Wikipedia sqwiki https://sq.wikipedia.org/wiki/Faqja_kryesore MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter Media Speciale Diskutim Përdoruesi Përdoruesi diskutim Wikipedia Wikipedia diskutim Skeda Skeda diskutim MediaWiki MediaWiki diskutim Stampa Stampa diskutim Ndihmë Ndihmë diskutim Kategoria Kategoria diskutim Portal Portal diskutim TimedText TimedText talk Moduli Moduli diskutim Event Event talk 0 1748 2985433 2984032 2026-05-29T20:10:25Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2985433 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Inside my head cropped.jpg|thumb|Ky ishte një krijim emocional. Zakonisht nuk më pëlqejnë metaforat vizuale, por më pëlqen mënyra se si doli kjo.]] [[Skeda:Psi2.png|thumb|Shkronja e madhe greke psi përdoret shpesh për të përfaqësuar fjalën ose studimin e Psikologjisë.]] '''Psikologjia''' është studimi shkencor i [[Mendja|mendjes]] dhe [[Sjellja|sjelljes]]. Objekti studimor themelor i saj është të kuptuarit e [[individi|individit]] dhe [[Grupi|të grupit]], nëpërmjet përcaktimit të rregullave dhe normave të cilat variojnë nga kategorizimet e përgjithshme tek individualiteti.<ref>[[Pajazit Nushi|Nushi, Pajazit]]:(1987). [[Fjalor i psikologjisë (1987)|Fjalor i psikologjisë]]. [[Instituti Albanologjik i Prishtinës]], [[Prishtinë]], fq. 236. {{OCLC|959830434}}</ref> Drejtimi shkencor në studimin e sjelljes është një karakteristikë e rëndësishme e psikologjisë. Si shkencë, psikologjia ka qëllime dhe metoda shkencore të përbashkëta me shkenca të tjera si p.sh., me [[biologjia|biologjinë]], [[kimia|kiminë]], [[sociologjia|sociologjinë]] dhe [[Antropologjia|antropologjinë]].<ref name="SHO"/><ref>{{cite encyclopedia|editor-last=Baku|editor-first=Pasho|encyclopedia=Enciklopedia universale e ilustruar|title=Psikologjia|year=2011|publisher=Shtëpia Botuese Bacchus|location=[[Tiranë]]|oclc=734077163|ol=25081974M|pages=772|ref=Baku}}</ref> Fjala psikologji është sinonim i përbërë nga dy fjale greke "psiko (ψυχή)" frymëmarrje, shpirt dhe "logos (λόγος)" studim ose hulumtim. Psiko në origjinal nënkupton frymëmarrje, por më vone është nënkuptuar si shpirt sepse frymëmarrja është i ndikuar shpirtit e cila ende nuk e ka lëshuar trupin. Në mitologjinë greke Psiko ka qene një grua e cila ka qenë në marrëdhënie dashurie me perëndinë e dashurisë Erosin. Ai ishte dashnor i saj por kishte një kusht ndaj saj që mos t'ia shikonte fytyrën e tij kurrë. Por nga kurioziteti Psikoja një natë vendosi një qiri për t'ia shikuar fytyrën në momentin kur e kupton Erosi atëherë e magjeps atë. Për t'ia arritur ngadhënjimit është dashur të bej një luftë te madhe me përplot rreziqe, por në fund ajo është transformuar në perëndeshë dhe iu është bashkangjitur Erosit në parajsë. Psika simbolizon shpirtin njerëzor. Gjate [[shekulli XVII|shekullit të shtatëmbëdhjetë]] kuptimi i fjalës psiko është shndërruar në kuptimin e mendjes. Logos, një fjalë tjetër greke, nënkupton shkencën ose arsyen. Sipas rrugëve Greke psikologjia një kuptim mbi arsyen ose mbi mendjen, ose si thuhet sot studimi mbi mendjen. Fjala latine psikologjia për herë të parë është përdorur nga humanisti dhe latinisti kroat [[Marko Marulić]] nga [[Spliti]] në librin e tij ''"Psichiologia de ratione animae humanae" (Psikologjia mbi themelin e shpirtit njerëzor)'' botuar në fund të shekullit XV dhe ribotuar disa herë në fillim të shekullit XVI.<ref>{{cite web|url=http://psychclassics.yorku.ca/Krstic/marulic.htm|title=Classics in the History of Psychology – Marko Marulic – The Author of the Term "Psychology"|publisher=Psychclassics.yorku.ca|accessdate=10 dhjetor 2011}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=4SS0fcbm3xMC&pg=PA25&lpg=PA25|title=The Sciences of the Soul: The Early Modern Origins of Psychology|last=Vidal|first=Fernando|year=2011|publisher=University of Chicago Press|page=25}}</ref> Referime më e hershme e njohur për psikologjinë në gjuhën angleze është nga Steven Blankaart në vitin 1694 në ''"The Physical Dictionary"'' që i referohet "Anatomisë, e cila trajton ''trupin'' dhe psikologjinë, e cila trajton ''shpirtin"''.<ref>(Steven Blankaart, p. 13) as quoted in "psychology n." A Dictionary of Psychology. Edited by Andrew M. Colman. Oxford University Press 2009. Oxford Reference Online. Oxford University Press. [http://www.oxfordreference.com/views/ENTRY.html?subview=Main&entry=t87.e6827 oxfordreference.com]</ref> == Historia == [[Skeda:Descartes diagram.png|thumb|Diagrami i Dekartit]] Studimi i psikologjisë në një kontekst filozofik daton në qytetërimet e lashta të Egjiptit, Greqisë, Kinës, Indisë dhe Persisë. Historianët theksojnë se filozofë grekë si [[Platoni]] dhe [[Aristoteli]] flisnin për mendjen dhe mënyrat si ajo funksionon në shkrimet e tyre. Që në shekullin e katërt para lindjes së Krishtit, mjeku grek Hipokrati hodhi idenë se ç'rregullimet mendore janë të një natyre fizike dhe jo me prejardhje hyjnore. Përkufizimi i objektit studiues psikologjik për të parën herë u bë nga ''[[John Locke]]'' në vitin [[1690]], në veprën e tij mbi mësimet shtesë ''associative''. Ai e përshkruan mendjen njerëzore si një pllakë shkrimi të pashkruar ''(tabula rasa)'' mbi të ciën mund të shkruhen të gjitha përvojat jetësore. Ndikime të tjera në psikologjinë e hershme vijnë nga [[biologjia]] dhe nga [[Fizika]]. [[Charles Darwin]], vëzhgimet e të cilit, të bëra gjatë udhëtimit të tij të famshëm përreth botës, u publikuan në librin e tij '''''"Origjina e Llojeve"''''' të vitit [[1859]], i cili përshkruan përmbledhtazi teorinë e tij të evolucionit. Darvini sugjeroi se kafshët dhe njerëzit shfaqin sjellje që i përshtaten mjedisit dhe i ndihmojnë ata të mbijetojnë. Një vit mbas labrit të Darvinit, [[Gustav Fechner]] botoi '''''"Elementet e Psikofizikës"''''' në të cilën ai përshkoi përmbledhtazi metodën eksperimentale të maties së eksperiencës shqisore. Kështu futja e metodave shkencore natyrore ndër të tjera në sferën e psikologjisë së ndjenjave dhe shqisave ([[Psikofizika]]) nga ''[[E. H. Helmholtz]]'' dhe ''[[G. T. Fechner]]'', në shekullin XIX pati si pasojë ndarjen e Psikologjisë si shkencë në vete, p.sh. me [[Psikologjia eksperimentale|Psikologjinë eksperimentale]]. Pas hapjes së laboratorëve për psikologji në Evropë erdhi dhe përkufizimi më i plotë i objektit studiues i sajë. Me këtë "teoritë tradicionale substanciale" u zëvendësuan nga teoritë e aktualitetit dhe ato shpirtërore, kështu që Psikologjia përkufizohet si shkencë e vetëdijes. [[Skeda:Klemm und Kollegen am Psychologischen Institut 1925.jpg|left|thumb]] Si kundërpërgjigje e shkencës natyrore eksperimentale të Psikologjisë, në fillim të shekullit XX-të u krijua botëkuptimi për një Psikologji si shkencë e orientuar.Kjo rrymë i kundërshtonte shpjegimet e rastit të dukurive psikologjike dhe në vend të këtyre vendoste metodat eksperimentale e " shfaqjes shpirtërore" ose një përjetimi intuitiv. Në këtë rast Psikologjia paraqite si shkencë e përjetimeve. Sot, pikëpamjet e shkollave të mëdha tradicionale të psikologjisë luajnë rolë të rëndësishëm në strukturën e Psikologjisë. Njësimi i psikologjisë, si shkencë, vijnë pas shumë përpjekjeve për të përfshirë shpjegimet e dukurive psikologjike në lëmi të ndryshme, si bie fjala edhe të teorive të informacionit dhe të kibernetikës. Me këto përfshirje është mundësuar shpjegimi i ndryshimit të marrëdhënieve në drejtimet dhe funksionin e kohës. Teoritë qendrore të kohës së re janë teoria e agresiviteteve, e konflikteve dhe studimi i inteligjencës. '''Data të rëndësishme në Psikologji''' * [[1859]] Darvini Publikon librin [[Origjina e Llojeve]] * [[1860]] Fechner publikon librin [[Elementët e Fizikës]] * [[1879]] Wundt themelon laboratorin e parë psikologjik sipas konceptimit strukturalist , në [[Lajpcigu|Lajpcig]] më 1879 * [[1855]] Ebbinghaus publikon librin [[Mbi Kujtesën]] * [[1890]] James publikon librin [[Parimet e Psikologjisë]] * [[1892]] Hall themelon shoqatën psikologjike amerikane (APA) * [[1896]] Dewey publikon artikullin mbi konceptin e harkut reflektar sipas konceptimit funksional * [[1898]] Thornadike publikon librin [[Intelligjenca e Kafshëve]] * [[1900]] Freud publikon librin [[Interpretimi i Ëndrrave]] * [[1905]] Binet dhe Simon publikojnë testin e parë të intelligjencës * [[1912]] Wertheimer publikon artikullin mbi idetë geshtaltiste * [[1913]] Watson publikon artikullin mbi idetë bihejvioriste == Shkollat psikologjike == === Strukturalizmi === Strukturalistet i sqarojne fenomenet psikologjike si te perbera nga "elementet' e vecanta , sikurse biologet dhe qe sqarojnë organizmin të përbërë nga qelizat dhe indet si edhe kimistet qe e sqarojn materien te perber nga atomet dhe molekulat. Shkollë e cila kontribuon me fillimet zyrtare të psikologjisë me krijimin e laboratorit në Universitetin e Leipzig-ut më 1879. Themeluesit e strukturalizmit [[Wilhelm Wundt]] dhe nxënësi i tij [[Edward Titchener|E. B. Titchener]] studiuan vetëdijen e mendjen përmes [[introspeksioni]]t. Wundt-i mendonte se përmes regjistrimit të kujdesshëm të eksperiencave të vetëdijshme, mund të zbulonte strukturën e elementeve të jetës mendore. Megjithëse përkufizimi i tij për psikologjinë nuk mbijetoi, kjo shkollë dhe themeluesit e saj kontribuan duke mbështetur metodën sistematike të studimit, në përpjekjet për të përcaktuar strukturën e mendjes. Studiuesi [[Granville Stanley Hall]], psikolog amerikan i cili studioi nën ndikimin e Wundt-it zhvilloi aktivitetin e kësaj shkolle me krijimin e Shoqatës psikologjike Amerikane në vitin [[1892]] dhe të revistës së parë psikologjike amerikane më [[1915]]. === Funksionalizmi === Funksionalizmi themelohet nga [[William James]] me publikimin e tekstit ''Parimet e Psikologjisë'' më [[1890]], në të cilën shpreh idetë e tij për atë se cfarë duhet të jetë psikologjia. William James ishte shumë i ndikuar nga puna e [[Charles Darwin|Darvinit]] mbi evolucionin dhe besonte se psikologjia duhet të shpjegojë funksionin e ndërgjegjës në mënyrën sesi ajo ndikon mbi sjelljen. Idetë e Uilliam James çelën rrugën e shkollës së funksionalizmit, e cila e përshkruan psikologjinë si studim të vecorive përshtatëse të vetëdijes dhe sjelljes. Ndërmjet funksionalistëve të rëndësishëm përfshihen * [[John Dewey]] [[1859]]-[[1952]] * [[James Angel]], [[1869]]-[[1949]], nga Universiteti i Çikagos * [[Edward Thorndike]], [[1874]]-[[1949]] et [[Robert Woodworth]], [[1869]]-[[1962]], nga Universiteti i Kolumbias Artikulli i Dawey i vitit [[1896]] mbi harkun reflektar konsiderohet shpesh si fillimi zyrtar i shkollës funksionale të psikologjisë. Koncepti i harkut reflektar konsiderohej gjithashtu si një parim përbashkues i psikologjisë i psikologjisë duke qënë një rrugë komplekse nervore që përfshihet në një refleks, ai bashkon mendjen dhe trupin. Libri '''''Inteligjenca e kafshëve''''', i Thorndike, i botuar më 1898 konsiderohet gjithashtu një vepër madhore në këtë drejtim. === Biheviorizmi === {{Kryesor|Biheviorizmi}} Biheviorizmi themelohet rreth emrit të [[Xhon Uotson|John B. Watson]], më [[1913]]. Bihevioristët e kritikuan shumë ashpër psikologjinë strukturialiste për shkak të metodës së introspeksionit. Sipas Uotsonit dhe bashkëmendimtarët e tij introspeksionin nuk e pranonin si metodë shkencore të psikologjisë.Ata theksonin se psikologjia duhet të studiojë vetëm ato fenomene që vërehen nga jashtë dhe që mund të regjistrohen.Sipas Bihevioristëve , metodë shkencore konsiderohet vetëm të vërejturit objektiv.Biheviorizmi ishte nën ndikimin e [[Ivan Petroviç Pavlov|Ivan Pavlovit]] dhe studimeve të tij në fushën e kushtëzimit . Uotsoni , thoshte se pothuajse e tërë sjellja formësohet në ambient, duke përforcuar (shpërblyer) veprime e shprehi të caktuara. Ata besonin se psikologjia duhet të jetë një shkencë "Solide" si fizika dhe kimia. === Shkolla Geshtaltiste === [[Skeda:Reification.svg|thumb]] [[Max Wertheimer]] konsiderohet zakonisht si lideri i shkollës krahas [[Wolfgang Kohler]] dhe [[Kurt Koffka]]. Ata besonin se njerëzit janë më tepër se shuma e pjesëve të tyre dhe se nuk mund ta kuptonin të tërën duke studiuar vetëm pjesët. Fjala gjermane gestalt do të thotë "e tëra" dhe se qëllimi i psikologjisë gestaltiste ishte të studionte personin e tërë. === Psikoanaliza === [[Skeda:Psychoanalitic Congress.jpg|thumb|Kongresi psikoanalitik, 1911]] Shkolla e fundit e rëndësishme historike që ndikoi në psikologji ishte psikoanaliza. Pothuajse përafëersisht në të njëjtën kohë kur bihejviorizmi dhe geshtaltizmi ishin duke u formuar, një mjek i ri austriak [[Sigmund Freud]] filloi të përdore hipnozën të huazuar nga [[Jean-Martin Charcot]] si një metode për të trajtuar njërëzit me probleme emocionale. Kështu, Freud zbuloi se njërëzit e hipnotizuar ishin të aftë të kujtonin ndjenjat të cilat i perkisnin fëmijërisë së hershme. Freud besonte se eksperienca e shkuar për të cilën personi është jo i vetëdijshëm ndikon shumë në sjelljen aktuale. Problemet emocionale nganjëherë mund të ndikojnë në një individ në një mënyrë negative dhe prandaj ekziston psikoanaliza për të ndihmuar njerëzit me këtë lloj problemi. == Degët e Psikologjisë == Degët të cilat ndahet Psikologjia: * '''[[Psikologjia fiziologjike]]''' - studion bazën fiziologjike të proceseve psikike që paraqesin [[Sistemi nervor|sistemin nervor]] dhe atë [[Sistemi endokrin|endokrin]]. * '''[[Psikologjia eksperimentale]]''' - psikologët e kësaj fushe të studimit bëjnë prova dhe eksperimente për të studiuar se si reagojnë njerëzit në ngacmues te ndryshëm. **Vërejtje - Metoda e eksperimentit ndalohet në atë moment kur rrezikohet jeta e njeriut. * '''[[Psikologjia zhvillimore]]''' - studion ndryshimet e sjelljes së njeriut si rezultat i kalimit të kohës apo moshës dhe bën studime etapa-etapa. * '''[[Psikologjia Sociale|Psikologjia sociale]]'''- studion ndikimin e faktorëve shoqëror në sjelljet, burimet dhe qëndrimet e individit, po ashtu edhe raportet sociale brenda grupeve dhe ndërmjet grupeve.<ref name="SHO"/> * '''[[Psikologjia klinike]]''' - pjesa më e madhe e psikologeve të klinikës i zbatojnë njohurit psikologjike dhe parimet në diaznifikimin e sjelljeve , sëmundjeve mentale, konfliktit familjar e martesore. * '''[[Psikologjia e këshillimit]]'''- përafërsisht i kryejnë të njëjtat punë si te [[Psikologjia klinike|psikologjia klinike]], vetëm se te psikologjia këshillimit këta të fundit merren me probleme më të lehta, këta më shumë punojnë me nxënës, student, në kapërcimin e problemeve të tyre. * '''[[Psikologjia pedagogjike]]''' (edukative) me nëndegët ose subdisiplinat e saj '''[[Psikologjia shkollore]]''' dhe '''[[Psikologjia e të mësuarit]]''' - psikologët e kësaj fushe kryejnë vlerësimin e gjendjes psikologjike të nxënësve, këshillimin e mësuesve dhe nxënësve për problemet e mësimdhënies dhe mësimnxënies si dhe trajnimin e tyre lidhur me problemet e adoleshencës dhe cështjeve të zhvillimit.Ndonjeherë bëjnë ekspertin në gjykatë kur kërkohet vlerësimi i të miturit. Gjithashtu psikologët shkollorë këshillojnë prindërit e nxënësve me problematika shkollore dhe sociale. Ndërsa Psikologet e edukimit hulumtojnë dhe sugjerojnë teknika të reja në mësimdhënie.<ref name="SHO">{{Citation|last=Osmani|first=Shefik|author-link=Shefik Osmani|title=[[Fjalor i pedagogjisë]]|year=1983|publisher=Shtëpia Botuese "8 Nëntori"|location=Tiranë|oclc=17442147|ol=2978079M|page=557 - 566}}</ref> * '''[[Psikologjia industriale dhe organizative]]''' - psikologët industrialë që ndonjëherë quhen edhe psikologë të organizimit, punojnë kryesisht në organizata punuese. Ata merren me zgjedhjen e punonjsëve më të përshtatshëm për vendpunimet e caktuara ose në zhvillimin e programeve të trajnimit të punonjësve. Analiza e punës është hapi i parë për të përcaktuar se cfarë kërkohet që të bëjë punonjësi i ri. * '''Psikologjia e komunikimit''' - studion individin dhe mënyrën sesi ai ndërton marrëdhëniet me të tjerët nëpërmjet procesit të komunikimit. [[Komunikimi]] konsiderohet si një akt ndërpersonal mjaft i larmishëm. == Metodat e kërkimit shkencor == Metodologjia e kërkimit shkencor është një pjesë e rëndësishme e psikologjisë. Metodat më të rëndësishme që perdoren në shumicën e degëve të psikologjisë janë: vëzhgimi natyror, intervistimi, anketimi, testimi, studimi i rastit dhe eksperimenti. === Vëzhgimi natyror === Teknikë studimore e cila bazohet në principin e "pasivitetit" dhe shërben për të regjistruar informacione për subjekte në mjedisin e tyre normal. Dobësia e kësaj teknike konsiston në faktin së studiuesit mund të influencojnë mjedisin në të cilin ndodhen dhe si rrjedhojë vetë sjelljet për të cilat kryhet studimi. === Intervistimi === Në intervistë subjekti bashkëvepron me psikologun duke iu përgjigjur pyetjeve verbale. Intervistimi ndërtohet në mënyrë të atillë që të merret informacion mbi një subjekt si prej sjelljeve të tij ashtu edhe prej përgjigjeve që jepen ndaj pyetjeve. Intervistat mund të jenë '''të strukturuara''', '''të pastrukturuara''' ose '''pjesërisht të strukturuara'''. === Anketimi === Metodë studimore e cila lejon vjeljen e një informacioni të gjërë për një kohë relativisht të shkurtër. Karakterizohet nga pyetje të shkurtra dhe të shkruara, të cilave zakonisht njeriu mund t'iu përgjigjet shkurt. Një anketim i rëndësishëm që zhvillohet në çdo dhjetë vjet në Shtetet e Bashkuara të Amerikës është ai për regjistrimin e popullsisë. Studimi i bazuar në anketim merr përgjigje të shkruara tepër shpejt. Por, një dobësi e anketimit është se përgjigjet mund të mos jenë plotësisht të ndershme. Megjithatë anketimi është një mjet shkencor popullor në shkencat sociale dhe në shkencat e sjelljes. == Matja në studimet psikologjike == Teknikat e matjes ndihmojnë në grumbullimin dhe analizimin në mënyrë efektive të dhënat mbi sjelljen. Ka dy grupe teknikash të analizës së të dhënave. === Statistika deskriptive === [[Skeda:Standard deviation diagram.svg|thumb|'''Kurba e shpërndarjes normale''']] Kjo teknike ndihmon në mbledhjen e një sasije të madhe të dhënash.<ref>Gravetter, F. J., & Wallnau, L. B. (1988). ''Statistics for the behavioral sciences'' (2nd ed.). St. Paul, MN: West.</ref> Një kurbë normale ka po aq rezultate të ulta sa edhe të larta, me frekuencë më të lartë të rezultateve në mesin e saj. Shumë karakteristika duke përfshirë rezultatet e intelligjencës, gjatësinë dhe peshën kanë tendencën të bien brenda një shperndarjeje normale. Treguesit e tendencë s qëndrore si mesatarja aritmetike, na japin një numër që përfaqëson gjithë kampionin e popullsisë . * '''Frekuenca e shpërndarjes.''' Karakteristikë e cila shpreh frekuencën e shfaqjes së të njëjtit rezultat. Ajo lejon studiuesin të paraqesë grafikisht informacionin e grumbulluar. Grafiku i frekuencës së shpërndarjes quhet ''poligoni i frekuencës'' * '''Tendenca qëndrore.''' Trequesit e tendencës qëndrore na japin një numër i cili përfaqson të gjithë grupin apo kampionin. Një nga treguesit më të zakonshëm është mesatarja aritmetike. Zakonisht kur njerëzit flasin për rezultation mesatar, i referohemi mesatares aritmetike. * '''Ndryshueshmëria.''' Treguesit e ndryshueshmërisë trergojnë sesa dhe sesi janë të shpërndara rezultatet në të dhënat. * '''Analiza faktoriale''' Procedure e cila përdoret për të përcaktuar marrëdhëniet ndërmjet ndryshoreve. === Statistika deduktive === Kjo teknikë lejon realizimin e përgjithsimeve për një rezultat i cili bazohet në një numër të kufizuar subjektesh. Tërësia e individëve nga ku zgjidhen subjektet e grupit eksperimental quhet popullatë. Subjektet që përfshihen në grupin eksperimental përbëjnë atë që quhet kampioni. Psikologët përdorin disa teste, ndë të cilat përfshihen testi-t, analiza e variancës dhe testi HI2.<ref>{{cite book|last1=[[Pajazit Nushi|Nushi]]|first1=[[Pajazit Nushi|Pajazit]]|title=Psikologjia 12|date=3 nëntor 2017|publisher=Libri Shkollor|location=[[Prishtinë]]|isbn=978-9951-07-905-1|pages=6-7}}</ref> == Shiko edhe == * [[Psikologu]] * [[Psikiatria]] * [[Pedagogjia]] * [[Neuroshkenca]] * [[Shkenca kognitive]] == Referime == {{reflist}} == Lidhjet të jashtme == * [http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=38858 MedicineNet.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111209043105/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=38858 |date=9 dhjetor 2011 }} * [http://www.psikologji.com/ Faqe psikologjike - shqip]{{Lidhje e vdekur}} * [http://www.in-mind.org/ In-Mind, Quarterly Magazine for Social Psychology] * [http://www.psychologytoday.com/ Bi-Monthly Magazine for Healthier Life] [[Kategoria:Shkencë]] [[Kategoria:Psikologji| ]] jlgzwzv9167ppag3mh5d36hur7v5p3n 0 2323 2985428 2940774 2026-05-29T19:19:45Z Torvalu4 40844 2985428 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name=Gjuha portugeze |nativename={{lang|pt|português}} |pronunciation={{IPA-pt|puɾtuˈɣeʃ|}}, {{IPA-pt|poʁtuˈɡe(j)s|}} |speakers=Vendas: {{sigfig|232.434250|2}} milionë |date=2012&ndash;2020 |ref=e25 |speakers2=L2: {{sigfig|25.226000|2}} milionë (2018&ndash;2020)<ref name="e25"/><br>Totali: {{sigfig|257.660250|2}} million<ref name="e25"/> |speakers_label=Folësit |states=[[Brazil]], [[Angola]], [[Mozambiku]], [[Portugali]], [[Guinea Bisau]], [[Guineja Ekuatoriale]], [[Timor Lindor]], [[Kepi i Gjelbër]], [[Sao Tome dhe Principe]], [[Makao]]. |familycolor=Indo-European |fam1=[[Gjuhët indo-evropiane]] |fam2=[[Gjuhët italike|Italike]]|fam3=[[Gjuhët Latino-Faliskane|Latino-Faliskane]]|fam4=[[Gjuhët neolatine|Romane]]|fam5=[[Gjuhët Italo perëndimore|Italo perëndimore]]|fam6=[[Gjuhët romane perëndimore|Romane Perëndimore]]|fam7=[[Gjuhët Ibero-Romane|Ibero-Romane]]|fam8=[[Gjuhët Iberike perëndimore|Iberiane perëndimore]]|fam9=[[Galiciane-Portugeze]]|ancestor=[[Gjuha Proto-Indo-Europiane|Proto-Indo-Europiane]]|ancestor2=Proto-Italike|ancestor3=Latinishtja e vjetër|ancestor4=Latinishtja klasike|ancestor5=Latinishtja e popullit|ancestor6=Galiciane-Portugeze|script={{plainlist| *[[Alfabeti latin|Latin]] ([[varianti portugez]])}}|nation={{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title = 9 shtete | [[Angola]] | [[Brazili]] | [[Kepi i Gjelbër]] | [[Timori Lindor]] | [[Guinea Ekuatoriale]] | [[Guinea-Bissau]] | [[Mozambiku]] | [[Portugalia]] | [[Sao Tome dhe Principe]] | | }} {{Collapsible list | titlestyle = font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title = 1 varësi | [[Makao|Makau]] ([[Kinë]]) }}|minority={{Collapsible list | titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left; | title=[[Geographic distribution of Portuguese|Cultural language]] |[[Uruguay]]<ref>{{Cite journal|last=Gutiérrez Bottaro|first=Silvia Etel|title=El portugués uruguayo y las marcas de la oralidad en la poesía del escritor uruguayo Agustín R. Bisio|date=2014|url=http://www.hispanistas.org.br/arquivos/revistas/sumario/revista6/109-129.pdf|work=abehache|volume=4|issue=6|trans-title=Uruguayan Portuguese and oral marks in the poetry of Uruguayan writer Agustín R. Bisio|language=es|access-date=18 mars 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20190812061109/http://www.hispanistas.org.br/arquivos/revistas/sumario/revista6/109-129.pdf|archive-date=12 gusht 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy|title=Historia lingüística del Uruguay|website=www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy|access-date=9 maj 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20190405013655/http://www.historiadelaslenguasenuruguay.edu.uy/|archive-date=5 prill 2019|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite conference|last1=Fernández Aguerre|first1=Tabaré|title=Algunas notas teórico metodológicas sobre la relación entre regiones y aprendizajes en Uruguay|url=https://www.colibri.udelar.edu.uy/jspui/handle/20.500.12008/10776|pages=11–15|trans-title=Some theoretical methodological notes on the relationship between regions and learning in Uruguay|language=es|last2=González Bruzzese|first2=Mahira|last3=Rodriguez Ingold|first3=Cecilia|year=2017|hdl=20.500.12008/10776|hdl-access=free|conference=XVI Jornadas de Investigación : la excepcionalidad uruguaya en debate: ¿como el Uruguay no hay?}}</ref> | [[Spain]] ([[Galician language]]) |[[South Africa]] |[[List of international organisations which have Portuguese as an official language|Numerous international organizations]]}}|agency={{plainlist| *'''Portugal''':<br />Akademia e Shkencave të Lisbonës *'''Brazil''':<br />[[Academia Brasileira de Letras]] *'''Mozambik:'''<br />Escola Portuguesa de Moçambique <small>(e ardhshme)</small>}}{{citationneeded|date=prill 2023}} |iso1=pt|iso2=por|iso3=por |lingua=51-AAA-a |map=Detailed SVG map of the Lusophone world.svg |mapcaption={{legend|#002375|Gjuhë amtare}} {{legend|#1886FE|Gjuhë amtare dhe administrative}} {{legend|#79BDFF|Gjuhë kulturore ose e dytë}} |notice=IPA|sign=Manually coded Portuguese|glotto=port1283|glottorefname=Portuguese|map2=Lang Status 99-NE.svg|mapcaption2={{center|{{small|Portugalishtja nuk është e rrezikuar sipas sistemit të klasifikimit të [[UNESCO]]s}}}}}} '''Gjuha portugeze''' ({{Lang|pt|português}} ose, në tërësi, {{Lang|pt|língua portuguesa}}) ose '''portugalishtja''' është një [[Gjuhët neolatine|gjuhë romane]] perëndimore e [[Gjuhët indo-evropiane|familjes së gjuhëve indo-evropiane]], me origjinë nga [[Gadishulli Iberik]] i [[Evropa|Evropës]] . Është një gjuhë zyrtare e [[Portugalia|Portugalisë]], [[Brazili|Brazilit]], [[Kepi i Gjelbër|Kepit të Gjelbër]], [[Angola|Angolës]], [[Mozambiku|Mozambikut]], [[Guinea Bisau|Guinea-Bissaut]] dhe [[Sao Tome dhe Principe|São Tomé dhe Principes]],<ref name="CPLP">{{Cite web|date=7 shkurt 2017|title=Estados-membros|trans-title=Member States|url=https://www.cplp.org/id-2597.aspx|website=Community of Portuguese Language Countries|language=pt|access-date=28 korrik 2023|archive-date=7 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170207182400/https://www.cplp.org/id-2597.aspx|url-status=dead}}</ref> ndërsa ka statusin e gjuhës bashkë-zyrtare në [[Timori Lindor|Timorin Lindor]], [[Guinea Ekuatoriale|Guinenë Ekuatoriale]] dhe [[Makao|Makau]]. Një person ose komb që flet portugalisht quhet „[[Lusofon|lusofon(e)]]“ ({{Lang|pt|lusófono}}). Si rezultat i zgjerimit gjatë kohërave koloniale, një prani kulturore e folësve portugezë gjendet gjithashtu në mbarë botën. Portugalishtja evoluoi nga disa dialekte të [[Gjuha latine|latinishtes e popullit]] në [[Mbretëria e Galicisë|Mbretërinë mesjetare të Galicisë]] dhe në [[Qarku i Portugalisë|Qarkun e Portugalisë]], dhe ka ruajtur disa tipare fonologjike [[gjuha galake|kelte]] në leksikun e saj.<ref>{{Cite web|title=The Origin and Formation of The Portuguese Language|url=https://sites.duke.edu/judeolusitanica/2013/07/21/the-origin-and-formation-of-the-portuguese-language/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20170510110052/https://sites.duke.edu/judeolusitanica/2013/07/21/the-origin-and-formation-of-the-portuguese-language/|archive-date=10 maj 2017|access-date=15 tetor 2016|website=Judeo-Lusitanica|publisher=Duke University}}</ref><ref>{{Cite web|last=Bittencourt de Oliveira|first=João|title=Breves considerações sobre o legado das línguas célticas|url=http://www.filologia.org.br/vcnlf/anais%20v/civ8_03.htm|website=filologia.org.br}}</ref> Me rreth 230 milionë folës amtarë dhe 25-30 milionë folës [[Gjuha e dytë|të gjuhës së dytë]], portugalishtja ka gjithsej rreth 260 milionë folës. Zakonisht renditet si [[Gjuhët botërore|gjuha e pestë më e folur]], gjuha e tretë evropiane më e folur në botë për sa i përket folësve amtarë<ref>{{Cite web|title=CIA World Factbook|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/|access-date=12 qershor 2015|archive-date=26 janar 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/|url-status=dead}}</ref> dhe [[Gjuhët neolatine|gjuha e dytë romane]] më e folur, e tejkaluar vetëm nga [[Gjuha spanjolle|spanjishtja]] . Duke qenë gjuha më e folur në [[Amerika Jugore|Amerikën e Jugut]]<ref>{{Cite web|last=Admin|first=e2f|title=What are the 5 official languages of South America?|url=https://e2f.com/4751/|access-date=2020-06-21|website=e2f|language=en-US|archive-date=6 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201006215157/https://e2f.com/4751//|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Lesson Nine: How Many People Speak Portuguese, And Where Is It Spoken?|url=https://www.babbel.com/en/magazine/how-many-people-speak-portuguese-and-where-is-it-spoken|access-date=2020-06-21|website=Babbel Magazine|language=en}}</ref> dhe të gjithë [[Hemisfera jugore|Hemisferën Jugore]],<ref>{{Cite web|title=Potencial Económico da Língua Portuguesa|url=http://www.uc.pt/international-applicants/oportunidades/linguas/economic_potential_portuguese.pdf|website=University of Coimbra}}</ref> është gjithashtu gjuha e dytë më e folur, pas [[Gjuha spanjolle|spanjishtes]], në [[Amerika Latine|Amerikën Latine]], një nga 10 gjuhët më të folura në [[Afrika|Afrikë]],<ref>{{Cite web|date=2017-10-18|title=Top 11 Most Spoken Languages in Africa|url=https://africa-facts.org/top-10-most-spoken-languages-in-africa/|access-date=28 korrik 2023|archive-date=18 shtator 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210918174122/https://africa-facts.org/top-10-most-spoken-languages-in-africa/|url-status=dead}}</ref> dhe një gjuhë zyrtare e [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]], [[Mercosur|Mercosurit]], [[Organizata e Shteteve Amerikane|Organizatës së Shteteve Amerikane]], [[Komuniteti Ekonomik i Shteteve të Afrikës Perëndimore|Komunitetit Ekonomik të Shteteve të Afrikës Perëndimore]], [[Bashkimi Afrikan|Bashkimit Afrikan]] dhe [[Komuniteti i Vendeve të Gjuhës Portugeze|Komunitetit të Vendeve të Gjuhës Portugeze]], një organizatë ndërkombëtare e përbërë nga të gjitha kombet luzofone të botës. Në vitin 1997, një studim akademik gjithëpërfshirës e renditi portugalishten si një nga 10 gjuhët më me ndikim në botë.<ref>[https://web.archive.org/web/20130507110651/http://www.andaman.org/BOOK/reprints/weber/rep-weber.htm "The World's 10 most influential languages"], George Weber, 1997, ''Language Today'' "...includes besides many other languages, Bengali, English, French, German, Hindi/Urdu, Italian, Marathi, Panjabi, Persian, <u>Brazilian (Portuguese)</u>, Russian, the Scandinavian languages, and Spanish."</ref><ref>Bernard Comrie, Encarta Encyclopedia (1998); George Weber, [http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm "Top Languages: The World's 10 Most Influential Languages"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm |date=27 shtator 2011 }}, ''Language Today'' (Vol. 2, December 1997).</ref> [[Skeda:Idioma_galaicoportugués.png|qendër|parapamje|Zona e gjuhës [[Galiciano-Portugalishte|galicisht-portugalisht]] (e njohur edhe si portugalishte e vjetër ose galike mesjetare) në mbretëritë e Galicisë dhe Leonit rreth shekullit të 10-të, përpara ndarjes së [[Gjuha galiciane|galicishtes]] dhe portugalishtes.]] == Shiko dhe këtë == [[Kategoria:Gjuhë romane|Portugalisht]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuha portugeze]] {{Cung}} kcb11rer721gf54alt08jm05rbbold6 0 2326 2985366 2914130 2026-05-29T16:21:29Z Torvalu4 40844 2985366 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Gjuha spanjolle | name origjinal = Español | name tjetër = | pronunciation = | states = Gjuha e pakicave në: * {{flamuri | Filipinet}} [[Filipinet]] * {{flamuri | Brazili}} [[Brazili]] * {{flamuri | Mbretëria e Bashkuar}} [[Mbretëria e Bashkuar]] ({{flamuri | Skocia}} [[Skocia]] dhe [[File:Flag of Gibraltar.svg|25px]] [[Gjibraltari]]) * {{flamuri | Beliza}} [[Beliza]] {{flamuri | SHBA}} [[SHBA]] (në shtetet e [[Kalifornia|Kalifornisë]], [[Florida]], [[Teksasi]]t dhe [[Nju Meksiko]]) |krahina = | region = [[Evropa Jugore]], [[Afrika perëndimore]] dhe [[Afrika qendrore|qendrore]], [[Amerika Veriore]] dhe [[Amerika Jugore|Jugore]] | era = <!--Folësit--> | speakers = 523 milionë folës amtarë dhe 88 milionë folës të dytë (afërsisht)<ref>Annegret Bollée, Ingrid Neumann-Holzschuh: ''Spanische Sprachgeschichte (Historia gjuhësore spanjishte)''. Klett, Shtutgart, f. 158: Hispanofonia në vitin 2000 kishte afërsisht 435 milionë folës. Disa llogaritje numërojnë vetëm 332 milionë folës (Anuario Cervantes 1999).</ref> |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane]] |fam2 = Gjuhët romane |fam3 = |fam4 = |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = '''[[Evropa|Evropë]]:''' * {{flamuri | Spanja}} [[Spanja]] '''[[Afrika|Afrikë]]:''' * {{flamuri | Guinea Ekuatoriale}} [[Guinea Ekuatoriale]] '''[[Amerika Veriore|Amerikë Veriore]] dhe [[Amerika Qendrore|Qendrore]]:''' * {{flamuri | Guatemala}} [[Guatemala]] * {{flamuri | Hondurasi}} [[Hondurasi]] * {{flamuri | Kosta Rika}} [[Kosta Rika]] * {{flamuri | Kuba}} [[Kuba]] * {{flamuri | Meksika}} [[Meksika]] * {{flamuri | Nikaragua}} [[Nikaraguaja]] * {{flamuri | Panamaja}} [[Panamaja]] * {{flagicon | Puerto Rico}} [[Portorikoja]] (e SHBAve) * {{flamuri | Republika Dominikane}} [[Republika Dominikane]] * {{flamuri | Salvadori}} [[Salvadori]] '''[[Amerika Jugore|Amerikë Jugore]]:''' * {{flamuri | Argjentina}} [[Argjentina]] * {{flamuri | Bolivia}} [[Bolivia]] * {{flamuri | Ekuadori}} [[Ekuadori]] * {{flamuri | Kili}} [[Kili]] * {{flamuri | Kolumbia}} [[Kolumbia]] * {{flamuri| Paraguaji}} [[Paraguaji]] * {{flamuri | Peruja}} [[Peruja]] * {{flamuri | Uruguaji}} [[Uruguaji]] * {{flamuri | Venezuela}} [[Venezuela]] <hr /> * [[Organizata e Kombeve të Bashkuara]] * [[Bashkimi Afrikan]] * [[Bashkimi Evropian]] * [[Sistemi i Integrimit i Amerikës Qendrore]] * [[Bashkimi i Kombeve Amerikanojugor]] * [[Komuniteti i Shteteve Latinoamerikane dhe Karaibe]] * [[Organizata e Shteteve Amerikane]] * [[Bashkimi Latin]] | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = |glotto = |linguasphere = | image = Detailed SVG map of the Hispanophone world.svg | imagecaption = }} {{Hulumtim vetjak|6 prill 2015}} '''Gjuha spanjolle''' (ose spanjishtja) flitet në [[Spanja|Spanjë]], në Amerikën Qendrore, si dhe në të gjithë [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] (Latine), me përjashtim të [[Brazili]]t ku flitet [[Gjuha portugeze|portugalishtja]]. I takon familjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indoevropiane]], gjegjësisht asaj [[Gjuhët neolatine|gjuhëve romane]]. Karakteristikë e saj është se shkruhet ashtu siç flitet. == Zanafilla e gjuhës spanjolle == Spanjishtja është një gjuhë romane. Por kane ngelur disa gjurmë nga gjuhet përpara romanizimit, siç ishte [[Gjuha baske|baskishtja]]. Pushtimi romak fillon në vitin [[218 p.e.s.]], por qe e ngadaltë dhe zgjati rreth dy shekuj. [[Latinishtja]] që flitej në gadishullin iberik ishte vulgare, sepse romakët që vinin në Hispania në atë kohë i përkisnin klasave të ulëta. === Dyndjet gjermanike === Kaluan në gadishullin disa fise gjermane. Midis tyre ishin dhe visigodët që u instaluan në të gjithë territorin përveç Pais Basco. Dominimi i tyre zgjati tre shekuj dhe la disa gjurmë në gjuhë, por vendasit vazhdonin të flisnin latinishten. === Pushtimi arab === Në vitin [[711]], arabët e berberët hyrën në gadishullin iberik. Ndejtën rreth tetë shekuj. Në territoret e veriut u organizua ripushtimi nga mbretëritë kristiane. Këto mbretëri kishin gjuhët e veta: gallego-portugalisht, leonës (zona e Leon), castellano (zona e Castilla, kështu quhet spanjishtja sot), navarro-aragones (në veri-lindje të gadishullit) dhe catalan (në Barcelonën e sotme). Në jug flitej arabishtja. Kristianët që jetonin në zonat arabe flisnin mozarabe, por kjo gjuhë u zhduk gjatë ripushtimit. Arabishtja ka lëne gjurmë të rëndësishme në gjuhën spanjolle (siç është prania e "h"), por nuk u imponua. Megjithatë qe e rëndësishme në Mesjetë, sepse Spanja u shndërrua në qendrën kulturore të Evropës, aty shkonin të gjithë të mençurit e vendeve veriore. === 1492 === Në 2 janar te këtij viti mbaroi ripushtimi dhe kristianet ripushtuan të gjithë gadishullin duke ekspulsuar arabet e fundit të Granades. Në [[31 mars]], mbretëresha Isabel Katolikja ekspulsoi çifutet. Ata që ikën vazhdonin te flisnin spanjisht, duke i hapur rruge një gjuhe tjetër : judeo-español. Në të njëjtin vit, Kristofer Kolombi zbulon Amerikën ku përhapet shpejt spanjishtja. Ne 1492 publikohet për here të parë një libër për gramatikën spanjolle nga Antonio de Nebrija. == Përhapja e gjuhës spanjolle == Në kohën e zbulimeve të mëdha, u ri zbulua nga [[Ameriko Vespuçi]] kontinenti i ri, qe do merte emrin e tij "Amerika". Zbuluesi gjenovez [[Kristofor Kolombi]] në shërbim të Mbretërve Katolike, nuk e dinte se ç´kishte zbuluar duke gjurmuar rrugët detare më të shkurta për të arritur Indinë. Në këtë kohë dy mbretëritë Spanja dhe Portugalia u ngritën në superfuqi botërore pas epokës së rioushtimit dhe përmirësuan teknikat e lundrimit në oqeane. Energjia e madhe e treguar gjatë ripushtimit, ambicia për pasuri e lavdi, i mundësoi atyre që të arrinin të zbulonin dhe te sundonin te ashtuquajturën [[Bota e Re|Botën e Re]]. Këto dy vende e ndanë këtë botë në dy pjesë, perëndimi i takoi spanjollëve e lindja portugezëve. Për këtë shkak, sot në [[Peru]], [[Ekuador]], [[Venezuela]] e pjesën më të madhe të Amerikës Latine (me disa përjashtime) flitet gjuha spanjolle si gjuhë zyrtare, ndërsa në [[Brazil]] gjuha zyrtare është portugalishtja. == Spanjishtja në SHBA == Spanjishte gjuha që folur në territorin e Mbretërisë Spanjolle dhe vendet e [[Amerika Latine|Amerikës Latine]], si dhe ne ish-koloninë spanjolle të Guines në kontinentin afrikan. Flitet po ashtu në mjaft rajone të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Filipine e një variant i saj flitet në disa zona të Gadishullit Ballkanik e në Izraelin e sotëm. Ky variant gjuhësor njihet me emrin "Judeo-Espanyol" apo "Xhudezmo". Historikisht, Kalifornia, Teksasi, Arizona, një pjese e Kolorados, Meksika e Re kanë qene pjesë të Perandorisë Spanjolle, e pas rënies së saj, qenë pjesë legjitime e shtetit të Meksikës. Natyrisht, që në këto territore flitej spanjisht. Pas aneksimit të këtyre rajoneve nga superfuqia që po përvijohej ngadalë e me forcë ne rrafshin botëror, ne këto zona mbeten një numër i konsiderueshëm banorësh, gjuha amtare e të cilëve qe spanjishtja. Numri i tyre është rritur dukshëm pas Luftës se Dytë Botërore si pasojë e emigrimit ekonomik e politik të mjaftë qytetarëve e fshatarëve meksikanë, amerikano-qendrorë e nga Pellgu i Karaibeve. Sot mendohet të jetojnë në [[ShBA]] mbi 30 milionë njerëz me origjine hispanike. == Referimet == <references /> {{InterWiki|code=es|gjuha=spanjolle}} [[Kategoria:Gjuhë romane|Spanjisht]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuhë]] 7mu21sqaq97l4exkde5kbixy27q6t21 2985415 2985366 2026-05-29T18:25:53Z Torvalu4 40844 2985415 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Gjuha spanjolle | name origjinal = Español | name tjetër = | pronunciation = | states = Gjuha e pakicave në: * {{flamuri | Filipinet}} [[Filipinet]] * {{flamuri | Brazili}} [[Brazili]] * {{flamuri | Mbretëria e Bashkuar}} [[Mbretëria e Bashkuar]] ({{flamuri | Skocia}} [[Skocia]] dhe [[File:Flag of Gibraltar.svg|25px]] [[Gjibraltari]]) * {{flamuri | Beliza}} [[Beliza]] {{flamuri | SHBA}} [[SHBA]] (në shtetet e [[Kalifornia|Kalifornisë]], [[Florida]], [[Teksasi]]t dhe [[Nju Meksiko]]) |krahina = | region = [[Evropa Jugore]], [[Afrika perëndimore]] dhe [[Afrika qendrore|qendrore]], [[Amerika Veriore]] dhe [[Amerika Jugore|Jugore]] | era = <!--Folësit--> | speakers = 523 milionë folës amtarë dhe 88 milionë folës të dytë (afërsisht)<ref>Annegret Bollée, Ingrid Neumann-Holzschuh: ''Spanische Sprachgeschichte (Historia gjuhësore spanjishte)''. Klett, Shtutgart, f. 158: Hispanofonia në vitin 2000 kishte afërsisht 435 milionë folës. Disa llogaritje numërojnë vetëm 332 milionë folës (Anuario Cervantes 1999).</ref> |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane]] |fam2 = Gjuhët romane |fam3 = |fam4 = |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = '''[[Evropa|Evropë]]:''' * {{flamuri | Spanja}} [[Spanja]] '''[[Afrika|Afrikë]]:''' * {{flamuri | Guinea Ekuatoriale}} [[Guinea Ekuatoriale]] '''[[Amerika Veriore|Amerikë Veriore]] dhe [[Amerika Qendrore|Qendrore]]:''' * {{flamuri | Guatemala}} [[Guatemala]] * {{flamuri | Hondurasi}} [[Hondurasi]] * {{flamuri | Kosta Rika}} [[Kosta Rika]] * {{flamuri | Kuba}} [[Kuba]] * {{flamuri | Meksika}} [[Meksika]] * {{flamuri | Nikaragua}} [[Nikaraguaja]] * {{flamuri | Panamaja}} [[Panamaja]] * {{flagicon | Puerto Rico}} [[Portorikoja]] (e SHBAve) * {{flamuri | Republika Dominikane}} [[Republika Dominikane]] * {{flamuri | Salvadori}} [[Salvadori]] '''[[Amerika Jugore|Amerikë Jugore]]:''' * {{flamuri | Argjentina}} [[Argjentina]] * {{flamuri | Bolivia}} [[Bolivia]] * {{flamuri | Ekuadori}} [[Ekuadori]] * {{flamuri | Kili}} [[Kili]] * {{flamuri | Kolumbia}} [[Kolumbia]] * {{flamuri| Paraguaji}} [[Paraguaji]] * {{flamuri | Peruja}} [[Peruja]] * {{flamuri | Uruguaji}} [[Uruguaji]] * {{flamuri | Venezuela}} [[Venezuela]] <hr /> * [[Organizata e Kombeve të Bashkuara]] * [[Bashkimi Afrikan]] * [[Bashkimi Evropian]] * [[Sistemi i Integrimit i Amerikës Qendrore]] * [[Bashkimi i Kombeve Amerikanojugor]] * [[Komuniteti i Shteteve Latinoamerikane dhe Karaibe]] * [[Organizata e Shteteve Amerikane]] * [[Bashkimi Latin]] | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = |glotto = |linguasphere = | image = Detailed SVG map of the Hispanophone world.svg | imagecaption = }} {{Hulumtim vetjak|6 prill 2015}} '''Gjuha spanjolle''' ose '''spanjishtja''' flitet në [[Spanja|Spanjë]], në Amerikën Qendrore, si dhe në të gjithë [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] (Latine), me përjashtim të [[Brazili]]t ku flitet [[Gjuha portugeze|portugalishtja]]. I takon familjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indoevropiane]], gjegjësisht asaj [[Gjuhët neolatine|gjuhëve romane]]. Karakteristikë e saj është se shkruhet ashtu siç flitet. == Zanafilla e gjuhës spanjolle == Spanjishtja është një gjuhë romane. Por kane ngelur disa gjurmë nga gjuhet përpara romanizimit, siç ishte [[Gjuha baske|baskishtja]]. Pushtimi romak fillon në vitin [[218 p.e.s.]], por qe e ngadaltë dhe zgjati rreth dy shekuj. [[Latinishtja]] që flitej në gadishullin iberik ishte vulgare, sepse romakët që vinin në Hispania në atë kohë i përkisnin klasave të ulëta. === Dyndjet gjermanike === Kaluan në gadishullin disa fise gjermane. Midis tyre ishin dhe visigodët që u instaluan në të gjithë territorin përveç Pais Basco. Dominimi i tyre zgjati tre shekuj dhe la disa gjurmë në gjuhë, por vendasit vazhdonin të flisnin latinishten. === Pushtimi arab === Në vitin [[711]], arabët e berberët hyrën në gadishullin iberik. Ndejtën rreth tetë shekuj. Në territoret e veriut u organizua ripushtimi nga mbretëritë kristiane. Këto mbretëri kishin gjuhët e veta: gallego-portugalisht, leonës (zona e Leon), castellano (zona e Castilla, kështu quhet spanjishtja sot), navarro-aragones (në veri-lindje të gadishullit) dhe catalan (në Barcelonën e sotme). Në jug flitej arabishtja. Kristianët që jetonin në zonat arabe flisnin mozarabe, por kjo gjuhë u zhduk gjatë ripushtimit. Arabishtja ka lëne gjurmë të rëndësishme në gjuhën spanjolle (siç është prania e "h"), por nuk u imponua. Megjithatë qe e rëndësishme në Mesjetë, sepse Spanja u shndërrua në qendrën kulturore të Evropës, aty shkonin të gjithë të mençurit e vendeve veriore. === 1492 === Në 2 janar te këtij viti mbaroi ripushtimi dhe kristianet ripushtuan të gjithë gadishullin duke ekspulsuar arabet e fundit të Granades. Në [[31 mars]], mbretëresha Isabel Katolikja ekspulsoi çifutet. Ata që ikën vazhdonin te flisnin spanjisht, duke i hapur rruge një gjuhe tjetër : judeo-español. Në të njëjtin vit, Kristofer Kolombi zbulon Amerikën ku përhapet shpejt spanjishtja. Ne 1492 publikohet për here të parë një libër për gramatikën spanjolle nga Antonio de Nebrija. == Përhapja e gjuhës spanjolle == Në kohën e zbulimeve të mëdha, u ri zbulua nga [[Ameriko Vespuçi]] kontinenti i ri, qe do merte emrin e tij "Amerika". Zbuluesi gjenovez [[Kristofor Kolombi]] në shërbim të Mbretërve Katolike, nuk e dinte se ç´kishte zbuluar duke gjurmuar rrugët detare më të shkurta për të arritur Indinë. Në këtë kohë dy mbretëritë Spanja dhe Portugalia u ngritën në superfuqi botërore pas epokës së rioushtimit dhe përmirësuan teknikat e lundrimit në oqeane. Energjia e madhe e treguar gjatë ripushtimit, ambicia për pasuri e lavdi, i mundësoi atyre që të arrinin të zbulonin dhe te sundonin te ashtuquajturën [[Bota e Re|Botën e Re]]. Këto dy vende e ndanë këtë botë në dy pjesë, perëndimi i takoi spanjollëve e lindja portugezëve. Për këtë shkak, sot në [[Peru]], [[Ekuador]], [[Venezuela]] e pjesën më të madhe të Amerikës Latine (me disa përjashtime) flitet gjuha spanjolle si gjuhë zyrtare, ndërsa në [[Brazil]] gjuha zyrtare është portugalishtja. == Spanjishtja në SHBA == Spanjishte gjuha që folur në territorin e Mbretërisë Spanjolle dhe vendet e [[Amerika Latine|Amerikës Latine]], si dhe ne ish-koloninë spanjolle të Guines në kontinentin afrikan. Flitet po ashtu në mjaft rajone të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Filipine e një variant i saj flitet në disa zona të Gadishullit Ballkanik e në Izraelin e sotëm. Ky variant gjuhësor njihet me emrin "Judeo-Espanyol" apo "Xhudezmo". Historikisht, Kalifornia, Teksasi, Arizona, një pjese e Kolorados, Meksika e Re kanë qene pjesë të Perandorisë Spanjolle, e pas rënies së saj, qenë pjesë legjitime e shtetit të Meksikës. Natyrisht, që në këto territore flitej spanjisht. Pas aneksimit të këtyre rajoneve nga superfuqia që po përvijohej ngadalë e me forcë ne rrafshin botëror, ne këto zona mbeten një numër i konsiderueshëm banorësh, gjuha amtare e të cilëve qe spanjishtja. Numri i tyre është rritur dukshëm pas Luftës se Dytë Botërore si pasojë e emigrimit ekonomik e politik të mjaftë qytetarëve e fshatarëve meksikanë, amerikano-qendrorë e nga Pellgu i Karaibeve. Sot mendohet të jetojnë në [[ShBA]] mbi 30 milionë njerëz me origjine hispanike. == Referimet == <references /> {{InterWiki|code=es|gjuha=spanjolle}} [[Kategoria:Gjuhë romane|Spanjisht]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuhë]] n18b504zqx95cel74c2ythpgvbf53a3 2985420 2985415 2026-05-29T18:34:35Z Torvalu4 40844 /* Pushtimi arab */ 2985420 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Gjuha spanjolle | name origjinal = Español | name tjetër = | pronunciation = | states = Gjuha e pakicave në: * {{flamuri | Filipinet}} [[Filipinet]] * {{flamuri | Brazili}} [[Brazili]] * {{flamuri | Mbretëria e Bashkuar}} [[Mbretëria e Bashkuar]] ({{flamuri | Skocia}} [[Skocia]] dhe [[File:Flag of Gibraltar.svg|25px]] [[Gjibraltari]]) * {{flamuri | Beliza}} [[Beliza]] {{flamuri | SHBA}} [[SHBA]] (në shtetet e [[Kalifornia|Kalifornisë]], [[Florida]], [[Teksasi]]t dhe [[Nju Meksiko]]) |krahina = | region = [[Evropa Jugore]], [[Afrika perëndimore]] dhe [[Afrika qendrore|qendrore]], [[Amerika Veriore]] dhe [[Amerika Jugore|Jugore]] | era = <!--Folësit--> | speakers = 523 milionë folës amtarë dhe 88 milionë folës të dytë (afërsisht)<ref>Annegret Bollée, Ingrid Neumann-Holzschuh: ''Spanische Sprachgeschichte (Historia gjuhësore spanjishte)''. Klett, Shtutgart, f. 158: Hispanofonia në vitin 2000 kishte afërsisht 435 milionë folës. Disa llogaritje numërojnë vetëm 332 milionë folës (Anuario Cervantes 1999).