askush nuk e njihte. Ai aty e mori emrin Karl. Vëllai i tij nga Austria e avancoi një borxh të Napoleonit, i cili ishte dashur të mbulohej me harxhime pas okupimit austriak. Në vitin 1827 banka e posahapur e Karlit në Napoli u bë institut i cili zyrtarisht e paguante ushtrinë që e përmbante mbretin në pushtet. Karli njësoj sikur vëllezërit e tij filloi të luajë një rol të rëndësishëm politik. Ai e financoi shumicën e markezëve të Italisë. Edhe pse vëllai i tij Sollomoni ishte shok i afërt me kancelarin e moshuar Meternih, Karli qe ai i cili e përgatiti rënien dhe daljen e tij nga Austria, për ta ndërruar me një tjetër, më të ri. Ai i ringjalli pak qeverisjet e papës edhe përkundër urrejtjes personale dhe familjare që kishte ndaj Vatikanit. Të gjithë këtë e bëri me qëllim. Prej Vatikanit ai kërkoi që të premtojë zyrtarisht se do ta korigjojë politikën e tij antihebreje. E pranoi papa Gregori XVI dhe për dallim nga të tjerët ai ia dha dorën që t’ia puthë, në vend të gishtit të këmbës siç kishte qenë e pëlqyeshme. </ref> <ref> Nikola M.Nikolov, Komploti botëror ; Botim Privat Tetovë, më 1998 ; (faqe 44)</ref> == Amshel Rothshildi (1773-1855) == Ka qenë djali më i madh i Majerit. Pas vdekjes së babait të tij e trashëgoi bankën e Frankfurtit në të cilën kishte punuar me të. Ka qenë shumë religjioz dhe i ka besuar Talmudit, kështu që pjesën më të madhe të kohës e ka kaluar në sinagogë, duke iu lutur Zotit që t’i falë djalë, por lutja nuk iu pranua dhe nuk i lindi djal. Dallohej krejtësisht prej vëllezërve sipas karakterit. Nuk kishte pallate sikur vëllezërit e tjerë, vishej sipas modës së vjetër, në tesha të zeza hebreje. Harxhoi shumë mjete për qëllime bamirëse. Edhe pse nuk kishte jetë shumë të kënaqshme në Frankfurt, aty mbeti deri në fund të jetës së tij. Ruante marrëdhënie të mira me të birin e princit Vilhelm nga i cili familja e tij e fitoi pasurinë. Përderisa ata vite me radhë ishin borxhlinj të tij, tash djali i tij ishte borxhli i tyre. Ka pasur lidhje të ngushta me shumë mbretër dhe kryetarë të qeverive evropiane. Ka qenë shok shumë i afërt me Oto Fon Bizmarkun - kancelar legjendar i Gjermanisë. Edhe përkundër disponimt antisemitian në Gjermani, ai gjithmonë ka arritur t’i qetësojë turmat. Një herë shtëpinë ia rrethoi një turmë e tërbuar antisemite. Në vend që të fshihej, ai doli në ballkon dhe iu drejtua me këto fjalë: „Miq të dashur, ju kërkoni para prej hebreut të pasur. Gjermanët janë 40 milionë banorë. Unë kam aq florinj. Sa për fillim do t’ia hudhi secilit prej jush nga një flori”. Ata i zgjatën duart, i morën paratë dhe u shpërndanë. Të gjithë e karakterizuan si njeri të çuditshëm dhe të moderuar. Nëna e pesë vëllezërve, Gudulla Rothshild përjetoi moshën 96-vjeçe në të njëjtën shtëpi me firmë të vogël e të kuqe ku jetoi me bashkëshortin Majer Rothshildin. Në ato kohë të turbullta shumë fqinjë të saj e pyetnin se a nuk ka dëgjuar diçka prej djemve të saj, a thua vallë do të ketë qetësi apo luftë? Ajo përherë përgjigjej: „Bijtë e mi nuk do të lejojojnë të bëhet luftë!” Prej asaj që do të lexoni në faqet që vijojnë vetë do të vijni në përfundim se cili prej këtyre dy nocioneve „paqe” ose „luftë” do të ishte më adekuat që t’u përshkruhet bijve të saj dhe pasardhësve të tyre. Sipas të dhënave që janë nxjerrë prej enciklopedisë hebreje, të gjitha luftërat napoleoniane i kanë financuar Rothshildët, e në të njejtën kohë i kanë siguruar aleatët dhe mjetet. Të njëjtën gjë e kanë bërë edhe në kohën e revolucionit amerikan dhe të luftërave qytetare. Ata kanë qenë këshilltarë kryesorë të Klemansit dhe Vilsonit pas kontratës së Versajit, e cila ka qenë një ndër shkaqet kryesore për [[Lufta e Dytë Botërore|Luftën e Dytë Botërore.]] Askush nuk ka qenë në gjendje t’i përcaktojë pasuritë e kësaj dinastie. Në vitin 1925 gjenerali rus اerep Spiridoviqi i ka llogaritë në 300 miliardë dollarë, përderisa të ardhurat e Luftës së Parë Botërore veç e veç, sipas tij, kanë qenë 100 miliardë. Kurse të tjerët kanë menduar se ato kanë qenë shumë më shumë. Rothshildët përmes agjentëve të tyre kanë disponuar me 4/5 prej pasurive të Evropës dhe pothuajse të tërë Amerikës. SHBA-të kanë pasur borxh disa triliona dollarë. Kujt? Kuptohet - atyre, bankave dhe Rezervës federale e cila ka shtypur ambleme të parave. Qysh në shekullin e kaluar shkrimtari i njohur gjerman Ludvig Berne ka shkruar: „A nuk do të ishte më i madh bekimi i botës sikur të gjithë mbretërit të largohen dhe në fronet e tyre të vendoset familja e Rothshildëve. Paramendoni vetëm çfarë përparësie do të kishin ata. Dinastia e re kurrë nuk do të merrte hua, sepse e din më mirë se çdokush tjetër se sa duhej të paguajë për atë hua. Nuk do të mund të bleheshin më ministrat dhe kryetarët e qeverive, sepse askush nuk do të kishte aq mjete që ta blejë një Rothshild”. Rreth 100 vjet pas themelimit të firmës ''Rothshildi dhe bijtë'', ata bëhen bankierët kryesorë të perandorive dhe kontinenteve, të tërë Evropës, të Rusisë dhe Amerikës. Vetëm filiala e tyre e Londrës në atë kohë ka dhënë hua më se 7 mijë milionë dollarë. Mund të paramendoni se sa kanë fituar prej kamatave. Një faktor mjaft me rëndësi për suksesin e tyre ka qenë shërbimi i tyre i mirë e i rregullt informativ dhe korier, shumë më efikas nga shërbimet e njëjta të shteteve tjera. Shumë mbretër e kanë dërguar postën e besueshme përmes kurierëve të tyre, sepse nuk kanë pasur besim në nëpunësit e vet shtetëror. Në atë kohë rreth vitit 1839 interesat e firmës kanë diktuar paqen në Evropë, sepse ende nuk ishin të gjithë të armatosur. Edhe Rothshildët deklaronin haptazi: „Po qe se Austria ndërmerr aksione luftarake kundër Francës, ne, filiala në Angli, do t’i bashkangjitemi Francës dhe anasjelltas, po qe se Franca ndërmerr aksione luftarake kundër Austrisë, ne do t’i bashkangjitemi Austrisë”. Në vitin 1839 mbreti i Belgjikës, Leopoldi ishte i gatshëm që t’i aneksojë me fuqi provincën e Luksemburgut dhe të Limburgut. Solomoni prej filialës së Rothshildëve në Vjenë deklaroi haptazi: „Në një situatë të tillë Shkëlqesia Juaj nuk ka të marrë para prej nesh”, kurse Belgjika kishte nevojë të marrë hua. Mbreti lëshoi pe para Rothshildit dhe fitoi të drejtën të marrë hua. Hajne, pesë vëllezërit i quajti revolucionarë të mëdhenj. „Askush para tyre nuk arriti që ta uzurpojë feudalizmin. A nuk janë ato të cilët e mënjanuan mbërthimin në raport me sundimin e tokës. A nuk janë ato të cilët paramenduan detyrime shtetërore të cilat secili ka mund t’i ketë. Të gjitha këto mënyra të huave dhe të qarkullimit të parave prej letre i kanë paramenduar ato. A nuk janë Rothshildët arhidemonë të progresit?” Ndërtimi dhe lëshimi i hekurudhave në qarkullim në Evropë ka qenë ekskluzivisht vepër e tyre. Shembull për këtë ka qenë proekti Vjenë - Galici, gjatësia e të cilit ka qenë rreth 96 kilometra, në vlerë prej 12 mijë guldenësh, të cilët Rothshildët i kanë lëshuar në formë të aksioneve, duke mbajtur 8 mijë prej tyre për vete, kurse 4 mijë i kanë shitur. Ndërtimi i hekurudhave të para në Evropë ka hasur në kundërshtim të madh te shkencëtarët, mjekët dhe shtypi kanë propaguar se sistemi i frymëmarrjes së njeriut nuk mund ta durojë shpejtësinë prej 25 kilometrave në orë, e po ashtu një shpejtësi e tillë do të shkaktojë gjakderdhje të hundëve, gojës dhe veshëve dhe te njerëzit do të shkaktojë çrregullime psikike, që të mos mund ta kontrollojnë veten e të bëjnë vetëvrasje. ثshtë e vërtetë se udhëtarët nuk arritën ta humbin vetëdijen, përderisa aksionet nuk kërcyen pa pasur kurrfarë kontrolle. Në të njëjtën mënyrë janë ndërtuar edhe hekurudhat franceze: Paris - Sen Zhermen, Paris - Versaj dhe hekurudha veriore. Kjo i ka sjellë shtëpisë franceze të Rothshildëve të ardhura të mëdha dhe njëkohësisht i ka dhënë stimuls të fortë indistrusë e cila zhvillohej me të shpejtë. Themeluesit e parë të superdinastisë në botë filluan ta lëshojnë jetën e kësaj bote. Në vitin 1836 vdiq Natani nga shtëpia e Londrës. Në vitin 1855 u vorrosën edhe tre vëllezërit tjerë - Karli prej Napoli, Solomoni prej Vjene dhe Amsheli prej Frankfurti. Ato të cilët kanë punuar bashkarisht dhe i kanë krijuar me synime të përbashkëta pasuritë e mëdha dhe autoritetin, kanë vdekur pothuajse në të njëjtën kohë. Vdekja e vëllezërve themelues të superdinastisë jo vetëm që nuk shkaktoi rënien e familjes Rothshild, por përkundrazi, mund të thuhet se prej atëherë e këndej filluan sukseset dhe të arriturat e mëdha të saj. Prej atëherë e këndej filloi me të vërtetë fuqia e tyre e cila shprehej me konsekuencë të fortë e të paluhatshme - vazhdoi të realizohej testamenti i patriarkut Majer. Testamentin e tij, i cili edhe sot e kësaj dite mbetet i fshehur, e zbatojnë në përpikshmëri trashëgimtarët për të cilët ai është mbi Talmudin. Majeri plak arriti që të krijojë armën më të fuqishme për të korrur sukses të quajtur „bijtë”. Secila gjeneratë e Rothshildëve edhe sot e kësaj dite e plotëson thirrjen e tij pa kompromis. Pasardhësit e tij filluan ta flasin jo vetëm gjuhën e pastër të vendit në të cilën jetonin, por edhe gjuhën e bujarëve dhe të oborrit përkatës mbretëror. Nuk kishte më kurrfarë akcenti nga getoja frankfurtiane Dinastia e Rothshildëve konsiderohet dinasti mbretërore e hebrenjve edhe atë me plotë të drejtë, sepse deri më sot askush nuk i ka ndihmuar racës hebreje aq sa i ka ndihmuar ajo. Që nga formimi i familjes vëmendje jashtëzakonisht e madhe i është kushtuar edukimit, arsimimit dhe religjionit të gjeneratave të reja. Në secilën filialë të tyre për të rinjtë është caktuar një rabin i cili është marrë me mësime religjioze hebreje të familjes. Në të njëjtën kohë në shumë shtete evropiane kanë ekzistuar shumë kufizime për sa u përket hebrenjve. Megjithatë, një pjesë e madhe e këtyre kufizimeve nuk e ka përfshirë klanin e Rothshildëve. Ka pasur raste, edhe pse të rralla, kur edhe ato vetë me mundime të mëdha është dashur t’u përballojnë ligjeve të vjetra konzervative. Kështu, për shembull, Lionel Natan Majeri është zgjedhur gjashtë herë në [[Parlamenti]]n anglez dhe sapo ka arritur te [[Bibla]] dhe betimi, është larguar sepse ka dashur të japë betimin vetëm para Talmudit të vjetër hebraik. Këmbëngulësia e tij ka vazhduar me vite, deri sa më në fund, me ndihmën e Dizraelit - hebre i kryqëzuar, kryetar i Qeverisë angleze, ndërrohen ligjet e vjetra të Britanisë së Madhe dhe Rothshildi bëhet anëtar i Parlamentit, ku pesëmbëdhjetë vjet nuk e thotë asnjë fjalë dhe as që paraqet ndonjë aktivitet. Gjatë tërë asaj lufte shumëvjeçare parazgjedhore dhe shumë parave që arrinin edhe në skajet më të largëta të perandorisë britanike, emri i tij u bë më i njohur, pas emrit të mbretëreshës. Është indikative se anglezët më konzervativë tërhiqen para superioritetit dhe fuqisë së të keqes. Qysh kur e financonin Kanalin e Suezit, mbretëresha e Britanisë së Madhe, e denjoi djalin e Lionel - Natanail Rothshildit me titullin „per”, të cilin ai e pranoi duke u betuar me të gjitha ritualet e vjetra hebreje. Gjenerata e tretë e Rothshildëve në Angli kanë qenë tre djemtë e Lionelit të quajtur „Trioja Sioniste”. Kjo e trashëgoi jo vetëm bankën e Londrës, por edhe të gjitha pasuritë familjare në Britani të Madhe. Askush para tyre, e as pas tyre, nuk ka qenë aq i pasur. Për dallim nga gjyshi i tyre, Natani, me ide liberale, nipërit e trios janë shquar si tejet konzervativë dhe simpatizues të aristokracisë. Me plotë të drejtë e tërë bota i ka quajtur „Mbretërit e hebrenjve”, sepse ata kanë bërë shumë më shumë për hebrenjtë në botë se cilido mbret hebraik qoftë. Shkollat hebreje ata i financojnë dhe i përmbanë tërësisht, të gjitha harxhimet e miliona emigrantëve nga Rusia dhe vendet e tjera Rothshildët i kanë marrë përsipër. Po qe se diku fillojnë represionet ndaj hebrenjve, menjëherë Rothshildët intervenojnë dhe ua ndërpresin të gjitha huatë atyre vendeve perderisa nuk mënjanohen pasojat. Disa raste të tilla ka pasur me Mbretërinë Ruse. Gjithmonë në vend të parë për ta janë hebrenjtë dhe religjioni i tyre i vjetër hebraik. Ata, pronarë të oborreve më të shtrenjta dhe më të bukura se të mbretit jetonin në luks të papërshkruar, mirëpo shpesh herë janë urdhëruar që t’i lënë mendimet dhe dëshirat individuale kur është fjala për ato religjioze. Kështu, për shembull, edhe pse ndienin dobësi ndaj renesansës së artit piktural nuk kishin përfaqësues të tij në oborret e tyre vetëm për shkak të përmbajtjes së tyre religjioze. Në Francë pas 80-90 vjet revolucionesh dhe luftërash politike burbonët, orleanianët, dhe bonapartistët u shfronësuan, kurse Rothshildët me përfaqësuesin e tyre baron Alfonsin vazhduan ta mbajnë shëndosh skeptarin. Alfons Rothshildi, njëri prej përfaqësuesve të vërtetë të getos, ka jetuar në Francë në kohën e ngjarjeve shumë të vështira: në kohën e rënies së Luj Napoleonit dhe paraqitjes së vrullshme të republikës së tretë. Ai gjithmonë, në çdo moment, ndodhej në vend të caktuar, prapa skene, me njerëzit e vet, i gatshëm të veprojë. Mbretërit dhe burrështetasit evropianë në momentet më kritike e shfrytëzonin ndërmjetësimin dhe kanalet e kësaj familje për lidhje dhe informata. Në vitin 1870 ushtarët gjermanë hyrën në Francë dhe [[Bizmarku]] me gjeneralin e njohur, Moltke, komandën dhe shtabin suprem i vendosën në njërin prej oborreve të Rothshildit. Duke shikuar këto pasuri, kopshte e parqe të rregulluara në mënyrë ideale, Bizmarku haptazi pranoi: „Mbretërit nuk mund t’i lejojnë vetes një luks të këtillë, kjo mund t’i takojë vetëm Rothshildit”. Bizmarku e zgjodhi një shtrat modest, kurse shtrati i baronit pronar mbeti i paprekur. Në ndërkohë ai i urdhëroi edhe të tjerët që askush të mos i prekë stolitë e shtrenjta, si dhe frytet dhe lulet nëpër parqe. Vetë Bizmarkut i erdhi urdhëri që ta kufizojë gjuetinë dhe vrasjen e kafshëve nëpër parqet e Rothshildit. Bzmarku për një dhuratë të majme e detyroi drejtorin e oborrit që t’ia shetë një gajbë me verë, për çka drejtori i dha raport me shkrim zotriut të vet në Paris. Ky dokument ruhet edhe sot e kësaj dite në pallat. Të gjitha këto raste i paraqes me qëllim që të mund lexuesi ta mendojë çfarë fuqie dhe pushteti ka pasur kjo dinasti. Në momentin kur e tërë Evropa u përul para Bizmarkut, vetëm ai duhej të luftojë për verën e vet! Kjo ka qenë fuqia e parave. Paratë kanë qenë dhe do të mbeten superfuqi. Krijimi i Izraelit të sotshëm është i lidhir ngushtë me dinastinë e Rothshildëve. Qysh në vitin 1882 Edmond Rothshildi selia e të cilit ishte në Paris, filloi ta financojë vendosjen e 101 hebrenjve rusë afër Jafës. Ai jo vetëm që i financoi, por krijoi edhe shumë koloni tjera të tilla hebreje në Palestinë. Blente prej arabëve toka dhe lagje të tëra, shtëpitë më të bukura në Jerusalim, në të cilat i vendoste hebrenjtë polakë dhe rusë. Më tepër se njëqind koloni të tilla hebreje filluan të përhapen dhe të zhvillohen. Edmondi nuk iu siguronte vetëm mbjelljen e kulturave bujqësore, por ai vite me radhë e blente tërë prodhimtarinë e tyre me çmime më të larta se të pazarit. Me plotë të drejtë Teodor Herceli, themelues i lëvizjes cioniste, thotë: ''Familja qe forca më efikase që e fituan njerëzit tanë pas shpërthimeve''. Në vitin 1887 perandori Franc Jozefi me dekret special perandorik i shpalli Rothshildët për aristokratë edhe pse nuk ishin pasardhës prej katër gjeneratave të bujarëve më të lartë dhe nuk ishin të krisherizuar. Për shkak të martesave të afërta familjare për nga gjaku pas disa gjeneratave filluan të paraqiten degjenerime. Pasardhësit meshkuj filluan të zhduken ose disa prej tyre të lindin me të meta. Shumica e trashëgimtarëve ishin femra. Kjo, si dhe disa ngjarje politike shkaktuan që të mbyllen të dy filialet - në Itali dhe ajo themelore në Frankfurt. Kështu që mbetën tre nëndegë të Rothshildit: në Angli, në Francë dhe në Austri. Deri në vitin 1918 ata funksionuan shumë mirë, por pas këtij viti çdo gjë në botë ndryshoi, idetë dhe konceptet ishin krejtësisht ndryshe. Bota u nis në drejtim të socializmit. Taksat dhe tatimet u rritën pamasë. U bë gati e pamundshme që të jetohet si Rothshildi. Për të gjitha këto kështjella të shtrenjta dhe pasuri të panumërta tatimet u bënë aq të mëdha sa që për disa vite i gëlltitën. Nga ana tjetër, menjëherë pas [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]] filloi të përhapej disponimi antisemitian. Nuk dihet saktësisht se prej cilit moment, por midis viteve 1920-1930 familja e Rothshildëve vendosi që ta shpërndajë kapitalin në më shumë banka dhe firma që të mos bie më në sy emri Rothshild. Në Evropë mbetën vetëm dy filiala - në Paris dhe Londër, të cilat edhe sot numërohen ndër bankat më të pasura botërore. Pjesa më e madhe e pasurisë së tyre momentalisht ndodhet në [[SHBA]], ku me mjaft shkathtësi fshihet pas qindra bankave e firmave të vogla. Sot ka pak prej atyre njerëzve të cilët e njohin pronarin e vërtetë të botës dhe pasuritë e tij. Dinastia e mëparshme e Rothshildëve tash është më e fuqishme se cilado qoftë tjetër dhe e mban në duar të veta tërë pushtetin financiar dhe politik në botë. Gjatë kohës së okupimit gjerman të Austrisë, Francës dhe pjesës më të madhe të Evropës disa anëtarë të familjes së Rothshildëve janë mbajtur pengjë nga Gestapoja dhe përmes rrugëve shumë misterioze janë liruar. Baroni i njohur, Luisi, drejtor dhe pronar i bankës austriake, qëndroi në Vjenë edhe pse ia tërhoqi vërejtjen Parisi. Qysh ditën e dytë të anshlusit (bashkangjitjes së Austrisë me Gjermaninë) atë e burgosën dhe e futën në [[Gestapo]]. Pas ca kohësh atë e vizitoi vetë Himleri, i cili u interesua se a e kanë maltretuar dhe i ofroi cigare. Pas një bisede të shkurtër me Himlerin baroni Luis Rothshildi u lirua nga burgu, shkoi në [[Zvicër]] dhe prej aty në SHBA, ku edhe u bë shtetas i saj. Në të njëjtën kohë mijëra hebrenjë tjerë u morën në hetime, u privuan nga liria dhe u vranë prej të njëjtit Himler. Për Rothshildin jeta e re në Amerikë nuk ishte e vështirë siç ishte për miliona migrantë të tjerë. Ai edhe këtu tashmë u bë udhëheqës i bankave dhe i kapitalit. Shumë firma, duke punuar meemra tjerë, si Morgan, Kun, Lob, Vartburg etj., kanë qenë dhe janë filialat e tij. Gjithashtu edhe disa hekurudha nëntokësore janë të tij.Gjatë kohës kur Hitleri e okupoi Francën me urdhër të veçantë të firerit të gjitha kolekcionet e Rothshildëve me vlerë prej qindra miliona dollarësh, me kujdes u dërguan në Bavari, në një kështjellë në Alpe. Menjëherë pas luftës, në vitin 1945, të gjitha këto krijime shumë të vlefshme, ndër to: „Tre bukuroshet” vepër e Rubensit, iu kthyen atyre sipas përshkrimit të pronarëve të familjes Rothshild.Një ndër sukseset kryesore të kësaj familje e realizuan pesë djemtë e Majerit plak të cilët u shpërndanë në tërë Evropën, kështu që i përfshinë punktet kryesore të saj - Frankfurtin, Vjenën, Londrën, Parisin dhe Italinë. Ato e shfrytëzuan në një mënyrë mjaft racionale të ashtuquajturin drejtpeshim të forcave. Po qe se ndonjë burrështeti nuk dëshironte t’ua kthejë borxhet ose të lidhë kredi shtetërore me ta, ato menjëherë e praktikonin shantazhin politik, duke i propozuar kredi të mëdha dhe të volitshme shtetit kundërshtar, i cili fillonte të armatosej. Në këtë mënyrë ata i ruanin vazhdimisht shtetet evropiane njërën kundër tjetrës duke iu kërcënuar njëra tjetrës me luftë. Ata duke i financuar të dy palët, realizojnë fitime të mëdha në një mënyrë kaq të pandershme.Në një mënyrë mjaft të pandershme e shfrytëzuan fitoren e gjeneralit anglez, Velingtonit ndaj Napoleonit afër Vaterlos për të vënë dorë në qeverinë angleze. Ata përmes shërbimit të tyre kurier mjaft mirë të rregulluar dy ditë më parë se të tjerët e morën vesh se Napoleoni kishte humbur. Natan Rothshildi i famshëm, në tregun e valutave, me pamje të pikëlluar, filloi t’i shetë detyrimet shtetërore angleze, gjë që ishte sinjalizim për firmat dhe bankat e tjera. U bë panikë dhe të gjithë filluan t’i shesin detyrimet shtetërore angleze të cilat vetëm për disa orë jashtëzakonisht shumë ranë. Të nesërmen, kur arriti lajmi zyrtar se Anglia e kishte fituar betejën afër Vaterlos, Rothshildët e posedonin pjesën më të madhe të detyrimeve të Anglisë. Ky ishte numri i tyre kurorëzues me të cilin pa i shqetësuar kush arritën deri në atë pozitë që ta posedojnë jo vetëm Anglinë, Francën, Evropën dhe Amerikën, por mbarë botën.Është me interes që të njihemi pak edhe me njerëzit që i drejtonin filialet e tyre në Amerikë.Vartburgët konsideroheshin familja e dytë më e njohur ndërkombëtare bankare në shekullin XIX. Zanafillë e tyre ka qenë „Abraham del Banko” prej Venecie. Djemtë e tij u vendosën në Hamburg, në Gjermani, dhe e ndërrouan emrin në Vartburg. Që në vitin 1814 familja Vartburg bëhet filialë e Rothshildit. Më të përmendur nga kjo familje kanë qenë dy vëllezërit: Paveli dhe Maksi, te të cilët dëshiroj të ndalem pak më tepër. Maksi ka qenë ai i cili e ka financuar Gjermaninë në Luftëne Parë Botërore dhe më vonë regjimin nacist. I njëjti në vitin 1918 bëhet drejtor i spiunazhit në Gjermani. Të gjithë kanë dëgjuar për internimet naciste të hebrenjve në Gjermani, përderisa firma Maks Vartburg dhe anëtarët e saj aspak nuk u prekën. Vetë Vartburgu shkoi zyrtarisht për në SHBA. </ref> <ref> Nikola M.Nikolov, Komploti botëror ; Botim Privat Tetovë, më 1998 ; (faqe 44-50)</ref> == Fati i përmbajtjes == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], duhet rishikuar përmbajtja e mësipërme në lidhje me përmbajtjen te [[Familja Rothschild]], artikull i cili gjithashtu ka nevojë për ndërhyrje në vetvete. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 maj 2026 02:40 (CEST) :E transferova këtu për përditësim më të lehtë. @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 16:58 (CEST) 6qynvewg1jx0j473ejea51kr17v5s7d Diskutim:Rogert Sterkaj/Arkivi 1 1 400649 2981357 2026-05-17T04:27:53Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Rogert Sterkaj]] 2981357 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Gazetar sportiv == Sterkaj supozohet që i soll në ''BBVA5'' meqë është gazetar sportiv. Për cilin medium, saktësisht? Nuk mund të gjeja absolutisht asnjë mjet apo burim për të dëshmuar shquarësinë e këtij personi përtej ''BBVA''-së. A po humbas unë diçka? A i ka ''BBVA'' kriteret e shquarësisë akoma më të ulëta sesa [[Wikipedia:Shquarësia (njerëz)|Wikipedia]]? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 27 mars 2026 11:41 (CET) :Unë jam për mosljemimin e asnjë biografie të këtyre personazheve, nëse e vetmja "shquarsi" e këtyre vjen prej BB, apo rrethanave që lindin prej BB. Por nëse dikush është i njohur publikisht dhe me peshë publike që përpara atëhere mund të konsiderojmë ta kemi. Nga ana tjetër, për ta specifikuar më tej më i famshmi mes këtyre është anëtari i grupit [[West Side Family]] "Miri", i cili nga sa shof me një kërkim të shpejtë nuk e ka një biografi këtu, dhe mendoj se kështu është e drejtë, sepse nuk ka përse ta ketë, mjaftojnë disa rreshta tek grupi. Jo më këta të tjerët që nuk kanë asnjë kontribut publik. Unë po e propozoj për grisje. Flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 27 mars 2026 17:42 (CET) :Nëse mund të vendosësh për grisje ose jo? - @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 21:42 (CEST) :Per sa i perket faktit qe nuk ka qene i njohur me pare, kjo nuk eshte ndonje arsye e forte per ta fshire faqen. Shume figura publike behen te njohura me kalimin e kohes dhe faqet krijohen pikerisht kur fillon interesi i publikut. :Ne kete rast, faqja po krijohet sepse njerezit kane filluar te kerkojne dhe duan te dine me shume per Rogert Sterkaj. Ai eshte gazetar sportiv, ka prezence ne televizion dhe tani edhe ne muzike, pra nuk behet fjale per nje person pa aktivitet publik. :Fakti qe ka qene nder me te kerkuarit ne Google ne Shqiperi muajt e fundit tregon qarte qe ka interes real nga publiku. Wikipedia eshte pikerisht per keto raste, te ofroje informacion te verifikueshem per figura qe zgjojne interes publik. :Nese faqja rregullohet mire dhe shtohen burime te besueshme, nuk shoh arsye pse duhet te fshihet. [[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]] ([[Përdoruesi diskutim:Big Brother VIP Albania 5|diskutimet]]) 30 prill 2026 12:57 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]], lexo; [[Wikipedia:Konflikti i interesit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 prill 2026 21:51 (CEST) cgx7xjqzdk1h2x07vqyrjo1lq74407w Diskutim:Hidhërimi/Arkivi 1 1 400650 2981359 2026-05-17T04:28:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Hidhërimi]] 2981359 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Përmbajtje për trajtim == ≤Hidhërimi dhe zija tek fëmijët By admin | April 25th, 2006 | Category: Psikologjia e Zhvillimit | Vdekja është një nga përvojat më të vështira, si për fëmijët ashtu edhe për të rriturit. Ka disa shprehje që lidhen më këtë ngjarje si: humbja, trishtimi, hidhërimi, zija dhe pikëllimi. Hidhërimi është një dhimbje emocionale kur humbet dikë të dashur dhe zija ( pikëllimi ) është një proçes psikologjik, i cili fillon me humbjen e njeriut të dashur dhe zakonisht, mbaron me pranimin e realitetit të humbjes dhe normalizimin e jetës së njeriut. Mendohet se humbja e njërit prej prindërve në fëmijëri nuk çon domosdoshmërisht në devijim nga sjellja normale me rritjen e fëmijës, në rast se nevojat e fëmijës plotësohen me kujdes nga një specialist, i cili zakonisht ka të njëjtën gjini me prindin e humbur. Megjithatë fëmija që humb një prind apo të dy prindët mbetet më vulnerabël se sa fëmijët e tjerë kundrejt të “papriturave” të jetës. Në rastin e humbjes së njërit prind, duket se përshtatja e prindit që mbetet, luan rol kryesor në atë se si do ta kapërcejë humbjen fëmija. Humbja e një prindi ose e një njeriu tjetër të dashur, psikologjikisht të rëndësishëm, ka një ndikim të konsiderueshëm në shëndetin mendor të fëmijës. Përveç kësaj, duke jetuar në kushte të vështira, nuk është e lehtë që fëmija ta marrë veten nga humbja e njeriut të dashur dhe dhuna e organizuar e problemet që lidhen me të, e vështirësojnë plotësimin e kërkesave psikologjike të fëmijëve. Një fëmijë i tillë nuk pranon të bisedojë për prindin dhe kur e pyesin, hesht ose ndërron temën e bisedës, nuk tregon shumë dhe thotë se nuk i kujtohet. Fëmija nuk tregon ndjenjat e duhura, është i tërhequr dhe i prirur të mos lidhet me të tjerët, duke lënë përshtypjen se nuk bëhet merak. Zakonisht, ai është i turpshëm, i acaruar. Kuptimi i vdekjes gjatë zhvillimit të fëmijës Në mosha të ndryshme, fëmijët e përjetojnë vdekjen në përputhje me nivelin intelektual dhe emocional të zhvillimit. Nën moshën pesë vjeç, ata nuk e kuptojnë fundin e jetës, sepse janë të prirur për t’u kënaqur me “ mendimin magjik” që i përshtatet moshës. Ata mund të jenë të bindur se ndjenjat e tyre mund të ndikojnë në ngjarjen përreth. Ata e quajnë veten fajtor për vdekjen. Në këtë moshë ata janë pasivë dhe më tepër të pazotë për të përballuar vdekjen, ata janë të varur nga të rriturit. Ata nuk janë shumë të zotë të kuptojnë çfarë ka ndodhur, nuk janë në gjëndjë të ndryshojnë rrjedhën e ngjarjeve në imagjinatën e tyre dhe nuk mund të mos kenë frikë, siç mund të bëjnë fëmijët më të rritur. Ata qajnë dhe nuk qetësohen dot, duke kërkuar prindin që ka vdekur dhe kjo e shton edhe më shumë frikën e tyre. Megjithatë, fakti që nuk kuptojnë, është njëkohësisht një mbrojtje për ta dhe u jep mundësi të pyesin drejtpërdrejt për vdekjen. Midis moshave dy dhe pesë vjeç fëmijët gradualisht zhvillojnë perceptimin e vdekjes, si një fenomen i përhershëm dhe përfundimtar. Meqenëse mendimi i tyre është konkret, ata kanë nevojë për shpjegime konkrete, për t’i ndihmuar për zinë. Në këtë moshë ata nuk e njohin botën vetëm nëpërmjet përvojës së tyre dhe janë në gjëndje të shprehin një kuptim emocional për të tjerët. Shpesh fëmijët thonë se ata kanë mbështetjen më të madhe në proçesin e zisë nga shokët e tyre. Te fëmija i moshës shkollore, veçanërisht tek djemtë që nuk duan t’i shprehin emocionet e tyre, mesazhi shoqëror është që ‘djemtë nuk qajnë’. Por ata janë në gjëndje që në imagjinatën e tyre ta ndryshojnë kursin e ngjarjeve dhe, kështu, të kontrollojnë emocionet e tyre dhe ndjenjën e pazotësisë. Mbas moshës dhjetë vjeç koncepti i ‘ vdekjes’ bëhet një nocion abstrakt dhe fëmijët kuptojnë pasojat afatgjatë të kësaj humbjeje. Në këtë moshë vdekja mund të shkaktojë, drejtëpërdrejt ose indirekt, biseda me prindërit ose me mësuesit. Të rinjtë shpesh i ndrydhin ndjenjat e tyre, u shmangen bisedave të hapura me prindërit dhe i shprehin ndjenjat e tyre me grindje me të tjerët përreth. Në vartësi nga mosha dhe nga pjekuria e tyre emocionale, fëmijët përpiqen të kontrollojnë veten për humbjen. Reagimet më të zakonshme ndaj vdekjes tek fëmijët Tronditja dhe mosbesimi ( ‘kjo nuk është e vërtetë’) Nganjëherë fëmija nuk reagon menjëherë me emocione të forta. Ai pranon humbjen gradualisht. Ky është mekanizmi mbrojtës, i cili e mbron fëmijën nga vërshimi i emocioneve. Protesta dhe zemërimi Disa fëmijë reagojnë menjëherë dhe nuk mund të qetësohen. Me zemërimin ata shprehin dhimbjen dhe pafuqinë e tyre. Apatia Duket sikur atyre u kanë ngrirë emocionet, sikur nuk ndiejnë gjë, sikur nuk kanë emocione. Në këtë mënyrë ata mbrojnë veten e tyre deri sa të jenë aq të fortë, sa të përballojnë humbjen. Vazhdimi i veprimtarisë së zakonshme Veprimtaritë e përditshme vazhdojnë: duket sikur çdo gjë është normale dhe sikur asgjë s’ka ndodhur. Sjellje të tilla ndihmojnë fëmijën që gradualisht të përgatitet, për të përballuar humbjen nëpërmjet veprimtarive të njohura dhe të afërta për të. Reagimet e zakonshme të fëmijëve në hidhërim Frika Frika dhe zemërimi mund të shprehen në mënyra të ndryshme. Fëmijët më të vegjël kanë më shumë kërkesa, janë më të varur, shprehin reagimë të fuqishme, kur i largojnë nga prindi që ka mbetur gjallë. Ata nuk duan të shkojnë në shkollë dhe kan&eum l; frikë nga vdekja. Kanë shumë frikë, veçanërisht në kohën e gjumit. Kanë frikë të flenë vetëm dhe lidhen shumë me prindin që ka mbetur gjallë. Kujtime të gjalla Në një rrethanë krize ka një fenomen të përgjithshëm të së ashtuquajturës ‘supermemorie’. Në rast se fëmija ka qenë i pranishëm gjatë tragjedisë apo vdekjes së anëtarit të familjes, këto përfytyrime mund të shfaqen si një ‘video e brëndshme’ dhe vazhdimisht, në mënyrë të imponuar. Fëmija i përjeton këto kujtime të gjalla më shpesh në kohën e gjumit dhe fëmija mund të ketë vështirësi ta zerë gjumi, të jetë vazhdimisht i shqetësuar, duke u