</ref> |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane]] |fam2 = Gjuhët romane |fam3 = |fam4 = |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = '''[[Evropa|Evropë]]:''' * {{flamuri | Spanja}} [[Spanja]] '''[[Afrika|Afrikë]]:''' * {{flamuri | Guinea Ekuatoriale}} [[Guinea Ekuatoriale]] '''[[Amerika Veriore|Amerikë Veriore]] dhe [[Amerika Qendrore|Qendrore]]:''' * {{flamuri | Guatemala}} [[Guatemala]] * {{flamuri | Hondurasi}} [[Hondurasi]] * {{flamuri | Kosta Rika}} [[Kosta Rika]] * {{flamuri | Kuba}} [[Kuba]] * {{flamuri | Meksika}} [[Meksika]] * {{flamuri | Nikaragua}} [[Nikaraguaja]] * {{flamuri | Panamaja}} [[Panamaja]] * {{flagicon | Puerto Rico}} [[Portorikoja]] (e SHBAve) * {{flamuri | Republika Dominikane}} [[Republika Dominikane]] * {{flamuri | Salvadori}} [[Salvadori]] '''[[Amerika Jugore|Amerikë Jugore]]:''' * {{flamuri | Argjentina}} [[Argjentina]] * {{flamuri | Bolivia}} [[Bolivia]] * {{flamuri | Ekuadori}} [[Ekuadori]] * {{flamuri | Kili}} [[Kili]] * {{flamuri | Kolumbia}} [[Kolumbia]] * {{flamuri| Paraguaji}} [[Paraguaji]] * {{flamuri | Peruja}} [[Peruja]] * {{flamuri | Uruguaji}} [[Uruguaji]] * {{flamuri | Venezuela}} [[Venezuela]] <hr /> * [[Organizata e Kombeve të Bashkuara]] * [[Bashkimi Afrikan]] * [[Bashkimi Evropian]] * [[Sistemi i Integrimit i Amerikës Qendrore]] * [[Bashkimi i Kombeve Amerikanojugor]] * [[Komuniteti i Shteteve Latinoamerikane dhe Karaibe]] * [[Organizata e Shteteve Amerikane]] * [[Bashkimi Latin]] | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = es |iso2 = spa |iso3 = |glotto = |linguasphere = | image = Detailed SVG map of the Hispanophone world.svg | imagecaption = }} {{Hulumtim vetjak|6 prill 2015}} '''Gjuha spanjolle''' ose '''spanjishtja''' flitet në [[Spanja|Spanjë]], në Amerikën Qendrore, si dhe në të gjithë [[Amerika Jugore|Amerikën Jugore]] (Latine), me përjashtim të [[Brazili]]t ku flitet [[Gjuha portugeze|portugalishtja]]. I takon familjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indoevropiane]], gjegjësisht asaj [[Gjuhët neolatine|gjuhëve romane]]. Karakteristikë e saj është se shkruhet ashtu siç flitet. == Zanafilla e gjuhës spanjolle == Spanjishtja është një gjuhë romane. Por kane ngelur disa gjurmë nga gjuhet përpara romanizimit, siç ishte [[Gjuha baske|baskishtja]]. Pushtimi romak fillon në vitin [[218 p.e.s.]], por qe e ngadaltë dhe zgjati rreth dy shekuj. [[Latinishtja]] që flitej në gadishullin iberik ishte vulgare, sepse romakët që vinin në Hispania në atë kohë i përkisnin klasave të ulëta. === Dyndjet gjermanike === Kaluan në gadishullin disa fise gjermane. Midis tyre ishin dhe visigodët që u instaluan në të gjithë territorin përveç Pais Basco. Dominimi i tyre zgjati tre shekuj dhe la disa gjurmë në gjuhë, por vendasit vazhdonin të flisnin latinishten. === Pushtimi arab === Në vitin [[711]], arabët e berberët hyrën në gadishullin iberik. Ndejtën rreth tetë shekuj. Në territoret e veriut u organizua ripushtimi nga mbretëritë kristiane. Këto mbretëri kishin gjuhët e veta: gallego-portugalisht, leonës (zona e Leon), castellano (zona e Castilla, kështu quhet spanjishtja sot), navarro-aragones (në veri-lindje të gadishullit) dhe [[Gjuha katalane|katalan]] (në Barcelonën e sotme). Në jug flitej [[Gjuha arabe|arabishtja]]. Kristianët që jetonin në zonat arabe flisnin mozarabe, por kjo gjuhë u zhduk gjatë ripushtimit. Arabishtja ka lëne gjurmë të rëndësishme në gjuhën spanjolle (siç është prania e "h"), por nuk u imponua. Megjithatë qe e rëndësishme në Mesjetë, sepse Spanja u shndërrua në qendrën kulturore të Evropës, aty shkonin të gjithë të mençurit e vendeve veriore. === 1492 === Në 2 janar te këtij viti mbaroi ripushtimi dhe kristianet ripushtuan të gjithë gadishullin duke ekspulsuar arabet e fundit të Granades. Në [[31 mars]], mbretëresha Isabel Katolikja ekspulsoi çifutet. Ata që ikën vazhdonin te flisnin spanjisht, duke i hapur rruge një gjuhe tjetër : judeo-español. Në të njëjtin vit, Kristofer Kolombi zbulon Amerikën ku përhapet shpejt spanjishtja. Ne 1492 publikohet për here të parë një libër për gramatikën spanjolle nga Antonio de Nebrija. == Përhapja e gjuhës spanjolle == Në kohën e zbulimeve të mëdha, u ri zbulua nga [[Ameriko Vespuçi]] kontinenti i ri, qe do merte emrin e tij "Amerika". Zbuluesi gjenovez [[Kristofor Kolombi]] në shërbim të Mbretërve Katolike, nuk e dinte se ç´kishte zbuluar duke gjurmuar rrugët detare më të shkurta për të arritur Indinë. Në këtë kohë dy mbretëritë Spanja dhe Portugalia u ngritën në superfuqi botërore pas epokës së rioushtimit dhe përmirësuan teknikat e lundrimit në oqeane. Energjia e madhe e treguar gjatë ripushtimit, ambicia për pasuri e lavdi, i mundësoi atyre që të arrinin të zbulonin dhe te sundonin te ashtuquajturën [[Bota e Re|Botën e Re]]. Këto dy vende e ndanë këtë botë në dy pjesë, perëndimi i takoi spanjollëve e lindja portugezëve. Për këtë shkak, sot në [[Peru]], [[Ekuador]], [[Venezuela]] e pjesën më të madhe të Amerikës Latine (me disa përjashtime) flitet gjuha spanjolle si gjuhë zyrtare, ndërsa në [[Brazil]] gjuha zyrtare është portugalishtja. == Spanjishtja në SHBA == Spanjishte gjuha që folur në territorin e Mbretërisë Spanjolle dhe vendet e [[Amerika Latine|Amerikës Latine]], si dhe ne ish-koloninë spanjolle të Guines në kontinentin afrikan. Flitet po ashtu në mjaft rajone të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, në Filipine e një variant i saj flitet në disa zona të Gadishullit Ballkanik e në Izraelin e sotëm. Ky variant gjuhësor njihet me emrin "Judeo-Espanyol" apo "Xhudezmo". Historikisht, Kalifornia, Teksasi, Arizona, një pjese e Kolorados, Meksika e Re kanë qene pjesë të Perandorisë Spanjolle, e pas rënies së saj, qenë pjesë legjitime e shtetit të Meksikës. Natyrisht, që në këto territore flitej spanjisht. Pas aneksimit të këtyre rajoneve nga superfuqia që po përvijohej ngadalë e me forcë ne rrafshin botëror, ne këto zona mbeten një numër i konsiderueshëm banorësh, gjuha amtare e të cilëve qe spanjishtja. Numri i tyre është rritur dukshëm pas Luftës se Dytë Botërore si pasojë e emigrimit ekonomik e politik të mjaftë qytetarëve e fshatarëve meksikanë, amerikano-qendrorë e nga Pellgu i Karaibeve. Sot mendohet të jetojnë në [[ShBA]] mbi 30 milionë njerëz me origjine hispanike. == Referimet == <references /> {{InterWiki|code=es|gjuha=spanjolle}} [[Kategoria:Gjuhë romane|Spanjisht]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuhë]] hyvnbbvgixhfopap3e082psgkvg9di8 0 3696 2985352 2974974 2026-05-29T15:41:29Z ~2026-32042-84 188320 2985352 wikitext text/x-wiki {{Ky artikull|qytetit të Gjakovës|njësinë administrative|Komuna e Gjakovës}} {{Infobox settlement | name = Gjakova | native_name = | settlement_type = [[Lista e vendbanimeve në Kosovë|Qytet]] dhe [[Komunat e Kosovës|komunë]] | image_skyline = Đakovica collage.jpg | image_caption = Kolazhi i fotos (Gjakova natën, [[Xhamia e Hadumit]], [[Kisha varrezore e Shën Gjonit ne Hoçë te Madhe|Kisha Ortodokse e Shën Gjonit]], [[Kulla e Sahatit në Gjakovë|Sahat Kulla e Gjakovës]], [[Ura e Terzive]], Kulla e Mazrrekajit, Kisha Katolike e Shën Palit dhe Shën Pjetrit, [[Çarshia e Madhe|Çarshia e Vjetër]]) | image_blank_emblem = Stema e Komunës Gjakovë.svg | blank_emblem_type = Emblem | image_map = Gjakovë 2006.PNG | map_caption = Vendodhja e komunës së Gjakovës në Kosovë | subdivision_type = Shteti | subdivision_name = {{flagicon|KOS}} [[Kosova]] | subdivision_type1 = [[Rajonet e Kosovës|Rajoni]] | subdivision_name1 = [[Rajoni i Gjakovës|Gjakova]] | subdivision_type2 = [[Komunat e Kosovës|Komuna]] | subdivision_name2 = Gjakova | leader_title = Kryetari | leader_name = [[Ardian Gjini]] | area_blank1_title = Rajoni | area_blank1_km2 = 13.189 | area_blank1_sq_mi = 5.092 | area_blank2_title = Komunal | area_blank2_km2 = 586.91 | area_blank2_sq_mi = 226.61 | population_as_of = 2011 | population_blank1_title = Qyteti | population_blank1 = 40,827 | population_density_blank1_km2 = 3.100 | population_density_blank1_sq_mi = 8.000 | population_blank2_title = Komunal | population_blank2 = 94,556 | population_density_blank2_km2 = 160 | population_density_blank2_sq_mi = 420 | population_demonym = Gjakovar | timezone = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | coordinates = {{coord|42|23|N|20|26|E|type:city|display=inline,title}} | elevation_m = 375 | elevation_ft = 1,230 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 50000 | area_code_type = Prefiksi | area_code = +383 390 | blank_name = [[Targat e automjeteve të Kosovës|Targa e automjeteve]] | blank_info = 07 }} '''Gjakova''' është qytet në pjesën perëndimore të Kosovës. Gjakova është qendër e komunës dhe rajonit me të njëjtin emër. Toka ku filloj të ngrihet qyteti ishte në pronësi të një shqiptari të besimit [[Kisha Katolike|katolik]] të quajtur Jakë Vula, nga e mori edhe emrin. Nga [[arabishtja]] / [[osmanishtja]] prapashtesasa ova - fushë, dhe banori vendas Jaku rrjedhë edhe emri i vjetër apo Jakova (në shqip: ''Gjakova'', J = Gj), që nënkupton “Fushat e Jakut”. Sipas dokumntave [[Perandoria Osmane|osmane]] [[hoxha]] Hadum [[Agai|Aga]] e bindi Jakë Vulën që ta dhuroj tokën për ndërtimin e xhamisë dhe bibliotekesë së xhamisë, rreth së cilave filloj të ndërtohet edhe qyteti, i cili në fillim u quajt Jakovë (nga [[turqisht]]ja: fusha e Jakut). Në shekullin XIX filloi të përdorej emri i tanishëm. Të huajt nganjëherë e përdorin toponimin e [[Sllavizimi|sllavizuar]] ''Djakovica'' apo ''Đakovica''. Qyteti përmban një sërë monumentesh nga e kaluara e pasur kulturore. Lagjja historike e qytetit është [[Mëhalla e Hadumit]] ku edhe gjinden tregu i vjetër dhe ndërtesa më e vjetër e cila ende ekziston në qytet, [[Xhamia e Hadumit]] Tregu i vjetër apo siç njihet Qarshia e Madhe ishte zemra e funksionimit ekonomik për Gjakovën, një qytet i tregtisë dhe artizanateve që shërbente fshatrat përreth nga komuna e Gjakovës, zona e [[Juniku]]t, dhe [[Malësia e Gjakovës]] në [[Kufiri mes Shqipërisë dhe Kosovës|kufirin Kosovë-Shqipëri]]. Qyteti dhe rrethina luajtën rol të rëndësishëm gjatë lëvizjes kombëtare të [[Lidhja e Prizrenit|Lidhjes së Prizrenit]]. Gjenerali i Portës së Lartë [[Maxhar Pasha]] u vra në një betejë të përgjakshme me forcat e Lidhjes pranë kullës së [[Abdullah pashë Dreni]]t. Qarshia e Madhe u dogj e u shkatërrua gjatë Luftës së fundit në Kosovë, por tani më është rindërtuar. Ndërsa Xhamia e Hadumit bashkë me bibliotekën e saj u dogj gjatë natës së parë të sulmeve ajrore të NATO-s nga forcat paramilitare [[Serbët në Kosovë|serbe]] duke zhdukur kështu dokumentet e rralla që datonin që nga koha e themelimit. == Historia == {{main|Historia e Gjakovës}} Gjakova si qytet i Kosovës, kishte pozitë të përshtatshme gjeografike si dhe kushte të favorshme për zhvillimin e saj gjatë periudhave të kaluara historike. Qyteti i Gjakovës është i vendosur në kryqëzimin e rrugës së rëndësishme transversale Via de Zenta, ose të Zetës (Shkodër-Kosovë) me atë longitudale të Rrafshit të Dukagjinit. Si duket ka indikacione si dhe dëshmi të kulturës materiale, se në vendbanimin e qytetit të Gjakovës është jetuar edhe gjatë periudhës antike. Si do që të jetë qyteti ekzistues i takon periudhës osmane. Në fakt, në bazë të të dhënave historike, Gjakova njihet qysh nga dekada e pestë e shekullit XIV, më saktësisht nga viti 1348, kur i takonte nahijes së Alltun-ihlisë, me qendër në Junik. Ndërkaq, sipas burimeve të kulturës materiale, ndërtimeve arkitekturale monumentale, ajo njihet nga dekada e fundit të shek. XVI. === Xhamia dhe emri i qytetit === Në bazë të defterit të vitit [[1571]], Gjakova ishte ende fshat, ishte qendër pazari. Me një status të këtillë, ajo jetoi deri më [[1582]]. Dhjetë vjet më vonë, prej 68 familjesh shqiptarësh, sa kishte atëherë Gjakova, 13 ishin të [[islam]]izuara e të tjerat të krishtera. Gjakova si fshat i reduktuar me qendër të vogël, kryente funksionin e tregut lokal. Ky treg lokal ishte një specifikë për Gjakovën si dhe qytetet shqiptare gjatë shekullit XV, deri në fillim të atij XVI. Është me interes të ceket se specifika e zënë ngojë, nuk ishte karakteristike për qytetet e Perandorisë Turko-osmane. Në atë periudhë, në mbarim të shekullit XVI, konkretisht në vitin 1594/95, Hadum Sylejman Efendia-Hadum Aga ndërtoi xhaminë, e cila po ashtu edhe mban emrin e donatorit-financuesit të objektit në Gjakovë.<ref name="Fejaz">Fejaz Drançolli në revistën {{mono|DITURIA ISLAME - Trashëgimi:Xhamia e Hadumit.}} Nr.206, Fq.29 - KBI e Kosovës - Prishtinë, shtypi {{mono|Koha}} - Prishtinë; [http://bislame.net/web/component/option,com_docman/task,doc_download/gid,22/Itemid,35/ PDF në internet]{{Lidhje e thyer}}</ref> Tregu lokal, Xhamia e Hadumit në shekujt e mëvonshëm luajtën rol të rëndësishëm në karakterin urbanistik të qytetit, Çarshisë së Madhe të Gjakovës, me se lidhet ndërtimi i këtij kompleksi urbano-arkitektonik. Pra, koha e ndërtimit të kompleksit në fjalë, lidhet me paraqitjen e zejtarëve dhe të përpunimit të prodhimtarisë së zejtarëve, që zunë të vendoseshin rreth mureve të Xhamisë së Hadumit. Me këto lidhet edhe rritja e banorëve të Gjakovës, e cila numerikisht fillon të shtohet qysh nga shekulli XVII. Gjakova prej një fshati në gjysmën e dytë të shek. XVII, - u zhvillua në qytet, ku lulëzonte zejtaria, tregtia, ekonomia. Kjo qe pasojë e migrimit të popullsisë së ardhur nga fshati. Këta të ardhur kishin për qëllim të largoheshin nga fshati dhe t’i iknin shfrytëzimit feudal, prandaj zunë të merreshin me zejtari. Kjo gjë ishte karakteristike për tërë qytetet shqiptare të asaj kohe. Xhamia e Hadumit, vepër e rëndësishme e arkitekturës shqiptare të periudhës osmane, u sëndërtua me qëllim të përhapjes së fesë islame të pushtuesit osman, të përhapjes së islamizmit në këtë pjesë të Kosovës. Në fillim kjo ishte intensive veçanërisht në qytete, me synimin për islamizimin e qytetarëve. === Koha e Evlija Çelebiut === Përveç xhamisë së Hadumit, në shekullin XVII, kur Gjakova tanimë kishte marrë fizionominë e një qyteti, në të u ndërtuan edhe objekte të tjera të kultit-sakrale si dhe profane e publike. Për këto ndërtime si dhe qytetin e Gjakovës, mjaft mirë flet e shkruan edhe udhëpërshkruesi turk Evlija Çelebi, i cili kaloi këndej pari në shekullin e cekur, konkretisht në vitin 1663<ref name="Fejaz"/>. Çelebiu, përveç të tjerash, në një mënyrë na paraqet edhe një gjendje statistikore të objekteve sakrale dhe profane të Gjakovës. Sipas tij, në këtë periudhë Gjakova kishte 2000 shtëpi, disa mesxhide dhe dy xhami monumentale, hane të mbuluara me plumb, hamamin e bukur dhe 300 dyqane. Përshkrimi i udhëpërshkruesit turk dëshmon për një rritje dhe zhvillim të zejtarisë, tregtisë, ekonomisë si dhe të numrit të banorëve, të cilët u morën me këtë punë. Pra, lirisht mund të nxjerrim përfundimin se Gjakova në shekullim XVII u formua si qytet me plot kuptimin e fjalës. Mirëpo, ekonomia, si dhe numerikisht Gjakova, filluan të binin në fund të këtij shekulli, meqë Gjakova pësoi një rënie të madhe, sikurse edhe qytetet e tjera të Kosovës. === Koha e Rilindjes === {{Kryesor|Nahija e Gjakovës}} Në kohën e Rilindjes Kombëtare, qyteti Gjakova, sipas<ref>Sami Frashëri në [[b:Hipi Zhdripi i Gjuhës/Kro290/Kamus Al Alam|Kamus Al Alam]]</ref> [[Sami Frashëri]]t ishte qendër kazaje në shanxhakun e Pejës. Numri i popullsis në këtë kohë nuk dihej saktësisht por llogaritej që të kishte mbi 25 000 banorë nga të cilët së paku 17 000 të moshës madhore. Qyteti kishte disa shkolla fillore, biblotekën e qytetit dhe rreth 1.000 dyqane dhe godina, si hane, hamame. Rrethina e qytetit përfshinte 149 fshatra, shumica e të cilëve gjendej në Malësi. Gjatë kësaj kohe në arat e fushave dhe luginave pjellore prodhohej grurë, elb, tërshërë, thekër, misër, fasule, si dhe lloje ndryshme pemësh, perimesh. Në malet e saj gjindeshin shumë kullota, ku mbaheshin dhen, dhi dhe bagëti të tjera. === Pushtimi serb dhe luftërat botërore === Pushtimi [[Mbretëria e Serbisë|serb]] i Gjakovës filloi në nëntor 1912 dhe u ndërpre në vitet e Luftës së I Botërore, për të rifilluar në vitet 1920. Pushtimi përfundimtar ndodhi pas likuidimit të Zonës Neutrale të Junikut, si pasojë e marrëveshjes mes qeverisë së [[Ahmet Zogu]]t dhe [[Nikolla Pashiq|Nikola Pashiqit]]. Kjo solli dhe shpërngulje me dhunë të qindra familjeve gjakovare, të cilat u vendosën aty ku është sot Kukësi i Vjetër, duke formuar qytetin e Kukësit në 1925-ën. Me dhjetëra familje të tjera gjakovare u vendosën dhe në Shkodër, Tiranë e qytete të tjera të Republikës së Shqipërisë. Gjatë periudhës së Luftës së II Botërore kur Gjakova ishte pjesë e [[Mbretëria e Shqipërisë|Mbretërisë së Shqipërisë]] nën pushtimin italian, pat kthim të ca familjeve që ikën nga pushtimi serb, për të ikur përsëri në dimër të vitit 1944 e pranverë të vitit 1945 me rikthimin e forcave serbe në Gjakovë. === Koha nën Jugosllavi dhe lufta çlirimtare === == Gjeografia == Gjakova gjendet në pjesën jugperëndimore të Kosovës. Në veri-lindje të qytetit hapet fusha e [[Rrafshi i Dukagjinit|Metohisë]] perëndimore të Kosovës, ndërsa në jug-perëndim ngrihet maja e [[Alpet Shqiptare|Alpeve Shqiptare]]. Qyteti ndodhet gjithashtu në hyrje të [[Lumi i Erenikut|lumit të Erenikut]], ku lumi Krena rrjedh nga veriu drejt përroit malor të Erenikut. Pas disa kilometrash derdhet në [[Drini i Bardhë|Drinin e Bardhë]], lumin më të gjatë në Kosovë. === Klima === Gjakova ka një [[Klima e lagësht subtropikale|klimë subtropikale të lagësht]] (Cfa) sipas [[Klasifikimi i klimës Köppen|klasifikimit klimatik Köppen]] me një temperaturë mesatare vjetore prej 11.5 °C.<ref name="Climate-data">{{cite web|publisher=Climate-Data|title=Climate: Gjakova|url=https://en.climate-data.org/europe/republic-of-kosovo/gjakove/gjakove-6159/|access-date=5 tetor 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211003171328/https://en.climate-data.org/europe/republic-of-kosovo/gjakove/gjakove-6159/|archive-date=3 tetor 2021|url-status=live}}</ref> Muaji më i ngrohtë në Gjakovë është gushti me temperaturë mesatare prej 22,5 °C, ndërsa muaji më i ftohtë është janari me temperaturë mesatare prej 0,7 °C.<ref name="Climate-data"/> == Popullsia == Bazuar në cenzusin e vitit 2011, numri i popullsisë së Gjakovës ka qenë 94,556 prej të cilëve urban 40,827 dhe rural 53,729 persona. Grupet etnike përfshijnë Shqipëtarët (87,672), Egjiptianët (5,117), Romët (738), Ashkali (613 dhe nje numër i vogël i Boshnjakëve (73), Serbëve (17), Turqve (16), Goranëve (13) dhe të tjerëve. == Shiko dhe këtë == * [[Komuna e Gjakovës]] * [[Nahija e Gjakovës]] * [[Kazaja e Gjakovës]] * [[Juniku]] * Rajoni i Gjakovës me komunat [[Gjakova (komuna)|Gjakovë]], [[Rahovec]], [[Deçan]] * [[Malësia e Gjakovës]] == Numrat Postal == [[Posta dhe Telekomi i Kosovës]] sipas Unionit Postar Univerzal për Gjakovën ka caktuar numrat e kodeve postare të paraqitura në tabel. {|border="2" cellspacing="0" cellpadding="0" rules="all" width="50%%" style="clear:all; margin:5px 0 1em 1em; border-style: solid; border-width: 1px; border-collapse:collapse; font-size:95%; empty-cells:show" |colspan="10" align=center style="background:#778899; color:white"|'''Kodi Postar i Kosovës - 50000 Gjakovë''' |- bgcolor="#FFEBCD" !Qarku !Komuna !vendbanimi !Numri |- bgcolor="#f5f5f5" |'''Gjakovë''' || Gjakova || Gjakova || '''50000''' |- bgcolor="#fffaf0" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 1 ||50010 |- bgcolor="#f5f5f5" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 4 ||50040 |- bgcolor="#fffaf0" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 5 ||50050 |- bgcolor="#f5f5f5" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 6 ||50060 |- bgcolor="#fffaf0" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 7 ||50070 |- bgcolor="#f5f5f5" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 8 ||50080 |- bgcolor="#fffaf0" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 9 ||50090 |- bgcolor="#f5f5f5" |Gjakovë ||Gjakova ||Gjakovë 10 ||50100 |- bgcolor="#fffaf0" |Gjakovë ||Gjakova ||Bishtazhin ||50500 |- bgcolor="#f5f5f5" |Gjakovë ||Deçan ||Deçan ||51000 |- bgcolor="#fffaf0" |Gjakovë ||Deçan ||Junik ||51050 |- |colspan="10" align=center style="background:#dcdcdc;"|<small>[https://web.archive.org/web/20060630172949/http://www.ptkonline.com/web/site/al/pk_sherbimet/15/KodetPostare.pdf Ref: PTK]</small>''' |} == Burimi i të dhënave == <references /> == Lidhje të jashtme == * [http://gjakovapress.com/gjakovapress/ GjakovaPress] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100531051728/http://gjakovapress.com/gjakovapress/ |date=31 maj 2010 }} - Gazet lokale me të dhëna të reja të përgjithëshme nga Gjakova. {{Kosova}} {{Portal|Gjakova|Kosova}} [[Kategoria:Gjakovë| ]] [[Kategoria:Qytete në Kosovë]] cw13h0r4jhlbolf3uh6kp060eulh4e6 0 3702 2985455 2654960 2026-05-29T21:05:23Z ~2026-32129-39 188344 /* Historia */ 2985455 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Rajoni i Prishtinës |native_name = Приштински округ<br />Prištinski okrug |settlement_type = [[Rajonet e Kosovës|Rajon]] |image_map = [[Skeda:Rajoni i Prishtinës në Hartën e Kosovës.svg|180px]] |map_alt = Harta e Kosovës me Prishtinën e theksuar |map_caption = Harta e Kosovës me Prishtinën e theksuar |coordinates = {{coord|42|N|21|E}} |subdivision_type = Shteti |subdivision_name = [[Kosova]] |subdivision_type1 = [[Komunat e Kosovës|Komunat]] |subdivision_name1 = {{collapsible list |title = 8 |1 = [[Komuna e Drenasit|Drenasi]] |2 = [[Komuna e Fushë Kosovës|Fushë Kosovë]] |3 = [[Komuna e Graçanicës|Graçanica]] |4 = [[Komuna e Lipjanit|Lipjani]] |5 = [[Komuna e Artanës|Artana]] |6 = [[Kastrioti]] |7 = [[Komuna e Podujevës|Podujeva]] |8 = [[Komuna e Prishtinës|Prishtina]] }} |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Metric |area_blank1_title = Gjithsej |area_blank2_title = |area_blank1_km2 = 2,470 |area_blank2_km2 = <!-- hectares --> |population_as_of = 2011 |population_total = 477,312 |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = Prishtinas/e |timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|OEQ]] |utc_offset1 = +1 |timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|OVEQ]] |utc_offset1_DST = +2 |postal_code_type = Kodi postar |postal_code = 10000 |blank_name_sec1 = [[Indeksi i zhvillimit njerëzor|IZHNJ]] (2018) |blank_info_sec1 = 0.757<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|e lartë}} · 1-a |iso_code = |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |module = |footnotes = }} '''Rajoni i Prishtinës''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Приштински округ, ''Prištinski okrug'') është njëri nga shtatë [[Rajonet e Kosovës|rajonet e Kosovës]]. Kryeqendra është [[Prishtina]]. Rajoni i Prishtinës është rajoni më i banuar në [[Kosovë]]. == Njësitë vendore == Rajoni i Prishtinës përfshinë 8 komuna dhe 298 vendbanime më të vogla. {| class="wikitable sortable" |- !Komuna !Popullsia <small>(2011)</small> !Sipërfaqja <small>(km2)</small> !Dendësiteti <small>(km2)</small> !Vendbanime |- | [[Prishtina]] | 198,897 | 572 | 347.7 | 41 |- | [[Besiana]] | 88,499 | 632 | 133.5 | 76 |- | [[Drenasi]] | 58,531 | 290 | 201.8 | 37 |- | [[Lipjani]] | 57,605 | 422 | 136.5 | 70 |- | [[Fushë Kosova]] | 34,827 | 83 | 419.6 | 15 |- | [[Kastrioti]] | 21,549 | 105 | 205.2 | 19 |- | [[Graçanica]] | 10,675 | 131 | 81.5 | 16 |- | [[Artana]] | 6,729 | 204 | 33.0 | 24 |- |-class="sortbottom" bgcolor="#e0e0e0" | '''Rajoni i Prishtinës''' | 477,312 | 2,470 | 193.2 | 298 |} == Historia == <p align="justify">Gjurmët e banimit në Prishtine dhe rrethine i gjejmë që në parahistori. Lokalitetet e Neolitit të hershëm, si në [[Matiçan]], [[Graçanica|Graçanicë]], [[Ulpiana|Ulpianë]] etj. pastaj në epokën e bronzit, deri te etnokultura dardane që nga shek. VIII e VI p.e. sonë e vërteton ketë. Në të dhënat historike të shkruara deri në shek. XIV, për Prishtinën kemi të dhëna të pakta e fragmentare. Shkrimet e para për Prishtinën si një fshatë janë bërë nga [[Johan Kantakuzes]], perandor i Bizantit i cili përmend kishën e [[Kisha e Shën Mërisë (kthjellim)|Shën Mërisë]].</p> === Krijimi i rajonit === Pas fundit të sundimit osman dhe disa lloje të administrimit gjerë pas shtet rrethimit të shpalluar në Kosovë nga [[RSF e Jugosllavisë]], qyteti shërbente si qendër administruese për hapsira të ndryshme. Pas shtet rrethimit dhe me ndarjen në rajone ekonomike dhe shoqërore, qyteti bëhet qendër e një hapësirë që në histori hyri si rajoni i Prishtinës. Këtë ndarje në vitet e fundit, para shëndrimit të konfliktit në luftë të armatosur e kundërshtonte sistemi i dhunëshem i instaluar nga Millosheviqi, të cilët kishin parashikuar ndarjen sipas një sistemi tjetër. Ky sistem i pregatitur nga Beogradi i përgjigjej më shumë strategjisë ushtarake dhe politikave aktuale të kohës (Rasti i komunës së Fushë Kosovës). Pas disa kundërshtimeve rreth reformave për komua, sistemi i Milosheviqit me heqen e Autonomis dhe shpëndarjen e Kuvendit të Kosovës, e futi në zbatim sistemin e ri. Ndarjen në rajone sipas sistemit të Beogradit pas nënshkrimi të marrveshjes teknike për sektore e morri edhe NATO. {|class="wikitable sortable" |colspan="10" align=center style="background:#778899; color:white"|'''Kodi Postar i Kosovës - 10000 Prishtinë''' |- bgcolor="#FFEBCD" !Qarku!!Komuna!!Vendbanimi!!Numri |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtina || 10000 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 1 || 10010 |- |Prishtinë || Prishtina || QTP || 10020 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 3 || 10030 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 4 || 10040 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 5 || 10050 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 6 || 10060 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 7 || 10070 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 8 || 10080 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 9 || 10090 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 10 || 10100 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 11 || 10110 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 12 || 10120 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 13 || 10130 |- |Prishtinë || Prishtina || Graçanica || 10500 |- |Prishtinë || Prishtina || Hajvalia || 10510 |- |Prishtinë || Prishtina || Bardhosh || 10520 |- |Prishtinë || Prishtina || Keçekollë || 10530 |- |Prishtinë || Besianë || Besianë || 11000 |- |Prishtinë || Besianë || Lluzanë || 11050 |- |Prishtinë || Besianë || Orllan || 11060 |- |Prishtinë || Besianë || Kërpimeh || 11070 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Fsh. Kosovë || 12000 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Fsh. Kosovë || 12010 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Sllatin e Madhe || 12050 |- |Prishtinë || Drenas || Drenas || 13000 |- |Prishtinë || Drenas || Komoran || 13050 |- |Prishtinë || Lypjan || Lypjan || 14000 |- |Prishtinë || Lypjan || Janjevë || 14050 |- |Prishtinë || Lypjan || Magure || 14060 |- |Prishtinë || Obiliq || Obiliq || 15000 |- |Prishtinë || Obiliq || Muzakaj || 15050 |- |Prishtinë || Obiliq || Artanë || 16000 |- |colspan="10" align=center style="background:#dcdcdc;"|<small>[https://web.archive.org/web/20060630172949/http://www.ptkonline.com/web/site/al/pk_sherbimet/15/KodetPostare.pdf Ref:] [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|PTK]]</small> |} == Kultura == * [[Prishtina Jazz Festival]] == Numrat Postal == [[Posta dhe Telekomi i Kosovës]] sipas Unionit Postar Univerzal për Prishtinën ka caktuar numrat e kodeve postare të paraqitura në tabelë. == Bibliografia == * [[Marko Snoj|Snoj, Marko]]. Origjina e emrit të vendit Prishtinë. Në: Bokshi, Besim, Eqrem Basha, Mehmet Kraja (red.) ''Studime filologjike shqiptare''. Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, 2008, fq. 277-281. ISBN 978-9951-413-68-8 == Shiko edhe == {{portal|Prishtina}} * [[Sanxhaku i Prishtinës|Sanxhaku Prishtina]] * [[Ulpiana]] (Ulkiana) * [[Komuna e Prishtinës]] * [[Nahije e Prishtinës]] {{Kosova}} == Lidhje të jashtme == * [http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Prishtina Foto nga qyteti i Prishtines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094845/http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Prishtina |date=5 mars 2016 }} * [http://pristina.inyourpocket.com/ Pristina In Your Pocket city guide; Prishtina në xhepin tuaj]{{Lidhje e thyer}} * [https://web.archive.org/web/20080612191930/http://www.wtcprishtina.com/ World Trade Centre Prishtina] * [http://www.youtube.com/watch?v=ey8pM_cve5I&feature=related/ Prishtina para 200 vjetëve] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Rajonet administrative të Kosovës|Prishtina]] [[Kategoria:Rajoni i Prishtinës]] [[Kategoria:Gjeografia e Prishtinës]] sgb7gm31v0xdlk3acsf5bt7c3jvtjys 2985457 2985455 2026-05-29T21:07:22Z ~2026-32129-39 188344 /* Shiko edhe */ 2985457 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Rajoni i Prishtinës |native_name = Приштински округ<br />Prištinski okrug |settlement_type = [[Rajonet e Kosovës|Rajon]] |image_map = [[Skeda:Rajoni i Prishtinës në Hartën e Kosovës.svg|180px]] |map_alt = Harta e Kosovës me Prishtinën e theksuar |map_caption = Harta e Kosovës me Prishtinën e theksuar |coordinates = {{coord|42|N|21|E}} |subdivision_type = Shteti |subdivision_name = [[Kosova]] |subdivision_type1 = [[Komunat e Kosovës|Komunat]] |subdivision_name1 = {{collapsible list |title = 8 |1 = [[Komuna e Drenasit|Drenasi]] |2 = [[Komuna e Fushë Kosovës|Fushë Kosovë]] |3 = [[Komuna e Graçanicës|Graçanica]] |4 = [[Komuna e Lipjanit|Lipjani]] |5 = [[Komuna e Artanës|Artana]] |6 = [[Kastrioti]] |7 = [[Komuna e Podujevës|Podujeva]] |8 = [[Komuna e Prishtinës|Prishtina]] }} |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Metric |area_blank1_title = Gjithsej |area_blank2_title = |area_blank1_km2 = 2,470 |area_blank2_km2 = <!-- hectares --> |population_as_of = 2011 |population_total = 477,312 |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = Prishtinas/e |timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|OEQ]] |utc_offset1 = +1 |timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|OVEQ]] |utc_offset1_DST = +2 |postal_code_type = Kodi postar |postal_code = 10000 |blank_name_sec1 = [[Indeksi i zhvillimit njerëzor|IZHNJ]] (2018) |blank_info_sec1 = 0.757<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|e lartë}} · 1-a |iso_code = |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |module = |footnotes = }} '''Rajoni i Prishtinës''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Приштински округ, ''Prištinski okrug'') është njëri nga shtatë [[Rajonet e Kosovës|rajonet e Kosovës]]. Kryeqendra është [[Prishtina]]. Rajoni i Prishtinës është rajoni më i banuar në [[Kosovë]]. == Njësitë vendore == Rajoni i Prishtinës përfshinë 8 komuna dhe 298 vendbanime më të vogla. {| class="wikitable sortable" |- !Komuna !Popullsia <small>(2011)</small> !Sipërfaqja <small>(km2)</small> !Dendësiteti <small>(km2)</small> !Vendbanime |- | [[Prishtina]] | 198,897 | 572 | 347.7 | 41 |- | [[Besiana]] | 88,499 | 632 | 133.5 | 76 |- | [[Drenasi]] | 58,531 | 290 | 201.8 | 37 |- | [[Lipjani]] | 57,605 | 422 | 136.5 | 70 |- | [[Fushë Kosova]] | 34,827 | 83 | 419.6 | 15 |- | [[Kastrioti]] | 21,549 | 105 | 205.2 | 19 |- | [[Graçanica]] | 10,675 | 131 | 81.5 | 16 |- | [[Artana]] | 6,729 | 204 | 33.0 | 24 |- |-class="sortbottom" bgcolor="#e0e0e0" | '''Rajoni i Prishtinës''' | 477,312 | 2,470 | 193.2 | 298 |} == Historia == <p align="justify">Gjurmët e banimit në Prishtine dhe rrethine i gjejmë që në parahistori. Lokalitetet e Neolitit të hershëm, si në [[Matiçan]], [[Graçanica|Graçanicë]], [[Ulpiana|Ulpianë]] etj. pastaj në epokën e bronzit, deri te etnokultura dardane që nga shek. VIII e VI p.e. sonë e vërteton ketë. Në të dhënat historike të shkruara deri në shek. XIV, për Prishtinën kemi të dhëna të pakta e fragmentare. Shkrimet e para për Prishtinën si një fshatë janë bërë nga [[Johan Kantakuzes]], perandor i Bizantit i cili përmend kishën e [[Kisha e Shën Mërisë (kthjellim)|Shën Mërisë]].</p> === Krijimi i rajonit === Pas fundit të sundimit osman dhe disa lloje të administrimit gjerë pas shtet rrethimit të shpalluar në Kosovë nga [[RSF e Jugosllavisë]], qyteti shërbente si qendër administruese për hapsira të ndryshme. Pas shtet rrethimit dhe me ndarjen në rajone ekonomike dhe shoqërore, qyteti bëhet qendër e një hapësirë që në histori hyri si rajoni i Prishtinës. Këtë ndarje në vitet e fundit, para shëndrimit të konfliktit në luftë të armatosur e kundërshtonte sistemi i dhunëshem i instaluar nga Millosheviqi, të cilët kishin parashikuar ndarjen sipas një sistemi tjetër. Ky sistem i pregatitur nga Beogradi i përgjigjej më shumë strategjisë ushtarake dhe politikave aktuale të kohës (Rasti i komunës së Fushë Kosovës). Pas disa kundërshtimeve rreth reformave për komua, sistemi i Milosheviqit me heqen e Autonomis dhe shpëndarjen e Kuvendit të Kosovës, e futi në zbatim sistemin e ri. Ndarjen në rajone sipas sistemit të Beogradit pas nënshkrimi të marrveshjes teknike për sektore e morri edhe NATO. {|class="wikitable sortable" |colspan="10" align=center style="background:#778899; color:white"|'''Kodi Postar i Kosovës - 10000 Prishtinë''' |- bgcolor="#FFEBCD" !Qarku!!Komuna!!Vendbanimi!!Numri |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtina || 10000 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 1 || 10010 |- |Prishtinë || Prishtina || QTP || 10020 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 3 || 10030 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 4 || 10040 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 5 || 10050 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 6 || 10060 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 7 || 10070 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 8 || 10080 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 9 || 10090 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 10 || 10100 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 11 || 10110 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 12 || 10120 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 13 || 10130 |- |Prishtinë || Prishtina || Graçanica || 10500 |- |Prishtinë || Prishtina || Hajvalia || 10510 |- |Prishtinë || Prishtina || Bardhosh || 10520 |- |Prishtinë || Prishtina || Keçekollë || 10530 |- |Prishtinë || Besianë || Besianë || 11000 |- |Prishtinë || Besianë || Lluzanë || 11050 |- |Prishtinë || Besianë || Orllan || 11060 |- |Prishtinë || Besianë || Kërpimeh || 11070 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Fsh. Kosovë || 12000 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Fsh. Kosovë || 12010 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Sllatin e Madhe || 12050 |- |Prishtinë || Drenas || Drenas || 13000 |- |Prishtinë || Drenas || Komoran || 13050 |- |Prishtinë || Lypjan || Lypjan || 14000 |- |Prishtinë || Lypjan || Janjevë || 14050 |- |Prishtinë || Lypjan || Magure || 14060 |- |Prishtinë || Obiliq || Obiliq || 15000 |- |Prishtinë || Obiliq || Muzakaj || 15050 |- |Prishtinë || Obiliq || Artanë || 16000 |- |colspan="10" align=center style="background:#dcdcdc;"|<small>[https://web.archive.org/web/20060630172949/http://www.ptkonline.com/web/site/al/pk_sherbimet/15/KodetPostare.pdf Ref:] [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|PTK]]</small> |} == Kultura == * [[Prishtina Jazz Festival]] == Numrat Postal == [[Posta dhe Telekomi i Kosovës]] sipas Unionit Postar Univerzal për Prishtinën ka caktuar numrat e kodeve postare të paraqitura në tabelë. == Bibliografia == * [[Marko Snoj|Snoj, Marko]]. Origjina e emrit të vendit Prishtinë. Në: Bokshi, Besim, Eqrem Basha, Mehmet Kraja (red.) ''Studime filologjike shqiptare''. Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, 2008, fq. 277-281. ISBN 978-9951-413-68-8 == Shiko edhe == * [[Ulpiana]] * [[Sanxhaku i Prishtinës]] * [[Komuna e Prishtinës]] * [[NahijA e Prishtinës]] {{Kosova}} == Lidhje të jashtme == * [http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Prishtina Foto nga qyteti i Prishtines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094845/http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Prishtina |date=5 mars 2016 }} * [http://pristina.inyourpocket.com/ Pristina In Your Pocket city guide; Prishtina në xhepin tuaj]{{Lidhje e thyer}} * [https://web.archive.org/web/20080612191930/http://www.wtcprishtina.com/ World Trade Centre Prishtina] * [http://www.youtube.com/watch?v=ey8pM_cve5I&feature=related/ Prishtina para 200 vjetëve] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Rajonet administrative të Kosovës|Prishtina]] [[Kategoria:Rajoni i Prishtinës]] [[Kategoria:Gjeografia e Prishtinës]] j7pv39ckp5m4llre0buo5qyh9r7lo31 2985463 2985457 2026-05-29T21:29:00Z ~2026-32129-39 188344 /* Krijimi i rajonit */ 2985463 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Rajoni i Prishtinës |native_name = Приштински округ<br />Prištinski okrug |settlement_type = [[Rajonet e Kosovës|Rajon]] |image_map = [[Skeda:Rajoni i Prishtinës në Hartën e Kosovës.svg|180px]] |map_alt = Harta e Kosovës me Prishtinën e theksuar |map_caption = Harta e Kosovës me Prishtinën e theksuar |coordinates = {{coord|42|N|21|E}} |subdivision_type = Shteti |subdivision_name = [[Kosova]] |subdivision_type1 = [[Komunat e Kosovës|Komunat]] |subdivision_name1 = {{collapsible list |title = 8 |1 = [[Komuna e Drenasit|Drenasi]] |2 = [[Komuna e Fushë Kosovës|Fushë Kosovë]] |3 = [[Komuna e Graçanicës|Graçanica]] |4 = [[Komuna e Lipjanit|Lipjani]] |5 = [[Komuna e Artanës|Artana]] |6 = [[Kastrioti]] |7 = [[Komuna e Podujevës|Podujeva]] |8 = [[Komuna e Prishtinës|Prishtina]] }} |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = |governing_body = |leader_party = |leader_title = |leader_name = |unit_pref = Metric |area_blank1_title = Gjithsej |area_blank2_title = |area_blank1_km2 = 2,470 |area_blank2_km2 = <!-- hectares --> |population_as_of = 2011 |population_total = 477,312 |population_density_km2 = auto |population_note = |population_demonym = Prishtinas/e |timezone1 = [[Zona Kohore e Evropës Qendrore|OEQ]] |utc_offset1 = +1 |timezone1_DST = [[Ora Verore e Evropës Qendrore|OVEQ]] |utc_offset1_DST = +2 |postal_code_type = Kodi postar |postal_code = 10000 |blank_name_sec1 = [[Indeksi i zhvillimit njerëzor|IZHNJ]] (2018) |blank_info_sec1 = 0.757<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=2018-09-13}}</ref><br/>{{color|#0c0|e lartë}} · 1-a |iso_code = |website = <!-- {{URL|example.com}} --> |module = |footnotes = }} '''Rajoni i Prishtinës''' ([[Gjuha serbe|serbisht]]: Приштински округ, ''Prištinski okrug'') është njëri nga shtatë [[Rajonet e Kosovës|rajonet e Kosovës]]. Kryeqendra është [[Prishtina]]. Rajoni i Prishtinës është rajoni më i banuar në [[Kosovë]]. == Njësitë vendore == Rajoni i Prishtinës përfshinë 8 komuna dhe 298 vendbanime më të vogla. {| class="wikitable sortable" |- !Komuna !Popullsia <small>(2011)</small> !Sipërfaqja <small>(km2)</small> !Dendësiteti <small>(km2)</small> !Vendbanime |- | [[Prishtina]] | 198,897 | 572 | 347.7 | 41 |- | [[Besiana]] | 88,499 | 632 | 133.5 | 76 |- | [[Drenasi]] | 58,531 | 290 | 201.8 | 37 |- | [[Lipjani]] | 57,605 | 422 | 136.5 | 70 |- | [[Fushë Kosova]] | 34,827 | 83 | 419.6 | 15 |- | [[Kastrioti]] | 21,549 | 105 | 205.2 | 19 |- | [[Graçanica]] | 10,675 | 131 | 81.5 | 16 |- | [[Artana]] | 6,729 | 204 | 33.0 | 24 |- |-class="sortbottom" bgcolor="#e0e0e0" | '''Rajoni i Prishtinës''' | 477,312 | 2,470 | 193.2 | 298 |} == Historia == <p align="justify">Gjurmët e banimit në Prishtine dhe rrethine i gjejmë që në parahistori. Lokalitetet e Neolitit të hershëm, si në [[Matiçan]], [[Graçanica|Graçanicë]], [[Ulpiana|Ulpianë]] etj. pastaj në epokën e bronzit, deri te etnokultura dardane që nga shek. VIII e VI p.e. sonë e vërteton ketë. Në të dhënat historike të shkruara deri në shek. XIV, për Prishtinën kemi të dhëna të pakta e fragmentare. Shkrimet e para për Prishtinën si një fshatë janë bërë nga [[Johan Kantakuzes]], perandor i Bizantit i cili përmend kishën e [[Kisha e Shën Mërisë (kthjellim)|Shën Mërisë]].</p> === Krijimi i rajonit === Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, në Kosovë u vendos një regjim i administrimit ushtarak (shtet-rrethimi) nga [[RSF e Jugosllavisë]] për të shuar rezistencën popullore. Pasi situata u stabilizua dhe Prishtina u shpall zyrtarisht kryeqytet i [[Krahina Socialiste Autonome e Kosovës|Krahinës Socialiste Autonome të Kosovës]] në vitin 1947, planifikuesit filluan ta organizojnë hapësirën perreth në "rajone ekonomike dhe shoqërore". Kjo do të thoshte se komunat periferike si Podujeva, Lipjani e të tjera u lidhën organikisht me Prishtinën si qendër e punësimit, industrisë, arsimit dhe shëndetësisë, duke formësuar kështu për herë të parë konceptin modern të Rajonit të Prishtinës. Mirëpo, ky organizim natyror dhe ekonomik u thye dhunshëm në fund të viteve '80 dhe fillim të viteve '90, kur regjimi i Sllobodan Millosheviqit suprimoi autonominë e Kosovës dhe shpërndau Kuvendin e saj. Beogradi instaloi një sistem të ri administrativ duke krijuar të ashtuquajturat "Rrethe" (Okrug). Ky riorganizim nuk u bë për lehtësi të qytetarëve, por i përgjigjej kryesisht strategjive ushtarake serbe dhe politikave të kohës për kontrollin e terrenit. Një shembull specifik që përmendet është rasti i komunës së Fushë Kosovës, ku u bënë manipulime të kufijve komunalë për të ndryshuar artificialisht ekuilibrat demografikë dhe gjeografikë në favor të politikës së Beogradit. Kur forcat e NATO-s (KFOR) hynë në Kosovë pas nënshkrimit të Marrëveshjes Teknike Ushtarake të Kumanovës, atyre iu desh ta ndanin territorin në sektore apo zona të përgjegjësisë ushtarake. Për të shmangur kaosin logjistik në terren, NATO mori dhe shfrytëzoi pikërisht ndarjet rajonale operative që ishin përgatitur dhe zbatuar nga sistemi i Beogradit. Kështu, Sektori Qendror i udhëhequr nga trupat britanike përfundoi duke administruar pothuajse të njëjtën hapësirë që sot e njohim si Rajoni i Prishtinës. {|class="wikitable sortable" |colspan="10" align=center style="background:#778899; color:white"|'''Kodi Postar i Kosovës - 10000 Prishtinë''' |- bgcolor="#FFEBCD" !Qarku!!Komuna!!Vendbanimi!!Numri |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtina || 10000 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 1 || 10010 |- |Prishtinë || Prishtina || QTP || 10020 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 3 || 10030 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 4 || 10040 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 5 || 10050 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 6 || 10060 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 7 || 10070 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 8 || 10080 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 9 || 10090 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 10 || 10100 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 11 || 10110 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 12 || 10120 |- |Prishtinë || Prishtina || Prishtinë 13 || 10130 |- |Prishtinë || Prishtina || Graçanica || 10500 |- |Prishtinë || Prishtina || Hajvalia || 10510 |- |Prishtinë || Prishtina || Bardhosh || 10520 |- |Prishtinë || Prishtina || Keçekollë || 10530 |- |Prishtinë || Besianë || Besianë || 11000 |- |Prishtinë || Besianë || Lluzanë || 11050 |- |Prishtinë || Besianë || Orllan || 11060 |- |Prishtinë || Besianë || Kërpimeh || 11070 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Fsh. Kosovë || 12000 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Fsh. Kosovë || 12010 |- |Prishtinë || Fsh. Kosovë || Sllatin e Madhe || 12050 |- |Prishtinë || Drenas || Drenas || 13000 |- |Prishtinë || Drenas || Komoran || 13050 |- |Prishtinë || Lypjan || Lypjan || 14000 |- |Prishtinë || Lypjan || Janjevë || 14050 |- |Prishtinë || Lypjan || Magure || 14060 |- |Prishtinë || Obiliq || Obiliq || 15000 |- |Prishtinë || Obiliq || Muzakaj || 15050 |- |Prishtinë || Obiliq || Artanë || 16000 |- |colspan="10" align=center style="background:#dcdcdc;"|<small>[https://web.archive.org/web/20060630172949/http://www.ptkonline.com/web/site/al/pk_sherbimet/15/KodetPostare.pdf Ref:] [[Posta dhe Telekomi i Kosovës|PTK]]</small> |} == Kultura == * [[Prishtina Jazz Festival]] == Numrat Postal == [[Posta dhe Telekomi i Kosovës]] sipas Unionit Postar Univerzal për Prishtinën ka caktuar numrat e kodeve postare të paraqitura në tabelë. == Bibliografia == * [[Marko Snoj|Snoj, Marko]]. Origjina e emrit të vendit Prishtinë. Në: Bokshi, Besim, Eqrem Basha, Mehmet Kraja (red.) ''Studime filologjike shqiptare''. Prishtinë: Akademia e Shkencave dhe e Arteve e Kosovës, 2008, fq. 277-281. ISBN 978-9951-413-68-8 == Shiko edhe == * [[Ulpiana]] * [[Sanxhaku i Prishtinës]] * [[Komuna e Prishtinës]] * [[NahijA e Prishtinës]] {{Kosova}} == Lidhje të jashtme == * [http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Prishtina Foto nga qyteti i Prishtines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305094845/http://galeria.albeu.com/galeri.php?hap=Qytete-Shqiptare_Prishtina |date=5 mars 2016 }} * [http://pristina.inyourpocket.com/ Pristina In Your Pocket city guide; Prishtina në xhepin tuaj]{{Lidhje e thyer}} * [https://web.archive.org/web/20080612191930/http://www.wtcprishtina.com/ World Trade Centre Prishtina] * [http://www.youtube.com/watch?v=ey8pM_cve5I&feature=related/ Prishtina para 200 vjetëve] == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Rajonet administrative të Kosovës|Prishtina]] [[Kategoria:Rajoni i Prishtinës]] [[Kategoria:Gjeografia e Prishtinës]] ax86nwj8y67uqutgowkh2j80i0lavsu 0 3721 2985465 2946216 2026-05-29T22:03:34Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985465 wikitext text/x-wiki {{Infobox kanal televiziv | name = Radiotelevizioni i Kosovës | network = | tv_stations = {{hlist|RTK 1|RTK 2|RTK 3|RTK 4|Radio Kosova 1|Radio Kosova 2}} | owner = Bordi i RTK-së<br>[[Qeveria e Kosovës]] | country = [[Kosova]] | language = [[Gjuha shqipe|Shqip]]<br>[[Gjuha serbe|Serbisht]]<br>[[Gjuha rome|Romanisht]] | headquarters = [[Prishtinë]], Kosovë | area = Ndërkombëtarisht | type = [[Transmetuesi publik|Transmetues publik]] | former_names = | launch_date = 1945 (radio)<br>1975 (si RTP)<br>{{Start date|1999|09|19|df=yes}} (si RTK) | replaced = [[Radio Televizioni i Prishtinës]] (1975-1990) | logo = RTK_logo.svg | picture_format = [[16:9]] [[HDTV]] | key_people = Hysen Hundozi (drejtor në detyrë) | founded = | child = | website = http://www.rtklive.com | image = Radio Television Kosova RTK.jpg | caption = [[Ndërtesa e RTK-së|Selia e RTK-së]] në Prishtinë }} '''Radiotelevizioni i Kosovës{{efn|Më parë i gërmëzuar si ''Radio Televizioni i Kosovës''.}}''' ('''RTK'''; [[Gjuha serbe|serbisht]]: <span lang="sr" dir="ltr">Радио Телевизија Косова</span> / ''Radio Televizija Kosova'') është [[transmetuesi publik]] i [[Kosova|Kosovës]]. Ai u themelua më 19 shtator 1999 direkt pas [[Luftës së Kosovës]], duke zëvendësuar [[Radio Televizioni i Prishtinës|Radiotelevizionin e Prishtinës]]. RTK-ja operon katër kanale televizive dhe dy radiostacione, duke transmetuar një përmbledhje të larmishme të lajmeve, [[Argëtimi|argëtimit]], [[Muzika|muzikës]] etj. Shërbimet e RTK-së janë në dispozicion përmes rrjeteve tokësore dhe satelitore, si dhe përmes internetit pa pagesë. Si transmetues publik, RTK-ja financohet nga një përzierje të financave publike, të hyrave nga reklamave, dhe donacioneve. == Historia == === Sfondi === {{Shih|Radiotelevizioni i Prishtinës}} Transmetuesi i parë dhe i vetëm shqip në Kosovë për një kohë të gjatë ishte [[Radiotelevizioni i Prishtinës]] (RTP), i hapur në 1945 përmes radios dhe i kyçur në valët televizive prej 1974. Më 5 korrik 1990, RTP-ja u mbyll me dhunë nga forcat paramilitare serbe si pjesë e okupimit të territorit kosovar dhe cenzurës së mediave. Ai u zëvendësua me [[Radio Televizioni i Serbisë|Radiotelevizionin e Serbisë]] nëpër frekuenca kombëtare.<ref>{{Cite web|title=33 vjet nga okupimi i Radio Televizionit të Prishtinës|url=https://kosovapress.com/article?id=457285|access-date=2025-01-02|website=KosovaPress.com|language=sq}}</ref> Gjatë asaj kohe, programi i vetëm në shqip ishte edicioni i lajmeve me folës serbë duke lexuar lajme të shkruara nga shteti zotërues. Ky u refuzua nga shqiptarët si propagandë serbe.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Elsie|first=Robert|author-link=Robert Elsie|date=1995-09-01|title=Albanian Media in Kosovo|url=https://www.degruyterbrill.com/document/doi/10.1515/soeu-1995-449-1005/html|journal=Comparative Southeast European Studies|language=en|volume=44|issue=9-10|pages=614–619|doi=10.1515/soeu-1995-449-1005|issn=2701-8202}}</ref> Stafi i RTP-së bëri përpjekje të komunikojë me publikun shqiptar përmes [[Radio Televizioni Shqiptar|Radio Televizionit Shqiptar]],<ref name=":1" /> mirëpo edhe këto u bllokuan nga qeveria pushtuese serbe. Që nga viti 1991 kishte plane për t'u ringjallur radiotelevizioni dhe që të riemërtohej si "Radiotelevizioni i Kosovës".<ref>{{Cite news|last=N.|first=T.|date=25 korrik 1991|title=Kumtesë e Këshillit Koordinues të RTP-së në Gjuhën Shqipe: RTP të emërtohet Radiotelevizioni i Kosovës|language=sq|pages=16|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> Fati i ringjalljes varej drejtpërdrejt nga gjendja mes popullit shqiptar të Kosovës dhe okupimit serb.<ref>{{Cite news|last=Zogaj|first=S.|last2=Grainca|first2=N.|date=1 shtator 1992|title=Dy Vjet pas Okupimit të Radiotelevizionit të Prishtinës: Radiotelevizioni Varet nga Statusi i Kosovës|language=sq|pages=5|work=[[Gazeta Bujku]]|via=bujku.news}}</ref> [[Lufta e Kosovës]] mbaroi më 11 qershor 1999. === Koha e pasluftës (1999–2008) === Me ardhjen e [[Misioni i Organizatës së Kombeve të Bashkuara në Kosovë|UNMIK]]-ut në Kosovë më 1999, RTK u themelua në mbetjet e ish-Radiotelevizionit të Prishtinës, bashkë me shumicën e ish-punëtorëve të tij. Pas Luftës së Kosovës në 1999 ia kërkoi [[OSBE]]-ja [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|EBU]]-së (Bashkimi Evropian i Transmetuesve) të themelojë një transmetues publik sipas një marrëveshjeje me OSBE-në. Më 19 shtator 1999 fillon Radiotelevizioni i Kosovës me dy orë të transmetimit në gjuhën shqipe, ndërsa Radio Prishtina e dikurshme u shndërrua në [[Radio Kosova]] (tash Radio Kosova 1).<ref name="RTKPublik">{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=5|title=Transmetuesi Publik|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref><ref>{{Cite thesis|last=Gërguri|first=Valëza|title=Sfidat e Menaxhimit të Transmetuesit Publik Audiovizuel në Kosovë (RTK1)|date=qershor 2020|degree=Teza|publisher=[[Universiteti i Biznesit dhe Teknologjisë|UBT]]|url=https://knowledgecenter.ubt-uni.net/cgi/viewcontent.cgi?article=2846&context=etd|place=Prishtinë|language=sq}}</ref> Drejtori themelues ishte Richard W. Dill. Atë vit u themelua radiostacioni multietnik Radio Kosova 2, dhe stacioni për të rinjtë Radio Blue Sky (zëvendësoi më tutje Radio Kosovën 2 të atëhershme) nga Kombet e Bashkuara me ndihmën e Fondacionit Hirondelle dhe Agjencisë Zvicërane për Zhvillim dhe Bashkëpunim, që pastaj iu bashkuan programit të RTK-së në 2000. Në tetorin e po atij viti do të zhvillohej RTK-ja në teknikë dhe pajisje, falë [[Donacioni|donacioneve]] të [[Qeveria e Japonisë|qeverisë japoneze]]. Në nëntor 2000 filloi të ofrohej transmetimi i magazinave dhe lajmeve në [[Gjuha serbe|gjuhën serbe]] dhe [[Gjuha turke|turke]]. Këto u transmetuan përmes një rrjeti të ri tokësor. Që prej 2001, transmetoheshin radiostacionet edhe përmes [[Internet|internetit]]. Në korrik të vitit 2001 u zgjerua programi deri në shtatë orë në ditë dhe u lancua transmetimi në rrjetin [[Sateliti artificial|satelitor]]. Përkrah gjuhëve shqipe, serbe dhe turke, do të ofrohej shpejt edhe transmetimi në [[Gjuha boshnjake|gjuhën boshnjake]]. Në shtator të atij viti u krijua Bordi i RTK-së, me drejtor themelues [[Adem Demaçi|Adem Demaçin]]. Programi u zgjerua deri në 15 orë në vitin 2002, me shtesën e emisioneve të përditshme si ''Mirëmëngjesi Kosovë'', magazinës boshnjakfolëse ''Mostovi'' (''Urët'') dhe për herë të parë në RTK [[Sitcom|sitcom-i]] ''[[Familja moderne]]''[[Familja moderne|.]] Fillon shërbimin në korrik 2002 webfaqja e RTK-së. Në 2003 do të vendosej në fuqi tarifa e transmetuesit publik, që e financonte televizionin përmes [[Tatimi mbi vlerën e shtuar|TVSH]]-së për rrymën elektrike, gjë që do ta mundësonte prej 22 dhjetor 2003 të transmetonte program 24-orësh. Një raport çorientues i muajit mars 2004 për RTK-në flaku tension duke qenë njëri prej shkaseve për trazirat mes tyre mes serbëve dhe shqiptarëve. RTK pastaj u distancua nga raporti dhe u zotua që të përmirësojë standardet gazetareske përmes trajnimit.<ref name="RTKPublik" /> Edicione të veçanta të lajmeve filluan të transmetohen me interpretim në [[Gjuha e shenjave|gjuhë shenjash]]. Nga shtatori i 2006 u transmetuan programe në gjuhë të tjera përveç shqip përmes rrjetit satelitor. Me [[Lojërat olimpike dimërore 2006|Olimpiadën Dimërore 2006]] në Turin, dhe [[Kampionati Botëror i Futbollit 2006|Botërorin 2006]] në Gjermani, programet ndërkombëtare sportive u transmetuan për herë të parë në RTK pranë [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]], [[Premier League|Premier Liga angleze]], ndeshjet e [[KF Prishtina|ekipit kombëtar shqiptar]] dhe ndeshjet e [[Boksieri|boksierit]] të Kosovës [[Luan Krasniqi]].<ref name="RTKPublik" /> Në fund të 2006-s u bashkuan shërbimet radiofonike dhe televizive në internet brenda adresës ''rtklive.com'' dhe u zgjeruan për të përfshirë ofrimin e tanishëm.<ref>{{Cite web|url=https://www.rtklive.com/sq/page.php?ID=6|title=Web Faqja|language=sq|access-date=2023-06-22}}</ref> === Pas Pavarësisë së Kosovës (2008–aktualisht) === Pas deklarimit të Pavarësisë së Kosovës në shkurt 2008, UNMIK-u ia dorëzoi përgjegjësinë e RTK-së Qeverisë së Kosovës.<ref name="Elsie2011">{{Cite book|last=Elsie|first=Robert|title=Historical Dictionary of Kosovo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2011|ISBN=9780810874831|edition=2|series=Historial dictioneries of Europe|volume=79|location=Lanham / Tornto / Plymouth|page=219|language=en}}</ref> Tarifa mbi faturën e rrymës u shfuqizua në vitin 2009 nga [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]], dhe që prej 2010 RTK-ja financohet direkt prej [[Qeveria e Kosovës|Qeverisë së Kosovës]] përmes 0.7% të buxhetit shtetëror.<ref>{{Cite web|year=2011|title=RTK’s Financial Sustainability: Finding alternatives to public broadcaster financing|url=https://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|access-date=2023-06-23|publisher=Instituti GAP|language=en}}</ref><ref>http://www.gjkks.org/repository/docs/Vendim_-_Mase_e_Perkohshme_-_MP_-_Rasti_KI_11-{{Lidhje e thyer}}</ref> Ky vendim shfaqi shtetësim mbi gjendjen e paanshmërisë së televizionit publik.{{Sipas kujt}} Në vitin 2013, [[Dizajni grafik|dizajni korporativ]] i RTK-së u ndërtua prej fillimit. Televizioni publik mori një [[logo]] të re me ngjyra të reja, si dhe u riemërtua RTK 1 për ta dalluar prej televizionit të sapolancuar RTK 2. Programet jo në shqip që atëherë kanë vendin në RTK 2, në gjuhën serbe, boshnjake, turke dhe boshnjake (mirëpo edicione të lajmeve në gjuhë joshumicë akoma transmetohen edhe në RTK 1). Krahas kanaleve televizive morën edhe radiot një gëzof të ri, dhe Radio Blue Sky dhe Radio Kosova 2 u bashkuan. Në 2014 u lancuan edhe kanali televiziv i lajmeve RTK 3 dhe kanali kulturor RTK4 (ku transmetohen [[Filmi dokumentar|dokumentare]] dhe materiale nga arkiva e pasur e RTK-së), që të dyja transmetojnë në gjuhën shqipe. Gazetarët e RTK-së kanë protestuar shumë herë në vitin 2015 kundër ndërhyrjes politike, duke kërkuar për pushimin e kryeredaktorëve për obstruksion dhe vetëcenzurë.<ref>{{Cite web|date=13 janar 2016|title=Journalists’ solidarity in Kosovo: the RTK case|url=https://www.balcanicaucaso.org/eng/Areas/Kosovo/Journalists-solidarity-in-Kosovo-the-RTK-case-166793|access-date=2025-01-02|website=OBC Transeuropa|publisher=Osservatorio Balcani e Caucaso|language=en}}</ref> == Menaxhmenti == RTK-ja rregullohet nga Ligji mbi Radiotelevizionin e Kosovës, dhe udhëhiqet nga një bord ekzekutiv. Kandidatët mblidhen përmes një konkursi,<ref>{{Cite web|date=21 shkurt 2022|title=Bordi pranon 16 aplikacione për pozitën e drejtorit të përgjithshëm të RTK-së|url=https://www.koha.net/arberi/bordi-pranon-16-aplikacione-per-poziten-e-drejtorit-te-pergjithshem-te-rtk-se|access-date=5 prill 2025|website=[[Koha.net]]|language=sq}}</ref> dhe më pas një komision ''ad-hoc'' e paraqet renditjen e kandidatëve për bord para [[Kuvendi i Republikës së Kosovës|Kuvendit të Republikës së Kosovës]], ku përzgjedhet prej votës shumicë. Kjo gjë ia beson përzgjedhjen e tyre partive shumicë.<ref>{{Cite web|date=22 nëntor 2021|title=Kandidatët që i dërgohen Kuvendit për Bordin e RTK-së|url=https://ubtnews.com/kandidatet-qe-i-dergohen-kuvendit-per-bordin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=UBT News|language=sq}}</ref><ref name="EP" />^:33 Ajo financohet në një normë prej 80% nga subvencionet shtetërore dhe 20% nga [[Reklamimi|reklamat]].<ref name=":0">{{Cite report|url=https://openjicareport.jica.go.jp/pdf/12334785.pdf|publisher=JICA|language=en|title=The Project for Capacity Development of Radio Television of Kosovo (RTK) Project Completion Report|date=maj 2019|access-date=5 prill 2025|collaboration=[[NHK]]}}</ref> Financimi i RTK-së fillimisht u garantua nga një tarifë mbi faturën e rrymës, derisa [[Gjykata Kushtetuese e Kosovës|Gjykata Kushtetuese]] vendosi që nuk ishte e përshtatshme dhe e shtyu buxhetin e RTK-së kah subvencioni i shtetit (0.7% të buxhetit të Kosovës). Ndryshimi çoi shqetësime rreth mbajtjes së pavarësisë së RTK-së. Kriteri ligjor për RTK-në të planifikojë një fund të buxhetit tranzicional shtetëror nuk është vendosur në veprim akoma.<ref name="EP">Elda Brogi, Alina Dobreva, and Pier Luigi Parcu, "[http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU(2014)534982_EN.pdf Freedom of Media in the Western Balkans]", {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150819204849/http://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2014/534982/EXPO_STU%282014%29534982_EN.pdf|date=19 August 2015}}, study for the [[European Parliament]]'s Subcommittee on Human Rights, October 2014, EXPO/B/DROI/2013/16</ref>^:33<ref>[http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf RTK Financial Sustainability], {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222182030/http://www.institutigap.org/documents/78229_RTK-English.pdf|date=22 December 2015}}, GAP Policy Brief</ref> Propozimi i RTK-së {{As of|2019|lc=yes}} është një tarifë prej 2.50 euro mbi faturën e rrymës në çdo shtëpi në Kosovë.<ref name=":0" /> Punëtorët e RTK-së janë automatikisht pjesë e një [[Sindikata e punëtorëve|sindikate]]—Sindikata e Punëtorëve të Radiotelevizionit të Kosovës (SPRTK)—i vetmi medium që e ka një të tillë.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=Dk2zgYoRdL0|title=I Kosovës|date=22 qershor 2020|type=Prodhim televiziv|language=sq|publisher=Radiotelevizioni i Kosovës|orig-date=2018|quote=Jemi institucioni i parë në Kosovë që kemi ba kontratë t'përhershme kolektive.|via=YouTube}}</ref> Në raste të shumta, SPRTK-ja ka shprehur pakënaqësitë rreth plotësimit të Bordit dhe qartësimit të "statusit" të saj, bie fjala mënyra e financimit dhe menaxhimi i pronës së transmetuesit publik.<ref>{{Cite news|last=Isufi|first=Yllka|date=8 korrik 2021|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së kërkon emërimin pa vonesë të Bordit të ri|language=sq|work=Gazeta Blic|url=https://gazetablic.com/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-kerkon-emerimin-pa-vonese-te-bordit-te-ri/|access-date=5 prill 2025}}</ref><ref>{{Cite web|last=Halili|first=Mediana|date=16 janar 2025|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së shprehet e zhgënjyer me Kuvendin që nuk arriti të zgjidhë statusin e RTK-së|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-shprehet-e-zhgenjyer-me-kuvendin-qe-nuk-arriti-te-zgjidh-statusin-e-rtk-se/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Berisha|first=Arjana|date=21 gusht 2024|title=Sindikata e Punëtorëve të RTK-së, i kërkon Kuvendit ta kompletoj Bordin e transmetuesit publik|url=https://kallxo.com/lajm/sindikata-e-punetoreve-te-rtk-se-i-kerkon-kuvendit-ta-kompletoj-bordin-e-transmetuesit-publik/|access-date=5 prill 2025|website=[[Kallxo.com]]|language=sq}}</ref> == Anëtarësia në EBU == {{kryesor|Kosova në Festivalin Evropian të Këngës|Festivali i Këngës në RTK}} RTK-ja bashkëpunon me [[Bashkimi Evropian i Transmetuesve|Bashkimin Evropian të Transmetuesve]] (EBU) që nga themelimi.<ref name="RTKPublik" /> Megjithatë, nuk është anëtare e Bashkimit dhe po përpiqet të bëhet anëtare. Tani për tani nuk është e mundshme një gjë e tillë meqë Kosova nuk është anëtare e [[Bashkimi Ndërkombëtar i Telekomunikacionit|Bashkimit Ndërkombëtar të Telekomunikacionit]] (ITU) apo [[Këshilli Evropian|Këshillit Evropian]], që janë kërkesat formale për anëtarësi në EBU. Aplikimi për pjesëmarrjen e Kosovës në Këshillin Evropian është në plotësim e sipër.<ref>{{Cite web|date=2023-04-25|title=Kosovo erreicht nächste Stufe der Mitgliedschaft im Europarat|url=https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|access-date=2023-06-23|language=de|archive-date=22 qershor 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230622235045/https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/|url-status=dead}}</ref> Një ndër motivet kryesore për anëtarësim në EBU është interesi i RTK-së për pjesëmarrje në [[Festivali Evropian i Këngës|Festivalin Evropian të Këngës]], që ka vazhduar që prej vitit 2014.<ref>{{Cite web|title=Kosovo drömmer om Eurovision|url=http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-url=https://web.archive.org/web/20130624002512/http://www.svtplay.se/klipp/1221388/kosovo-drommer-om-eurovision|archive-date=24 qershor 2013|language=sv|access-date=9 gusht 2023|url-status=live}}</ref> Në vitin 2023, RTK nisi përpjekjen e vet për t'u inkuadruar në Festivalin Evropian të Këngës duke mbajtur një [[Festivali i Këngës në RTK|Festival të vet të Këngës]] për shtetin e Kosovës.<ref>{{Cite web|date=2023-10-27|title=Nis Festivali i Këngës në RTK|url=https://www.koha.net/kulture/nis-festivali-i-kenges-ne-rtk|access-date=2026-01-01|website=[[KOHA.net]]|language=sq}}</ref><ref>{{Cite web|last=Minga|first=Mikaela|date=2023-11-01|title=Festivali i parë i këngës në Kosovë|url=https://www.reporter.al/2023/11/01/festivali-i-pare-i-kenges-ne-kosove/|access-date=2026-01-01|website=[[Reporter.al]]|language=sq}}</ref> == Perceptimi publik == Programi i RTK-së pranohet mirë nga shqiptarët e Kosovës, por jo aq nga grupet tjera etnike në Kosovë.<ref name="Elsie2011" /><ref>{{Cite book|last=Egleder|first=Julia|title=Peace Through Peace Media?: The Media Activities of the International Missions (KFOR and UNMIK) and Their Contribution to Peacebuilding in Kosovo from 1999 Till 2008|publisher=LIT Verlag|year=2013|ISBN=9783643903549|series=Schriftenreihe der Stipendiatinnen und Stipendiaten der Friedrich-Ebert-Stiftung|volume=43|location=Münster|pages=241|language=de}}</ref><ref name=":0" /> Transmetuesi publik është kritikuar edhe për [[Anësia politike|anësi politike]] dhe mungesë të gazetarisë hulumtuese, si p.sh. në mbulimin e gjerë të partisë politike në pushtet në 2012 (duke përfshirë tubimin vjetor të [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]], atëkohë në pushtet) në krahasim me mbulimin e shkurtër dhe dezinformues të protestave nga partia opozitare [[Vetëvendosje]], që u vlerësua si "një sinjal i madh i financimit shtetëror duke vendosur pavarësinë editoriale të televizionit publik në rrezik. (IREX, 2013b)<ref>{{Cite web|year=2013|title=Raporti vjetor i punës për vitin 2012|url=http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185432/http://kpm-ks.org/materiale/dokument/1369054659.2327.pdf|archive-date=4 mars 2016|publisher=[[Komisioni i Pavarur i Mediave]]|language=sq}}</ref> Në vitin 2015, disa gazetarë të RTK-së protestuan kundër ndikimit politik dhe cenzurës së brendshme. RTK-ja konsiderohet gjerësisht e njëanshme, dhe në vitin 2012 raportoi në tepricë mbi tubimet e [[Partia Demokratike e Kosovës|Partisë Demokratike të Kosovës]] që ishte atëherë në pushtet, por shumë më pak mbi protestat e partisë opozitare [[Lëvizja Vetëvendosje|Vetëvendosje]].{{Cn}} Pjesëtarët e Bordit të RTK-së zgjedhen prej një votë shumice nga [[Kuvendi i Kosovës]] dhe prandaj reflektojnë Kuvendin. == Logot == === Televizion === <gallery> Skeda:Logo RTP 1974.png|Logoja e RTP-së në 1974 Skeda:RTP logo.svg|Logoja e RTP-së prej 1989 Skeda:RTK (1999).png|Logoja e RTK-së në transmetimin e parë pas Luftës në vitin 1999 Skeda:Radio-Televizioni-i-Kosovës-Logo.svg|Logoja e RTK-së prej 1999–2013 Skeda:Rtk1 2013.png|Logoja e RTK 1 prej 2013 Skeda:Rtk 2.png|Logoja e RTK 2 Skeda:RTK3 logo 5ac42bcfd1a4d.png|Logoja e RTK 3 Skeda:RTK4 logo 5ac42bf221795.png|Logoja e RTK 4 </gallery> === Radio === <gallery> Skeda:Radio Kosova 1999.jpg|Logoja e Radio Kosova 1 prej 1999–2013 Skeda:Rtk radio kosova 1.png|Logoja e Radio Kosova 1 prej 2013 Skeda:Rtk radio kosova 2.png|Logoja e Radio Kosova 2 prej 2013 </gallery> == Shiko edhe == * [[Radiotelevizioni i Prishtinës]], paraardhësi i RTK-së * [[Televizioni në Kosovë]] == Shënime == <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> == Referime == <references responsive="" /> == Lidhje të jashtme == {{Commons|2=Radiotelevizionin e Kosovës}} * [http://www.rtklive.com Webfaqja zyrtare] * [https://www.youtube.com/@RTKOfficial RTK] në [[YouTube]] {{RTK1}} {{Media në Kosovë}} {{Prishtina}} [[Kategoria:Stacione televizive në Kosovë]] [[Kategoria:Radiotelevizioni i Kosovës]] [[Kategoria:Stacione radio]] [[Kategoria:Stacione televizive në Evropë sipas vendit]] [[Kategoria:Stacione radio në Kosovë]] [[Kategoria:Themelime në Kosovë në 1999]] e9tyztmwvqi23tg2hd0ybsdai4axqw6 0 3881 2985423 2976366 2026-05-29T18:52:59Z Edukatori 112234 2985423 wikitext text/x-wiki '''Molosët''' kanë qenë një fise greke<ref>{{Cite web|last=admin_c|date=2022-01-24|title=Astrit Lulushi: Pirro i Epirit|url=https://alb-spirit.com/2022/01/24/astrit-lulushi-pirro-epirit/|access-date=2026-04-23|website=Albspirit|language=en-US}}</ref> kryesore e lashte epirote, krahas me kaionët dhe thesprotët, që banonin në qendër të Epirit e lashte. Fisi i molosëve u themelua në shekullin e IV para erës së re.<ref>{{harvnb|Borza|1992|pp=62, 78, 98}}; {{harvnb|Encyclopædia Britannica ("Epirus")|2013}}; {{harvnb|Errington|1990|p=43}}; {{harvnb|Hammond|1998|p=19}}; {{harvnb|Hammond|1994|pp=430, 433–434}}; {{harvnb|Hammond|1982|p=284}}; {{harvnb|Wilkes|1995|p=104}}.</ref><ref>{{harvnb|Hornblower|Spawforth|Eidinow|2012|loc=p. 966: "'''Molossi''', common name of tribes forming a tribal state (koinon) in Epirus, which originated in northern Pindus including the Orestae, FGrH 1 F 107) and expanded southwards, reaching the Ambraciote Gulf (see AMBRACIA) c.370 BC."}}</ref> Nga fisi i molosëve ka prejardhje edhe nëna e Aleksandrit të Madh. ==Historia== * Paraqitja e parë në literaturë si emër * Paraqitja e fundit si fis apo formë tjetër me të njëjtin emër * Kulminacioni i zhvillimit të fisit Mbreti ilir [[Bardhyli]] e pushtoi Epirin ne vitin 385 p.K.. Moloset gjendeshin ne Veri te Shtetit te Epirit.Ata ishin te paret qe krijuan shtetin e tyre "Shtetin Molos". Pas disa kohesh ata bashkuan fiset dhe krijuan "Lidhjen Molose". ;Mbreteria e Moloseve gjate sundimit te Tharypes (423-385 p.e.sone) Në çerekun e fundit të shek. V p.e.sonë shtetin e molosëve e kryesonte Tharypa (423-385 p.e.sonë), i cili, sipas një lajmi të Tukididit, e trashëgoi fronin mbretëror të babait në një moshë të mitur duke pasur për një kohë si tutor Sabylintin, prijësin e atintanëve. Tradita historike i atribuon këtij sundimtari një seri reformash të karakterit ekonomik, ushtarak dhe kulturor, të cilat çuan në zgjerimin dhe në forcimin e mëtejshëm të Mbretërisë Molose. Në radhë të parë ato prekën formën e hershme të qeverisjes dhe legjislacionin e vjetër të vendit. Kuvendi i popullit si organ i trashëguar nga rendi i komunës primitive, mori tani përmbajtje të re. Në organet drejtuese të shtetit, rol të rëndësishëm fillon të luajë prostati, funksionari më i lartë i shtetit pas mbretit. Ky zgjidhej për çdo vit në Kuvendin e Popullit nga rrethet aristokratike, të cilat ushtronin fuqishëm autoritetin e tyre në kuvend. Duke qëndruar pranë mbretit, si mbrojtës i ligjeve të vendit, prostati në fakt e kufizonte shumë pushtetin mbretëror, dhe me këtë ai ruante të palëkundshme pozitat e aristokracisë në veprimtarinë politike të shtetit. Kjo formë e kufizuar e pushtetit qendror nga aristokracia e tokës, si edhe ligjërimi i të drejtave të tjera të saj, i japin Mbretërisë Molose atributet e një shteti me mbeturina të theksuara të rendit fisnor. Mbretëria Molose që në fillim të veprimtarisë së saj politike tërhoqi vëmendjen e shteteve fqinje të Mesdheut dhe sidomos të Athinës dhe të Spartës, të cilat sapo kishin nisur midis tyre konfliktin e armatosur për supremaci ekonomike dhe politike në Greqi. Në këtë konflikt historikisht të njohur si Lufta e Peloponezit dhe që, siç dihet, zgjati me ndërprerje të vogla plot 28 vjet (432-404 p.e.sonë) dhe pati pasoja të rënda për Greqinë, të dyja palët ndërluftuese bënë përpjekje që të siguronin përkrahjen e shtetit të ri të molosëve, meqë territori i tij zinte një pozicion mjaft të favorshëm strategjik me rrugën midis brigjeve veriperëndimore të Greqisë dhe të Maqedonisë e Thesalisë. Në fillim ishte Sparta ajo që ushtroi ndikimin e saj mbi shtetin molos. Në vitin 429 p.e.sonë, molosët i ofrojnë asaj deri ndihmën ushtarake, duke dërguar kontingjente të konsiderueshme luftëtarësh për pushtimin e qytetit Stratos të Akarnanisë. Mirëpo edhe pas kësaj fushate të pasuksesshme, e cila synonte të dobësonte ndikimin e Athinës në këtë zonë kufitare të Epirit, diplomacia athinjote nuk hoqi dorë nga përpjekjet e saj për të përmirësuar marrëdhëniet me shtetin e molosëve. Ajo kishte shumë nevojë për përkrahjen e këtij shteti të ri energjik në qendër të Epirit. Përmes territorit të tij Athina mund të kontrollonte nga shpina maqedonët e paqëndrueshëm të Perdikës si dhe thesalët, me të cilët ajo sapo kishte krijuar lidhje miqësore pas kryengritjes së lynkestëve (433 p.e.sonë). Nga ana tjetër, me këto marrëdhënie Athina synonte të kishte edhe përfitime ekonomike. Se sa rëndësi i jepte Athina lidhjeve me shtetin molos, këtë e tregon dhe fakti se ajo në këtë kohë merr përsipër edukimin e Tharipës së vogël në një nga shkollat e Athinës dhe e pret atë më vonë në Athinë me nderime të veçanta duke e regjistruar si qytetar nderi. Për vendosjen e marrëdhënieve të mira me Athinën ishte i interesuar gjithashtu edhe vetë shteti i molosëve, i cili kërkonte të siguronte përkrahje për politikën e zgjerimit territorial që projektoi Tharypa, të cilën ai filloi ta realizonte në vitet e fundit të jetës së tij. Këto marrëdhënie të ngushta ekonomike dhe politike me Athinën i hapën rrugë depërtimit të ndikimit të qytetërimit helen, i cili u shfaq në strukturën organizative të shtetit, në ndërtimet, në përdorimin e gjuhës dhe të shkrimit grek në rrethet e aristokracisë dhe të administratës shtetërore, në trajtimin tipologjik dhe metrologjik të monedhave të para molose sipas prototipave të monedhës atike të fundit të shek.V dhe fillimit të shek. IV p.e.sonë. Ky ndikim do të shfaqet gjithashtu dhe në jetën kulturore e artistike, qendra e së cilës bëhen qytetet. Në Passaron, p.sh., mendohet të jetë ftuar dramaturgu i shquar grek Euripidi, për të vënë në skenë tragjedinë e tij “Andromaka”, ku lavdërohej origjina dinastike e mbretërve molosë. Kjo vepër ndikoi shumë në kultivimin e mitit gjenealogjik të molosëve, sipas të cilit zanafilla e tyre i referohet tani Molosit, biri i Neoptolemit të Akilit dhe i Andromakës, të vesë së Hektorit, që pas shkatërrimit të Trojës erdhën dhe u vendosën në Epir.<br /> Mbreti Pirro kishte nje politike te forte. Ai forcoi shtetin, zgjeroi territoret,krijoi ushtri te rregullt,zhvilloi ekonomine, dhe rindertoi shume qytete. Pasi ai vdiq lidhja Molose u prish. Nje grua e goditi ate me gur ne koke gjate marshimit ne Greqi dhe ai vdiq. ==Forma e qeverisjes== * Monarki * Federale * E trasheguar * Jo absolute ==Politika== * Marrëdhëniet përbrenda fisit * Marrëdhëniet me fiset fqinje * Marrëdheniet e jashtme ==Gjeografia== * Gjatë fazës fillestare * Territoret më të gjëra të qeverisura nga fisi Ne Veri lumi vjose ne jug gjiri I ambrakise ne lindje pindit ne perendim deti Jon ==Demografia== * Struktura e popullsisë ** Bujqë ** Aristrokaci ** Skllavë == Shih edhe == * [[Epiri]] * [[Kaonët]] * [[Iliria]] - [[Ilirët]] * [[Thesprotët]] * [[Liga Epirote]] * [[Pirro i Epirit]] * [[Mbretëria e Ilirisë]] == Literaturë == * [[Hansjörg Frommer]]: ''Die Illyrer. 4000 Jahre europäischer Geschichte. Vom 3. Jahrtausend bis zum Beginn der Neuzeit.'' Karlsruhe 1988, ISBN 3-88190-100-0 == Referime == {{reflist}} {{Ilirët}} [[Kategoria:Fise ilire]] [[Kategoria:Epiri i lashtë]] [[Kategoria:Fise të lashta në Ballkan]] kadr8sombeinrz3ngugvx2o5n1wbtw6 0 4282 2985488 2941007 2026-05-30T03:09:48Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985488 wikitext text/x-wiki '''Rifat Kukaj''' ([[25 tetor]] [[1939]] - [[11 shtator]] [[2005]]) ishte një personalitet i shquar i letërsisë shqipe, sidomos i letërsisë për fëmijë. Ka qenë edhe skenarist, dramaturg dhe përkthyes. == Biografia == Rifat Kukaj lindi në [[Tërsteniku|Tërstenik]] të [[Drenica|Drenicës]], ku kreu edhe arsimin fillor ndërsa studioi në [[Normalja e Prishtinës|Normalen e Prishtinës]].<ref>{{Cite web|last=Rifati|first=Rexhep|date=2022-10-25|title=RIFAT KUKAJ, BARDI I LETËRSISË PËR FËMIJË|url=https://prointegra.ch/rifat-kukaj-bardi-i-letersise-per-femije/|access-date=2025-01-02|website=Prointegra|language=en-US|archive-date=18 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250218033830/https://prointegra.ch/rifat-kukaj-bardi-i-letersise-per-femije/|url-status=dead}}</ref> Ai spikati veçanërisht në fushën e letërsisë për fëmijë dhe të rritur, duke krijuar vepra që pasqyrojnë jo vetëm realitetin shqiptar, por edhe një botë të pasur imagjinare dhe edukative për breza të tërë lexuesish. Shkrimtari Kukaj ka pasur një ndikim të jashtëzakonshëm në kulturën shqiptare, jo vetëm si krijues, por edhe si promotor i letërsisë cilësore për fëmijë. Gjatë karrierës së tij, ai udhëhoqi programet për fëmijë të Radio Prishtinës, ku kontribuoi në edukimin kulturor dhe artistik të fëmijëve përmes emisioneve të tij të pasura dhe tërheqëse. Në rolin e redaktorit të librave për fëmijë në Shtëpinë Botuese "Rilindja", Kukaj mbështeti publikimin dhe përhapjen e veprave të autorëve të rinj shqiptarë. Ai gjithashtu përktheu letërsi për fëmijë nga autorë të ndryshëm sllovenë, kroatë, serbë dhe hungarezë, duke sjellë për lexuesin shqiptar elemente të kulturave të tjera dhe duke ndihmuar në ndërtimin e një urë lidhëse midis letërsisë shqiptare dhe asaj botërore. Përveç përkthimeve, shumë nga veprat e tij u botuan në gjuhë të ndryshme, çka dëshmon për universialitetin dhe vlerat artistike të krijimtarisë së tij. Krijimtaria e Kukajt përfshin mbi 100 vëllime librash dhe rreth 30 radio-drama, duke mbuluar një spektër të gjerë zhanresh dhe tematikash. Ai kontribuoi në afirmimin e letërsisë shqipe në rrjedhat ndërkombëtare, duke e bërë zërin e saj të dëgjohet përtej kufijve. Rifat Kukaj njihet edhe për mbështetjen dhe ndihmën e tij ndaj autorëve të rinj, duke u shërbyer si mentor dhe frymëzues për shumë krijues të brezave pasardhës. Shkrimtari Rifat Kukaj ndërroi jetë në Ulqin dhe u varros në vendlindjen e tij, duke lënë pas një trashëgimi që vazhdon të inspirojë breza të rinj shkrimtarësh dhe lexuesish. Emri i tij mbetet i ngulitur thellë në historinë e letërsisë shqiptare, si një figurë e përkushtuar ndaj artit, kulturës dhe fëmijërisë.<ref>{{Cite web|title=18 vjet pa shkrimtarin Rifat Kukaj, ndër më të suksesshmit në letërsinë shqipe|url=https://www.epokaere.com/18-vjet-pa-shkrimtarin-rifat-kukaj-nder-me-te-suksesshmit-ne-letersine-shqipe/|access-date=2025-01-02|website=Epoka e Re|language=en-US}}</ref> == Tituj të veprave == * [[Xhuxhi nga Taxhuxhi (dramë)|Xhuxhi nga Taxhuxhi]] - dramë humorisitike * [[Lepuri me pesë këmbë (skenarë)|Lepuri me pesë këmbë]] - skenarë filmi artistik * [[Kokërmeli e Pilivesa]] (1971) - roman * [[Dita e xhufkave]] (1972)- roman * [[Shkrepi i Diellit]] (1972)- roman * [[Minaku i përhimtë]] (1973)- roman * [[Vjollca magjike]] (1974)- roman * [[Rrasa e Zogut]] (1975)- roman * [[Droja]] (1978)- roman * [[Dreri me një bri]] (1986)- roman * [[Xhuxhi nga Xhuxhishta]] (1998)- roman *[[Zogu i bardhe]] -roman * [[Gogozheli i Gogozhinës]] (1999)- roman * [[shkurtabiqi më i madh në botë]] {2000} - roman (botoi: URA) * [[Fshehtësia e breshkës]] (2002)- roman * [[Majmuni me kurorë mbretërore]] (2003)- roman * [[Fshati i Pishës]] (1969)- libër poezishë (botoi: NOVA MAKEDONIJA) * Vjollca magjike == Shih edhe == * [[Letërsia në Kosovë]] * [[b:Rifat Kukaj|Poezi të lira të Rifat Kukës]] == Referime == {{DEFAULTSORT:Kukaj, Rifat}} [[Kategoria:Lindje 1939]] [[Kategoria:Njerëz nga Drenasi]] [[Kategoria:Njerëz nga Drenica]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë kosovarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë për fëmijë]] [[Kategoria:Vdekje 2005]] lbo94s59dk0qimw7klap6cpgbal1k4l 0 19066 2985360 2941648 2026-05-29T15:59:35Z Torvalu4 40844 2985360 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Italisht | name origjinal = Italiano | name tjetër = | pronunciation = {{IPA-it|itaˈljaːno|}} | states = [[Itali]], [[Zvicër]], [[San Marino]], [[Vatikani|Vatikan]], [[Istria]] ([[Kroaci]], [[Slloveni]]) |krahina = | region = Evropa jugore | era = <!--Folësit--> | speakers = 85 milion |renditja = <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = [[Gjuhët indo-evropiane]] |fam2 = [[Gjuhët italike]] |fam3 = [[Gjuhët romane]] |fam4 = [[Toskan]] |fam5 = '''Italisht''' |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = [[Alfabeti latin]] <!--Statusi zyrtar--> | nation = | minority = | agency = <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = it |iso2 = ita |iso3 = ita |iso5 = |glotto = ital1282 |linguasphere = 51-AAA-q | image = [[File:Linguistic map of the Italian language.svg|frameless|center|upright=1.5]] | imagecaption =Shpërndarja e gjuhës italishte }} '''Gjuha italiane''' apo '''italishtja''' (Italisht: ''lingua italiana'') është një [[Gjuhët neolatine|gjuhë romane]] (neolatine) e zhvilluar nga varianti fjorentin. Është gjuha e 21-të më e folur në botë. Flitet nga 63,5 miljonë veta si gjuhë amëtare, kryesisht në [[Itali]], [[San Marino]], [[Vatikani|Vatikan]], [[Zvicra|Zvicër]] (ku është edhe gjuhë zyrtare), [[Kroacia|Kroaci]], [[Sllovenia|Slloveni]], [[Franca|Francë]] (me minoranca që gjenden afër Italisë), si dhe në shtetet ku gjenden emigrantë italianë ([[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]], [[Argjentina|Argjentine]], [[Brazili|Brazil]]). Është një nga gjuhët më të studiuara në botë për shkak të rëndësisë nderkombëtare, pasurinë kulturore dhe turizmit. Gjuha italiane është gjuha e huaj më e folur në [[Shqipëria|Shqipëri]].{{sfn|Simone|2010}} == Historia == === Lindja dhe zhvillimi i gjuhës === Si të gjitha gjuhët e tjera Italike, edhe italshtja është zhvilluar nga [[gjuha latine|latinishtja]] e popullit (e folur në [[Italia|gadishullin Apenin]] jashte ambjentit fetar dhe shkollor). Gjuha italiane vjen nga dialekti i [[Toskana|toskanës]], varianti i të cilës konsiderohej më i <nowiki>''pastër''</nowiki> dhe zonë nga e cila kanë ardhur shumë shkrimtarë italjanë, si p.sh. Petrarka dhe i ati i gjuhes italiane, [[Dante Alighieri]]. Gjëndja politike e Italisë, si një shtet shumë i copëtuar nga ana gjeografike vonoi standardizimin e gjuhës italiane, i cili ndodh në shekullin e 20-të. Në gjysmën e 1800-ës, më pak se 10&nbsp;% e italisë fliste gjuhën italiane. Në shtetin Italian kemi nje ''continuum'' gjuhësor dhe numëri i dialekteve diskutohet edhe në ditët e sotme. Bashkimi gjuhësor i italishtës ndodhi vetëm pas industrializimit, luftës së parë botërore, zhvillimit të valëve radiofonike, emigrimit nga jugu në veri dhe sidomos mbas përhapjes së televizorit. == Shpërndarja e gjuhës == === Në Itali === Sot italishtja përdoret nga shumica e popullsisë italiane nga të gjitha shtresat dhe përdoret i njëjti variant në kontekste zyrtare dhe në gjuhën e përditshme. Sipas ISTAT, në 2006 72,8&nbsp;% e Italisë flet “vetëm italisht”, 19&nbsp;% “italisht dhe dialekt” dhe 5,4&nbsp;% “vetëm dialekt”. Është akoma i theksuar përdorimi i dialekteve të ndryshme sidomos në moshën e tretë. Më shumë se 92&nbsp;% e popullsisë flet italisht. === Jashtë Italisë === [[Skeda:Corsivo- come scriverlo a mano in italiano, schede didattiche con alcuni esempi di Paolo Villa (prima edizione commons wikimedia org)-Letters-characters in italics-cursive- how to write it by hand in Italian.pdf|parapamje|Kursivi i shkrimit të dorës në shkollë italiane]] [[Skeda:Linguistic map of the Italian language.svg|parapamje|Vendet italofone]] Gjuha italiane flitet nga 13&nbsp;% e popullsisë së [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] (në vënd të tretë mbas [[Gjuha angleze|anglishtes]] dhe [[Gjuha gjermane|gjermanishtes]]. 3&nbsp;% e flet si gjuhë të dytë. === Në Shqipëri === Gjuha italiane njihet nga 73&nbsp;% e popullsisë ({{formatnum:1600000}} njerëz), vendi i parë për. == Shënime == {{Reflist}} == Referime == * {{cite book|last=Berloco|first=Fabrizio|year=2018|language=en|title=The Big Book of Italian Verbs: 900 Fully Conjugated Verbs in All Tenses. With IPA Transcription, 2nd Edition|publisher=Lengu|ISBN=9788894034813|url=https://books.google.com/books?id=DYynDwAAQBAJ&pg=PA3#v=onepage&q&f=false}} * {{cite book|last=Palermo|first=Massimo|year=2015|language=it|title=Linguistica italiana|url=https://archive.org/details/linguisticaitali0000pale|publisher=Il Mulino|ISBN=9788815258847}} * {{cite book|last=Simone|first=Raffaele|year=2010|language=it|title=Enciclopedia dell'italiano|publisher=Treccani}} [[Kategoria:Gjuhë në Itali]] [[Kategoria:Gjuhë romane|Italishtja]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuhë]] p7sbwlg9asqtk3ohezoe2w2vvm5tb53 0 19265 2985363 2914116 2026-05-29T16:04:40Z Torvalu4 40844 2985363 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Gjuha rumune | name origjinal = | name tjetër = | pronunciation = | states = [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]], [[Vojvodina|Vojvodinë]] |krahina = | region = [[Evropa|Evropë]] | era = <!--Folësit--> | speakers = 25 milion |renditja = 36 <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = |fam2 = |fam3 = |fam4 = |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]] | minority = [[Vojvodina|Vojvodinë]] | agency = [[Akademia Rumune]] <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = ro |iso2 = rum (B), ron (T) |iso3 = |glotto = |linguasphere = | image = | imagecaption = }} '''Gjuha rumune''' (rum. ''limba română'') ose '''rumanishtja''' është [[Gjuhët neolatine|gjuha romane]] që flitet nga rreth 25 milionë njerëz dhe gëzon status zyrtar në Rumani, Moldavi, dhe Vojvodinë. Gjuha rumune është mbiquajtur dhe Limba lui Eminescu sipas [[Mihai Eminescu]]t, poetit të famshëm në Rumani dhe Moldovi. [[Skeda:Fr-carte-balkans-vlachs.png|thumb|300px|left|Gjuha rumune]] [[Skeda:Romania Graiuri.jpg|thumb|300px|Dialektët rumun]] == Histori == Pasi [[Romakët]] i mundën Dakët në luftë, dakët u romanizuan. Për këtë shkak tani gjenden mbi 70 % fjalë latine në gjuhën rumune. [[Kategoria:Gjuhë romane|Rumune]] [[Kategoria:Gjuha rumune]] [[Kategoria:Gjuhë]] {{cung}} 0nufumpppgcyvvc6isudz77k42ew1x7 2985364 2985363 2026-05-29T16:06:15Z Torvalu4 40844 2985364 wikitext text/x-wiki {{Infobox language | name = Gjuha rumune | name origjinal = | name tjetër = | pronunciation = | states = [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]], [[Vojvodina|Vojvodinë]] |krahina = | region = [[Evropa|Evropë]] | era = <!--Folësit--> | speakers = 25 milion |renditja = 36 <!--Filogjeneza (vetëm ato që duhën)--> |fam1 = |fam2 = |fam3 = |fam4 = |fam... = |dia1 = |dia2 = |dia3 = |dia4 = |dia... = |sub1 = |sub2 = |sub3 = |sub4 = |sub... = | scipt = <!--Statusi zyrtar--> | nation = [[Rumania|Rumani]], [[Moldavia|Moldavi]] | minority = [[Vojvodina|Vojvodinë]] | agency = [[Akademia Rumune]] <!--Kodet e klasifikimit gjuhësor--> |iso1 = ro |iso2 = rum (B), ron (T) |iso3 = |glotto = |linguasphere = | image = | imagecaption = }} '''Gjuha rumune''' (rum. ''limba română'') ose '''rumanishtja''' është [[Gjuhët neolatine|gjuha romane]] që flitet nga rreth 25 milionë njerëz dhe gëzon status zyrtar në Rumani, Moldavi, dhe Vojvodinë. Gjuha rumune është mbiquajtur dhe Limba lui Eminescu sipas [[Mihai Eminescu]]t, poetit të famshëm në Rumani dhe Moldovi. [[Skeda:Fr-carte-balkans-vlachs.png|thumb|300px|left|Gjuha rumune]] [[Skeda:Romania Graiuri.jpg|thumb|300px|Dialektet rumun]] == Histori == Pasi [[Romakët]] i mundën Dakët në luftë, dakët u romanizuan. Për këtë shkak tani gjenden mbi 70 % fjalë latine në gjuhën rumune. [[Kategoria:Gjuhë romane|Rumune]] [[Kategoria:Gjuha rumune]] [[Kategoria:Gjuhë]] {{cung}} oo5eck41g4xd5tf3xthjd2i4u761b03 0 19277 2985367 2941659 2026-05-29T16:23:46Z Torvalu4 40844 2985367 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Gjuha baske|pronunciation={{IPA-eu|eus̺ˈkaɾa|IPA}}|region=Vendi Bask|speakers={{sigfig|751,500|2}}|date=2016|ref=<ref name="inkesta2016">{{in lang|fr}} [http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf VI° Enquête Sociolinguistique en Euskal herria (Communauté Autonome d'Euskadi, Navarre et Pays Basque Nord)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf |date=21 August 2018 }} (2016).)</ref>|speakers2=434,000 folës pasivë<ref name="inkesta2016" /> dhe 6,000 folës njëgjuhësh<ref>{{in lang|eu}} [http://www1.euskadi.net/euskara_lingua/PDF/Euskadi/EU_EU_SO.pdf Egoera soziolinguistikoa], Euskal Herriko Soziolinguistikazko II. Inkesta (1996).</ref><ref>{{in lang|eu}} [https://www.berria.eus/paperekoa/2117/020/003/2016-12-02/berezko-hiztunak.htm Berezko hiztunak], [[Berria|Berria.eus]].</ref>|familycolor=Isolate|family=Gjuhë e izoluar|ancestor=Proto-Baske|ancestor2=Gjuha akuitane|dia1=[[Biskajan]]|dia2=[[Gipuzkoan]]|dia3=[[Dialekti i Navarrës së Sipërme]]|dia4=[[Navarro-Lapurdian]]|dia5=[[Dialekti i Navarrës Lindore]] {{extinct}}|dia6=[[Suletin|Suletin (Zuberoan)]]|dia7=[[Alavez]] {{extinct}}|script={{plainlist| *[[Alfabeti latin|Latin]] (varianti bask)]}}|nation=[[Spanja]] *[[Baskia]] *[[Navarra]] (bashkëzyrtare në Navarrë)|agency=[[Euskaltzaindia]]|iso1=eu|iso2b=baq|iso2t=eus|iso3=eus|lingua=40-AAA-a|glotto=basq1248|glottorefname=Basque|map=Euskalkiak.svg|mapcaption=Zonat e dialekteve të gjuhës baske. Dialektet në ngjyrë të hapur janë të zhdukura.|map2=File:Basque % (most recent).svg|mapcaption2=Folësit baskë, duke përfshirë folësit si gjuhë të dytë<ref>Të dhënat janë më të freskëtat: * nga 2016 për Álavën, Biskajën dhe Gipuzkoan (VI Mapa Sociolingüístico, 2016, Qeveria baske) * nga 2018 për Navarrën (Datos sociolingüísticos de Navarra, 2018, Qeveria e Navarrës) * nga 2016 për Laburdin, Navarrën e Posthme dhe Sulin ([https://www.mintzaira.fr/fr/la-langue-basque/situation-socio-linguistique.html L'enquête sociolinguistique de 2016], Mintzaira)</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} {{legend|#a02c2c|80–100%}}{{legend|#ff6600|50–80%}} {{Col-break}} {{legend|#ffd633|20–50%}}{{legend|#a2db7d|0–20%}} {{Col-break}} {{Col-end}}|notice=IPA}}[[Skeda:Basque Country location map.png|thumb|300px|Teritori baskë në Spanjë dhe Francë.]] [[Skeda:Basque dialects-en.svg|thumb|300px|Dialektet baske.]] '''Gjuha baske''' ({{Lang|eu|euskara}} [eus̺ˈkaɾa]) ose '''baskishtja''' është një gjuhë e folur nga [[baskët]] dhe të tjerë të [[Vendi Bask (rajoni i madh)|vendit bask]], një rajon që shtrihet në [[Pirenetë|Pirenejtë]] më perëndimorë në pjesët ngjitur të [[Spanja|Spanjës]] veriore dhe [[Franca|Francës]] jugperëndimore. Nga ana gjuhësore, baskishtja është një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] (e palidhur me asnjë gjuhë tjetër ekzistuese). Baskët janë [[Gjuha indigjene|autoktonë]] dhe kryesisht banojnë në Vendin Bask.<ref>{{Cite web|last=Porzucki|first=Nina|title=How the Basque language has survived|url=https://theworld.org/stories/2018-05-16/how-has-basque-language-survived|access-date=16 tetor 2022|website=The World from PRX|publisher=theworld.org|language=en}}</ref> Gjuha baske flitet nga 28.4% (751.500) e baskëve në të gjitha territoret. Nga këto, 93.2% (700.300) janë në zonën spanjolle të vendit Bask dhe pjesa tjetër 6.8% (51.200) janë në pjesën franceze. Folësit amtarë jetojnë në një zonë të afërt që përfshin pjesë të katër provincave spanjolle dhe [[Vendi Bask Francez|tre "provinca të lashta"]] në Francë. [[Provinca Gipuzkoa|Gipuzkoa]], pjesa më e madhe e [[Provinca Biscay|Biskajës]], disa komuna në kufirin verior të [[Provinca Álava|Álavës]] dhe zona veriore e [[Navara|Navarrës]] formuan bërthamën e zonës së mbetur baske-folëse përpara se të futeshin disa masa në vitet 1980 për të forcuar rrjedhshmërinë në baskisht. Në të kundërt, pjesa më e madhe e Álavës, pjesa më perëndimore e Biskajës, dhe Navarra qendrore dhe jugore janë të populluara kryesisht nga folës vendas të [[Gjuha spanjolle|spanjishtes]], ose sepse baskishtja [[Zhvendosja e gjuhës|u zëvendësua]] nga spanjishtja gjatë shekujve (si në pjesën më të madhe të Álavës dhe Navarrës qendrore), ose sepse mund të mos jetë folur kurrë atje (si në pjesë të [[Enkarterri|Enkarterrit]] dhe në juglindje të Navarrës). Në [[Diktatura e Francisko Frankos|Spanjën frankiste]], përdorimi i gjuhës baske u dekurajua nga [[Politikat gjuhësore të Spanjës frankoiste|politikat shtypëse]] të qeverisë. Në vendin bask, “shtypja frankiste nuk ishte vetëm politike, por edhe gjuhësore dhe kulturore”.<ref>Santiago de Pablo, "Lengua e identidad nacional en el País Vasco: Del franquismo a la democracia". In 'Le discours sur les langues d'Espagne : Edition français-espagnol', Christian Lagarde ed, Perpignan: Presses Universitaires de Perpignan, 2009, pp. 53-64, p. 53</ref> Regjimi [[Francisko Franko|i Frankos]] e shtypi gjuhën baske dhe e shfarosi nga ligjërimi zyrtar, edukimi dhe botimi,<ref>See Jose Carlos Herreras, Actas XVI Congreso AIH. José Carlos HERRERAS. Políticas de normalización lingüística en la España democrática", 2007, p. 2. Reproduced in https://cvc.cervantes.es/literatura/aih/pdf/16/aih_16_2_021.pdf</ref> duke e bërë të paligjshëm regjistrimin e foshnjave të porsalindura me emrat baskë,<ref>See "Articulo 1, Orden Ministerial Sobre el Registro Civil, 18 de mayo de 1938". Reproduced in Jordi Busquets, "Casi Tres Siglos de Imposicion", 'El Pais' online, 29 April 2001. https://elpais.com/diario/2001/04/29/cultura/988495201_850215.html.</ref> dhe madje kërkoi që gdhendjet e gurëve të varreve baske të hiqen.<ref>See Communicacion No. 2486, Negociado 4, Excelentisimo Gobierno Civil de Vizcaya, 27 Octubre de 1949". A letter of acknowledgement from the archive of the Alcaldia de Guernica y Lumo, 2 November 2941, is reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Në disa provinca, përdorimi publik i gjuhës baske u ndalua, me gjobitje të njerëzve që e flisnin atë.<ref>See for example the letter from the Military Commander of Las Arenas, Biscay, dated 21 October 1938, acknowledging a fine for the public use of a Basque first name on the streets of Las Arenas, reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Përdorimi publik i baskishtes u kundërshtua nga mbështetësit e regjimit, shpesh i konsideruar si një shenjë e anti-Frankizmit ose [[separatizmi bask|separatizmit]] .<ref>{{Cite web|last=<!--not stated-->|date=2009–2011-09|title=Francisco Franco|url=https://www.history.com/topics/world-war-ii/francisco-franco|website=HISTORY|publisher=A&E Television Networks}}</ref> Në përgjithësi, në vitet 1960 dhe më vonë, tendenca u përmbys dhe arsimi dhe botimet baske filluan të lulëzojnë.<ref>{{Cite book|last=Clark|first=Robert|url=https://archive.org/details/basquesfrancoyea00clar_0|title=The Basques: the Franco years and beyond|publisher=University of Nevada Press|year=1979|isbn=0-87417-057-5|location=Reno (Nevada)|page=149|url-access=registration}}</ref> Si pjesë e këtij procesi, një formë e standardizuar e gjuhës baske, e quajtur [[Baske standarde|Euskara Batua]], u zhvillua nga [[Euskaltzaindia]] në fund të viteve 1960. Përveç versionit të saj të standardizuar, pesë dialektet historike baske janë [[Dialekti Biscayan|Bizkajan]], [[Dialekti gipuzkoan|Gipuzkoan]] dhe [[Dialekti i Navarrezës Lindore|Navarrez i Epërm]] në Spanjë dhe [[Dialekti navarro-lapurdian|Navarrez-Lapurdian]] dhe [[Dialekti Souletin|Suletin]] në Francë. Ata i marrin emrat e tyre nga provincat historike baske, por kufijtë e dialekteve nuk janë në përputhje me kufijtë e provincave. Euskara Batua u krijua në mënyrë që gjuha baske të mund të përdorej - dhe të kuptohej lehtë nga të gjithë folësit baskë - në situata formale (arsim, masmedia, letërsi) dhe ky është përdorimi kryesor i saj sot. Si në Spanjë ashtu edhe në Francë, përdorimi i gjuhës baske për arsim ndryshon nga rajoni në rajon dhe nga shkolla në shkollë.<ref>{{Cite web|title=Navarrese Educational System. Report 2011/2012|url=http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609175117/http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|archive-date=9 qershor 2013|access-date=2013-06-08|publisher=Navarrese Educative Council}}</ref> Baskishtja është [[Gjuha e izoluar|gjuha]] e vetme e izoluar ende në [[Evropa|Evropë]] . Pikëpamja aktuale shkencore mbi [[Origjina e baskëve|origjinën e baskëve]] dhe të gjuhës së tyre është se format e hershme të baskëve u zhvilluan përpara ardhjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]] në zonë, pra para ardhjes së gjuhëve [[Gjuhët keltike|kelte]] dhe [[Gjuhët neolatine|romane]] në veçanti, si këto të fundit sot. gjeografikisht rrethojnë rajonin bask-folës. Tipologjikisht, me [[Gjuha aglutinative|morfologjinë e saj aglutinative]] dhe [[Rreshtimi ergativ-absolutiv|dakordësinë ergative-absolutive]], [[gramatika baske]] mbetet dukshëm e ndryshme nga ajo e gjuhëve [[Standardi mesatar evropian|standarde mesatare evropiane]] . Megjithatë, baskishtja ka huazuar deri në 40 për qind të fjalorit të saj nga gjuhët romane.<ref name="Bakker 1988">"Basque Pidgin Vocabulary in European-Algonquian Trade Contacts." In Papers of the Nineteenth Algonquian Conference, edited by William Cowan, pp. 7–13. https://ojs.library.carleton.ca/index.php/ALGQP/article/download/967/851/0</ref> [[Kategoria:Gjuhë të izoluara të Evropës|Baske]] [[Kategoria:Gjuhë sintetike]] [[Kategoria:Baskisht]] [[Skeda:Irakatsia.png|qendër|parapamje|Përqindja e nxënësve të regjistruar në shkollat e gjuhës baske (2000–2005)]] == Shpërndarja gjeografike == Rajoni ku flitet baskisht është zvogëluar gjatë shekujve, veçanërisht në kufijtë veriorë, jugorë dhe lindorë. Asgjë nuk dihet për kufijtë e këtij rajoni në kohët e lashta, por në bazë të toponimeve dhe epigrafeve duket se në fillim të [[Epokë e zakonshme|epokës së përbashkët]] shtrihej deri në lumin [[Garonne|Garonë]] në veri (duke përfshirë pjesën jugperëndimore të Francës); të paktën deri në [[Lugina e Aranit|Val d'Aran]] në lindje (tani një pjesë e [[Katalonia|Katalonjës]] që flet [[Gaskon]]), duke përfshirë tokat në të dy anët e [[Pirenetë|Pirenejve]] ;<ref>{{Harvnb|Zuazo|2010}}</ref> kufijtë jugorë dhe perëndimorë nuk janë fare të qartë. [[Reconquista|Rekonkista]] e kundërshtoi përkohësisht këtë tendencë kontraktuese kur zotërit e krishterë u bënë thirrje popujve veriorë iberikë - baskët, [[asturianë|asturistët]] dhe " [[frankët]] " - për të kolonizuar pushtimet e reja. Gjuha baske u bë gjuha kryesore e përditshme , ndërsa gjuhë të tjera si [[Gjuha spanjolle|spanjishtja]], [[Gaskon|gaskonishtja]], [[Gjuha frënge|frëngjishtja]] ose [[Gjuha latine|latinishtja]] preferoheshin për administrimin dhe arsimin e lartë. Nga shekulli i 16-të, zona bask-folëse u reduktua në thelb në shtatë provincat e sotme të vendit bask, duke përjashtuar pjesën jugore të Navarrës, pjesën jugperëndimore të [[Provinca Álava|Álava]] dhe pjesën perëndimore të Biscay, dhe duke përfshirë disa pjesë të [[Béarn|Béarnit]]. {{Sfn|Zuazo|2010}} Në 1807, baskishtja flitej ende në gjysmën veriore të Álavës - duke përfshirë kryeqytetin e saj [[Vitoria-Gasteiz]]<ref>{{Cite book|last=Zuazo|first=Koldo|title=Arabako euskara|publisher=Elkar|year=2012|isbn=978-84-15337-72-0|location=Andoain (Gipuzkoa)|page=21}}</ref> - dhe një zonë të gjerë në Navarrën qendrore, por në këto dy provinca, baskishtja përjetoi një rënie të shpejtë që e shtyu kufirin e saj drejt veriut. Në [[Vendi Bask Francez|Vendin Bask Francez]], baskishtja flitej ende në të gjithë territorin, përveç në [[Bajona|Bajonë]] dhe disa fshatra përreth, dhe duke përfshirë disa qytete kufitare në [[Béarn]] . Megjithatë, në shekullin e 20-të, ngjitja e [[Nacionalizmi bask|nacionalizmit bask]] nxiti një interes në rritje për gjuhën si një shenjë e identitetit etnik, dhe me vendosjen e qeverisjes autonome në [[Vendi i Baskisë Jugore|Vendin Bask Jugor]], ajo kohët e fundit ka bërë një rikthim modest. Në pjesën spanjolle, shkollat në gjuhën baske për fëmijë dhe qendrat e mësimdhënies baske për të rritur e kanë sjellë gjuhën në zona të tilla si [[Enkarterri]] perëndimor dhe Ribera del Ebro në Navarrën jugore, ku nuk dihet të jetë folur ndonjëherë gjerësisht; dhe në Bask Francez, këto shkolla dhe qendra pothuajse e kanë ndalur rënien e gjuhës. == Fonologjia == === Zanoret === Gjuha baske përmban pesë zanore: {{IPA|/a/}}, {{IPA|/e/}}, {{IPA|/i/}}, {{IPA|/o/}} dhe {{IPA|/u/}} (të njëjtat që gjenden në [[Fonologjia spanjolle|spanjisht]], [[Gjuha asturiane|asturiane]] dhe [[Gjuha aragoneze|aragoneze]]). Në dialektin Zuberoan paraqiten këto ndryshime: * [[Zanorja e mbyllur e përparme e buzorëzuar|zanorja e rrumbullakosur e përparme e afërt]] {{IPAslink|y}}, e paraqitur grafikisht si {{Angle bracket|ü}} ; * një grup [[Zanoret e hundës|zanoresh hundore]] të kundërta . {| class="wikitable" ! ![[Zanore e përparme|E parme]] ![[Zanore qendrore|Qëndrore]] !E [[Zanore e pasme|pasme]] |- style="text-align:center;" ![[Mbyll zanoren|E mbyllur]] |'''i'''{{IPAslink|i}} | |'''u'''{{IPAslink|u}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e mesme|E mesme]] |'''e'''{{IPAslink|e̞|e}} | |'''o'''{{IPAslink|o̞|o}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e hapur|E hapur]] | |'''a'''{{IPAslink|ä|a}} | |} Nuk ka gjatësi të dallueshme të gjatësisë së zanoreve në baskisht, megjithëse zanoret mund të zgjaten për theksim. Zanoret e mesme {{IPA|/e/}} dhe {{IPA|/o/}} ngrihen para bashkëtingëlloreve hundore. {{Sfn|de Rijk|2008}} {| class="wikitable" style="text-align: center; float: right;" |+Diftongjet baske{{sfn|de Rijk|2008|p=5}} ![[Alfabeti Fonetik Ndërkombëtar|IPA]] !Example !Meaning |- |{{IPA|/au̯/}} |{{lang|eu|gau|italic=no}} |night |- |{{IPA|/eu̯/}} |{{lang|eu|euri|italic=no}} |rain |- |{{IPA|/ai̯/}} |{{lang|eu|bai|italic=no}} |yes |- |{{IPA|/ei̯/}} |{{lang|eu|sei|italic=no}} |six |- |{{IPA|/oi̯/}} |{{lang|eu|oin|italic=no}} |foot |- |{{IPA|/ui̯/}} |{{lang|eu|fruitu|italic=no}} |fruit |} == Bashkëtingëlloret == {| class="wikitable" style="margin:autmargin:auto;" |+Tabela e fonemave bashkëtingëllore të Baskishtes Standarde ! colspan="2" | ![[Buzorëzimi|Buzore]] !Lamino- [[Dental consonant|dhëmbore]] !- alvellore !Qiellzore ose postalveolar !Vellore !Glotale |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |[[Hunda|Hundore]] |'''m'''{{IPAslink|m}} | |'''n'''{{IPAslink|n}} |'''ñ, -in-'''{{IPAslink|ɲ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Plosive consonant|Shpërthyese]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''p'''{{IPAslink|p}} |'''t'''{{IPAslink|t̪|t}} | |'''tt, -it-'''{{IPAslink|c}} |'''k'''{{IPAslink|k}} | |- style="text-align:center;" !<small>[[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> |'''b'''{{IPAslink|b}} |'''d'''{{IPAslink|d̪|d}} | |'''dd, -id-'''{{IPAslink|ɟ}} |'''g'''{{IPAslink|ɡ}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Jofërkuese | |'''tz'''{{IPAslink|ts|t̪s̻}} |'''ts'''{{IPA|/[[Voiceless alveolar affricate#Non-retracted alveolar|t̺s̺]]/}} |'''tx'''{{IPAslink|tʃ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Fërkimi|Fërkuese]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''f'''{{IPAslink|f}} |'''z'''{{IPAslink|s|s̻}} |'''s'''{{IPAslink|s̺}} |'''x'''{{IPAslink|ʃ}} | |'''h'''{{IPA|/∅/}}, {{IPAslink|h}} |- style="text-align:center;" !<small>(më së shumti)¹ [[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> | | | | colspan="2" |'''j'''{{IPAslink|j}}~{{IPAslink|x}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Anësore | | |'''l'''{{IPAslink|l}} |'''ll, -il-'''{{IPAslink|ʎ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Rotike{{efn|Basque's two rhotics only contrast when between vowels, where the trill is written as ''-rr-'' and the tap as ''-r-''. When a suffix is added to a word ending in ''-r'', a trill is generally used, as in {{lang|eu|ederrago}} 'more beautiful', from {{lang|eu|eder}} 'beautiful' and {{lang|eu|-ago}}. There is a small number of words which are exceptions to this rule, with de Rijk listing the following ten common ones: {{wt|eu|zer}}, {{wt|eu|ezer}}, {{wt|eu|nor}}, {{wt|eu|inor}}, {{wt|eu|hor}}, {{wt|eu|paper}}, {{wt|eu|plater}}, {{wt|eu|plazer}}, {{wt|eu|ur}}, and {{wt|eu|zur}}.{{sfn|de Rijk|2008|pp=7–8}}|name=finalweakr}} !Trrill | | |'''r-, -rr-, -r''' {{IPAslink|r}} | | | |- style="text-align:center;" !Tap | | |'''-r-, -r'''{{IPAslink|ɾ}} | | | |} Në pozicionin e rrokjes-fundore, të gjitha shpërthyeset [[Devokimi përfundimtar-obstruent|hezen]]. Kur midis zanoreve, dhe shpesh pas {{IPA|/r/}} ose {{IPA|/l/}}, shpërthyeset me zë {{IPA|/b/}}, {{IPA|/d/}} dhe {{IPA|/g/}} shqiptohen si [[Frikativët|fërkueset]] përkatëse {{IPA|[β]}}, {{IPA|[ð]}} dhe {{IPA|[ɣ]}} . {{Sfn|de Rijk|2008}} [[Skeda:Diaphonej.svg|parapamje|Realizimet rajonale të {{Angle bracket|j}}]] Baskeja përmban gjithashtu sibilantë pasalvellore ( {{IPA|/ʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|x}}, dhe {{IPA|/tʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|tx}} ), që tingëllojnë si ''sh'' dhe ''ç'' në shqip . {{Sfn|de Rijk|2008}} Shkronja {{Angle bracket|j}} ka një larmi realizimesh sipas dialektit rajonal: {{IPA|[j, dʒ, x, ʃ, ɟ, ʝ]}}, siç shqiptohet nga perëndimi në lindje: Biskaja jugore dhe Lapurdi bregdetar, Biskaja qendrore, Biskaja lindore dhe Gipuzkoa, Navarra jugore, përkatësisht Lapurdi dhe Navarra e Ulët, dhe Zuberoa.<ref>Trask, R. L. (1997). ''The History of Basque'', London and New York: Routledge, pp. 155–157, {{ISBN|0-415-13116-2}}.</ref> [[Skeda:Euskara_-_aspirazio.svg|majtas|parapamje|{{Angle bracket|h}} shqiptohet vetëm në veri-lindje, siç tregojnë izoglozat këtu.]] Shkronja {{Angle bracket|h}} është e heshtur në të folmet jugore, por e theksuar (edhe pse duke u fshirë) në ato veriore. Baskishtja e unifikuar e shqipton atë, përveç rasteve kur është e parashikueshme, në një pozicion pas një bashkëtingëllore.  <ref>Trask, ''The History of Basque'', pp. 157–163.</ref> Përveç nëse janë fjalë huazuara së fundmi (p.sh ''Ruanda'' "Rwanda", ''radar'', ''robot'' ... ), fjalët nuk para kanë {{Angle bracket|r}} nistore . Në huatë e vjetra, ''r-'' fillestare ka marrë një zanore [[Proteza (gjuhësi)|prostetike]], duke rezultuar në ''err-'' ( ''Erroma'' "Rome", ''Errusia'' "Russia"), më rrallë ''irr-'' (për shembull ''irratia'' "radio", ''irrisa'' "oriz") dhe ''arr-'' (për shembull ''arracional'' "racional"). {{Sfn|de Rijk|2008}} == Shembuj == === Neni 1 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut === {| class="wikitable" |+ |''Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.'' | |<nowiki>Shqiptimi bask: [ɡis̻onemakume ɡus̻tiak as̺ke jajots̻en diɾa | duintas̺un eta es̺kubide berbeɾak ditus̻tela | eta es̻aɡueɾa eta konts̻ients̻ia dutenes̻ ɡeɾo | elkaren artean s̺enide leges̻ jokatu beara dute ]</nowiki> |} === {{Lang|eu|Esklabu erremintaria}} === {| |'''''Esklabu erremintaria''''' ''Sartaldeko oihanetan gatibaturik'' ''Erromara ekarri zinduten, esklabua,'' ''erremintari ofizioa eman zizuten'' ''eta kateak egiten dituzu.'' ''Labetik ateratzen duzun burdin goria'' ''nahieran molda zenezake,'' ''ezpatak egin ditzakezu'' ''zure herritarrek kateak hauts ditzaten,'' ''baina zuk, esklabu horrek,'' ''kateak egiten dituzu, kate gehiago.'' |'''''Shqiptimi IPA''''' {{IPA|[s̺artaldeko ojanetan ɡatibatuɾik}} {{IPA|eromaɾa ekari s̻induten es̺klabua}} {{IPA|eremintaɾi ofis̻ioa eman s̻is̻uten}} {{IPA|eta kateak eɡiten ditus̻u}} {{IPA|labetik ateɾats̻en dus̻un burdiɲ ɡoɾia}} {{IPA|najeɾan molda s̻enes̻ake}} {{IPA|es̻patak eɡin dits̻akes̻u}} {{IPA|s̻uɾe eritarek kateak auts̺ dits̻aten}} {{IPA|baɲa s̻uk es̺klabu orek}} {{IPA|kateak eɡiten ditus̻u kate ɡejaɡo]}} |'''Skllavi farkëtar''' Rob në pyjet tropikale të Perëndimit të sollën në Romë, skllav, të dhanë punën e farkëtarit dhe ti bën zinxhirë. Hekuri inkandeshent që nxjerr nga furra mund të përshtatet sipas dëshirës, ti mund të bësh shpata kështu që njerëzit e tu të mund të thyejnë zinxhirët, por ti o skllav, ti bën zinxhirë, më shumë zinxhirë. |} {{cung}} r6q6ltms52cigj4p0cw6cirbj1zfxmn 2985388 2985367 2026-05-29T17:05:09Z Torvalu4 40844 /* Bashkëtingëlloret */ 2985388 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Gjuha baske|pronunciation={{IPA-eu|eus̺ˈkaɾa|IPA}}|region=Vendi Bask|speakers={{sigfig|751,500|2}}|date=2016|ref=<ref name="inkesta2016">{{in lang|fr}} [http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf VI° Enquête Sociolinguistique en Euskal herria (Communauté Autonome d'Euskadi, Navarre et Pays Basque Nord)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf |date=21 August 2018 }} (2016).)