përpjekur të ruhet nga këto ndjenja të këqija. Çrregullimet e gjumit Vështirësitë në të fjetur dhe çrregullimet gjatë gjumit janë të zakonshme tek fëmijët që janë në zi. Ndodh që t’i thuhet fëmijës se “babi po flë përgjithmonë” për t’i përshkruar vdekjen e babait, por kjo e çon fëmijën drejt frikës për të fjetur. Frika mund të shtohet edhe më shumë në rast se fëmija vuan nga ëndrrat e këqija. Fëmija mund të ndihmohet duke e inkurajuar që të shprehë ndjenjat e trishtuara gjatë ditës, qoftë më anë të fjalës, lojës, vizatimit apo teknikave të tjera ekspresive. Kjo do të ulë vështirësitë në kohën e zënies së gjumit por edhe do të pakësojë çrregullimet gjatë tij. Malli dhe trishtimi Këto ndjenja mund të shprehen në mënyra të ndryshme - duke qarë, duke ndënjur i vetmuar, duke kërkuar shoqërinë dhe mbështetjen e më të mëdhenjve etj. Fëmijët tregojnë se ata i merr malli për ato veprimtari të cilat i zhvillonin me personin e humbur. Ata mund të shprehin trishtimin e tyre duke shtrënguar dhe mbajtur erë gjërave të njeriut të vdekur, etj. Të marrurit me kujtimet Ndodh që fëmijët të shohin albumet e fotografive, të lexojnë letrat e vjetra, të kujtojnë ngjarjet e kaluara së bashku me personin e vdekur, etj, dhe kjo gjë i lehtëson atyre dhimbjen. Disa fëmijë fare pa dashur dhe pa e kuptuar fillojnë të imitojnë njeriun e vdekur. Ata e ndjejnë veten më afër dhe kjo është qetësuese si për fëmijën ashtu dhe për familjen. Zemërimi dhe shpërthimet e inatit Kjo shfaqet si zemërim ndaj vdekjes, pafuqisë për ta ndalur atë, por edhe ndaj të rriturve që nuk i lejojnë fëmijët të marrin pjesë në ceremonitë e zisë. Ajo shfaqet edhe ndaj personit që vdiq, i cili e la vetëm ose ndaj prindit që është gjallë për të cilin mendohet së ai është përgjegjës për vdekjen e tjetrit. Zemërimi dhe shpërthimet e forta të inatit mund të shprehen në formën e protestës dhe të goditjes. Faji dhe turpi Këto ndjenja shprehen pas humbjes dhe bazohen në të ashtëquajturin “mendimi magjik” që është karakteristikë e zhvillimit të fëmijëvë deri shtatë vjeç (Piaget). Në këtë fazë të zhvillimit njohës fëmija mund të besojë se mendimet dhe ndjenjat që ai/ajo ka ose ka pasur, mund të jenë shkak i vdekjes. P.sh. takimi i fundit i vajzës më të atin përfundoi me një zënkë, aq sa ajo mund të ketë thënë ose shprehur dëshirën që ai të ishte i vdekur. Babai vdes pas një jave nga infarkti i miokardit. Faji dhe turpi tek kjo vajzë ishte aq i madh, saqë pavarësisht nga terapia intensive, emocionalisht ajo shqetësohet rëndë. Vështirësitë në shkollë Trishtimi tek fëmijët vihet re në paqëndrueshmërinë e vëmëndjes, shpërqëndrimin dhe rënia në mendime e kujtime. Trishtimi gjithashtu mund të çojë në uljen e nivelit të energjisë dhe të marrjes së nismave e vendimeve. Studimet kanë treguar se fëmijët që kanë pësuar humbje kanë vështirësi në shkollë. Këto vështirësi mund të shfaqen që pas humbjes por edhe kohë pasi ajo ka ndodhur, p.sh. pas dy vjetësh. Ankesat psikosomatike Këto janë të natyrave të ndryshme p.sh, dhimbje koke, dhimbje stomaku, marrje fryme, rrahje të forta ose të shpeshta të zemrës, muskuj të tendosur, etj. Këto simptoma në themel të tyre nuk kanë një origjinë të vërtetë fizike. Fëmija nuk është i sëmurë nga zemra ose ndonjë sëmundje tjetër me bazë organike. Por këtoi shqetësojnë shpesh prindërit të cilët nuk e njohin origjinën e vërtetë të problemit dhe kështu i orientojnë fëmijët drejt mjekëve të ndryshëm dhe laboratorëve të analizave për të gjetur se nga ç’sëmundje vuan fëmija i tyre. Reagime të tjera ndaj humbjes janë edhe sjellja fëmijënore, sjellja e papjekur, tërheqja nga veprimtaritë shoqërore, ndryshimet në personalitet, pesimizmi, mungesa e shpresës, pafuqia etj. Megjithatë disa fëmijë piqen më shpejt duke marrë përsipër përgjegjësitë e familjes, në vënd të prindit që ka vdekur, ndonëse emocionalisht, nga pikpamja shoqërore dhe intelektuale, nuk janë në gjëndje ta kryejnë atë si duhet. Mungesa e zisë Ka disa arsye për mungesën e zisë: Shembulli i papërshtatshëm i prindit që ka mbetur. Të rriturit janë të shqetësuar nga ndjenjat e tyre të humbjes dhe të trishtimit, nga probleme të traumës që kanë njëlloj si njerëz të tjerë, në rrethana të ngjashme, duke bërë vazhdimisht të njëjtën bisedë. Nënat dhe gjyshët shpesh qajnë, duke i lënë fëmijët të mos kenë mundësi të përballojnë kaq lotë e pikëllim. Shpesh fëmijët përmbahen, duke e shprehur hidhërimin e tyre në prani të nënave e të gjysheve, të cilat qajnë vazhdimisht. Një fëmijë tha “ Un ë nuk qaj, sepse nëna ime dhe gjyshja qajnë gjithë kohën”. Nuk ka zi, në rast se nuk ka rite e qëndrim të përbashkët familjar. Kryerja e ceremonive të zakonshme shpesh është e pamundur për shkak të luftës, duke mos u dhënë, kështu, mundësi fëmijëve të pajtohen me humbjen e njeriut të dashur. Shpesh fëmijët nuk janë të pranishëm në varrim dhe nganjëherë nuk ka varrim. Për shëmbull, babai u zhduk gjatë luftës. Disa nëna nuk janë në gjëndje ta pranojnë realitetin e vdekjes së burrit të tyre dhe nuk i shprehin emocionet hapur, duke mos u hapur rrugë, kështu, bisedave të zisë lidhur me babanë. Frika e fortë mund të ndalë proçesin e zisë. Kjo mund të keqësohet, në rast se nëna ngarkon fëmijën, duke theksuar problemet e saj shëndetsore. Frika për prindin që ka mbetur dhe për motrën ose vëllanë shpesh shfaqen natën. Nënat njoftojnë se fëmijët e tyre kontrollojnë natën për t’u siguruar nëse ata janë gjallë. Trauma e vetë fëmijës. Nëse fëmija është i pranishëm në një vrasje ose në një dhunë, trauma mund ta shtyjë zinë, sepse fëmija duhet më parë “ të kalojë” traumën e vet. Këmbëngulja për t’u kthyer në jetën normale, sikur të mos ketë ndodhur asgjë (“bëhu trim e mos qaj”). Kjo e çarmatos fëmijën, për të shprehur ndjenjat dhe bën që ai t’i shtypë ndjenjat e humbjes ose të tërhiqet.Në punën me fëmijët e pikëlluar kërkohet ndjeshmëri, aftësi dhe dije të jashtëzakonshme vetjake. Humbja e vjetër dhe e re kanë prirje të bashkohen. Çdo kulturë ndikon në proçesin e zisë në mënyrën e vet. Ritet dhe feja mund të ndihmojnë, për të pranuar realitetin e vdekjes dhe të mbyllin proçesin e dhimbjes. Ato lejojnë të shprehin trishtimin dhe ndjenjat tona në një mënyrë simbolike dhe të afërmit dhe miqtë të shprehin mbështetjen, vëmëndjen dhe kujdesin e tyre. Ndihma për një fëmijë në zi Mbështetja e bashkësisë për një fëmijë është shumë ë rëndësishme. Mbështetja e familjes i jep mundësi fëmijës, që është në zi, të pranojë çka ndodhi dhe çfarë po ndodh. Në rast se kërkesat e fëmijës pranohen dhe plotësohen, për fëmijën është më ë lehtë të përballojë proçesin e zisë. Zija bëhet më e vështirë, kur fshihen faktet dhe u jepet informacioni i gënjeshtërt për vdekjen, veçanërisht kur ajo pritet. Vështirësi krijohen edhe kur fëmija mungon në funeral dhe në ritet e tjera dhe kur fshihen emocionet përpara fëmijës. Mund të thuhet, në përgjithësi, se përjashtimi i fëmijëvë nga bota e të rriturve, e bën zinë më të vështirë dhe mund të çojë në probleme të sjelljes së fëmijës më vonë. Proçesi i zisë përfshin: Pranimin e realitetit të vdekjes dhe lidhjet e saj me ndjenjat e dikujt. Dallimin e ndjenjave të dikujt. Ndërgjegjësimin për mosqënien në gjëndje të dikujt, për të kontrolluar hidhërimin e vet dhe për të pranuar ndihmën e të tjerëve. Vuajtja mund të lehtsohet, duke marrë pjesë në hidhërimin e fëmijës, duke e ndihmuar të sjellë kujtimet e njeriut të dashur. Pritet që shkalla e dhimbjes të ulet me kalimin e kohës. Njeriu duhet të jetë dëgjues i mirë, i duruar dhe të respektojë reagimet e të tjerëve. Në të njëjtën kohë, ai duhet të merret me dobësitë dhe me trishtimin e vet, por edhe me gëzimin dhe me kënaqësinë. Kjo është mënyra se si mund t’i përcjellë ndjenjat e shpresës tek fëmijët e pikëlluar. Zija është një proçes i gjatë dhe kërkon durim, si nga ndihmësi, ashtu edhe nga fëmija. Ndihmësi duhet të marrë përsipër ndjenjat e forta, si zemërimi dhe frika, pa u ligështuar shumë. Me anën e teknikave të ndryshme, ne mund ta ndihmojmë fëmijën, për të formuluar ndjenjat e shprehura në një mënyrë të kuptueshme dhe emocionalisht të shëndoshë. Gjetja e një zëvëndësuesi të përshtatshëm, në vënd të njeriut të vdekur Ky zëvëndësues ka rëndësi të veçantë, në rast se fëmija ka humbur prindin, i cili është kujdesur për të. Do të duhet kohë, për fëmijën, të afrohet me njeriun që e zëvëndëson atë. Qëndrueshmëria dhe prashikimi duhet të sigurohen me anën e plotësimit të kërkesave të përditshme të fëmijës. Individualiteti i fëmijës dhe përvojat e mëparshme Këta faktorë ndikojnë mjaft në proçesin e zisë. Disa fëmijë e përballojnë realitetin më lehtë dhe janë më pak të ndjeshëm. Niveli i pjekurisë emocionale, humbjet e mëparshme dhe historia e ndarjeve të mëparshme nga të rriturit mund të ndikojnë në mënyrë të konsiderueshme në proçesin e zisë. Ai do të zbutet, në rast se i rrituri kupton dhe pranon hidhërimin e fëmijës. Këshilla për prindërit Në mënyrë që prindi të plotësojë nevojat e fëmijës, është e nevojshme t’u mësohet atyre për reagimet e fëmijëvë ndaj humbjes, të përgatiten për pyetje dhe të këshillohen si të kujdesen për fëmijën në një rrethanë të tillë. Ndihma më e madhe që ata mund t’u japin fëmijëve të tyre, është kujdesi i mjaftueshëm për vete, në mënyrë që pranimi i asaj që ndodhi, nuk do të pengojë zinë e fëmijës. Si t’i thuhet fëmijës për vdekjen h5> Këshillohet që kjo të bëhet nga njëri prej prindërve të dikujt, që është i afërt me fëmijën. Koha duhet të zgjidhet me kujdes dhe fëmijës duhet t’i jepet mundësia të përgatitet psikologjikisht. Të rriturit duhet të ulen dhe ta marrin fëmijën në prehër e t’i thonë: “dua të të përgatis për një lajm të keq. Ka ndodhur një aksident dhe babai është plagosur. Na thanë se ai ka vdekur mënjëherë”. Mesazhi duhet të bazohet në fakte të njohura dhe të sakta. Reagimet e fëmijës mund të jenë të ndryshme dhe të rriturit duhet të jenë të përgatitur për këtë. Fëmijës duhet t’i thuhet të qajë, në qoftë se do dhe t’i jepet një ngushëllim fizik si p.sh. duke e shtrënguar. Të lejohet fëmija të marrë pjesë në ritet Ndonëse opinionet profesionale ndryshojnë, përgjithësisht, këshillohet që fëmija të marrë pjesë në ritet. Ato ndihmojnë në pranimin e realitetit të vdekjes, ulin imagjinatën, përforcojnë proçesin e hidhërimit dhe na japin mundësi të shprehim në mënyrë simbolike hidhërimin tonë dhe të ndërtojmë rrethanat ‘kaotike’. Të rriturit duan t’i mbrojnë fëmijët dhe shpesh i përjashtojnë nga ritet. Por fëmijët, ashtu sikundër të rriturit, kanë nevojë të merren konkretisht me proçesin e zisë dhe jo të mohojnë realitetin. Mëgjithatë, fëmijët duhet të përgatiten mirë, t’u shpjegohet gradualisht dhe me hollësi çfarë do të ndodhë dhe të jenë të shoqëruar nga një i rritur ( jo nga prindi në zi), më pas të jënë në gjëndje të përpunojnë përshtypjet. Këshillohet të inkurajohen shprehje konkrete të hidherimit të lejohen fëmijët të sjellin lule, një letër, lodër ose vizatim arkivoli. Fëmijët mund të pyeten për fjalët e fundit që duan t’i drejtojnë njeriut të vdekur. ‘Çfarë do të thuash ti, meqenëse e di që kjo është dita e fundit që takoheni’? Këshillohet që pas funeralit të flitet për përshtypjet. Në rast se fëmija nuk dëshiron të jëtë i pranishëm, ai nuk duhet detyruar. Këshillohet që kufoma e njëriut të vdekur ( në rast se ai nuk është plagosur ose nuk është dëmtuar rëndë) të shihet. Eshtë më lehtë të përballohet një tablo konkrete, sesa një tablo e përfytyruar. Në rast se kufoma digjet, fëmijës duhet t’i shpjegohet se tani trupi nuk ndien gjë dhe do të kthehet në hi. Ka studime që trëgojnë se fëmijët që nuk janë ndihmuar dhe nuk janë përgatitur për funeralin, kanë pasur vështirësi në sjellje për një periudhe kohe mbas vdekjes së njeriut të dashur. Si të kujdesemi për nevojat e fëmijës Komunikimi i hapur dhe i drejtpërdrejtë sipas moshës së fëmijës dhe mirëkuptimi janë faktorë në kujdesin për nevojat e fëmijës. Fëmijët, zakonisht, e kuptojnë shumicën e gjërave pa ua thënë. Ka rëndësi të rivendoset ritmi i zakonshëm i jetës së fëmijës pas vdekjes. Fëmijës duhet t’i thuhet se do të jëtë gjithmonë dikush që do të kujdeset për të. Fëmija duhet të marrë pjesë në paketimin e sendeve të të vdekurit. Kjo është e dhimbshme, por është pjesë e natyrshme e proçesit te zisë. Nganjëherë prindi, që mbetet gjallë fsheh ndjenjat dhe bëhet kështu një shëmbull i keq për fëmijën. Duke pranuar emocionet tona, ne rritim aftësinë për të përballuar humbjen në të ardhmën. Duke bërë pyeje fëmija tregon se gradualisht ai kupton se c’domethënë vdekje. Mëgjithëse të rriturit mund ta quajnë të vështirë, ky proçes parandalon ngarkesën e imagjinatës së fëmijës, që mund të çojë në një shqetësim. Nuk duhet ngulur këmbë që fëmija të flasë për të vdekurin. Përkundrazi, fëmija duhet të këtë më shumë mundësi për t’i shprehur ndjënjat në mënyra të tjera, si: duke vizatuar ose duke luajtur. Biseda e hapur ndërmjet anëtarëvë të familjes është mënyra më e mirë, për të shprehur këto emocione. Sjelljet e tërhëqura dhe pa komunikim, nga ana e fëmijës, mund të pakësohen, duke inkurajuar fëmijën të vazhdojë veprimtarinë e zakonshme ditore. Fëmija duhet të shkojë në shkollë sa më shpejt të jëtë e mundur. Eshtë e rëndësishme që mësuesit të njoftohen për humbjen e një prindi, në mënyrë që ata të reagojnë si duhet. Fëmija nuk duhet të largohet nga prindi që mbetet. Do të ishte shumë më e dobishme, madje që gjyshja ose një teze të shkonte në shtëpinë e fëmijës se sa ta merrte atë me vete. Nganjëherë është mirë të lihet drita ndezur natën dhe dera e dhomës së fëmijës e hapur, ose, në rast se fëmija është I vogël, të lejohet edhe ai të flerë në shtratin e prindit për një kohë të shkurtër, deri sa t’i largohet frika fëmijës, vetmia dhe trishtimi. Sidoqoftë, qëllimi kryesor duhet të jetë që fëmija të kthehet sa më parë në jetën normale. Fëmijëve duhet t’u mësohet se nuk është e nevojshme që ata të sillen si të rriturit. Ata mund të sillen si të dëshirojnë dhe nuk është e nevojshmë të jenë të trishtuar gjithë kohën. Mbasi ka përjetuar vdekjen, fëmija kalon katër faza të hidherimit: 1. Pranimi i realitetit të humbjes Fëmija duhet të pranojë se njeriu i dashur ka vdekur dhe nuk do të kthehet më. Po të mos bëhet kjo dhe po të mos pranohet realiteti i vdekjes, atëherë nderhyhet në proçesin e shërimit të dhimbjes. Prindërit që humbin një fëmijë, shpesh nuk ndryshojnë asgjë në dhomën e fëmijës dhe pretendojnë se fëmija është endë i gjallë. Kjo është e pranueshme për një kohë të shkurtër, por, në rast se kjo zgjat për shumë vjet, ajo kthehet në mohim. Përkundrazi, ka një mungesë të pranimit t&euml kuptimit të humbjes (“Sidoqoftë ai ishte një baba i keq”). Ka një dëshirë të fortë edhe te të rriturit se, në një farë mënyre, ata do të bashkohen me njeriun e vdekur. Në shumicën e njerëzve kjo fazë nuk zgjat shumë. Mëgjithatë, në rast së zgjat me disa persona për shumë vjet, njeriu nuk është në gjëndje të kalojë fazën tjetër të proçesit të hidherimit dhe emocionalisht mbetet i hutuar. 2. Ndjenja e dhimbjes dhe e hidherimit Në rast se shprehja e hidherimit nuk lejohet ose ndrydhet, proçesi i zisë zgjatet dhe veshtirësohet. Pas këshillës së shokut, “Ti nuk ke pse të mbash zi në këtë mënyrë”, mund të fillojë mohimi i humbjes. Duke sjellë vazhdimisht në mëndje kujtime të këndshme dhe të ngrohta për njeriun e vdekur, kjo e ul përkohësisht dhimbjen, por ata që vazhdimisht shmangin ndjenjën e çdo lloj dhimbjeje, më në fund mund të përjetojnë depresionin (Bowlby, 1980). Njerëzit mund të ndihmohen duke i këshilluar dhe duke i mbështetur që të mos e shmangin ndjenjën e dhimbjes dhe të keqardhjes për gjithë jetën. 3. Përshtatja në jetë, pa njeriun që mungon Kjo fazë nënkupton gjëra të ndryshme për njerëz të ndryshëm, në varësi të marrëdhenieve që ka pasur njëriu me të vdekurin. Të vejave zakonisht u duhet të mësohen (normalisht kjo kohë zgjat 3 muaj), si të jetojnë pa burrin e tyre, të jetojnë vetëm, të kujdesen për fëmijët e tyre, të zgjidhin problëmet ekonomike etj. Ato kuptojnë së çfarë përbënte njëriu i vdekur për to, vetëm atëhëre kur ai nuk është më. Mekanizmi i rivlerësimit të humbjes shpesh ka efekt pozitiv sepse njëriu që ka pësuar humbjen fillon të jetojë jetën më pozitivisht dhe ta vlerësojë atë më shumë. Shmangia nga kjo fazë mund të ketë, si pasojë, ndjenjat e pafuqisë dhe të paaftësisë për të zotëruar aftësi të reja. 4. Zgjidhja Faza e fundit e proçesit të zisë është zbutja e ndjenjave dhe kalimi i energjivë emocionale tek njerëz të tjerë dhe tek bashkësia. Ndonjëher ky riorientim i energjive të tyre emocionale, konsiderohet si , tradheti ndaj personit që ka vdekur. Por ky është vetëm një shfajësim, për të shmangur krijimin e marredhenieve të reja dhe për të ecur përpara ne jetën e tyre. Arritja e kësaj faze është e veshtirë për shumicën e njerëzve. Kur duhet kërkuar ndihma profesionale Duhet kërkuar në ato raste kur fëmija ka qenë dëshmitar në vrasjen ose në turturimin ë njeriut të dashur dhe në rast se fëmija ndjehet fajtor për të vdekurin (kujdesi për motrën ose gjyshen , kur njeriu ka vdekur). Në këtë rast fëmija mund të përjetojë një hidherim shumë të madh, ndryshime në personalitet dhe një ndjenjë të madhe faji. Në punën me fëmijët e pikëlluar duhet bërë dallim midis pasojave të traumës dhe atyre të humbjes. Së pari duhet trajtuar aspekti traumatik i humbjes, përpara se të merremi me proçesin e pikëllimit. Shumë fëmijë kanë vështirësi në proçesin e pikëllimit (zisë) të cilat janë të lidhura më frikën rreth vdekjes dhe rrethanat që e shkaktuan atë. Pra gjithsesi fillimisht duhen trajtuar aspektet traumatike, para se të merremi më vetë hidherimin. Ndihma profesionale mund të konsistojë si me zgjidhjen e frikës ndaj vdekjes ashtu edhe me proçesin e pikëllimit. Ndihma profesionale nevojitet edhe atëherë kur fëmija ndjehet shumë i trishtuar, më depresion, i tërhequr, i painteresuar për mjedisin dhe për shkollën, jashtëzakonisht i hidheruar, tepër agresiv etj. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 17:26 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 17:26 (CEST) qyotsyjazz9z0dkm1kpni4uoc3efxz0 Diskutim:Stresi/Arkivi 1 1 400651 2981361 2026-05-17T04:28:33Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Stresi]] 2981361 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Përmbajtje për trajtim == Stresi është i pashmangshëm në jetë. Ndërkohë ju nuk mund ta keni menduar por stresi është normal dhe i nevojshëm, në atë shkallë sa nuk ndikon në kualitetin e shëndetit dhe jetës. Mund të dobësoni efektet e stresit duke identifikuar shkaqet nga vjen, duke e kuptuar dhe pranuar nëse mund ta kontrollosh apo jo dhe duke mësuar aftësitë manaxhuese të tij. Tek secili prej nesh efektet e stresit jane të ndryshme, si dhe rrugët për t’u shëruar ndryshojnë nga një person tek tjetri. Ju mund të provoni disa metoda, dhe të zbuloni se cila është rruga më e mirë që ju përshtatet. Ja disa teknika qetësuese: Aktiviteti i rregullt fizik është një nga teknikat më efektive të menaxhimt të stresit: Shkruaj: Diçka që të bën të rrëfesh të fshehtat e tua. Mbajtja e një ditari nuk është vetëm prakikë e adoleshentëve. Shpreh ndjenjat: Bisedo, qesh, qaj dhe shpreh inatin. Janë normale për të qenë pastaj i qetë. Bëj diçka që të kënaq: Një hob ose aktivitet që mbush kohën e lirë mund t’ju ndihmojë të relaksoheni. Punët vullnetare në shërbim të të tjerëve ju ndihmojnë të dobësoni stresin. Qendra relaksimi: Këtu përfshihen, ushtrime për frymëmarrjen, ushtrime për qetësimin e muskujve, masazhe trupi, aromaterapi, joga dhe ushtrime tradicionale kineze. Aktivitete që njihen pak: Të mësosh si të qetësosh trupin tënd përmes vetëhipnotizimit, të meditosh, praktiko ushtrime imagjinare, dëgjo muzikë qetësuese dhe rri me njerëz që dinë të bëjnë humor. E rëndësishme është të reduktoni sasinë e stresit në jetën tuaj. Ja disa teknika për të shmangur stresin e panevojshëm: Manaxho kohën: Programimi dhe organizimi i kohës suaj mund t’ju bëjë më shumë produktivë. Strategjitë për të përballuar: Përpiqu të dallosh mënyrat e sjelljes ndikuar nga stresi dhe gjej mënyrat për t’i reduktuar. Krijo një stil jete: Balanco detyrimet duke i dhuruar vetes kohën e mjaftueshme për t’u qetësuar. Ushqehu mirë, mos pi duhan, dhe limito sa të mundesh konsumin e alkolit. Mbaj afër miq të mirë: Njrëzit që kanë një rrjet të fortë shoqëror që I mbështet janë shumë të aftë të përballojnë ndryshimet e jetës. Ndrysho mënyrën e të menduarit: Thuaju “stop” mendimeve që të shkaktojnë stres. Zgjidhi problemet duke punuar, dhe krijo intimitet me orenditë e zyrës apo shtëpisë, që të jenë sa më të këndshme për syrin . Por stresi mund të jetë i pakalueshëm. Ndërkohë që mund t’ju vijë në ndihmë një mik ose familjar ju mund të kërkoni këshillën ë e një profesionisti. Si mund ta përcaktoj shkallën e stresit tim? Shkalla e stresit tuaj mund të jetë dhe një tipar gjenetik i trashëguar., sa të mbështetur ndiheni nga familja dhe miqtë, eksperiencat e mëparshme, përballja me streset, dhe aftësia juaj për ta përballuar apo për t’u kthyer mbrapa. Çfarë është shumë stresuese për një person ndoshta nuk mund të jetë për një tjetër. Shkalla e stresit tuaj në ndonjë situatë varet se sa ju e nuhasni atë dhe sa zgjat më vonë. Shumë njerëz kanë mësuar se si të silllen me stresin e tyre më mirë se të tjerët. Nëse keni dyshim për daljen nga gjendja e stresit, ju duhet të mësoni mënyra më të mira për t’u shëruar. Ndryshimet që mund të ndodhin në jetë, si humbja e një njeriu të dashur, martesa, ndryshimi i vendit të punës janë disa shkaqe për t’u ndier të stresuar por përgjithësisht kohëzgjatja varet nga vetë ju. Sa ndikim ka stresi tek unë? Stresi mund të ketë një ndikim serioz në shëndetin tuaj, sidomos nëse ai bëhet kronik. Ai godet zemrën dhe qarkullimin e gjakut, sistemin nervor dhe atë imunitar. Dhe dhimbje gjymtyrësh, ankth e vështirësi në të kuptuar. Të gjithë këto shkaktojnë probleme të dobësimit të arterieve të gjakut, diabetit, astmës, probleme në marrëdhënie me njerëzit dhe sjellje e vakët në shkollë apo punë. Kur ju jeni të stresuar, trupi juaj çliron hormone që shpeshtojnë frymëmarrjen dhe rrahjet e zemrës, dhe japin një vërshim energjish. I gjithë trupi përgatitet të përballet me rrezikun. Kjo njihet si “lufta për luftë”, reagimi në gjendje stresi. Ky reagim në fakt varet nga situata ku ndodheni, kur situata stresuese kalon, trupi kthehet në gjendjen normale. Por pak stres është normal, madje i nevojshëm për të patur një jetë të ndryshueshme dhe interesante. Përgjigjja ndaj stresit mund të jetë i dobishëm kur reaksioni i shpejtë ndaj tij bëhet i dobishëm. Prapseprapë , mund të vështirësojë aftësinë tuaj për t’i dalë ballë detyrimeve komplekse dhe interaktive me njerëzit që ju rrethojnë. Në qoftë se ju ndiheni të shtypur nga një gjendje mbistresante për një periudhë të shkurtër kohe ju mund të filloni të ndiheni të dobët dhe të shfaqni probleme shëndetësore. Lajmi i mirë është se mund të gjeni rrugë, që ju shpien drejt indiferencës dhe shpenzimin e kohës me të tjera plane që nuk ju lënë të mendoni rreth stresit PERSONALITETI DHE ÇRREGULLIMET SHPIRTËRORE E premte, 12 Shkurt 2010 19:57 administratori Vlerësimi i personalitetit është me rëndësi të madhe në shumë fusha të psikologjisë. Personaliteti përkufizohet si modelet e dallueshme dhe të qëndrueshme të sjelljes dhe njohjes që karakterizojnë përshtatjen në jetë. Çdo matje e personalitetit duhet të jetë e vlefshme,e besueshme,e standardizuar dhe praktike. Vëzhgimi i sjelljes së një personi në situata të përditshme për një periudhë kohe mund të ndihmojnë në të kuptuarit e personalitetit STRESI Stresi është çdo gjë që ushtron kërkesa ndaj të cilave ne duhet të përshtatemi. Ai mund të shkaktohet prej rreziqeve fizike ose kërcënimeve psikologjike. Presioni ndodh kur përpiqemi shumë për të plotësuar kërkesat që ushtrohen mbi ne nga të tjerët dhe nga vetvetja. Ankthi është një ndjenjë e paqartë frike dhe shqetësimi për të ardhmen dhe shpesh është një reagim emocional ndaj stresit. Fakti se sa stres përjetojmë varet nga stresorët në jetën tonë,nga karakteristikat e personalitetit dhe nga aftësitë përballuese. Njerëzit që mësojnë se sjellja e tyre është jo efektive në arritjen e qëllimeve dorëzohen dhe përjetojnë paaftësinë e fituar për të ndihmuar veten. psikologjia e shëndetit---synon të kuptojë ndikimet psikologjike në gjendjen shëndetësore të njerëzve. Përballimi i stresit i orientuar në zgjedhjen e detyrës përfshin zgjidhjen realiste realiste të problemit që shpie te stresi. SJELLJA ANORMALE Kur një individ nuk është në gjendje t'i përshtatet si duhet jetës së përditshme,ai vuan nga ndonjë çrregullim. Format më të lehta të sjelljes anormale quhet çrregullime të ankthit. Gjendjet anormale më të rënda përfshijnë depresionin dhe skizofreninë. Një person mund të quhet anormal në qoftë se ai ose ajo sillet në mënyrë të çuditshme në një formë që devijon në mënyrë të ndieshme nga norma. Një sjellje e tillë mund të shfaqet nëpërmjet iluzioneve (të besuarit në gjëra të paqena),halucinacioneve (ndjesi shqisore që nuk kanë lidhje me mjedisin e vërtet përreth), dhe frikës ose riteve të pazakonta që nuk i shërbejnë asnjë qëllimi të dukshëm. ANKTHI Zakonisht përkufizohet si një ndjenjë jo e theksuar frike dhe pasigurie. Ankthi mund të quhet si një frikë ndaj kërkesave që i bëhen një individi kur ai nuk e di me saktësi ç'janë këto kërkesa. Personi vetë,në përgjithësi,nuk ka një ide të qartë për arsyen e vërtet të ankthit .Në fakt prirja është për ta shmangur të menduarit për frikën,sepse një gjë e tillë veçse e shton atë. Te personi me gjendje ankthi shpesh zhvillohen sjellje të caktuara ritualistike, që e ndihmojnë për të ulur ankthin përkohësisht,por që në fakt i shtojnë problemet,sepse nuk i zgjidhin ato. ÇREGULLIMET E GJENDJES SHPIRTRORE Kur një person provon një prishje të theksuar të humorit dhe të ekuilibrit emocional atëherë mund të themi se ai person ka çrregullime të gjendjes shpirtërore. Kur emocionet qëndrojnë në një pikë të ulët gjatë gjithë kohës dhe ne humbasim interesin për jetën,kjo do të thotë se po kalojmë një gjendje depresioni. -Depresioni madhor-karakterizohet nga një gjendje e rënë shpirtërore dhe trishtim që shoqërohet me ndjenjën e fajit dhe te qenit i pavlefshëm. Depresioni mund të varrojë në mënyrë të dukshme nga pikëpamja e seriozitetit të gjendjes. Në formë të lehtë është normale që njerëzit të ndjehen depresivë, kur ata dështojnë në arritjen e një qëllimi,apo kur u vdes ndonjë i afërt. Njerëzit kalojnë në gjendje depresive kur ata kanë probleme në punë,probleme bashkëshortore,ose kur ndjehen të pazotë për diçka që duan të bëjnë. Simptomë tjetër mund të përfshijnë:prishjen e gjumit, rënien në peshë, këputjen, ndjenjën e fajit të kotë ose atë të qenit i pavlefshëm dhe mendimet rreth vdekjes dhe vetëvrasjes. Këto simptome shfaqen në një periudhë të paktën dy javore. Personat të cilët janë në depresion të thellë e përshkojnë veten e tyre,si të trishtuar dhe të pashpresë. Problemi më i madh i depresionit është mundësia për të kryer vetëvrasje. Psikologjia e Femije dhe e Njeriut Për të ditur se çfarë t’u thuash fëmijëve dhe si t’ua thuash atë është një sfidë e përherëshme prindërore. Fatkeqësisht, disa fjalë qoftë edhe nga mënyra sesi thuhen mund të shkaktojnë dhimbje emocionale që lënë gjurmë gjatë gjithë jetës. Studimi i ri tregon se komentet negative rreth peshës trupore, pamjes së jashtme ose ndaj mënyrës së të ngrënit që bëhen nga prindërit apo pjestarë të familjes mund të prekin rëndë vetbesimin e një fëmije. Kjo dukuri vihet re më shumë tek vajzat sesa tek djemtë, thuhet në studim. Autorët e studimit intervistuan 450 vajza që kishin probleme me pamjen e jashtme, pra ishin pak të shëndosha apo hanin ose flisnin shumë. Rezultatet treguan se 80 përqind e tyre thane se kur kishin qënë të vogla, ato ishin përballur me komente negative rreth pamjes së jashtme, ose kishin provuar fjalë fyese si dembele, e shëmtuar apo budallaqe. Ekspertët thonë se komente të tilla janë tepër të dëmshme dhe i bëjnë fëmijët të ndjehen të keqtrajtuar emocionalisht, dhe krijojnë çrregullime në oreksin e tyre. Studimi arriti në përfundimin se ndikimi i kritikave, veçanërisht ndaj mbipeshës apo pamjes së jashtëme të fëmijës ishte akoma më i keq kur komentet bëheshin nga nëna më shumë sesa nga pjestarët e tjerë të familjes. Ndjenja e vetbesimit është një karakteristikë që krijohet me vështirësi, thuhet në studim, prandaj një koment apo kritikë pa takt, një fjalë fyese pa qëllim, sjellin pasoja afatgjate në jetën e fëmijëve. Unë besoj në njeriun, që dallohet nga të gjitha krijesat e tjera të gjalla për nga uniteti i tij. Sepse njeriu jeton në vetëdije të plotë. Njeriu, i vetëdijshëm për vetveten dhe për të ardhmen e tij, e di që ardhmëria e tij është për të vdekur, ai është i vetëdijshëm për vogëlsinë dhe pafuqinë e tij; njeriu e sheh tjetërsinë e tjetrit; njeriu jeton në natyrë dhe i nënshtruar ndaj ligjeve të natyrës, ndonëse ai ta kapërcejë atë nëpërmjet mendimit. Unë besoj në njeriun si produkti i një evolucioni natyror që vjen nga konflikti për të qenë njëkohësisht rob i natyrës dhe i ndarë nga ajo, si dhe nga nevoja për tu bashkuar dhe harmonizuar me të. Unë besoj në natyrën e njeriut, kontradiktë e ngulitur në kushtin njerëzor. Të jetosh në këtë kontradiktë kërkon një hulumtim të përhershëm zgjidhjesh duke krijuar, nga ana e tyre, kontradikta të reja dhe nevojë për përgjigje të reja. Unë besoj tek përgjigjet ndaj këtyre kontradiktave, sepse ato e ndihmojnë njeriun për të kapërcyer ndjenjën e tij të huajësisë dhe i japin atij një ndjenjë afrimiteti, uniteti dhe përkatësie. Unë besoj në çdo përgjigje ndaj kontradiktave, sepse ato e vënë njeriun përpara alternativës për të ecur para apo për tu zbrapsur. Çfarëdo qoftë zgjedhja, dhe veprimet që e shoqërojnë atë, ajo çka ai ka zgjedhur është udha që i lejon atij për të zbrapsur apo progresuar humanitetin në të. Unë besoj në zgjedhjen e vetme të njeriut ndërmjet jetës dhe vdekjes, ndërmjet krijueshmërisë dhe dhunës shkatërruese, ndërmjet realitetit dhe iluzioneve, ndërmjet objektivitetit dhe intolerancës, ndërmjet pavarësisë vëllazërore dhe nënshtrimit ndaj një sundimi. Unë besoj në kuptimin e jetës si lindje e përhershme dhe lulëzim i vazhdueshëm. Unë besoj në kuptimin e vdekjes si fund ndaj rritjes dhe përsëritje e përjetshme. Unë besoj që njeriu ku përgjigja e të cilit është regresive, është një njeri në kërkim uniteti, që e kërkon këtë unitet duke u çliruar nga frika e