</ref>|speakers2=434,000 folës pasivë<ref name="inkesta2016" /> dhe 6,000 folës njëgjuhësh<ref>{{in lang|eu}} [http://www1.euskadi.net/euskara_lingua/PDF/Euskadi/EU_EU_SO.pdf Egoera soziolinguistikoa], Euskal Herriko Soziolinguistikazko II. Inkesta (1996).</ref><ref>{{in lang|eu}} [https://www.berria.eus/paperekoa/2117/020/003/2016-12-02/berezko-hiztunak.htm Berezko hiztunak], [[Berria|Berria.eus]].</ref>|familycolor=Isolate|family=Gjuhë e izoluar|ancestor=Proto-Baske|ancestor2=Gjuha akuitane|dia1=[[Biskajan]]|dia2=[[Gipuzkoan]]|dia3=[[Dialekti i Navarrës së Sipërme]]|dia4=[[Navarro-Lapurdian]]|dia5=[[Dialekti i Navarrës Lindore]] {{extinct}}|dia6=[[Suletin|Suletin (Zuberoan)]]|dia7=[[Alavez]] {{extinct}}|script={{plainlist| *[[Alfabeti latin|Latin]] (varianti bask)]}}|nation=[[Spanja]] *[[Baskia]] *[[Navarra]] (bashkëzyrtare në Navarrë)|agency=[[Euskaltzaindia]]|iso1=eu|iso2b=baq|iso2t=eus|iso3=eus|lingua=40-AAA-a|glotto=basq1248|glottorefname=Basque|map=Euskalkiak.svg|mapcaption=Zonat e dialekteve të gjuhës baske. Dialektet në ngjyrë të hapur janë të zhdukura.|map2=File:Basque % (most recent).svg|mapcaption2=Folësit baskë, duke përfshirë folësit si gjuhë të dytë<ref>Të dhënat janë më të freskëtat: * nga 2016 për Álavën, Biskajën dhe Gipuzkoan (VI Mapa Sociolingüístico, 2016, Qeveria baske) * nga 2018 për Navarrën (Datos sociolingüísticos de Navarra, 2018, Qeveria e Navarrës) * nga 2016 për Laburdin, Navarrën e Posthme dhe Sulin ([https://www.mintzaira.fr/fr/la-langue-basque/situation-socio-linguistique.html L'enquête sociolinguistique de 2016], Mintzaira)</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} {{legend|#a02c2c|80–100%}}{{legend|#ff6600|50–80%}} {{Col-break}} {{legend|#ffd633|20–50%}}{{legend|#a2db7d|0–20%}} {{Col-break}} {{Col-end}}|notice=IPA}}[[Skeda:Basque Country location map.png|thumb|300px|Teritori baskë në Spanjë dhe Francë.]] [[Skeda:Basque dialects-en.svg|thumb|300px|Dialektet baske.]] '''Gjuha baske''' ({{Lang|eu|euskara}} [eus̺ˈkaɾa]) ose '''baskishtja''' është një gjuhë e folur nga [[baskët]] dhe të tjerë të [[Vendi Bask (rajoni i madh)|vendit bask]], një rajon që shtrihet në [[Pirenetë|Pirenejtë]] më perëndimorë në pjesët ngjitur të [[Spanja|Spanjës]] veriore dhe [[Franca|Francës]] jugperëndimore. Nga ana gjuhësore, baskishtja është një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] (e palidhur me asnjë gjuhë tjetër ekzistuese). Baskët janë [[Gjuha indigjene|autoktonë]] dhe kryesisht banojnë në Vendin Bask.<ref>{{Cite web|last=Porzucki|first=Nina|title=How the Basque language has survived|url=https://theworld.org/stories/2018-05-16/how-has-basque-language-survived|access-date=16 tetor 2022|website=The World from PRX|publisher=theworld.org|language=en}}</ref> Gjuha baske flitet nga 28.4% (751.500) e baskëve në të gjitha territoret. Nga këto, 93.2% (700.300) janë në zonën spanjolle të vendit Bask dhe pjesa tjetër 6.8% (51.200) janë në pjesën franceze. Folësit amtarë jetojnë në një zonë të afërt që përfshin pjesë të katër provincave spanjolle dhe [[Vendi Bask Francez|tre "provinca të lashta"]] në Francë. [[Provinca Gipuzkoa|Gipuzkoa]], pjesa më e madhe e [[Provinca Biscay|Biskajës]], disa komuna në kufirin verior të [[Provinca Álava|Álavës]] dhe zona veriore e [[Navara|Navarrës]] formuan bërthamën e zonës së mbetur baske-folëse përpara se të futeshin disa masa në vitet 1980 për të forcuar rrjedhshmërinë në baskisht. Në të kundërt, pjesa më e madhe e Álavës, pjesa më perëndimore e Biskajës, dhe Navarra qendrore dhe jugore janë të populluara kryesisht nga folës vendas të [[Gjuha spanjolle|spanjishtes]], ose sepse baskishtja [[Zhvendosja e gjuhës|u zëvendësua]] nga spanjishtja gjatë shekujve (si në pjesën më të madhe të Álavës dhe Navarrës qendrore), ose sepse mund të mos jetë folur kurrë atje (si në pjesë të [[Enkarterri|Enkarterrit]] dhe në juglindje të Navarrës). Në [[Diktatura e Francisko Frankos|Spanjën frankiste]], përdorimi i gjuhës baske u dekurajua nga [[Politikat gjuhësore të Spanjës frankoiste|politikat shtypëse]] të qeverisë. Në vendin bask, “shtypja frankiste nuk ishte vetëm politike, por edhe gjuhësore dhe kulturore”.<ref>Santiago de Pablo, "Lengua e identidad nacional en el País Vasco: Del franquismo a la democracia". In 'Le discours sur les langues d'Espagne : Edition français-espagnol', Christian Lagarde ed, Perpignan: Presses Universitaires de Perpignan, 2009, pp. 53-64, p. 53</ref> Regjimi [[Francisko Franko|i Frankos]] e shtypi gjuhën baske dhe e shfarosi nga ligjërimi zyrtar, edukimi dhe botimi,<ref>See Jose Carlos Herreras, Actas XVI Congreso AIH. José Carlos HERRERAS. Políticas de normalización lingüística en la España democrática", 2007, p. 2. Reproduced in https://cvc.cervantes.es/literatura/aih/pdf/16/aih_16_2_021.pdf</ref> duke e bërë të paligjshëm regjistrimin e foshnjave të porsalindura me emrat baskë,<ref>See "Articulo 1, Orden Ministerial Sobre el Registro Civil, 18 de mayo de 1938". Reproduced in Jordi Busquets, "Casi Tres Siglos de Imposicion", 'El Pais' online, 29 April 2001. https://elpais.com/diario/2001/04/29/cultura/988495201_850215.html.</ref> dhe madje kërkoi që gdhendjet e gurëve të varreve baske të hiqen.<ref>See Communicacion No. 2486, Negociado 4, Excelentisimo Gobierno Civil de Vizcaya, 27 Octubre de 1949". A letter of acknowledgement from the archive of the Alcaldia de Guernica y Lumo, 2 November 2941, is reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Në disa provinca, përdorimi publik i gjuhës baske u ndalua, me gjobitje të njerëzve që e flisnin atë.<ref>See for example the letter from the Military Commander of Las Arenas, Biscay, dated 21 October 1938, acknowledging a fine for the public use of a Basque first name on the streets of Las Arenas, reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Përdorimi publik i baskishtes u kundërshtua nga mbështetësit e regjimit, shpesh i konsideruar si një shenjë e anti-Frankizmit ose [[separatizmi bask|separatizmit]] .<ref>{{Cite web|last=<!--not stated-->|date=2009–2011-09|title=Francisco Franco|url=https://www.history.com/topics/world-war-ii/francisco-franco|website=HISTORY|publisher=A&E Television Networks}}</ref> Në përgjithësi, në vitet 1960 dhe më vonë, tendenca u përmbys dhe arsimi dhe botimet baske filluan të lulëzojnë.<ref>{{Cite book|last=Clark|first=Robert|url=https://archive.org/details/basquesfrancoyea00clar_0|title=The Basques: the Franco years and beyond|publisher=University of Nevada Press|year=1979|isbn=0-87417-057-5|location=Reno (Nevada)|page=149|url-access=registration}}</ref> Si pjesë e këtij procesi, një formë e standardizuar e gjuhës baske, e quajtur [[Baske standarde|Euskara Batua]], u zhvillua nga [[Euskaltzaindia]] në fund të viteve 1960. Përveç versionit të saj të standardizuar, pesë dialektet historike baske janë [[Dialekti Biscayan|Bizkajan]], [[Dialekti gipuzkoan|Gipuzkoan]] dhe [[Dialekti i Navarrezës Lindore|Navarrez i Epërm]] në Spanjë dhe [[Dialekti navarro-lapurdian|Navarrez-Lapurdian]] dhe [[Dialekti Souletin|Suletin]] në Francë. Ata i marrin emrat e tyre nga provincat historike baske, por kufijtë e dialekteve nuk janë në përputhje me kufijtë e provincave. Euskara Batua u krijua në mënyrë që gjuha baske të mund të përdorej - dhe të kuptohej lehtë nga të gjithë folësit baskë - në situata formale (arsim, masmedia, letërsi) dhe ky është përdorimi kryesor i saj sot. Si në Spanjë ashtu edhe në Francë, përdorimi i gjuhës baske për arsim ndryshon nga rajoni në rajon dhe nga shkolla në shkollë.<ref>{{Cite web|title=Navarrese Educational System. Report 2011/2012|url=http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609175117/http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|archive-date=9 qershor 2013|access-date=2013-06-08|publisher=Navarrese Educative Council}}</ref> Baskishtja është [[Gjuha e izoluar|gjuha]] e vetme e izoluar ende në [[Evropa|Evropë]] . Pikëpamja aktuale shkencore mbi [[Origjina e baskëve|origjinën e baskëve]] dhe të gjuhës së tyre është se format e hershme të baskëve u zhvilluan përpara ardhjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]] në zonë, pra para ardhjes së gjuhëve [[Gjuhët keltike|kelte]] dhe [[Gjuhët neolatine|romane]] në veçanti, si këto të fundit sot. gjeografikisht rrethojnë rajonin bask-folës. Tipologjikisht, me [[Gjuha aglutinative|morfologjinë e saj aglutinative]] dhe [[Rreshtimi ergativ-absolutiv|dakordësinë ergative-absolutive]], [[gramatika baske]] mbetet dukshëm e ndryshme nga ajo e gjuhëve [[Standardi mesatar evropian|standarde mesatare evropiane]] . Megjithatë, baskishtja ka huazuar deri në 40 për qind të fjalorit të saj nga gjuhët romane.<ref name="Bakker 1988">"Basque Pidgin Vocabulary in European-Algonquian Trade Contacts." In Papers of the Nineteenth Algonquian Conference, edited by William Cowan, pp. 7–13. https://ojs.library.carleton.ca/index.php/ALGQP/article/download/967/851/0</ref> [[Kategoria:Gjuhë të izoluara të Evropës|Baske]] [[Kategoria:Gjuhë sintetike]] [[Kategoria:Baskisht]] [[Skeda:Irakatsia.png|qendër|parapamje|Përqindja e nxënësve të regjistruar në shkollat e gjuhës baske (2000–2005)]] == Shpërndarja gjeografike == Rajoni ku flitet baskisht është zvogëluar gjatë shekujve, veçanërisht në kufijtë veriorë, jugorë dhe lindorë. Asgjë nuk dihet për kufijtë e këtij rajoni në kohët e lashta, por në bazë të toponimeve dhe epigrafeve duket se në fillim të [[Epokë e zakonshme|epokës së përbashkët]] shtrihej deri në lumin [[Garonne|Garonë]] në veri (duke përfshirë pjesën jugperëndimore të Francës); të paktën deri në [[Lugina e Aranit|Val d'Aran]] në lindje (tani një pjesë e [[Katalonia|Katalonjës]] që flet [[Gaskon]]), duke përfshirë tokat në të dy anët e [[Pirenetë|Pirenejve]] ;<ref>{{Harvnb|Zuazo|2010}}</ref> kufijtë jugorë dhe perëndimorë nuk janë fare të qartë. [[Reconquista|Rekonkista]] e kundërshtoi përkohësisht këtë tendencë kontraktuese kur zotërit e krishterë u bënë thirrje popujve veriorë iberikë - baskët, [[asturianë|asturistët]] dhe " [[frankët]] " - për të kolonizuar pushtimet e reja. Gjuha baske u bë gjuha kryesore e përditshme , ndërsa gjuhë të tjera si [[Gjuha spanjolle|spanjishtja]], [[Gaskon|gaskonishtja]], [[Gjuha frënge|frëngjishtja]] ose [[Gjuha latine|latinishtja]] preferoheshin për administrimin dhe arsimin e lartë. Nga shekulli i 16-të, zona bask-folëse u reduktua në thelb në shtatë provincat e sotme të vendit bask, duke përjashtuar pjesën jugore të Navarrës, pjesën jugperëndimore të [[Provinca Álava|Álava]] dhe pjesën perëndimore të Biscay, dhe duke përfshirë disa pjesë të [[Béarn|Béarnit]]. {{Sfn|Zuazo|2010}} Në 1807, baskishtja flitej ende në gjysmën veriore të Álavës - duke përfshirë kryeqytetin e saj [[Vitoria-Gasteiz]]<ref>{{Cite book|last=Zuazo|first=Koldo|title=Arabako euskara|publisher=Elkar|year=2012|isbn=978-84-15337-72-0|location=Andoain (Gipuzkoa)|page=21}}</ref> - dhe një zonë të gjerë në Navarrën qendrore, por në këto dy provinca, baskishtja përjetoi një rënie të shpejtë që e shtyu kufirin e saj drejt veriut. Në [[Vendi Bask Francez|Vendin Bask Francez]], baskishtja flitej ende në të gjithë territorin, përveç në [[Bajona|Bajonë]] dhe disa fshatra përreth, dhe duke përfshirë disa qytete kufitare në [[Béarn]] . Megjithatë, në shekullin e 20-të, ngjitja e [[Nacionalizmi bask|nacionalizmit bask]] nxiti një interes në rritje për gjuhën si një shenjë e identitetit etnik, dhe me vendosjen e qeverisjes autonome në [[Vendi i Baskisë Jugore|Vendin Bask Jugor]], ajo kohët e fundit ka bërë një rikthim modest. Në pjesën spanjolle, shkollat në gjuhën baske për fëmijë dhe qendrat e mësimdhënies baske për të rritur e kanë sjellë gjuhën në zona të tilla si [[Enkarterri]] perëndimor dhe Ribera del Ebro në Navarrën jugore, ku nuk dihet të jetë folur ndonjëherë gjerësisht; dhe në Bask Francez, këto shkolla dhe qendra pothuajse e kanë ndalur rënien e gjuhës. == Fonologjia == === Zanoret === Gjuha baske përmban pesë zanore: {{IPA|/a/}}, {{IPA|/e/}}, {{IPA|/i/}}, {{IPA|/o/}} dhe {{IPA|/u/}} (të njëjtat që gjenden në [[Fonologjia spanjolle|spanjisht]], [[Gjuha asturiane|asturiane]] dhe [[Gjuha aragoneze|aragoneze]]). Në dialektin Zuberoan paraqiten këto ndryshime: * [[Zanorja e mbyllur e përparme e buzorëzuar|zanorja e rrumbullakosur e përparme e afërt]] {{IPAslink|y}}, e paraqitur grafikisht si {{Angle bracket|ü}} ; * një grup [[Zanoret e hundës|zanoresh hundore]] të kundërta . {| class="wikitable" ! ![[Zanore e përparme|E parme]] ![[Zanore qendrore|Qëndrore]] !E [[Zanore e pasme|pasme]] |- style="text-align:center;" ![[Mbyll zanoren|E mbyllur]] |'''i'''{{IPAslink|i}} | |'''u'''{{IPAslink|u}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e mesme|E mesme]] |'''e'''{{IPAslink|e̞|e}} | |'''o'''{{IPAslink|o̞|o}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e hapur|E hapur]] | |'''a'''{{IPAslink|ä|a}} | |} Nuk ka gjatësi të dallueshme të gjatësisë së zanoreve në baskisht, megjithëse zanoret mund të zgjaten për theksim. Zanoret e mesme {{IPA|/e/}} dhe {{IPA|/o/}} ngrihen para bashkëtingëlloreve hundore. {{Sfn|de Rijk|2008}} {| class="wikitable" style="text-align: center; float: right;" |+Diftongjet baske{{sfn|de Rijk|2008|p=5}} ![[Alfabeti Fonetik Ndërkombëtar|IPA]] !Example !Meaning |- |{{IPA|/au̯/}} |{{lang|eu|gau|italic=no}} |night |- |{{IPA|/eu̯/}} |{{lang|eu|euri|italic=no}} |rain |- |{{IPA|/ai̯/}} |{{lang|eu|bai|italic=no}} |yes |- |{{IPA|/ei̯/}} |{{lang|eu|sei|italic=no}} |six |- |{{IPA|/oi̯/}} |{{lang|eu|oin|italic=no}} |foot |- |{{IPA|/ui̯/}} |{{lang|eu|fruitu|italic=no}} |fruit |} == Bashkëtingëlloret == {| class="wikitable" style="margin:autmargin:auto;" |+Tabela e fonemave bashkëtingëllore të baskishtes standarde ! colspan="2" | ![[Buzorëzimi|Buzore]] !Lamino- [[Dental consonant|dhëmbore]] !Alveolare !Qiellzore ose postalveolare !Velare !E frymëtuar |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |[[Hunda|Hundore]] |'''m'''{{IPAslink|m}} | |'''n'''{{IPAslink|n}} |'''ñ, -in-'''{{IPAslink|ɲ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Plosive consonant|Shpërthyese]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''p'''{{IPAslink|p}} |'''t'''{{IPAslink|t̪|t}} | |'''tt, -it-'''{{IPAslink|c}} |'''k'''{{IPAslink|k}} | |- style="text-align:center;" !<small>[[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> |'''b'''{{IPAslink|b}} |'''d'''{{IPAslink|d̪|d}} | |'''dd, -id-'''{{IPAslink|ɟ}} |'''g'''{{IPAslink|ɡ}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Afrikate | |'''tz'''{{IPAslink|ts|t̪s̻}} |'''ts'''{{IPA|/[[Voiceless alveolar affricate#Non-retracted alveolar|t̺s̺]]/}} |'''tx'''{{IPAslink|tʃ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Fërkimi|Fërkimore]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''f'''{{IPAslink|f}} |'''z'''{{IPAslink|s|s̻}} |'''s'''{{IPAslink|s̺}} |'''x'''{{IPAslink|ʃ}} | |'''h'''{{IPA|/∅/}}, {{IPAslink|h}} |- style="text-align:center;" !<small>(më së shumti)¹ [[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> | | | | colspan="2" |'''j'''{{IPAslink|j}}~{{IPAslink|x}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Anësore | | |'''l'''{{IPAslink|l}} |'''ll, -il-'''{{IPAslink|ʎ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Rotike{{efn|Basque's two rhotics only contrast when between vowels, where the trill is written as ''-rr-'' and the tap as ''-r-''. When a suffix is added to a word ending in ''-r'', a trill is generally used, as in {{lang|eu|ederrago}} 'more beautiful', from {{lang|eu|eder}} 'beautiful' and {{lang|eu|-ago}}. There is a small number of words which are exceptions to this rule, with de Rijk listing the following ten common ones: {{wt|eu|zer}}, {{wt|eu|ezer}}, {{wt|eu|nor}}, {{wt|eu|inor}}, {{wt|eu|hor}}, {{wt|eu|paper}}, {{wt|eu|plater}}, {{wt|eu|plazer}}, {{wt|eu|ur}}, and {{wt|eu|zur}}.{{sfn|de Rijk|2008|pp=7–8}}|name=finalweakr}} !e dridhës | | |'''r-, -rr-, -r''' {{IPAslink|r}} | | | |- style="text-align:center;" !Tap | | |'''-r-, -r'''{{IPAslink|ɾ}} | | | |} Në pozicionin e rrokjes-fundore, të gjitha shpërthyeset [[Devokimi përfundimtar-obstruent|hezen]]. Kur midis zanoreve, dhe shpesh pas {{IPA|/r/}} ose {{IPA|/l/}}, shpërthyeset me zë {{IPA|/b/}}, {{IPA|/d/}} dhe {{IPA|/g/}} shqiptohen si [[Frikativët|fërkueset]] përkatëse {{IPA|[β]}}, {{IPA|[ð]}} dhe {{IPA|[ɣ]}} . {{Sfn|de Rijk|2008}} [[Skeda:Diaphonej.svg|parapamje|Realizimet rajonale të {{Angle bracket|j}}]] Baskeja përmban gjithashtu sibilantë pasalvellore ( {{IPA|/ʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|x}}, dhe {{IPA|/tʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|tx}} ), që tingëllojnë si ''sh'' dhe ''ç'' në shqip . {{Sfn|de Rijk|2008}} Shkronja {{Angle bracket|j}} ka një larmi realizimesh sipas dialektit rajonal: {{IPA|[j, dʒ, x, ʃ, ɟ, ʝ]}}, siç shqiptohet nga perëndimi në lindje: Biskaja jugore dhe Lapurdi bregdetar, Biskaja qendrore, Biskaja lindore dhe Gipuzkoa, Navarra jugore, përkatësisht Lapurdi dhe Navarra e Ulët, dhe Zuberoa.<ref>Trask, R. L. (1997). ''The History of Basque'', London and New York: Routledge, pp. 155–157, {{ISBN|0-415-13116-2}}.</ref> [[Skeda:Euskara_-_aspirazio.svg|majtas|parapamje|{{Angle bracket|h}} shqiptohet vetëm në veri-lindje, siç tregojnë izoglozat këtu.]] Shkronja {{Angle bracket|h}} është e heshtur në të folmet jugore, por e theksuar (edhe pse duke u fshirë) në ato veriore. Baskishtja e unifikuar e shqipton atë, përveç rasteve kur është e parashikueshme, në një pozicion pas një bashkëtingëllore.  <ref>Trask, ''The History of Basque'', pp. 157–163.</ref> Përveç nëse janë fjalë huazuara së fundmi (p.sh ''Ruanda'' "Rwanda", ''radar'', ''robot'' ... ), fjalët nuk para kanë {{Angle bracket|r}} nistore . Në huatë e vjetra, ''r-'' fillestare ka marrë një zanore [[Proteza (gjuhësi)|prostetike]], duke rezultuar në ''err-'' ( ''Erroma'' "Rome", ''Errusia'' "Russia"), më rrallë ''irr-'' (për shembull ''irratia'' "radio", ''irrisa'' "oriz") dhe ''arr-'' (për shembull ''arracional'' "racional"). {{Sfn|de Rijk|2008}} == Shembuj == === Neni 1 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut === {| class="wikitable" |+ |''Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.'' | |<nowiki>Shqiptimi bask: [ɡis̻onemakume ɡus̻tiak as̺ke jajots̻en diɾa | duintas̺un eta es̺kubide berbeɾak ditus̻tela | eta es̻aɡueɾa eta konts̻ients̻ia dutenes̻ ɡeɾo | elkaren artean s̺enide leges̻ jokatu beara dute ]</nowiki> |} === {{Lang|eu|Esklabu erremintaria}} === {| |'''''Esklabu erremintaria''''' ''Sartaldeko oihanetan gatibaturik'' ''Erromara ekarri zinduten, esklabua,'' ''erremintari ofizioa eman zizuten'' ''eta kateak egiten dituzu.'' ''Labetik ateratzen duzun burdin goria'' ''nahieran molda zenezake,'' ''ezpatak egin ditzakezu'' ''zure herritarrek kateak hauts ditzaten,'' ''baina zuk, esklabu horrek,'' ''kateak egiten dituzu, kate gehiago.'' |'''''Shqiptimi IPA''''' {{IPA|[s̺artaldeko ojanetan ɡatibatuɾik}} {{IPA|eromaɾa ekari s̻induten es̺klabua}} {{IPA|eremintaɾi ofis̻ioa eman s̻is̻uten}} {{IPA|eta kateak eɡiten ditus̻u}} {{IPA|labetik ateɾats̻en dus̻un burdiɲ ɡoɾia}} {{IPA|najeɾan molda s̻enes̻ake}} {{IPA|es̻patak eɡin dits̻akes̻u}} {{IPA|s̻uɾe eritarek kateak auts̺ dits̻aten}} {{IPA|baɲa s̻uk es̺klabu orek}} {{IPA|kateak eɡiten ditus̻u kate ɡejaɡo]}} |'''Skllavi farkëtar''' Rob në pyjet tropikale të Perëndimit të sollën në Romë, skllav, të dhanë punën e farkëtarit dhe ti bën zinxhirë. Hekuri inkandeshent që nxjerr nga furra mund të përshtatet sipas dëshirës, ti mund të bësh shpata kështu që njerëzit e tu të mund të thyejnë zinxhirët, por ti o skllav, ti bën zinxhirë, më shumë zinxhirë. |} {{cung}} m5bw4rql6etp75y24dgktj0k1zvn3ux 2985525 2985388 2026-05-30T05:30:13Z Torvalu4 40844 /* Fonologjia */ 2985525 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Gjuha baske|pronunciation={{IPA-eu|eus̺ˈkaɾa|IPA}}|region=Vendi Bask|speakers={{sigfig|751,500|2}}|date=2016|ref=<ref name="inkesta2016">{{in lang|fr}} [http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf VI° Enquête Sociolinguistique en Euskal herria (Communauté Autonome d'Euskadi, Navarre et Pays Basque Nord)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf |date=21 August 2018 }} (2016).)</ref>|speakers2=434,000 folës pasivë<ref name="inkesta2016" /> dhe 6,000 folës njëgjuhësh<ref>{{in lang|eu}} [http://www1.euskadi.net/euskara_lingua/PDF/Euskadi/EU_EU_SO.pdf Egoera soziolinguistikoa], Euskal Herriko Soziolinguistikazko II. Inkesta (1996).</ref><ref>{{in lang|eu}} [https://www.berria.eus/paperekoa/2117/020/003/2016-12-02/berezko-hiztunak.htm Berezko hiztunak], [[Berria|Berria.eus]].</ref>|familycolor=Isolate|family=Gjuhë e izoluar|ancestor=Proto-Baske|ancestor2=Gjuha akuitane|dia1=[[Biskajan]]|dia2=[[Gipuzkoan]]|dia3=[[Dialekti i Navarrës së Sipërme]]|dia4=[[Navarro-Lapurdian]]|dia5=[[Dialekti i Navarrës Lindore]] {{extinct}}|dia6=[[Suletin|Suletin (Zuberoan)]]|dia7=[[Alavez]] {{extinct}}|script={{plainlist| *[[Alfabeti latin|Latin]] (varianti bask)]}}|nation=[[Spanja]] *[[Baskia]] *[[Navarra]] (bashkëzyrtare në Navarrë)|agency=[[Euskaltzaindia]]|iso1=eu|iso2b=baq|iso2t=eus|iso3=eus|lingua=40-AAA-a|glotto=basq1248|glottorefname=Basque|map=Euskalkiak.svg|mapcaption=Zonat e dialekteve të gjuhës baske. Dialektet në ngjyrë të hapur janë të zhdukura.|map2=File:Basque % (most recent).svg|mapcaption2=Folësit baskë, duke përfshirë folësit si gjuhë të dytë<ref>Të dhënat janë më të freskëtat: * nga 2016 për Álavën, Biskajën dhe Gipuzkoan (VI Mapa Sociolingüístico, 2016, Qeveria baske) * nga 2018 për Navarrën (Datos sociolingüísticos de Navarra, 2018, Qeveria e Navarrës) * nga 2016 për Laburdin, Navarrën e Posthme dhe Sulin ([https://www.mintzaira.fr/fr/la-langue-basque/situation-socio-linguistique.html L'enquête sociolinguistique de 2016], Mintzaira)</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} {{legend|#a02c2c|80–100%}}{{legend|#ff6600|50–80%}} {{Col-break}} {{legend|#ffd633|20–50%}}{{legend|#a2db7d|0–20%}} {{Col-break}} {{Col-end}}|notice=IPA}}[[Skeda:Basque Country location map.png|thumb|300px|Teritori baskë në Spanjë dhe Francë.]] [[Skeda:Basque dialects-en.svg|thumb|300px|Dialektet baske.]] '''Gjuha baske''' ({{Lang|eu|euskara}} [eus̺ˈkaɾa]) ose '''baskishtja''' është një gjuhë e folur nga [[baskët]] dhe të tjerë të [[Vendi Bask (rajoni i madh)|vendit bask]], një rajon që shtrihet në [[Pirenetë|Pirenejtë]] më perëndimorë në pjesët ngjitur të [[Spanja|Spanjës]] veriore dhe [[Franca|Francës]] jugperëndimore. Nga ana gjuhësore, baskishtja është një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] (e palidhur me asnjë gjuhë tjetër ekzistuese). Baskët janë [[Gjuha indigjene|autoktonë]] dhe kryesisht banojnë në Vendin Bask.<ref>{{Cite web|last=Porzucki|first=Nina|title=How the Basque language has survived|url=https://theworld.org/stories/2018-05-16/how-has-basque-language-survived|access-date=16 tetor 2022|website=The World from PRX|publisher=theworld.org|language=en}}</ref> Gjuha baske flitet nga 28.4% (751.500) e baskëve në të gjitha territoret. Nga këto, 93.2% (700.300) janë në zonën spanjolle të vendit Bask dhe pjesa tjetër 6.8% (51.200) janë në pjesën franceze. Folësit amtarë jetojnë në një zonë të afërt që përfshin pjesë të katër provincave spanjolle dhe [[Vendi Bask Francez|tre "provinca të lashta"]] në Francë. [[Provinca Gipuzkoa|Gipuzkoa]], pjesa më e madhe e [[Provinca Biscay|Biskajës]], disa komuna në kufirin verior të [[Provinca Álava|Álavës]] dhe zona veriore e [[Navara|Navarrës]] formuan bërthamën e zonës së mbetur baske-folëse përpara se të futeshin disa masa në vitet 1980 për të forcuar rrjedhshmërinë në baskisht. Në të kundërt, pjesa më e madhe e Álavës, pjesa më perëndimore e Biskajës, dhe Navarra qendrore dhe jugore janë të populluara kryesisht nga folës vendas të [[Gjuha spanjolle|spanjishtes]], ose sepse baskishtja [[Zhvendosja e gjuhës|u zëvendësua]] nga spanjishtja gjatë shekujve (si në pjesën më të madhe të Álavës dhe Navarrës qendrore), ose sepse mund të mos jetë folur kurrë atje (si në pjesë të [[Enkarterri|Enkarterrit]] dhe në juglindje të Navarrës). Në [[Diktatura e Francisko Frankos|Spanjën frankiste]], përdorimi i gjuhës baske u dekurajua nga [[Politikat gjuhësore të Spanjës frankoiste|politikat shtypëse]] të qeverisë. Në vendin bask, “shtypja frankiste nuk ishte vetëm politike, por edhe gjuhësore dhe kulturore”.<ref>Santiago de Pablo, "Lengua e identidad nacional en el País Vasco: Del franquismo a la democracia". In 'Le discours sur les langues d'Espagne : Edition français-espagnol', Christian Lagarde ed, Perpignan: Presses Universitaires de Perpignan, 2009, pp. 53-64, p. 53</ref> Regjimi [[Francisko Franko|i Frankos]] e shtypi gjuhën baske dhe e shfarosi nga ligjërimi zyrtar, edukimi dhe botimi,<ref>See Jose Carlos Herreras, Actas XVI Congreso AIH. José Carlos HERRERAS. Políticas de normalización lingüística en la España democrática", 2007, p. 2. Reproduced in https://cvc.cervantes.es/literatura/aih/pdf/16/aih_16_2_021.pdf</ref> duke e bërë të paligjshëm regjistrimin e foshnjave të porsalindura me emrat baskë,<ref>See "Articulo 1, Orden Ministerial Sobre el Registro Civil, 18 de mayo de 1938". Reproduced in Jordi Busquets, "Casi Tres Siglos de Imposicion", 'El Pais' online, 29 April 2001. https://elpais.com/diario/2001/04/29/cultura/988495201_850215.html.</ref> dhe madje kërkoi që gdhendjet e gurëve të varreve baske të hiqen.<ref>See Communicacion No. 2486, Negociado 4, Excelentisimo Gobierno Civil de Vizcaya, 27 Octubre de 1949". A letter of acknowledgement from the archive of the Alcaldia de Guernica y Lumo, 2 November 2941, is reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Në disa provinca, përdorimi publik i gjuhës baske u ndalua, me gjobitje të njerëzve që e flisnin atë.<ref>See for example the letter from the Military Commander of Las Arenas, Biscay, dated 21 October 1938, acknowledging a fine for the public use of a Basque first name on the streets of Las Arenas, reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Përdorimi publik i baskishtes u kundërshtua nga mbështetësit e regjimit, shpesh i konsideruar si një shenjë e anti-Frankizmit ose [[separatizmi bask|separatizmit]] .<ref>{{Cite web|last=<!--not stated-->|date=2009–2011-09|title=Francisco Franco|url=https://www.history.com/topics/world-war-ii/francisco-franco|website=HISTORY|publisher=A&E Television Networks}}</ref> Në përgjithësi, në vitet 1960 dhe më vonë, tendenca u përmbys dhe arsimi dhe botimet baske filluan të lulëzojnë.<ref>{{Cite book|last=Clark|first=Robert|url=https://archive.org/details/basquesfrancoyea00clar_0|title=The Basques: the Franco years and beyond|publisher=University of Nevada Press|year=1979|isbn=0-87417-057-5|location=Reno (Nevada)|page=149|url-access=registration}}</ref> Si pjesë e këtij procesi, një formë e standardizuar e gjuhës baske, e quajtur [[Baske standarde|Euskara Batua]], u zhvillua nga [[Euskaltzaindia]] në fund të viteve 1960. Përveç versionit të saj të standardizuar, pesë dialektet historike baske janë [[Dialekti Biscayan|Bizkajan]], [[Dialekti gipuzkoan|Gipuzkoan]] dhe [[Dialekti i Navarrezës Lindore|Navarrez i Epërm]] në Spanjë dhe [[Dialekti navarro-lapurdian|Navarrez-Lapurdian]] dhe [[Dialekti Souletin|Suletin]] në Francë. Ata i marrin emrat e tyre nga provincat historike baske, por kufijtë e dialekteve nuk janë në përputhje me kufijtë e provincave. Euskara Batua u krijua në mënyrë që gjuha baske të mund të përdorej - dhe të kuptohej lehtë nga të gjithë folësit baskë - në situata formale (arsim, masmedia, letërsi) dhe ky është përdorimi kryesor i saj sot. Si në Spanjë ashtu edhe në Francë, përdorimi i gjuhës baske për arsim ndryshon nga rajoni në rajon dhe nga shkolla në shkollë.<ref>{{Cite web|title=Navarrese Educational System. Report 2011/2012|url=http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609175117/http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|archive-date=9 qershor 2013|access-date=2013-06-08|publisher=Navarrese Educative Council}}</ref> Baskishtja është [[Gjuha e izoluar|gjuha]] e vetme e izoluar ende në [[Evropa|Evropë]] . Pikëpamja aktuale shkencore mbi [[Origjina e baskëve|origjinën e baskëve]] dhe të gjuhës së tyre është se format e hershme të baskëve u zhvilluan përpara ardhjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]] në zonë, pra para ardhjes së gjuhëve [[Gjuhët keltike|kelte]] dhe [[Gjuhët neolatine|romane]] në veçanti, si këto të fundit sot. gjeografikisht rrethojnë rajonin bask-folës. Tipologjikisht, me [[Gjuha aglutinative|morfologjinë e saj aglutinative]] dhe [[Rreshtimi ergativ-absolutiv|dakordësinë ergative-absolutive]], [[gramatika baske]] mbetet dukshëm e ndryshme nga ajo e gjuhëve [[Standardi mesatar evropian|standarde mesatare evropiane]] . Megjithatë, baskishtja ka huazuar deri në 40 për qind të fjalorit të saj nga gjuhët romane.<ref name="Bakker 1988">"Basque Pidgin Vocabulary in European-Algonquian Trade Contacts." In Papers of the Nineteenth Algonquian Conference, edited by William Cowan, pp. 7–13. https://ojs.library.carleton.ca/index.php/ALGQP/article/download/967/851/0</ref> [[Kategoria:Gjuhë të izoluara të Evropës|Baske]] [[Kategoria:Gjuhë sintetike]] [[Kategoria:Baskisht]] [[Skeda:Irakatsia.png|qendër|parapamje|Përqindja e nxënësve të regjistruar në shkollat e gjuhës baske (2000–2005)]] == Shpërndarja gjeografike == Rajoni ku flitet baskisht është zvogëluar gjatë shekujve, veçanërisht në kufijtë veriorë, jugorë dhe lindorë. Asgjë nuk dihet për kufijtë e këtij rajoni në kohët e lashta, por në bazë të toponimeve dhe epigrafeve duket se në fillim të [[Epokë e zakonshme|epokës së përbashkët]] shtrihej deri në lumin [[Garonne|Garonë]] në veri (duke përfshirë pjesën jugperëndimore të Francës); të paktën deri në [[Lugina e Aranit|Val d'Aran]] në lindje (tani një pjesë e [[Katalonia|Katalonjës]] që flet [[Gaskon]]), duke përfshirë tokat në të dy anët e [[Pirenetë|Pirenejve]] ;<ref>{{Harvnb|Zuazo|2010}}</ref> kufijtë jugorë dhe perëndimorë nuk janë fare të qartë. [[Reconquista|Rekonkista]] e kundërshtoi përkohësisht këtë tendencë kontraktuese kur zotërit e krishterë u bënë thirrje popujve veriorë iberikë - baskët, [[asturianë|asturistët]] dhe " [[frankët]] " - për të kolonizuar pushtimet e reja. Gjuha baske u bë gjuha kryesore e përditshme , ndërsa gjuhë të tjera si [[Gjuha spanjolle|spanjishtja]], [[Gaskon|gaskonishtja]], [[Gjuha frënge|frëngjishtja]] ose [[Gjuha latine|latinishtja]] preferoheshin për administrimin dhe arsimin e lartë. Nga shekulli i 16-të, zona bask-folëse u reduktua në thelb në shtatë provincat e sotme të vendit bask, duke përjashtuar pjesën jugore të Navarrës, pjesën jugperëndimore të [[Provinca Álava|Álava]] dhe pjesën perëndimore të Biscay, dhe duke përfshirë disa pjesë të [[Béarn|Béarnit]]. {{Sfn|Zuazo|2010}} Në 1807, baskishtja flitej ende në gjysmën veriore të Álavës - duke përfshirë kryeqytetin e saj [[Vitoria-Gasteiz]]<ref>{{Cite book|last=Zuazo|first=Koldo|title=Arabako euskara|publisher=Elkar|year=2012|isbn=978-84-15337-72-0|location=Andoain (Gipuzkoa)|page=21}}</ref> - dhe një zonë të gjerë në Navarrën qendrore, por në këto dy provinca, baskishtja përjetoi një rënie të shpejtë që e shtyu kufirin e saj drejt veriut. Në [[Vendi Bask Francez|Vendin Bask Francez]], baskishtja flitej ende në të gjithë territorin, përveç në [[Bajona|Bajonë]] dhe disa fshatra përreth, dhe duke përfshirë disa qytete kufitare në [[Béarn]] . Megjithatë, në shekullin e 20-të, ngjitja e [[Nacionalizmi bask|nacionalizmit bask]] nxiti një interes në rritje për gjuhën si një shenjë e identitetit etnik, dhe me vendosjen e qeverisjes autonome në [[Vendi i Baskisë Jugore|Vendin Bask Jugor]], ajo kohët e fundit ka bërë një rikthim modest. Në pjesën spanjolle, shkollat në gjuhën baske për fëmijë dhe qendrat e mësimdhënies baske për të rritur e kanë sjellë gjuhën në zona të tilla si [[Enkarterri]] perëndimor dhe Ribera del Ebro në Navarrën jugore, ku nuk dihet të jetë folur ndonjëherë gjerësisht; dhe në Bask Francez, këto shkolla dhe qendra pothuajse e kanë ndalur rënien e gjuhës. == Fonologjia == === Zanoret === Gjuha baske përmban pesë zanore: {{IPA|/a/}}, {{IPA|/e/}}, {{IPA|/i/}}, {{IPA|/o/}} dhe {{IPA|/u/}} (të njëjtat që gjenden në [[Fonologjia spanjolle|spanjisht]], [[Gjuha asturiane|asturiane]] dhe [[Gjuha aragoneze|aragoneze]]). Në dialektin Zuberoan paraqiten këto ndryshime: * [[Zanorja e mbyllur e përparme e buzorëzuar|zanorja e rrumbullakosur e përparme e afërt]] {{IPAslink|y}}, e paraqitur grafikisht si {{Angle bracket|ü}} ; * një grup [[Zanoret e hundës|zanoresh hundore]] të kundërta . {| class="wikitable" ! ![[Zanore e përparme|E parme]] ![[Zanore qendrore|Qëndrore]] !E [[Zanore e pasme|pasme]] |- style="text-align:center;" ![[Mbyll zanoren|E mbyllur]] |'''i'''{{IPAslink|i}} | |'''u'''{{IPAslink|u}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e mesme|E mesme]] |'''e'''{{IPAslink|e̞|e}} | |'''o'''{{IPAslink|o̞|o}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e hapur|E hapur]] | |'''a'''{{IPAslink|ä|a}} | |} Nuk ka gjatësi të dallueshme të gjatësisë së zanoreve në baskisht, megjithëse zanoret mund të zgjaten për theksim. Zanoret e mesme {{IPA|/e/}} dhe {{IPA|/o/}} ngrihen para bashkëtingëlloreve hundore. {{Sfn|de Rijk|2008}} {| class="wikitable" style="text-align: center; float: right;" |+Diftongjet baske{{sfn|de Rijk|2008|p=5}} ![[Alfabeti Fonetik Ndërkombëtar|IPA]] !Shembull !Kuptim |- |{{IPA|/au̯/}} |{{lang|eu|gau|italic=no}} |natë |- |{{IPA|/eu̯/}} |{{lang|eu|euri|italic=no}} |shi |- |{{IPA|/ai̯/}} |{{lang|eu|bai|italic=no}} |po |- |{{IPA|/ei̯/}} |{{lang|eu|sei|italic=no}} |gjashtë |- |{{IPA|/oi̯/}} |{{lang|eu|oin|italic=no}} |këmbë |- |{{IPA|/ui̯/}} |{{lang|eu|fruitu|italic=no}} |frutë |} == Bashkëtingëlloret == {| class="wikitable" style="margin:autmargin:auto;" |+Tabela e fonemave bashkëtingëllore të baskishtes standarde ! colspan="2" | ![[Buzorëzimi|Buzore]] !Lamino- [[Dental consonant|dhëmbore]] !Alveolare !Qiellzore ose postalveolare !Velare !E frymëtuar |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |[[Hunda|Hundore]] |'''m'''{{IPAslink|m}} | |'''n'''{{IPAslink|n}} |'''ñ, -in-'''{{IPAslink|ɲ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Plosive consonant|Shpërthyese]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''p'''{{IPAslink|p}} |'''t'''{{IPAslink|t̪|t}} | |'''tt, -it-'''{{IPAslink|c}} |'''k'''{{IPAslink|k}} | |- style="text-align:center;" !<small>[[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> |'''b'''{{IPAslink|b}} |'''d'''{{IPAslink|d̪|d}} | |'''dd, -id-'''{{IPAslink|ɟ}} |'''g'''{{IPAslink|ɡ}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Afrikate | |'''tz'''{{IPAslink|ts|t̪s̻}} |'''ts'''{{IPA|/[[Voiceless alveolar affricate#Non-retracted alveolar|t̺s̺]]/}} |'''tx'''{{IPAslink|tʃ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Fërkimi|Fërkimore]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''f'''{{IPAslink|f}} |'''z'''{{IPAslink|s|s̻}} |'''s'''{{IPAslink|s̺}} |'''x'''{{IPAslink|ʃ}} | |'''h'''{{IPA|/∅/}}, {{IPAslink|h}} |- style="text-align:center;" !<small>(më së shumti)¹ [[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> | | | | colspan="2" |'''j'''{{IPAslink|j}}~{{IPAslink|x}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Anësore | | |'''l'''{{IPAslink|l}} |'''ll, -il-'''{{IPAslink|ʎ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Rotike{{efn|Basque's two rhotics only contrast when between vowels, where the trill is written as ''-rr-'' and the tap as ''-r-''. When a suffix is added to a word ending in ''-r'', a trill is generally used, as in {{lang|eu|ederrago}} 'more beautiful', from {{lang|eu|eder}} 'beautiful' and {{lang|eu|-ago}}. There is a small number of words which are exceptions to this rule, with de Rijk listing the following ten common ones: {{wt|eu|zer}}, {{wt|eu|ezer}}, {{wt|eu|nor}}, {{wt|eu|inor}}, {{wt|eu|hor}}, {{wt|eu|paper}}, {{wt|eu|plater}}, {{wt|eu|plazer}}, {{wt|eu|ur}}, and {{wt|eu|zur}}.{{sfn|de Rijk|2008|pp=7–8}}|name=finalweakr}} !e dridhës | | |'''r-, -rr-, -r''' {{IPAslink|r}} | | | |- style="text-align:center;" !Tap | | |'''-r-, -r'''{{IPAslink|ɾ}} | | | |} Në pozicionin e rrokjes-fundore, të gjitha shpërthyeset [[Devokimi përfundimtar-obstruent|hezen]]. Kur midis zanoreve, dhe shpesh pas {{IPA|/r/}} ose {{IPA|/l/}}, shpërthyeset me zë {{IPA|/b/}}, {{IPA|/d/}} dhe {{IPA|/g/}} shqiptohen si [[Frikativët|fërkueset]] përkatëse {{IPA|[β]}}, {{IPA|[ð]}} dhe {{IPA|[ɣ]}} . {{Sfn|de Rijk|2008}} [[Skeda:Diaphonej.svg|parapamje|Realizimet rajonale të {{Angle bracket|j}}]] Baskeja përmban gjithashtu sibilantë pasalvellore ( {{IPA|/ʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|x}}, dhe {{IPA|/tʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|tx}} ), që tingëllojnë si ''sh'' dhe ''ç'' në shqip . {{Sfn|de Rijk|2008}} Shkronja {{Angle bracket|j}} ka një larmi realizimesh sipas dialektit rajonal: {{IPA|[j, dʒ, x, ʃ, ɟ, ʝ]}}, siç shqiptohet nga perëndimi në lindje: Biskaja jugore dhe Lapurdi bregdetar, Biskaja qendrore, Biskaja lindore dhe Gipuzkoa, Navarra jugore, përkatësisht Lapurdi dhe Navarra e Ulët, dhe Zuberoa.<ref>Trask, R. L. (1997). ''The History of Basque'', London and New York: Routledge, pp. 155–157, {{ISBN|0-415-13116-2}}.</ref> [[Skeda:Euskara_-_aspirazio.svg|majtas|parapamje|{{Angle bracket|h}} shqiptohet vetëm në veri-lindje, siç tregojnë izoglozat këtu.]] Shkronja {{Angle bracket|h}} është e heshtur në të folmet jugore, por e theksuar (edhe pse duke u fshirë) në ato veriore. Baskishtja e unifikuar e shqipton atë, përveç rasteve kur është e parashikueshme, në një pozicion pas një bashkëtingëllore.  <ref>Trask, ''The History of Basque'', pp. 157–163.</ref> Përveç nëse janë fjalë huazuara së fundmi (p.sh ''Ruanda'' "Rwanda", ''radar'', ''robot'' ... ), fjalët nuk para kanë {{Angle bracket|r}} nistore . Në huatë e vjetra, ''r-'' fillestare ka marrë një zanore [[Proteza (gjuhësi)|prostetike]], duke rezultuar në ''err-'' ( ''Erroma'' "Rome", ''Errusia'' "Russia"), më rrallë ''irr-'' (për shembull ''irratia'' "radio", ''irrisa'' "oriz") dhe ''arr-'' (për shembull ''arracional'' "racional"). {{Sfn|de Rijk|2008}} == Shembuj == === Neni 1 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut === {| class="wikitable" |+ |''Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.'' | |<nowiki>Shqiptimi bask: [ɡis̻onemakume ɡus̻tiak as̺ke jajots̻en diɾa | duintas̺un eta es̺kubide berbeɾak ditus̻tela | eta es̻aɡueɾa eta konts̻ients̻ia dutenes̻ ɡeɾo | elkaren artean s̺enide leges̻ jokatu beara dute ]</nowiki> |} === {{Lang|eu|Esklabu erremintaria}} === {| |'''''Esklabu erremintaria''''' ''Sartaldeko oihanetan gatibaturik'' ''Erromara ekarri zinduten, esklabua,'' ''erremintari ofizioa eman zizuten'' ''eta kateak egiten dituzu.'' ''Labetik ateratzen duzun burdin goria'' ''nahieran molda zenezake,'' ''ezpatak egin ditzakezu'' ''zure herritarrek kateak hauts ditzaten,'' ''baina zuk, esklabu horrek,'' ''kateak egiten dituzu, kate gehiago.'' |'''''Shqiptimi IPA''''' {{IPA|[s̺artaldeko ojanetan ɡatibatuɾik}} {{IPA|eromaɾa ekari s̻induten es̺klabua}} {{IPA|eremintaɾi ofis̻ioa eman s̻is̻uten}} {{IPA|eta kateak eɡiten ditus̻u}} {{IPA|labetik ateɾats̻en dus̻un burdiɲ ɡoɾia}} {{IPA|najeɾan molda s̻enes̻ake}} {{IPA|es̻patak eɡin dits̻akes̻u}} {{IPA|s̻uɾe eritarek kateak auts̺ dits̻aten}} {{IPA|baɲa s̻uk es̺klabu orek}} {{IPA|kateak eɡiten ditus̻u kate ɡejaɡo]}} |'''Skllavi farkëtar''' Rob në pyjet tropikale të Perëndimit të sollën në Romë, skllav, të dhanë punën e farkëtarit dhe ti bën zinxhirë. Hekuri inkandeshent që nxjerr nga furra mund të përshtatet sipas dëshirës, ti mund të bësh shpata kështu që njerëzit e tu të mund të thyejnë zinxhirët, por ti o skllav, ti bën zinxhirë, më shumë zinxhirë. |} {{cung}} sqwpu38ml8irw832ld7o6jj46pq2n17 2985528 2985525 2026-05-30T05:38:51Z Torvalu4 40844 /* Fonologjia */ 2985528 wikitext text/x-wiki {{Infobox language|name=Gjuha baske|pronunciation={{IPA-eu|eus̺ˈkaɾa|IPA}}|region=Vendi Bask|speakers={{sigfig|751,500|2}}|date=2016|ref=<ref name="inkesta2016">{{in lang|fr}} [http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf VI° Enquête Sociolinguistique en Euskal herria (Communauté Autonome d'Euskadi, Navarre et Pays Basque Nord)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821114111/http://www.mintzaira.fr/fileadmin/documents/Aktualitateak/015_VI_ENQUETE_PB__Fr.pdf |date=21 August 2018 }} (2016).)</ref>|speakers2=434,000 folës pasivë<ref name="inkesta2016" /> dhe 6,000 folës njëgjuhësh<ref>{{in lang|eu}} [http://www1.euskadi.net/euskara_lingua/PDF/Euskadi/EU_EU_SO.pdf Egoera soziolinguistikoa], Euskal Herriko Soziolinguistikazko II. Inkesta (1996).</ref><ref>{{in lang|eu}} [https://www.berria.eus/paperekoa/2117/020/003/2016-12-02/berezko-hiztunak.htm Berezko hiztunak], [[Berria|Berria.eus]].</ref>|familycolor=Isolate|family=Gjuhë e izoluar|ancestor=Proto-Baske|ancestor2=Gjuha akuitane|dia1=[[Biskajan]]|dia2=[[Gipuzkoan]]|dia3=[[Dialekti i Navarrës së Sipërme]]|dia4=[[Navarro-Lapurdian]]|dia5=[[Dialekti i Navarrës Lindore]] {{extinct}}|dia6=[[Suletin|Suletin (Zuberoan)]]|dia7=[[Alavez]] {{extinct}}|script={{plainlist| *[[Alfabeti latin|Latin]] (varianti bask)]}}|nation=[[Spanja]] *[[Baskia]] *[[Navarra]] (bashkëzyrtare në Navarrë)|agency=[[Euskaltzaindia]]|iso1=eu|iso2b=baq|iso2t=eus|iso3=eus|lingua=40-AAA-a|glotto=basq1248|glottorefname=Basque|map=Euskalkiak.svg|mapcaption=Zonat e dialekteve të gjuhës baske. Dialektet në ngjyrë të hapur janë të zhdukura.|map2=File:Basque % (most recent).svg|mapcaption2=Folësit baskë, duke përfshirë folësit si gjuhë të dytë<ref>Të dhënat janë më të freskëtat: * nga 2016 për Álavën, Biskajën dhe Gipuzkoan (VI Mapa Sociolingüístico, 2016, Qeveria baske) * nga 2018 për Navarrën (Datos sociolingüísticos de Navarra, 2018, Qeveria e Navarrës) * nga 2016 për Laburdin, Navarrën e Posthme dhe Sulin ([https://www.mintzaira.fr/fr/la-langue-basque/situation-socio-linguistique.html L'enquête sociolinguistique de 2016], Mintzaira)</ref> {{Col-begin}} {{Col-break}} {{legend|#a02c2c|80–100%}}{{legend|#ff6600|50–80%}} {{Col-break}} {{legend|#ffd633|20–50%}}{{legend|#a2db7d|0–20%}} {{Col-break}} {{Col-end}}|notice=IPA}}[[Skeda:Basque Country location map.png|thumb|300px|Teritori baskë në Spanjë dhe Francë.]] [[Skeda:Basque dialects-en.svg|thumb|300px|Dialektet baske.]] '''Gjuha baske''' ({{Lang|eu|euskara}} [eus̺ˈkaɾa]) ose '''baskishtja''' është një gjuhë e folur nga [[baskët]] dhe të tjerë të [[Vendi Bask (rajoni i madh)|vendit bask]], një rajon që shtrihet në [[Pirenetë|Pirenejtë]] më perëndimorë në pjesët ngjitur të [[Spanja|Spanjës]] veriore dhe [[Franca|Francës]] jugperëndimore. Nga ana gjuhësore, baskishtja është një [[Gjuha e izoluar|gjuhë e izoluar]] (e palidhur me asnjë gjuhë tjetër ekzistuese). Baskët janë [[Gjuha indigjene|autoktonë]] dhe kryesisht banojnë në Vendin Bask.<ref>{{Cite web|last=Porzucki|first=Nina|title=How the Basque language has survived|url=https://theworld.org/stories/2018-05-16/how-has-basque-language-survived|access-date=16 tetor 2022|website=The World from PRX|publisher=theworld.org|language=en}}</ref> Gjuha baske flitet nga 28.4% (751.500) e baskëve në të gjitha territoret. Nga këto, 93.2% (700.300) janë në zonën spanjolle të vendit Bask dhe pjesa tjetër 6.8% (51.200) janë në pjesën franceze. Folësit amtarë jetojnë në një zonë të afërt që përfshin pjesë të katër provincave spanjolle dhe [[Vendi Bask Francez|tre "provinca të lashta"]] në Francë. [[Provinca Gipuzkoa|Gipuzkoa]], pjesa më e madhe e [[Provinca Biscay|Biskajës]], disa komuna në kufirin verior të [[Provinca Álava|Álavës]] dhe zona veriore e [[Navara|Navarrës]] formuan bërthamën e zonës së mbetur baske-folëse përpara se të futeshin disa masa në vitet 1980 për të forcuar rrjedhshmërinë në baskisht. Në të kundërt, pjesa më e madhe e Álavës, pjesa më perëndimore e Biskajës, dhe Navarra qendrore dhe jugore janë të populluara kryesisht nga folës vendas të [[Gjuha spanjolle|spanjishtes]], ose sepse baskishtja [[Zhvendosja e gjuhës|u zëvendësua]] nga spanjishtja gjatë shekujve (si në pjesën më të madhe të Álavës dhe Navarrës qendrore), ose sepse mund të mos jetë folur kurrë atje (si në pjesë të [[Enkarterri|Enkarterrit]] dhe në juglindje të Navarrës). Në [[Diktatura e Francisko Frankos|Spanjën frankiste]], përdorimi i gjuhës baske u dekurajua nga [[Politikat gjuhësore të Spanjës frankoiste|politikat shtypëse]] të qeverisë. Në vendin bask, “shtypja frankiste nuk ishte vetëm politike, por edhe gjuhësore dhe kulturore”.<ref>Santiago de Pablo, "Lengua e identidad nacional en el País Vasco: Del franquismo a la democracia". In 'Le discours sur les langues d'Espagne : Edition français-espagnol', Christian Lagarde ed, Perpignan: Presses Universitaires de Perpignan, 2009, pp. 53-64, p. 53</ref> Regjimi [[Francisko Franko|i Frankos]] e shtypi gjuhën baske dhe e shfarosi nga ligjërimi zyrtar, edukimi dhe botimi,<ref>See Jose Carlos Herreras, Actas XVI Congreso AIH. José Carlos HERRERAS. Políticas de normalización lingüística en la España democrática", 2007, p. 2. Reproduced in https://cvc.cervantes.es/literatura/aih/pdf/16/aih_16_2_021.pdf</ref> duke e bërë të paligjshëm regjistrimin e foshnjave të porsalindura me emrat baskë,<ref>See "Articulo 1, Orden Ministerial Sobre el Registro Civil, 18 de mayo de 1938". Reproduced in Jordi Busquets, "Casi Tres Siglos de Imposicion", 'El Pais' online, 29 April 2001. https://elpais.com/diario/2001/04/29/cultura/988495201_850215.html.</ref> dhe madje kërkoi që gdhendjet e gurëve të varreve baske të hiqen.<ref>See Communicacion No. 2486, Negociado 4, Excelentisimo Gobierno Civil de Vizcaya, 27 Octubre de 1949". A letter of acknowledgement from the archive of the Alcaldia de Guernica y Lumo, 2 November 2941, is reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Në disa provinca, përdorimi publik i gjuhës baske u ndalua, me gjobitje të njerëzve që e flisnin atë.<ref>See for example the letter from the Military Commander of Las Arenas, Biscay, dated 21 October 1938, acknowledging a fine for the public use of a Basque first name on the streets of Las Arenas, reproduced in https://radiorecuperandomemoria.com/2017/05/31/la-prohibicion-del-euskera-en-el-franquismo/ {{Arkivë e rrjetit}}</ref> Përdorimi publik i baskishtes u kundërshtua nga mbështetësit e regjimit, shpesh i konsideruar si një shenjë e anti-Frankizmit ose [[separatizmi bask|separatizmit]] .<ref>{{Cite web|last=<!--not stated-->|date=2009–2011-09|title=Francisco Franco|url=https://www.history.com/topics/world-war-ii/francisco-franco|website=HISTORY|publisher=A&E Television Networks}}</ref> Në përgjithësi, në vitet 1960 dhe më vonë, tendenca u përmbys dhe arsimi dhe botimet baske filluan të lulëzojnë.<ref>{{Cite book|last=Clark|first=Robert|url=https://archive.org/details/basquesfrancoyea00clar_0|title=The Basques: the Franco years and beyond|publisher=University of Nevada Press|year=1979|isbn=0-87417-057-5|location=Reno (Nevada)|page=149|url-access=registration}}</ref> Si pjesë e këtij procesi, një formë e standardizuar e gjuhës baske, e quajtur [[Baske standarde|Euskara Batua]], u zhvillua nga [[Euskaltzaindia]] në fund të viteve 1960. Përveç versionit të saj të standardizuar, pesë dialektet historike baske janë [[Dialekti Biscayan|Bizkajan]], [[Dialekti gipuzkoan|Gipuzkoan]] dhe [[Dialekti i Navarrezës Lindore|Navarrez i Epërm]] në Spanjë dhe [[Dialekti navarro-lapurdian|Navarrez-Lapurdian]] dhe [[Dialekti Souletin|Suletin]] në Francë. Ata i marrin emrat e tyre nga provincat historike baske, por kufijtë e dialekteve nuk janë në përputhje me kufijtë e provincave. Euskara Batua u krijua në mënyrë që gjuha baske të mund të përdorej - dhe të kuptohej lehtë nga të gjithë folësit baskë - në situata formale (arsim, masmedia, letërsi) dhe ky është përdorimi kryesor i saj sot. Si në Spanjë ashtu edhe në Francë, përdorimi i gjuhës baske për arsim ndryshon nga rajoni në rajon dhe nga shkolla në shkollë.<ref>{{Cite web|title=Navarrese Educational System. Report 2011/2012|url=http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130609175117/http://consejoescolar.educacion.navarra.es/attachments/article/368/Informe%20del%20Sistema%20Educativo%20en%20Navarra%202011-2012.pdf|archive-date=9 qershor 2013|access-date=2013-06-08|publisher=Navarrese Educative Council}}</ref> Baskishtja është [[Gjuha e izoluar|gjuha]] e vetme e izoluar ende në [[Evropa|Evropë]] . Pikëpamja aktuale shkencore mbi [[Origjina e baskëve|origjinën e baskëve]] dhe të gjuhës së tyre është se format e hershme të baskëve u zhvilluan përpara ardhjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indo-evropiane]] në zonë, pra para ardhjes së gjuhëve [[Gjuhët keltike|kelte]] dhe [[Gjuhët neolatine|romane]] në veçanti, si këto të fundit sot. gjeografikisht rrethojnë rajonin bask-folës. Tipologjikisht, me [[Gjuha aglutinative|morfologjinë e saj aglutinative]] dhe [[Rreshtimi ergativ-absolutiv|dakordësinë ergative-absolutive]], [[gramatika baske]] mbetet dukshëm e ndryshme nga ajo e gjuhëve [[Standardi mesatar evropian|standarde mesatare evropiane]] . Megjithatë, baskishtja ka huazuar deri në 40 për qind të fjalorit të saj nga gjuhët romane.<ref name="Bakker 1988">"Basque Pidgin Vocabulary in European-Algonquian Trade Contacts." In Papers of the Nineteenth Algonquian Conference, edited by William Cowan, pp. 7–13. https://ojs.library.carleton.ca/index.php/ALGQP/article/download/967/851/0</ref> [[Kategoria:Gjuhë të izoluara të Evropës|Baske]] [[Kategoria:Gjuhë sintetike]] [[Kategoria:Baskisht]] [[Skeda:Irakatsia.png|qendër|parapamje|Përqindja e nxënësve të regjistruar në shkollat e gjuhës baske (2000–2005)]] == Shpërndarja gjeografike == Rajoni ku flitet baskisht është zvogëluar gjatë shekujve, veçanërisht në kufijtë veriorë, jugorë dhe lindorë. Asgjë nuk dihet për kufijtë e këtij rajoni në kohët e lashta, por në bazë të toponimeve dhe epigrafeve duket se në fillim të [[Epokë e zakonshme|epokës së përbashkët]] shtrihej deri në lumin [[Garonne|Garonë]] në veri (duke përfshirë pjesën jugperëndimore të Francës); të paktën deri në [[Lugina e Aranit|Val d'Aran]] në lindje (tani një pjesë e [[Katalonia|Katalonjës]] që flet [[Gaskon]]), duke përfshirë tokat në të dy anët e [[Pirenetë|Pirenejve]] ;<ref>{{Harvnb|Zuazo|2010}}</ref> kufijtë jugorë dhe perëndimorë nuk janë fare të qartë. [[Reconquista|Rekonkista]] e kundërshtoi përkohësisht këtë tendencë kontraktuese kur zotërit e krishterë u bënë thirrje popujve veriorë iberikë - baskët, [[asturianë|asturistët]] dhe " [[frankët]] " - për të kolonizuar pushtimet e reja. Gjuha baske u bë gjuha kryesore e përditshme , ndërsa gjuhë të tjera si [[Gjuha spanjolle|spanjishtja]], [[Gaskon|gaskonishtja]], [[Gjuha frënge|frëngjishtja]] ose [[Gjuha latine|latinishtja]] preferoheshin për administrimin dhe arsimin e lartë. Nga shekulli i 16-të, zona bask-folëse u reduktua në thelb në shtatë provincat e sotme të vendit bask, duke përjashtuar pjesën jugore të Navarrës, pjesën jugperëndimore të [[Provinca Álava|Álava]] dhe pjesën perëndimore të Biscay, dhe duke përfshirë disa pjesë të [[Béarn|Béarnit]]. {{Sfn|Zuazo|2010}} Në 1807, baskishtja flitej ende në gjysmën veriore të Álavës - duke përfshirë kryeqytetin e saj [[Vitoria-Gasteiz]]<ref>{{Cite book|last=Zuazo|first=Koldo|title=Arabako euskara|publisher=Elkar|year=2012|isbn=978-84-15337-72-0|location=Andoain (Gipuzkoa)|page=21}}</ref> - dhe një zonë të gjerë në Navarrën qendrore, por në këto dy provinca, baskishtja përjetoi një rënie të shpejtë që e shtyu kufirin e saj drejt veriut. Në [[Vendi Bask Francez|Vendin Bask Francez]], baskishtja flitej ende në të gjithë territorin, përveç në [[Bajona|Bajonë]] dhe disa fshatra përreth, dhe duke përfshirë disa qytete kufitare në [[Béarn]] . Megjithatë, në shekullin e 20-të, ngjitja e [[Nacionalizmi bask|nacionalizmit bask]] nxiti një interes në rritje për gjuhën si një shenjë e identitetit etnik, dhe me vendosjen e qeverisjes autonome në [[Vendi i Baskisë Jugore|Vendin Bask Jugor]], ajo kohët e fundit ka bërë një rikthim modest. Në pjesën spanjolle, shkollat në gjuhën baske për fëmijë dhe qendrat e mësimdhënies baske për të rritur e kanë sjellë gjuhën në zona të tilla si [[Enkarterri]] perëndimor dhe Ribera del Ebro në Navarrën jugore, ku nuk dihet të jetë folur ndonjëherë gjerësisht; dhe në Bask Francez, këto shkolla dhe qendra pothuajse e kanë ndalur rënien e gjuhës. == Fonologjia == === Zanoret === Gjuha baske përmban pesë zanore: {{IPA|/a/}}, {{IPA|/e/}}, {{IPA|/i/}}, {{IPA|/o/}} dhe {{IPA|/u/}} (të njëjtat që gjenden në [[Fonologjia spanjolle|spanjisht]], [[Gjuha asturiane|asturiane]] dhe [[Gjuha aragoneze|aragoneze]]). Në dialektin Zuberoan paraqiten këto ndryshime: * [[Zanorja e mbyllur e përparme e buzorëzuar|zanorja e rrumbullakosur e përparme e afërt]] {{IPAslink|y}}, e paraqitur grafikisht si {{Angle bracket|ü}} ; * një grup [[Zanoret e hundës|zanoresh hundore]] të kundërta . {| class="wikitable" ! ![[Zanore e përparme|E parme]] ![[Zanore qendrore|Qëndrore]] !E [[Zanore e pasme|pasme]] |- style="text-align:center;" ![[Mbyll zanoren|E mbyllur]] |'''i'''{{IPAslink|i}} | |'''u'''{{IPAslink|u}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e mesme|E mesme]] |'''e'''{{IPAslink|e̞|e}} | |'''o'''{{IPAslink|o̞|o}} |- style="text-align:center;" ![[Zanore e hapur|E hapur]] | |'''a'''{{IPAslink|ä|a}} | |} Nuk ka gjatësi të dallueshme të gjatësisë së zanoreve në baskisht, megjithëse zanoret mund të zgjaten për theksim. Zanoret e mesme {{IPA|/e/}} dhe {{IPA|/o/}} ngrihen para bashkëtingëlloreve hundore. {{Sfn|de Rijk|2008}} {| class="wikitable" style="text-align: center; float: right;" |+Diftongjet baske{{sfn|de Rijk|2008|p=5}} ![[Alfabeti Fonetik Ndërkombëtar|IPA]] !Shembull !Kuptim |- |{{IPA|/au̯/}} |{{lang|eu|gau|italic=yes}} |natë |- |{{IPA|/eu̯/}} |{{lang|eu|euri|italic=yes}} |shi |- |{{IPA|/ai̯/}} |{{lang|eu|bai|italic=yes}} |po |- |{{IPA|/ei̯/}} |{{lang|eu|sei|italic=yes}} |gjashtë |- |{{IPA|/oi̯/}} |{{lang|eu|oin|italic=yes}} |këmbë |- |{{IPA|/ui̯/}} |{{lang|eu|fruitu|italic=yes}} |frutë |} == Bashkëtingëlloret == {| class="wikitable" style="margin:autmargin:auto;" |+Tabela e fonemave bashkëtingëllore të baskishtes standarde ! colspan="2" | ![[Buzorëzimi|Buzore]] !Lamino- [[Dental consonant|dhëmbore]] !Alveolare !Qiellzore ose postalveolare !Velare !E frymëtuar |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |[[Hunda|Hundore]] |'''m'''{{IPAslink|m}} | |'''n'''{{IPAslink|n}} |'''ñ, -in-'''{{IPAslink|ɲ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Plosive consonant|Shpërthyese]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''p'''{{IPAslink|p}} |'''t'''{{IPAslink|t̪|t}} | |'''tt, -it-'''{{IPAslink|c}} |'''k'''{{IPAslink|k}} | |- style="text-align:center;" !<small>[[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> |'''b'''{{IPAslink|b}} |'''d'''{{IPAslink|d̪|d}} | |'''dd, -id-'''{{IPAslink|ɟ}} |'''g'''{{IPAslink|ɡ}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Afrikate | |'''tz'''{{IPAslink|ts|t̪s̻}} |'''ts'''{{IPA|/[[Voiceless alveolar affricate#Non-retracted alveolar|t̺s̺]]/}} |'''tx'''{{IPAslink|tʃ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |[[Fërkimi|Fërkimore]] !<small>[[Voicelessness|të pazëshme]]</small> |'''f'''{{IPAslink|f}} |'''z'''{{IPAslink|s|s̻}} |'''s'''{{IPAslink|s̺}} |'''x'''{{IPAslink|ʃ}} | |'''h'''{{IPA|/∅/}}, {{IPAslink|h}} |- style="text-align:center;" !<small>(më së shumti)¹ [[Voice (phonetics)|të zëshme]]</small> | | | | colspan="2" |'''j'''{{IPAslink|j}}~{{IPAslink|x}} | |- style="text-align:center;" ! colspan="2" |Anësore | | |'''l'''{{IPAslink|l}} |'''ll, -il-'''{{IPAslink|ʎ}} | | |- style="text-align:center;" ! rowspan="2" |Rotike{{efn|Basque's two rhotics only contrast when between vowels, where the trill is written as ''-rr-'' and the tap as ''-r-''. When a suffix is added to a word ending in ''-r'', a trill is generally used, as in {{lang|eu|ederrago}} 'more beautiful', from {{lang|eu|eder}} 'beautiful' and {{lang|eu|-ago}}. There is a small number of words which are exceptions to this rule, with de Rijk listing the following ten common ones: {{wt|eu|zer}}, {{wt|eu|ezer}}, {{wt|eu|nor}}, {{wt|eu|inor}}, {{wt|eu|hor}}, {{wt|eu|paper}}, {{wt|eu|plater}}, {{wt|eu|plazer}}, {{wt|eu|ur}}, and {{wt|eu|zur}}.{{sfn|de Rijk|2008|pp=7–8}}|name=finalweakr}} !e dridhës | | |'''r-, -rr-, -r''' {{IPAslink|r}} | | | |- style="text-align:center;" !Tap | | |'''-r-, -r'''{{IPAslink|ɾ}} | | | |} Në pozicionin e rrokjes-fundore, të gjitha shpërthyeset [[Devokimi përfundimtar-obstruent|hezen]]. Kur midis zanoreve, dhe shpesh pas {{IPA|/r/}} ose {{IPA|/l/}}, shpërthyeset me zë {{IPA|/b/}}, {{IPA|/d/}} dhe {{IPA|/g/}} shqiptohen si [[Frikativët|fërkueset]] përkatëse {{IPA|[β]}}, {{IPA|[ð]}} dhe {{IPA|[ɣ]}} . {{Sfn|de Rijk|2008}} [[Skeda:Diaphonej.svg|parapamje|Realizimet rajonale të {{Angle bracket|j}}]] Baskeja përmban gjithashtu sibilantë pasalvellore ( {{IPA|/ʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|x}}, dhe {{IPA|/tʃ/}}, të shkruar {{Angle bracket|tx}} ), që tingëllojnë si ''sh'' dhe ''ç'' në shqip . {{Sfn|de Rijk|2008}} Shkronja {{Angle bracket|j}} ka një larmi realizimesh sipas dialektit rajonal: {{IPA|[j, dʒ, x, ʃ, ɟ, ʝ]}}, siç shqiptohet nga perëndimi në lindje: Biskaja jugore dhe Lapurdi bregdetar, Biskaja qendrore, Biskaja lindore dhe Gipuzkoa, Navarra jugore, përkatësisht Lapurdi dhe Navarra e Ulët, dhe Zuberoa.<ref>Trask, R. L. (1997). ''The History of Basque'', London and New York: Routledge, pp. 155–157, {{ISBN|0-415-13116-2}}.</ref> [[Skeda:Euskara_-_aspirazio.svg|majtas|parapamje|{{Angle bracket|h}} shqiptohet vetëm në veri-lindje, siç tregojnë izoglozat këtu.]] Shkronja {{Angle bracket|h}} është e heshtur në të folmet jugore, por e theksuar (edhe pse duke u fshirë) në ato veriore. Baskishtja e unifikuar e shqipton atë, përveç rasteve kur është e parashikueshme, në një pozicion pas një bashkëtingëllore.  <ref>Trask, ''The History of Basque'', pp. 157–163.</ref> Përveç nëse janë fjalë huazuara së fundmi (p.sh ''Ruanda'' "Rwanda", ''radar'', ''robot'' ... ), fjalët nuk para kanë {{Angle bracket|r}} nistore . Në huatë e vjetra, ''r-'' fillestare ka marrë një zanore [[Proteza (gjuhësi)|prostetike]], duke rezultuar në ''err-'' ( ''Erroma'' "Rome", ''Errusia'' "Russia"), më rrallë ''irr-'' (për shembull ''irratia'' "radio", ''irrisa'' "oriz") dhe ''arr-'' (për shembull ''arracional'' "racional"). {{Sfn|de Rijk|2008}} == Shembuj == === Neni 1 i Deklaratës Universale të të Drejtave të Njeriut === {| class="wikitable" |+ |''Gizon-emakume guztiak aske jaiotzen dira, duintasun eta eskubide berberak dituztela; eta ezaguera eta kontzientzia dutenez gero, elkarren artean senide legez jokatu beharra dute.'' | |<nowiki>Shqiptimi bask: [ɡis̻onemakume ɡus̻tiak as̺ke jajots̻en diɾa | duintas̺un eta es̺kubide berbeɾak ditus̻tela | eta es̻aɡueɾa eta konts̻ients̻ia dutenes̻ ɡeɾo | elkaren artean s̺enide leges̻ jokatu beara dute ]</nowiki> |} === {{Lang|eu|Esklabu erremintaria}} === {| |'''''Esklabu erremintaria''''' ''Sartaldeko oihanetan gatibaturik'' ''Erromara ekarri zinduten, esklabua,'' ''erremintari ofizioa eman zizuten'' ''eta kateak egiten dituzu.'' ''Labetik ateratzen duzun burdin goria'' ''nahieran molda zenezake,'' ''ezpatak egin ditzakezu'' ''zure herritarrek kateak hauts ditzaten,'' ''baina zuk, esklabu horrek,'' ''kateak egiten dituzu, kate gehiago.'' |'''''Shqiptimi IPA''''' {{IPA|[s̺artaldeko ojanetan ɡatibatuɾik}} {{IPA|eromaɾa ekari s̻induten es̺klabua}} {{IPA|eremintaɾi ofis̻ioa eman s̻is̻uten}} {{IPA|eta kateak eɡiten ditus̻u}} {{IPA|labetik ateɾats̻en dus̻un burdiɲ ɡoɾia}} {{IPA|najeɾan molda s̻enes̻ake}} {{IPA|es̻patak eɡin dits̻akes̻u}} {{IPA|s̻uɾe eritarek kateak auts̺ dits̻aten}} {{IPA|baɲa s̻uk es̺klabu orek}} {{IPA|kateak eɡiten ditus̻u kate ɡejaɡo]}} |'''Skllavi farkëtar''' Rob në pyjet tropikale të Perëndimit të sollën në Romë, skllav, të dhanë punën e farkëtarit dhe ti bën zinxhirë. Hekuri inkandeshent që nxjerr nga furra mund të përshtatet sipas dëshirës, ti mund të bësh shpata kështu që njerëzit e tu të mund të thyejnë zinxhirët, por ti o skllav, ti bën zinxhirë, më shumë zinxhirë. |} {{cung}} q5otvxt57q9wn8063i9jjjbpgxono4s 1 26517 2985434 2558079 2026-05-29T20:10:26Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985434 wikitext text/x-wiki *materiali eshte shum i pa reduktuar. Duhet perpunuar ne teresi, radhitur dhe korrigjuar shkronjat e gjuhës shqipe '''ë''' dhe '''ç'''. ([[Përdoruesi:Puntori|Puntori]] 16 Shtator 2006 09:01 (UTC)) == Psikologjia si Shkencë: == -Ne literaturën profesionale hasim shum përkufizime së shkencës së Piskologjisë. -Një përkufizim i cili më së shumti përdoret sot ne literaturen tonë është: -"Lënda e Psikologjisë u perkufizua me njohjen e sjelljëve dhe te procesëve njohëse ose konngitive të realitetit dhe te formave te shum llojshme te tij". Nga të gjitha përkufizimet e psikologjis mund te dallojm Tre koncepte kryesore: -Përvoja -Procesetmentale -Sjellja Degët te cilat ndahet Psikologjia: '''-Psikologjia Fiziologjike:'''-Studion bazën fiziologjike te procesëve psiqike që paraqesin sistemin nervor dhe atë endokrin. '''Psikologjia Eksperimentale'''-Psikologët e kësaj fushe te studimit bëjne prova dhe eksperimente për të studiuar se si reagojn njerzit në ngacmues të ndryshëm .''Vërejtje''-Metoda e eksperimentit Ndalohët në atë moment ku rrezikohët jeta e njeriut". '''Psikologjia e Zhvillimit''':- Studion ndryshimet e sjelljës së njeriut si rezultat i kalimit te kohës apo moshës dhe bën studime etapa-etapa. '''Psikologjia Sociale'''-Studion ndikimin e faktorevë shoqror në sjelljet, burimet, dhe qendrimet e individit, po ashtu edhe raportët sociale brenda grupëve dhe ndërmjet grupeve. Psikologjia duhet të kuptohet si një shkence në vete. == '''Psikoolgjia Klinike dhe e Këshillimit'''-Pjesa më e madhe e psikologëve të klinikës apo klinikistet e i zbatojn njohurit psikologjike dhe parimet në diaznifikimin e sjelljëve , sëmundjeve mentale, konfliktit familjar e martesor. == '''Psikologjia E kshillimit'''-Përafersisht i kryejn te njejtat punë si të P.Klinike,vetem se te P.Kshillimit këta të fundit mirren me probleme më të lehta, këta më shumë punojn me Nxënës, Student, në kapërcimin e problemëve të tyre. '''Psikologjia shkollore dhe e edukimit'''-Psikologët e kësaj fushe më së shumti punojnë në Klasifikimin e problemëve emocionale dhe problemëve në mësime.Ndërsa Psikologët e Edukimit jane specialist për të nxëniet dhe mësimdhënjen. '''Psikologjia Industriale dhe Inxhenerike'''-Arbenita.M == sa zera ndodhen te njeriu == Sa zera ndodhe te njeriu [[Përdoruesi:Hasimkullolli|Hasimkullolli]] ([[Përdoruesi diskutim:Hasimkullolli|diskutimet]]) 8 qershor 2017 18:51 (CEST) Sa zera ndodhen te njeriu [[Përdoruesi:Hasimkullolli|Hasimkullolli]] ([[Përdoruesi diskutim:Hasimkullolli|diskutimet]]) 8 qershor 2017 18:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Psikologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2558078 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111209043105/http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=38858 për lidhjen http://www.medterms.com/script/main/art.asp?articlekey=38858. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 qershor 2023 12:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Psikologjia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985433 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.psikologji.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:10 (CEST) cns15ehfcnwa90dp3wvx16ax8owl648 0 32417 2985422 2984987 2026-05-29T18:50:12Z Edukatori 112234 /* Kultura */ 2985422 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''{{PAGENAME}}''' | native_name = | settlement_type = Fshat | image_flag = Flag of Vrapčište Municipality, North Macedonia.svg | flag_link = | image_seal = Coat of arms of Vrapčište Municipality.svg | seal_link = |Stema_gjerësia = | image_skyline = <!--Pa ''Skeda:'' në fillim--> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Pollogut|Pollog]] |Komuna = [[Komuna e Vrapçishtit|Vrapçisht]] |Kryetari i Komunës = |Partia udhëheqëse = <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = | population_total = | population_total_viti = 2002 |Dendësia = <!-- Të dhëna dhe statistika --> | population_demonym = |Krahina = Pollog i Epërm |Lartësia = |Zona Kohore = |Ora Verore = | postal_code = |Prefiksi = | registration_plate = | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = Republika e Maqedonisë <!--Parametri të mos ndërrohet--> | image_map_fizike = Yes | image_map = | image_map_shënimi = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=41 | gjer_m=50 | gjer_s=02 | gjer_dr =N | gjat_g=20 | gjat_m=53 | gjat_s=07 | gjat_dr =E <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësi = |gjatësi = }} '''Vrapçishti''' është një fshat në pjesën perëndimore të Maqedonisë së Veriut, që ndodhet në komunën me të njëjtin emër, [[Komuna e Vrapçishtit]]<ref>{{Cite web|date=2022-07-29|title=Komuna e Vrapçishtit|url=https://komunavrapcisht.gov.mk/|access-date=2025-04-18|website=Komuna e Vrapçishtit|language=sq-AL}}</ref> dhe bën pjesë në [[Lugina e Pollogut|Rajonin e Pollogut]], afër qytetit të [[Gostivari]]t. Fshati ka një rëndësi të veçantë për vetë komunën, pasi shërben si qendër administrative dhe kulturore për vendbanimet përreth. == Historia == Historikisht, Vrapçishti ka qenë një vendbanim i rëndësishëm në këtë zonë dhe ka kontribuar në ruajtjen e gjuhës, kulturës dhe traditave shqiptare nëpërmjet shkollës, aktiviteteve kulturore dhe rolit të diasporës. Fshati është i njohur për njerëz të arsimuar, për mësues dhe intelektualë që kanë dhënë kontribut në [[Arsimi shqip në Maqedoninë e Veriut|arsimin shqip në rajon]], sidomos në periudha kur arsimi në gjuhën shqipe ka qenë i kufizuar. == Demografia == Popullsia e Vrapçishtit është e përbërë kryesisht nga shqiptarë, me praninë e komuniteteve të tjera si maqedonas dhe turq, çka i jep fshatit një karakter shumëkulturor. Kjo përzierje etnike ka ndikuar edhe në jetën shoqërore dhe arsimore të fshatit, ku bashkëjetesa dhe bashkëpunimi ndërkomunitar janë pjesë e përditshmërisë. == Kultura == Përveç shkollës fillore]], në Vrapçisht zhvillohen edhe aktivitete të ndryshme kulturore, sportive dhe fetare. Xhamitë, qendrat kulturore dhe objektet e tjera të rëndësishme janë pjesë e jetës komunitare. Po ashtu, diaspora e fshatit, kryesisht në Evropë, ka luajtur rol të rëndësishëm në përkrahjen e zhvillimit lokal, përmes ndihmave, investimeve dhe projekteve të ndryshme.<ref>{{Cite book|last=Saliu-Delihasani|first=Nakil|url=https://books.google.com/books/about/Vrap%C3%A7ishti_me_historin_e_gjith%C3%AB_Pollog.html?id=yn4PogEACAAJ|title=Vrapçishti me historin e gjithë Pollogun|date=2014|publisher=Tringa design|isbn=978-608-211-061-5|language=sq}}</ref> <!-- == Gjeografia == --> <!-- == Ekonomia == --> == Shih edhe == * [[Komuna e Vrapçishtit]] * [[SHF "Vrapçishti" në Vrapçisht]] == Referime == {{reflist}} <!-- == Lidhje të jashtme == --> {{Komuna e Vrapçishtit}} [[Kategoria:Fshatra në komunën e Vrapçishtit]] [[Kategoria:Komunitete shqiptare në Maqedoni të Veriut]] {{MKD-gjeo-cung}} bmuyq1h2gvpruo6s8ako70xfyobz5oi 0 37892 2985403 2983929 2026-05-29T18:10:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985403 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Plava | native_name = Плав | native_name_lang = cnr | settlement_type = Qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Plav.jpg | photo2a = Lake Plav3.JPG | photo2b = Plav Lake Winter Aerial View 2.jpg | photo3a = Lake Plav, Montenegro - June 2013 (2).JPG | photo3b = Plavske jezero, za nim v mlhach pohori Visitor (Prokletije).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} | image_flag = Flag of Plav.gif | image_shield = Coat of arms of Plav.png | pushpin_map = Mali i Zi | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = top | coordinates = {{Coord|42|35|29|N|19|56|26|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | subdivision_type = [[Shteti]] | subdivision_name = {{flag|Mali i Zi}} | subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] | subdivision_name1 = [[Komuna e Plavës|Plava]] | government_type = Kryetar–kuvend komunal | leader_title = Kryetar | leader_name = Nihad Canović | leader_party = [[Socialdemokratët e Malit të Zi|SD]] | area_total_km2 = 329 | elevation_m = 945 | population_as_of = 2023 | population_total = 9050 | population_footnotes = <ref name="monstat-pop">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20I_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> | timezone = [[Koha e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Koha Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 84325 | area_code = +382 51 | website = {{URL|https://www.plav.me/}} }} '''Plava''' ([[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Plav''; [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Плав'') është qytet në verilindje të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në luginën e sipërme të [[Lumi i Limit|lumit Lim]], pranë [[Liqeni i Plavës|Liqenit të Plavës]], në rrëzë të [[Bjeshkët e Nemuna|Bjeshkëve të Nemuna]]. Qyteti është një nga qendrat kryesore të krahinës së Plavës dhe Gucisë. Ai njihet për liqenin akullnajor, peizazhin malor, afërsinë me [[Parku Kombëtar Prokletije|Parkun Kombëtar Prokletije]], trashëgiminë osmane dhe përbërjen shumëetnike e shumëfetare të popullsisë. Plava shërben si pikënisje për vizita drejt Bjeshkëve të Nemuna, liqeneve malore, luginave alpine dhe zonave kufitare me [[Shqipëria|Shqipërinë]] e [[Kosova|Kosovën]]. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Plavës kishte 9.050 banorë.<ref name="monstat-pop" /> Vendbanimi urban i Plavës kishte 4.121 banorë.<ref name="monstat-naselja">{{cite web |url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |title=Stanovništvo po naseljima, Popis 2023 |publisher=MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore |access-date=26 maj 2026 |language=sr |archive-date=23 nëntor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |url-status=dead }}</ref> == Gjeografia == Plava ndodhet në pjesën juglindore të Malit të Zi, pranë kufirit me Shqipërinë dhe Kosovën. Komuna ka sipërfaqe 329 km² dhe shtrihet në rrjedhat burimore të Limit dhe të Pećka Bistricës, ndërmjet masiveve të Bjeshkëve të Nemuna.<ref name="o-plavu">{{cite web |url=https://www.plav.me/servis-gradjana/o-plavu/ |title=O Plavu |publisher=Opština Plav |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Territori i komunës përfshin pjesën verilindore të fushëgropës së Plavës dhe Gucisë, luginën e Limit, zona kodrinore-malore, liqene akullnajore, pyje, kullota dhe vendbanime rurale. Në jug dhe jugperëndim komuna kufizohet me Shqipërinë, ndërsa në lindje me Kosovën. Në veri kufizohet me [[Berana|Beranën]], në jugperëndim me [[Gucia|Gucinë]] dhe në veriperëndim me [[Andrijevica|Andrijevicën]].<ref name="o-plavu" /> Qyteti i Plavës ndodhet në lartësi mesatare rreth 945 metra mbi nivelin e detit dhe është i përqendruar pranë Liqenit të Plavës dhe lumit Lim.<ref name="o-plavu" /> Liqeni i Plavës ndodhet në lartësi 906 metra mbi nivelin e detit, ka sipërfaqe rreth 1,99 km² dhe është një nga elementet më të rëndësishme natyrore të zonës.<ref name="o-plavu" /> Liqeni është i tipit rrjedhës. Në të derdhet lumi Ljuça, ndërsa prej tij del lumi Lim, i cili përbën boshtin kryesor hidrografik të komunës dhe një nga lumenjtë më të rëndësishëm të veriut malazez.<ref name="o-plavu" /> == Historia == === Lashtësia dhe mesjeta === Zona e Plavës ka qenë e banuar që në periudha të hershme për shkak të pozicionit të favorshëm në luginat malore dhe pranë rrugëve që lidhnin Adriatikun me brendësinë e Ballkanit. Fushëgropa e Plavës dhe Gucisë, rrjedhat e Limit dhe kalimet drejt Kosovës e Shqipërisë i dhanë zonës rëndësi të vazhdueshme strategjike dhe tregtare. Në mesjetë, Plava lidhej me rrugët karvanore dhe me qendrat tregtare të zonës së sotme të Malit të Zi, Kosovës, Shqipërisë veriore dhe Sanxhakut. Pozicioni ndërmjet maleve, liqenit dhe rrugëve të brendshme e bëri vendbanimin një pikë të rëndësishme kalimi për tregtarët, udhëtarët dhe popullsitë lokale. === Periudha osmane === Gjatë periudhës osmane, Plava u zhvillua si qendër lokale tregtare, administrative dhe fetare. Qyteti mori tipare të vendbanimit oriental, me xhami, çarshi, kulla guri, shtëpi tradicionale dhe lagje të lidhura me familjet e mëdha vendase. Në këtë periudhë Plava u bë pjesë e hapësirës së gjerë të Plavës dhe Gucisë, e cila kishte rëndësi të veçantë në marrëdhëniet ndërmjet Perandorisë Osmane, Malit të Zi, shqiptarëve, boshnjakëve dhe popullsive të tjera të rajonit. Në fund të shekullit XIX, pas vendimeve të Kongresit të Berlinit, zona u përfshi në konfliktet politike dhe ushtarake që lidhen me përcaktimin e kufijve të Malit të Zi dhe me rezistencën lokale në Plavë e Guci. === Shekulli XX dhe periudha bashkëkohore === Në fillim të shekullit XX, Plava u përfshi në proceset politike dhe ushtarake që ndryshuan kufijtë e rajonit. Pas luftërave ballkanike, zona u përfshi në shtetin malazez dhe më pas në hapësirën jugosllave. Gjatë shekullit XX, qyteti u zhvillua si qendër administrative, arsimore, tregtare dhe kulturore e krahinës. Migrimet ekonomike, ndryshimet kufitare dhe zhvillimi i pabarabartë i veriut të Malit të Zi ndikuan në strukturën demografike dhe ekonomike të Plavës. Pas pavarësisë së Malit të Zi në vitin 2006, Plava mbeti një komunë e rëndësishme e veriut malazez, me potenciale të mëdha për turizëm malor, bashkëpunim ndërkufitar, zhvillim rural dhe ruajtje të trashëgimisë shumëkulturore. == Administrimi == Plava është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Nihad Canović, i cili u zgjodh kryetar në dhjetor 2020 dhe u rizgjodh pas zgjedhjeve lokale të vitit 2023.<ref name="kryetari">{{cite web |url=https://www.plav.me/opstinska-uprava/predsjednik/ |title=Predsjednik |publisher=Opština Plav |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Canović është përfaqësues i Socialdemokratëve të Malit të Zi.<ref>{{cite web |url=https://www.rtcg.me/vijesti/politika/303943/canovic-novi-predsjednik-opstine-plav.html |title=Canović novi predsjednik Opštine Plav |publisher=RTCG |date=2020 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, turizmin, bujqësinë, shërbimet publike, kulturën, arsimin, sportin, bashkëpunimin ndërkufitar dhe mbrojtjen e mjedisit. Për shkak të pozitës kufitare, Plava ka rëndësi të veçantë për bashkëpunimin rajonal me Kosovën dhe Shqipërinë. == Demografia == Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Plavës kishte 9.050 banorë, nga të cilët 4.617 burra dhe 4.433 gra.<ref name="monstat-pop" /> === Përbërja etnike === Përbërja kryesore etnike e komunës së Plavës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! Grupi etnik !! Numri !! Përqindja |- | [[Boshnjakët|Boshnjakë]] || 5.940 || 65,64% |- | [[Serbët e Malit të Zi|Serbë]] || 1.546 || 17,08% |- | [[Shqiptarët|Shqiptarë]] || 853 || 9,43% |- | [[Malazezët|Malazezë]] || 372 || 4,11% |- | [[Myslimanët|Myslimanë]] || 236 || 2,61% |- | Të padeklaruar || 48 || 0,53% |} === Gjuha === Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Plavës ishin boshnjakishtja, serbishtja, malazishtja dhe shqipja.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Gjuha e përdorur zakonisht !! Numri !! Përqindja |- | [[Gjuha boshnjake|Boshnjakisht]] || 5.469 || 60,43% |- | [[Gjuha serbe|Serbisht]] || 1.718 || 18,98% |- | [[Gjuha malazeze|Malazisht]] || 913 || 10,09% |- | [[Gjuha shqipe|Shqip]] || 685 || 7,57% |- | Boshnjakisht || 140 || 1,55% |- | Të padeklaruar || 64 || 0,71% |} === Feja === Shumica e popullsisë së komunës i përket fesë islame. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Feja !! Numri !! Përqindja |- | [[Islami|Myslimanë]] || 7.164 || 79,16% |- | [[Ortodoksia Lindore|Ortodoksë]] || 1.800 || 19,89% |- | [[Kisha Katolike Romake|Katolikë]] || 17 || 0,19% |- | Agnostikë || 10 || 0,11% |- | Të padeklaruar || 40 || 0,44% |- | Të tjerë || 11 || 0,12% |} == Ekonomia == Ekonomia e Plavës lidhet me bujqësinë, blegtorinë, pylltarinë, shërbimet, tregtinë, turizmin dhe diasporën. Zona ka traditë në prodhimet malore, shfrytëzimin e kullotave, punimet artizanale dhe veprimtaritë e lidhura me liqenin e lumenjtë. Migrimi dhe diaspora kanë luajtur rol të rëndësishëm në jetën ekonomike dhe shoqërore të komunës. Shumë familje të Plavës kanë lidhje me diasporën në Evropën Perëndimore, Shtetet e Bashkuara dhe vende të tjera, e cila kontribuon në ndërtim, shërbime, investime private dhe mbajtjen e lidhjeve kulturore me vendlindjen. Potenciali kryesor zhvillimor i komunës lidhet me turizmin e qëndrueshëm, turizmin malor, bujqësinë lokale, prodhimet tradicionale, bashkëpunimin ndërkufitar dhe ruajtjen e mjedisit natyror. == Trashëgimia natyrore == Plava ka trashëgimi të rëndësishme natyrore. Elementi më i njohur është Liqeni i Plavës, i cili përbën liqenin më të madh akullnajor në Mal të Zi dhe një nga simbolet kryesore të qytetit.<ref name="o-plavu" /> Liqeni lidhet me lumin Ljuça dhe me daljen e lumit Lim, duke formuar një ekosistem të rëndësishëm për peshkimin, turizmin dhe peizazhin lokal. Një pjesë e territorit të komunës lidhet me Parkun Kombëtar Prokletije, të shpallur park kombëtar në vitin 2009. Parku përfshin hapësira alpine me maja të larta, lugina akullnajore, liqene malore, kanione, pyje dhe habitate të rëndësishme natyrore.<ref name="o-plavu" /> Ndër vendet më të njohura natyrore përmenden: * Liqeni i Plavës; * Liqeni i Hridit; * Liqeni i Visitorit; * lumi Lim; * lumi Ljuça; * Bjeshkët e Nemuna; * Visitor; * Bogićevica; * Kofiljaça; * Paljevi; * kullotat dhe katunet malore. == Trashëgimia kulturore == Trashëgimia kulturore e Plavës pasqyron historinë shumëetnike dhe shumëfetare të zonës. Në qytet dhe rrethina ruhen xhami, kulla guri, shtëpi tradicionale, objekte fetare ortodokse, vende përkujtimore dhe elemente të arkitekturës popullore. Ndër objektet dhe vendet kryesore përmenden: * Xhamia Perandorake; * Xhamia e Redžepagiqëve; * Kulla e Redžepagiqëve; * Kulla e Beqiragiqëve; * qendra e vjetër e Plavës; * objektet fetare në Brezojevicë, Velikë dhe vendbanimet përreth; * shtëpitë tradicionale të çarshisë së vjetër; * monumentet përkujtimore të periudhave të ndryshme historike. Xhamia Perandorake në Plavë u ndërtua në vitin 1471 në qytetin e vjetër dhe njihet edhe si Xhamia e Vjetër.<ref name="turizmi">{{cite web |url=https://www.plavto.me/en/tourist-offer/ |title=Tourist offer |publisher=Tourist Organisation Plav |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> == Kultura == Jeta kulturore e Plavës lidhet me traditat shumëkulturore të qytetit, folklorin, letërsinë, muzikën, veprimtaritë e diasporës dhe manifestimet lokale. Në qytet funksionon Qendra për Kulturë e komunës së Plavës, e cila organizon aktivitete artistike, letrare dhe edukative.<ref>{{cite web |url=https://www.plav.me/homepage/javne-ustanove/ |title=Javne ustanove |publisher=Opština Plav |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Një nga manifestimet më të njohura është “Plavska kulturna jesen”, e cila zhvillohet prej disa dekadash dhe mbledh shkrimtarë, artistë, profesorë dhe pjesëmarrës nga Mali i Zi, rajoni dhe diaspora.<ref>{{cite web |url=https://www.plav.me/vijesti/svecano-otvorena-xlvii-plavska-kulturna-jesen/ |title=Svečano otvorena XLVII Plavska kulturna jesen |publisher=Opština Plav |date=10 shtator 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Traditat popullore, këngët, vallet, veshjet, kuzhina vendase dhe lidhjet me diasporën përbëjnë pjesë të rëndësishme të identitetit kulturor të Plavës. == Turizmi == Plava është destinacion i rëndësishëm për turizëm malor, liqenor, natyror dhe kulturor. Liqeni i Plavës, Bjeshkët e Nemuna, Parku Kombëtar Prokletije dhe liqenet malore krijojnë mundësi për ecje, alpinizëm, çiklizëm, peshkim sportiv, kajak, kamping, fotografi natyrore dhe turizëm rural.<ref name="turizmi" /> Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden: * Liqeni i Plavës; * Liqeni i Hridit; * Liqeni i Visitorit; * Parku Kombëtar Prokletije; * shtegu ndërkombëtar “Peaks of the Balkans”; * lumi Lim; * regata e Limit; * kopshti botanik Velemun në Brezojevicë; * Paljevi; * Qendra sportive-rekreative “Vardište”; * kullat dhe xhamitë e vjetra të qytetit. Shtegu “Peaks of the Balkans” kalon nëpër Shqipëri, Mal të Zi dhe Kosovë dhe është një nga itineraret më të njohura të turizmit aktiv në Bjeshkët e Nemuna.<ref name="turizmi" /> Regata e Limit dhe aktivitetet e lidhura me liqenin e lumenjtë e zonës kanë rëndësi për zhvillimin e turizmit veror dhe sportiv. == Transporti == Plava lidhet me pjesën tjetër të Malit të Zi kryesisht përmes rrugëve rajonale dhe magjistrale të veriut. Rruga M-9 lidh Kolašinin, Andrijevicën, Murinon dhe drejtimin për në Pejë, ndërsa rruga R-9 lidh Murinon me Gucinë.<ref name="o-plavu" /> Qyteti është rreth 180 km larg Podgoricës dhe aeroportit të saj, rreth 232 km larg portit të Tivarit dhe rreth 73 km larg Bellopojës, ku ndodhet një nga nyjet kryesore hekurudhore të veriut të Malit të Zi.<ref name="o-plavu" /> Për shkak të pozitës kufitare, Plava ka rëndësi për lidhjet ndërmjet Malit të Zi, Kosovës dhe Shqipërisë, sidomos për turizmin malor dhe lëvizjen e diasporës. == Sporti == Sporti në Plavë lidhet me futbollin, basketbollin, shahut, peshkimin sportiv, skijimin, alpinizmin, çiklizmin dhe sportet në natyrë. Në qytet dhe rrethina zhvillohen aktivitete të ndryshme sportive, shpesh të lidhura me liqenin, lumin Lim dhe malet përreth. Peshkimi sportiv ka rëndësi të veçantë për zonën. Në vitin 2019, në Plavë u zhvillua Kampionati Evropian i peshkimit sportiv me mizë, në Liqenin e Plavës dhe në lumenjtë Ljuça e Lim.<ref name="turizmi" /> Aktivitetet malore, si ecja, alpinizmi, skitë malore, çiklizmi dhe shëtitjet me raketa bore, janë pjesë e ofertës sportive dhe turistike të Plavës. Paljevi, Visitor dhe Bjeshkët e Nemuna ofrojnë kushte për sporte dimërore dhe verore. == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Gucia]] * [[Bjeshkët e Nemuna]] * [[Parku Kombëtar Prokletije]] * [[Liqeni i Plavës]] * [[Lumi i Limit|Lim]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Plav|Plava}} * {{Official website|https://www.plav.me/}} * [https://www.plavto.me/ Organizata turistike e Plavës] [[Kategoria:Plava]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] ibaern6a7i0lbunv075j4vy1znn401b 0 38451 2985310 2983926 2026-05-29T12:54:54Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985310 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Nikshiqi | native_name = Никшић | native_name_lang = cnr | settlement_type = Qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Nikšić.jpg | photo2a = DvoracKraljaNikole.gif | photo2b = Свјетлопис србске православне Саборне цркве Св. Василија Острошког у Никшићу3.jpg | photo3a = Carev most, September 2022 07.jpg | photo3b = Slano jezero (Montenegro) - panoramio (412).jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} | image_flag = Flag of Nikšić.gif | image_shield = Niksic Coat-of-Arms.svg | pushpin_map = Mali i Zi | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{Coord|42|46|48|N|18|56|24|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | subdivision_type = [[Shteti]] | subdivision_name = {{flag|Mali i Zi}} | subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] | subdivision_name1 = [[Komuna e Nikshiqit|Nikshiqi]] | government_type = Kryetar–kuvend komunal | leader_title = Kryetar | leader_name = Marko Kovačević | leader_party = [[Demokracia e Re Serbe|NSD]] | area_total_km2 = 2065 | elevation_m = 647 | population_as_of = 2023 | population_total = 65705 | population_footnotes = <ref name="monstat-pop">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20I_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> | timezone = [[Koha e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Koha Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 81400 | area_code = +382 40 | website = {{URL|https://www.niksic.me/}} }} '''Nikshiqi''' ([[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Nikšić''; [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Никшић'') është qytet në pjesën perëndimore-qendrore të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ai ndodhet në fushën e Nikshiqit, në rrëzë të kodrës Trebjesa, dhe është një nga qendrat më të mëdha urbane, industriale, arsimore dhe kulturore të vendit. Nikshiqi është qyteti i dytë më i madh i Malit të Zi pas [[Podgorica|Podgoricës]]. Komuna e tij është më e madhja në vend për nga sipërfaqja dhe përfshin një territor të gjerë me fusha karstike, male, liqene artificiale, vendbanime rurale, objekte industriale dhe monumente kulturore. Qyteti njihet për traditën industriale, për birrën ''Nikšićko'', për klubet sportive, për jetën kulturore dhe për lidhjen me trashëgiminë historike të Zetës dhe Malit të Zi. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Nikshiqit kishte 65.705 banorë.<ref name="monstat-pop" /> Vendbanimi urban i Nikshiqit kishte 32.046 banorë.<ref name="monstat-naselja">{{cite web |url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |title=Stanovništvo po naseljima, Popis 2023 |publisher=MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore |access-date=26 maj 2026 |language=sr |archive-date=23 nëntor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |url-status=dead }}</ref> == Gjeografia == Nikshiqi ndodhet në pjesën perëndimore-qendrore të Malit të Zi, në fushën karstike të Nikshiqit, në lartësi rreth 647 metra mbi nivelin e detit. Komuna ka sipërfaqe 2.065 km² dhe është komuna më e madhe e Malit të Zi për nga territori.<ref name="strategjik">{{cite web |url=https://api.niksic.me/uploads/Strateski_plan_razvoja_opstine_Niksic_2023_2028_ab2968cddc.pdf |title=Strateški plan razvoja opštine Nikšić 2023–2028 |publisher=Opština Nikšić |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Territori i komunës kufizohet me [[Pluzhina|Pluzhinën]], [[Shavniku|Shavnikun]], [[Kolašini|Kolašinin]], [[Danilovgradi|Danilovgradin]], [[Cetina|Cetinën]] dhe [[Kotorri|Kotorin]], si edhe me [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjën dhe Hercegovinën]] në perëndim. Pozicioni i tij e bën Nikshiqin një nyje të rëndësishme ndërmjet bregdetit, pjesës qendrore dhe veriut të Malit të Zi.<ref name="strategjik" /> Qyteti shtrihet në afërsi të kodrës Trebjesa, e cila përbën një hapësirë të rëndësishme rekreative dhe natyrore për banorët. Fusha e Nikshiqit përshkohet nga lumi Zeta dhe nga rrjedha të tjera karstike, ndërsa në rrethinat e qytetit ndodhen disa liqene artificiale, si Krupaci, Slano dhe Vërtaci. Këto liqene u krijuan në lidhje me sistemin hidroenergjetik të zonës dhe sot kanë edhe rëndësi rekreative e turistike.<ref name="strategjik" /> Klima është kryesisht kontinentale me ndikime malore dhe mesdhetare. Dimrat janë të ftohtë, ndërsa verat janë relativisht të ngrohta dhe të thata. Territori i gjerë i komunës përfshin fusha, zona kodrinore, male, pyje, kullota dhe hapësira karstike. == Historia == === Lashtësia dhe mesjeta === Zona e Nikshiqit ka qenë e banuar që në periudha shumë të hershme. Një nga lokalitetet më të rëndësishme arkeologjike është Crvena Stijena, pranë fshatit Petrovići, e cila përmban shtresa arkeologjike nga Paleoliti i Mesëm deri në Epokën e Bronzit dhe konsiderohet një nga vendbanimet paleolitike më të rëndësishme në Evropën juglindore.<ref name="crvena">{{cite web |url=https://www.trentu.ca/anthropology/faculty-research/neandertals-and-early-modern-humans-europe/crvena-stijena |title=Crvena Stijena |publisher=Trent University, Department of Anthropology |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Në periudhën romake, në fushën e Nikshiqit u zhvillua vendbanimi ''Anderba'', i cili më vonë u njoh me emrin ''Anagastum''. Pozicioni në rrugët e brendshme të Ballkanit dhe afërsia me burimet ujore e bënë këtë zonë të rëndësishme për kontrollin e territorit dhe për lidhjet tregtare. Në mesjetë, vendbanimi u zhvillua si qendër e krahinës së Onogoštit. Kalaja e Onogoštit, e njohur edhe si Bedem, u bë një pikë e rëndësishme mbrojtëse dhe administrative. Emri i sotëm Nikšić lidhet me fisin dhe krahinën e Nikshiqëve, që u përmendën në burimet mesjetare dhe të hershme moderne. === Periudha osmane === Gjatë periudhës osmane, Onogošti u bë qendër e rëndësishme ushtarake dhe administrative. Kalaja u zgjerua dhe u përdor për kontrollin e rrugëve që lidhnin Hercegovinën, Zetën, bregdetin dhe brendësinë malazeze. Qyteti kishte karakter kufitar dhe shpesh u gjend në qendër të konflikteve ndërmjet pushtetit osman, fiseve malazeze dhe forcave të tjera rajonale. Në shekujt XVIII dhe XIX, zona e Nikshiqit kishte rëndësi strategjike për zgjerimin e shtetit malazez. Qyteti u mor nga forcat malazeze në vitin 1877, gjatë luftërave kundër Perandorisë Osmane, dhe pas Kongresit të Berlinit u përfshi në shtetin e Malit të Zi.<ref name="strategjik" /> === Shekulli XIX dhe zhvillimi urban === Pas përfshirjes në Malin e Zi, Nikshiqi u rindërtua dhe u zhvillua si qytet modern. Plani urbanistik i vitit 1883, i hartuar nga inxhinieri Josip Slade, parashikoi një strukturë të rregullt urbane me rrugë të gjera, sheshe dhe blloqe të organizuara. Ky plan ndikoi në pamjen e qytetit dhe në zhvillimin e tij si qendër administrative e ekonomike. Në fund të shekullit XIX dhe në fillim të shekullit XX u ndërtuan disa objekte të rëndësishme publike, fetare dhe infrastrukturore, ndër të cilat Pallati i Mbretit Nikolla, Kisha Katedrale e Shën Vasilit të Ostrogut dhe Ura e Carit mbi lumin Zeta. === Shekulli XX dhe periudha bashkëkohore === Gjatë shekullit XX, Nikshiqi u zhvillua si një nga qendrat kryesore industriale të Malit të Zi. Në periudhën jugosllave, qyteti u lidh sidomos me industrinë metalurgjike, prodhimin e çelikut, birrarinë, sektorin energjetik dhe ndërtimin e infrastrukturës. Kombinati metalurgjik dhe Birraria e Trebjesës luajtën rol të rëndësishëm në ekonominë lokale dhe në identitetin urban të qytetit. Në të njëjtën periudhë, Nikshiqi u zhvillua edhe si qendër arsimore dhe kulturore. Në qytet u hapën institucione të arsimit të lartë, muze, galeri, biblioteka, qendra kulturore dhe shoqëri artistike. Pas shpërbërjes së Jugosllavisë dhe tranzicionit ekonomik, industria e qytetit u përball me rënie dhe ristrukturim, ndërsa ekonomia lokale u orientua gjithnjë e më shumë drejt shërbimeve, kulturës, turizmit dhe sipërmarrjes së vogël. Në vitin 2025, Nikshiqi u rekomandua nga paneli i pavarur i Komisionit Evropian për t'u bërë Kryeqytet Evropian i Kulturës në vitin 2030 për kategorinë e vendeve joanëtare të BE-së, vendeve kandidate ose kandidate potenciale për anëtarësim.<ref name="ecoc">{{cite web |url=https://culture.ec.europa.eu/node/3722 |title=Nikšić to become European Capital of Culture 2030 in a non-EU country |publisher=European Commission |date=21 tetor 2025 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> == Administrimi == Nikshiqi është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Marko Kovačević, përfaqësues i Demokracisë së Re Serbe, i cili u rizgjodh kryetar i komunës në qershor 2025.<ref name="kryetari">{{cite web |url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/761072/kovacevic-ponovo-izabran-za-predsjednika-opstine-niksic-niksic-mi-je-uvijek-bio-na-prvom-mjestu |title=Kovačević ponovo izabran za predsjednika Opštine Nikšić |publisher=Vijesti |date=3 qershor 2025 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Administrata komunale merret me zhvillimin urban, infrastrukturën, ekonominë lokale, arsimin, kulturën, sportin, mbrojtjen e mjedisit, shërbimet publike dhe bashkëpunimin ndërkombëtar. Për shkak të sipërfaqes së madhe të komunës, një pjesë e rëndësishme e politikave lokale lidhet me zhvillimin rural, lidhjen e vendbanimeve, mirëmbajtjen e rrugëve lokale dhe përdorimin e potencialeve natyrore.<ref name="strategjik" /> Strategjia e zhvillimit të komunës për periudhën 2023–2028 e vendos theksin te rritja ekonomike, përmirësimi i infrastrukturës, zhvillimi i turizmit, mbrojtja e mjedisit, kultura dhe përfshirja sociale.<ref name="strategjik" /> == Demografia == Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Nikshiqit kishte 65.705 banorë, nga të cilët 32.379 burra dhe 33.326 gra.<ref name="monstat-pop" /> === Përbërja etnike === Përbërja kryesore etnike e komunës së Nikshiqit në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! Grupi etnik !! Numri !! Përqindja |- | [[Malazezët|Malazezë]] || 39.067 || 59,46% |- | [[Serbët e Malit të Zi|Serbë]] || 22.270 || 33,89% |- | Egjiptianë || 462 || 0,70% |- | [[Romët|Romë]] || 418 || 0,64% |- | Serbë-malazezë || 271 || 0,41% |- | [[Myslimanët|Myslimanë]] || 190 || 0,29% |- | Jugosllavë || 159 || 0,24% |- | Malazezë-serbë || 142 || 0,22% |- | [[Boshnjakët|Boshnjakë]] || 125 || 0,19% |- | [[Kroatët|Kroatë]] || 110 || 0,17% |- | Të padeklaruar || 2.047 || 3,13% |} === Gjuha === Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Nikshiqit ishin serbishtja dhe malazishtja.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Gjuha e përdorur zakonisht !! Numri !! Përqindja |- | [[Gjuha serbe|Serbisht]] || 32.699 || 49,77% |- | [[Gjuha malazeze|Malazisht]] || 28.643 || 43,59% |- | [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] || 1.123 || 1,71% |- | [[Gjuha shqipe|Shqip]] || 592 || 0,90% |- | [[Gjuha rome|Romisht]] || 275 || 0,42% |- | Serbisht-malazisht || 152 || 0,23% |- | Gjuhë të tjera || 99 || 0,15% |- | Të padeklaruar || 1.272 || 1,94% |} === Feja === Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Feja !! Numri !! Përqindja |- | [[Ortodoksia Lindore|Ortodoksë]] || 61.272 || 93,25% |- | [[Islami|Myslimanë]] || 1.541 || 2,35% |- | [[Ateizmi|Ateistë]] || 1.069 || 1,63% |- | Të krishterë të tjerë || 207 || 0,32% |- | [[Kisha Katolike Romake|Katolikë]] || 189 || 0,29% |- | Agnostikë || 202 || 0,31% |- | Të padeklaruar || 1.112 || 1,69% |} == Ekonomia == Nikshiqi ka qenë historikisht një nga qendrat më të rëndësishme industriale të Malit të Zi. Ekonomia e qytetit lidhej për dekada me metalurgjinë, industrinë e çelikut, prodhimin e birrës, energjinë, ndërtimin dhe transportin. Kombinati metalurgjik dhe Birraria e Trebjesës ishin ndër ndërmarrjet më të njohura të qytetit dhe ndikuan në formimin e identitetit industrial të Nikshiqit. Pas viteve 1990, ekonomia lokale u përball me rënie të prodhimit industrial dhe me proceset e tranzicionit. Sot ekonomia e komunës mbështetet në shërbime, tregti, industri të mbetur, energji, bujqësi, ndërtim, arsim, kulturë dhe turizëm. Pozicioni gjeografik, sipërfaqja e madhe, liqenet, trashëgimia kulturore dhe roli arsimor i qytetit përbëjnë burime të rëndësishme zhvillimi.<ref name="strategjik" /> Në vitet e fundit, vëmendje e veçantë i është kushtuar zhvillimit të ekonomisë krijuese, kulturës, turizmit aktiv dhe përdorimit të trashëgimisë industriale e urbane si pjesë e procesit të përgatitjes për titullin Kryeqytet Evropian i Kulturës 2030.<ref name="ecoc" /> == Trashëgimia kulturore == Nikshiqi ka trashëgimi të pasur kulturore, arkeologjike, fetare dhe urbane. Ajo përfshin lokalitete parahistorike, fortifikime mesjetare, monumente të periudhës osmane, ndërtime të shekullit XIX, objekte industriale dhe institucione kulturore moderne. Ndër monumentet dhe vendet kryesore përmenden: * Crvena Stijena; * kalaja e Onogoštit ose Bedemi; * Kisha Katedrale e Shën Vasilit të Ostrogut; * Pallati i Mbretit Nikolla; * Ura e Carit; * Kisha e Shën Pjetrit dhe Palit; * Manastiri i Župës; * Zavičajni muzej; * sheshi i Lirisë; * parku-pyll Trebjesa; * liqenet Krupac, Slano dhe Vërtac. Crvena Stijena është ndër lokalitetet më të rëndësishme arkeologjike të komunës. Ajo përmban një sekuencë të gjatë arkeologjike dhe është e lidhur me studimet për Paleolitin e Mesëm, Neandertalët dhe vendbanimet e hershme në Ballkan.<ref name="crvena" /> Kalaja e Onogoštit, e vendosur mbi qytet, përfaqëson një nga elementet më të dukshme të trashëgimisë mesjetare dhe osmane të Nikshiqit. Ajo ka funksionuar si pikë mbrojtëse dhe sot është një nga hapësirat kryesore të kujtesës historike e kulturore të qytetit. == Kultura == Nikshiqi është një nga qendrat kryesore kulturore të Malit të Zi. Në qytet veprojnë institucione si Qendra e Kulturës, Teatri i Nikshiqit, biblioteka, arkivi, muzeu lokal, galeritë, shoqëritë kulturore dhe organizatat artistike. Programet kulturore përfshijnë teatër, muzikë, letërsi, ekspozita, festivale, veprimtari rinore dhe ngjarje në hapësirat publike.<ref name="kultura">{{cite web |url=https://api.niksic.me/uploads/Program_razvoja_kulture_opstine_Niksic_2025_2030_javna_rasprava_ebdd7a0907.docx |title=Program razvoja kulture opštine Nikšić 2025–2030 |publisher=Opština Nikšić |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Qyteti ka traditë të njohur muzikore dhe shpesh lidhet me skenën rok të Malit të Zi. Manifestimet kulturore, festivalet muzikore, programet teatrore dhe ngjarjet letrare kanë kontribuar në reputacionin e Nikshiqit si qytet me jetë të gjallë kulturore. Zgjedhja e Nikshiqit si Kryeqytet Evropian i Kulturës 2030 lidhet me projektin “Open City”, i cili synon të forcojë rolin e qytetit si qendër e kulturës, krijimtarisë, pjesëmarrjes qytetare dhe bashkëpunimit ndërkombëtar.<ref>{{cite web |url=https://niksic2030.com/language/en/home/ |title=Nikšić 2030 – European Capital of Culture |publisher=Nikšić 2030 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> == Turizmi == Turizmi në Nikshiq lidhet me historinë, kulturën, natyrën, liqenet, manastiret, trashëgiminë industriale dhe aktivitetet rekreative. Qyteti nuk është destinacion klasik bregdetar, por ka rol të rëndësishëm si pikë kalimi dhe qëndrimi ndërmjet Podgoricës, bregdetit, Hercegovinës dhe veriut malazez. Ndër vendet më të njohura turistike përmenden: * kalaja e Onogoštit; * Kisha Katedrale e Shën Vasilit të Ostrogut; * Pallati i Mbretit Nikolla; * Ura e Carit; * Trebjesa; * Liqeni i Krupacit; * Liqeni Slano; * Crvena Stijena; * Manastiri i Ostrogut në afërsi të komunës; * Župa Nikšićka; * Grahova dhe zonat perëndimore të komunës. Liqenet Krupac dhe Slano përdoren për pushim, sporte ujore, peshkim, shëtitje dhe aktivitete verore. Trebjesa, e vendosur pranë qendrës së qytetit, është hapësirë e rëndësishme për ecje, rekreacion dhe pamje panoramike mbi Nikshiqin.<ref name="to">{{cite web |url=https://niksic.travel/ |title=TO Nikšić |publisher=Turistička organizacija Nikšić |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Transporti == Nikshiqi ka pozitë të rëndësishme në rrjetin rrugor dhe hekurudhor të Malit të Zi. Qyteti lidhet me [[Podgorica|Podgoricën]], [[Danilovgradi|Danilovgradin]], [[Pluzhina|Pluzhinën]], [[Shavniku|Shavnikun]], [[Trebinja|Trebinjën]], [[Kotorri|Kotorin]] dhe bregdetin adriatik. Hekurudha Podgoricë–Nikshiq e lidh qytetin me kryeqytetin dhe përbën një nga linjat më të rëndësishme hekurudhore të vendit për udhëtarë dhe mallra. Rrjeti rrugor ka rëndësi të veçantë për transportin e produkteve industriale, lëvizjen e punëtorëve, turizmin dhe lidhjen e vendbanimeve rurale të komunës.<ref name="strategjik" /> Në afërsi të qytetit ndodhet aeroporti i Kapino Poljes, i cili nuk përdoret për fluturime të rregullta komerciale. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë [[Aeroporti i Podgoricës]] dhe [[Aeroporti i Tivatit]]. == Sporti == Nikshiqi ka traditë të rëndësishme sportive, sidomos në futboll, basketboll, hendboll, atletikë, karate, boks dhe sporte rekreative. Klubi më i njohur i futbollit është [[FK Sutjeska Nikšić]], një nga klubet më të suksesshme të futbollit malazez, i cili luan në stadiumin e qytetit pranë lumit Bistrica.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/clubs/73936--sutjeska/ |title=Sutjeska |publisher=UEFA |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Në basketboll vepron [[KK Sutjeska]], klub me traditë në kampionatin malazez dhe në garat rajonale. Qendra Sportive e Nikshiqit është një nga objektet kryesore sportive të qytetit dhe përdoret për basketboll, hendboll, volejboll dhe veprimtari të tjera sportive. Trebjesa, liqenet dhe hapësirat përreth qytetit krijojnë mundësi për ecje, vrapim, çiklizëm, sporte ujore, peshkim dhe aktivitete rekreative në natyrë. == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Podgorica]] * [[Danilovgradi]] * [[Pluzhina]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Nikšić|Nikshiqi}} * {{Official website|https://www.niksic.me/}} * [https://niksic.travel/ Organizata turistike e Nikshiqit] * [https://niksic2030.com/language/en/home/ Nikšić 2030 – Kryeqyteti Evropian i Kulturës] [[Kategoria:Nikshiqi]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] iitkwbnhmu2bv90e8w1xrcawxfodzz4 0 38455 2985418 2983939 2026-05-29T18:27:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985418 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Pluzhina | native_name = Плужине | native_name_lang = cnr | settlement_type = Qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Plužine Piva Lake.JPG | photo2a = Pluzine town.jpg | photo2b = Piva Lake 4.JPG | photo3a = Manastir Piva 3.jpg | photo3b = Piva dam - panoramio.jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} | image_flag = Flag of Plužine, Montenegro.svg | image_shield = Coat of Arms of Plužine.svg | pushpin_map = Mali i Zi | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{Coord|43|09|10|N|18|50|22|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | subdivision_type = [[Shteti]] | subdivision_name = {{flag|Mali i Zi}} | subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] | subdivision_name1 = [[Komuna e Pluzhinës|Pluzhina]] | government_type = Kryetar–kuvend komunal | leader_title = Kryetar | leader_name = Slobodan Delić | leader_party = [[Partia Popullore Socialiste e Malit të Zi|SNP]] | area_total_km2 = 854 | elevation_m = 730 | population_as_of = 2023 | population_total = 2177 | population_footnotes = <ref name="monstat-pop">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20I_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> | timezone = [[Koha e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Koha Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 81435 | area_code = +382 40 | website = {{URL|https://www.pluzine.me/}} }} '''Pluzhina''' ([[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Plužine''; [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Плужине'') është qytet në veriperëndim të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në krahinën e Pivës, pranë [[Liqeni i Pivës|Liqenit të Pivës]], në zonën malore ndërmjet [[Durmitori|Durmitorit]], [[Volujak]]ut dhe kufirit me [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjën dhe Hercegovinën]]. Qyteti i sotëm u zhvillua në lidhje me krijimin e Liqenit të Pivës dhe ndërtimin e hidrocentralit të Pivës në shekullin XX. Pluzhina është një nga qendrat më të vogla komunale të Malit të Zi, por ka rëndësi të madhe natyrore dhe turistike për shkak të kanionit të Pivës, liqenit artificial, Parkut Natyror “Piva”, afërsisë me Parkun Kombëtar Durmitor dhe rrugëve malore që lidhin Nikshiqin, Zhabljakun dhe Foçën. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Pluzhinës kishte 2.177 banorë.<ref name="monstat-pop" /> Vendbanimi urban i Pluzhinës kishte 1.102 banorë.<ref name="monstat-naselja">{{cite web |url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |title=Stanovništvo po naseljima, Popis 2023 |publisher=MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore |access-date=26 maj 2026 |language=sr |archive-date=23 nëntor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |url-status=dead }}</ref> == Gjeografia == Pluzhina ndodhet në veriperëndim të Malit të Zi, përgjatë kufirit me Bosnjën dhe Hercegovinën. Komuna ka sipërfaqe 854 km² dhe përfshin një territor të gjerë malor, me lugina lumore, pllaja, liqene, fshatra të shpërndara dhe hapësira të mbrojtura natyrore.<ref name="opstina">{{cite web |url=https://www.pluzine.me/ |title=Početna |publisher=Opština Plužine |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Në kuptimin rajonal, Pluzhina është pjesë e krahinës së Pivës dhe e rajonit të gjerë të Durmitorit. Territori i komunës kufizohet me [[Nikshiqi|Nikshiqin]], [[Shavniku|Shavnikun]] dhe [[Zhabljaku|Zhabljakun]], ndërsa në perëndim lidhet me Bosnjën dhe Hercegovinën përmes zonës së Šćepan Poljes dhe Foçës.<ref name="opstina" /> Elementi më i rëndësishëm natyror është Liqeni i Pivës, një liqen artificial i krijuar nga ndërtimi i digës së Mratinjës mbi lumin Piva. Liqeni shtrihet në një kanion të thellë dhe ka ujëra me ngjyrë të gjelbër-kaltër, duke përbërë një nga peizazhet më të njohura të veriut malazez.<ref name="hpp">{{cite web |url=https://www.ibe.si/en/project/he-piva |title=Piva Hydropower Plant |publisher=IBE |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Një pjesë e madhe e territorit të komunës i përket Parkut Natyror “Piva”, i shpallur në vitin 2015. Parku përfshin rreth 32.500 hektarë, që përbëjnë rreth 38% të territorit të komunës.<ref name="park">{{cite web |url=https://www.pluzine.me/wp-content/uploads/2023/05/Nacrt-Plana-Upravljanja-PP-Piva-2021-2025-NC181120-V2-clean.pdf |title=Plan upravljanja Parkom prirode “Piva” 2021–2025 |publisher=Park prirode Piva |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Historia == === Lashtësia dhe mesjeta === Krahina e Pivës ka qenë e banuar që në periudha të hershme. Pozicioni ndërmjet maleve, lumenjve dhe rrugëve që lidhnin Hercegovinën, Zetën, Bosnjën dhe bregdetin adriatik i dha zonës rëndësi të vazhdueshme strategjike dhe ekonomike. Në mesjetë, Piva ishte pjesë e hapësirave të njohura historikisht si Hercegovina e Vjetër. Zona lidhej me rrugët tregtare dhe me komunitetet baritore e malore që jetonin në luginat e Pivës, Tarës dhe Drinës. Fshatrat e Pivës, kullotat verore dhe manastiret luajtën rol të rëndësishëm në jetën ekonomike dhe fetare të krahinës. === Periudha osmane === Gjatë periudhës osmane, Piva mbeti një krahinë malore me karakter të veçantë lokal. Zona ishte e lidhur me rrugët që kalonin drejt Foçës, Nikshiqit dhe krahinave të tjera të Hercegovinës. Manastiri i Pivës, i ngritur në shekullin XVI, u bë një nga qendrat më të rëndësishme fetare dhe kulturore të krahinës. Në shekujt XVIII dhe XIX, Piva u përfshi në zhvillimet politike dhe ushtarake ndërmjet Perandorisë Osmane, Malit të Zi dhe krahinave përreth. Pas Kongresit të Berlinit të vitit 1878, zona u përfshi në shtetin e Malit të Zi. === Shekulli XX dhe krijimi i qytetit të ri === Ngjarja më e rëndësishme në historinë bashkëkohore të Pluzhinës lidhet me ndërtimin e hidrocentralit të Pivës dhe digës së Mratinjës. Diga prej betoni, rreth 220 metra e lartë, krijoi rezervuarin e Liqenit të Pivës dhe ndryshoi rrënjësisht peizazhin e luginës.<ref name="hpp" /> Krijimi i liqenit solli përmbytjen e vendbanimit të vjetër të Pluzhinës dhe të disa zonave përreth. Për këtë arsye, qyteti i ri u ndërtua në një pozitë më të lartë, në bregun e liqenit artificial. Edhe Manastiri i Pivës u zhvendos gur pas guri dhe u rindërtua në vendndodhjen e re për të shmangur përmbytjen nga ujërat e rezervuarit.<ref name="manastir">{{cite web |url=https://museu.ms/museum/details/190 |title=Piva Monastery |publisher=Museu.MS |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Në periudhën pas ndërtimit të hidrocentralit, Pluzhina u zhvillua si qendër komunale e krahinës së Pivës, me ekonomi të lidhur me energjinë, shërbimet, bujqësinë, pylltarinë dhe më vonë turizmin natyror. == Administrimi == Pluzhina është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Slobodan Delić.<ref name="kryetari">{{cite web |url=https://www.pluzine.me/wp-content/uploads/2026/03/Vodic-za-SPI-2026.pdf |title=Vodič za slobodan pristup informacijama u posjedu Opštine Plužine |publisher=Opština Plužine |date=2026 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Delić u zgjodh kryetar i komunës pas zgjedhjeve lokale të vitit 2022 dhe është përfaqësues i Partisë Popullore Socialiste të Malit të Zi.<ref name="partia">{{cite web |url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/634020/slobodan-delic-novi-predsjednik-opstine-pluzine |title=Slobodan Delić novi predsjednik Opštine Plužine |publisher=Vijesti |date=8 dhjetor 2022 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, turizmin, bujqësinë, shërbimet publike, mbrojtjen e mjedisit dhe bashkëpunimin ndërkufitar. Për shkak të territorit të gjerë dhe popullsisë së vogël, çështjet e depopullimit, lidhjeve rrugore, zhvillimit rural dhe turizmit të qëndrueshëm kanë rëndësi të veçantë për komunën. == Demografia == Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Pluzhinës kishte 2.177 banorë.<ref name="monstat-pop" /> === Përbërja etnike === Përbërja kryesore etnike e komunës së Pluzhinës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! Grupi etnik !! Numri !! Përqindja |- | [[Serbët e Malit të Zi|Serbë]] || 1.621 || 74,46% |- | [[Malazezët|Malazezë]] || 480 || 22,05% |- | Të padeklaruar || 51 || 2,34% |} === Gjuha === Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Pluzhinës ishin serbishtja dhe malazishtja.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Gjuha e përdorur zakonisht !! Numri !! Përqindja |- | [[Gjuha serbe|Serbisht]] || 1.853 || 85,12% |- | [[Gjuha malazeze|Malazisht]] || 267 || 12,26% |- | [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] || 24 || 1,10% |- | Të padeklaruar || 17 || 0,78% |} === Feja === Shumica dërrmuese e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Feja !! Numri !! Përqindja |- | [[Ortodoksia Lindore|Ortodoksë]] || 2.137 || 98,16% |- | [[Ateizmi|Ateistë]] || 14 || 0,64% |- | Të padeklaruar || 21 || 0,96% |} == Ekonomia == Ekonomia e Pluzhinës lidhet me energjinë, turizmin, bujqësinë, blegtorinë, pylltarinë, shërbimet dhe aktivitetet ndërkufitare. Hidrocentrali i Pivës është objekti më i rëndësishëm energjetik në territorin e komunës. Ai ka kapacitet të instaluar prej 342 MW dhe përdor rezervuarin e krijuar nga diga e Mratinjës mbi lumin Piva.<ref name="hpp" /> Bujqësia dhe blegtoria kanë rëndësi tradicionale për vendbanimet rurale të komunës. Kullotat, katunet, prodhimet e qumështit, mishi dhe produktet malore përbëjnë pjesë të rëndësishme të ekonomisë lokale. Turizmi është një nga drejtimet kryesore të zhvillimit. Liqeni i Pivës, kanioni i Pivës, Parku Natyror “Piva”, rruga panoramike drejt Durmitorit, rafting në Tara dhe Piva, si edhe afërsia me Parkun Kombëtar Durmitor krijojnë mundësi për turizëm natyror, sportiv, rural dhe aventuresk.<ref name="strategjik">{{cite web |url=https://www.pluzine.me/wp-content/uploads/2025/12/PREDLOG-SPR-Pluzine-2026-2031.pdf |title=Strateški plan razvoja opštine Plužine 2026–2031 |publisher=Opština Plužine |date=2025 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Trashëgimia natyrore == Pluzhina është një nga komunat me pasuritë më të mëdha natyrore në Mal të Zi. Territori i saj përfshin pjesë të Parkut Kombëtar Durmitor, Parkun Natyror “Piva”, kanionet e Pivës, Tarës dhe Sušicës, liqene akullnajore, pllaja malore dhe maja të larta.<ref name="strategjik" /> Ndër vendet më të njohura natyrore përmenden: * Liqeni i Pivës; * kanioni i Pivës; * kanioni i Tarës; * Trnovačko jezero; * Liqenet e Stabnës; * Liqeni i Sušicës; * Pivska planina; * Volujak; * Bioč; * Maglić; * Durmitori; * Šćepan Polje; * Parku Natyror “Piva”. Një pjesë e rëndësishme e zonës lidhet me Parkun Kombëtar Durmitor, i cili është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s. UNESCO e përshkruan Durmitorin si hapësirë të formuar nga akullnajat, e përshkuar nga lumenj dhe rrjedha nëntokësore, me kanionin e Tarës si një nga grykat më të thella në Evropë.<ref name="unesco-durmitor">{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/list/100/ |title=Durmitor National Park |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> == Trashëgimia kulturore == Trashëgimia kulturore e Pluzhinës lidhet me krahinën historike të Pivës, me manastiret, kishat, varrezat e vjetra, shtëpitë tradicionale dhe kujtesën e vendbanimeve të përmbytura nga krijimi i Liqenit të Pivës. Ndër vendet dhe objektet kryesore përmenden: * Manastiri i Pivës; * vendbanimi i vjetër i Pluzhinës, i përmbytur nga Liqeni i Pivës; * kishat dhe manastiret në fshatrat e Pivës; * varrezat dhe gurët mesjetarë në krahinë; * arkitektura tradicionale malore; * monumentet përkujtimore të Luftës Nacionalçlirimtare. Manastiri i Pivës është monumenti më i rëndësishëm kulturor dhe fetar i komunës. Ai u zhvendos nga vendndodhja e vjetër për shkak të krijimit të liqenit akumulues për hidrocentralin e Pivës. Procesi i zhvendosjes dhe rindërtimit përfshiu edhe ruajtjen e afreskeve të tij, duke e bërë këtë një nga ndërhyrjet më të veçanta konservuese në rajon.<ref name="manastir" /> == Kultura == Jeta kulturore e Pluzhinës lidhet me traditat e krahinës së Pivës, këngët epike, folklorin, kujtesën historike dhe manifestimet lokale. Në qytet dhe në vendbanimet përreth zhvillohen aktivitete kulturore, përkujtimore dhe turistike që lidhen me historinë e Pivës, Manastirin e Pivës, traditat malore dhe diasporën. Për shkak të numrit të vogël të popullsisë dhe territorit të gjerë rural, institucionet lokale, shkollat, shoqatat dhe organizatat turistike kanë rol të rëndësishëm në ruajtjen e trashëgimisë kulturore dhe në promovimin e zonës. == Turizmi == Pluzhina është destinacion i rëndësishëm për turizëm natyror, malor dhe aventuresk. Liqeni i Pivës është atraksioni kryesor i qytetit dhe përdoret për shëtitje me varkë, kajak, fotografi natyrore, peshkim dhe aktivitete verore. Kanioni i Pivës dhe rrugët panoramike përreth ofrojnë pamje karakteristike të veriut malazez. Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden: * Liqeni i Pivës; * kanioni i Pivës; * diga e Mratinjës; * Manastiri i Pivës; * Parku Natyror “Piva”; * Trnovačko jezero; * Liqenet e Stabnës; * Šćepan Polje; * rafting në Tara dhe Piva; * rruga panoramike Pluzhinë–Trsa–Zhabljak; * Durmitori. Turizmi aventuresk lidhet veçanërisht me raftingun në lumin Tara, ecjen në mal, çiklizmin, alpinizmin, kampingun, peshkimin sportiv dhe vizitat në liqenet malore. Zona e Šćepan Poljes, ku bashkohen Tara dhe Piva për të formuar Drinën, është një nga pikat më të njohura për aktivitetet e raftingut. == Transporti == Pluzhina ndodhet në rrugën që lidh [[Nikshiqi|Nikshiqin]] me Šćepan Poljen dhe Foçën në Bosnjë dhe Hercegovinë. Kjo rrugë është lidhja kryesore ndërmjet Malit të Zi qendror dhe Bosnjës lindore. Përmes rrugës malore Pluzhinë–Trsa–Zhabljak, qyteti lidhet edhe me Durmitorin dhe [[Zhabljaku|Zhabljakun]]. Terreni malor dhe kanionet e thella e bëjnë transportin rrugor veçanërisht të rëndësishëm për komunën. Qyteti nuk ka lidhje hekurudhore. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë [[Aeroporti i Podgoricës]] dhe [[Aeroporti i Tivatit]], ndërsa për lidhje rajonale përdoren edhe aeroportet në Bosnjë dhe Hercegovinë. == Sporti == Sporti në Pluzhinë lidhet kryesisht me aktivitetet në natyrë. Raftingu, kajaku, peshkimi sportiv, alpinizmi, çiklizmi malor, ecja dhe kampingu janë ndër aktivitetet më të zhvilluara në territorin e komunës. Liqeni i Pivës dhe lumenjtë Tara e Piva krijojnë kushte për sporte ujore dhe turizëm aktiv, ndërsa malet përreth ofrojnë mundësi për alpinizëm, ecje të gjata dhe çiklizëm. Në qytet dhe në vendbanimet përreth zhvillohen edhe futbolli, sportet shkollore dhe aktivitete rekreative lokale. == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Liqeni i Pivës]] * [[Piva]] * [[Durmitori]] * [[Zhabljaku]] * [[Nikshiqi]] * [[Tara]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Plužine|Pluzhina}} * {{Official website|https://www.pluzine.me/}} * [https://www.parkpiva.com/ Parku Natyror “Piva”] * [https://whc.unesco.org/en/list/100/ Parku Kombëtar Durmitor në faqen e UNESCO-s] [[Kategoria:Pluzhina]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] 37ce4ebnmz7mplwwoqshs5kdtnqb7x4 0 38457 2985412 2983937 2026-05-29T18:24:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985412 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Plevla | native_name = Пљевља | native_name_lang = cnr | settlement_type = Qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Pljevlja Crkva.jpg | photo2a = Husein-paša's Mosque, Pljevlja.jpg | photo2b = GymnasiumPljevlja.jpg | photo3a = CultureCenterPljevlja.jpg | photo3b = Park Vodice.jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} | image_flag = Flag of Pljevlja.svg | image_shield = Pljevlja-grb.png | pushpin_map = Mali i Zi | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = bottom | coordinates = {{Coord|43|21|21|N|19|21|31|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | subdivision_type = [[Shteti]] | subdivision_name = {{flag|Mali i Zi}} | subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] | subdivision_name1 = [[Komuna e Plevlës|Plevla]] | government_type = Kryetar–kuvend komunal | leader_title = Kryetar | leader_name = Dario Vraneš | leader_party = [[Demokracia e Re Serbe|NSD]] | area_total_km2 = 1346 | elevation_m = 770 | population_as_of = 2023 | population_total = 24134 | population_footnotes = <ref name="monstat-pop">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20I_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> | timezone = [[Koha e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Koha Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 84210 | area_code = +382 52 | website = {{URL|https://pljevlja.me/}} }} '''Plevla''' ([[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Pljevlja''; [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Пљевља'') është qytet në veri të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në luginën e lumit [[Çehotina]], pranë kufirit me [[Serbia|Serbinë]] dhe [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjën dhe Hercegovinën]]. Plevla është një nga qendrat më të rëndësishme historike, industriale dhe energjetike të veriut malazez. Qyteti njihet për trashëgiminë osmane dhe ortodokse, për Xhaminë e Husein Pashës, Manastirin e Shën Trinisë, lokalitetin arkeologjik ''Municipium S'', si edhe për minierën e qymyrit dhe termocentralin e Plevlës, i vetmi termocentral me qymyr në Mal të Zi. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Plevlës kishte 24.134 banorë.<ref name="monstat-pop" /> Vendbanimi urban i Plevlës kishte 16.111 banorë.<ref name="monstat-naselja">{{cite web |url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |title=Stanovništvo po naseljima, Popis 2023 |publisher=MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore |access-date=26 maj 2026 |language=sr |archive-date=23 nëntor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |url-status=dead }}</ref> == Gjeografia == Plevla ndodhet në pjesën veriore të Malit të Zi, në një zonë kodrinore-malore të përshkuar nga lumenjtë Çehotina, Breznica dhe Vezishnica. Komuna ka sipërfaqe 1.346 km² dhe është një nga komunat më të mëdha të vendit për nga territori.<ref name="strategjia">{{cite web |url=https://pljevlja.me/wp-content/uploads/2023/12/LOKALNI-AKCIONI-PLAN-ZA-MLADE-2024-FINAL.doc |title=Lokalni akcioni plan za mlade 2024 |publisher=Opština Pljevlja |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Territori i komunës kufizohet me [[Zhabljaku|Zhabljakun]], [[Mojkovaci|Mojkovacin]] dhe [[Bellopoja (Mali i Zi)|Bellopojën]] në Mal të Zi, si edhe me Serbinë dhe Bosnjën e Hercegovinën. Pozicioni kufitar e ka bërë Plevlën historikisht një pikë të rëndësishme kalimi ndërmjet Adriatikut, brendësisë së Ballkanit, Sanxhakut dhe Bosnjës. Qyteti ndodhet në lartësi rreth 770 metra mbi nivelin e detit. Peizazhi përreth përfshin lugina lumore, pyje, zona minerare, kullota, fshatra malore dhe hapësira natyrore të lidhura me malin Lubishnja, kanionin e Tarës dhe zonat kufitare të veriut. == Historia == === Lashtësia dhe periudha romake === Zona e Plevlës ka qenë e banuar që në periudha të hershme. Lugina e Çehotinës dhe kalimet malore përreth krijuan kushte të përshtatshme për vendbanime, rrugë tregtare dhe kontakte ndërmjet popullsive të ndryshme të Ballkanit perëndimor. Një nga lokalitetet më të rëndësishme arkeologjike është ''Municipium S'', pranë Kominit. Ky vendbanim romak ekzistoi nga shekulli I deri në shekullin IV dhe materiali i tij arkeologjik ruhet në Muzeun Rajonal të Plevlës.<ref name="municipium">{{cite web |url=https://muzejpljevlja.com/municipium-s-past-present-and-future/?lang=lat |title=Municipium S… – past, present and future |publisher=Zavičajni muzej Pljevlja |date=26 nëntor 2018 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Ndër gjetjet më të njohura është ''Diatreta'' e Plevlës, një kupë qelqi e shekullit IV që konsiderohet ndër objektet më të rëndësishme arkeologjike të kësaj zone.<ref name="municipium" /> === Mesjeta dhe periudha osmane === Në mesjetë, Plevla u zhvillua pranë rrugëve tregtare që lidhnin bregdetin adriatik me brendësinë e Ballkanit. Zona ishte e lidhur me rrugët që kalonin drejt Dubrovnikut, Kotorrit, Bosnjës, Sanxhakut dhe Kosovës. Gjatë periudhës osmane, qyteti njihej me emrin ''Taşlıca'' dhe u zhvillua si qendër tregtare, administrative dhe fetare. Në shekullin XVI u ndërtuan disa nga monumentet më të rëndësishme të qytetit, ndër të cilat Xhamia e Husein Pashës dhe Manastiri i Shën Trinisë. Xhamia e Husein Pashës, e ndërtuar në vitin 1569, është një nga monumentet më të rëndësishme të arkitekturës islame në Mal të Zi dhe ka një minare rreth 42 metra të lartë.<ref name="mosque">{{cite web |url=https://www.montenegro.travel/en/explore-montenegro/culture-and-tours/sacral-objects |title=Sacral objects |publisher=National Tourism Organisation of Montenegro |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Në vitin 1880, Plevla u bë qendër e Sanxhakut të Plevlës, një njësi administrative osmane me prani ushtarake austro-hungareze. Kjo periudhë solli zhvillim të ri urban, tregtar dhe infrastrukturor, përfshirë hapjen e institucioneve moderne, dyqaneve, spitaleve dhe shkollave. === Shekulli XX === Gjatë Luftërave Ballkanike, Plevla u çlirua nga sundimi osman dhe u përfshi në Mbretërinë e Malit të Zi. Pas Luftës së Parë Botërore, qyteti u bë pjesë e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve, më vonë e Jugosllavisë. Gjatë Luftës së Dytë Botërore, zona e Plevlës ishte pjesë e zhvillimeve të rëndësishme ushtarake dhe politike në Mal të Zi dhe Sanxhak. Në dhjetor 1941 u zhvillua Beteja e Plevlës, një nga përplasjet më të mëdha të fazës së hershme të kryengritjes në Mal të Zi. Në periudhën socialiste, Plevla u zhvillua si qendër industriale dhe energjetike. Miniera e qymyrit dhe termocentrali i Plevlës e bënë qytetin një nga qendrat kryesore të prodhimit energjetik në Mal të Zi. === Periudha bashkëkohore === Pas pavarësisë së Malit të Zi në vitin 2006, Plevla mbeti qendër e rëndësishme industriale dhe kufitare. Megjithatë, qyteti u përball me sfida të mëdha demografike, ekonomike dhe mjedisore, sidomos për shkak të rënies së popullsisë, varësisë nga qymyri dhe ndotjes së ajrit. Në vitet e fundit, në diskursin publik dhe në dokumentet zhvillimore është rritur rëndësia e tranzicionit të drejtë energjetik, diversifikimit ekonomik, turizmit kulturor e natyror dhe përmirësimit të cilësisë së mjedisit. == Administrimi == Plevla është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Dario Vraneš, i cili u zgjodh në këtë detyrë më 26 prill 2023.<ref name="kryetari">{{cite web |url=https://pljevlja.me/strana-1/ |title=Predsjednik |publisher=Opština Pljevlja |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Vraneš është anëtar i Demokracisë së Re Serbe.<ref>{{cite web |url=https://www.vijesti.me/vijesti/politika/653884/dario-vranes-predsjednik-opstine-pljevlja |title=Dario Vraneš predsjednik Opštine Pljevlja |publisher=Vijesti |date=26 prill 2023 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Administrata komunale merret me zhvillimin urban, infrastrukturën, shërbimet publike, ekonominë lokale, mbrojtjen e mjedisit, kulturën, sportin dhe çështjet sociale. Për shkak të pozitës kufitare dhe rolit energjetik, komuna ka rëndësi të veçantë në politikat e zhvillimit rajonal, bashkëpunimit ndërkufitar dhe tranzicionit energjetik. == Demografia == Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Plevlës kishte 24.134 banorë.<ref name="monstat-pop" /> === Përbërja etnike === Përbërja kryesore etnike e komunës së Plevlës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! Grupi etnik !! Numri !! Përqindja |- | [[Serbët e Malit të Zi|Serbë]] || 16.027 || 66,41% |- | [[Malazezët|Malazezë]] || 4.378 || 18,14% |- | [[Boshnjakët|Boshnjakë]] || 1.765 || 7,31% |- | [[Myslimanët|Myslimanë]] || 797 || 3,30% |- | Të padeklaruar || 691 || 2,86% |- | Serbë-malazezë || 99 || 0,41% |- | [[Romët|Romë]] || 50 || 0,21% |- | Të tjerë || 104 || 0,43% |} === Gjuha === Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Plevlës ishin serbishtja, malazishtja dhe boshnjakishtja.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Gjuha e përdorur zakonisht !! Numri !! Përqindja |- | [[Gjuha serbe|Serbisht]] || 17.724 || 73,44% |- | [[Gjuha malazeze|Malazisht]] || 4.377 || 18,14% |- | [[Gjuha boshnjake|Boshnjakisht]] || 914 || 3,79% |- | [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] || 235 || 0,97% |- | Të padeklaruar || 428 || 1,77% |- | Gjuhë të tjera || 41 || 0,17% |} === Feja === Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Feja !! Numri !! Përqindja |- | [[Ortodoksia Lindore|Ortodoksë]] || 19.330 || 80,09% |- | [[Islami|Myslimanë]] || 4.092 || 16,96% |- | Të padeklaruar || 380 || 1,57% |- | [[Ateizmi|Ateistë]] || 127 || 0,53% |- | Të tjerë || 115 || 0,48% |- | [[Kisha Katolike Romake|Katolikë]] || 26 || 0,11% |- | Të krishterë të tjerë || 31 || 0,13% |- | Agnostikë || 20 || 0,08% |} == Ekonomia == Ekonomia e Plevlës është e lidhur historikisht me qymyrin, prodhimin energjetik, industrinë, pylltarinë, bujqësinë, tregtinë dhe shërbimet. Qyteti është një nga qendrat më të rëndësishme energjetike të Malit të Zi, sepse pranë tij ndodhet termocentrali i vetëm me qymyr në vend, me kapacitet 225 MW.<ref name="energy">{{cite web |url=https://bankwatch.org/project/pljevlja-i-power-plant-montenegro |title=Pljevlja I power plant, Montenegro |publisher=CEE Bankwatch Network |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Termocentrali i Plevlës dhe miniera e qymyrit kanë siguruar një pjesë të rëndësishme të prodhimit të energjisë elektrike dhe të punësimit lokal, por kanë krijuar edhe probleme të mëdha mjedisore dhe shëndetësore. Varësia nga qymyri e ka bërë komunën një nga zonat kryesore të diskutimit për tranzicionin energjetik dhe ekonomik në Mal të Zi.<ref name="energy" /> Pylltaria dhe përpunimi i drurit kanë gjithashtu traditë në komunë, për shkak të pasurisë së madhe pyjore. Në zonat rurale zhvillohen bujqësia, blegtoria dhe prodhimet tradicionale malore. == Trashëgimia kulturore == Plevla ka trashëgimi të pasur kulturore, fetare dhe arkeologjike. Ajo përfshin monumente nga periudha romake, mesjetare, osmane, austro-hungareze dhe jugosllave. Ndër vendet kryesore përmenden: * Xhamia e Husein Pashës; * Manastiri i Shën Trinisë; * lokaliteti arkeologjik ''Municipium S''; * Sahat-kulla; * Muzeu Rajonal i Plevlës; * Kisha e Shën Paraskevës; * Kisha e Shën Ilisë; * shtëpia e Sheqeroviqëve; * steçakët mesjetarë; * parku Vodice; * ndërtesa e Gjimnazit të Plevlës. Xhamia e Husein Pashës është një nga monumentet më të njohura të qytetit dhe një nga veprat më të rëndësishme të arkitekturës osmane në Mal të Zi. Ajo ruan elemente të pasura dekorative dhe lidhet me Husein Pashë Boljaniqin, figurë osmane me origjinë nga zona e Plevlës.<ref name="mosque" /> Manastiri i Shën Trinisë është një nga qendrat më të rëndësishme ortodokse të zonës. Ai ka luajtur rol të rëndësishëm në jetën fetare, arsimore dhe kulturore të Plevlës, ndërsa thesari i tij përfshin dorëshkrime, ikona, objekte liturgjike dhe libra të vjetër. == Kultura == Jeta kulturore e Plevlës lidhet me traditën shumëfetare dhe shumëkulturore të qytetit, me institucionet arsimore, muzeale dhe bibliotekare, si edhe me kujtesën historike të zonës. Muzeu Rajonal i Plevlës ruan materiale arkeologjike, etnografike, historike dhe artistike, përfshirë gjetje nga ''Municipium S''.<ref name="municipium" /> Në qytet veprojnë institucione kulturore, biblioteka, galeri dhe shoqëri artistike. Gjimnazi i Plevlës, i themeluar në fillim të shekullit XX, ka pasur rëndësi të veçantë në zhvillimin arsimor të veriut të Malit të Zi. Manifestimet kulturore lokale përfshijnë programe letrare, ekspozita, koncerte, veprimtari përkujtimore dhe aktivitete të lidhura me traditat fetare e qytetare të komunës. == Turizmi == Turizmi në Plevël lidhet me trashëgiminë kulturore, monumentet fetare, arkeologjinë, natyrën malore dhe pozicionin pranë kanionit të Tarës. Qyteti është më pak i njohur se qendrat bregdetare dhe malore të Malit të Zi, por ka potencial të rëndësishëm për turizëm kulturor, fetar, rural dhe natyror. Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden: * Xhamia e Husein Pashës; * Manastiri i Shën Trinisë; * ''Municipium S''; * Muzeu Rajonal; * parku Vodice; * lumi Çehotina; * zona e Lubishnjës; * kanioni i Tarës dhe ura e Gjurgjeviq Tarës në afërsi; * fshatrat malore dhe peizazhet pyjore të komunës. Plevla mund të shërbejë si pikënisje për vizita drejt [[Durmitori|Durmitorit]], [[Zhabljaku|Zhabljakut]], kanionit të Tarës dhe zonave kufitare me Bosnjën e Hercegovinën dhe Serbinë. == Transporti == Plevla lidhet me pjesën tjetër të Malit të Zi përmes rrugëve që shkojnë drejt [[Zhabljaku|Zhabljakut]], [[Mojkovaci|Mojkovacit]], [[Bellopoja (Mali i Zi)|Bellopojës]] dhe kufirit me Serbinë e Bosnjën dhe Hercegovinën. Pozicioni kufitar e bën qytetin një pikë të rëndësishme për qarkullimin rajonal, edhe pse lidhjet e tij rrugore me pjesën qendrore të Malit të Zi kalojnë nëpër terrene malore. Qyteti nuk ka lidhje hekurudhore të drejtpërdrejtë. Stacionet më të afërta hekurudhore ndodhen në Bellopojë dhe Mojkovac, në linjën Beograd–Tivar. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë [[Aeroporti i Podgoricës]] dhe [[Aeroporti i Tivatit]], ndërsa për lidhje rajonale përdoren edhe aeroportet në Serbi dhe Bosnjë e Hercegovinë. == Sporti == Sporti në Plevël lidhet me futbollin, basketbollin, hendbollin, karate, atletikën dhe aktivitetet rekreative në natyrë. Klubi më i njohur i futbollit është [[FK Rudar Pljevlja]], një nga klubet historike të futbollit malazez, që luan ndeshjet në stadiumin Pod Golubinjom.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/nationalassociations/teams/88193--rudar-pljevlja/ |title=Rudar Pljevlja |publisher=UEFA |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Në qytet veprojnë edhe klube të basketbollit, hendbollit dhe sporteve luftarake. Qendra sportive dhe rekreative e Plevlës përdoret për gara, stërvitje dhe aktivitete sportive të të rinjve. Për shkak të relievit malor dhe hapësirave natyrore përreth, komuna ka mundësi për ecje, çiklizëm, gjueti, peshkim sportiv dhe aktivitete rekreative në natyrë. == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Zhabljaku]] * [[Mojkovaci]] * [[Bellopoja (Mal i Zi)|Bellopoja]] * [[Tara]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Pljevlja|Plevla}} * {{Official website|https://pljevlja.me/}} * [https://muzejpljevlja.com/ Muzeu Rajonal i Plevlës] [[Kategoria:Plevla]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] 2zi16u8br5lobke7e3a6g1yndkg3sff 0 38459 2985496 2983942 2026-05-30T04:05:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985496 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Rozhaja | native_name = Рожаје | native_name_lang = cnr | settlement_type = Qytet | image_skyline = {{Photomontage | position = center | photo1a = Rozaje panorama.jpg | photo2a = Ro panorama.jpg | photo2b = Rozaje City hall.JPG | photo3a = "VRELO IBRA" Rozaje.jpg | photo3b = HAJLA.jpg | size = 300 | spacing = 2 | color = #FFFFFF | border = 0 | foot_montage = }} | image_flag = Flag of Rozaje.svg | image_shield = Rozaje Coat of Arms.svg | pushpin_map = Mali i Zi | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = left | coordinates = {{Coord|42|50|39|N|20|10|04|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | subdivision_type = [[Shteti]] | subdivision_name = {{flag|Mali i Zi}} | subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] | subdivision_name1 = [[Komuna e Rozhajës|Rozhaja]] | government_type = Kryetar–kuvend komunal | leader_title = Kryetar | leader_name = Rahman Husović | leader_party = [[Partia Boshnjake]] | area_total_km2 = 432 | elevation_m = 1006 | population_as_of = 2023 | population_total = 23184 | population_footnotes = <ref name="monstat-pop">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20I_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> | timezone = [[Koha e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Koha Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 84310 | area_code = +382 51 | website = {{URL|https://www.rozaje.me/}} }} '''Rozhaja''' ([[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Rožaje''; [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Рожаје''; [[Gjuha shqipe|shqip]]: ''Rozhajë'') është qytet në verilindje të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në luginën e sipërme të lumit [[Ibri|Ibër]], në një zonë malore pranë kufirit me [[Serbia|Serbinë]] dhe [[Kosova|Kosovën]]. Qyteti është një nga qendrat kryesore të pjesës veriore të Malit të Zi dhe ka rëndësi të veçantë kulturore për komunitetin boshnjak në vend. Rozhaja njihet për peizazhin malor, pyjet halore, burimin e Ibrit, malin Hajla, trashëgiminë osmane, xhamitë historike dhe traditat e krahinës së Sanxhakut. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Rozhajës kishte 23.184 banorë.<ref name="monstat-pop" /> Vendbanimi urban i Rozhajës kishte 13.608 banorë.<ref name="monstat-naselja">{{cite web |url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |title=Stanovništvo po naseljima, Popis 2023 |publisher=MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore |access-date=26 maj 2026 |language=sr |archive-date=23 nëntor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |url-status=dead }}</ref> == Gjeografia == Rozhaja ndodhet në pjesën verilindore të Malit të Zi, në trekëndëshin kufitar ndërmjet Malit të Zi, Serbisë dhe Kosovës. Komuna ka sipërfaqe 432 km², ndërsa vetë qyteti ndodhet në rreth 1.006 metra mbi nivelin e detit.<ref name="gjeografia">{{cite web |url=https://www.rozaje.me/geografski-polozaj/ |title=Geografski položaj |publisher=Opština Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Relievi është kryesisht malor dhe përfshin vargje të larta, pllaja, pyje, lugina lumore dhe vendbanime të shpërndara. Në jug dhe jugperëndim ngrihen masivet e Hajlës, Štedimit, Rusolisë dhe Žljebit, të cilat lidhen me pjesën veriore të [[Bjeshkët e Nemuna|Bjeshkëve të Nemuna]]. Hajla arrin 2.403 metra mbi nivelin e detit dhe është një nga simbolet natyrore të Rozhajës.<ref name="gjeografia" /> Lumi Ibër ka rëndësi të veçantë për qytetin. Burimi i tij ndodhet në zonën malore pranë Hajlës, ndërsa rrjedha e sipërme kalon në afërsi të Rozhajës. Zona është e pasur me burime, përrenj malorë, pyje halore dhe kullota alpine. Klima është kontinentale-malore, me dimra të gjatë dhe të ftohtë dhe vera të freskëta. Shtresa e borës zgjat nga dhjetori deri në mars në qytet, ndërsa në Hajlë dhe Štedim mund të qëndrojë deri në fund të pranverës.<ref name="klima">{{cite web |url=https://www.rozaje.me/klima/ |title=Klima |publisher=Opština Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Historia == === Lashtësia dhe mesjeta === Zona e Rozhajës ka gjurmë të hershme banimi. Në rrethinat e qytetit janë evidentuar lokalitete arkeologjike nga periudha ilire, romake dhe mesjetare, ndër të cilat përmenden vendbanimi ilir në Brezovačko brdo, Gradina në Krstaça, Bačevac, Otaševo brdo dhe Gospođin vrh në Biševo.<ref name="historia">{{cite web |url=https://www.rozaje.me/istorija-rozaja/ |title=Istorija Rožaja |publisher=Opština Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Pozicioni në rrugët malore ndërmjet Sanxhakut, Kosovës, Bihorit dhe brendësisë së Malit të Zi i dha zonës rëndësi të vazhdueshme për lëvizjen e popullsive, tregtinë dhe komunikimin rajonal. === Periudha osmane === Krahinat e Bihorit dhe Rozhajës u pushtuan nga osmanët në vitin 1455. Në burimet osmane të asaj kohe popullsia e zonës përshkruhet si kryesisht e krishterë.<ref name="historia" /> Emri i sotëm ''Rožaje'' përmendet në burime nga viti 1585. Sipas një tradite lokale, emri lidhet me dy shkëmbinj gëlqerorë në formë brirësh pranë kullës së Ganiqëve; sipas një shpjegimi tjetër, vendbanimi ishte i njohur më herët si ''Trgovište'', për shkak të rolit të tij tregtar, veçanërisht në tregtinë e bagëtive.<ref name="historia" /> Gjatë periudhës osmane, Rozhaja u zhvillua si qendër lokale tregtare, fetare dhe administrative. Qyteti mori tipare urbane të lidhura me çarshinë, xhamitë, kullat dhe shtëpitë tradicionale. Xhamia e Sulltan Muratit II dhe kulla e Ganiqëve janë ndër objektet më të njohura të kësaj trashëgimie. === Shekulli XX dhe periudha bashkëkohore === Pas Luftërave Ballkanike, Rozhaja u përfshi në shtetin malazez dhe më pas në hapësirën jugosllave. Gjatë shekullit XX, qyteti u zhvillua si qendër administrative, tregtare dhe arsimore e krahinës, ndërsa ekonomia lokale u lidh me pylltarinë, përpunimin e drurit, tregtinë dhe shërbimet. Në periudhën socialiste, ndërmarrja “Gornji Ibar” luajti rol të rëndësishëm në zhvillimin ekonomik të qytetit, veçanërisht në industrinë e drurit dhe mobilieve. Pas tranzicionit ekonomik të viteve 1990, kjo bazë industriale u dobësua, duke e orientuar më shumë ekonominë lokale drejt tregtisë, diasporës, shërbimeve dhe turizmit malor. Pas pavarësisë së Malit të Zi në vitin 2006, Rozhaja mbeti një nga komunat kryesore të veriut dhe një qendër e rëndësishme e komunitetit boshnjak në vend. == Administrimi == Rozhaja është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari i komunës dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Rahman Husović, funksionar i Partisë Boshnjake, i rizgjedhur në këtë detyrë pas zgjedhjeve lokale.<ref name="kryetari">{{cite web |url=https://www.bscg.me/novosti/rahman-husovic-ponovo-izabran-za-predsjednika-opstine-rozaje/ |title=Rahman Husović ponovo izabran za predsjednika Opštine Rožaje |publisher=Bošnjačka stranka |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, arsimin, kulturën, sportin, turizmin, mbrojtjen e mjedisit dhe shërbimet publike. Për shkak të pozitës kufitare, bashkëpunimi rajonal dhe rrugët drejt Serbisë e Kosovës kanë rëndësi të veçantë për komunën. == Demografia == Sipas regjistrimit të vitit 2023, komuna e Rozhajës kishte 23.184 banorë, nga të cilët 11.832 burra dhe 11.352 gra.<ref name="monstat-pop" /> === Përbërja etnike === Përbërja kryesore etnike e komunës së Rozhajës në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! Grupi etnik !! Numri !! Përqindja |- | [[Boshnjakët|Boshnjakë]] || 19.627 || 84,66% |- | [[Shqiptarët|Shqiptarë]] || 1.176 || 5,07% |- | [[Malazezët|Malazezë]] || 868 || 3,74% |- | [[Myslimanët|Myslimanë]] || 738 || 3,18% |- | [[Serbët e Malit të Zi|Serbë]] || 593 || 2,56% |- | [[Goranët|Goranë]] || 23 || 0,10% |- | Të padeklaruar || 84 || 0,36% |} === Gjuha === Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Rozhajës ishin boshnjakishtja, malazishtja, shqipja dhe serbishtja.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Gjuha e përdorur zakonisht !! Numri !! Përqindja |- | [[Gjuha boshnjake|Boshnjakisht]] || 16.979 || 73,24% |- | [[Gjuha malazeze|Malazisht]] || 4.117 || 17,76% |- | [[Gjuha shqipe|Shqip]] || 771 || 3,33% |- | [[Gjuha serbe|Serbisht]] || 708 || 3,05% |- | Boshnjakisht || 281 || 1,21% |- | Të padeklaruar || 161 || 0,69% |- | Gjuhë të tjera || 75 || 0,32% |} === Feja === Shumica dërrmuese e popullsisë së komunës i përket fesë islame. Përbërja kryesore fetare në vitin 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Feja !! Numri !! Përqindja |- | [[Islami|Myslimanë]] || 22.378 || 96,52% |- | [[Ortodoksia Lindore|Ortodoksë]] || 715 || 3,08% |- | Të padeklaruar || 66 || 0,28% |- | Të tjerë || 11 || 0,05% |} == Ekonomia == Ekonomia e Rozhajës lidhet me tregtinë, shërbimet, bujqësinë, blegtorinë, pylltarinë, përpunimin e drurit, ndërtimin, diasporën dhe turizmin malor. Zona ka traditë të gjatë në shfrytëzimin e pyjeve dhe në prodhimin e drurit, ndërsa në të kaluarën industria e drurit kishte rol qendror në punësimin lokal. Migrimi dhe diaspora kanë ndikuar ndjeshëm në jetën ekonomike të komunës. Shumë familje të Rozhajës kanë lidhje me diasporën në Evropën Perëndimore dhe vende të tjera, gjë që pasqyrohet në ndërtim, investime private, tregti dhe mbajtjen e lidhjeve kulturore me vendlindjen. Turizmi konsiderohet një nga drejtimet kryesore të zhvillimit. Malet Hajla, Štedim, Žljeb, Ahmica dhe Turjak, burimi i Ibrit, pyjet halore dhe vendbanimet malore krijojnë kushte për turizëm natyror, dimëror, rural dhe aktiv.<ref name="turizmi">{{cite web |url=https://turistickaorganizacijarozaje.me/ |title=Turistička organizacija Rožaje |publisher=Turistička organizacija Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Trashëgimia natyrore == Rozhaja ka trashëgimi të pasur natyrore, të lidhur me malet, pyjet, burimet dhe luginën e Ibrit. Territori i komunës përfshin pjesë të Bjeshkëve të Nemuna dhe një numër majash të larta që krijojnë kushte për ecje, alpinizëm, çiklizëm malor dhe sporte dimërore. Ndër vendet më të njohura natyrore përmenden: * Hajla; * Ahmica; * Žljeb; * Pogled; * Beleg; * Sijenova; * Štedim; * burimi i Ibrit; * Rujišta; * Bandžov; * Turjak. Hajla, me lartësi 2.403 metra, është atraksioni natyror më i njohur i Rozhajës dhe një nga pikat kryesore për ecje malore e alpinizëm në veri të Malit të Zi.<ref name="aktivni">{{cite web |url=https://turistickaorganizacijarozaje.me/aktivni-odmor/ |title=Aktivni odmor u Rožajama |publisher=Turistička organizacija Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Trashëgimia kulturore == Trashëgimia kulturore e Rozhajës pasqyron historinë e gjatë të qytetit, ndikimet osmane, traditat lokale, arkitekturën e kullave dhe jetën shumëkulturore të krahinës. Ndër vendet dhe objektet kryesore përmenden: * Xhamia e Sulltan Muratit II; * Xhamia e Kuçanëve; * Kulla e Ganiqëve; * Zavičajni muzej “Ganića kula”; * vendbanimi ilir në Brezovačko brdo; * Gradina në Krstaça; * Bačevac; * Otaševo brdo; * Gospođin vrh në Biševo; * qendra e vjetër e qytetit. Kulla e Ganiqëve është një nga simbolet e qytetit. Ajo u ndërtua në fillim të shekullit XVIII dhe sot shërben si seli e muzeut lokal “Ganića kula”, i themeluar në vitin 1991 për të mbledhur, ruajtur dhe prezantuar dëshmi për jetën dhe zakonet e popullsisë së zonës së Rozhajës.<ref name="muzeu">{{cite web |url=https://www.rozaje.me/zavicajni-muzej/ |title=Zavičajni muzej |publisher=Opština Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> == Kultura == Jeta kulturore e Rozhajës organizohet kryesisht rreth Qendrës për Kulturë, bibliotekës, muzeut lokal, shoqërive kulturore dhe manifestimeve lokale. Qendra për Kulturë u themelua në vitin 1991 dhe merret me organizimin e shfaqjeve, koncerteve, ekspozitave, mbrëmjeve letrare, festivaleve dhe aktiviteteve kulturore e arsimore.<ref name="kultura">{{cite web |url=https://www.rozaje.me/kultura/ |title=Kultura |publisher=Opština Rožaje |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Traditat popullore, këngët, vallet, veshjet, kuzhina, zakonet familjare dhe trashëgimia fetare janë pjesë e rëndësishme e identitetit kulturor të Rozhajës. Qyteti ka lidhje të forta me kulturën boshnjake të Sanxhakut, por edhe me trashëgiminë shqiptare dhe malazeze të zonës kufitare. == Turizmi == Rozhaja është destinacion i rëndësishëm për turizëm malor, aktiv dhe natyror. Zona ofron mundësi për planinari, alpinizëm, çiklizëm malor, skijim, peshkim sportiv, ecje me raketa bore, turnoskijim dhe qëndrim në katune e vendbanime malore.<ref name="aktivni" /> Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden: * Hajla; * burimi i Ibrit; * Planinarski dom Grope; * Bandžov; * Rujišta; * Štedim; * Turjak; * Xhamia e Sulltan Muratit II; * Xhamia e Kuçanëve; * Kulla e Ganiqëve; * Zavičajni muzej “Ganića kula”. Në afërsi të qytetit ndodhet edhe zona e skijimit në Turjak, me pistë rreth 1.500 metra të gjatë. Përveç Turjakut, Hajla, Žljeb, Mokra Gora dhe Krstac kanë potencial për zhvillimin e mëtejshëm të turizmit dimëror.<ref name="aktivni" /> == Transporti == Rozhaja ndodhet në një korridor rrugor të rëndësishëm që lidh veriun e Malit të Zi me Serbinë dhe Kosovën. Qyteti ka lidhje rrugore me [[Berana|Beranën]], [[Bellopoja (Mali i Zi)|Bellopojën]], [[Plava|Plavën]], [[Peja|Pejën]] dhe [[Tutin]]in. Rruga drejt pikës kufitare me Serbinë, në drejtim të Špiljanit dhe Tutinit, ka rëndësi të veçantë për komunikimin rajonal. Për shkak të pozitës malore, lidhjet rrugore janë thelbësore për ekonominë lokale, turizmin dhe lëvizjen e diasporës. Qyteti nuk ka lidhje hekurudhore. Stacionet më të afërta hekurudhore ndodhen në Beranë, Bellopojë dhe pjesë të tjera të veriut malazez, ndërsa aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë [[Aeroporti i Podgoricës]], [[Aeroporti i Prishtinës]] dhe [[Aeroporti i Tivatit]]. == Sporti == Sporti në Rozhajë lidhet me futbollin, basketbollin, volejbollin, skijimin, alpinizmin, çiklizmin dhe aktivitetet në natyrë. Qyteti ka disa klube sportive lokale, ndër të cilat përmenden klube që mbajnë emrin e lumit Ibër. Sportet malore kanë rëndësi të veçantë për shkak të relievit dhe klimës. Hajla, Turjaku, Štedimi dhe zonat e tjera përreth qytetit ofrojnë kushte për ecje, alpinizëm, skijim, turnoskijim, çiklizëm malor dhe aktivitete rekreative gjatë gjithë vitit. Në Rozhajë zhvillohen edhe aktivitete dhe turne sportive për të rinj, përfshirë turne basketbolli dhe veprimtari të organizuara nga institucionet lokale të sportit e kulturës. == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Sanxhaku]] * [[Ibri]] * [[Hajla]] * [[Berana]] * [[Bellopoja (Mal i Zi)|Bellopoja]] * [[Plava]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Rožaje|Rozhaja}} * {{Official website|https://www.rozaje.me/}} * [https://turistickaorganizacijarozaje.me/ Organizata turistike e Rozhajës] [[Kategoria:Rozhaja]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] kfmqtfxot48cl30qsf5du395srwfdfb 0 38460 2985543 2983947 2026-05-30T07:54:18Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985543 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Shavniku | native_name = Шавник | native_name_lang = cnr | settlement_type = Qytet | image_skyline = Šavnik, Montenegro 03.jpg | image_flag = Flag of Šavnik, Montenegro.svg | image_shield = Šavnik Montenegro COA.svg | pushpin_map = Mali i Zi | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | pushpin_label_position = right | coordinates = {{Coord|42|57|00|N|19|06|00|E|type:adm1st_region:ME_dim:100000|display=}} | subdivision_type = [[Shteti]] | subdivision_name = {{flag|Mali i Zi}} | subdivision_type1 = [[Njësitë administrative të Malit të Zi|Komuna]] | subdivision_name1 = [[Komuna e Shavnikut|Shavniku]] | government_type = Kryetar–kuvend komunal | leader_title = Kryetar | leader_name = Jugoslav Jakić | leader_party = [[Partia Demokratike e Socialistëve|DPS]] | area_total_km2 = 553 | elevation_m = 840 | population_as_of = 2023 | population_total = 1569 | population_footnotes = <ref name="monstat-pop">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20I_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> | timezone = [[Koha e Evropës Qendrore|CET]] | utc_offset = +1 | timezone_DST = [[Koha Verore e Evropës Qendrore|CEST]] | utc_offset_DST = +2 | postal_code_type = Kodi postar | postal_code = 81450 | area_code = +382 40 | blank_name = Targat | blank_info = ŠN | website = {{URL|https://savnik.me/}} }} '''Shavniku''' ([[Gjuha malazeze|malazezisht]]: ''Šavnik''; [[Alfabeti cirilik|cirilik]]: ''Шавник'') është qytet në veri të [[Mali i Zi|Malit të Zi]] dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ai ndodhet në krahinën historike të Drobnjakut, në bashkimin e lumenjve Bukovica, Bijela dhe Shavnik, në rrëzë të masivit të [[Durmitori|Durmitorit]]. Shavniku është një nga qendrat komunale më të vogla të Malit të Zi. Qyteti u krijua në shekullin XIX si qendër e vogël tregtare dhe zejtare, ndërsa sot njihet për peizazhin malor, lumenjtë e pastër, kanionin Nevidio, Parkun Natyror “Dragišnica dhe Komarnica” dhe afërsinë me Durmitorin e Zhabljakun. Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Shavnikut kishte 1.569 banorë.<ref name="monstat-pop" /> Vendbanimi urban i Shavnikut kishte 364 banorë.<ref name="monstat-naselja">{{cite web |url=https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |title=Stanovništvo po naseljima, Popis 2023 |publisher=MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore |access-date=26 maj 2026 |language=sr |archive-date=23 nëntor 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx |url-status=dead }}</ref> == Gjeografia == Shavniku ndodhet në pjesën veriore-qendrore të Malit të Zi, ndërmjet [[Nikshiqi|Nikshiqit]], [[Zhabljaku|Zhabljakut]], [[Pluzhina|Pluzhinës]], [[Mojkovaci|Mojkovacit]] dhe [[Kolashini|Kolashinit]]. Komuna ka sipërfaqe rreth 553 km² dhe shtrihet në një territor malor të lidhur me Durmitorin, Sinjajevinën, Vojnikun dhe luginat e lumenjve Bukovica, Bijela dhe Komarnica.<ref name="turizmi">{{cite web |url=https://www.savnik.travel/en |title=Šavnik Travel |publisher=Turistička organizacija Šavnik |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Qyteti ndodhet në lartësi rreth 840 metra mbi nivelin e detit, në bashkimin e tre lumenjve: Bukovica, Bijela dhe Shavnik. Për shkak të pozitës së tij në një luginë të ngushtë malore, ai njihet edhe për dukurinë natyrore në të cilën dielli duket sikur lind dhe perëndon dy herë gjatë ditës, për shkak të relievit përreth.<ref name="vijesti-travel">{{cite web |url=https://www.vijesti.me/montenegro4u/travel-to-montenegro/744823/savnik-the-town-with-two-downs |title=Šavnik - “The town with two downs” |publisher=Vijesti |date=10 shkurt 2025 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Territori i komunës përfshin lumenj, kanione, pllaja, pyje, kullota dhe fshatra malore. Ndër hapësirat më të njohura natyrore përmenden kanioni Nevidio, kanioni i Grabovicës, Boljske grede, liqenet e Pošćenjës, Krnovo, Parku Natyror “Dragišnica dhe Komarnica” dhe zona të lidhura me Durmitorin.<ref name="vijesti-travel" /> == Historia == === Krahina e Drobnjakut === Zona e Shavnikut bën pjesë në krahinën historike të Drobnjakut, një nga krahinat malore të veriut të Malit të Zi. Para krijimit të qytetit të sotëm, jeta në këtë hapësirë lidhej kryesisht me fshatrat malore, blegtorinë, kullotat, rrugët lokale dhe organizimin tradicional të krahinës. Drobnjaku kishte rëndësi të veçantë në historinë e brendshme të Malit të Zi për shkak të pozitës ndërmjet Durmitorit, Sinjajevinës, Nikshiqit dhe Pivës. Fshatrat e zonës ruajtën për një kohë të gjatë mënyra jetese të lidhura me bujqësinë malore, blegtorinë, katunet dhe bashkësitë fisnore. === Krijimi i qytetit === Shavniku është një vendbanim relativisht i ri në krahasim me shumë qendra të tjera të Malit të Zi. Para ndërtimit të shtëpive të para, në vendin e qytetit të sotëm ndodheshin dy mullinj në lumin Shavnik. Në vitin 1861, pop Luka Đurović ndërtoi një shtëpi dhe hapi një han e dyqan pranë bashkimit të lumenjve, duke krijuar bërthamën e vendbanimit të ri.<ref name="historia">{{cite web |url=https://savnik.me/me/savnik/01-04-2020-istorija-i-kulturna-bastina/1 |title=Istorija i kulturna baština |publisher=Opština Šavnik |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Në të njëjtën periudhë u vendosën edhe zejtarë, tregtarë dhe mjeshtër të ndryshëm, të nevojshëm për popullsinë rurale të Drobnjakut. Vendbanimi u zhvillua gradualisht si qendër e vogël tregtare, zejtare dhe administrative e krahinës. Emri i Shavnikut lidhet zakonisht me fjalën vendase ''šavice'', që përdorej për degët e shelgut me të cilat mbuloheshin çatitë e shtëpive të vjetra.<ref name="vijesti-travel" /> === Shekulli XX dhe periudha bashkëkohore === Gjatë shekullit XX, Shavniku mbeti një qendër e vogël komunale me zhvillim të kufizuar industrial. Ndryshe nga disa qendra të tjera të veriut malazez, ai nuk u përfshi në korridore të mëdha hekurudhore ose industriale, gjë që ndikoi në ritmin e ngadaltë të zhvillimit ekonomik. Pas Luftës së Dytë Botërore, qyteti ruajti funksionin administrativ lokal, por u përball me emigrim të vazhdueshëm drejt Nikshiqit, Podgoricës, bregdetit dhe jashtë vendit. Depopullimi është një nga tiparet kryesore të historisë së vonë të komunës. Në periudhën bashkëkohore, zhvillimi lokal lidhet gjithnjë e më shumë me turizmin natyror, kanionin Nevidio, parkun natyror, bujqësinë malore, energjinë e erës në Krnovo dhe lidhjen rrugore me Nikshiqin e Zhabljakun. == Administrimi == Shavniku është qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Komuna drejtohet nga kryetari dhe kuvendi komunal. Kryetari aktual është Jugoslav Jakić.<ref name="kryetari">{{cite web |url=https://savnik.me/me/predsjednik |title=Predsjednik |publisher=Opština Šavnik |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Në shkurt 2025, Jakić u rizgjodh kryetar i komunës nga kuvendi komunal, në një situatë politike të veçantë, pasi procesi zgjedhor lokal i nisur në vitin 2022 nuk ishte përmbyllur ende në të gjitha vendvotimet.