padurueshme e vetmisë dhe e pasigurisë, dhe duke përçudnuar atë çka e kthen në njerëzor dhe e shqetëson këtë njeri. Orientimi regresiv shfaqet në tre fenomene që mund t’ia behin bashkë ose veçmas: nekrofilia, narcisizmi dhe simbioza incestuoze. Kuptoj me nekrofili dashurinë për gjithçka që është e lidhur me ushtrimin e dhunës dhe të shkatërrimit; dëshira për të vrarë; admirimi për forcën; joshja e vdekjes, e vetëvrasjes, e sadizmit; dëshira për ta shndërruar organiken në inorganike nga një nevojë e pa mënjanueshme «për të vënë rregull». Nekrofilisë i mungojnë nga natyra cilësitë e nevojshme për krijimin dhe ajo strehohet, e vënë në lëvizje nga një ndjenjë pafuqie, në zgjidhjen e lehtë, që është të shkatërruarit, që për të ka peshë vetëm një gjë: forca. Kuptoj me narcisizëm qëndrimin e njeriut i cili, duke pushuar së treguari një interes autentik ndaj botës së jashtme, për t’u lidhur veçse pas vetvetes, grupit, klanit, fesë, kombit, racës së tij, ka deformuar plotësisht frymën e tij për të shquar gjërat. Nevoja për kënaqësi narcizike rrjedh, në përgjithësi, nga nevojshmëria për të kompensuar një skamje materiale dhe kulturore. Kuptoj me simbiozë incestuoze tendencën për të qëndruar i lidhur pas nënës së vet apo pas zëvendësuesve të saj – gjaku, familja, tribuja -, prirja për t’i ikur barrës së padurueshme të përgjegjësisë, lirisë dhe ndërgjegjes, dhe për të kërkuar mbrojtje dhe dashuri në një azil sigurie dhe dashurie të paguar shtrenjtë, ngaqë çmimi i kësaj është, për njeriun, ndalja e zhvillimit të tij për të qenë njerëzor. Unë besoj në njeriun që zgjedh për të evoluar, sepse ai gjen, falë shpërthimit të forcave të tij njerëzore, një unitet të ri. Tre orientime, të cilat mund të paraqiten veçmas apo bashkë, janë një terren i favorshëm për shpërthimin e tyre: biofilia, dashuria për humanitetin dhe për natyrën, pavarësia dhe liria. Unë besoj tek dashuria, sepse ajo është kyçi i rritjes njerëzore. Dashuria, bashkimi me një qenie apo një gjë jashtë vetes, vendos një lidhje me tjetrin, e lejon një qenie për tu ndjerë një me të tjerët, por nuk i heq asgjë ndjenjës së saj të integritetit dhe pavarësisë. Dashuria është një orientim produktiv që ka për natyrë disa kërkesa që duhet të jenë të plotësuara njëkohësisht. Ajo kërkon që të interesohemi ndaj objektit të dashurisë sonë apo të bashkimit, që të ndjehemi përgjegjës për të, që ta respektojmë dhe ta njohim. Unë besoj tek përvoja e dashurisë. Asnjë kënaqësi nuk është më njerëzore sesa ajo e dashurisë, asnjë nuk është më e aftë për të humanizuar njeriun. Por dashuria, siç dhe arsyeja, nuk njeh gjysma. Ne nuk duam përgjysëm. Unë besoj tek nevojshmëria për të qenë «të lirë» nga lidhje të brendshme dhe/ose të jashtme, me qëllim për të fituar «lirinë» e krijimit, ndërtimit, të hyrjes tek dija etj., me qëllim për tu kthyer një individ i zgjuar dhe i përgjegjshëm. Unë besoj tek liria e përkufizuar si aftësi për të ndjekur zërin e arsyes dhe të njohjes, dhe për tu rezistuar zërave të pasioneve iracionale; unë besoj tek çlirimi, i cili e kthen njeriun të lirë dhe të aftë për të përdorur mundësitë e tij racionale, për të kuptuar objektivisht botën dhe pjesën që ai ka në këtë botë. Unë besoj tek «lufta për liri» që nuk qe në përgjithësi gjë tjetër përveçse lufta kundër një autoriteti të imponuar që kërkon për të thyer vullnetin e njeriut. Sot, «lufta për liri» është më tepër çlirimi ind ividual dhe kolektiv nga një «autoritet» i zgjedhur «me dëshirë», një çlirim nga forca të brendshme që na nxitin për t’iu nënshtruar atij, sepse ne nuk e durojmë lirinë. Unë besoj tek liria, jo aq si cilësi e pandryshuar që ne «e kemi» apo «nuk e kemi», por si akt çlirimi nga vetja jonë, nga i cili ne përdorim lirinë tonë për të bërë zgjedhje. Çdo etapë e jetës që ngre shkallën e pjekurisë së njeriut, ngre gjithashtu dhe aftësinë e tij për të zgjedhur zgjidhjen që e çliron atë. Unë besoj tek «liria e zgjedhjes», ndonëse ajo të mos jetë gjithmonë e njëjtë për të gjithë njerëzit në çdo moment. Një njeri me orientim ekskluzivisht nekrofil, narcizik apo simbiotik dhe incestuoz nuk mundet për të bërë gjë tjetër përveçse zgjedhjen e regresionit. Njeriu i lirë, i çliruar nga lidhjet iracionale, nuk bën zgjedhje regresive. Unë besoj që liria e zgjedhjes u shtron probleme vetëm njerëzve që kanë orientime të kundërta, dhe tek të cilët liria për të zgjedhur është për këtë arsye e kushtëzuar nga dëshira të pavetëdijshme dhe racionalizime siguruese. Unë besoj tek dashuria për fqinjin, nëse ajo është e sinqertë dhe pa sentimentalitet dhe iluzione, nëse ajo është një formë ndihme, duke e ndihmuar tjetrin për të gjetur udhën e vet. Asnjë nuk mundet për ta «ndihmuar» fqinjin e tij duke vendosur për të. Të vetëdijësohesh mbi zgjidhje çliruese mundet për të zgjuar energji të fshehura dhe të nxisë për të zgjedhur më parë jetën sesa vdekjen. Unë besoj tek barazia ndërmjet njerëzve, që çdo njeri është në gjendje për ta ndjerë nëse ai mëson për të njohur vetveten, nëse ai pranon që është i barabartë me të tjerët dhe identifikohet me to. Çdo individ mbart humanitetin në vete; «kushti njerëzor» është unik dhe i njëllojtë për të gjithë njerëzit megjithë dallimet e pashmangshme në zgjuarsi, talent, madhështi, ngjyrë, etj. Unë besoj tek nevojshmëria për të përmendur gjithmonë barazinë ndërmjet njerëzve me qëllim për të penguar që ato të instrumentalizohen reciprokisht. Unë besoj tek vëllazërimi nëse ai është dashuri për fqinjin. Por ai mbetet i pakuptimtë sa kohë që nuk janë zhdukur të gjitha lidhjet «incestuoze» që frenojnë aftësinë e një qenie për të gjykuar objektivisht «vëllain» e vet. Unë besoj tek humaniteti në njeriun dhe tek aftësia e qenies njerëzore për t’iu afruar atij nëse ai kapërcen shoqërinë e vet. Sado i lidhur që të jetë me shoqërinë ku ai lind, ai duhet të mësojë për të parë nëse ajo nxit apo pengon lulëzimin e potencialit njerëzor. Ai nuk mundet për të patur njohje të natyrës njerëzore nëse tabutë, kufizimet, vlerat e përçudnuara i duken atij të «natyrshme». Unë besoj tek funksioni i dyfishtë – nxitës dhe frenues – i shoqërisë, dhe pra tek konflikti i përhershëm ndërmjet shoqëri dhe humanitet. Shoqëria do të pushojë së frenuari njerëzit dhe së bëri ato qytetarë të cytur nga shija e të sunduarit kur qëllimi i saj do të jetë i njëjtë më atë të humanitetit. Unë besoj tek një shoqëri e shëndoshë në të cilën të mundesh – dhe të duhesh – për të shpresuar, tek një shoqëri e cila nxit aftësinë e njeriut për të dashur fqinjin e tij, për të punuar dhe krijuar, për të zhvilluar arsyen e vet dhe një vështrim objektiv të vetvetes, të bazuar mbi përvojën e energjisë së tij prodhuese. Unë besoj tek ringjallja kolektive e shëndetit mendor, burim shprese, tek mendja e shëndoshë në njeriun, që i jep atij dhuntinë e dashurisë dhe krijimit, duke e çliruar atë nga lidhje incestuoze me klanin dhe tokën e vet, duke i dhënë atij një identitet të bazuar mbi përvojën që ai ka mbi vetveten e tij si subjekt dhe veprues i forcave të veta, duke e paisur atë me pushtetin për të qenë i prekur nga realiteti brenda dhe jashtë tij, dhe për të zhvilluar objektivitetin dhe arsyen e tij. Unë besoj tek bashkimi i forcave të një numri në rritje individësh të ethshëm për të punuar me atë që ka të njëjtat merake, përballë një bote që është duke u kthyer e çmendur dhe çnjerëzore. Unë besoj tek njerëzit me synime të qarta ku përpjekjet e të cilëve nuk kufizohen për të ofruar një përshkrim njerëzor të botës, por që nisen si gjurmues mbi udhën e humanizimit dhe punojnë për transformime të mundshme. Një interpretim i botës pa dëshirë ndryshimi mbetet i kotë: një ndryshim pa interpretim paraprak është një ndërmarrje e verbër. Unë besoj tek realizimi i një bote ku njeriu është më shumë, ndonëse duke patur pak, ku ekzistenca e tij nuk është e sunduar nga dëshira për të konsumuar, ku «njeriu» është qëllimi i parë dhe i fundit ku njeriu gjen mjetin për t’i dhënë një qëllim jetës së tij dhe forcën për të jetuar i lirë dhe pa iluzione Psika dhe Erosi Psikologjia si disiplinë shkencore, që për objekt studimi ka njeriun është mjaftë e re. Ajo, siç thotë psikologu gjerman Ebinghaus, e ka të kaluarën shumë të gjatë, por historinë e shkurtër. Psikologjia si shkencë, nga pikëpamjet e veçanta, na i ndriçon aktivitetet dhe sjelljet e njerëzve si dhe na bënë të mundshme t’i kuptojmë më lehtë e më mirë sjelljet dhe veprimet e njerëzve, me të cilët takohemi çdo ditë - në rrugë, në shkollë, në shtëpi etj. Pra, psikologjia studion realitetin psikik dhe jetën psikike. Me veçoritë psikike, nënkuptojmë cilësitë e qëndrueshme të individit, siç janë: shprehitë, aftësitë, temperamenti, nevojat, interesat dhe cilësitë e tjera të personalitetit, të cilat shprehen në reagimet dhe sjelljet e njerëzve. Psikologjia, siç thonë disa psikolog, duhet të na përgjigjet në tri pyetje, të cilat janë: “Çka?”, respektivisht ajo duhet t’i paraqesë dhe t’i përshkruaj në mënyrë të plotë dukuritë psikike; “Si?”, respektivisht të tregoj si zhvillohen proceset psikike dhe si formohen cilësitë psikike; “Pse?”, respektivisht t’i zbuloj shkaqet e dukurive psikike veç e veç dhe t’i shpjegoj sjelljet dhe veprimet e njerëzve. Detyra praktike e psikologjisë qëndron në të zbatuarit e rezultateve të gjurmimeve teorike, me qëllim të kryerjes sa më me sukses të veprimtarive të ndryshme të njerëzve. Kështu p.sh. rezultatet e gjurmimeve psikologjike zbatohen në organizimin sa më të suksesshëm të punës në industri, apo për punë sa më të suksesshme mësimore dhe edukative, ose për të larguar pengesat psikike të njerëzve, të cilët e vështirësojnë kryerjen e punëve apo kontaktin me njerëz e të tjera. Pra, ç’ rëndësi ka psikologjia? Psikologjia na bënë të mundshme t’i njohim njerëzit, vetveten dhe jetën në përgjithësi, duke na treguar rrugën se si të veprojmë në situata të ndryshme, që t’i evitojmë të metat dhe t’i zbatojmë cilësitë pozitive. Pra, na tregon rrugën e formimit të vetive psikike të personalitetit. Fjala “psikologji” rrjedh nga greqishtja e vjetër, që do të thotë “psiko” (Psyche) - shpirt dhe “logos” - shkencë. Kjo fjalë lidhet me mitin e vjetër për Psikën dhe Erosin të cilin e shënoi historiani romak, Apulei. Sipas atij miti, kishte jetuar një vajzë shumë e bukur, e quajtur Psika, e në të cilën ishte dashuruar Erosi. Mirëpo, nëna e Erosit, zonja e dashurisë, Venera, e xhelozonte këtë dashuri dhe me çdo kusht mundohej ta shkatërronte, duke proklamuar se një djalë nga familja e zotëve nuk mund të marrë një vajzë nga shtresa e ultë. Mirëpo, edhe pas këtyre peripecive dhe spekulimeve, kryezoti Zeusi vendosi që edhe Psika të pranohet në Olimp, në mesin e zotëve dhe kështu e bëri të mundur martesën e Psikës me Erosin. Dashuria, pra triumfoi mbi të gjitha, kurse ky mit mbeti nëpër shekuj si inspirim për artistë, të cilët zakonisht Psikën e paraqesin si një vajzë shumë të bukur me krahë të fluturës (Rafaeli, Rodeni, La Fonteni etj.), ndërsa Frojdi thotë se Psika paraqet fluturën e cila fluturon nga lulja në lule dhe jeton nga nektari dhe dashuria. Më vonë fjala “psikë” (psycho) përdoret për fjalën shpirt, duke përmbajtur atë kuptim deri në ditët tona, duke hyrë kështu me këtë kuptim në shkencën mbi shpirtin, psikologjinë. Ndërsa miti mbi Psikën dhe Erosin mbeten edhe si tregues simbolik në kuptim të dashurisë për shpirtin njerëzor. Ndërsa Erosi, më vonë, nga Frojdi, do të hyjë në psikologji, si një ndër nocionet më karakteristike për jetën, dashurinë, bashkëpunimin, krijimtarinë etj. Në të vërtet ç’është psikologjia? Është shumë vështirë të definohet fjala psikologji, respektivisht të jepet një definicion që do t’i përmbushte të gjitha vështrimet e njohura deri më tani prej saj. Nëse nisemi nga shpjegim etimologjik i fjalës: “psiko” - shpirt dhe “logos” - shkencë, dituri etj., del se psikologjia është shkencë që studion shpirtin! Mirëpo, pasi fjala shpirt është nocion që ka prioritet religjioz - filozofik, emërtimi shkencorë mbi psikologjinë do të mund të na keq orientonte se psikologjia ka të bëjë me probleme të ndryshme e të llojllojshme metafizike, me të cila shkenca e sotme, de fakto, as nuk merret as nuk i pranon. Psikologjisë moderne, sot nuk i interesojnë çështjet siç janë: “ç’është shpirti?”, “a është shpirti material apo jomaterial?”, “a është i vdekshëm apo i pavdekshëm?”, pastaj “në çfarë marrëdhënie është ndaj trupit?” etj. Rreth këtyre pyetjeve janë bërë polemika të ashpra, që nga kohët e lashta e deri më sot, nga ana e idealistëve dhe materialistëve. Derisa idealistët mendonin se shpirti është i ndarë nga trupi (Platoni), materialistët përkundrazi, mendonin se shpirti nuk është i ndarë nga trupi (Demokrati). Definicion të plotë mbi këtë edhe sot e kësaj dite nuk kemi. Sot psikologjia është shkencë universale, kurse zhvillimi i sajë në jetën e njeriut bashkëkohorë është shumë i madh. Edhe pse enden në zhvillim e sipër, asaj ia hapin dyer të gjitha fushat e jetës. Kohëve të fundit ajo ka depërtuar edhe në industri, tregti, armatë, politikë etj. Njëkohësisht, ajo ka kontribuar në zhvillimin më të shpejtë të këtyre lëmive, duke u dhënë atyre kuptim më të thellë, e në masë më të madhe ka kontribuar në humanizimin e tyre Pyetje ne Psikologji 1. Qfarë shkence është psikologjia? -Psikologjia eshte studim shkencor i sjelljes,pervojes dhe proceseve mentale. 2. Cilat jane pikepamjet e para dhe me te njohura mbi fenomenet e psikologjis? -Ato te Sokratit,Platoni dhe Aristotelit. 3. Kur,ku edhe nga kush u hap laboratori i pare psikologjik? -Laboratori i pare psikologjik u hap ne Lajpcig te Gjermanise me 1879 nga psikologu gjerman V.Vunt.Prej kesaj date psikologjia konsiderohet si shkenc e pavarur. 4. Cilat jane drejtimet ose shkollat psikologjike? -Strukturalizmi,geshtalistet,biheviorizmi ku themelues ishte Xhon Uotson dhe psikoanaliza e Sigmund Frojdit. 5. Cilat jane deget e psikologjise? -Psikologjia fiziologjike,eksperimentale,e zhvillimit,sociale,klinike dhe e keshillimit,shkollore dhe e edukimit,industriale dhe ingjinierike. 6. Cilat jane metodat dhe teknikat e hulumtimit ne psikologji? -Metoda e te verejturit ose vezhgimit,metoda eksperimentale,testi,pyetesoret,intervista,historia e rastit...etj 7. Qka studion biopsikologjia? -Studion mardheniet ndermjet organizmit te njeriut dhe jetes psikike te tij. 8. Cili eshte roli i sistemit nervor? -Sistemi nervor eshte bartes i jetes psikike te njeriut dhe rregullator i gjithmbarshem i saj.Me anen e tij,impulset nervore qe shkaktohen nga ndikimi qe ushtrojne ngacmuesit ne shqisat e njeriut,barten ne qendrat trunore,ku shenderrohen ne perjetime te caktuara psikike siq jane mbresat,ndijimet,perceptimet etj. 9. Sa neurone ka sistemi nervor? -Sistemi nervor perbehet nga rreth 14 miliarde neuronesh.Neuroni perbehet prej degezimeve te fijeve te shkurtra-dendriteve dhe prej fijeve te gjata-neuritit ose aksones.Ndermjet neuritit dhe dendriteve krijohet nje haperise qe quhet sinapsë. 10. Qfar roli ka neurotransmetuesi? -Roli i neurotransmetuesit eshte i dyfisht ai kryen rol ngacmues dhe frenues te bartjes se informacioneve. 11. Sistemi nervor qendror dhe sistemi nervor periferik? -Sistemi nervor qendror perbehet nga truri dhe palca kurrizore,kurse sistemi nervor periferik perbehet nga tubezat e fijeve nervore ku shtrihen jash kafkesh dhe palces kurrizore.Sistemi nervor periferik perbehet nga sistemi somatik dhe sistemi autonom ose vegjetativ.Sistemi somatik eshte baze organike e ndijimeve.Ai ben te mundshme marrjen e informacioneve nga bota e jashtme dhe reagimin e njeriut ndaj ketyre informacioneve. 12. Truri dhe palca kurrizore? -Truri eshte pjesa kryesore e sistemit nervor.Ai eshte bartes organik i jetes psikike te njeriut.Truri perbehet nga truri i madh,truri i vogel dhe trungu i trurit.Truri i madh perbehet nga pjesa e perparme ku dallohet cipa dhe pjesa e ndermjeme ku jane talamusi dhe hipotalamusi.Talamusi ben lidhjen e qendrave te pjeseve te ndryshme te trurit kurse hipotalamusi luan rol ne jeten ndjenjore te njeriut dhe eshte rregullator i funksionimit te disa gjendrrave me tajim te brendshem.Truri i vogel ben rregullimin e barazpeshimit te trupit dhe koordinimin e disa levizjeve te ndryshme.Palca kurrizore kryen funksionin e bartjes se impulseve nervore. 13. Si ndahet testi? -Testi ndahet ne test psikologjik dhe pedagogjik.Test psikologjik mat njohurit nga te pavarurit e mesuar ne shkoll,kurse pedagogjike masin njohurit te cilat jan arritur gjat mesimit ne shkoll. 14. Si mund te jet intervista? -Intervista eshte parashtrim i pyetjeve me goje.Intervista mund te ndahet ne intervist e standardizuar dhe e pastandardizuar. E standardizuar eshte kur hulumtuesi parashtron ato pyetje te cilat i ka caktuar me pare,kurse ajo e pastandardizuar kur hulumtuesi eshte me i lire gjat parashtrimit te pyetjeve dhe mund te parashtroj pyetje edhe nese e sheh se eshte e arsyeshme. 15. Qeshte historia e rastit? -Me ane te saj mblidhen te dhena per ndonje individ i cili ka veshtiresi ne adaptim,tek i cili edhe shfaqur ndonje problem dhe ti ndihmohet rreth atij problemi.. 16. Intervista ose biseda? -Intervista eshte parashtrim i pyetjeve me goje.Intervista ndahet ne intervist te standardizuar dhe te pastandardizuar.Intervista eshte e standardizuar ateher kur hulumtuesi i parashtron vetem ato pyetje te cilat i ka caktuar me pare.Kurse e pastandardizuar eshte ateher kur hulumtuesi eshte me i lire ne parashtrimin e pyetjeve. Ai formulon pyetje varesisht nga rrjedha e bisedes nganjehere parashtron pyetje tjeter po qe se e sheh te arsyeshme. 17. Pyetsoret ose kuestionaret? -Me anen e tyre mblidhen te dhena per subjektet nga te cilat kerkojme qe tu pergjigjen disa pyetjeve.Pyetsoret ndahen ne pyetsor te tipit te hapur dhe te mbyllur. Ne tipin e hapur subjekti e formulon vet pergjigjen,kurse ne tipin e mbyllur ai e zgjedh njeren prej disa pergjigjeve te ofruara. 18. Testi? -Testi ne gjuhen shqipe do te thot provë.Me anen e tyre shihet a i kane individet ato cilesi dhe ne qfare shkalle.Testi eshte nje varg detyrash te zgjedhura sipas parimeve te caktuara,te cilat mundesojne qe ne menyre objektive te studiohen cilesit e ndryshme personale ose proceset psikike. 19. Dallimi mes karakteristikes primare dhe sekondare te adoleshenca? - karakteristik primare jane ndryshimet qe ndodhin brenda organizmit ndersa ato jasht organizmit jane karakteristik sekondare. 20. A ka dallime individuale te adoleshenca? -po ka sepse kemi individ me maturim te mehershem dhe te mevonshem. 21. A kemi dallime gjinore sa i perket adoleshences? - po sepse femrat hyn 2 vjet me heret se meshkujt ne fazen e pubertetit. 22. Dallime kulturore? -kemi edhe dallime kulturore ne disa vende puberteti edhe me i vonshem se te ne.Kjo varet nga kushtet klimatike,financiare,ekonomike...etj 23. Pjekuria e hershme? - eshte nga mosha 24-25 vjeçe.Ne ket faz individi arrin aspektin me te lart te zhvillimit fizik... 24. Pjekuria e mesme? - 35-46 vjet dhe eshte faza me kritike ku personat ballafaqohen edhe me smundje vdekjeprurese. 25. I posalinduri (periudha neonatale)? - dy javet e para quhen periudha neonatale.Fizikisht i posalinduri eshte i dobet dhe i varur nga te rriturit.Nuk mund te ngreje koken ose te rrotullohet vete.Te degjuarit te ta eshte i mir dhe ata reagojne ne menyre te ndryshme ndaj ererave dhe shijeve te ndryshme.Ata mund te shikojn mir deri ne nje distanc 30cm.Ai fle 16 ore ne dite. 26. Foshnjeria: nga 2 jave ne 2 vjeç(Periudha sensirimotorike)? - pas dy javesh i posalinduri merr titullun zyrtat foshnje.Rritja dhe zhvillimi fizik ne ket periudh eshte me e shpejt se ne te gjitha periudhat e tjera.Ne ket periudh foshnja fillon te bej levizje te ndryshme te mbeshteten ne krahet e tyre,kur jane 6muajsh mund te rrotullohen te ulen,kur jane 1 vjeç mund te ecin dhe te kapin me gishtat e tyre objekte te ndryshme dhe te flasin disa fjal e 6 muaj me vone kapaciteti i tyre arrin edhe deri ne 250 fjale,ne moshen 2 vjeçe prekin gjithqka, ecin mire dhe permisohet shume shikimi i tyre. 27. Femijeria e hershme: 2-7 vjeç(Periudha paraoperacionale)? - ne ket periudh mendimi i femijes eshte egocentrik,ai nuk mund ti shoh gjerat nga pikepamja e te tjereve.Ai nga egocentrizmi nuk mund te dalloj realen nga imagjinarja.Ne ket moshe femija nga 250 fjale arrin ti pervetesoje rreth 14.000 fjale rreth moshes 6 vjeçare duke mesuar mesatarish 9 fjale ne dit.Ne ket moshe shumica e femijeve luajn edhe vetem edhe sikur femije te tjere te jene te pranishem. 28. Femijeria e mesme 7-11vjeç(Periudha operacionale)? - keto jane vitet e shkolles fillore.Femijet me te vegjel se 7 vjeç kane dy gota te mbushura me uje njejte dhe ata nuk e kan te veshtire ta dallojne se ne gota gjendet e njejta mase e ujit,ndersa nese e qesin ujin prej njeres gote ne nje gote tjeter me te gjate dhe me te ngushte ata mendojne se gota e gjat ka me shume uje edhe nese derdhja e unjit te jet bere para syve te tyre ndersa femijet qe gjenden ne ket faze nuk mashtrohen nga dukja e tille. 29. Adoleshenca? - adoleshenca shoqerohet me ndryshime te medha fizike te pubertetit ku personi behet i afte per tu bere prind.Adoleshenca mbaron ateher kur personi merr pergjegjsit si prind,pergjegjsit financiare...Ekzistojne tri sfera ne te cilat adoleshentet kane me shume probleme se sa individet e vegjel dhe te rritur :konflikti prinder-femije,ndryshimet e disponimit dhe sjelljet e rrezikshme. 30. Pjekuria e hershme dhe e vonshme? - Pjekuria eshte koha e marrjes se pergjegjesive te te rriturve ne pune dhe ne marredheniet sociale.Pjekuria nuk eshte fundi i procesit te zhvillimit ndryshimet zhvillimore vazhdojne edhe gjat pjekurise. 31. Maturimi? - shpreh rritjen sistematike fizike te sistemit nervor dhe strukturave te tjera trupore. 32. Identiteti gjinor dhe rolet gjinore? - Kur flitet per gjini duhen te dallohen dy aspekte identiteti gjinor dhe roli gjinor.Identiteti gjinor eshte pervoja subjektive e te qenit mashkull ose femer. Roli gjinor eshte shprehja sjellore e jashtme e identitetit tuaj gjinor.Nje person qe ka tipare edhe femerore edhe mashkullore quhet androgjen. 33. Cikli njerezor i reagimit seksual? - perbehet nga kater faza :eksitimi,faza e platese,orgazma,rezolucioni. 34. Emocionet? - perjetimet personale,te kendshme apo te pakendshme psh kenaqesija,neveritja,frikesimi,brengosja,mburrja etj.Emocionet dhe motivet mund ta drejtojne sjelljen tone por dallimi eshte se emocionet shkaktohen nga jashte kurse motivet nga brenda. 35. Ndryshimet fiziologjike me rastin e emocioneve? - me rastin e emocioneve paraqiten edhe ndryshimet fiziologjik ne organizem.Me rastin e frikes dhe zemerimit eshte konstatur rritja e adrenalines ne gjak qe sjell rritjen e sheqerit ne gjak.Eshte vertetuar se me rastin e emocioneve te pakendshme lekura behet perçues me i mire i rrymes elektrike qe quhet refleks psikogalvanik. 36. Shprehja e emocioneve? - emocionet mund ti shprehim me fytyr,me levizjet e trupit dhe me zë.. 37. Klasifikimi i emocioneve? - ka klasifikime te ndryshme te emocionece.Sipas Pluthchik ai permend tete emocione baze ose paresore :gezimi,pranimi,frika,habia,trishtimi,neveria,zemerimi dhe kunderveprimi.Me kombinimin e tyre formohen emocionet dytsore ose sekondare psh me kombinimin gezim-pranim kemi emocionin e dashuris,me kombinimin zemerim-kunderveprim kemi agresivitetin. Sipas Lazarus kemi tri grupe te emocioneve: emocionet negative(zemerimi,frika,zhelozia,neveria),emocionet e perziera(shpresa,keqardhja),emocionet pozitive(lumturia,mburrja,dashuria). 38. Stresi?- eshte perjetim i ngjarjeve si rrezikim i mirqenies fizike dhe psikologjike.Kudo qe ka jet ka edhe stres ai eshte i paevitueshem nuk eshte i keq por as edhe i dobishem per shendetin tone.Stresi shkakton semundje te lehta por nganjehere edhe te renda. 39. Pasojat e stresit kronik? -stresi i pakontrolluar mund te shkaktoj veshtiresi si: diabeti,çrregullimet e tretjes, renia e imunitetit,problemet ne lekure,nderlikimet e shtatzanis etj Nga ngjarja stresuese mund te shkaktohet sulmi ne zemer.Jane konstatuar shum vdekje na sulmet ne zemer pas termetit ne Los Angeles me 1996. 40. Problemet psikologjike? - nga stresi shkaktohen edhe çrregullime psikologjike.Disa jane si pasoje e djegjes emocionale e disa si rezultat i prishjes se substancave kimike ne tru.Stresi i pakontrolluar ndikon ne kujtesen ton e sidomos ne kujtesat afatshkurter.Stresi veshtireson gjumin,sjell depresionin. 41. Perballimi i stresit? - stresin mund ta perballojm ne disa menyra si perkrahja emocionale nga te tjeret,meditimi dhe relaksimi. 42. Dallimi mes te mesuarit dhe te nxenit? - te nxenit eshte ajo qe mesuesi e shkemben,na e spjegon mesimin e ne e absorbojm e marrim nga ta.Kurse te mesuarit eshte kur mesojm ne menyr te pavarur. 43. Dallime gjinore ne aftesi kognitive dhe arritje akademike? - femrat arrijne rezultate me te larta se meshkujt ne testet e shkathesive gjuhesore,kuptimit te te lexuarit,kujteses verbale dhe hapesinore kurse meshkujt arrin rezultate me te larta se femrat ne testet e arritjeve ne matematik,ne shkenc,shkenca kompjuterike etj. 44. Dallime gjinore ne emocione dhe sjellje sociale? - femrat jane me te kujdesshme dhe kuptuese,miqesore,besuese dhe te hapura,me te afta te fshehin emocionet e tyre kurse meshkujt jane me garues dhe dominante,ngulmues,te pafrikshem ndaj rreziqeve,me vetbesim te lart,bejne shumicen e llojeve te krimeve. 45. Dallime gjinore ne zgjedhjen e partnerve dhe sjelljen seksuale? - femrat parapelqejn nje partner me te moshuar,qe ka potencial per te ardhura te larta,nje partner me karakter te mir kurse meshkujt parapelqejn nje partnere me te re,e cila eshte fizikisht atraktive,jane me aftesi te mira ne amviseri,jane xheloze sa i perket seksualitetit. 46. Cili lloj i agresivitetit eshte prezent te femrat? - te femrat agresiviteti verbal kurse te meshkujt agresiviteti fizik. 47. Afektet - jane emocione te vrullshme dhe intensive,te cilat nuk zgjasin shume. Pasionet - jane shprehi te formuara gjat jetes te cilat percillen gjithmone me emocione intensive. Disponimet - jane gjendje emocionale te kendshme ose te pakendshme te cilat zgjasin relativisht shum por nuk jane intensive. Xhelozia - burimi kryesor i xhelozis eshte mungesa e siguris personale. Hidherimi - paraqitet ateher kur humbim diqka te rendesishmeper ne. 48. Baza biologjike e kontrollimit te emocioneve? - sistemi nervor autonom qe reagon ne menyr te pavullnetshme me stimulim -hipotalamusi si gjenderr(gjendrra mbiveshkore) me hormonet adrenalinen dhe nenadrenalinen. 49. Dallimi mes motiveve biologjike dhe sociale? - motivet biologjike jane te lindura ndersa motivet sociale jane te fituara gjat jetes. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 17:26 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 17:27 (CEST) duiw036nfkgx77gfubqutiab2s9oazz Diskutim:Bazilikata 1 400652 2981364 2026-05-17T05:18:16Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981364 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bazilikata]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981363 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250831083315/https://www.regione.basilicata.it/presidenza-della-regione-basilicata/ për lidhjen https://www.regione.basilicata.it/presidenza-della-regione-basilicata/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.regione.basilicata.it/la-basilicata-alla-bit-turismo-da-record/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.regione.basilicata.it/?temi-sel=sport-2. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 07:18 (CEST) sssfgwnqa7oiofi8nzf61p30oj1exob Diskutim:Besim Gashi 1 400653 2981367 2026-05-17T05:43:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981367 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Besim Gashi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981366 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250208020611/https://www.kultplus.com/arti-pamor/arti-konceptual-dhe-ai-tradicional-vijne-permes-nje-ekspozite-kolektive/ për lidhjen https://www.kultplus.com/arti-pamor/arti-konceptual-dhe-ai-tradicional-vijne-permes-nje-ekspozite-kolektive/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 07:43 (CEST) qsd22qxnutdtoxuxstb7k7w972eqvl5 Diskutim:Biblioteka e Mitrovicës 1 400654 2981373 2026-05-17T06:19:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981373 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Biblioteka e Mitrovicës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981372 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240716061045/https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-e-qytetit-ne-mitrovice-pasurohet-tituj-te-rinj/ për lidhjen https://www.kultplus.com/libri/biblioteka-e-qytetit-ne-mitrovice-pasurohet-tituj-te-rinj/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 08:19 (CEST) 0k6vzgqqnvhe2ow9xs6sp4c9m5gavxx Përdoruesi diskutim:Json21 3 400655 2981380 2026-05-17T06:50:07Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli MerrJep.com */ 2981380 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[MerrJep.com]]'' == Përshëndetje, Json21! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2981377|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:MerrJep.com]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20maj%202026,%2006:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 maj 2026 08:50 (CEST) t2r57m58h29q0s7yzc8tx9qh43urwpe Diskutim:Body Insight Shqip 1 400656 2981384 2026-05-17T07:04:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981384 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Body Insight Shqip]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981383 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://04online.info/nga-prizreni-ne-majat-e-suksesit-digjital-historia-e-emigrantit-qe-arriti-90-milione-shikime-me-body-insight-shqip/]. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 09:04 (CEST) fh5el2wdtkmwjk7a52cxsrbnd4rxsb8 Diskutim:Bryan Mbeumo 1 400657 2981389 2026-05-17T07:56:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981389 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Bryan Mbeumo]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981388 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251210115746/https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/article/bryan-mbeumo-names-man-united-213000438.