<ref name="rizgjedhja">{{cite web |url=https://rtcg.me/vijesti/politika/669837/jugoslav-jakic-ponovo-predsjednik-opstine-savnik.html |title=Jugoslav Jakić ponovo predsjednik Opštine Šavnik |publisher=RTCG |date=19 shkurt 2025 |access-date=26 maj 2026 |language=sr}}</ref> Ai është përfaqësues i Partisë Demokratike të Socialistëve.<ref>{{cite web |url=https://mina.news/article/jakic-reelected-as-savnik-municipality-president |title=Jakic reelected as Savnik municipality president |publisher=MINA News Agency |date=19 shkurt 2025 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, infrastrukturën, shërbimet publike, turizmin, bujqësinë, mbrojtjen e mjedisit, kulturën dhe sportin. Për shkak të popullsisë së vogël dhe territorit malor, çështjet e depopullimit, rrugëve, lidhjeve me fshatrat, turizmit të qëndrueshëm dhe përdorimit të burimeve natyrore kanë rëndësi të veçantë për komunën. == Demografia == Në regjistrimin e vitit 2023, komuna e Shavnikut kishte 1.569 banorë, nga të cilët 855 burra dhe 714 gra.<ref name="monstat-pop" /> Shavniku ishte komuna me numrin më të vogël të banorëve në Mal të Zi.<ref name="monstat-pop" /> === Përbërja etnike === Përbërja kryesore etnike e komunës së Shavnikut në regjistrimin e vitit 2023 ishte si më poshtë:<ref name="monstat-etni">{{cite web |url=https://monstat.org/uploads/files/popis%202021/saopstenja/SAOPSTENJE_Popis%20stanovnistva%202023%20II_ENG.pdf |title=The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks |publisher=MONSTAT |date=15 tetor 2024 |access-date=26 maj 2026 |language=en}}</ref> {| class="wikitable" ! Grupi etnik !! Numri !! Përqindja |- | [[Malazezët|Malazezë]] || 793 || 50,54% |- | [[Serbët e Malit të Zi|Serbë]] || 735 || 46,85% |- | Të padeklaruar || 17 || 1,08% |} === Gjuha === Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në komunën e Shavnikut ishin serbishtja dhe malazishtja.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Gjuha e përdorur zakonisht !! Numri !! Përqindja |- | [[Gjuha serbe|Serbisht]] || 870 || 55,45% |- | [[Gjuha malazeze|Malazisht]] || 660 || 42,07% |- | [[Gjuha serbokroate|Serbokroatisht]] || 20 || 1,27% |} === Feja === Shumica dërrmuese e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Në regjistrimin e vitit 2023, 1.534 banorë, ose 97,77% e popullsisë, u deklaruan ortodoksë.<ref name="monstat-etni" /> {| class="wikitable" ! Feja !! Numri !! Përqindja |- | [[Ortodoksia Lindore|Ortodoksë]] || 1.534 || 97,77% |- | [[Ateizmi|Ateistë]] || 15 || 0,96% |} == Ekonomia == Ekonomia e Shavnikut lidhet me bujqësinë malore, blegtorinë, pylltarinë, shërbimet publike, turizmin natyror dhe energjinë. Për shkak të popullsisë së vogël dhe relievit malor, ekonomia lokale ka karakter kryesisht rural dhe shërbimor. Blegtoria, prodhimet e qumështit, kullotat dhe katunet kanë rëndësi tradicionale në jetën ekonomike të fshatrave të komunës. Turizmi po merr rëndësi më të madhe, sidomos për shkak të kanionit Nevidio, Parkut Natyror “Dragišnica dhe Komarnica”, lumenjve, liqeneve të Pošćenjës, Krnovos dhe afërsisë me Durmitorin.<ref name="turizmi" /> Në pllajën e Krnovos ndodhet një park ere, i cili shfrytëzon potencialin e erërave të forta të zonës malore. Kjo hapësirë lidhet edhe me turizmin rural, katunet dhe peizazhet e hapura të quajtura shpesh “Tibeti malazez”.<ref name="vijesti-travel" /> == Trashëgimia natyrore == Shavniku ka trashëgimi të rëndësishme natyrore. Komuna përfshin kanione, lumenj, liqene malore, ujëvara, pyje, pllaja dhe zona të mbrojtura natyrore. Një nga hapësirat më të rëndësishme është Parku Natyror “Dragišnica dhe Komarnica”, i karakterizuar nga lugina të thella, shkëmbinj, pyje, kullota dhe kanioni Nevidio.<ref name="vijesti-travel" /> Ndër vendet më të njohura natyrore përmenden: * kanioni Nevidio; * kanioni i Grabovicës; * Parku Natyror “Dragišnica dhe Komarnica”; * Boljske grede; * liqenet e Pošćenjës; * lumi Bukovica; * lumi Bijela; * lumi Komarnica; * ujëvara Crnjak; * ujëvara Skakavica; * Krnovo; * Durmitori; * Sinjajevina; * Vojniku. Kanioni Nevidio është një nga atraksionet më të njohura të komunës. Ai ndodhet në rrjedhën e lumit Mala Komarnica dhe u kalua për herë të parë nga alpinistët në vitin 1965. Për shkak të ngushticave, ujëvarave dhe terrenit të vështirë, ai është destinacion i njohur për kanioning dhe turizëm aventuresk.<ref name="vijesti-travel" /> == Trashëgimia kulturore == Trashëgimia kulturore e Shavnikut lidhet me krahinën e Drobnjakut, arkitekturën tradicionale malore, fshatrat e vjetër, kishat, varrezat, mullinjtë, monumentet përkujtimore dhe traditat baritore. Ndër elementet kryesore të trashëgimisë kulturore përmenden: * qendra e vjetër e Shavnikut; * shtëpitë tradicionale të zonës; * kishat dhe varrezat në fshatrat e Drobnjakut; * mullinjtë e vjetër pranë lumenjve; * katunet dhe arkitektura baritore; * monumentet e Luftës Nacionalçlirimtare; * traditat e këngëve epike dhe folklorit malor. Në territorin e komunës ruhen shembuj të arkitekturës autentike tradicionale, të lidhura me jetën rurale dhe malore të Drobnjakut. Kjo trashëgimi përbën një pjesë të rëndësishme të identitetit lokal dhe të potencialit turistik të Shavnikut.<ref name="vijesti-travel" /> == Kultura == Jeta kulturore e Shavnikut lidhet me traditat e Drobnjakut, folklorin, kujtesën historike, manifestimet lokale dhe aktivitetet e institucioneve komunale. Për shkak të popullsisë së vogël, aktivitetet kulturore kanë karakter kryesisht lokal dhe lidhen me shkollat, qendrën kulturore, manifestimet përkujtimore dhe ngjarjet komunitare. Këngët epike, traditat baritore, kuzhina malore, zakonet familjare dhe trashëgimia gojore janë elemente të rëndësishme të identitetit kulturor të krahinës. Në vitet e fundit, kultura lokale lidhet edhe me promovimin e turizmit natyror dhe të imazhit të Shavnikut si vend i qetë malor. == Turizmi == Turizmi në Shavnik lidhet kryesisht me natyrën, kanionet, lumenjtë, ecjen në mal, kanioningun, çiklizmin, kampingun, peshkimin sportiv dhe qëndrimin në fshatra malore. Komuna promovohet si një zonë e qetë dhe autentike, larg qendrave turistike të mbingarkuara.<ref name="turizmi" /> Ndër atraksionet kryesore turistike përmenden: * kanioni Nevidio; * Parku Natyror “Dragišnica dhe Komarnica”; * kanioni i Grabovicës; * Boljske grede; * liqenet e Pošćenjës; * Krnovo; * ujëvara Skakavica; * ujëvara Crnjak; * lumi Bukovica; * lumi Bijela; * rrugët drejt Durmitorit dhe Zhabljakut. Kanioni Nevidio është atraksioni më i njohur për turizmin aventuresk. Kalimi i tij kërkon pajisje të specializuara dhe udhërrëfyes të trajnuar, për shkak të vështirësisë së terrenit dhe karakterit ekstrem të kanionit.<ref name="vijesti-travel" /> == Transporti == Shavniku ndodhet në rrugën rajonale që lidh [[Nikshiqi|Nikshiqin]] me [[Zhabljaku|Zhabljakun]]. Kjo rrugë është lidhja kryesore e qytetit me pjesën tjetër të Malit të Zi dhe ka rëndësi të veçantë për qarkullimin drejt Durmitorit. Qyteti ndodhet rreth 45 km nga Nikshiqi dhe rreth 15 km nga Zhabljaku. Për shkak të relievit malor, transporti rrugor është thelbësor për jetën e përditshme, lidhjen me fshatrat dhe zhvillimin e turizmit. Shavniku nuk ka lidhje hekurudhore. Aeroportet më të afërta ndërkombëtare janë [[Aeroporti i Podgoricës]] dhe [[Aeroporti i Tivatit]]. == Sporti == Sporti në Shavnik lidhet kryesisht me aktivitetet në natyrë. Kanioningu, ecja, alpinizmi, çiklizmi malor, peshkimi sportiv dhe kampingu janë ndër aktivitetet më të rëndësishme në territorin e komunës. Lumenjtë, kanionet dhe malet përreth krijojnë kushte për turizëm aktiv dhe sporte aventureske. Kanioni Nevidio është veçanërisht i rëndësishëm për kanioningun, ndërsa Krnovo, Sinjajevina dhe hapësirat pranë Durmitorit ofrojnë mundësi për ecje, çiklizëm dhe aktivitete rekreative malore. Në qytet dhe në vendbanimet përreth zhvillohen edhe futbolli, sportet shkollore dhe aktivitete lokale të organizuara nga institucionet komunale. == Shih edhe == * [[Mali i Zi]] * [[Zhabljaku]] * [[Nikshiqi]] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == {{Commons category|Šavnik|Shavniku}} * {{Official website|https://savnik.me/}} * [https://www.savnik.travel/ Organizata turistike e Shavnikut] [[Kategoria:Shavniku]] [[Kategoria:Qytete në Mal të Zi]] 9almdyu9idpuv7h89hx3pt4jocx7tva 0 40429 2985341 2942335 2026-05-29T15:01:27Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985341 wikitext text/x-wiki '''Paga''' është sasia e të [[paraja|hollave]] dhënë si kompensim i punës së dhënë që zakonisht paguhet për muaj. Përndryshe paga merret edhe si [[të ardhurat mujore]] të nëpunësve dhe të punësuarve tjerë që për bazë nuk i kanë orët e punës por paguhen sipas marrëveshjes në mes të punëdhënësit dhe punëmarrësit. Paga e personave zakonisht i nënshtrohet tatimeve shtetërore dhe në disa shtete në bazë të saj llogariten edhe parapagime të ndryshme si për shembull sigurimi shëndetësor, sigurimi i papunësisë, sigurimi personal etj. Me Paga në administratën tatimore nënkuptohet kompensimin financiar dhe lloje te tjera të kompensimit, përfshirë mallrat, favoret, shërbimet, apo shkëmbimet ne natyrë, të paguara në lidhje me punësimin në një shtet.<ref name="KK200448">LIGJI PËR ADMINISTRATËN TATIMORE DHE PROCEDURAT [http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_48_al.pdf Në amëzën assembly-kosova.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927015224/http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_48_al.pdf |date=27 shtator 2007 }}</ref> Për llogaritjen sa më të saktë të [[tatimi]]t shtetërorë të pagave bëhet "pasqyra e pagës e cila njihet edhe si pasqyra humbje fitim".<ref>[https://web.archive.org/web/20050314232046/http://www.mfc.org.pl/doc/MF_ALB.pdf Përkufizimi i Termave të Përzgjedhur Financiarë, raporteve, dhe Axhustimeve në Mikrofinancë] - dok. në internet, prill 2007</ref> === Paga bruto dhe neto === '''Paga bruto''' është shuma totale e parave që një punëdhënës i paguan një punëmarrësi për një periudhë të caktuar, zakonisht një muaj. Ajo përfaqëson të gjithë shumën e fituar para se të zbriten ndonjë lloj takse apo kontributi. '''Paga neto''' është shuma që një punëmarrës merr në dorë pas zbritjes së të gjitha taksave dhe kontributeve të detyrueshme nga paga bruto. Kjo është shuma që aktualisht mund të shpenzojë punëmarrësi. Për shembull: 100000 lekë bruto është 79700 lekë neto<ref>{{Cite web|title=Llogaritja e pages|url=https://www.iliriaestate.com/llogaritja-e-pages|access-date=2024-10-21|website=www.iliriaestate.com|language=en|archive-date=9 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200809105823/http://boshti.com/calc/index.html|url-status=dead}}</ref>{{eko-cung}} ==Burimi i të dhënave== <references /> [[Kategoria:Administratë tatimore]] [[Kategoria:Rroga dhe paga]] [[en:Wage]] kn8c6gzdun7ngqk42ydvr0w8thvpmn9 0 44707 2985462 437419 2026-05-29T21:15:56Z Leutrim.P 113691 Objektivi i ridrejtimit u ndryshua nga [[Agjencia e Kosovës për Mbrojtjen e Mjedisit]] te [[Agjencioni për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës]] 2985462 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Agjencioni për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës]] djnk8oy6vmcg4ezs987f2cw5n52mv6w 0 45649 2985476 2983819 2026-05-30T01:01:33Z Leutrim.P 113691 /* */ 2985476 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Jusuf_Osmani.jpg|thumb|right|300px]] '''Jusuf Osmani''' lindi në [[Albana e Madhe|Albanë të Madhe]] (Sllatinë të Madhe) të [[Fushë Kosova|Fushë Kosovës]] në vitin [[1948]]. Pasi kreu shkollën fillore, të mesmen, fakultetin dhe studimet pasuniversitare më 1978 në [[Zagrebi|Zagreb]], në vitin 1986 doktoroi në fushën e arkivistikës pranë Fakultetit Filozofik (Dega e Arkivitikës). Është doktori i parë i arkivistikës në Kosovë si dhe është kandidati i parë në Universitetin e Lubjanës që e mbrojti temën nga kjo lëmi. Ka punuar si arsimtar, profesor, kurse prej vitit 1973 në Arkivin e Kosovës në Prishtinë, prej vitit 1987 - 2001 në Arkivin e Qytetit të Prishtinës, ndërsa prej marsit të vitit 2001 prapë kthehet në Arkivin e Kosovës në vendin e punës drejtor, ku edhe tani e kryen këtë funksion. == Veprat == Deri më tani ka botuar vepra, punime e artikuj të shumtë nga lëmia e arkivistikës dhe historisë, nga të cilat po i veçojmë disa prej tyre: * Lënda arkivore për kolonizimin dhe reformën agrare në Kosovë 1918-1941, Prishtinë, 1996; * Leksikon i termave dhe i shprehjeve të arkivistikës, Prishtinë, 1996; * Vrasjet në Pragë: e Cena Beut - 1927 dhe e Alqiviadh Bebit - 1928 (sipas burimeve arkivore), Prishtinë, 1997; * Kolonizimi serb i Kosovës (recenzent prof. dr. Noel Malcolm nga Londra), Prishtinë, 2000; * Vendbanimet e Kosovës, nr 1 - 18, për komunat: Prishtina, Kastrioti dhe Fushë-Kosova 1, (2003); Rahoveci 2, (2003); Klina 3, (2003); Theranda 4, (2003); Lypjani 5, (2003); Gjilani 6, (2004); * Vendbanimet e Kosovës, nr 1 - 18, për komunat: Vitia 7, (2004); Mitrovica, Zveçani dhe Zubin Potoku 8, (2004); Ferizaj, Shtimja dhe Shterrpca 9, (2004); Kaçaniku 10, (2004); Peja dhe Deçani 11, (2004); Burimi (Istogu), 12, (2004) * Vendbanimet e Kosovës, nr 1 - 18, për komunat: Dardana (Kamenica) 13, 2005, Gjakova 14, (2005); Drenica 15, (2005), Vushtrria 16, (2005), Besiana (Podujeva) 17, 2005, Prizreni 18, 2005 dhe Arkivistika – teoria dhe praktika, Prishtinë, 2005.<ref>{{Cite web|url=http://www.jusufosmani.com/|title=Amëza Zyrtare|url-status=dead|access-date=25 qershor 2007|archive-date=16 prill 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070416080040/http://www.jusufosmani.com/}}</ref> == Referime == {{ref}} == Shih edhe == {{DEFAULTSORT:Osmani, Jusuf}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë kosovarë]] [[Kategoria:Lindje 1948]] [[Kategoria:Njerëz nga Prishtina]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Lublanës]] 8pw050x1t5opyrxndb1b66b7jzj3r4b 0 63548 2985356 2943063 2026-05-29T15:46:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985356 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Paolo Maldini | image = Paolo Maldini AC Milan Technical director 2018.jpg | image_size = 232px | caption = Paolo Maldini në 2018 | fullname = Paolo Cesare Maldini | birth_date = {{birth date and age|df=yes|26|6|1968}} | birth_place = [[Milano|Milan]], [[Italia|Itali]] | height = 1.87 m<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Speciali/serie_a_2007/giocatori/maldini_pao.shtml|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070116153138/http://www.gazzetta.it/Speciali/serie_a_2007/giocatori/maldini_pao.shtml|title=Serie A 2006/2007 [Paolo Maldini]|newspaper=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=c. 2007|archivedate=16 janar 2007|access-date=27 shkurt 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.dfb.de/datencenter/personen/paolo-maldini/spieler|title=Paolo Maldini - Spielerprofil - DFB Datencenter|publisher=Deutscher Fußball-Bund|language=de|access-date=27 shkurt 2019}}</ref> | position = [[Mbrojtësi (futboll)|Mbrojtës]] | currentclub = [[A.C. Milan|Milan]] (drejtor teknik) | clubnumber = | youthyears1 = 1978–1985 |youthclubs1 = [[A.C. Milan|Milan]] | years1 = 1985–2009 |clubs1 = [[A.C. Milan|Milan]] |caps1 = 647 |goals1 = 29 | years2 = | nationalyears1 = 1986–1988 |nationalteam1 = [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|Italia U21]] |nationalcaps1 = 12 |nationalgoals1 = 5 | nationalyears2 = 1988–2002 |nationalteam2 = [[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |nationalcaps2 = 126 |nationalgoals2 = 7 }} '''Paolo Cesare Maldini''' (lindur më [[26 qershor]] [[1968]]) është një ish [[futbolli]]st profesionist [[Italia|italian]] i cili luajti si [[Mbrojtësi (futboll)|mbrojtës i majtë]] dhe [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër mbrojtës]] për klubin italian [[A.C. Milan|Milan]] dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. Ai konsiderohet gjerësisht si një nga mbrojtësit më të mirë të të gjitha kohërave, si dhe një nga lojtarët më të mirë të historisë.<ref name="FIFA Classic Player: Paolo Maldini, an icon and a gentleman">{{cite web|url=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174730/index.html|title=FIFA Classic Player: Paolo Maldini, an icon and a gentleman|trans-title=Lojtari klasik i FIFA-s: Paolo Maldini, një ikonë dhe zotëri|publisher=FIFA|language=en|accessdate=22 dhjetor 2013|archive-date=22 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120522003925/https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174730/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://forzaitalianfootball.com/2011/07/legend-of-calcio-paolo-maldini/|title=Legend of Calcio: Paolo Maldini|trans-title=Legjenda e Futbollit: Paolo Maldini|publisher=Forza Italian Football|language=en|date=28 korrik 2011|accessdate=22 dhjetor 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://thefootballhistoryboys.blogspot.com/2013/06/footballs-one-club-men-paolo-maldini.html|title=Football's One Club Men: Paolo Maldini|trans-title=Lojtari me një klub në futboll: Paolo Maldini|publisher=The Football History Boys|language=en|author=Ben Jones|date=22 qershor 2013|accessdate=12 dhjetor 2015}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/gazzetta/common/area_gazzetta/vhs_new/maldini/maldini_index.shtml|title=Maldini|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017033741/http://www.gazzetta.it/gazzetta/common/area_gazzetta/vhs_new/maldini/maldini_index.shtml|archive-date=17 tetor 2013|url-status=dead|accessdate=24 korrik 2014|df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pastemagazine.com/articles/2017/04/the-20-greatest-soccer-players-of-all-time.html|title=The 20 Greatest Soccer Players of All Time|trans-title=20 lojtartë e futbollit më të mirë të të gjitha kohërave|website=pastemagazine.com|language=en|author=Jon O'Brien|access-date=17 mars 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/us/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-no20-paolo-maldini|title=FourFourTwo's 100 Greatest Footballers EVER: No.20, Paolo Maldini|trans-title=100 futbollistët më të mirë ndonjëherë të FourFourTwo: Nr.20, Paolo Maldini|website=FourFourTwo|language=en|date=26 korrik 2017|access-date=17 mars 2019|last=House|first=Future Publishing Limited Quay|last2=Ambury|first2=The|last3=Engl|first3=Bath BA1 1UA All rights reserved|last4=number 2008885|first4=Wales company registration}}</ref> Si kapiten i Milanit dhe Italisë për shumë vite, Maldini u konsiderua një udhëheqës nga shumë futbollistë, duke fituar pseudonimin "''Il Capitano''" ("Kapiteni"). Ai mban rekordin për numrin e ndeshjeve të luajtura në Serie A, me plot 647.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/players/ital-seriea-matches.html|title=Italy – All-Time Most Matches Played in Serie A|trans-title=Itali – Më shumë nedshje të luajtura në Serie A|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> Maldini aktualisht është drejtori teknik i Milanit si dhe bashk-pronari i klubit amerikan [[Miami FC]], që aktualisht luan në [[North American Soccer League]] (NASL). Gjatë karrierës së tij si lojtar, Maldini i shprenzoi të 25 sezonet e karrierës së tij në [[Serie A]] me Milanin, para se të tërhiqej në vitin 2009 në moshën 41 vjeç. Ai fitoi 25 trofe me Milanin: pesë [[UEFA Liga e Kampioneve|Liga Kampionesh]], shtatë tituj të Serie A, një [[Coppa Italia]], pesë [[Supercoppa Italiana]], pesë [[UEFA Super Kupa|Super Kupa Evropiane]], dy [[Kupa Ndërkontinentale]] dhe një [[FIFA Kupa e Botës për Klube|Kupë Bote për Klube]]. Gjatë viteve të tij te Milani, Maldini luajti në nivele të klasit botëror në të gjithë karrierën e tij për dy dekada e gjysëm, duke fituar çmimin e mbrojtësit më të mirë në [[UEFA Çmimet e Klubeve të Futbollit|Çmimet e Klubeve të Futbollit nga UEFA]] në moshën 39 vjeç, si dhe çmimin [[Serie A Mbrojtësi i Vitit|Mbrojtësi më i mirë në Serie A]] në vitin 2004. Pas tërheqjes së tij në përfundim të sezonit 2008–09, Milani vendosi të tërhiqte fanellën me numrin 3.<ref name="acmilan.com" /> Maldini bëri debutimin e tij me Italinë në vitin 1988, duke luajtur për 14 vite para se të tërhiqej në vitin 2002 me 7 gola në 126 ndeshje, që në atë kohë ishte rekord në kombëtare. Që atëherë, rekordi i tij i ndeshjeve u thye nga [[Fabio Cannavaro]] në vitin 2009 dhe [[Gianluigi Buffon]] në vitin 2013. Ai ishte kapiten i kombëtares për tetë vite, duke luajtur plot 74 ndeshje me shiritin në krah, një rekord i cili zgjati deri në vitin 2010, kur Cannavaro dhe më pas Buffon e thyen.<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/it/204/29818/2011/10/News.shtml|title=All'Adriatico la festa Azzurra con i 4 Campioni over 100 presenze|trans-title=Në Adriatico festa e të kaltërve me 4 kampionë me më shumë se 100 paraqitje|publisher=FIGC|language=it|accessdate=24 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151222085145/http://www.figc.it/it/204/29818/2011/10/News.shtml|archive-date=22 dhjetor 2015|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Me Italinë, Maldini luajti në katër edicione të [[FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës]] dhe tre edicione të [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|Kampionatit Evropian]]. Edhe pse ai nuk fitoi trofe me Italinë, ai arriti finalen e Kupës së Botës 1994 dhe Euro 2000, si dhe gjysëm-finalen e Kupës së Botës 1990 dhe Euro 1988. Ai u zgjodh në ekipin e turnamentit në të tre Kampionatet Evropian që mori pjesë, si dhe në edicionet 1990 dhe 1994 të Kupës së Botës. Maldini u rendit i dyti mbrapa [[George Weah]] për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] në [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1995|1995]]. Ai gjithashtu u rendit i treti për [[Topi i Artë]], një tjetër çmim prestigjoz individual, në dy raste ([[Topi i Artë 1994|1994]] dhe [[Topi i Artë 2003|2003]]).<ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/Primo_Piano/Sport/2003/12_Dicembre/22/nedved.shtml|title=A Nedved il Pallone d'Oro 2003|trans-title=Topi i Artë 2003 te Nedved|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=12 dhjetor 2003|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> Në vitin 2002, ai i zgjodh si mbrojtës në [[Ekipi i Ëndërrave i FIFA Kupës së Botës|Ekipin e Ëndërrave të FIFA Kupës së Botës]], kurse dy vite më vonë u zgjodh nga [[Pelé]] në [[FIFA 100]], një listë me 125 lojtarët më të mirë ndonjëherë.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|trans-title=Lista e të mëdhenjëve e Peles|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|accessdate=15 qershor 2013}}</ref> Maldini mbajti rekordin për numrin e ndeshjeve të zhvilluara në kompeticionet e UEFA-s, me 174, deri sa u kalua nga portieri [[Iker Casillas]] në vitin 2017.<ref>{{cite web|url=http://fr.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/110/145/8/index.html|title=Records et chiffres|trans-title=Rekordet dhe shifrat|publisher=FIFA|language=fr|accessdate=24 korrik 2014|archive-date=29 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729072922/http://fr.fifa.com/world-match-centre/news/newsid/110/145/8/index.html|url-status=dead}}</ref> Ai është lojtari që ka luajtur më shumë ndeshje (902) në të gjitha kompeticionet me Milanin.<ref name="acmilan.com">{{cite web|url=http://www.acmilan.com/it/archive/show_player/Paolo-Maldini|title=AC Milan Hall of Fame: Paolo Maldini|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=en|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> Maldini është një nga 18 lojtarët në histori ka që luajtur më shumë se 1,000 ndeshje zyrtare si profesionist.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2017/mar/23/italy-juventus-gianluigi-buffon-1000th-game|title=Gianluigi Buffon's 1,000th career game is testament to a beacon of stability|trans-title=Ndeshja e 1000të në karrierën e Gianluigi Buffon është dëshmi për një fener qëndrueshmërie|publisher=The Guardian|language=en|author1=Louise Taylor|date=23 mars 2017|accessdate=24 mars 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espn.co.uk/football/club/juventus/111/blog/post/3087608/gianluigi-buffon-still-wants-the-champions-league-and-still-going-strong-after-1000-games|title=Gianluigi Buffon is far from finished after 1,000 games between the posts|trans-title=Gianluigi Buffon është ende larg përfundimit pas 1,000 ndeshjeve mes shtyllave|publisher=ESPN FC|language=en|author1=James Horncastle|date=23 mars 2017|accessdate=24 mars 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/zanetti-inters-captain-and-gentleman-joins-the-1000-matches-club-2290045.html|title=Zanetti, Inter's captain and gentleman, joins the 1,000 matches club|trans-title=Zanetti, kapiteni dhe zotëria i Interit, i bashkohet klubit të 1,000 ndeshjeve|publisher=The Independent|language=en|author1=Glenn Moore|date=27 maj 2011|accessdate=24 mars 2017}}</ref> Në vitin 2012, ai u bë pjesë e [[Holli i Famës i Futbollit Italian|Hollit të Famës të Futbollit Italian]].<ref>{{cite web|url=http://www.figc.it/it/204/34484/2012/12/News.shtml|title=2012 Italian Football Hall of Fame Inductees|trans-title=Përfshirjet në Hollin e Famës të Futbollit Italian 2012|publisher=FIGC|language=en|accessdate=24 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006074329/http://www.figc.it/it/204/34484/2012/12/News.shtml|archive-date=6 tetor 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Babai i tij, [[Cesare Maldini]], ka luajtur dhe ka qënë kapiten i Milanit, si dhe ka pasur një periudhë të suksesshme si trajner i [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|kombëtares italiane nën-21]]; përveç kësaj, ai ka qënë trajner i Milanit dhe i kombëtares së parë në Kupën e Botës 1998. ==Karriera me klube== ===1984–1987: Karriera me të rinjë, debutimi me ekipin e parë dhe vitet e hershme=== Maldini është produkt i [[A.C. Milan Primavera|akademisë]] së [[A.C. Milan|Milanit]], klub me të cilin luajti në të gjithë karrierën e tij. Me ekipin Primavera, Maldini fitoi [[Coppa Italia Primavera|Kupën e Italisë Primavera]] gjatë sezonit [[1984–85 Serie A|sezonit 1984–85]], ku edhe debutoi me ekipin e parë në [[Serie A]] nën drejtimin e trajnerit [[Nils Liedholm]] më 20 janar 1985, duke zëvëndësuar të dëmtuarin [[Sergio Battistini]] në një ndeshje kundër [[Udinese Calcio|Udineses]] moshën 16 vjeç.<ref>{{cite web|url=http://www.talkfootball.co.uk/guides/football_legends_paolo_maldini.html|title=Paolo Maldini|publisher=Talk Football|language=en|accessdate=25 shkurt 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://blogs.guardian.co.uk/sport/2007/05/23/maldini_the_fulcrum_of_milan_g.html|title=Maldini the fulcrum of Milan generation game|trans-title=Maldini plotësimi i lojës së brezit të Milanit|publisher=The Guardian|language=en|location=Londër|first=Richard|last=Williams|date=23 maj 2007|accessdate=28 maj 2007|archive-date=25 maj 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070525131550/http://blogs.guardian.co.uk/sport/2007/05/23/maldini_the_fulcrum_of_milan_g.html|url-status=dead}}</ref> Kjo ishte ndeshja e vetme që ai luajti me ekipin e parë gjatë atij sezoni. Megjithatë, në [[1985–86 Serie A|sezonin e ardhshëm]], Maldini fitoi një vend titullari në krahun e djathtë të mbrojtjes, duke veshur fanellën me numër 3, e cila më parë kishte qënë pjesë e babait të tij Cesare.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/storie/12-08-2017/88-buffon-44gatti-1-ardiles-storia-numeri-pazzi/3-famiglia-maldini.shtml|title=L'88 di Buffon, il "44Gatti" e l'1 di Ardiles: storia dei numeri pazzi|trans-title=88-ta e Buffonit, "Gatti" dhe 1-shi i Ardiles: historia e numrave të çmëndur|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author1=Martina Mazzaro|date=13 gusht 2017|accessdate=23 gusht 2017}}</ref> Ai më pas u zhvendos si mbrojtës i majtë, e cila më pas do të bëhej pozicioni ikonik i tij, kjo për shkak të aftësisë së tij me këmbën e majtë. Maldini bëri debutimin e tij në [[Coppa Italia|Kupën e Italisë]] në vitin 1985, më 21 gusht, kurse debutimi i tij në kompeticionet evropiane erdhi pak më vonë, më 18 shtator.<ref name="Date – Paolo Maldini"/> Ai shënoi golin e parë në Serie A me Milanin më 4 janar 1987 në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Calcio Como|Comos]].<ref name="paolo">{{cite web|url=http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Maldinip.html|title=Paolo Cesare Maldini|publisher=MagliaRossonera.it|language=it|accessdate=19 qershor 2010|archive-date=15 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015172900/http://www.magliarossonera.it/protagonisti/Gioc-Maldinip.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda">{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/paolo_maldini.html|title=Paolo MaIdini: Io sono leggenda|trans-title=Paolo Maldini: Unë jam legjenda|publisher=Storie di Calcio|language=it|accessdate=30 maj 2015}}</ref> Goli i parë në [[UEFA|Evropë]] për të erdhi më 21 tetor 1992 në fitoren 1–0 në transfertë kundër sllovakëve të [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]].<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/85323|title=Dove c'è un abbraccio...|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=it|accessdate=13 maj 2014}}</ref> ===1987–1991: Suksesi vendor dhe ndërkombëtar me ''Të pavdekshmit''=== ''[[Scudetto]]'' e [[1987–88 Serie A|sezonit 1987–88]] me trajner [[Arrigo Sacchi]]n shënoi trofeun e parë të Maldinit, si dhe kampionatin e parë nga shtatë gjithsej si lojtar i Milanit.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/competitions/ucl/players/player=428/index.html|title=Paolo Maldini|publisher=UEFA|language=en|accessdate=28 maj 2007}}</ref> Ekipi i Sacchit, i quajtur "Të pavdekshmit", mbahet mënd edhe për treshen holandeze të sulmit [[Frank Rijkaard]], [[Ruud Gullit]] dhe [[Marco van Basten]], për mesfushën italiane me [[Carlo Ancelotti]]n, [[Roberto Donadoni]]n (dhe më pas [[Demetrio Albertini]]n) si dhe mbrojtjen e fortë.<ref name="Beograd">{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/24573761|title=How the Belgrade fog saved the great AC Milan team of 1988-89|trans-title=Si e shpëtoi mjegulla e Beogradit ekipin e madh të Milanit të sezonit 1988-89|publisher=BBC Sport|language=en|author1=Tom Rostance|date=5 nëntor 2013|accessdate=29 korrik 2016}}</ref> Nën drejtimin e Sacchit dhe më pas [[Fabio Capello|Capellos]], Maldini formoi një partneritet jetëgjatë me [[Franco Baresi]]n, [[Alessandro Costacurta|Alessandro Costacurtën]], [[Mauro Tassotti]], dhe më pas [[Filippo Galli]]n, [[Stefano Nava|Stefano Navën]] dhe më pas [[Christian Panucci]]n, duke u bërë një nga mbrojtjet më të forta të të gjitha kohërave.<ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/club/juventus/111/blog/post/2834534/gianluigi-buffon-record-cements-his-legacy-greatest-keeper|title=Gianluigi Buffon record cements his legacy as greatest keeper of all-time|trans-title=Gianluigi Buffon rekordon trashëgiminë e tij si portieri më të madh të të gjitha kohërave|publisher=ESPN FC|language=en|author1=James Horncastle|accessdate=21 mars 2016|date=21 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2016/mar/21/gianluigi-buffon-clean-sheet-record-juventus-torino-sebastiano-rossi|title=Gianluigi Buffon humble as clean sheet record tumbles, but delight not universal|trans-title=Gianluigi Buffon i përulur me rekordin e ndeshjeve pa pësuar gol që bie, por i lumtur jo universal|publisher=The Guardian|language=en|author1=Paolo Bandini|date=21 mars 2016|accessdate=21 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/08/joy-of-six-great-defences|title=The Joy of Six: Great defences|trans-title=Kënaqësia e gjashtë: Mbrojtjet e mëdha|publisher=The Guardian|language=en|author1=Rob Smyth|date=8 maj 2009|accessdate=9 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/sport/calcio/nazionale/2013/11/19/news/rivoluzione_filosofica_prandelli-71352856/?refresh_ce|title=Nazionale: 2013, addio al catenaccio. Balotelli-Rossi coppia mondiale|trans-title=Kombëtarja: 2013, lamtumirë rrufesë. Balotelli-Rossi dyshja botërore|publisher=La Repubblica|language=it|date=19 nëntor 2013|accessdate=9 mars 2016}}</ref><ref>{{cite book|last1=Foot|first1=John|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://archive.org/details/winningatallcost0000foot|trans-title=Duke fituar me çdo çmim: Një histori skandaloze e futbollit italian|date=2006|publisher=Nation Books|language=en|location=New York|page=[https://archive.org/details/winningatallcost0000foot/page/228 228]}}</ref><ref>{{cite web|url=http://it.eurosport.com/calcio/la-storia-della-tattica-da-sacchi-a-guardiola_sto4735853/story.shtml|title=La storia della tattica: da Sacchi a Guardiola|trans-title=Historia e taktikës: nga Sacchi te Guardiola|publisher=Eurosport|language=it|author1=Mattia Fontana|date=19 gusht 2014|accessdate=10 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/milan_sacchi_capello.html|title=MILAN 1988-1994: 6 ANNI DA CAMPIONI|trans-title=Milan 1988-1994: 6 vite kampionësh|publisher=Storie di Calcio|language=it|author1=Corrado Sannucci|accessdate=10 mars 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|title=Speciale squadre nella leggenda, Milan '93-'94 vs Inter '09-'10|trans-title=Skuadrat e veçanta në legjenda, Milan '93-'94 vs Inter '09-'10|publisher=Calciomercato.it|language=it|author1=Jonathan Terreni|date=19 qershor 2012|accessdate=10 mars 2016|archive-date=10 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310140544/http://www.calciomercato.it/news/162238/VIDEO---Speciale-squadre-nella-leggenda-Milan-93-94-vs-Inter-09-10.html|url-status=dead}}</ref> Milani pësoi vetëm 14 gola në kampionatin e sezonit 1987–88, duke e mbyllur atë si kampion dhe me mbrojtjen më të mirë. Pas tërheqjes së Baresit, Maldini krijoi një tjetër partneritet të frikshëm dhe të suksesshëm me [[Alessandro Nesta|Alessandro Nestën]]. Ai më pas fitoi [[Supercoppa Italiana]]n në verën e vitit 1988, e cila u pasua nga fitimi rresht i titujve të [[UEFA Liga e Kampioneve|Kupës Evropiane]] në sezonet [[1988–89 Kupa Evropiane|1988–89]] dhe [[1989–90 Kupa Evropiane|1989–90]], ndërkohë në kampionat Milani u rendit në vendin e tretë në të dyja këto sezone.<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Më 19 shkurt 1989, Maldini luajti ndeshjen e tij të 100të në Serie A në një fitore 2–0 në transfertë ndaj [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]].<ref name="Date – Paolo Maldini"/> Milani arriti në [[Finalja e Coppa Italia 1990|finalen]] e Kupës së Italisë në [[1989–90 Coppa Italia|sezonin 1989–90]], por u mposhtën nga [[Juventus F.C.|Juventusi]]. Pavarësisht kësaj, ''kuqezinjtë'' vazhduan të ishin të suksesshëm në kompeticionet evropiane, duke fituar [[UEFA Super Kupa|UEFA Superkupën e Evropës]] në vitet [[UEFA Super Kupa 1989|1989]] dhe [[UEFA Super Kupa 1990|1990]], si dhe dy herë [[Kupa Ndërkontinentale|Kupën Ndërkontinentale]], po në vitet [[Kupa Ndërkontinentale 1989|1989]] dhe [[Kupa Ndërkontinentale 1990|1990]]. Në sezonin e ardhshëm, e cila do të ishte e fundit e Sacchit në klub, Milani u eliminua në çerek-finale të [[1990–91 Kupa Evropiane|Kupës Evropiane]] nga [[Olympique de Marseille|Marseille]], e cila në fund arriti në finale. Në kampionat, Milani përfundoi në vendin e dytë, mbrapa [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]], por regjistroi sërisht mbrojtjen më të mirë, duke pësuar vetëm 19 gola. Ekipi gjithashtu arriti në gjysëm-finalen e [[1990–91 Coppa Italia|kupës]], ku u eliminua nga [[A.S. Roma|Roma]] që më pas fitoi trofeun. Në vitin 1989, Maldini u nderua me [[Çmimi Bravo|çmimin Bravo]], i cili jepej për lojtarin më të mirë nën-23 vjeç në [[UEFA|kompeticionet evropiane]].<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> ===1991–1996: Suksesi i vazhduar me ''Të pamposhturit''=== Nën drejtimin e Fabio Capellos, zëvëndësuesit të Sacchit, Milani vazhdoi të ishte një forcë dominuese në Itali dhe Evropë. Maldini ishte pjesë e ekipit të pamposhtur të Milanit në Serie A, e cila fitoi kampionatin në [[1991–92 Serie A|sezonin 1991–92]]; Milani qëndroi i pamposhtur në Serie A për plot 58 ndeshje, duke fituar edhe pseudonimin ''Të pamposhturit''.<ref name="ubeaten">{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/news/newsid=1745954.html|title=The longest unbeaten runs in European football|publisher=UEFA|language=en|date=4 shkurt 2016|accessdate=29 korrik 2016}}</ref> Ky kampionat do të ishte i pari nga tre rresht që Milani fitoi nën drejtimin e Capellos në fillim të viteve 1990'. Maldini ndihmoi ekipin ta fitonte sërisht kampionatin në [[1992–93 Serie A|sezonin 1992–93]], dhe të arrinte një nga tre finalet e Ligës së Kampioneve në atë periudhë. Milani u mposht 1–0 nga Marseille në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 1993|finalen e vitit 1993]]. Në atë sezon, Maldini shënoi golin e tij të parë në [[UEFA|kompeticionet evropiane]] më 21 tetor 1992 në një fitore 1–0 në Ligën e Kampioneve ndaj [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislavës]],<ref name="paolo"/> kurse më 4 tetor luajti ndeshjen e 200të në Serie A.<ref name="Date – Paolo Maldini"/> Në sezonin e rradhës, Milani fitoi titullin e tretë rresht të Serie A, të cilën e mbylli me mbrojtjen më të mirë në Itali, duke pësuar vetëm 15 gola. Maldini gjithashtu ndihmoi ekipin të arrinte finalen e Ligës së Kampioneve për të dytin edicion rresht, duke mposhtur Barcelonën.<ref>{{cite web|url=https://footballbh.net/2017/09/15/milan-4-0-barcelona/|title=Milan 4-0 Barcelona / Milan defeat Cruyff’s Dream Team|trans-title=Milan 4-0 Barcelona / Milan mposht Ekipin e Ëndërrave të Cruyff|website=Footballbh.net|language=en|author=Saiguhan Elancheran|date=15 shtator 2017|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref> Për shkak të pezullimit të Alessandro Costacurtës dhe dëmtimeve të Franco Baresit, [[Jean-Pierre Papin]] dhe Marco van Bastenit, "Ekipi i Ëndërrave" i Barcelonës, me trajner [[Johan Cruyff]], shiheshin si favoritët e mëdhenjë për të fituar trofeun, me dyshen e frikshme të sulmit të përbërë nga [[Romário]] dhe [[Hristo Stoichkov]].<ref name="Ëndërra"/> Pavarësisht mungesave shumë të rëndësishme, Maldini ndihmoi mbrojtjen e Milanit të mos pësonte gol dhe kontribuoi në fitimin e ndeshjes me rezultatin 4–0, me dy gola nga [[Daniele Massaro]] dhe një nga [[Dejan Savićević]] dhe [[Marcel Desailly]].<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/><ref name="Ëndërra">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/sport/blog/2012/mar/28/barcelona-milan-champions-league-1994|title=Barcelona v Milan revisited: The night in 1994 the Dream died|trans-title=Barcelona - Milan rishikohet: Nata në vitin 1994 ku Ëndrra vdiq|publisher=The Guardian|language=en|author=Sid Lowe|date=28 mars 2012|accessdate=10 prill 2015}}</ref> Pasi fitoi titullin e tretë të Ligës së Kampioneve dhe arriti finalen e [[1994 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 1994]], Maldini u bë mbrojtësi i parë që fitoi [[World Soccer Magazine#Award winners|Çmimin Lojtari Botëror i Vitit]], e dhënë çdo vit nga revista sportive ''[[World Soccer Magazine|World Soccer]]''. Gjatë fjalimit të tij në marrjen e çmimit, Maldini e quajti këtë arritje "një grimcë krenarie për shkak se mbrojtësit në përgjithsi marrin më pak vëmëndje nga media dhe tifozët sesa golashënuesit. Ne jemi më shumë në dhomën e motorrit sesa në marrjen e lavdisë."<ref name="Fjalimi">{{cite web|url=http://www.cs.wm.edu/~wm/maldini.html|title=Paolo Maldini|language=en|url-status=dead|df=dmy|access-date=13 nëntor 2019|archive-date=11 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080511045346/http://www.cs.wm.edu/~wm/maldini.html}}</ref> Ai më pas veçoi kapitenin e Milanit Franco Baresi si një lojtar që "me të vërtetë e [meritonte] të merrte këtë lloj çmimi që unë kam marrë".<ref name="Fjalimi"/> Maldini gjithashtu u rendit i treti në garën për [[Topi i Artë 1994|Topin e Artë 1994]], mbrapa Stoichkov dhe bashkkombasit [[Roberto Baggio]], si dhe i pesti në çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]].<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Në sezonin e ardhshëm, Milani dhe Maldini fituan titullin e tyre të tretë të Supercoppa Italianas me Capellon trajner, e cila u ndoq nga triumfi në [[UEFA Super Kupa 1994|UEFA Super Kupën]] dhe disfata në [[Kupa Ndërkontinentale 1994|Kupën Ndërkontinentale]]. Pas tre kampionateve rresht, Milan nuk mundi të ruante titullin e Serie A, por megjithatë arriti [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 1995|finalen e tretë rresht të Ligës së Kampioneve]], ku u mposhtën nga [[AFC Ajax|Ajaxi]] me rezultatin 1–0.<ref>{{cite web|url=https://talksport.com/football/262390/ajax-remembered-dutch-masters-beat-milan-1995-champions-league-final-150524143050/|title=Ajax remembered: Dutch masters beat Milan in the 1995 Champions League final|trans-title=Ajaxi kujtohet: Mjeshtrat holandez mposhtën Milanin në finalen e Ligëës së Kampioneve 1995|publisher=talkSPORT|language=en|author=Damian Mannion|date=24 maj 2015|accessdate=14 nëntor 2019}}</ref> Maldini u rendit i dyti mbrapa sulmuesit [[George Weah]] (i cili më vonë do të bëhej shok skuadre) në garën për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1995]]. Më 17 shkurt 1995, ai zhvilloi ndeshjen e tij të 300të në Serie A në humbjen 4–0 në [[Stadio Olimpico]] ndaj [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref name="Date – Paolo Maldini"/> Në [[1995–96 Serie A|sezonin 1995–96]], Maldini fitoi titullin e tij të pestë të Serie A, dhe të katërtin me Capellon si trajner.<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> ===1996–2001: Shiriti i kapitenit, vështirsitë dhe titulli i vitit 1999=== Pas largimit të Capellos dhe plakjes dhe tërheqjes të disa nga lojtarëve kyç të ekipit, Milani pati rezultate zhgënjyese në sezonet në vazhdim, duke ndërruar trajner disa herë. Milani humbi [[Supercoppa Italiana 1996|Superkupën e Italisë]] ndaj [[ACF Fiorentina|Fiorentinës]] në vitin 1996 dhe dështoi të kualifikohej në kompeticionet evropiane për të dytin sezon rresht, si dhe u eliminuan në fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve në sezonin 1996–97. Pas tërheqjes së Franco Baresit dhe Mauro Tassottit në përfundim të sezonit 1996–97, Maldini u emërua [[Kapiteni (futboll)|kapiteni]] i ri i ekipit. Pavarësisht vështirësive që Milani pati në atë periudhë, falë lidershipit të Maldinit, ata arritën në [[Finalja e Coppa Italia 1998|finalen e Kupës së Italisë 1998]], ku u mposhtën nga [[S.S. Lazio|Lazio]]. Megjithatë, ata fituan kampionatin në [[1998–99 Serie A|sezonin 1998–99]] nën drejtimin e trajnerit [[Alberto Zaccheroni]], duke e mbyllur me një pikë para Lazios. Maldini luajti ndeshjen e tij të 400të në Serie A më 25 prill 1999 në fitoren 2–0 në transfertë ndaj [[L.R. Vicenza Virtus|Vicenzës]].<ref name="Date – Paolo Maldini"/> Në [[Sezoni 1999–2000 i A.C. Milan|sezonin 1999–2000]], Milani humbi trofeun e [[Supercoppa Italiana 1999|Supercoppa Italianës]] ndaj [[Parma F.C.|Parmës]], përfunduan në vendin e tretë në [[1999–2000 Serie A|Serie A]] si dhe e mbyllën fazën e grupeve të Ligës së Kampioneve në vendin e fundit. Në sezonin e ardhshëm, Milani u eliminua në raundin e dytë të Ligës së Kampioneve dhe u rendit e gjashta në kampionat, duke humbur mundësinë për të luajtur në Ligën e Kampioneve, dhe në vënd të kësaj, duke siguruar një vend në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]].<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> ===2001–2007: Një epokë e re suksesi=== [[Skeda:A.C. Milan lifting the European Cup after winning the 2002–03 UEFA Champions League - 20030528.jpg|parapamje|djathtas|Maldini duke ngitur Ligën e Kampioneve për Milanin pas fitimit të [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2003|finales së vitit 2003]].]] Milani u bë sërisht një forcë dominuese në Itali dhe Evropë me trajner [[Carlo Ancelotti]]n. Në [[2001–02 Serie A|sezonin 2001–02]], Milani arriti një vënd të katërt në kampionat, duke u kualifikuar në Ligën e Kampioneve; ekipi gjithashtu regjistroi rezultatin e tyre më të mirë në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]], duke arritur në gjysëm-finale. Në vitin 2002, Maldini u nderua me çmimin [[Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]] për arritjet në karrierë dhe personalitetin.<ref name="comune.cinisello-balsamo.mi.it">{{cite web|url=http://www.comune.cinisello-balsamo.mi.it/spip.php?article3932|title=Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea": Alba d'Oro|language=it|accessdate=21 janar 2015}}</ref> Në sezonin e ardhshëm, Maldini formoi repartin e mbrojtjes sëbashku me [[Alessandro Nesta|Alessandro Nestën]], Alessandro Costacurtën dhe [[Cafu]]në, të cilët, me holandezin [[Jaap Stam]] gjatë [[2004–05 Serie A|sezonit 2004–05]] do të krijonin një nga mbrojtjet më të frikshme në Itali dhe Evropë. Milani u rendit në vendin e tretë në [[2002–03 Serie A|Serie A]], por Maldini arriti që të fitojë [[2002–03 Coppa Italia|Kupën e Italisë]] për herë të parë në karrierën e tij, duke mposhtur Romën në finale.<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Më 15 mars 2003, ai luajti ndeshjen e tij të 500të në [[Serie A]].<ref name="Date – Paolo Maldini"/> Milani triumfoi në Ligën e Kampioneve të sezonit 2002–03 me Maldinin si kapiten për herë të parë në karrierën e tij, në një finale të gjithën italiane kundër Juventusit më 28 maj 2003 në [[Old Trafford]]. Ai ndihmoi ekipin të mos pësoj gol gjatë ndeshjes, e cila u mbyll me fitoren e Milanit 3–2 nga gjuajtjet e penalltive pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 0–0. Në atë ditë, ishte 40 vjetori i triumfit të Milanit në Kupën Evropiane me [[Cesare Maldini|Cesaren]], babain e tij, si kapiten i ekipit, në një finale që gjithashtu u luajt në Angli.<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/memberassociations/association=ita/news/newsid=834649.html|title=Retiring Maldini celebrates the beauty of Milan|trans-title=Maldini i pensionuar feston bukurinë e Milanit|publisher=UEFA|language=en|date=29 maj 2009|accessdate=29 janar 2016}}</ref> Ata janë një nga tre çiftet baba-bir që e kanë arritur këtë gjë; dy të parët ishin [[Manuel Sanchís Martínez]] dhe [[Manuel Sanchís Hontiyuelo]] të [[Real Madrid C.F.|Real Madridit]], dhe [[Carles Busquets|Carles]] dhe [[Sergio Busquets]] të Barcelonës. Maldini u zgjodh lojtari i ndeshjes si dhe u përfshi në [[UEFA Ekipi i Vitit|Ekipin e Vitit të UEFA-s]] për herë të parë në karrierë.<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Në sezonin e rradhës, Milani u mposht nga Juventusi me penallti në ndeshjen e [[Supercoppa Italiana 2003|Superkupës së Italisë]]; ata u mposhtën në të njëjtën mënyrë në finalen e [[Kupa Ndërkontinentale 2003|Kupës Ndërkontinentale]], këtë herë nga [[Boca Juniors]]. Megjithatë, ata arritën të fitonin një tjetër trofe, [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupën]], duke mposhtur ekipin portugez [[FC Porto|Porto]]. Maldini u rendit i treti në garën për çmimin [[Topi i Artë 2003]] për herë të dytë në karrierën e tij. Ai ishte kapiteni i ekipit që fitoi titullin e Serie A në [[2003–04 Serie A|sezonin 2003–04]], duke mbledhur plot 82 pikë, një rekord. Ata gjithashtu arritën në gjysëm-finalen e [[2003–04 Coppa Italia|kupës]] dhe çerek-finalen e [[2003–04 UEFA Liga e Kampioneve|Ligës së Kampioneve]], ku u eliminuan respektivisht nga [[S.S. Lazio|Lazio]] dhe [[Deportivo de La Coruña]]. Në prill 2004, Maldini u rendit i dhjeti në '''[[UEFA Golden Jubilee Poll]]'', një sondazh online i organizuar nga [[UEFA]], e cila u krye për të përkujtuar futbollistët evropian më të mirë të 50 viteve të fundit. Maldini ishte italiani i dytë që ishte renditur më lartë, pas portierit [[Dino Zoff]].<ref name="uefa.com">{{cite web|url=http://www.uefa.com/newsfiles/171606.pdf|title=Zinedine Zidane voted top player by fans|trans-title=Zinedine Zidane votohet lojtari më i mirë nga tifozët|publisher=UEFA|language=en|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> Maldini gjithashtu u përfshi në listën [[FIFA 100]] në vitin 2004, e cila ishte një përzgjedhje e 125 futbollistëve më të mëdhenjë të zgjedhur nga [[Pelé]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3533833.stm|title=Fifa names greatest list|trans-title=Fifa emëron listën e të mëdhenjëve|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|accessdate=30 prill 2007}}</ref> Pas performancave të tija pozitive në kampionat, Maldini u zgjodh [[Serie A Mbrojtësi i Vitit|Mbrojtësi i Vitit i Serie A]] në vitin 2004 në [[Oscar del Calcio]].<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> [[Skeda:AC Milan team celebrate.jpg|parapamje|majtas|Maldini duke festuar triumfin e [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2007|Ligës së Kampioneve 2007]] me shokët e ekipit. Në moshën 38 vjeç, ai ishte kapiteni më i vjetër që ngrite trofeun.]] Maldini e nisi sezonin 2004–05 duke ngitur trofeun e [[Supercoppa Italiana 2004|Superkupës Italiane]] pasi Milani mposhti Lazion në San Siro. Në kampionat, Milani u rendit në vendin e dytë, duke humbur titullin ndaj Juventusit, por megjithatë, ata arritën në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2005|finalen e Ligës së Kampioneve]], ku u mposhtën me penallti nga [[Liverpool F.C.|Liverpooli]]; koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim 3–3, me Maldinin i cili kishte shënuar golin e parë të ekipit të tij pas vetëm një minute.<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4573159.stm|title=AC Milan 3-3 Liverpool (aet)|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 maj 2005|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2005/may/25/minutebyminute.championsleague|title=Liverpool 3 - 3 AC Milan|publisher=The Guardian|language=en|author=Barry Glendenning|date=25 maj 2005|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref> Në vitin 2005, Maldini u zgjodh të ishte pjesë e [[UEFA Ekipi i Vitit|Ekipit të Vitit të UEFA-s]] për të dytën herë në karrierë, si dhe për herë të parë në [[FIFPro World XI]]. Në sezonin e ardhshëm, Milani e mbylli kampionatin në vendin e dytë mbrapa Juventusit për të dytin sezon rresht, si dhe arriti në gjysëm-finalen e [[2005–06 UEFA Liga e Kampioneve|Ligës së Kampioneve]], ku u eliminua nga [[FC Barcelona|Barcelona]], e cila në fund u shpall kampione. Si Milani dhe Juventusi j'u hoqën pikë për përfshirjen e tyre në [[Seria A skandali i vitit 2006|skandalin e trukimit të ndeshjeve në vitin 2006 të quajtur "Calciopoli"]], duke bërë që titulli t'i jepet [[F.C. Internazionale Milano|Interit]]; Juventus ra nga Serie A, kurse Milani përfundoi në vendin e tretë pas heqjes së pikëve. Gjatë atij sezoni, Maldini shënoi dopietën e parë dhe të vetme në karrierë në një ndeshje kundër [[Reggina 1914|Regginës]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2005/10/02/italy/serie-a/ac-milan/reggina-calcio/312200/|title=Milan vs. Reggina 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=2 tetor 2005|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref> Më 25 shtator 2005, Maldini theu rekordin Dino Zoff për ndeshjet në Serie A në takimin kundër [[Treviso F.B.C.