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 09:56 (CEST) a8dw0sg4h3esmf6zfff108ddgg5ahv6 Diskutim:Carlo Emilio Gadda 1 400658 2981395 2026-05-17T08:51:06Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981395 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Carlo Emilio Gadda]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981394 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.today/20190304190558/http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720 për lidhjen http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci për lidhjen http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 10:51 (CEST) 1956wterkl5095niy8yjzrwbwiuvwzv Diskutim:Cesare Beccaria 1 400659 2981397 2026-05-17T09:10:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981397 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Cesare Beccaria]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981396 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180220161117/http://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscritti-illustri-massoneria/massoneria_principale.shtml për lidhjen https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 11:10 (CEST) kikdgdq6l8coaltukiiv745smk7zo6x Përdoruesi diskutim:Klein Muçi/Arkivi 8 3 400660 2981412 2026-05-17T11:12:58Z Klein Muçi 52109 Arkivim i diskutimeve të vitit të kaluar 2981412 wikitext text/x-wiki {{arkivi}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 maj 2025 01:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == Ndihme == Pershendetje! Kisha kohe pa u futur ne Wikipedia, por po shoh se me eshte bllokuar adresa IP dhe s’po mundem te redaktoj. Me ndihmon dot? [[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]] ([[Përdoruesi diskutim:Dga2004|diskutimet]]) 25 maj 2025 14:24 (CEST) :@[[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]], përshëndetje! Çfarë mesazhi të paraqitet te i njëjti vend ku lexon për bllokimin? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 maj 2025 11:51 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] me rezultonte IP-ja e bllokuar, 192.168.100.7. Por duket se dicka eshte bere, ka ndryshuar. Po e provoj serish dhe komunikojme. Te falenderoj [[Përdoruesi:Dga2004|Dga2004]] ([[Përdoruesi diskutim:Dga2004|diskutimet]]) 26 maj 2025 13:35 (CEST) :::Gjasat janë që IP-ja është sërish e bllokuar pasi është pjesë e ndonjë game të gjerë IP-sh që janë bllokuar globalisht por meqë tani po më shkruan nga llogaria (je kyçur/logged in) nuk prekesh më nga bllokimi. Unë s'do të shqetësohesha shumë për bllokime të tilla për sa kohë redaktimi nga llogaria nuk është prekur. Gjithë të mirat! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 maj 2025 14:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 maj 2025 22:04 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == This Month in Education: May 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 5 • May 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/May 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania|Journalism students at Aleksandër Xhuvani University explore Wikipedia in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania|Reviewing pending articles editathon with high school students in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May|Several educational workshops to promote science on Wiki were held in Brazil in the month of May]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program|Simón Bolívar Teacher Training College joins the Let's Read Wikipedia Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop|Students become Editors: Wikimedia Chile launches Latin America's first Vikidia Workshop]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia |The DemocraTICon competition was held, this year for the first time with a discipline focused on Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/May 2025/Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje|Wikimedia MKD's "Lajka" workshop in Skopje]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 maj 2025 04:58 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28771448 --> == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 29 maj 2025 13:17 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Pyetje nga [[User:MZASLM64|MZASLM64]] nëpërmjet panelit të ndihmës (30 maj 2025 10:28) == Përshëndetje Mentor! Te lutem Kam bërë nje wikipedia biografi për nje dëshmor të atsheut Halil Habilaj dhe shpresoj te pranohet dhe njëkohësisht të përshtatet si e tillë. nuk di në do mundni të më më jepni një përgjigje? Faleminderit --[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]] ([[Përdoruesi diskutim:MZASLM64|diskutimet]]) 30 maj 2025 10:28 (CEST) :Përshëndetje@[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]]! :Unë nuk para merrem shumë me artikujt vetë por mbase @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] mund të të ndihmojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 qershor 2025 18:29 (CEST) ::@[[Përdoruesi:MZASLM64|MZASLM64]], E kam shikuar por a nuk është i njëjti, https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Leutrim.P#Faleminderit . Besoj se e kemi diskutuar tashmë dhe artikulli dhe përmbajtja janë aprovuar, po të duash të shtosh diqka më shumë, redaktimi është i lirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 qershor 2025 16:52 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 qershor 2025 01:54 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 qershor 2025 03:16 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 qershor 2025 01:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == Growth News #34 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === Mentoring new editors === In February, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Mentorship 2|Mentorship]] was successfully rolled out to 100% of newcomers on English Wikipedia. Following this milestone, we collaborated with Spanish Wikipedia to expand Mentorship coverage to 70% of new accounts, with plans to reach 85% soon unless concerns are raised by mentors. ([[phab:T394867|T394867]]) === “Add a Link” Task – Iteration and Experimentation === Our efforts to improve and scale the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|“Add a Link” structured task]] continued across multiple fronts: * '''Community Feedback & Model Improvements''': We’ve responded to community concerns with targeted changes: ** Restricting access to newer accounts ([[phab:T393688|T393688]]) ** Some links types were removed to align with recommendations written in the English Wikipedia Manual of Style ([[phab:T390683|T390683]]) ** Allowing communities to limit “Add a Link” to newcomers ([[phab:T393771|T393771]]) ** The model used to suggest the links was improved to ease its training ([[phab:T388258|T388258]]) * '''English Wikipedia rollout and A/B test''': We increased the rollout to 20% of newcomers, with analysis underway. Preliminary data suggests this feature makes new account holders more likely to complete an unreverted edit. ([[phab:T386029|T386029]], [[phab:T382603|T382603]]) * '''Surfacing Structured Tasks''': An experiment where we show “add a link” suggestions to newly registered users while they are reading an article is running on pilot wikis (French, Persian, Indonesian, Portuguese, Egyptian Arabic). Initial results are under analysis. ([[phab:T386029|T386029]]) === Newcomer Engagement Features === * '''“Get Started” notification''': Engineering is in progress for a new notification (Echo/email) to encourage editing among newcomers with zero edits. Early research shows this type of nudge is effective. ([[phab:T392256|T392256]]) * '''Confirmation email:''' We are exploring ways to simplify and improve the initial account confirmation email newly registered users receive. ([[phab:T215665|T215665]]) === Community Configuration Enhancements === Communities can now manage which namespaces are eligible for Event Registration via [[mw:Community Configuration|Community Configuration]]. ([[phab:T385341|T385341]]) === Annual Planning === The Wikimedia Foundation’s 2025–2026 Annual Plan is taking shape. The Growth and Editing teams will focus on the [[metawiki:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2025-2026/Product_&_Technology_OKRs#Contributor_Experiences_(WE1)|'''Contributor Experiences (WE1)''' objective]], with a focus on increasing '''constructive edits''' by editors with fewer than 100 cumulative contributions. === Get Involved === We value your insights and ideas! If you would like to participate in a discussion, share feedback, or pilot new features, please reach out on the relevant Phabricator tasks or [[mw:Talk:Growth|at our talk page]], in any language. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 17 qershor 2025 20:51 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=28750629 --> == Kerkese per patrollues == Pershendetje Klein , uroj te jesh mire, ku mind te aplikoj per patrollues sepse me mbaroi afati i caktuar nga ty me pare? Faleminderit. [[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 19 qershor 2025 09:59 (CEST) :Shtroje kandidaturën këtu: [[WP:Kontrolluesit#Kandidatura për kontrollues]] [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 22:15 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] Sapo e shtova faleminderit.[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]] ([[Përdoruesi diskutim:Lanceloth345|diskutimet]]) 21 qershor 2025 22:28 (CEST) == Oversized non-free files == Hi! I made [[Përdoruesi:MGA73/ReduceNonFree.js]] as a test because I wanted to make it easy to reduce the size on non-free files. As you can see at [[Përdoruesi:MGA73/Non-FreeOversized]] many of the non-free files are bigger than 100,000 px. That is the limit English Wikipedia has per [[:en:Wikipedia:Non-free_content#Image_resolution]]. I could not find a limit on sqwiki but I think files should not be too big. Do you know if there is a formal limit? If not I suggest that one is introduced. The script should make it easy to downsize the files. But it does not work because only admins can upload a new version of a file. Sadly I spend looooong time trying to find the error before I found out. You are welcome to test it. [[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 20 qershor 2025 21:02 (CEST) :Hi, I'm a reviewer on the project. Unfortunately there's no given limit to image size on Albanian Wikipedia, since the documentation is incredibly out-of-date here. I've been working to update it however any organized maintenance efforts in either mainspace or others is slow given our numbers. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 22:28 (CEST) ::Hi [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]! Thank you! I suggest to use bots and scripts for tasks that can be fixed that way so humans do not have to spend time on it. And deleting files in [[Speciale:SkedaTëPapërdorura]] could be a good place to start. If the files are not in use and do not have a license or are non-free they should be deleted. The files in [[:Kategoria:Non Licensed Images]] should be checked. If there are not enough users the help out an alternative is to mass delete all the files. So for example leave a notice on Village Pump and say everyone have 30 days to check and fix files and all files not fixed at the end of that limit will be deleted. --[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] ([[Përdoruesi diskutim:MGA73|diskutimet]]) 21 qershor 2025 23:02 (CEST) :::Klein is currently on a WikiBreak, so I'd like to page @[[Përdoruesi:Liridon|Liridon]] for some help on this so we can sound the alarm with the other Albanian-speaking users. Right now our efforts have been focused on re-examining our featured articles (as evident by the [[Special:PermanentLink/2808642|notice message]] currently on the wiki for logged-in users). [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 23:11 (CEST) ::::Pinging @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] since he's also a lot more active. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 22 qershor 2025 02:32 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:MGA73|MGA73]] I have raised this issue at the local Village Pump here for Albanian users to comment: '''[[WP:Kuvendi#Pastrimi i skedave jo të lira]]''' [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 24 qershor 2025 03:19 (CEST) == Standardizimi i artikujve të vendbanimeve në Shqipëri == Përshëndetje Klein, Jam duke punuar këto ditë me përpunimin dhe standardizimin e artikujve për vendbanimet në Shqipëri. Si shembull mund të marrësh [[Shtanën]] për të më dhënë vlerësim. Rreth kësaj teme kisha edhe disa pyetje: * Emërtimi i artikujve bëhet zakonisht me trajtën e shquar të emrit të vendbanimit (p.sh. ''[[Kukësi]]''). Kjo është në përputhje me rregullat, apo jo? Të vazhdoj kështu? * Për fshatra me emra të njëjtë, cila formë duhet të zgjidhet për emërtimin e artikujve: ** a) ''Emri i fshatit (emri i njësisë administrative)'' ** b) ''Emri i fshatit (emri i bashkisë)'' ** Mendoj se forma me bashkinë është më e qartë, dhe në rastet kur ka dy fshatra me të njëjtin emër në të njëjtën bashki, mund të përdorim njësinë administrative për dallim. Gjithashtu, a preferohet kllapa apo presja (si në Wikin anglisht) për këtë lloj diferencimi? * Në rastet kur një vend është njëkohësisht fshat/qytet dhe njësi administrative/bashki (si ''[[Kolshi (Kukës)|Kolshi]]'' dhe ''[[Njësia administrative Kolsh (Kukës)|Kolshi]]''), a preferohet që të bashkohen në një artikull (si në Wikin anglisht, p.sh. ''[[:en:Kukës]]'') apo të mbahen të ndara? Faleminderit paraprakisht për kohën dhe ndihmën! [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 21 qershor 2025 13:19 (CEST) :Kleini është në pushim për momentin, por për t'u përgjigjur pyetjeve: :* Artikujt për vendet gjithmonë titullohen në të shquar. :* Mënyra se si po përdoren kthjellimet e vendeve aktualisht është: shteti, pastaj bashkia, pastaj njësia administrative. Të shkruar me kllapa si në kthjellimet për [[Drinas (kthjellim)|Drinas]] dhe [[Arbanasi (kthjellim)|Arbanas]]. :* Evidente prej faktit që [[Tirana]] dhe [[Bashkia Tiranë]] janë artikuj të ndarë— jepi ndarazi lirisht. :[[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 qershor 2025 23:20 (CEST) ::Përshëndetje Arbër, ::Edhe pse sa dua unë e shumë të tjerë që të bashkohemi një ditë, teknikisht Drinasi duhet të diferencohet nga shteti, apo jo? Dmth Drinasi (Kosovë) dhe Drinasi (Shqipëri). [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 23 qershor 2025 10:42 (CEST) :::Teknikisht "Drinas" është emër alternativ për Ratkocin këtu n'Kosovë, prandaj nuk e di pse ka kthjellim. E pasna përzgjedhë një shembull shumë të keq... [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 23 qershor 2025 11:11 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 qershor 2025 01:20 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == This Month in Education: June 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 6 • June 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/June 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague|Albanian high school students at the Wikimedia Youth Conference 2025 in Prague]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program|Bolivia has 20 new teachers graduated from the Let's Read Wikipedia in the Classroom program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota|Brazil was present at the EduWiki Conference 2025 in Bogota]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT|Does Wikipedia has future in the times of Chat-GPT]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children|PhilWiki Community promotes accessible multilingual stories for children]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College|Reading and Editing Wikipedia in a Bangladeshi College]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikimedia MKD's Workshops in June|Wikimedia MKD's Workshops in June]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/June 2025/Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival|Wikipedia meets 2500 Ukrainian educators at the country’s biggest education festival]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 qershor 2025 09:19 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=28903832 --> == Propozoj heqjen e privilegjeve të administratorëve joaktivë == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Unë besoj se është e rëndësisë së veqantë të propozojmë "heqjen e titullit" administrator për "administratorët joaktivë", dhe të kandidojmë përdorues aktivë për administratorë të rinjë. Administratorët joaktivë po na vënë në një situatë të palakmueshme. Nuk ështe në rregull t'i gëzosh gjithë ato privilegje dhe të mos bësh asnjë redaktim të vetëm për vite me radhë. Administratorëve veteran mund të u shtohet një stampë e veqantë te faqja tyre që tregon se perdoruesi kishte të drejta administrative në shenjë mirënjohje. P.sh ''Admin Badge Icon - 2 vjet 2 muaj''. Pra them të shqyrtohet aktiviteti i tyre (p.sh. asnjë redaktim apo veprim administrativ në 12 muajt e fundit), dhe në përputhje me praktikat e tjera të Wikipedias, t’u hiqen të drejtat nëse nuk ka arsye të forta për të mbajtur atë status. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 qershor 2025 16:47 (CEST) :Aktualisht rregullorja thotë se privilegjet u hiqen vetëm atyre administratorëve që nuk kanë kryer asnjë veprim për 2 vjet. Kjo është forma më bazike e rregullores në nivel global dhe meqë SqWiki nuk ka një rregullore të posaçme të veten aplikohen rregullat e përgjithshme. Unë kam propozuar në të shkuarën që rregulli të ndryshohet nga 2 vjet ne 1 dhe që veprimet të jenë administrative në natyrë, sepse ka anëtarë që thjesht bëjnë një redaktim çfarëdo – mjafton dhe t'i shkruajnë një mesazh dikujt vetëm një herë – dhe vazhdojnë të mbajnë në mënyrë jo aq konkrete privilegjet e shtuara. Kjo "fryrje artificiale" e numrit të administratorëve shkakton vështirësi te përdoruesit për të gjetur një administrator aktiv kur kanë nevojë për ndihmë si dhe jep një element artificial bllokimi për kandidaturat e reja pasi kushdo mund të argumentojë që një komunitet kaq i vogël sa i yni nuk ka nevojë për një numër kaq të lartë administratorësh. Pas propozimit tim pati diskutim por nuk u ndërmor kurrë ndonjë veprim konkret në lidhje me të. Kjo dhe për arsye se kontrollimi i veprimeve administrative është disi i vështirë: Ti mund të shohësh lehtësisht kontributet e dikujt por nuk ke një tabelë të mirëfilltë me të gjitha grisjet apo mbrojtjet që ai person ka kryer. Nëse do të vinim një rregullore të tillë, do të duhej që paraprakisht të siguronim një mekanizëm kontrolli për këtë gjë dhe pastaj të mund të nisnim ta aplikonim, përndryshe do të ishte thjesht një rregull fiktiv. [[Wikipedia:Kuvendi/Arkivi 23#Kritere të reja për administratorët dhe burokratët|Këtu]] gjendet dhe diskutimi i shkuar në lidhje me këtë çështje. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 qershor 2025 11:47 (CEST) ::Atëherë insistoj që të paktën të jetë 1 vit dhe që veprimet të jenë administrative në natyrë. Të njejtat defekte i pashë edhe unë, ne të përditësojmë rregulloren njëherë e pastaj merremi me mekanizmin dhe fillojmë filtrimin. Duhet të i'a nisim diku. Nesër e lexoj më thellësisht atë diskutim.. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 1 korrik 2025 00:48 (CEST) :::Unë dakord jam. "Veprime administrative < 1 për 1 vit => degradim" Nëse dëshiron ta propozosh e të kalohet do të isha dakord. Thjesht duhet diskutuar paraprakisht me Kujdestarët në Meta pasi ata janë të vetmit që kanë mundësi të heqin privilegjet e administratorëve (burokratët mundet vetëm t'i japin). Nëse ata thonë se nuk kanë mekanizma për ta zbatuar atë gjë, edhe nëse pranohet këtu, do të refuzohet nga ata për pazbatueshmëri. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 korrik 2025 15:16 (CEST) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Na duhet që dikush t'i krijoj dy stampa të reja. [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Propozoj_heqjen_e_privilegjeve_t%C3%AB_administrator%C3%ABve_joaktiv%C3%AB | Në fund të diskutimit i kam cekur në pikën 5] . Pasi i siguruam votat është e udhës që pas përditësimit të dy rregulloreve dhe mbylljes së diskutimit të merreshe me këtë pjesë (''Për paralajmërimet kemi një robot pak a shumë''). ::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 01:08 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], si i imagjinon stampat në fjalë? Ke ndonjë shabllon të ngjashëm parasysh nga EnWiki ku mund të bazohem? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 03:05 (CEST) :::Pika 5. "Na mbetet krijimi i stampës Stampa e ish-administratorit dhe Stampa e ish-burokratit, stampë mirënjohje për ish-administratorët që shtohet në krye të faqes në anën e djathtë, të jetë e ngjashme me "Administrator topicon". Këto stampa duhet të mund të shtohen apo hiqen në një faqe vetëm nga një Administrator/Burokrat." Une e imagjinoj në ngjyrë Ari (me ndonjë mundësi të shtohet periudha e të qenurit administrator pranë saj, ose klikimi i saj të qoj te faqja e kandidaturës të atij Admin-i). [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 korrik 2025 07:10 (CEST) ::::Krijova diçka që i përngjet një pllakate e mund të përdoret për administratorët e burokratët. Shiko njëherë si të duket te [[Përdoruesi:Klein Muçi/sandbox]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 korrik 2025 12:45 (CEST) :::::Besoj se kjo kryen punë, shumë mirë. Tani mund t'e mbylli diskutimin te Kuvendi. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 korrik 2025 23:11 (CEST) ::::::Stampa gjendet te {{tl|Service plaque}} dhe mund të përdoret tashmë. Ndryshimet nga propozimi origjinal janë që nuk është e stilit "topicon" dhe mund të përdoret/vendoset nga kushdo (limitimi i saj me filtra redaktimi vetëm për redaktorët do të ishte pak "over the top" duke qenë se aktualisht atë metodë e kemi shfrytëzuar vetëm për stampat e grisjeve, si stampa shumë të rëndësishme). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 gusht 2025 10:50 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 korrik 2025 01:40 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == Books & Bytes – Issue 69 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 69, May–June 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> In this issue we highlight a new partnership, Citation Watchlist and, as always, a roundup of news and community items related to libraries and digital knowledge. <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/May-June 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 1 korrik 2025 15:11 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=28917472 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 korrik 2025 02:04 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Standard i dyfishtë == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Të jenë të dyja me titull të shquar apo të pashquar, sikur t'i standardizoje; [[Wikipedia:Administratorët]] dhe [[Wikipedia:Burokratë]]. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 korrik 2025 01:10 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 01:08 (CEST) ::Nga [[WP:Titujt e artikujve]]: {{xt|Është pajtuar që titujt e artikujve që janë emra apo '''kanë grupe emërore''' në Wikipedia shqip të jenë në '''trajtën e shquar, rasa emërore— mundësisht në numrin njëjës.''' }} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 13 korrik 2025 12:57 (CEST) :::(https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3ABurokrat%C3%ABt&diff=2816046&oldid=2816022) {{U bë}} [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 korrik 2025 16:58 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 14 korrik 2025 22:08 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|diskuto]]) 16 korrik 2025 14:28 (CEST) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Dyshim i një llogarie kukull == Ç'kemi Klein, jam t'u i vërejtë faqet që po krijohen. Së fundi u krijua një faqe e ''dytë'' për [[Dava Bulku|Davë Bulkun]] (që është subjekti i një votimi për grisje) tek [[Dava Bulku –Ambasadorja e Paqes nga Shqipëria në Bruksel]]. Faqen e parë e krijoi përdoruesi LILO SHEHU, dhe faqen e dytë e krijoi Toni910et. Jam shumë i sigurt që të dytë po vijnë nga i njëjti person, meqenëse po i shkelin të njëjtat rregulla (shquarësia e paqartë, burimet e cilësisë të ulët dhe të vetëpublikuara), dhe të dytë kanë arsyetuar veten kundër fshirjes me nëntitullin "[[Diskutim:Dava Bulku –Ambasadorja e Paqes nga Shqipëria në Bruksel#Arsye perse nuk duhet fshire|Arsye perse nuk duhet fshire]]" ose "[[Diskutim:Dava Bulku/Arkivi 1#Arsye për të mos e grirë artikullin|Arsye për të mos e grirë artikullin]]" në faqet përkatëse të diskutimit momentin kur iu shtua stampa për grisje. Nuk kemi checkuser-a për ta vërtetuar dhe nuk jam shumë i kuptueshëm me këtë aspekt të verifikimit, prandaj po të drejtohem ty me gjasa që mund të kesh më shumë dijeni për verifikim të IP adresës së këtyre. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 korrik 2025 03:36 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ç'kemi? :) Fatkeqësisht administratorët nuk kanë informacion për IP-të e llogarive të përhershme (llogaritë e përkohshme janë llogaritë që përdorin përdoruesit kur nuk kanë një llogari). Siç e the, ne nuk kemi checkusers (rregullorja botërore e kërkon që të jenë minimalisht 2, mund të ofrohem unë një nëse ofrohet dhe një administrator tjetër për rolin) kështu që kërkesat për të duhet të bëhen në Meta te [[m:Steward requests/Checkuser]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 02:36 (CEST) ::@[[Përdoruesi:AT44|AT44]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. Ndonjë vullnetarë?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 24 korrik 2025 07:00 (CEST) ::Në rregull, e shtroj unë kërkesën në Meta tash për tash. Ama do të ishte mirë me e pasë këtë punën e checkuserave të rregulluar dikur. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 25 korrik 2025 00:20 (CEST) :::Sapo të dalë dikush vullnetar që të bëhemi minimalisht 2, do të hap një votim në Kuvend atëherë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 25 korrik 2025 01:30 (CEST) ::::Përshëndetje, mund të paraqitem edhe unë, por nuk besoj se do të arrijmë minimumin prej 25–30 redaktorësh për miratim. - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 09:55 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:AT44|AT44]], ku i gjete këto vlera? Po përpiqesha të gjeja kushtet e shkruara diku por nuk ia dola. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 korrik 2025 11:12 (CEST) ::::::Tek [[:m:CheckUser_policy#Appointing_local_CheckUsers]]. - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 11:50 (CEST) :::::::Ah, e drejtë. 30 votues është e vështirë të gjenden për komunitetin tonë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 korrik 2025 12:10 (CEST) :::::::Ai kusht është për wikit me një Komitet Arbitrazhi, nuk vlen për ne sepse nuk e kemi një gjë të tillë. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 korrik 2025 12:10 (CEST) ::::::::Tek paragrafi i trete i referohet "wiki without an Arbitration Committee". - [[Përdoruesi:AT44|AT44]] ([[Përdoruesi diskutim:AT44|diskutimet]]) 29 korrik 2025 12:50 (CEST) :::::::::Dua të theksoj: "{{xt|On a wiki without an Arbitration Committee that meets the criterion above, '''or in a project where there is a preference for independent elections''', the community may approve local CheckUsers (stewards not counting as local CheckUsers) '''per consensus'''.}} :::::::::<small>''[Në një wiki pa një Komitet Arbitrazhi, '''ose në një projekt ku ka preferencë për zgjedhje të pavarura''', komuniteti mund të miratojë CheckUserë lokalë (duke mos numëruar kujdestarët si CheckUserë lokalë) '''sipas marrëveshjes.''']''</small> :::::::::Lejohemi të kemi marrëveshje në rast se preferohen zgjedhjet e pavarura. Obligimi nuk është që të presim për 25–30 persona, edhe pse do të ishte rasti më ideal. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 29 korrik 2025 23:23 (CEST) == Ndihmë në kontrollin e rregullimeve në artikuj == Përshëndetje, Klein! Para disa vitesh kam kërkuar ndihmën tuaj për kontrollin e artikujve. Tani kam mësuar disa fakte të reja, të cilat më kanë detyruar të azhurnoj informacionin në artikujt e mi, në mënyrë që të përputhet me realitetin. A mund të më ndihmoni në kontrollin dhe publikimin e rregullimeve të mia? Artikujt janë këta: https://sq.wikipedia.org/wiki/TVALB dhe https://sq.wikipedia.org/wiki/NimiTV Faleminderit! [[Përdoruesi:Krakozjabla|Krakozjabla]] ([[Përdoruesi diskutim:Krakozjabla|diskutimet]]) 21 korrik 2025 17:00 (CEST) :@[[Përdoruesi:Krakozjabla|Krakozjabla]], përshëndetje! :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ose @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] mund të të ndihmojnë më mirë në çështjet me artikujt. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 korrik 2025 02:38 (CEST) ::{{U bë}} Të dyja të shqyrtuara kohë më parë. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 korrik 2025 23:43 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 korrik 2025 01:41 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 korrik 2025 02:25 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == This Month in Education: July 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 7 • July 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/July 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025|Crafting Impactful Education Newsletters: Shared Insights from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Educational Outreach with Youth Centers in Albania|Educational Outreach with Youth Centers in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025|Discussing educational resources at WikiCon Brasil 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs|Enhancing Mobile-Friendly Contribution in Wikimedia Education Programs]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning|The second semester of Leamos Wikipedia begins in Bolivia with challenges and learning]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025 |When Travel Fails, Learning Continues: A Reflection from EduWiki 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD|Wiki club in Kumanovo - the newest Wiki club of Wikimedia MKD]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia|Jaroslav Mašek: How KISK FF MU students used AI to write Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/July 2025/Various programmes up and rolling with Charles University Prague|Various programmes up and rolling with Charles University Prague]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 gusht 2025 05:01 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29005310 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 5 gusht 2025 05:39 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 gusht 2025 01:28 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == [[Jose Kaimlett]] == Ciao carissimo Klein Muçi, come stai? Io bene, quì fa molto caldo. Per favore, potresti vedere se questa nuova pagina che ho creato sia a posto? Grazie mille di tutto, se vuoi, ti posso aiutare in Italiano e Portoghese. Buone vacanze e a presto. [[Përdoruesi:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Përdoruesi diskutim:Rei Momo|diskutimet]]) 13 gusht 2025 08:55 (CEST) :Ciao Rei! :Sì, è tutto a posto. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 gusht 2025 10:57 (CEST) == Pyetje nga [[User:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]] nëpërmjet panelit të ndihmës (15 gusht 2025 10:17) == HAPA NJE FAQE ZYRTARE ME EMRIN TIM I KA FUTUR TE GJITHA TANI SE DI A ESHTE NE RREGULL --[[Përdoruesi:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]] ([[Përdoruesi diskutim:MARIO ROSHI|diskutimet]]) 15 gusht 2025 10:17 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], mbase mund të ndihmojnë më shumë këtu. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 30 gusht 2025 10:58 (CEST) ::@[[Përdoruesi:MARIO ROSHI|MARIO ROSHI]], përshëndetje, ku është problemi, si mund të i'u ndihmojmë?. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 gusht 2025 11:48 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 gusht 2025 02:37 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 gusht 2025 02:11 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == Riemërtimi i [[Wikipedia:Kontrolluesit]] == Përshëndetje Klein, Siç e ke vënë re ndoshta dhe vetë, kohët e fundit jam marrë shumë me përkthime të ndërfaqes së MediaWiki-t në [https://translatewiki.net/ translatewiki.net]. Për këtë arsye doja të të pyesja edhe për një përkthim që ka pak më shumë peshë se të tjerët, dhe që s'mund ta bëj pa u konsultuar me një administrator. Termi "kontrollues" më duket disi i gjerë për kontekstin që ka. Nëse e marrim nga anglishtja, "kontrollues" përkthehet "checker", por në rastin tonë kontrolluesit thjesht kanë të drejtën të shqyrtojnë redaktime ("reviewer" në anglisht), dhe redaktimet e tyre shënohen automatikisht si të shqyrtuara (pranuara). Prandaj, mendon se do të ishte më mirë ta zëvendësonim këtë term me "shqyrtues", meqë edhe folja që përdoret për veprimin është "shqyrto", jo "kontrollo"? PS: Pak jashtë teme, por diçka tjetër që kam vënë re dhe që më "vret syrin" është fakti që te logoja majtas lart është shkruar '''Encikopedia e lirë''', pra mungon një 'l' te fjala "Encikopedia". :P [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 28 gusht 2025 10:07 (CEST) :@[[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]], përshëndetje! Po, e kam parë dhe të përgëzoj për zellin. Për shumë prej termave të përkthyer jam njoftuar automatikisht pasi unë kam qenë një nga kontribuesit kryesorë së fundmi andej. Qëllimi im në përkthime ka qenë që të ketë një stil të njësuar e të jenë fjalë më së shumti me rrënjë shqipe. Në fakt po mendoja të të flisja në lidhje me këtë por mendova që pjesa më kryesore është që stili të jetë i një standardi të vetëm dhe meqë po e merrje me themel, thashë të mos të të ndërpres zellin. Meqë më ra rasti, po munde do të këshilloja të shkoje drejt përdorimit të fjalëve "sa më shqip". Ndryshimet në Wikipedia shpeshherë kanë ndikim të madh në mënyrën se si flitet një gjuhë në rrjet. :Duke u rikthyer te tema, unë jam dakord për të dyja termat. Nëse gjykon se është më mirë të zhvendoset te WP:Shqyrto, ''[[en:WP:BE BOLD|WP:BE BOLD]]''. Personalisht problemin kryesor e shoh te sistemi i kontrollit/shqyrtimit. Ne kemi një version shumë agresiv ku çdo ndryshim duhet kontrolluar paraprakisht. I tërë zgjatimi i kontrollit është një sistem i braktisur prej kohësh pa mbështetje teknike e shumë projekte kanë hequr dorë nga ai. (Ca e aktivizojnë vetëm për faqe që janë nën sulm/ndryshime të shpeshta.) Aktualisht është krijuar dhe një inteligjencë artificiale për kontroll që sërish ne nuk e kemi të aktivizuar. Shpresa ime ishte të zbrazej lista e ndryshimeve në pritje dhe pastaj ta hiqnim këtë formën agresive që kemi dhe të aktivizonim Automoderatorin e mbase pastaj të përqëndroheshim te përmbajtja e faqeve si WP:Kontrolluesit apo titulli i tyre që kanë vite pa u prekur. Por meqë zbrazja e listës po merr kohë përtej parashikimeve, besoj se mund të përfitojmë sa mundemi nga ndryshime si ky që propozon. :Në lidhje me stemën, unë e shoh me L. Mos ndoshta je gabuar? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:07 (CEST) ::Përshëndetje sërish @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], ::E di që duhet të përdorim sa më shumë fjalë shqip, por fatkeqësisht, siç ndoshta e di edhe vetë, shumë terma në anglisht kanë një kontekst specifik që në shqip maksimumi mund t'u gjejmë një përkthim të përafërt, por jo fiks atë që duhet. Për shembull, fjala "section" nuk ka një përkthim të drejtpërdrejtë. Mund të përdorim "paragraf", që në fakt është përkthimi i "paragraph", ose ta "shqipëzojmë" në "seksion", siç kam bërë edhe unë. Edhe unë jam kundër këtyre shqipëzimeve, por fatkeqësisht një përdorues në shqip kupton më lehtë "section" apo "seksion" sesa "pjesë". Ose disa fjalë nuk mund t'i përkthesh dot fare, si p.sh. "cache". Thjesht jam duke shpjeguar pikëpamjen time dmth, se pse kam favorizuar terma të huaj. Megjithatë, së fundmi kam filluar të shkruaj sa më shumë shqip që të jetë e mundur gjithsesi, dhe i kam ndërruar termat e huaj. Ndërsa për njehsimin, edhe unë e kam pikë të dobët. Madje sa herë që gjej një përkthim më të mirë për një term, kthehem pas dhe i përditësoj të gjitha përkthimet e mëparshme që të jenë të njehsuara. Kështu që pa merak, e kam parasysh. ::Bie dakord me ty që sistemi i kontrollimit strikt duhet të hiqet dalëngadalë. Për mua ka qenë arsyeja pse nuk kam redaktuar në Wiki-n shqip tërë këto kohë, dhe vetëm pasi u bëra kontrollues, fillova të redaktoj. Është demotivues (?) fakti që çdo redaktim duhet shqyrtuar, pasi mendoj që psikologjikisht njerëzit motivohen më shumë kur i shohin ndryshimet e tyre të publikohen direkt. Do të përpiqem të ndihmoj dhe aty, që të shqyrtohen sa më shpejt redaktimet e pashqyrtuara dhe të ndërrohet modeli. ::Sa për logon, ashtu më shfaqet vërtet, e çuditshme. Kontrollova burimin e faqes dhe duket se serveri është duke i ofruar shfletuesit tim [https://sq.wikipedia.org/static/images/mobile/copyright/wikipedia-tagline-sq.svg këtë imazh]. Nuk e di si duket te ti. [[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]] ([[Përdoruesi diskutim:Xhulianoo|diskutimet]]) 29 gusht 2025 16:52 (CEST) :::@[[Përdoruesi:Xhulianoo|Xhulianoo]], unë shoh këtë: https://sq.wikipedia.org/static/images/project-logos/sqwiki.png :::Ndoshta po e kontrollon nga celulari? :::Unë do të kisha vajtur me "pjesë". Ne e përdorim dhe në jetën e përditshme "Pjesa hyrëse/mbyllëse". ''[[:en:WP:BE_BOLD|S'duhet të kemi frikë]]'' të flasim shqip dhe nëse shumica nuk flasin. Kjo thjesht parimisht se në përgjithësi jam dakord me ty dhe prandaj nuk kam ndërhyrë në përkthimet që ke bërë. Aktualisht kanë mbetur vetëm 400 redaktime për t'u kontrolluar. Me një angazhim të fundit mund t'i përmbyllim e t'i hapim rrugë ndryshimeve në lidhje me procedurat e shqyrtimit. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 18:57 (CEST) == A lejohet kjo forme emri? == https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi:Renamed_user_7aef79ad6a85ea8e0f85754cb4d4a1a456711e2a07cec57fd3c469f472bb41e6 .- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 02:34 (CEST) :Po. Është pjesë e ''[[en:WP:VANISH|WP:VANISH]]''. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:08 (CEST) ::Ne rregull. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 15:19 (CEST) == Faqet e pashqyrtuara == Unë fillova sot, shpresoj që edhe të tjerë të ndihmojnë në zbrazjen e kësaj liste. Janë rreth 2415 artikuj të pashqyrtuar. [[Speciale:UnreviewedPages]] Etiketoni të tjerë që mund të ndihmojnë; @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Flladimi|Flladimi]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]], @[[Përdoruesi:Zbulimi|Zbulimi]], @[[Përdoruesi:AT44|AT44]], @[[Përdoruesi:Berishasinan|Berishasinan]], @[[Përdoruesi:Olsi|Olsi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 02:44 (CEST) :@[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], faleminderit për angazhimin! Hera-herës mundohem të kontrolloj dhe aty, megjithëse më së shumti përpiqem të zeroj listën e ndryshimeve në pritje te artikujt e shqyrtuar. Pyetja është a munden përdoruesit jo-administratorë të bëjnë kontrollime te ajo listë? Kam një përshtypje që nuk munden por mund të gabohem. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 29 gusht 2025 18:58 (CEST) ::Lejohet për redaktorë, kontrollues e adminë. Të etiketuarit këtu kanë privilegje për të vepruar. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 29 gusht 2025 19:15 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 shtator 2025 22:49 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == Rekomanduesi bezdisës i listave për krijim të artikujve sllavë është kthyer == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], E bllokova këtë IP, por sigurisht do kthehet me ndonjë tjeter. Rasti 1; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim%3AFallbackintoreality&diff=2829531&oldid=2825947. Rasti 2; https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi_diskutim%3ALanceloth345&diff=2829530&oldid=2826704. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 shtator 2025 06:30 (CEST) == This Month in Education: August 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 8 • August 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/August 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Bootcamp Wikipedia in Classroom|Bootcamp Wikipedia in Classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Brazil launches campaign about Open Science on Wiki|Brazil launches campaign about Open Science on Wiki]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins|Breaking Barriers: Yoruba Wikipedia Fan Club Offa's Historic Wins]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI|Emerging Voices in Free Knowledge: The Journey of Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From a Curious Student to a Wikimedia Leader|From a Curious Student to a Wikimedia Leader]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators|From webinars to conferences: Wikimedia Ukraine’s approach to events for educators]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Higher education with Wikipedia in Spain|Higher education with Wikipedia in Spain]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal|Scientific Contribution from Serbia: Wikipedia in Education Research Published in a Prestigious Journal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network|Teachers with Wikipedia. What if we create a Spanish-speaking collaboration network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/The brains behind Wikipedia|The brains behind Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers|Why EduWiki Should Be Considered by Policymakers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point|Wikimedia Chile in Visviri: Free knowledge and education at Chile’s starting point]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers|Wikipedia as a tool presented at Media Education Summer School for Teachers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wikipedia vs AI at La Trobe University|Wikipedia vs AI at La Trobe University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers|St Aloysius University – Wikipedia training session for newcomers]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna|Wiki Loves Academics, WUGN Kaduna]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education|In Just 3 Minutes: The Power of Wiki Education]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/August 2025/Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer|Sensing Cebu: Fieldnotes of an Academic as a Wiki Volunteer]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 shtator 2025 17:16 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29205629 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 shtator 2025 03:13 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 shtator 2025 19:05 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == Books & Bytes – Issue 70 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 70, July–August 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * New collections: ** ''Times of Malta'' ** Africa Intelligence ** Intelligence Online ** ''La Lettre'' ** ''Glitz'' * Spotlight: Wikimania <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/July-August 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 shtator 2025 15:16 (CEST)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29292435 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shtator 2025 00:54 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 29 shtator 2025 22:51 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == This Month in Education: September 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 9 • September 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/September 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination|Brazil organizes seminar to discuss open science and scientific dissemination]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners|CBSUA Recognizes Wiki Training Completers, Awards Feminism & Folklore 2025 Winners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025|2nd International Conference on Wikimedia, Education, and Digital Cultures Mexico 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište|Accredited seminar for teachers in Veliko Gradište]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Breaking Barriers, Why open Knowledge matters|Breaking Barriers, Why open Knowledge matters]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach |Cross-Continental Knowledge Exchange: Offa Youth Impact Initiative and St Aloysius University in 3D Education Outreach]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan|Igbo Language Audio Project in the Igbo Wiki Fan Club IMSU & Alvan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia|Let's Read Wikipedia reached teachers of the Weenhayek indigenous nation in Bolivia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Monográfico sobre Wikipedia en el aula, Revista Docere|Monograph on Wikipedia in the classroom, Docere Magazine]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan|The Third Training Course of the “Reading Wikipedia in the Classroom” Program in Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025|The Ukrainian Educators’ Wikimedia Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes|Wikimedia MKD's edit-a-thon: Lakes]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Cultura libre en las aulas|Free culture in the classroom]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/September 2025/Wikimedia Rwanda Wiki clubs|Wikimedia Rwanda Wiki clubs]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 tetor 2025 17:10 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29344785 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 tetor 2025 19:22 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == Qwerfjkl (bot) - Problem me referimet (9 tetor 2025, 14:36) == ju falenderoj per kohen dhe ndihmen tuaj. Ne vijim te parregullsive te raportuara, korrigjimet e duhura u kryen. ju lutem me ndihmoni te raportoj sa me mire informacionin sipas rregullave te vendosura. Edhe nje here faleminderit :@[[Përdoruesi:Parliamentary representative Musaraj|Parliamentary representative Musaraj]], përshëndetje! Artikulli që keni shkruar për [[Dr.Adanela Musaraj]] është i tëri në gjuhë të huaj. Mbase keni dashur ta shkruani te Wikipedia anglisht. Këtu artikujt duhet të jenë në gjuhën shqipe. Më shumë mbase mund t'ju informojë përdoruesi @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]]. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 10 tetor 2025 01:42 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 tetor 2025 20:58 (CEST) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 tetor 2025 21:35 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == Growth News #35 == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> [[File:Growth team logo - Icon only.svg|right|frameless|class=skin-invert]] ''A quarterly update from the Growth team on our work to improve the new editor experience.'' === New releases === ==== English Wikipedia gets "Add a Link" Structured Task ==== We [[w:Wikipedia_talk:Growth_Team_features#"Add_a_link"_experiment_and_next_steps|released]] the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link|"Add a Link" Structured Task]] to 100% of accounts at English Wikipedia on Tuesday, September 2nd (before then it was available to 20% of accounts). ==== Growth features for Wikidata ==== After examining if the Growth features and Mentorship could be adapted to Wikidata, we activated the Growth features on [https://www.wikidata.beta.wmcloud.org/wiki/Wikidata:Main_Page Beta Wikidata] to allow for testing and discussion ([[phab:T400937|T400937]]). Although some features, like Suggested Edits, are Wikipedia-specific, the Growth team designed most features to be more wiki-agnostic. === Work in progress === ==== Revise Tone Structured Task ==== The Growth team is making progress on [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise Tone|the technical architecture, onboarding design, and early user testing]]. We are targeting an A/B test before the end of this year, with constructive edits by newcomers as the primary success metric. ==== Add a link to more wikis ==== The machine learning team has been working on a new model that can suggest links to more languages, including Urdu, Chinese, and Japanese Wikipedias. [[phab:T404460|We are starting to release]] the “Add a Link” feature to Wikipedias that weren’t supported by the previous model. [[mw:Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]], which can be [[mw:Help:Growth/Tools/Add_a_link#Configuration|configured by the community locally]], increases the chance that a new contributor will make their first edit and then continue to participate in Wikipedia. === Research === The Growth team is involved in several research initiatives to help guide our future work: [[mw:Growth/Progression System|Progression System]] – We have [[mw:Growth/Progression_System#Design_Research|published]] initial findings from interviews with 10 English and French Wikipedia newcomers. The research examined motivations, challenges, and feedback on a prototype system intended to help editors build confidence, develop skills, and contribute more constructively over time. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Mobile Web Editing Research|Mobile Web Editing Research]] – This project combines quantitative and qualitative data, community feedback, and user journey analysis to identify possible ways to enhance the mobile editing experience. [[m:Special:MyLanguage/Research:Successful Newcomers Survey 2025|Newcomers Survey]] – This project surveys successful newcomers on English Wikipedia to understand their early editing experiences, tool use, and community interactions. === Community events === The Growth team participated in several community events to listen, share, and collaborate on improving newcomer experiences across Wikimedia projects. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/RPBSEF/ Organizers as key partners to support newcomers' growth in our movement]''' This session invited organizers to share how they introduce newcomers to Growth features and the challenges they encounter. The discussion focused on common newcomer questions and opportunities to strengthen collaboration in supporting new editors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/review/VCSCUVJCGFRNY89TTKXRVFMGYMWPMSXT Lightning Talk: Structured Tasks]''' This talk demonstrated how Structured Tasks help newcomers take their first successful steps on Wikipedia. It shared impact data, community configurations, and a demo of “Add a Link,” illustrating how these tasks make editing more accessible and sustainable, particularly for mobile contributors. '''Wikimania - [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors]''' With active editor numbers declining, the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] aims to create a clearer, more engaging path for participation. This session, led by the WMF Contributors group with involvement from the Editing, Growth, Moderator Tools, and Connection (formerly Campaigns) teams, highlighted efforts to streamline contributor experiences, offer structured and mobile-friendly workflows, and foster meaningful engagement. Participants learned about ongoing initiatives and shared feedback to help shape a more inclusive and sustainable future for Wikimedia contributors. '''CEE Meeting - [[metawiki:Wikimedia_CEE_Meeting_2025/Submissions/Retaining_beginners_and_improving_content_moderation:_an_inclusive_and_sustainable_future_for_Wikipedia_contributors|Retaining beginners and improving content moderation: an inclusive and sustainable future for Wikipedia contributors]]''' Many communities face a decline in volunteer engagement. Newcomers often leave soon after joining, while experienced editors struggle to manage increasingly complex workflows and overwhelming backlogs. We presented the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Strategy|Contributors Strategy]] and the different features and workflows that can help communities to address these challenges. We listened to the specific needs of the CEE communities to help guide the Contributors teams' work. ''<small>'''[[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters|Growth team's newsletter]]''' prepared by [[mw:Special:MyLanguage/Growth|the Growth team]] and posted by [[m:User:MediaWiki message delivery|bot]] • [[mw:Talk:Growth|Give feedback]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/Growth team updates|Subscribe or unsubscribe]].</small>'' </div> 22 tetor 2025 12:23 (CEST) <!-- Message sent by User:Trizek (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Growth_team_updates&oldid=29457883 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 tetor 2025 20:30 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == This Month in Education: October 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 10 • October 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/October 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025|"WikiDonne Internship: Wikimedia Platforms for Open Education and Inclusive Culture!" winner at the Open Education Awards 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer|A Proud Chapter in My Wikimedia Journey 🇳🇬: From Editor to Organizer]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Debating open science and scientific dissemination in Brazil|Debating open science and scientific dissemination in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta|Enhancing Academic Articles on Wikipedia with the State University of Jakarta]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025|India’s Students and Educators Lead the Way in the Wiki Science Competition 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/JDACA & Amman Arab University|JDACA & Amman Arab University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/New starting page for Wikipedia users had been launched in September|New starting page for Wikipedia users had been launched in September]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset|Teaching Evidence Synthesis Automation with the Wikipedia–Kaggle Dataset]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia MKD’s Education Program activities for October|Wikimedia MKD’s Education Program activities for October]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp|Wikimedia Serbia prepares eight annual Edu Wiki camp]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/October 2025/Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania|Wikivoyage editathon in Peshkopia, Albania]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 2 nëntor 2025 07:05 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29511272 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 3 nëntor 2025 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kampionati Botëror i Futbollit 2014]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2870945|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kampionati Botëror i Futbollit 2014]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202025,%2012:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2025 13:58 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kampionati Botëror i Futbollit 2006]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2870951|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kampionati Botëror i Futbollit 2006]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(10%20n%C3%ABntor%202025,%2013:02)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 10 nëntor 2025 14:02 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 nëntor 2025 21:37 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == Emrat në gjuhë të huaj == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], ky [[Përdoruesi:我是啊啊啊啊啊啊啊啊啊啊]], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Titujt_e_artikujve#Emrat%20n%C3%AB%20gjuh%C3%AB%20t%C3%AB%20huaj ka emër në gjuhë të huaj]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 13 nëntor 2025 21:21 (CET) :Emrat e përdoruesve lejohen të jenë në çdo gjuhë për sa kohë nuk janë fyes. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 14 nëntor 2025 00:09 (CET) ::Në rregull. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 14 nëntor 2025 00:34 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 17 nëntor 2025 18:26 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == Books & Bytes – Issue 71 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 71, September–October 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Spotlight: 1Lib1Ref 2025 in Nigeria * Frankfurt Book Fair * Tech tip: Wikipedia Library access template <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/September-October 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 18 nëntor 2025 16:22 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29611655 --> == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Përdoruesi:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Përdoruesi diskutim:MediaWiki message delivery|diskutimet]]) 19 nëntor 2025 14:44 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Message sent by User:TRistovski-CEEhub@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 24 nëntor 2025 16:56 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == Kërkesë për masa == Hej, a mund ta bllokosh përdoruesin Sojetz? Bëhet fjalë për Goelian, duhet të ta kujtojë nga më herët mendoj, dhe me këtë llogari ai ka shkaktuar sërish shumë dëm, pasi është vetëm duke zhvendosur gjëra. Shumë gjëra janë kthyer tashmë mbrapsht / janë rivendosur, sidomos nga [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim P.]] dhe Edukatori. Ai thjesht nuk po sjell asnjë kontribut përmbajtësor që na çon përpara. Me shumë gjasë do të kthehet sërish me një llogari të re — por a mund të bëjmë diçka që çdo llogari e re të mos marrë menjëherë pas disa ditësh regjistrimi të drejtën për të bërë ndryshime kaq të gjera si zhvendosjet? (Ose që ti ta nisësh këtë çështje në vendin e duhur / ta propozojmë për diskutim? Unë nuk e di ku tjetër ta ngrë këtë.) Faleminderit shumë për mirëkuptimin! [[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 19:30 (CET) Një problem të lidhur, pra që zhvendosjet nuk mund të kthehen gjithmonë aq lehtë mbrapsht, e kisha përmendur në lidhje me Goelia/Dribbler që para afërsisht 4 vitesh, përndryshe (https://sq.wikipedia.org/wiki/P%C3%ABrdoruesi_diskutim:Qendrimi15#Kujdes). Dhe për informacion, llogaritë e Dribblerit në fakt duhet të bllokohen në nivel global [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Dasgut][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:CentralAuth/Nixfer], por nuk dua të humbas kohë këtu.--[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]] ([[Përdoruesi diskutim:Hyllvegu|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 19:56 (CET) :@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 21:02 (CET) ::@[[Përdoruesi:Hyllvegu|Hyllvegu]], përshëndetje! Pjesë e doktrinës së përgjithshme Wiki është se ndëshkimet përgjithësisht duhet të përdoren si mjet ndalues, jo ndëshkues. Duke gjykuar nga kontributet e tij, përdoruesi në fjalë ka mbi 1 muaj që nuk është aktiv dhe disa prej tyre ngjan të kenë qenë të dobishme. Në këto kushte besoj se është më me vend që të ruhet si përdorues e mbase të ndërmerren masa në çastin që mund të fillojë të bëjë veprime që janë dukshëm me qëllime keqdashëse. Në lidhje të tërthortë me diskutimin tënd, sidomos nxitur nga diskutimi që ke përmendur më sipër me mua e Qendrimin, mbase mund të kesh interes për [[Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli i ndryshimeve në pritje|këtë diskutim]] që po zhvillohet këto ditë në Kuvend. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 nëntor 2025 21:49 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Deçani]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2875645|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Deçani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20n%C3%ABntor%202025,%2001:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 nëntor 2025 02:06 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Paraket me bark të kuqërremtë]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2875824|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Paraket me bark të kuqërremtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20n%C3%ABntor%202025,%2000:29)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 01:29 (CET) == Pyetje nga [[User:Maria0.0111|Maria0.0111]] te [[Ermal Rama]] (28 nëntor 2025 02:17) == Pershendetje. Do deshiroja te publikoja foto te filmave dhe teatrove te z.Ermal Rama e me shume informacione ne lidhje me jeten e tij artistike po nuk e di se si . Faleminderit --[[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]] ([[Përdoruesi diskutim:Maria0.0111|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:17 (CET) :Përshëndetje, @[[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]]! Materialet multimediale duhen ngarkuar te [https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page Wikimedia Commons]. Atje do të gjeni një buton për ngarkimin te lidhjet majtas dhe më pas do të udhëzoheni për vijimin e punës gradualisht. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:19 (CET) ::pershendetje ::Faleminderit per sugjerimin tuaj . ::E ndoqa sugjerimin tuaj , ndoqa hapat por asnjera nuk me dergoi me pas ne Faqen Ermal Rama Wikipedia per te shtuar foto te shfaqeve teatrale e filmave per te pasuruar keshtu me shume faqen e Ermal Rama me me shume informacione e foto . ::Faleminderit [[Përdoruesi:Maria0.0111|Maria0.0111]] ([[Përdoruesi diskutim:Maria0.0111|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 02:40 (CET) :::Te artikulli [[Ermal Rama]] keni një buton për ngarkimin e fotografive, pasi e hapni për redaktim. Aty mund të kërkoni për fotografitë që keni ngarkuar në Wikimedia Commons (duke supozuar se i keni ngarkuar tashmë atje). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 11:09 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Eurofederalizmi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876025|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Eurofederalizmi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Emra shifrorë: lista e autorëve|Emra shifrorë: lista e autorëve]] - Referimet shfaqin këtë problem kur te parametri i emrit të autorëve përdoren vlera të përbëra vetëm nga shifra e shenja pikësimi. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: numeric names: authors list|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20n%C3%ABntor%202025,%2021:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 nëntor 2025 22:31 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Cirili i Jeruzalemit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876690|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Cirili i Jeruzalemit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20n%C3%ABntor%202025,%2011:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 nëntor 2025 12:09 (CET) == This Month in Education: November 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 11 • November 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/November 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026|Auckland Museum's Wiki Summer Student Programme is back for 2025 & 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia|Edu Wiki camp 2025 in Belgrade, Serbia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras|Wikidata na Escola: estudantes da zona rural de Minas Gerais contribuem com dados sobre mulheres negras brasileiras]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day|190 students from Oteitza Lizeoa create 48 articles on the history of the Basque Country for Txikipedia in one day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI|2nd International Congress Wikimedia, Education, and Digital Cultures – WECUDI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States|Africa and Proud Leads Wiki Classroom Project Across Three Nigerian States]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th|November 2025November 2025/Annual Czech Wiki Conference took place on Saturday, Nov 8th]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025|EduWiki Meetup at GLAM Wiki Conference 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Highly productive autumn education activities in Macedonia|Highly productive autumn education activities in Macedonia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka|Kannada Wikipedia Asian Month 2025: Edit-a-thon & Workshop Highlights from Loyola College, Karnataka]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe|Kosovo Wikivoyage Editathons in Gjakova and Krusha e Madhe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course|Ukrainian educators create open lesson plans based on the «Reading Wikipedia in the Classroom» course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training|United Architects of the Philippines Student Auxiliary – University of Nueva Caceres joins Wikisource Training]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM|Videos on Teaching Experiences with Wikipedia, Wikidata, Commons, and OSM]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge|Wiki as a tool for technological empowerment of indigenous knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Science Competition in Albania and Kosovo|Wiki Science Competition in Albania and Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wiki Workshop 2026 Call for Contributions|Wiki Workshop 2026 Call for Contributions]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo|Wikipedia Contribution with Faculty of Mathematical and Natural Sciences Students in Kosovo]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/November 2025/Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community|Impact of Wikimedia Rwanda Wiki Clubs in Growth of Wikimedia User Group Rwanda Community]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 30 nëntor 2025 14:46 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29716809 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Azia]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876938|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Azia]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202025,%2014:30)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2025 15:30 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Antarktiku]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2876940|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Antarktiku]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(1%20dhjetor%202025,%2014:31)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 1 dhjetor 2025 15:31 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 1 dhjetor 2025 19:57 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Hilariusi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2877790|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Hilariusi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202025,%2019:19)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:19 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vasili i Kajserit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2877811|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vasili i Kajserit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20dhjetor%202025,%2019:32)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 dhjetor 2025 20:32 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjoni i Kryqit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2878240|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjoni i Kryqit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20dhjetor%202025,%2001:40)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 dhjetor 2025 02:40 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 8 dhjetor 2025 18:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == Veç sa për arsyetim == Kur e "përfundova" procesin e grisjes tek "[[Wikipedia:Forumi i Grisjes/Kërkesë për grisje/Agron Rexhepi]]", unë e llogarita që meqë u kërkua nga subjekti disa herë të fshihet artikulli, do të ishte e drejtë. Kërkoj falje. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 12 dhjetor 2025 09:46 (CET) :Asnjë problem. Kërkesa në fjalë i ka aktualisht 2 vota pa tënden. Nëse voton, bëhen 3 e mund të vazhdosh lirshëm me grisjen. Në fakt sasia e faqeve te [[WP:FG]] po kthehet në problem të mëvetësishëm. Aktualisht jan :kaluar 50. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 dhjetor 2025 11:20 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 15 dhjetor 2025 20:02 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == This Month in Education: December 2025 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 14 • Issue 12 • December 2025</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/December 2025/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages|WikiLatih Wiktionary with the Goethe-Institut: Strengthening the Digital Presence of Indonesia’s Local Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wiki in schools - Architecture and Open Heritage|Wiki in schools - Architecture and Open Heritage]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context|What are the challenges and opportunities in scientific dissemination? Reflecting on the topic in the Brazilian context]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge|WikipediaxAI: Wikipedia, AI, and the future of knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina|Wikipedia at University Another year of working alongside higher education institutions in Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University |WAM - Tulu Edit-a-thon & Workshop in St Aloysius University]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição|Visibilizando memórias negras: estudantes da UFRGS ampliam a Wikipédia com foco na imprensa e no associativismo pós-abolição]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025|Transforming Education Through Wikimedia in Kosovo: 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClubs and educational partnership in Albania|New WikiClubs and educational partnership in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania|New WikiClub with the Dibra Youth Center in Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025|Landmark Educational Initiatives and Wikimedia Programs Transform Learning in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/December 2025/Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop|Knowledge in the Digital Age: A WMUK Collaborative Workshop]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 17 dhjetor 2025 15:22 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29814101 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22 dhjetor 2025 22:45 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 12 janar 2026 20:33 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19 janar 2026 21:29 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == editor? == I likely don't need it, but someone else already revoked "reviewer", so my "editor" flag wasn't duplicating. — [[User:Xaosflux|<span style="color:#FF9933; font-weight:bold; font-family:monotype;">xaosflux</span>]] <sup>[[User talk:Xaosflux|<span style="color:#009933;">Talk</span>]]</sup> 21 janar 2026 14:36 (CET) :Hello, Xaos! As you have already noticed, we recently voted on a new consensus/policy on how to grant reviewer rights. We gave a month of grace period for users that wanted to keep that right to reach the new minimum limit (by doing 10 reviews) and then removed it from users which had been granted it accidentally or were no longer active. After the vetting process was over, I noticed that the editor user right duplicated with 99% similarity the reviewer user right so I started manually removing it from users that had it. A few moments after I had started that process, I was made aware that the editor right was granted automatically, completely nullifying my efforts and the newly reached consensus so I re-granted it to the 20 users I removed it from and opened a Phab request to handle it further upstream: {{Phab|T415196}}. :Funny enough, I was just about to come and write you a message regarding this task, as I've done in the past when opening similar ones, and I was surprised to see your name on the notifications. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 janar 2026 15:14 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 26 janar 2026 22:17 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == This Month in Education: January 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 1 • January 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/January 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026|Strengthening Wikimedia Education and Digital Literacy in 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan|Dzongkha Wikipedia Education Program in Bhutan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia Education Program - Train The Trainer in Nepal|Wikipedia Education Program – Train The Trainer in Nepal]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU|Wikipedia 25 celebration in the Igbo Wiki Fan Club Alvan and IMSU]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program|CBSUA boosts Open Knowledge and Local Culture through expanded Wiki Education Program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth|WikiChallenge African Schools: Young voices, real impact, and continued (reasonable) growth]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Updates on Auckland Museum Summer Student Programme|Updates on Auckland Museum Summer Student Programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network|Stronger and bolder Wikiforhumanrights 2025 in Anambra Network]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge|Official Opening of IFAK Secondary School Wiki Club: Engaging Youth in Learning Through Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025|Greetings from the Jeronim de Rada WikiClub in Elbasan, Albania, for Christmas 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme|Great and productive final activities of 2025 Wikimedia MKD education programme]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/Envisioning an Open Future together - WikiForAll|Envisioning an Open Future together – WikiForAll]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025|A look back: reviewing the main education activities in Brazil in 2025]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge|A 147-Year-Old Institution Celebrates 25 Years of Wikipedia: St Aloysius University and the Spirit of Open Knowledge]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/¡Celebrando 25 años de conocimiento libre! El Proyecto "25x25" llega a las aulas de Córdoba, Argentina|Celebrating 25 years of free knowledge! The '25x25' Project reaches the classrooms of Córdoba, Argentina]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/January 2026/A atuação em rede da Universidade Federal de Juiz de Fora para a difusão do conhecimento livre na Wikipédia|The collaborative efforts of the Federal University of Juiz de Fora for the dissemination of free knowledge on Wikipedia]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 28 janar 2026 19:26 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=29951116 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Mali i Zi]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893838|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Mali i Zi]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20janar%202026,%2003:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 janar 2026 04:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Salvador Dalí]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2893841|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Salvador Dalí]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20janar%202026,%2003:08)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 janar 2026 04:08 (CET) == Books & Bytes – Issue 72 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 72, November–December 2025 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Renewed partnerships * Spotlight: Strengthening Wikimedia Collaborations with and for Open Science <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/November-December 2025|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 29 janar 2026 13:44 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=29991504 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Naurua]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2894650|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Naurua]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20janar%202026,%2017:10)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 janar 2026 18:10 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Arbëreshët në Itali]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2894655|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Arbëreshët në Itali]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20janar%202026,%2017:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 janar 2026 18:14 (CET) == Table of pages with the most Linter errors == I ran a database report of the pages with the most Linter errors, as of a few minutes ago. It is at this [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=P%C3%ABrdoruesi:Jonesey95/sandbox&oldid=2894890 permanent link]. If you fix all of the errors on those 299 pages, you will fix 1,729 errors. I have not been able to figure out a set of errors related to [[:Template:fossil]] and a couple of related geological timeline templates. If you find those, I recommend skipping them for now. Some sort of unusual fix may be needed. – [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 31 janar 2026 02:04 (CET) :Thank you very much! I'll treat that as a starting point soon. I'm looking at the templates first and then continuing with this. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 02:10 (CET) ::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], how would you fix the usage of the obsolete tag <nowiki><tt></nowiki> in these cases: [[Përdoruesi:Kurreshtja/koka/Arkiva/20]]? I have a lot of similar pages with the same usage. They all have either some kind of book/story citation or some kind of poetry. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 03:37 (CET) :::Actually, looking at it, maybe the tag should not be used at all. Those pages are filled with those kind of passages and only 10% of use utilize those tags. I will remove them altogether. (Maybe even the pages should be deleted themselves...) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 31 janar 2026 03:42 (CET) ::::That looks like a good choice. If in doubt about tt tags, check the Obsolete tags Help page for guidance. I often replace them with kbd tags on pages that seem abandoned. [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 31 janar 2026 15:34 (CET) :::::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], do you think JWB could handle center and font obsolete tags with a good enough find and replace regex? The non-complex cases, I mean. Apparently all our obsolete tag errors are coming from those two tags. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 shkurt 2026 18:01 (CET) ::::::JWB could probably handle many cases. I have replacement regexes for hundreds of patterns. If you are a brave person, you can look at the gigantic mess that I use to do Linter replacements: https://en.wikipedia.org/wiki/User:Jonesey95/AutoEd/linter.js – [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 2 shkurt 2026 00:43 (CET) :::::::Haha, thank you! I will treat that as a starting point for inspiration if I see some repeating patterns. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 2 shkurt 2026 17:23 (CET) ::::::::@[[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]], hello! I wasn't expecting to be back so soon. I was working through [[Speciale:LintErrors/obsolete-tag]]. I managed to reduce the list significantly, though I wasn't able to bring it below ~60 pages. I'll be moving on to the last remaining category shortly ([[Speciale:LintErrors/missing-end-tag]]). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 19:15 (CET) :::::::::Good work. I fixed a few center tags. There is help for center tags at [[:mw:Help:Lint_errors/obsolete-tag]]. You sometimes have to try different fixes using Preview until you find one that works. [[Përdoruesi:Jonesey95|Jonesey95]] ([[Përdoruesi diskutim:Jonesey95|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 02:13 (CET) ::::::::::Thank you! Yes, it's only through those help pages that I've been able to do what I've done. Many times I am able to fix the problem but is not really a fix since it changes the original layout, sometimes drastically. I'm continuously trying to memorize different "patterns" from your contributions though. That and the good ol' trial and error. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 02:27 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Pierre Kalulu]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2895258|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Pierre Kalulu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20janar%202026,%2019:48)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 janar 2026 20:48 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Heckler & Koch MP5]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2895277|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Heckler & Koch MP5]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Adresë e papërshtatshme|Adresë e papërshtatshme]] - Referimet shfaqin këtë problem kur kanë kanë vlerat unfit ose usurped për parametrin dead-url. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unfit URL|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20janar%202026,%2020:03)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 janar 2026 21:03 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 shkurt 2026 18:43 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Gjuha shqipe]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2897622|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Gjuha shqipe]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20shkurt%202026,%2017:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 shkurt 2026 18:46 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898296|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Parku Kombëtar Bjeshkët e Nemuna]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2001:16)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 02:16 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Futbollisti Serb i Vitit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2898403|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Futbollisti Serb i Vitit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(6%20shkurt%202026,%2013:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 6 shkurt 2026 14:25 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10 shkurt 2026 00:30 (CET) <!-- Message sent by User:Quiddity (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Major League Soccer]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2899417|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Major League Soccer]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(11%20shkurt%202026,%2002:50)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 11 shkurt 2026 03:50 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 shkurt 2026 20:17 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Hungarisë 2015]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2900995|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Hungarisë 2015]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2023:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 00:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Bahrainit 2009]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901021|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Bahrainit 2009]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(16%20shkurt%202026,%2023:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 00:59 (CET) == Mos duhet te falenderoj per gabimet == Ku qendron mungesa e konstruktivitetit zoteri! Mos duhet te lutem dhe perulem edhe kur ben gabime dhe ngaterresa me provimin e veglave. Wikipedia nuk eshte fusha jote e eksperimentimit me veglat automatike. Sado qe te kesh inate te vjetra, Wikipedia nuk eshte prona jote se je burokrati i wikipedise shqipe. Eshte hapsira e te gjitheve per te kontribuar. Nese kam bere dicka gabim korrigjoje me argumentim sic edhe ta argumentova, por mbase nuk e ke pare shkrimin mbrapa tekstit automatik te kthimit (shpresoj te jete keshtu!). Ose po nuk pranon qe une te shkruaj ne Wikipedine shqipe je gabim, hap nje faqe, apo blog personal dhe je i lire te ftosh dhe pranosh ke te duash. [[Përdoruesi:Flladimi|Flladi]] ([[Përdoruesi diskutim:Flladimi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:10 (CET) :T'u përgjigja ku shkrove te përmbledhjet e redaktimit. Me gjithë respektin, bllokimi do të vijë në kohëzgjatje të vazhduar nëse vazhdon të shpërfaqësh [[w:en:WP:OWN|WP:OWN]]. Ke një kohë të gjatë që e bën [[Wikipedia:Zyra e Ankesave/Arkivi 4#Kur administratori eshte "vandalist"|duke nisur që nga 2016]] (madje në të shkuarën e afërt ke kthyer dhe redaktime nga Jonesey95, një nga përdoruesit më të njohur në botë për rregullimet teknike) dhe pas 10 vitesh duhet të ndalojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:18 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Çmimi i madh i Australisë 2009]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2901038|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Çmimi i madh i Australisë 2009]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(17%20shkurt%202026,%2000:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 17 shkurt 2026 01:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Korça]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902359|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Korça]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:20 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[RNK Split]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902379|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:RNK Split]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:35)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:35 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[FK Krshko]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:FK Krshko]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2008:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 19 shkurt 2026 09:43 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Përmendoret në Ulqin]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902753|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Përmendoret në Ulqin]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(19%20shkurt%202026,%2023:59)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 00:59 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[David Attenborough]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902757|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:David Attenborough]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2000:11)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 01:11 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Dancigu]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902856|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Dancigu]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2012:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 13:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Aeroporti i Kukësit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902857|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Aeroporti i Kukësit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2012:54)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 13:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Los Anxheles]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2902866|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Los Anxheles]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(20%20shkurt%202026,%2013:01)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 20 shkurt 2026 14:01 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Toni Kroos]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904356|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Toni Kroos]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(23%20shkurt%202026,%2017:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 23 shkurt 2026 18:37 (CET) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 shkurt 2026 20:03 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2904533|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Kombëtarja gjeorgjiane e futbollit]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(24%20shkurt%202026,%2000:42)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 24 shkurt 2026 01:42 (CET) == Kriminalistika ne Shqiperi == Pershendetje Klein. Ju keni bere redaktim e ndryshime te artikullit mbi Kriminalistiken ne Shqiperi. Titulli, terminologjia e disa fakte jane edituar gabim e duhen korigjuar. Autori i materialit original eshte themeli i Kriminalistikes ne Shqiperi dhe burimi me i sakte i informacionit. Te lutem facilitoni procesin qe artikulli i duhur te publikohet. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 03:47 (CET) :Përshëndetje! Unë nuk kam bërë ndryshime te artikulli në fjalë për sa thoni, duhet të ketë ndonjë keqkuptim. Gjithsesi mund të ndërhyni duke shtypur butonin ''Redakto'' te artikulli dhe të kryeni ndryshimet e nevojshme. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 03:53 (CET) :Faleminderit per pergjigjen e shpejte. U mundova te vendos artikullin e duhur, po nuk me lejon te gris faqen. A ka ndonje menyre te shpejte per te copy paste te gjithe materialin? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 03:56 (CET) ::Asgjë. Dëshiron të ndryshosh titullin apo përmbajtjen? Nëse dëshiron të ndryshosh titullin, mbase do të ishte më mirë të propozohej paraprakisht te faqja e diskutimit pasi ka pasur një diskutim për të (që mund të gjendet te arkiva e faqes së diskutimit në fjalë). - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 03:59 (CET) :::Po titulli duhet ndryshur ne Kriminalistika ne Shqiperi dhe jo Shkencat mjekoligjore. Artikulli eshte specifik per Kriminalistiken. Babai im, Estref Myftari, me dha artikullin e duhur. Bera sugjerimin per editimin e materialit, po shoh qe fotot nuk jane upload correctly. A mund t’i hedhesh nje sy nese ke kohe? [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 04:38 (CET) ::::Mendoj që fotografitë e përmbajtja mund të trajtohen pasi të dakordësohet titulli. Te diskutimi që keni hapur te faqja shoqëruese e artikullit do të duhet të përmendni arsyet pse njëri titull është më mirë se tjetri nga një këndvështrim kuptimor, etimologjik, terminologjik, etj. Pastaj mund të vazhdohet me hollësitë e tjera si përmbajtja, fotografitë, e ndryshime të tjera edhe në nivel më kapilar. Duhet pasur parasysh se në ekosistemin e Wikipedia-s, edhe kur një çështje duket e qartë nga këndvështrimi i një përdoruesi, ajo mund të shihet ndryshe nga një tjetër. Për shembull, dikush mund të jetë i përqendruar te një artikull i vetëm dhe të kërkojë ndryshime specifike në të, ndërsa përdorues të tjerë që merren me kategorizimin apo standardizimin e përmbajtjes ndër gjuhë të ndryshme e shohin atë artikull si pjesë të një grupi shumë më të gjerë që duhet të ndjekë një standard të përbashkët. Diskutimi te faqja shoqëruese synon njësimin e këtyre interesave të ndryshme ndër përdorues të ndryshëm. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 10:28 (CET) :::::Feleminderit Klein. Kush jane perdoruesit qe bene ndryshimin? Cfare autoriteti profesional kane ata apo moderatoret tuaj te bejne editime te titullit e materialit pa baza shkencore? Kriminalistika dhe Shkencat mjekoligjore jane te ndryshme dhe perdorimi i njeres ne vend te tjetres ne artikullin e editur ul cilesine e materialit dhe kredibilitetin e Wikipedias. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 13:08 (CET) ::::::Gjithashtu, artikulli i propozuar (qe bazohet ne origjinalin perpara redaktimeve jokorrekte te 2022) jep pergjigjet per shqetesimet qe ti ngrite si arsyet e nderrimit te titullit ne këndvështrim kuptimor, etimologjik, terminologjik etj. Nese banon ne Shqiperi te ftojme per nje kafe qe t’i diskutosh keto me autorin e tekstit origjinal, Estref Myftari. Faleminderit dhe vleresojme ndihmen tuaj per hir te se vertetes e Kriminalistikes ne Shqiperi. [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-12758-65|&#126;2026-12758-65]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-12758-65|talk]]) 26 shkurt 2026 13:58 (CET) :::::::Asgjë. Wikipedia nuk funksionon mbi bazën e autoritetit profesional apo titujve akademikë të redaktorëve. Nëse mendon se ka ndodhur një gabim, qasja më e mirë është të hapet një diskutim për këtë në faqen shoqëruese të artikullit, gjë që shoh se e ke bërë tashmë. Unë personalisht merrem më së shumti me pjesën teknike të projektit, jo përmbajtjen e artikujve. Do të përpiqem të etiketoj te diskutimi që ke hapur përdorues që janë më të profilizuar në përmbajtjet e artikujve. Një këshillë e përgjithshme është se gjërat në Wikipedia marrin kohë, në projektin tonë ku aktiviteti është më i ulët e numri i vullnetarëve më i vogël, kjo kohë është akoma më e gjatë. Diskutimet kërkojnë durim për t'u zhvilluar e familjarizim me politikat e përgjithshme të Wikipedia-s. Këtë e them se në një këndvështrim teknik, vë re se, padashje, redaktimi yt i fundit te artikulli e ka prishur krejt faqen, mbase nga nxitimi. Gjithsesi nuk prish punë, gjërat mund të rregullohen lehtësisht pasi diskutimi të përfundojë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 14:54 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Festivali Evropian i Këngës 2019]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2905349|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Festivali Evropian i Këngës 2019]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(26%20shkurt%202026,%2014:41)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 26 shkurt 2026 15:41 (CET) == Pastrimi i skedave jo të lira == [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi/Arkivi_24#Pastrimi%20i%20skedave%20jo%20t%C3%AB%20lira 1], Besoj se ka kaluar mjaftueshëm kohë të licensohen ato që kanë qenë për t'u licensuar ose tjetër. Jam '''për grisjen''' njëheri të materialeve multimediale të ngarkuara lokalisht që kanë mbetur. @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 18:51 (CET) Në rregull, pajtohem. Me nderime: --[[Përdoruesi:Edukatori|Edukatori]] ([[Përdoruesi diskutim:Edukatori|diskutimet]]) 27 shkurt 2026 20:17 (CET) :Unë do të sugjeroja të presim, pasi një pjesë e këtyre materialeve, me shumë gjasë, duhen transferuar në Commons dhe jo fshirë. Kam parasysh veçanërisht disa skeda për të cilat e kam pyetur përdoruesin MGA73 në fund të diskutimit të lidhur më sipër, për të cilat nuk mora përgjigje. Duke qenë se ai është rikthyer edhe herë të tjera pas periudhash mungese, mendoj se është e arsyeshme t’i lëmë hapësirë për t'u shprehur dhe për të vijuar procesin aty ku ka mbetur kur të rikthehet. :Ndërkohë mund të fokusohemi te çështje të tjera mirëmbajtjeje. Personalisht, për këtë arsye jam marrë me zbrazjen e listave të gabimeve në kod. Nëse kalon një periudhë e arsyeshme dhe nuk ka reagim, mund ta etiketojmë vetë përdoruesin MGA73 dhe të vazhdojmë procedurën. :Mund ta bënim që tani atë gjë por po mendoja që të përmbyllnim çështjen e Automoderatorit, pasi lista e ndryshimeve në pritje për kontroll ka kaluar 400. Përkthimi i frazave të tij është përfunduar dhe rishikimi i tyre është rreth 50% drejt përfundimit; së shpejti do të duhet ta paraqesim për votim në Kuvend e ta aktivizojmë. :Shënim: Meqë në diskutim janë tërë administratorët aktivë, po gjej rastin të sjell në vëmendje ekzistencën e [[Speciale:FaqeTëPakategorizuara|këtyre artikujve]]. Një pjesë e mirë e tyre duhen kaluar te [[WP:GËRSHËRËT]] por një pjesë kanë nevojë thjesht për vendosjen e një kategorie. Nëse ndokush gjen kohë të merret, do të ishte një rast i mirë për të zbrazur dhe një tjetër listë shumëvjeçare që ka shumë vite e mbushur. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 09:45 (CET) ::Mrekulli, botin e mirëpresim. Për mua është me rëndësi të mbyllet si çështje sa më shpejt, i grisëm ose i bartëm në Commons nuk ka rëndësi se si e bëjmë. Ka ardhur koha që ca gjëra që i kemi nisur shumë kohë më parë, të kalojmë në përfundimin e tyre. Po e etiketoj pasi nuk e nisëm diskutimin te Kuvendi por këtu; [[Përdoruesi:MGA73|MGA73]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 28 shkurt 2026 16:50 (CET) :::@[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], a ka ndonjë ndryshim? Sikur të kalonim në bartje te Commons ose në Grisje tani. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 maj 2026 20:19 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 2 mars 2026 18:51 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == This Month in Education: February 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 2 • February 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/February 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces|Cairo University Spanish Language Volunteers document Madrid’s Historic and Contemporary Palaces]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan|Celebrating 25 Years of Wikipedia in Uzbekistan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Encontro da Rede Latino Americana de Inteligência Artificial Feminista: construindo futuros possíveis|Meeting of the Latin American Network of Feminist Artificial Intelligence: building possible futures]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Farewelling the Auckland Museum Summer Students|Farewelling the Auckland Museum Summer Students]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi|Inclusive Climate Learning with Wikimedia Reaches Special School in Kumasi]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana |Introducing Wikimedia in Academic curriculum for students of higher education in universities of Telangana]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade|Learning from Finland: Edit-a-thon on Finnish Education set to take place in Belgrade]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics|Library of IME-USP Workshop: Edits in History of Mathematics]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia|LitFest 2026: Room to Dream to amplify local voices across Wikimedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/New online workshops for the German language Wikipedia|New online workshops for the German language Wikipedia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors|Road to Wiki Cohort 1: Building India's Next Generation of Wikimedia Technical Contributors]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects|The history of the Wikimedia movement in a Brazil: a book about stories and projects]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day|Wiki Club Federal Government Boys College Celebrates Mother Tongue Day]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages|Wiki Club Minalabac joins Freedom to Read 2026: One World, Many Languages]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026|Wiki Love Folklore Photowalk at Khajuraho Dance Festival 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity|Wiki Loves Fish Workshop Empowers Students to Document Coastal Biodiversity]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia|WikiCendekia 2026: Insights from our training of admins in Indonesia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops|Wikimedia MKD's activities- new wiki club and a lots of new training workshops]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/WikiPatrimoine Senghor : Valorisation du patrimoine culturel africain à l'Université Senghor|WikiPatrimoine Senghor : Valuation of African cultural heritage at the University Senghor]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/February 2026/Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future|Wikipedia Turns 25: Young Voices, Big Future]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 3 mars 2026 12:55 (CET)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30155806 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 9 mars 2026 19:52 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == Books & Bytes – Issue 73 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style = "font-size: 1.5em; margin: 0 100px"> [[File:Bookshelf.jpg|right|175px]]</div> <div style = "line-height: 1.2"> <span style="font-size: 2em; font-family: Copperplate, 'Copperplate Gothic Light', serif">'''The Wikipedia Library''': ''Books & Bytes''</span><br /> Issue 73, January–February 2026 </div> <div style = "margin-top: 1.5em; border: 3px solid #ae8c55; border-radius: .5em; padding: 1em 1.5em; font-size: 1.2em"> * Four new partnerships * User survey thanks <big>'''[[:m:The Wikipedia Library/Newsletter/January-February 2026|Read the full newsletter]]'''</big> </div> </div> <small>Sent by [[m:User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] on behalf of The Wikipedia Library team – 11 mars 2026 13:06 (CET)</small> <!-- Message sent by User:Samwalton9 (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=The_Wikipedia_Library/Newsletter/Recipients&oldid=30224864 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16 mars 2026 20:35 (CET) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Krijimi i vetëpromovimeve në Wikipedia, dhe mundësia e drafteve == Hej, jam duke e vërejtur një trend shqetësues të organizatave (ose individëve në emër të atyre organizatave) duke shkruar artikuj për vetveten. Mendoj se duhet ta trajtojmë pak më seriozisht këtë punë. A mendon që mund t'i mobilizojmë pak forcat në atë drejtim? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 20 mars 2026 22:33 (CET) :Në fakt që kur Wikipedia mori njohje, ky ka qenë problemi kryesor në të gjitha gjuhët gjatë gjithë kohës. Sigurisht ka periudha kur hovi është më i madh nxitur nga faktorë të jashtëm (fushata politike, ngjarje të tjera me rëndësi, periudhë pushimesh, etj.) E drejtë është të jemi më të kujdesshëm por pa pasur shabllone karakteristike për rastet (''patterns''), është e vështirë të bëjmë gjë përtej kujdesit të shtuar. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 21 mars 2026 18:19 (CET) ::Fillova duke krijuar një stampë për njoftim tek përdoruesit ofenduesë që t'ia kujtojmë rregullat më lehtë dhe më shpejt (gjendet tek {{tl|uw-reklama1}}), dhe po mendoj të vazhdoj sipas sistemit UW që e ka për momentin enwiki. Ndoshta një udhëzues për redaktorët e tjerë që të mund t'a identifikojnë një faqe reklamuese, me shembuj (përdoruesi krijues ka të njëjtin emër si subjekti, toni lavdërues, mungesa e burimeve etj.)? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 21 mars 2026 21:02 (CET) :::Po, ndihmon mendoj. Rrënja e problemit te ne në fakt është pak më thellë: Wikipedia shqip nuk është shumë e qartë në çfarë përbën shquarësi dhe cilat burime janë të besueshme. Këto janë pika ku duhet një përqasje organike pasi adoptimi i rregulloreve nga jashtë nuk ndihmon shumë. Fjala bie, në një këndvështrim të përgjithshëm, rregullat për shquarësinë te EnWiki diktojnë që duhet të shkruajmë vetëm për entitete të cilat janë përmendur në burime të tjera parësore serioze e të besueshme dhe ku janë përmendur në një mënyrë jo të tërthortë. Në parim, ky duket rregull shumë i mirë. Kur e sheh të vënë në jetë në kulturën shqipfolëse ama, rregulli fillon e bëhet problematik. Publistika e kritika te ne nuk është aq aktive sa të shkruajë vazhdimisht për njerëzit tanë të njohur në morinë e ndryshme të fushave shkencore, sportive, kulturore e artistike që ekzistojnë. Nëse qëllon që profesioni yt të jetë diçka që ka lidhje me ekranin, e ke një shans që emri të të përmendet diku por për këdo tjetër në fusha të ndryshme, qoftë dhe vetë kineastët puna e të cilëve qëllon të jetë pas ekranit, mundësitë janë të vogla që diku (dhe jo kudo por në faqe të cilësuara serioze e të besueshme) të gjendet informacion për ta në mënyrë të bollshme sa për të justifikuar shkrimin e një artikulli sipas rregullave të përmendura. Shumë entitete të njohura lokalisht mbeten pa artikuj pasi nuk janë aq të njohur sa për ta të shkruajë shtypi botërorë e ai lokal është pak aktiv. Nëse duam të zgjidhet me rrënjë si problem, duhet të përpiqemi t'i japim përgjigje çështjeve të mësipërme fillimisht e pastaj mund të thellohemi te mënyrat se si do t'i aplikojmë rregullat e nxjerra. Po gjithsesi deri atëherë vegla të tilla si stampat për paralajmërime ndihmojnë. (Edhe pse shpeshherë ndodh që subjekte të ndryshme të cilave u vendosen stampat në fjalë të kundërshtojnë menjëherë duke kërkuar me shpejtësi bazën objektive të standardeve që u përdorën për të përcaktuar shquarësinë tyre të pamjaftueshme.) - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 22 mars 2026 02:45 (CET) :::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], duke parë [[Wikipedia:Zyra e Ankesave#Përdoruesi/Admin Leutrim.P dhe purizmi gjuhësor|diskutimet e vazhduara]] që po ndodhin [[Përdoruesi diskutim:Fallbackintoreality#Fshirja e editimeve te Alma Cupit|përreth]], mendoj që duhet menduar seriozisht për të kristalizuar disa standarde lokale për çështjet e burimeve. Janë çështje të ndryshme, por rrënja është e njëjtë: nuk ka mjaftueshëm "burime publike e serioze", sipas standardeve të EnWiki-t, për të mbuluar personalitetet shqiptare (për arsyet që kam cekur më sipër). :::E thënë më shqip, gjithnjë e më shumë mendoj që do të na duhet të caktojmë standardet tona lokale për raste të tilla, të cilat, krahasuar me ato të EnWiki-t, mund të jenë të një niveli më të ulët besueshmërie apo serioziteti. Ose kjo, ose projekti do ta ketë të pamundur të ofrojë mbështetje për një pjesë të madhe të realitetit shqiptar. :::Shiko gjendjen e artikullit për [[Inva Mula|Inva Mulën]], një nga këngëtaret më të njohura të Shqipërisë në botë për muzikën operistike. Pak nga mungesa e interesit, pak nga mungesa e informacionit, ai është në një gjendje tepër të shkurtër (dhe ka qenë i tillë prej vitesh). Nuk citon asnjë burim. Shiko homologun në EnWiki: [[w:en:Inva Mula]]. Vuan nga të njëjtat mangësi dhe përsëri nuk citon asnjë burim. Shiko artikullin për [[Unikkatil]]. Nuk ka asnjë burim përveç atij nga Tekste Shqip, dhe ai i arkivuar. Solla raste këngëtarësh, por biografitë e personaliteteve, puna e të cilëve është prapa ekranit, janë edhe më problem në këtë drejtim. Alma Çupi është në ekran çdo javë dhe përsëri preket nga e njëjta mungesë. Këtu nuk pritet detyrimisht që ta zgjidhësh ti këtë çështje pikërisht tani (apo dhe fare), sepse është diçka me të cilën përballemi prej vitesh në forma të ndryshme, ([[Përdoruesi diskutim:Olsi/Arkivi 3#Artikujt në lidhje me muzikën|një shembull]]) por që gjithnjë e më shumë po bëhet e nevojshme t'u jepet përgjigje çështjeve që lidhen drejtpërdrejt me artikujt, tani që janë rregulluar një pjesë e mirë e vështirësive teknike. Siç ke cekur edhe vetë, numri i këtyre rasteve po rritet dita-ditës dhe pritet të vazhdojë të vijë në rritje teksa njohja e Wikipedia-s shqip shtohet e infrastruktura teknike për të futur informacion në të lehtësohet. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 17 prill 2026 11:48 (CEST) :::Bravo, nismë e mirë. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 12 maj 2026 01:10 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23 mars 2026 17:51 (CET) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 30 mars 2026 21:25 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == This Month in Education: March 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 3 • March 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/March 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona|Advancing 21st-Century Education: Proposal to Establish the Yorùbá Wikipedia Fan Club at Arolu College of Education, Ilemona]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG|Awareness Programme on Language and Culture Protection by KWUG]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources|Teachers from Various Institutions in Rio de Janeiro Explore Wikipedia as a Means of Preserving Memory and Checking Sources]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe|Edu Wiki Nigeria Co-Founder Facilitates Textbook Donation to AHAJAS Integrated School, Gombe]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Inside Wikimedia Ukraine's education program|Inside Wikimedia Ukraine's education program]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026|Karavali Wikimedians at Mangaluru Design Summit 2026]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/One School, One Article Campaign Wrap Up|One School, One Article Campaign Wrap Up]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN|Seeds of Knowledge: A Wiki Project that Sparked a Community at ADUN]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology|Student workshops at Serbian Universities: enriching Wikipedia with topics on culture and technology]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries|The Open Knowledge Alliance: Wikimedia and Libraries]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia CR published updated guide for beginners|Wikimedia CR published updated guide for beginners]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikimedia goes back to the classroom in Brazil|Wikimedia goes back to the classroom in Brazil]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI|Workshop on Feminism and Folklore 2026 by Wiki Club SATI]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities|“Wikimedia MKD in Action: Teacher Conferences and Education Activities]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/March 2026/Wikipedia & Libraries: Building New Contributors|Wikipedia & Libraries: Building New Contributors]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 1 prill 2026 12:21 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30317659 --> == Problem me nje bllokim te pjesshem == @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], Perdoruesi nuk po bllokohet vetem ne redaktimin e Kuvendit edhepse selektova Partial, por Sitewide, poashtu shtova URL; https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi. Spo funksionon si duhet. Shih; https://sq.wikipedia.org/wiki/Speciale:Blloko/GLOBALIST_LIBERTARIAN . E terhoqa bllokimin teresisht per momentin. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 21:29 (CEST) :Info shtese; [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kuvendi&action=history 1], [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Zyra_e_Ankesave#Grisja%20e%202t%C3%AB%20ABUZIVE%20e%20Ermal%20Beqiri%20nga%20admin%20Leutrim.P 2]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 3 prill 2026 21:35 (CEST) ::Bllokimet e pjesshme në faqe specifike kryhen duke vendosur titullin e plotë të faqes, jo adresën e saj. Për shembull, për Kuvendin, do të duhej të vendosej "Wikipedia:Kuvendi". - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 4 prill 2026 01:25 (CEST) :::Ke të drejtë, në fakt e pata praktikuar më parë si duhej, por këtë herë isha në nxitim e gabova. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 4 prill 2026 10:15 (CEST) == Kategoria "Faqet me harta" == Siç po shihet një kategori po na del çuditërisht e palëvizshme kur përdoren hartat në artikuj. Kategoritë titullohen zakonisht në trajtë të pashquar, por kjo [[:Kategoria:Faqet me harta]] është në të shquar, dhe për t'i vendosur në kategorinë e duhur provova gjithçka, pa sukses. Siç po shihet kategoria është e lidhur ngushtë me veglën [[mw:Extension:Kartographer]] dhe modulin [[Moduli:Mapframe|Mapframe]]. Si administrator i ndërfaqes, a mundesh me kontrollu diku nëpër konfigurimet e Wikipedisë Shqip që kjo të rregullohet? Qëllimi është që kategoria automatike e hartave të kalojë në [[:Kategoria:Faqe me harta|Kategoria:'''Faqe''' me harta]]. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 17:54 (CEST) :UPDATE: e gjeta. thjesht po u dashka me e gjetë në TranslateWiki: [[TranslateWiki:MediaWiki:Kartographer-tracking-category/sq]] [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 5 prill 2026 18:01 (CEST) ::UPDATE APET: nuk funksionoi lol, a mundesh me m'ndihmu? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 00:32 (CEST) :::Aktualisht të dyja kategoritë që ke përmendur dalin bosh. A mund të më japësh një artikull që është i kategorizuar gabim (dhe një përsëritje se si do të duhej të ishte kategorizimi i saktë)? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 prill 2026 00:49 (CEST) ::::kontrolloje edhe një herë. "Faqet me harta" si faqe ridrejton tek "Faqe me harta" ama pa ridrejtim i mban krejt artikujt për momentin -> {{No redirect|Kategoria:Faqet me harta}} [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 6 prill 2026 00:51 (CEST) :::::@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], problemi qendron te fakti që ato artikuj përdorin stampa të vjetëruara. Provova thjesht të kopjoja kodin nga EnWiki në mënyrë shumë bazike për stampën {{tl|Komunë në Francë}}. Kategoria ndryshon te të gjithë artikujt e komunave të Francës. Kjo nuk është zgjidhja ideale pasi kështu thjesht na del kategoria në anglisht, gjithashtu stampat përkatëse mbeten në shqip ndërkohë që infrastrukturën teknike ne e ruajmë në anglisht dhe për më tepër artikujt janë të mbushur me parametra që do të konsideroheshin të vjetëruar kur të ndryshohej stampa (gjithashtu faqja e udhëzimeve duhet përditësuar) por çfarë dua të them është se rasa e kategorisë nuk është problemi i vërtetë. Problemi i vërtetë mbetet përditësimi i stampës në lidhje me homologen në anglisht. Kategoria e hollësitë e tjera janë thjesht pjesët e procesit më pas. Për momentin po e lë pa e kthyer ndryshimin që bëra te stampa që ta shohësh. Më pas po munde zhbëje redaktimin tim deri në një moment të dytë kur ti apo ndonjë tjetër të ketë mundësinë t'i futet me themel punës duke nisur nga ndryshimi i titullit të stampës në anglisht si punë e parë. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 6 prill 2026 01:10 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 6 prill 2026 18:19 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == Integriteti i diskutimeve - Formatimi == @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], ju lutem, nëse mundeni, kini kujdes me formatimin gjatë diskutimeve. Më shumë se sa këshillë për ju vetë e kam në kontekstin e mbikëqyerjes së diskutimeve e rregullimit të çështjeve të formatimit dhe nga përdorues të tjerë "on the go" në mënyrë që të ruhet kohezioni e integriteti i tij (sigurisht pa i cënuar autonominë përdoruesve të tjerë apo pa i ndryshuar kontekstin e mendimit). Këtu kini parasysh që "less is more", pra s'ka nevojë për "fancy editing tricks" se zakonisht më shumë shtojnë rrëmujën për sytë se sa e rregullojnë. Mbase s'do të ishte keq dhe që kur diskutimet të zgjateshin tepër, të bëheshin disa përmbledhje në krye të tyre për të ruajtur koherencën. Wikipedia vuan së tepërmi nga diskutimet për sa i përket formatimit të tyre e, megjithëse kohët e fundit po punohet për të sjellë lehtësira teknike në atë drejtim, deri atëherë të bëjmë sa mundemi dorazi. Jua shkrova si udhëzim meqë jeni ndër administratorët më aktivë nëpër hapësirat e diskutimeve. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 12:27 (CEST) :E kam parasysh. Unë e bëj zakonisht për me i theksu fjalët e citume ama s'ka problem nëse e reduktoj pak. [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 9 prill 2026 12:38 (CEST) ::S'e kam te ndonjë veçori konkrete e ndokujt. Thjesht hera-herës hidhini një sy diskutimit në tërësi duke u përqendruar te forma e gjatësia e blloqeve të tekstit. Shikoni nëse ka probleme me ''indentation'', nëse po bëhet tepër i gjatë e duhet përmbledhur apo hapur ndonjë nën-pjesë e re, nëse ndonjëri harron firmosjen apo përpiqet të sjellë lista a formatim teksti dhe e lë përgjysmë, nëse ndonjë përgjigje është e nënrenditur në vendin apo nivelin e gabuar... Sidomos kjo e fundit duhet pasur me kujdes e duhen rregulluar me të parë se tjetërson krejt ''sub-threads'' që vijojnë më pas. I gjithë qëllimi është të kemi diskutime që nuk i trembin përdoruesit e "rinj" të papërfshirë ende në to, përkundrazi, ua lehtësojnë përfshirjen duke i lejuar të marrin informacion për çfarë po flitet dhe çfarë është thënë deri në atë pikë ''at a quick glance'' dhe duke ua bërë të qartë ku ta vendosin përgjigjen/komentin që duan të vendosin.- [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 9 prill 2026 12:51 (CEST) == Pyetje nga [[User:Martinxx1|Martinxx1]] te [[Lufta e Nuseve]] (12 prill 2026 16:57) == Pershendetje te lutem me ndihmon dot me rivenien e logos ne faqen Lufta e Nuseve dhe Vera Grabocka, nuk e di pse mi hoqi? --[[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]] ([[Përdoruesi diskutim:Martinxx1|diskutimet]]) 12 prill 2026 16:57 (CEST) :@[[Përdoruesi:Martinxx1|Martinxx1]], përshëndetje! Fotografitë në fjalë janë fshirë nga Wikimedia Commons me arsyetimin se përbëjnë shkelje të të drejtave të autorëve përkatës. Shiko historikët e artikujve në fjalë. Duhet të diskutosh me ta atje (administratorët në W-Commons) në lidhje me rikthimin e tyre ose me sigurimin e fotografive të tjera për të cilat zotëron të drejta. - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 12 prill 2026 18:27 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 13 prill 2026 17:18 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20 prill 2026 17:00 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Kontrollues == Përshëndetje, sipas sugjerimit tënd këtu https://sq.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciale:Log&logid=1424136, të shkruaj që të më japësh privilegje si "kontrollues" për 3 muaj e ardhshëm sipas politikës së wikipedisë shqip: (Nëse kërkesa e tij miratohet, atij do t'i ofrohen privilegjet e kontrolluesit me një kohë në rritje graduale '''1 muaj → 3 muaj → 1 vit → të përhershme'''. Përdoruesi duhet të kryejë të paktën '''10 kontrolle në muaj''' për të siguruar vazhdimësinë e privilegjeve.). Të flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 22 prill 2026 17:20 (CEST) :{{U bë}} - Hidh një sy te [[Speciale:Parapëlqimet#mw-prefsection-gadgets|veglat]] për QuickAccept dhe ButtonizeReview. Mund të të lehtësojnë kontrollin. Puna e mbarë! - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 23 prill 2026 13:02 (CEST) == This Month in Education: April 2026 == <div class="plainlinks" lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English. Please help to translate in your language. <div style="text-align: center;"> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:2.9em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;">This Month in Education</span> <span style="font-weight:bold; color:#00A7E2; font-size:1.4em; font-family:'Helvetica Neue', Helvetica, Arial, sans-serif;"> Volume 15 • Issue 4 • April 2026</span> <div style="border-top:1px solid #a2a9b1; border-bottom:1px solid #a2a9b1; padding:0.5em; font-size:larger; margin-bottom:0.2em">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026|Contents]] • [[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/April 2026/Headlines|Headlines]] • [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe]]</div> <div style="color:white; font-size:1.8em; font-family:Montserrat; background:#92BFB1;">In This Issue</div></div> <div style="text-align: left; column-count: 2; column-width: 35em;"> * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update|Empowering Knowledge: Wikimedia MKD Education Update]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh|WikiScholar: A School-Level Initiative to Promote Free Knowledge in Bangladesh]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War|Wikipedia for School 2025–2026: A Competition That Continued Despite Frost, Power Outages, and War]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course|Wikimedia UK and Thoughtful delivery new media literacy teacher training course]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools|Wikimedia CR supporting SDG's in Czech schools]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia|University Students’ Mandatory Internships at Wikimedia Armenia]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania|Third year of collaboration with Aleksandër Xhuvani University in Elbasan, Albania]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan|Students Discover Open Source and Learn Wikipedia and Wikidata Skills for the First Time in Zarqa, Jordan]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria|Leveraging on Wikipedia as a tool for curbing Health Misinformation and Disinformation in Akwa Ibom and Rivers State, Nigeria]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites|Governance and Public Knowledge: Wikipedia as a Learning Tool in Sustainability Education through UNESCO Designated Sites]] * [[m:Special:MyLanguage/Education/News/April 2026/A month full of encounters with students in Brazil|A month full of encounters with students in Brazil]] </div> <div style="margin-top:10px; text-align: center; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Special:MyLanguage/Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:Special:MyLanguage/MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[:m:User:ZI Jony|ZI Jony]] 27 prill 2026 18:01 (CEST)</div> </div> <!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/This_Month_in_Education&oldid=30406002 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 27 prill 2026 20:06 (CEST) <!-- Message sent by User:UOzurumba (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 28 prill 2026 22:11 (CEST) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Pyetje nga [[User:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] nëpërmjet panelit të ndihmës (30 prill 2026 23:57) == Përshëndetje i nderuar! Sapo bëra një publikim mbi Krenar Dunga, por kur kërkoj në Safari ose Google nuk rezulton të ketë një artikull në emër të tij. Ndoshta kjo ndodh sepse ende nuk është kontrolluar nga dikush. Çfarë mund të bëj? --[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 30 prill 2026 23:57 (CEST) :@[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]], mund të merret dikush me kontrollin në fjalë (si dhe me heqjen e etiketës ''noindex'')? - [[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]] ([[Përdoruesi diskutim:Klein Muçi|diskutimet]]) 1 maj 2026 10:23 (CEST) ::akoma nuk eshte ndryshuar gje [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 1 maj 2026 18:28 (CEST) :::{{U bë}} [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 2 maj 2026 01:31 (CEST) ::::Pershendetje! Po shikoj qe artikulli eshte fshire. Ju lutem a mund te me orinetoni se si mund ta rikthej pasi eshte shume e rendesishme per statusin tim shoqeror? Faleminderit. [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 3 maj 2026 09:47 (CEST) :::::Përshëndetje, arsyeja e grisjes pas diskutimit në faqen e diskutimit të artikullit ishte; ''Mungon shquarësia & konflikt interesi sipas diskutimit''. Wikipedia nuk është platformë reklamimi, dhe shkrimi për vetveten përbën konflikt interesi sipas rregulloreve. Grisja nuk mund të zhbëhet pasi mungon shquarësia e subjektit. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 17:15 (CEST) ::::::Faleminderit për sqarimin. ::::::Po ju shkruaj në cilësinë e një mësueseje që njeh nga afër aktivitetin dhe arritjet e nxënësit në fjalë. E kuptoj plotësisht shqetësimin mbi konfliktin e interesit dhe standardet e Wikipedia-s. ::::::Megjithatë, do të vlerësoja nëse mund të orientohesha më konkretisht mbi kriteret e shquarësisë që duhet të përmbushen, si dhe mbi llojin e burimeve të pavarura dhe të verifikueshme që konsiderohen të mjaftueshme për rishqyrtim në të ardhmen. ::::::Qëllimi nuk është promovimi, por dokumentimi korrekt i arritjeve, në përputhje me rregullat përkatëse. ::::::Faleminderit për mirëkuptimin. [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 5 maj 2026 21:53 (CEST) :::::::[[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] Zonjë e nderuar, fillimisht vlen të theksohet se ekzistojnë rregullore dhe praktika të përgjithshme që kufizojnë publikimin e informacionit për persona të mitur në hapësira publike në internet, veçanërisht kur mungon mbulimi i gjerë dhe i pavarur mediatik. Kjo qasje ndiqet edhe nga Wikipedia, e cila synon të ruajë standarde të larta etike dhe verifikueshmërie. :::::::Referuar edhe burimit që keni shtuar në artikull ([https://www.portalishkollor.al/argetim/krenar-dunga-nje-nga-figurat-me-premtuese-te-lidershipit-rinor-lokal-dhe-kombetar këtu]), ku përmendet se subjekti është 15 vjeç, kjo e bën edhe më të ndjeshëm trajtimin e një artikulli enciklopedik për të. :::::::Përtej kësaj, sipas rregullave të Wikipedia-s, një artikull mund të krijohet vetëm nëse subjekti përmbush kriteret e shquarësisë (notability), që nënkupton mbulim të konsiderueshëm nga burime të pavarura, të besueshme dhe dytësore (si media të njohura, publikime serioze, etj.). :::::::Në mungesë të këtyre elementeve, artikulli nuk mund të pranohet, pavarësisht vlerave apo arritjeve personale të individit. :::::::Faleminderit për mirëkuptim dhe ju inkurajoj që, në të ardhmen, nëse krijohen burime të mjaftueshme dhe të pavarura, të kërkoni që çështja të rishqyrtohet në përputhje me kriteret përkatëse. :::::::Me respekt. -- [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:42 (CEST) ::::::::''Faleminderit për përgjigjen dhe sqarimin e detajuar.'' ::::::::E kuptoj plotësisht ndjeshmërinë që lidhet me publikimin e informacionit për persona të mitur, si dhe rëndësinë e përmbushjes së kritereve të shquarësisë dhe përdorimit të burimeve të pavarura. ::::::::Megjithatë, duke qenë se subjekti është në një fazë aktive zhvillimi dhe po angazhohet në aktivitete me ndikim publik, do të dëshiroja të dija nëse ekziston mundësia që, në rast të sigurimit të mbulimit më të gjerë nga media të besueshme dhe burime të pavarura, artikulli të mund të rishqyrtohet nga një redaktor i pavarur. ::::::::Gjithashtu, nëse ka ndonjë udhëzim specifik mbi llojin e burimeve apo nivelin e mbulimit që konsiderohet i mjaftueshëm, do ta vlerësoja shumë një orientim të tillë për të ardhmen. ::::::::''Faleminderit për kohën dhe mirëkuptimin.'' [[Përdoruesi:Chesty-media-time|Chesty-media-time]] ([[Përdoruesi diskutim:Chesty-media-time|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:45 (CEST) :::::::::Une ofrova një sqarim për rastin pasi u mora me shqyrtimin dhe grisjen. Shpresoj që njëri të mund të shtojë disa fjali më në detaje se qfarë do ishte e nevojshme ose minimale për të plotësuar kriteret. Poashtu te faqja ime e përdoruesit ke dy lidhje kategorish ku gjenden shumica e rregulloreve & politikave. - @[[Përdoruesi:Klein Muçi|Klein Muçi]], @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]], @[[Përdoruesi:Lanceloth345|Lanceloth345]]. [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 5 maj 2026 22:53 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Euphorbia mellifera]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976698|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Euphorbia mellifera]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202026,%2009:25)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 3 maj 2026 11:25 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2976995|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtegu i hipive]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(3%20maj%202026,%2023:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 01:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Shtegu i hipive]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977088|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Shtegu i hipive]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: ISBN|ISBN]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me parametrin ISBN. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: ISBN|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202026,%2007:24)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 09:24 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ujësjellësi i Gjirokastrës]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977096|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ujësjellësi i Gjirokastrës]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(4%20maj%202026,%2008:09)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 4 maj 2026 10:09 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 4 maj 2026 22:43 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Probleme me referimet te artikulli ''[[Jupiteri]]'' == Përshëndetje, Klein Muçi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2977582|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Jupiteri]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(5%20maj%202026,%2011:18)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 5 maj 2026 13:18 (CEST) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 11 maj 2026 21:20 (CEST) <!-- Message sent by User:STei (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> c4hqsfiursuxmev1jfu5nbhsqqvvkzr Diskutim:Dell 1 400661 2981424 2026-05-17T11:40:09Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2981424 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Dell]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981423 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080516234103/http://money.cnn.com/magazines/fortune/mostadmired/top20/ për lidhjen http://money.cnn.com/magazines/fortune/mostadmired/top20/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 maj 2026 13:40 (CEST) j03fxc9mcw22tbpi6sy0ml3kfaeka3w Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës 0 400662 2981426 2026-05-17T11:46:38Z FjalaePopullit 183894 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1347730621|National Movement for the Liberation of Kosovo]]" 2981426 wikitext text/x-wiki '''Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës''' ishte një [[Lëvizja politike|lëvizje politike]] radikale në [[Kosova|Kosovë]], si dhe një [[Partitë politike|parti politike]] pas [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] . <ref>{{Citation |last=Krasniqi |first=Sadik |title=RRUGËT E SAKRIFICËS TË POPULLIT SHQIPTAR QË SHPIEN DREJT ÇLIRIMIT TË KOSOVËS (Pathways of sacrifice of Albanian people leading to the liberation of Kosovo) |date=16 February 2008 |url=http://www.albaniapress.com/lajme/4900/RRUGET-E-SAKRIFICES-TE-POPULLIT-SHQIPTAR-QE-SHPIEN-DREJT-CLIRIMIT-TE-KOSOVES-PAVARESISE.html |publisher=Albaniapress.com |language=Albanian |access-date=2013-08-24}}</ref> Partia u themelua si një lëvizje e fshehtë më 25 maj 1993 në [[Prishtina|Prishtinë]] nga një fraksion i organizatës disidente [[Marksizëm–Leninizmi|Marksiste-Leniniste]] [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] (LPK), baza themeluese e lëvizjes guerile të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] (UÇK). Ajo do merrte emrin e saj nga një nga organizatat kryesore [[Marksizmi|marksiste]] që formuan LPK-në, Lëvizjen Nacionalçlirimtare të Kosovës dhe të rajoneve tjera shqiptare Albanian ), e themeluar në shkurt 1978 nga Metush Krasniqi, Jusuf Gërvalla dhe Sabri Novosella. <ref>{{Citation |title=Lëvizja Kombëtare Shqiptare në Kosovë dhe viset tjera të etnikumit shqiptar 1945 - 1999 (Albanian National Movement in Kosovo and other areas of Albanian ethnicity 1945 - 1999) |date=2008-04-27 |url=http://lajme.dervina.com/archive/9910-2759:335/Levizja-Kombetare-Shqiptare-ne-Kosove-dhe-viset-tjera-te-etnikumit-shqiptar-1945---1999.htm |publisher=dervina.com |language=Albanian}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Fnbw1wsacSAC&q=robert+elsie+movement+liberation+of+kosovo&pg=PA127 |title=Historical Dictionary of Kosova (First Edition) |publisher=Scarecrow Press Inc |year=2004 |isbn=0810853094 |edition=1 |page=127}}</ref> Ashtu si LPK, fraksioni i LKÇK-së mbështeti konceptin e [[Shqipëria e Madhe|Shqipërisë së Madhe]] dhe veprimeve ushtarake kundër [[Sllobodan Millosheviç|administratës së Millosheviqit]], por në kundërshtim me politikat pacifiste të [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjes Demokratike të Kosovës]] (LDK) në pushtet dhe atë që ajo i perceptonte si tendenca të ngjashme me moderimin brenda LPK-së. == Histori == Pas [[Burgimi|burgosjes]] së [[Avni Klinaku|Avni Klinakut]] nga autoritetet jugosllave, Bahri Fazliu do të merrte përsipër detyrën si udhëheqës. Fazliu do t'i bashkohej [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] Albanian [[Lufta e Kosovës|luftës]] dhe do të binte më 7 maj 1998, diku në ish-kufirin midis [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Serbia dhe Mali i Zi|Jugosllavisë]] . <ref>{{Citation |title=Në 10-vjetorin e rënies përkujtohet dëshmori Bahri Fazliu (Commemorated martyr Bahri Fazliu On the 10th anniversary of the fall ) |date=7 May 2008 |url=http://www.kosovapress.com/sq/arkiva/ne-10-vjetorin-e-renies-perkujtohet-deshmori-bahri-fazliu-44610/?old=1 |publisher=Kosovapress |language=Albanian}}</ref> Ai më vonë do të merrte titullin " [[Urdhri Hero i Kosovës|Hero i Kosovës]] ). === Parti politike === ''LKÇK'' fillimisht ishte pjesë e [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]], pavarësisht pozicionit politik të qendrës së djathtë të kësaj të fundit. Në zgjedhjet legjislative të mbajtura më 24 tetor 2004, partia i bojkotoi zgjedhjet. Si një nga organizatat politike më radikale në Kosovë, partia kundërshtoi [[Plani i Ahtisaarit|planin e Ahtisaarit]] dhe praninë aktuale të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] dhe [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] në rajon, duke mbrojtur pavarësinë e plotë për Kosovën. Partia, së bashku me një numër të ish-udhëheqësve të saj, është në listën e zezë nga [[Departamenti i Thesarit i Shteteve të Bashkuara|Departamenti i Thesarit i SHBA-së]] . <ref>{{Citation |title=Blocking Property of Persons Who Threaten International Stabilization Efforts in the Western Balkanss |date=June 27, 2001 |url=http://fedbbs.access.gpo.gov/library/fac_bro/balkans.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927082954/http://fedbbs.access.gpo.gov/library/fac_bro/balkans.pdf |publisher=US Department of the Treasury - Office of Foreign Assets Control |access-date=December 23, 2010 |archive-date=September 27, 2011}}</ref> === Pasojat === ''LKÇK'' më vonë do të shndërrohej në [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim|Lëvizje për Integrim dhe Bashkim]], me Smajl Latifin si lider i ndjekur nga Fadil Fazliu pas dorëheqjes së tij, <ref>{{Citation |title=Lëvizja për Integrim dhe Bashkim mbetet pa kryetar (LIB remains without a leader) |date=August 10, 2010 |url=http://lajme.shqiperia.com/lajme/artikull/iden/1046910431/titulli/Levizja-per-Integrim-dhe-Bashkim-mbetet-pa-kryetar |publisher=InfoArkiv |language=Albanian}}</ref> dhe [[Lëvizja për Bashkim]] ( Albanian ) e Avni Klinakut, deri më 23 maj 2011 kur dy parti u bashkuan në një, duke vazhduar me emrin Lëvizja për Bashkim. <ref>{{Citation |title=Bashkohen LB dhe LIB (MU and MIU join in one) |date=2011-05-23 |url=http://time.ikub.al/8545bc0298/2047510c6929361ce9a21613f50adbbe/Lajm_Bashkohet-LB-me-LIB.aspx |archive-url=https://archive.today/20130825010846/http://time.ikub.al/8545bc0298/2047510c6929361ce9a21613f50adbbe/Lajm_Bashkohet-LB-me-LIB.aspx |publisher=albeu.com |language=Albanian |access-date=2022-10-23 |archive-date=2013-08-25}}</ref> == PartiShih edhe == * [[Nacionalizmi shqiptar|Nacionalizmi Shqiptar]] * [[Shqiptarët e Kosovës|Shqiptarët në Kosovë]] * [[Lufta e Kosovës]] * [[Lista e shqiptarëve të Kosovës]] * [[Lista e partive politike në Kosovë]] * [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] * [[Lëvizja për Bashkim]] * [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleanca për të Ardhmen e Kosovës]] * [[Plani i Ahtisaarit]] [[Kategoria:Politika e Kosovës]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në shqip (sq)]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Parti socialiste në Kosovë]] [[Kategoria:Organizata politike në Kosovë]] [[Kategoria:Parti të shuara në Kosovë]] [[Kategoria:Nacionalizmi shqiptar në Kosovë]] [[Kategoria:Parti hoxhaiste]] k6nfply0sqz44k0nmknq350dk5oupyh 2981428 2981426 2026-05-17T11:48:05Z FjalaePopullit 183894 2981428 wikitext text/x-wiki '''Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës''' ishte një [[Lëvizja politike|lëvizje politike]] radikale në [[Kosova|Kosovë]], si dhe një [[Partitë politike|parti politike]] pas [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] . <ref>{{Citation |last=Krasniqi |first=Sadik |title=RRUGËT E SAKRIFICËS TË POPULLIT SHQIPTAR QË SHPIEN DREJT ÇLIRIMIT TË KOSOVËS (Pathways of sacrifice of Albanian people leading to the liberation of Kosovo) |date=16 February 2008 |url=http://www.albaniapress.com/lajme/4900/RRUGET-E-SAKRIFICES-TE-POPULLIT-SHQIPTAR-QE-SHPIEN-DREJT-CLIRIMIT-TE-KOSOVES-PAVARESISE.html |publisher=Albaniapress.com |language=Albanian |access-date=2013-08-24}}</ref> == Historiku == Partia u themelua si një lëvizje e fshehtë më 25 maj 1993 në [[Prishtina|Prishtinë]] nga një fraksion i organizatës disidente [[Marksizëm–Leninizmi|Marksiste-Leniniste]] [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] (LPK), baza themeluese e lëvizjes guerile të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] (UÇK). Ajo do merrte emrin e saj nga një nga organizatat kryesore [[Marksizmi|marksiste]] që formuan LPK-në, Lëvizjen Nacionalçlirimtare të Kosovës dhe të rajoneve tjera shqiptare Albanian ), e themeluar në shkurt 1978 nga Metush Krasniqi, Jusuf Gërvalla dhe Sabri Novosella. <ref>{{Citation |title=Lëvizja Kombëtare Shqiptare në Kosovë dhe viset tjera të etnikumit shqiptar 1945 - 1999 (Albanian National Movement in Kosovo and other areas of Albanian ethnicity 1945 - 1999) |date=2008-04-27 |url=http://lajme.dervina.com/archive/9910-2759:335/Levizja-Kombetare-Shqiptare-ne-Kosove-dhe-viset-tjera-te-etnikumit-shqiptar-1945---1999.htm |publisher=dervina.com |language=Albanian}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Fnbw1wsacSAC&q=robert+elsie+movement+liberation+of+kosovo&pg=PA127 |title=Historical Dictionary of Kosova (First Edition) |publisher=Scarecrow Press Inc |year=2004 |isbn=0810853094 |edition=1 |page=127}}</ref> Ashtu si LPK, fraksioni i LKÇK-së mbështeti konceptin e [[Shqipëria e Madhe|Shqipërisë së Madhe]] dhe veprimeve ushtarake kundër [[Sllobodan Millosheviç|administratës së Millosheviqit]], por në kundërshtim me politikat pacifiste të [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjes Demokratike të Kosovës]] (LDK) në pushtet dhe atë që ajo i perceptonte si tendenca të ngjashme me moderimin brenda LPK-së. Pas [[Burgimi|burgosjes]] së [[Avni Klinaku|Avni Klinakut]] nga autoritetet jugosllave, Bahri Fazliu do të merrte përsipër detyrën si udhëheqës. Fazliu do t'i bashkohej [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] Albanian [[Lufta e Kosovës|luftës]] dhe do të binte më 7 maj 1998, diku në ish-kufirin midis [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Serbia dhe Mali i Zi|Jugosllavisë]] . <ref>{{Citation |title=Në 10-vjetorin e rënies përkujtohet dëshmori Bahri Fazliu (Commemorated martyr Bahri Fazliu On the 10th anniversary of the fall ) |date=7 May 2008 |url=http://www.kosovapress.com/sq/arkiva/ne-10-vjetorin-e-renies-perkujtohet-deshmori-bahri-fazliu-44610/?old=1 |publisher=Kosovapress |language=Albanian}}</ref> Ai më vonë do të merrte titullin " [[Urdhri Hero i Kosovës|Hero i Kosovës]] ). === Parti politike === ''LKÇK'' fillimisht ishte pjesë e [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]], pavarësisht pozicionit politik të qendrës së djathtë të kësaj të fundit. Në zgjedhjet legjislative të mbajtura më 24 tetor 2004, partia i bojkotoi zgjedhjet. Si një nga organizatat politike më radikale në Kosovë, partia kundërshtoi [[Plani i Ahtisaarit|planin e Ahtisaarit]] dhe praninë aktuale të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] dhe [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] në rajon, duke mbrojtur pavarësinë e plotë për Kosovën. Partia, së bashku me një numër të ish-udhëheqësve të saj, është në listën e zezë nga [[Departamenti i Thesarit i Shteteve të Bashkuara|Departamenti i Thesarit i SHBA-së]] . <ref>{{Citation |title=Blocking Property of Persons Who Threaten International Stabilization Efforts in the Western Balkanss |date=June 27, 2001 |url=http://fedbbs.access.gpo.gov/library/fac_bro/balkans.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927082954/http://fedbbs.access.gpo.gov/library/fac_bro/balkans.pdf |publisher=US Department of the Treasury - Office of Foreign Assets Control |access-date=December 23, 2010 |archive-date=September 27, 2011}}</ref> === Pasojat === ''LKÇK'' më vonë do të shndërrohej në [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim|Lëvizje për Integrim dhe Bashkim]], me Smajl Latifin si lider i ndjekur nga Fadil Fazliu pas dorëheqjes së tij, <ref>{{Citation |title=Lëvizja për Integrim dhe Bashkim mbetet pa kryetar (LIB remains without a leader) |date=August 10, 2010 |url=http://lajme.shqiperia.com/lajme/artikull/iden/1046910431/titulli/Levizja-per-Integrim-dhe-Bashkim-mbetet-pa-kryetar |publisher=InfoArkiv |language=Albanian}}</ref> dhe [[Lëvizja për Bashkim]] ( Albanian ) e Avni Klinakut, deri më 23 maj 2011 kur dy parti u bashkuan në një, duke vazhduar me emrin Lëvizja për Bashkim. <ref>{{Citation |title=Bashkohen LB dhe LIB (MU and MIU join in one) |date=2011-05-23 |url=http://time.ikub.al/8545bc0298/2047510c6929361ce9a21613f50adbbe/Lajm_Bashkohet-LB-me-LIB.aspx |archive-url=https://archive.today/20130825010846/http://time.ikub.al/8545bc0298/2047510c6929361ce9a21613f50adbbe/Lajm_Bashkohet-LB-me-LIB.aspx |publisher=albeu.com |language=Albanian |access-date=2022-10-23 |archive-date=2013-08-25}}</ref> == Shih edhe == * [[Nacionalizmi shqiptar|Nacionalizmi Shqiptar]] * [[Shqiptarët e Kosovës|Shqiptarët në Kosovë]] * [[Lufta e Kosovës]] * [[Lista e shqiptarëve të Kosovës]] * [[Lista e partive politike në Kosovë]] * [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] * [[Lëvizja për Bashkim]] * [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleanca për të Ardhmen e Kosovës]] * [[Plani i Ahtisaarit]] == Referime == [[Kategoria:Politika e Kosovës]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në shqip (sq)]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Parti socialiste në Kosovë]] [[Kategoria:Organizata politike në Kosovë]] [[Kategoria:Parti të shuara në Kosovë]] [[Kategoria:Nacionalizmi shqiptar në Kosovë]] [[Kategoria:Parti hoxhaiste]] 8kkzuq2fzjrqk9b7w0srv1cn59n4vfm 2981429 2981428 2026-05-17T11:49:21Z FjalaePopullit 183894 2981429 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Emblema e´Lëvizja për Republikë Shqiptare.svg|parapamje]] '''Lëvizja Kombëtare për Çlirimin e Kosovës''' ishte një [[Lëvizja politike|lëvizje politike]] radikale në [[Kosova|Kosovë]], si dhe një [[Partitë politike|parti politike]] pas [[Lufta e Kosovës|Luftës së Kosovës]] . <ref>{{Citation |last=Krasniqi |first=Sadik |title=RRUGËT E SAKRIFICËS TË POPULLIT SHQIPTAR QË SHPIEN DREJT ÇLIRIMIT TË KOSOVËS (Pathways of sacrifice of Albanian people leading to the liberation of Kosovo) |date=16 February 2008 |url=http://www.albaniapress.com/lajme/4900/RRUGET-E-SAKRIFICES-TE-POPULLIT-SHQIPTAR-QE-SHPIEN-DREJT-CLIRIMIT-TE-KOSOVES-PAVARESISE.html |publisher=Albaniapress.com |language=Albanian |access-date=2013-08-24}}</ref> == Historiku == Partia u themelua si një lëvizje e fshehtë më 25 maj 1993 në [[Prishtina|Prishtinë]] nga një fraksion i organizatës disidente [[Marksizëm–Leninizmi|Marksiste-Leniniste]] [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] (LPK), baza themeluese e lëvizjes guerile të [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] (UÇK). Ajo do merrte emrin e saj nga një nga organizatat kryesore [[Marksizmi|marksiste]] që formuan LPK-në, Lëvizjen Nacionalçlirimtare të Kosovës dhe të rajoneve tjera shqiptare Albanian ), e themeluar në shkurt 1978 nga Metush Krasniqi, Jusuf Gërvalla dhe Sabri Novosella. <ref>{{Citation |title=Lëvizja Kombëtare Shqiptare në Kosovë dhe viset tjera të etnikumit shqiptar 1945 - 1999 (Albanian National Movement in Kosovo and other areas of Albanian ethnicity 1945 - 1999) |date=2008-04-27 |url=http://lajme.dervina.com/archive/9910-2759:335/Levizja-Kombetare-Shqiptare-ne-Kosove-dhe-viset-tjera-te-etnikumit-shqiptar-1945---1999.htm |publisher=dervina.com |language=Albanian}}</ref> <ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=Fnbw1wsacSAC&q=robert+elsie+movement+liberation+of+kosovo&pg=PA127 |title=Historical Dictionary of Kosova (First Edition) |publisher=Scarecrow Press Inc |year=2004 |isbn=0810853094 |edition=1 |page=127}}</ref> Ashtu si LPK, fraksioni i LKÇK-së mbështeti konceptin e [[Shqipëria e Madhe|Shqipërisë së Madhe]] dhe veprimeve ushtarake kundër [[Sllobodan Millosheviç|administratës së Millosheviqit]], por në kundërshtim me politikat pacifiste të [[Lidhja Demokratike e Kosovës|Lidhjes Demokratike të Kosovës]] (LDK) në pushtet dhe atë që ajo i perceptonte si tendenca të ngjashme me moderimin brenda LPK-së. Pas [[Burgimi|burgosjes]] së [[Avni Klinaku|Avni Klinakut]] nga autoritetet jugosllave, Bahri Fazliu do të merrte përsipër detyrën si udhëheqës. Fazliu do t'i bashkohej [[Ushtria Çlirimtare e Kosovës|Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës]] Albanian [[Lufta e Kosovës|luftës]] dhe do të binte më 7 maj 1998, diku në ish-kufirin midis [[Shqipëria|Shqipërisë]] dhe [[Serbia dhe Mali i Zi|Jugosllavisë]] . <ref>{{Citation |title=Në 10-vjetorin e rënies përkujtohet dëshmori Bahri Fazliu (Commemorated martyr Bahri Fazliu On the 10th anniversary of the fall ) |date=7 May 2008 |url=http://www.kosovapress.com/sq/arkiva/ne-10-vjetorin-e-renies-perkujtohet-deshmori-bahri-fazliu-44610/?old=1 |publisher=Kosovapress |language=Albanian}}</ref> Ai më vonë do të merrte titullin " [[Urdhri Hero i Kosovës|Hero i Kosovës]] ). === Parti politike === ''LKÇK'' fillimisht ishte pjesë e [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës]], pavarësisht pozicionit politik të qendrës së djathtë të kësaj të fundit. Në zgjedhjet legjislative të mbajtura më 24 tetor 2004, partia i bojkotoi zgjedhjet. Si një nga organizatat politike më radikale në Kosovë, partia kundërshtoi [[Plani i Ahtisaarit|planin e Ahtisaarit]] dhe praninë aktuale të [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombeve të Bashkuara]] dhe [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] në rajon, duke mbrojtur pavarësinë e plotë për Kosovën. Partia, së bashku me një numër të ish-udhëheqësve të saj, është në listën e zezë nga [[Departamenti i Thesarit i Shteteve të Bashkuara|Departamenti i Thesarit i SHBA-së]] . <ref>{{Citation |title=Blocking Property of Persons Who Threaten International Stabilization Efforts in the Western Balkanss |date=June 27, 2001 |url=http://fedbbs.access.gpo.gov/library/fac_bro/balkans.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110927082954/http://fedbbs.access.gpo.gov/library/fac_bro/balkans.pdf |publisher=US Department of the Treasury - Office of Foreign Assets Control |access-date=December 23, 2010 |archive-date=September 27, 2011}}</ref> === Pasojat === ''LKÇK'' më vonë do të shndërrohej në [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim|Lëvizje për Integrim dhe Bashkim]], me Smajl Latifin si lider i ndjekur nga Fadil Fazliu pas dorëheqjes së tij, <ref>{{Citation |title=Lëvizja për Integrim dhe Bashkim mbetet pa kryetar (LIB remains without a leader) |date=August 10, 2010 |url=http://lajme.shqiperia.com/lajme/artikull/iden/1046910431/titulli/Levizja-per-Integrim-dhe-Bashkim-mbetet-pa-kryetar |publisher=InfoArkiv |language=Albanian}}</ref> dhe [[Lëvizja për Bashkim]] ( Albanian ) e Avni Klinakut, deri më 23 maj 2011 kur dy parti u bashkuan në një, duke vazhduar me emrin Lëvizja për Bashkim. <ref>{{Citation |title=Bashkohen LB dhe LIB (MU and MIU join in one) |date=2011-05-23 |url=http://time.ikub.al/8545bc0298/2047510c6929361ce9a21613f50adbbe/Lajm_Bashkohet-LB-me-LIB.aspx |archive-url=https://archive.today/20130825010846/http://time.ikub.al/8545bc0298/2047510c6929361ce9a21613f50adbbe/Lajm_Bashkohet-LB-me-LIB.aspx |publisher=albeu.com |language=Albanian |access-date=2022-10-23 |archive-date=2013-08-25}}</ref> == Shih edhe == * [[Nacionalizmi shqiptar|Nacionalizmi Shqiptar]] * [[Shqiptarët e Kosovës|Shqiptarët në Kosovë]] * [[Lufta e Kosovës]] * [[Lista e shqiptarëve të Kosovës]] * [[Lista e partive politike në Kosovë]] * [[Lëvizja Popullore e Kosovës]] * [[Lëvizja për Bashkim]] * [[Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës|Aleanca për të Ardhmen e Kosovës]] * [[Plani i Ahtisaarit]] == Referime == [[Kategoria:Politika e Kosovës]] [[Kategoria:Vetitë CS1: Burime në shqip (sq)]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] [[Kategoria:Parti socialiste në Kosovë]] [[Kategoria:Organizata politike në Kosovë]] [[Kategoria:Parti të shuara në Kosovë]] [[Kategoria:Nacionalizmi shqiptar në Kosovë]] [[Kategoria:Parti hoxhaiste]] 8i4tchbrivwim3mcp6z2yvigsxn5ok1 Kategoria:Parti hoxhaiste 14 400663 2981430 2026-05-17T11:51:23Z FjalaePopullit 183894 Faqe e re: [[Kategoria:Hoxhaizëm]] 2981430 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Hoxhaizëm]] 2d9p5dx1y7uzw0154bwbr3vmrz6iel7 2981431 2981430 2026-05-17T11:52:07Z FjalaePopullit 183894 added [[Category:Parti politike]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2981431 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Hoxhaizëm]] [[Kategoria:Parti politike]] 1534rs060oq54at2fw91ev8per5qz5u Lëvizja Kombëtare për Integrim dhe Bashkim 0 400665 2981437 2026-05-17T11:55:19Z FjalaePopullit 183894 FjalaePopullit zhvendosi faqen [[Lëvizja Kombëtare për Integrim dhe Bashkim]] te [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim]] përmes ridrejtimi 2981437 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Lëvizja për Integrim dhe Bashkim]] 9hczd6pg59p4rsa8b9dljstixh5b8aa Kategoria:Parti të shuara në Kosovë 14 400666 2981438 2026-05-17T11:57:12Z FjalaePopullit 183894 Faqe e re: [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] 2981438 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Parti politike në Kosovë]] owpvf9p0qhkq940ehi8q1k8xqlxg7ty