|Trevisos]], ku ai zhvilloi paraqitjen e tij të 571të;<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4280590.stm|title=Maldini sets new Serie A record|trans-title=Maldini vendos rekord të ri në Serie A|publisher=BBC Sport|language=en|date=25 shtator 2005|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref> shtatë ditë më parë, ai kishte luajtur ndeshjen e 800të në të gjitha kompeticionet për Milanin në një disfatë 2–1 në transfertë ndaj [[U.C. Sampdoria|Sampdorias]].<ref>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2005/09/18/italy/serie-a/uc-sampdoria/ac-milan/312172/|title=Sampdoria vs. Milan 2 – 1|publisher=Soccerway|language=en|date=18 shtator 2005|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref> Në sezonin 2006–07, Maldini ndihmoi ekipin t'a përfundonte kampionatin në vendin e katërt, pavarësisht zbritjes së pikëve, duke siguruar një vënd të rëndësishëm në Ligën e Kampioneve për sezonin e ardhshëm. Ai luajti ndeshjen e tij të 600të në Serie A më 13 maj 2007 në barazimin 1–1 në [[Calcio Catania|Catania]].<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Squadre/Milan/Primo_Piano/2007/05_Maggio/14/MALDINI.shtml|title=Maldini infinito: e sono 600|trans-title=Maldini i pafund: janë 600|publisher=[[Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=14 maj 2007|accessdate=14 maj 2007}}</ref> Në atë sezon, Maldini udhëhoqi Milanin në finalen e tretë të Ligës së Kampioneve në gjashtë vite, duke mposhtur Liverpoolin 2–1 në [[Athinë]] më 23 maj 2007, duke marrë hak për disfatën e dy viteve parë.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/may/23/minutebyminute.sport?INTCMP=SRCH|title=Milan 2 - 1 Liverpool|publisher=The Guardian|language=en|author=Mike Adamson|date=23 maj 2007|accessdate=13 nëntor 2019}}</ref> Në moshën 37 vjeç, Maldini u bë kapiteni më i vjetër që ngrinte trofeun e Ligës së Kampioneve.<ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/records-5000/oldest-person-to-captain-a-european-cup-champions-league-winning-team/|title=Oldest person to captain a European Cup / Champions League-winning team: Paolo Maldini|trans-title=Personi më i vjetër që është kapiten i një ekipi fitues të Kupës Evropiane / Ligës së Kampioneve|publisher=Guiness World Records|language=en|accessdate=23 korrik 2014}}</ref> Kjo ishte edhe finalja e tetë e Ligës së Kampioneve që Maldini kishte marrë pjesë, e cila barazohet vetëm nga [[Francisco Gento]] i Real Madridit; Maldini e fitoi trofeun pesë herë, dy herë si kapiten. Në një intervistë për [[ESPN]] e transmetuar para finales së vitit 2007, Maldini e etiketoi finalen e vitit 2005 si momentin më të keq të karrierës së tij. Në atë ndeshje, ai kishte shënuar golin më të shpejtë në historinë e një finaleje të Kupës Evropiane/Ligës së Kampioneve pas 51 sekondash si dhe ishte bërë lojtari më i vjetër që kishte shënuar në një finale; Milani u mposht me penallti nga Liverpooli edhe pse ishte në avantazh 3–0 në përfundim të pjesës së parë. Maldini u zgjodh Mbrojtësi i Vitit nga UEFA për performancat e tij në vitin 2007.<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> ===2008–2009: Vitet e fundit dhe tërheqja=== [[Skeda:PaoloMaldini.jpg|parapamje|djathtas|175px|Maldini duke luajtur për Milan në 2008]] Më 16 shkurt 2008, në një ndeshje kundër [[Parma F.C.|Parmës]] në [[Stadio Ennio Tardini]], Maldini u aktivizua në vend të mbrojtësit [[Marek Jankulovski]] dhe regjistroi ndeshjen e tij të 1,000të si profesionist,<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/02_Febbraio/16/ParmaMilan.shtml|title=Anche il Parma frena il Milan|trans-title=Edhe Parma ndal Milanin|publisher=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=16 shkurt 2008|accessdate=25 prill 2008}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/61968|title=1000 Maldini|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=en|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> ku 861 ishin për Milanin, 12 me [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin kombëtar nën-21]], me 1 ekipin olimpik dhe 126 me [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren e parë]].<ref>{{cite web|url=http://it.archive.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=659489.html|title=Maldini mille e una notte|trans-title=Maldini një mijë e një netë|publisher=UEFA|language=it|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=12 nëntor 2019|archive-date=20 korrik 2012|archive-url=https://archive.today/20120720194532/http://it.archive.uefa.com/competitions/ucl/news/kind=1/newsid=659489.html}}</ref> Në futbollin evropian, vetëm portieri anglez kishte luajtur më shumë ndeshje si profesionist si ai në atë kohë: 1,390 në vitet 1966–1997. Maldini luajti ndeshjen e tij të fundit në Ligën e Kampioneve më 4 mars 2008 në një disfatë 2–0 në [[San Siro]] kundër [[Arsenal F.C.|Arsenalit]] në raundin e 16-tave që solli edhe eliminimin e ekipit nga kompeticionit. Në vitin 2008, Maldini u nderua me çmimet [[FIFA Urdhëri i Meritës]] dhe Premio Internazionale [[Giacinto Facchetti]], që i jepen një lojtari i cili shfaq aftësi dhe ndershmëri gjatë karrierës së tij.<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/><ref name="gazzetta.it">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Primo_Piano/2008/10/27/Maldini.shtml|title=Maldini come Facchetti "Stile, carisma e fedeltà|trans-title=Maldini si Facchetti "Stil, karizëm dhe besnikëri|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=27 tetor 2008|accessdate=20 janar 2015}}</ref> Më 18 prill 2009, Maldini njoftoi se ai do të tërhiqej nga futbolli në përfundim të sezonit 2008–09.<ref name="paolo"/><ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Më 17 maj 2009, në [[Stadio Friuli]], Maldini luajti ndeshjen e tij 900të zyrtare për Milanin në një ndeshje kampionati kundër Udineses. Ndeshja e tij e fundit në San Siro u luajt më 24 maj në humbjen 3–2 kundër Romës, ku ai mori një ovacion në këmbë nga tifozët. Megjithatë, në atë ditë ndodhi edhe një polemikë e vogël, kur ultrasit e Milanit të njohur si ''Brigate Rossonere'' protestuan ndaj Maldinit, cili po thoshte lamtumirë.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/05/25/1285122/why-did-milan-ultras-insult-paolo-maldini|title=Why Did Milan Ultras Insult Paolo Maldini?|trans-title=Pse Ultrasit e Milanit ofenduan Paolo Maldinin?|publisher=Goal.com|language=en|date=25 maj 2009|accessdate=16 prill 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/columnists/gabriele_marcotti/article6355518.ece|title=Paolo Maldini farewell not so fond from A.C. Milan hard core|trans-title=Lamtumira e Paolo Maldinit jo aq e dashur nga ulrasit e A.C. Milanit|publisher=The Times|language=en|location=London|first=Gabriele|last=Marcotti|date=25 maj 2009|accessdate=12 nëntor 2019|archive-date=19 gusht 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819050807/https://www.thetimes.co.uk/|url-status=dead}}</ref> Ndeshja e tij e fundit për Milanin dhe e fundit si futbollist profesionist erdhi më 31 maj kundër Fiorentinës, ku Milani triumfoi me rezultatin 2–0. Me këtë fitore, Milani e mbylli kampionatin në vendin e dytë, duke siguruar një vend në Ligën e Kampioneve për sezonin e ardhshëm. Maldini mori sërisht një ovacion në këmbë nga tifozët. Ashtu siç kishin bërë me fanellën me numër 6 të Franco Baresit, Milani tërhoqi fanellën me numër 3 të Maldinit, por do t’i lejohet një prej djemve të tij nëse njëri prej tyre do të bëhej pjesë e skuadrës.<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/><ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=96207.html|title=Paolo Maldini: like father, like son|trans-title=Paolo Maldini: si babai, si i biri|publisher=FIFA|language=en|accessdate=30 nëntor 2011|archive-date=24 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224083629/http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=96207.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.thestar.com/article/184399/|title=The monarch of defence|trans-title=Monarku i mbrojtjes|publisher=Toronto Star|language=en|first=Cathal|last=Kelly|accessdate=6 maj 2005}}</ref> Më 28 gusht 2009 në [[Monte Karlo]], Maldini u nderua me një çmim për karrierën e tij nga [[UEFA]] gjatë shortit për fazën e grupeve të [[2009–10 UEFA Liga e Kampioneve|Ligës së Kampioneve 2009–10]].<ref>{{cite web|url=http://www.lastampa.it/multimedia/multimedia.asp?IDmsezione=11&IDalbum=20175&tipo=FOTOGALLERY|title=Uefa, premio alla carriera per Paolo Maldini|trans-title=Uefa, çmimi i karrierës për Paolo Maldinin|publisher=La Stampa|language=it|accessdate=24 korrik 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413185647/http://www1.lastampa.it/multimedia/multimedia.asp?IDmsezione=11&IDalbum=20175&tipo=FOTOGALLERY|url-status=dead}}</ref> Më 17 nëntor, gazeta spanjolle sportive ''[[Marca (gazetë)|Marca]]'' e nderoi Maldinin me çmimin "Marca Leyenda" për karrierën dhe arritjet e tij.<ref name="marca.com">{{cite web|url=http://www.marca.com/2009/11/17/futbol/futbol_internacional/1258450874.html|title=Maldini recibe el MARCA Leyenda|trans-title=Maldini merr çmimin MARCA Leyenda|publisher=Marca|language=es|date=17 nëntor 2009|accessdate=24 korrik 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-milan-a-paolo-maldini-premio-marca-leyenda-a-carriera/3734757|title=Calcio, Milan: a Paolo Maldini premio 'Marca Leyenda' alla carriera|trans-title=Futboll, Milan: për Paolo Maldinin çmimi 'Marca Leyenda' i karrierës|publisher=La Repubblica|language=it|date=17 nëntor 2009|accessdate=24 korrik 2014|archive-date=13 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140413201826/http://sport.repubblica.it/news/sport/calcio-milan-a-paolo-maldini-premio-marca-leyenda-a-carriera/3734757|url-status=dead}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Vitet e para dhe Kupa e Botës 1990=== Në vitin 1986, Maldini u thirr nga babai i tij Cesare Maldini në [[Kombëtarja italiane nën-21 e futbollit|ekipin kombëtar nën-21]], me të cilën debutoi më 12 nëntor të atij viti, në një ndeshje kundër [[Kombëtarja austriake nën-21 e futbollit|Austrisë]] e cila u mbyll në barazim;<ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/><ref name="Date – Paolo Maldini">{{cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/show/85323|title=TUTTE LE DATE DI PAOLO MALDINI|trans-title=Të gjitha datat e Paolo Maldinit|publisher=www.acmilan.com|language=it|date=19 maj 2009|accessdate=22 maj 2018}}</ref> ai luajti gjithsej 12 ndeshje dhe shënoi 5 gola për ''të kaltrit e vegjël''.<ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/> Goli i tij i parë erdhi në fitoren 2–1 kundër [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalisë]] më 11 shkurt 1987.<ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/><ref name="Date – Paolo Maldini"/> Maldini gjithashtu ishte pjesë e ekipit nën-21 që u mposht në finalen e Kampionatit Evropian nën-21 1986 nga [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja]].<ref name="finale andata Euro 1986 Under-21"/><ref name="Nel 1986 l'Italia migliore battuta in finale dalla Spagna"/> Dy vite më vonë, ai luajti sërisht në Kampionatin Evropian nën-21, ku Italia këtë herë u eliminua nga [[Kombëtarja franceze nën-21 e futbollit|Franca]], që në fund u shpall kampione, në raundin e parë.<ref>{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/cards/europei-under-21-via-polonia-5-successi-l-italia-1978-ad-oggi-ma-squadra-piu-forte-fu-quella-1986-seconda/nel-1988-vittoria-francese.shtml|title=Europei Under 21 al via in Polonia: 5 successi per l’Italia dal 1978 ad oggi, ma la squadra più forte fu quella del 1986 (seconda): Nel 1988 vittoria francese|trans-title=Kampionati Evropian nën-21 në Poloni: 5 suksese për Italinë nga 1978 deri sot, por skuadra më e fortë ishte ajo e vitit 1986 (e dyta): Në vitin 1988 fitorja franceze|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Fiorenzo Radogna|date=15 qershor 2017|accessdate=22 maj 2018}}</ref> [[Skeda:Maglia di paolo maldini indossata in italia 90, 01.JPG|thumb|upright|Fanella e Maldinit nga Kupa e Botës 1990, e ndodhur në Muzeun e Futbollit në Firence.]] Maldini debutoi me [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]] më 31 mars 1988 në moshën 19 vjeç në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja jugosllave e futbollit|Jugosllavisë]] në [[Split]] e cila u mbyll në barazim 1–1.<ref name="25th July 2014">{{cite web|url=http://www.acmilan.com/it/news/show/85323|title=DOVE C'E' UN ABBRACCIO ...|trans-title=Kur aty është një përqafim...|website=www.acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=it|accessdate=20 nëntor 2017}}</ref> Një vit më herët, ai kishte debutuar me ekipin olimpik më 28 tetor 1987,<ref name="Date – Paolo Maldini"/> por megjithatë, nuk luajti në Lojërat olimpike verore 1998. Në vend të kësaj, Maldini u thirr të merrte pjesë në [[UEFA Euro 1988]], ku ai zhvilloi katër paraqitje, me Italinë që u eliminua në gjysëm-finale nga [[Kombëtarja sovjetike e futbollit|Bashkimi Sovjetik]].<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/><ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini">{{cite web|url=https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=43165&squadraId=12|title=Nazionale in cifre: Convocazioni e presenze in campo – Maldini, Paolo|trans-title=Kombëtarja në shifra: Thirrjet dhe prezencat në fushë – Maldini, Paolo|publisher=FIGC|language=it|accessdate=25 korrik 2014}}</ref><ref name="L'Italia agli Europei"/> Maldini mori pjesë në [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës]] për herë të parë në karrierën e tij në edicionin e [[1990 FIFA Kupa e Botës|1990]], e cila u zhvillua në Itali. Ai luajti në të shtata ndeshjet. Ai ndihmoi Italinë të fitonte në pesë ndeshje rresht duke luajtur titullar në mbrojtje, e cila nuk pësoi asnjë gol në ato pesë ndeshje, duke vendosur një rekord. Mbrojtja italiane u mposht nga [[Carlos Bilardo]] i [[Kombëtarja argjentinase e futbollit|Argjentinës]] në gjysëm-finale, duke e ndalur rekordin në 518 minuta pa pësuar.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/the-gentleman-ultra/2014/jun/05/internazionale-inter-milan-serie-a-alternative-club-guide|title=Internazionale: Serie A alternative club guide|trans-title=Internazionale: Serie A udhëzues alternative për klubin|publisher=The Guardian|language=en|date=5 qershor 2014|accessdate=24 korrik 2014}}</ref> Pas mbarimit të dy pjesëve shtesë me nga 15 minuta, ku asnjë ekip nuk mundi të shënonte, Italia mposht nga Argjentina në gjuajtjet e penalltive. ''Të kaltrit'' në fund u renditën në vendin e tretë pasi fituan finalen e vogël ndaj [[Kombëtarja angleze e futbollit|Anglisë]] me rezultatin 2–1, duke e mbyllur turnamentin me mbrojtjen më të mirë me vetëm dy gola të pësuar në shtatë ndeshje. Performancat e Maldinit u shpërblyen me një vend në Ekipin e Turnamentit.<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/><ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/> ===Finalja e Kupës së Botës 1994 dhe shiriti i kapitenit=== Goli i parë i Maldinit me Italinë erdhi në ndeshjen e tij të 44të, në një fitore 2–0 kundër [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksikës]] në një miqësore të zhvilluar në [[Firence]] më 20 janar 1993.<ref name="25th July 2014"/> Maldini gjithashtu ishte pjesë e skuadrës që garoi në [[U.S. Cup 1992]], një turnament miqësor të cilën Italia e mbylli në vendin e dytë, mbrapa [[Kombëtarja amerikane e futbollit|vendit organizator]]. Italia dështoi të kualifikohej në [[UEFA Euro 1992|Euro 1992]], duke e mbyllur grupin e saj në vendin e dytë, por arriti të kualifikohej në [[1994 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1994]], ku Maldini u emërua zëvëndës-kapiten i ekipit. Gjatë Kupës së Botës 1994, Maldini luajti në të shtata ndeshjet e Italisë, tre nga të cilat si kapiten, respektivisht nga [[Kombëtarja nigeriane e futbollit|Nigerisë]], [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjës]] dhe [[Kombëtarja bullgare e futbollit|Bullgarisë]], duke ndihmuar ekipin të mos pësonte gol në ndeshjen e fazës së grupeve ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]]. Maldini udhëhoqi mbrojtjen e Italisë që arriti në finale, duke luajtur si mbrojtës krahu dhe në qëndër, kjo për shkak të mungesave Baresit, për shkak dëmtimi, Mauro Tassottit, për shkak pezullimi pas çerek-finaleve, dhe Alessandro Costacurtës, i pezulluar për finalen. Maldini ndihmoi Italinë të mos pësonte gol në [[Finalja e FIFA Kupës së Botës 1994|finale]] kundër ekipit favorit [[Kombëtarja braziliane e futbollit|Brazilt]]; ekipi në fund u mposht nga gjuajtjet e penalltive. Ashtu si në vitin 1990, Maldini u emërua në Ekipin e Turnamentit, 32 vite pasi babai i tij mori të njëjtin nder në [[1962 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1962]].<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/><ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/> {{Quote box|width=32%|align=right|quote=Portier i Italisë: puna më e lehtë në Evropë. |source=—Slogani i [[Nike, Inc.|Nike]] i shoqëruar me një pamje të Maldinit e cila u shfaq në postera para fillimit të [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]].<ref>{{cite news|url=https://www.planetfootball.com/quick-reads/seven-classic-nike-football-billboards-eric-cantona-arsenal-paolo-maldini/|title=Seven classic Nike football billboards: Eric Cantona, Arsenal, Paolo Maldini…|trans-title=Shtatë posta futbolli klasik të Nike: Eric Cantona, Arsenal, Paolo Maldini…|publisher=Planet Football|language=en|accessdate=18 gusht 2019}}</ref>}} Pasi Baresi u tërhoq nga futbolli ndërkombëtar në vitin 1994, Maldini u zgjodh kapiteni i përhershëm i Italisë. ''Të kaltrit'' zhgënjyen tërësisht në fushatën e [[UEFA Euro 1996|Euro 1996]], duke e mbyllur fazën e grupeve me katër pikë, në një grup që kishte pjesë [[Kombëtarja gjermane e futbollit|Gjermaninë]] dhe [[Kombëtarja çeke e futbollit|Republikën Çeke]], që sëbashku luajtën në finale. Maldini luajti në të tre ndeshjet e fazës së grupeve. [[1998 FIFA Kupa e Botës|Kupa e Botës 1998]] pa Italinë të bënte një nisje të fuqishme, duke fituar grupin. Maldini luajti në të pesta ndeshjet e Italisë, si dhe nisi aksionin që solli golin e [[Christian Vieri]]t në barazimin 2–2 kundër [[Kombëtarja kiliane e futbollit|Kilit]] në ndeshjen e parë. Maldini, në mbrojtje me Alessandro Costacurtën, [[Fabio Cannavaro]]n, [[Alessandro Nesta|Alessandro Nestën]] dhe [[Giuseppe Bergomi]]n, ndihmuan Italinë të mos pësonte gol në ndeshjen e dytë në grup ndaj [[Kombëtarja kamerunase e futbollit|Kamerunit]], në ndeshjen e raundit të 16-tave ndaj [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] dhe në çerek-finale ndaj [[Kombëtarja franceze e futbollit|Francës]] në çerek-finale. Në këtë të fundit, Italia u eliminua nga gjuajtjet e penalltive, për të tretën edicion rresht të Kupës së Botës, me Francën që në fund u shpall kampione.<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> ===Finalja e Euro 2000 dhe Kupa e Botës e katërt=== Maldini zhvilloi paraqitjen e tij të 100të me Italinë më 28 prill 1999 në barazimin pa gola kundër [[Kombëtarja kroate e futbollit|Kroacisë]], në një ndeshje miqësore.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/nazionale/199904/28/372740fb01b9a/|title=Troppo amichevole|trans-title=Shumë miqësore|publisher=RaiSport|language=it|date=28 prill 1999|accessdate=22 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523095345/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/nazionale/199904/28/372740fb01b9a/|archive-date=23 maj 2018|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Në vitin e ardhshëm, Italia arriti [[Finalja e UEFA Euro 2000|finalen]] e [[UEFA Euro 2000|Euro 2000]], por u mposht sërisht nga Franca kampione në fuqi e Kupës së Botës në shtesë. Maldini luajti në të gjashta ndeshjet e Italisë gjatë turnamentit. ''Të kaltrit'' fituan grupin e tyre, duke fituar çdo ndeshje, me Maldinin, i cili në bashkpunim me Fabio Cannavaron dhe Alessandro Nestën në mbrojtje, ndihmuan ekipin të pësonte vetëm dy gola gjatë rrugës në finale, duke e mbajtur portën e paprekur në ndeshjet ndaj [[Kombëtarja belge e futbollit|Belgjikës]] në fazën e grupeve, [[Kombëtarja rumune e futbollit|Rumanisë]] në çerek-finale dhe [[Kombëtarja holandeze e futbollit|Holandës]] në gjysëm-finale. Në këtë të fundit, Italia, edhe pse me 10 lojtarë, u kualifikua në finale nga gjuajtjet e penalltive pasi koha e rregullt dhe shtesa u mbyllën në barazim pa gola. Edhe pse Maldini gaboi në penalltinë e tij, Italia triumfoi 3–1.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/camp_europeo/itasemi/itasemi/itasemi.html|title=Italia, finale da leggenda Olanda spreca e va fuori|trans-title=Italia, finale legjendash, Holanda shpërdëron dhe del jashtë|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Giancarlo Mola|date=29 qershor 2000|accessdate=18 maj 2015}}</ref> Në finale, Italia po udhëhiqte 1–0 deri sa [[Sylvain Wiltord|Wiltord]] barazoi në minutën e fundit të kohës shtesë. [[David Trezeguet]] shënoi golin e artë në minutën e 103të të pjesës së parë të shtesës.<ref>{{cite news|url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Sport/europei-nella-storia/europei-nella-storia-2000.shtml?uuid=9c1964f2-313d-11dd-9186-00000e251029&DocRulesView=Libero|title=2000, Italia battuta in finale. L'Europeo alla Francia|trans-title=2000, Italia humbet finalet. Europiani i Francës|newspaper=Il Sole 24 Ore|language=it|accessdate=29 janar 2015}}</ref> Në të tre [[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|Kampionatet Evropiane]] në të cilat Maldini mori pjesë, ai u zgjodh në të treja rastet në Ekipin e Turnamentit.<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Më 7 tetor 2000, në një fitore 3–0 në [[Milano]] kundër Rumanisënë një ndeshje kualifikuese të [[2002 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 2002]], Maldini parakaloi portierin [[Dino Zoff]] si lojtari me më shumë ndeshje në historinë e kombëtares italiane, me 113.<ref>{{cite web|url=http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200010/08/39dfcfbb06695/|title=Tuttocalcio 7 ottobre|trans-title=Tuttocalcio 7 tetor|publisher=RaiSport|language=it|date=7 tetor 2000|accessdate=22 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180329054447/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200010/08/39dfcfbb06695/|archive-date=29 mars 2018|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Ai mori pjesë në Kupën e Botës të katërt të tij, si dhe të dytën si kapiten, e cila u zhvillua në Korenë e Jugut dhe Japoni. Ai ndihmoi Italinë të mos pësonte në ndeshjen hapëse të tyre ndaj [[Kombëtarja ekuadoriane e futbollit|Ekuadorit]], si dhe luajti në të katërta ndeshjet e ekipit. Italia zhgënjeu në dy ndeshjet e mbetura të grupit, por arriti të kualifikohej si ekipi i dytë më i mirë i grupit. Megjithatë, ekipi (me 10 lojtarë) u eliminua me polemika në raundin e 16-tave, falë një goli të artë, nga [[Kombëtarja koreano-jugore e futbollit|Korea e Jugut]]. Pas përfundimit të turnamentit, Maldini u tërhoq nga futbolli ndërkombtëar në moshën 34 vjeç si lojtari me më shumë ndeshje i Italisë.<ref name="Paolo MaIdini: Io sono leggenda"/> Ai shënoi shtatë gola me kombëtaren, të gjitha në ndeshje si vendas. Ai e shpenzoi pothuajse gjysmën nga 16 vite si lojtar i kombëtares duke mbajtur shiritin e kapitenit, duke luajtur plot 74 ndeshje me të,<ref>{{cite web|url=http://forzaitalianfootball.com/2011/07/legend-of-calcio-paolo-maldini/|title=Legend of Calcio: Paolo Maldini|trans-title=Legjenda e Futbollit: Paolo Maldini|publisher=Forza Italian Football|language=en|first=Sam|last=Lewis|date=28 korrik 2011|accessdate=14 shtator 2011}}</ref> një rekord, deri sa ai u parakalua fillimisht nga Cannavaro dhe më pas nga Buffon.<ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/><ref>{{cite web|title=Federazione Italiana Giuoco Calcio 1934 1938 1982 2006 Press Area Area utente Media Gallery English Feed RSS Seguici FIGC Leghe Club Italia Arbitri News Comunicati Bilanci SGS Sponsor E-Commerce Nazionale in cifre|url=http://www.figc.it/nazionali/Capitani?squadra=1|accessdate=25 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727093751/http://www.figc.it/nazionali/Capitani?squadra=1|publisher=FIGC|language=it|archive-date=27 korrik 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Pavarësisht performancave për shtetin e tij, Maldini nuk mundi dot të fitojë trofe, edhe pse arriti në finalen e Kupës së Botës dhe Kampionatit Evropian. Ai luajti 23 ndeshje në Kupën e Botës, duke u renditur i dytë në listën e të gjitha kohërave mbrapa [[Lothar Matthäus]], i cili luajti dy ndeshje më shumë. Maldini mban rekordin për numrin e minutave të luajtura në Kupën e Botës, me plot 2,216.<ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2002/luglio/21/Maldini_atto_accusa_del_capitano_co_0_0207211001.shtml|title=Maldini, l' atto di accusa del capitano|trans-title=Maldini, aktakuza e kapitenit|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=21 korrik 2002|accessdate=25 korrik 2014}}</ref> Në shkurt 2009, trajneri i Italisë [[Marcello Lippi]] shfaqi mbështjetjen e tij për një ndeshje lamtumire në nder të Maldinit, duke shtuar se dëshironte t'i jepte një mundësi të fundit mbrojtësit për të luajtur me ''të kaltrit''.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/ultimora/sport/CALCIO-LIPPI-SI-A-GARA-ADDIO-MALDINI-MA-NON-CON-BRASILE/news-dettaglio/3532933|title=Calcio: Lippi: Si' a gara addio Maldini ma non con Brasile|trans-title=Lippi: Po, lamtumirë e mirë me Maldinin por jo me Brazilin|publisher=La Repubblica|language=it|date=2 shkurt 2009|accessdate=3 shkurt 2009}}</ref> [[Federata Italiane e Futbollit]] (FIGC) i ofroi një vend titullari për ndeshjen miqësore ndaj [[Kombëtarja irlandezoveriore e futbollit|Irlandës së Veriut]]. Megjithatë, Maldini refuzoi ofertën, duke deklaruar se ai dëshironte që ndeshja e tij e fundit të ishte një ndeshje zyrtare.<ref>{{cite news|url=http://www.sport.pl/pilka/1,93854,6582362,Paolo_Maldini_nie_chce_pozegnalnego_meczu_w_kadrze.html|title=Paolo Maldini nie chce pożegnalnego meczu w kadrze|publisher=La Gazzetta dello Sport|website=sport.pl|language=pl|date=7 maj 2009|accessdate=25 maj 2009}}</ref> ==Pas tërheqjes== [[Skeda:Paolo Maldini press conference in Tehran.jpg|parapamje|djathtas|Maldini në një konferencë për shtyp si ambasador i Milanit në 2013.]] Para se të tërhiqej nga futbolli, Maldini kishte deklaruar se nuk do të ndiqte një karrierë si trajner.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/10/italy/2009/05/08/1253863/ac-milan-legend-paolo-maldini-not-keen-on-coaching|title=AC Milan Legend Paolo Maldini Not Keen on Coaching|trans-title=Legjenda e AC Milan Paolo Maldini nuk dëshiron të bëhet trajner|publisher=Goal.com|language=en|date=30 qershor 2009|accessdate=30 shtator 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://english.gazzetta.it/Football/Primo_Piano/2009/02/13/maldini.shtml|title=Maldini: "I'll win the derby and finish off with the League"|trans-title=Maldini: "Do të fitoj derbin dhe do t'a mbyll me ligën"|publisher=La Gazetta dello Sport|language=en|date=30 shtator 2009|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=17 nëntor 2019|archive-date=22 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722034545/http://english.gazzetta.it/Football/Primo_Piano/2009/02/13/maldini.shtml}}</ref> Atij j'u ofrua një pozicion te [[Chelsea F.C.|Çelsi]] që do t'a bashkonte atë me ish trajnerin e tij Carlo Ancelotti, në stafin e këtij të fundit; Maldini sipas raportimeve kishte folur me vetë Ancelottin dhe me presidentin e klubit [[Roman Abramovich]] për një marrëveshje të mundshme.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/8098673.stm|title=Wilkins cool over Maldini rumours|trans-title=Wilkins i qetë rreth zërave të Maldinit|publisher=BBC News|language=en|date=18 qershor 2009|accessdate=27 mars 2010}}</ref> Ancelotti më pas njoftoi se Maldini e kishte refuzuar ofertën e tij për t'u bërë pjesë e stafit të tij te Çelsi.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/chelsea/5698056/Paolo-Maldini-rejects-Chelsea-coaching-role.html|title=Paolo Maldini rejects Chelsea coaching role|trans-title=Paolo Maldini refuzon rolin e trajnuesit te Çelsit|publisher=The Telegraph|language=en|location=Londër|date=30 qershor 2009|accessdate=30 qershor 2009|archive-date=3 korrik 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090703060139/http://www.telegraph.co.uk/sport/football/leagues/premierleague/chelsea/5698056/Paolo-Maldini-rejects-Chelsea-coaching-role.html|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2012, Maldini u fut në [[Holli i Famës i Futbollit Italian|Hollin e Famës të Futbollit Italian]]. Ai më pas luajti në edicionin e 11të të [[Ndeshja Kundër Varfërisë|Ndeshjes Kundër Varfërisë]] ([[Gjuha angleze|Anglisht]]: Match Against Poverty) më 4 mars 2014, duke luajtur me legjenda të tjera si [[Luis Nazário de Lima|Ronaldo]], [[Zinedine Zidane]], [[Luís Figo]] dhe [[Pavel Nedvěd]]; kjo ndeshje u zhvillua në [[Bern]] të [[Zvicra|Zvicrës]], me fitimet nga biletat që shkuan në shtetin e [[Filipinet|Filipines]], e cila u godit nga Taifuni Haiyan.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/aboutfifa/socialresponsibility/news/newsid=2280055/|title=Stars unite for 11th Match Against Poverty|trans-title=Yjet bashkohen për edicionin e 11të të Ndeshjes Kundër Varfërisë|publisher=FIFA|language=en|date=18 shkurt 2014|accessdate=7 tetor 2014|archive-date=7 mars 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307110019/http://www.fifa.com/aboutfifa/socialresponsibility/news/newsid=2280055/|url-status=dead}}</ref> Më 1 shtator 2014, Maldini, sëbashku me shumë futbollistë aktivë dhe të tërhequr, luajtën në "Match for Peace" (Ndeshja për Paqen), e cila u zhvillua në [[Stadio Olimpico]] të [[Roma|Romës]]; fitimet sërisht shkuan për bamirësi.<ref>{{cite web|url=http://www.matchforpeace.org/?lang=en|title=Interreligious Match for Peace: 1/9/2014|trans-title=Ndeshja ndërfetare për paqen: 1/9/2014|website=matchforpeace.org|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=17 nëntor 2019|archive-date=3 shtator 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140903092935/http://www.matchforpeace.org/?lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/01-09-2014/calcio-partita-pace-baggio-dinho-eto-o-campo-il-papa-90323482706.shtml?rlabs=1|title=Il Papa a Maradona: "Ti aspettavo". Diego show con Baggio, poi si infuria: "Icardi non doveva giocare"|trans-title=Papa Maradonës: "Unë po prisja për ju. "Diego shfaqje me Baggion, më pas çmendet:" Icardi nuk kishte pse të luante|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=1 shtator 2014|accessdate=1 shtator 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.matchforpeace.org/players|title=Match for Peace: Participants|trans-title=Ndeshja për paqen: Pjesmarrësit|website=matchforpeace.org|language=en|accessdate=1 shtator 2014|archive-date=31 gusht 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140831200028/http://www.matchforpeace.org/players|url-status=dead}}</ref> Në maj 2015, Maldini u bë bashkpronar i klubit të [[North American Soccer League]] (NASL) [[Miami FC]], sëbashku me sipërmarrësin për të drejtat e televizionit [[Riccardo Silva]], me shpresën se ekipi do të bëhej pjesë e [[Major League Soccer]] (MLS) në të ardhmen.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/0/football/32822317|title=Paolo Maldini launches Miami team to rival David Beckham|trans-title=Paolo Maldini nis ekipin e Miamit për të rivalizuar David Beckham|publisher=BBC|language=en|date=21 maj 2015|accessdate=8 korrik 2015}}</ref> Më 1 maj 2016, Maldini u bë lojtari i dytë pas lojtarit të [[Southampton F.C.|Southampton]] [[Matthew Le Tissier]] që nderohet nga klubi bask [[Athletic Bilbao]] me çmimin "One Club Man" (lojtar që e ka shpenzuar të gjithë karrierën me një klub); atij j'u dha çmimi në pushimin midis pjesëve të ndeshjes kundër [[Celta de Vigo]]s, duke marrë ovacione nga tifozët e pranishëm.<ref name="One Club Man Award">{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/international-football/2016/05/01/5726349922601de21c8b45be.html|title=Paolo Maldini receives 'One Club Man' Award from Athletic Club|trans-title=Paolo Maldini merr çmimin 'One Club Man' nga Athletic Club|publisher=Marca.com|language=en|author=Lucas Navarrete|date=1 maj 2016|accessdate=11 maj 2016}}</ref> Në qershor 2017, Maldini u kualifikua për [[Kupa e Tenisit Aspira|Kupën e Tenisit Aspira]] në [[Milano]], një turnament profesionist tenisi në [[ATP Challenger Tour]], sëbashku me partnerin e tij Stefano Landonio, pasi fitoi një ndeshje kualifikuese në Itali.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/tennis/40348565|title=Paolo Maldini: AC Milan & Italy legend qualifies for pro tennis tournament|trans-title=Paolo Maldini: Legjenda e Milanit & Italisë kualifikohet për turnamentin pro të tenisit|publisher=BBC Sport|language=en|date=20 qershor 2017|accessdate=21 qershor 2017}}</ref> Megjithatë, ata u eliminuan në raundin e parë nga [[Tomasz Bednarek]] dhe [[David Pel]] me rezultatin 6–1, 6–1.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/sport/football/40424320|title=Paolo Maldini: Former Italy defender beaten on pro tennis debut|trans-title=Paolo Maldini: Ish mbrojtësi i Italisë mposhtet në debutimin profesionist në tenis|publisher=BBC Sport|language=en|date=27 qershor 2017|access-date=28 qershor 2017}}</ref> Pas humbjes, Maldini deklaroi se kjo ishte më shumë mundësi ndeshja e tij e fundit në tenisin profesionist.<ref>{{cite web|url=https://www.fourfourtwo.com/news/milan-legend-paolo-maldini-quit-professional-tennis-after-one-match|title=Milan legend Paolo Maldini to quit professional tennis after one match|trans-title=Legjenda e Milanit Paolo Maldini heq dorë nga tenisi profesionist pas një ndeshje|publisher=FourFourTwo|language=en|accessdate=30 gusht 2018}}</ref> Në gusht 2018, pak javë pasi pronësia e Milanit kaloi në duart e [[Elliott Management Corporation]], Maldini pranoi një ofertë për t'u bërë drejtori sportiv i strategjisë & zhvillimit për klubin, duke punuar në krahë të drejtorit të ri sportiv [[Leonardo Araújo|Leonardo]]. Kjo gjë shënoi rikthimin e tij te ''kuqezinjtë'' që pas largimit të tij nga futbolli në vitin 2009.<ref name="maldini_milan_2018">{{cite news|url=https://www.acmilan.com/en/news/media/2018-08-05/paolo-maldini-returns-to-ac-milan|title=PAOLO MALDINI RETURNS TO AC MILAN|trans-title=Paolo Maldini rikthehet te AC Milan|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=en|date=5 gusht 2018|accessdate=13 gusht 2018}}</ref> Më 14 qershor 2019, Maldini u ngrit në detyrë, duke u emëruar drejtori i ri teknik i klubit.<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/139387/official-milan-promote-maldini|title=OFFICIAL: Milan promote Maldini|trans-title=Zyrtare: Milan ngre në detyrë Maldinin|publisher=Football Italia|language=en|date=14 qershor 2019|accessdate=17 nëntor 2019}}</ref> ==Profili i lojtarit== ===Stili i lojës=== {{Quote box|width=31%|align=right|quote="Maldini ishte mbrojtësi më i mirë dhe i fortë me të cilin jam përballur. Ai kishte gjithçka: ai ishte një mbrojtës i kompletuar, i cili ishte i fortë, inteligjent, dhe një markues i shkëlqyer."|source =—[[Zlatan Ibrahimović]].<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Ligue-1/05-06-2014/ibrahimovic-ronaldo-fenomeno-non-ci-sara-mai-giocatore-migliore-lui-80846175186.shtml|title=Ibrahimovic: "Ronaldo il Fenomeno, non ci sarà mai un giocatore migliore di lui"|trans-title=Ibrahimovic: "Ronaldo fenomeni, nuk ka lojtar më të mirë se ai"|publisher=La Gazetta Dello Sport|language=it|date=5 qershor 2014|accessdate=19 shtator 2014}}</ref>}} Edhe pse luajti si mbrojtës i majtë në shumicën e karrierës së tij, Maldini ishte një lojtar këmbë-djathtë, dhe nisi të luante për Milanin në krahun e djathtë të mbrojtjes. Ai më pas kaloi në krahun e majtë pas kërkesës së trajnerit Arrigo Sacchi për shkak të prezencës së Mauro Tassottit në krahun e djathtë.<ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2005/01/12/io-quel-ragazzo-diventato-maldini.html|title=Io, quel ragazzo diventato Maldini|trans-title=Unë, ai djalë që u bë Maldini|publisher=La Repubblica|language=it|date=12 janar 2005|accessdate=20 maj 2014}}</ref> Kjo lëvizje u bë e mundur edhe falë shkathtësisë taktike dhe aftësisë për të luajtur me të dyja këmbët, cilësi këto që e lejonin të luante në çdo pozicion të mbrojtjes dhe të kishte një karrierë të gjatë dhe të suksesshme, si për Milanin dhe për Italinë.<ref name="archiviostorico.corriere.it">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/gennaio/29/Maldini_vale_per_tre_co_8_9601291063.shtml|title=Corriere della Sera: Maldini vale per tre|trans-title=Corriere della Sera: Maldini vale për tre|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|date=29 janar 1996|accessdate=20 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2005/09/27/ore-17-al-campo-christian-continua-la.html|title=Ore 17 al campo Christian continua la Maldini dynasty|trans-title=Tani 17 në fushë Christian vazhdonë dinastinë Maldini|publisher=La Repubblica|language=it|author1=Luigi Bolognini|date=27 shtator 2005|accessdate=27 janar 2016}}</ref> {{Quote box|width=28%|align=left|quote="Ai ishte një nga mbrojtësit më të mirë në historinë e Ligës së Kampioneve, por ajo që ishte shumë mbreslënëse rreth tij ishte se kur ishte nën zotërimin e topit, ai nuk dukej si mbrojtjes, por më shumë si një mesfushor elegant."|source=—[[Ronaldinho]].<ref>{{cite web|url=http://sport.sky.it/sport/champions_league/photogallery/2015/03/06/top_11_champions_ronaldinho.html#4|title=Ronaldinho sceglie la sua top 11: ci sono Maldini e Buffon|trans-title=Ronaldo zgjedh 11shen e tij: aty janë Buffon dhe Maldini|publisher=Sky Sport|language=it|date=6 mars 2015|accessdate=2 shkurt 2016|archive-date=12 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312080834/http://sport.sky.it/sport/champions_league/photogallery/2015/03/06/top_11_champions_ronaldinho.html#4|url-status=dead}}</ref>}} Maldini njihet për aftësinë teknike, atleticizmin, ndërhyrjet me rrëshqitje, staminën, qetësinë dhe vrapimet energjike përpara si mbrojtës i majtë ose i djathtë.<ref name="Italy from Albertini to Zola">{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football-italy-from-albertini-to-zola-1234117.html|title=Football: Italy from Albertini to Zola|trans-title=Futboll: Italia nga Albertini te Zola|publisher=The Independent|language=en|author1=Roy Hodgson|date=4 tetor 1997|accessdate=24 janar 2017|archive-date=2 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202071315/http://www.independent.co.uk/sport/football-italy-from-albertini-to-zola-1234117.html|url-status=dead}}</ref><ref name="The great defender">{{cite web|url=http://www.cbc.ca/sports/soccer/italy-s-maldini-the-great-defender-1.307431|title=Italy's Maldini: The great defender|trans-title=Maldini i Italisë: Mbrojtësi i madh|publisher=CBC Sports|language=en|date=20 gusht 2002|accessdate=3 mars 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1996/01/29/maldini-il-modello-italiano.html|title=MALDINI IL MODELLO ITALIANO|trans-title=Maldini modeli italian|publisher=La Repubblica|language=it|date=29 janar 1996|accessdate=20 maj 2014}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport3/worldcup2002/hi/team_pages/italy/squad/newsid_1858000/1858619.stm|title=Paolo Maldini|publisher=BBC Sport|language=en|date=8 maj 2002|accessdate=4 qershor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.espnfc.com/euro2000/italy/player/Maldini.html|title=Profile: Paolo Maldini|trans-title=Profili: Paolo Maldini|publisher=ESPN FC|language=en|author1=Ben Radford|date=13 korrik 2000|accessdate=22 shkurt 2017}}</ref> Ai ishte gjithashtu një krosues i shkëlqyer, si dhe një kërcënim në sulm, duke shënuar dhe asistuar disa gola në karrierën e tij.<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/SerieA/Milan/19-05-2009/paolo-maldini-50422444536.shtml|title=Paolo Maldini Questa volta è davvero|trans-title=Paolo Maldini këtë herë është e vërtetë|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=19 maj 2009|accessdate=20 maj 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cinquantamila.it/storyTellerArticolo.php?storyId=0000002263459|title=GALLI "TUTTI SANNO SEGNARE MA PARARE SOTTO IL SETTE..."|website=www.cinquantamila.it|language=it|author1=Alberto Polverosi|date=31 dhjetor 2013|accessdate=22 shtator 2018|archive-date=23 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923005800/http://www.cinquantamila.it/storyTellerArticolo.php?storyId=0000002263459|url-status=dead}}</ref> Në vitet e fundit të karrierës së tij, me humbjen e shpejtësisë, kjo edhe për shkak të moshës, Maldini kaloi në qëndër të mbrojtjes, ku ai shkëlqeu duke u varur edhe nga përvoja, aftësia teknike, pozicionimi dhe koha për të fituar topin.<ref>{{cite web|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/2/9471db52-97bb-11e0-9c37-00144feab49a.html#axzz1ef0SGDMP|title=A football revolution|trans-title=Një revolucion futbolli|publisher=[[Financial Times]]|language=en|first=Simon|last=Kuper|date=17 qershor 2011|accessdate=25 nëntor 2011}}</ref> Si një qëndër-mbrojtës, Maldini shquhej për markimin e tij dhe aftësinë për të parashikuar një aksion nga ekipet kundërshtare.<ref name="FIFA Classic Player: Paolo Maldini, an icon and a gentleman"/><ref name="Paolo Maldini">{{cite web|url=http://www.talkfootball.co.uk/guides/football_legends_paolo_maldini.html|title=Paolo Maldini|publisher=Talk Football|language=en|accessdate=6 qershor 2014}}</ref> Pavarësisht se ndërhynte në mënyrë shumë të saktë dhe kishte prani imponuese mbrojtëse,<ref>{{cite web|url=http://developyourbballiq.com/the-maldini-principle-applied-to-basketball/|title=The Maldini Principle Applied to Basketball|trans-title=Parimi i Maldinit aplikohet edhe në basketboll|website=developyourbballiq.com|language=en|accessdate=6 qershor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140714184449/http://developyourbballiq.com/the-maldini-principle-applied-to-basketball/|archive-date=14 korrik 2014|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> ai shpesh i shmangte ndërhyrjet kur ai i gjykonte të panevojshme, duke preferuar të ndalonte lojën sulmuese të kundërshtarëve të tij me anë të pozicionimit dhe markimit.<ref>{{cite web|url=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/alex-ferguson-admired-paolo-maldini-2479663|title=Alex Ferguson: I tried to sign Paolo Maldini for Man United but he turned us down|trans-title=Alex Ferguson: U përpoqa të blija Paolo Maldinin për Man United por ai na refuzoi|publisher=The Mirror|language=en|accessdate=6 qershor 2014}}</ref> Maldini gjithashtu njihej për aftësinë e tij në duelet ajërore, forcën, duelet një-kundër-një si dhe njohurinë taktike.<ref name="Italy from Albertini to Zola"/><ref name="archiviostorico.corriere.it"/><ref name="Gazzetta dello Sport: Maldini">{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/gazzetta/common/area_gazzetta/vhs_new/maldini/maldini_index.shtml|title=Gazzetta dello Sport: Maldini|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|accessdate=20 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017033741/http://www.gazzetta.it/gazzetta/common/area_gazzetta/vhs_new/maldini/maldini_index.shtml|archive-date=17 tetor 2013|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Rrezja e tij e pasimit dhe aftësia për të nisur aksione nga prapavija e lejonin të avanconte në mesfushë dhe të shkëlqente në pozicionin ''libero'' (lojtar i lirë në fushë, pa pozicion të caktuar), në të cilën është vendosur në raste të rralla në karrierën e tij.<ref name="Italy from Albertini to Zola"/><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/euro2000/teams/italy/squad/742271.stm|title=Euro 2000 Player Profile: Paolo Maldini|trans-title=Euro 2000 Profili i lojtarit: Paolo Maldini|publisher=BBC News|language=en|accessdate=19 korrik 2014}}</ref> ===Trashëgimia=== {{Quote box|width=30%|align=right|quote="E kam pasur përherë të vështirë kur jam përballur kundër Paolo Maldinit. Ai ishte mbrojtësi më i mirë me të cilin jam përballur gjatë karrierës time. Ai patjetër e meritonte të fitonte çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]] disa herë."|source =—[[Luis Nazário de Lima|Ronaldo]].<ref>{{cite web|url=http://www.foxsportsasia.com/football/news/detail/item886333/|title=Ronaldo: Maldini was world's best|trans-title=Ronaldo: Maldini ishte më i miri i botës|publisher=Fox Sports|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=19 nëntor 2019|archive-date=21 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521031414/http://www.foxsportsasia.com/football/news/detail/item886333/}}</ref>}} Maldini konsiderohet të jetë një nga mbrojtësit më të mirë të të gjitha kohërave, dhe është përshkruar si një "ikonë dhe zotëri i lojës".<ref name="FIFA Classic Player: Paolo Maldini, an icon and a gentleman"/><ref>{{cite web|url=http://www.corriere.it/sport/calcio/serie-a/2016-2017/cards/volo-bonucci-classifica-8-migliori-difensori-italiani-sempre/bonucci-classifica-migliori_principale.shtml|title=Il volo di Bonucci e la classifica degli 8 migliori difensori italiani di sempre|trans-title=Fluturimi i Bonucci dhe renditja e 8 mbrojtësve më të mirë italianë të të gjitha kohërave|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Mario Sconcerti|date=23 nëntor 2016|accessdate=27 dhjetor 2016}}</ref> Ai njihej për qetësinë dhe përmbajtjen e tij në fushë, si dhe aftësinë për të lexuar lojën, duke preferuar elegancën dhe inteligencën në vend të fizikalitetit dhe agresitivitet kur mbronte; i konsideruar një lojtar korrekt, i njohur për disiplinën e tij në fushë, Maldini ka marrë vetëm tre kartonë të kuqë gjatë gjithë karrierës së tij.<ref name="FIFA Classic Player: Paolo Maldini, an icon and a gentleman"/><ref>{{cite web|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2003/09/02/stato-lui-cominciare-no-hanno.html?refresh_ce|title=è stato lui a cominciare No, l' hanno provocato|trans-title=Ishte ai që e nisi jo, ata e provokuan|publisher=La Repubblica|language=it|date=2 shtator 2003|accessdate=13 dhjetor 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/|title=Carles Puyol's Letter to Paolo Maldini|trans-title=Letra e Carles Puyol te Paolo Maldini|publisher=Insidespanishfootball.com|language=en|date=20 shkurt 2013|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=19 nëntor 2019|archive-date=3 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103013655/http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/}}</ref> Në një sondazh të kryer nga FIFA në vitin 2002, Maldini u zgjodh si mbrojtës në [[Ekipi i Ëndërrave i FIFA Kupës së Botës|Ekipin e Ëndërrave të FIFA Kupës së Botës]].<ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759|title=FIFA DREAM TEAM: Maradona voted top player|trans-title=FIFA EKIPI I ËNDËRRAVE: Maradona zgjidhet lojtari më i mirë|agency=Reuters|language=en|date=19 qershor 2002|accessdate=12 dhjetor 2015|archive-date=6 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006001949/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759|url-status=dead}}</ref> {{Quote box|width=30%|align=right|quote="Paolo Maldini. Kur t'i e shihje përball teje, ti e dije që nuk do të kaloje. Ai ishte i madh. Ai ishte i fortë me kokë, me këmbën e djathtë, me këmbën e majtë... Ti duhej të vendosje 15 lojtarë sëbashku për të bërë një si ai."|source =—[[Roberto Baggio]] në 2017, kur u pyet se cili ishte mbrojtësi më i mirë me të cilin ishte përballur.<ref>{{cite web|url=https://www.pianetamilan.it/rassegna/baggio-maldini-il-difensore-piu-forte-avrei-voluto-giocare-con-van-basten/|title=Baggio: “Maldini il difensore più forte. Avrei voluto giocare con Van Basten”|trans-title=Baggio: "Maldini mbrojtësi më i fortë. Doja të luaja me Van Bastenin"|publisher=Pianeta Milan|language=it|last=Fazzini|first=Luca|date=24 korrik 2017|accessdate=4 nëntor 2019|archive-date=4 nëntor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191104231604/https://www.pianetamilan.it/rassegna/baggio-maldini-il-difensore-piu-forte-avrei-voluto-giocare-con-van-basten/|url-status=dead}}</ref>}} [[Skeda:Jerseys of Paolo Maldini & Dejan Savicevic.jpg|parapamje|majtas|160px|Fanella e Maldinit me numër 3 në muzeun e [[San Siro]]s.]] Maldini ishte mbrojtësi i parë në histori që u nominua për çmimin [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]], duke u renditur i dyti në vitin 1998.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/fifa-ballon-dor-andres-iniesta-and-the-best-players-never-to-win-the-award-8444396.html?action=gallery&ino=8|title=FIFA BALLON D'OR: ANDRES INIESTA AND THE BEST PLAYERS NEVER TO WIN THE AWARD|trans-title=FIFA Topi i Artë: Andres Iniesta dhe lojtarët më të mirë që nuk e fituan kurrë çmimin|publisher=The Independent|language=en|accessdate=20 maj 2014|archive-date=21 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140521033615/http://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/fifa-ballon-dor-andres-iniesta-and-the-best-players-never-to-win-the-award-8444396.html?action=gallery&ino=8|url-status=dead}}</ref> Ai ka qënë dy herë finalist i çmimit [[Topi i Artë]], në vitet 1994 dhe 2003, ku në të dyja rastet përfundoi i treti. Përveç suksesit kolektiv, Maldini gjithashtu fitoi disa çmime dhe trofe individuale. Ai ka fituar UEFA Mbrojtësin e Vitit, Seria A Mbrojtësin e Vitit, Çmimin Bravo, Çmimin World Soccer Lojtari i Vitit. Ai gjithashtu është përzgjedhur në [[UEFA Ekipi i Vitit|UEFA Ekipin e Vitit]], [[FIFPro World XI]], dhe në Ekipet e Turnamenteve të FIFA Kupës së Botës dhe UEFA Kampionatit Evropian. Maldini ka qënë një simbol i klubit të tij dhe kombëtares italiane.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2007/may/23/championsleague200607.championsleague|title=Richard Williams on Paolo Maldini|trans-title=Richard Williams mbi Paolo Maldinin|publisher=The Guardian|language=en|author=Richard Williams|location=Athinë|date=23 maj 2007|accessdate=22 dhjetor 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/2292034/Paolo-Maldini-bids-arrivederci-Milan.html|title=Paolo Maldini bids 'arrivederci Milan'|trans-title=Paolo Maldini i thotë Milanit 'arrivederci'|publisher=The Telegraph|language=en|author=Football|location=London|date=18 shkurt 2008|accessdate=22 dhjetor 2013}}</ref> Maldini shquhej për vazhdimsinë, shkathësinë, intensitetin e punës dhe jetëgjatësinë, duke fituar vendin e titullarit te Milani që në adoleshencë, vend të cilin e mbajti deri sa u tërhoq nga futbolli në moshën 41 vjeçare.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/football/blog/2009/may/22/paolo-maldini-ac-milan-retirement|title=Paolo Maldini the one and only bows out after 25 seasons at Milan|trans-title=Paolo Maldini i pari dhe i vetmi përkulet pas 25 sezonesh te Milani|publisher=The Guardian|language=en|last=Lawrence|first=Amy|date=22 maj 2009|accessdate=22 dhjetor 2013}}</ref> Gjatë karrierës së tij, Maldini gjithashtu u konsiderua një udhëheqës, si për Milanin ashtu edhe kombëtaren italiane, duke fituar edhe pseudonimin "''Il Capitano''" ("Kapiteni").<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-india/slideshow/7642/7|title="7. Paolo Maldini: AC Milan (1984-2009)"|publisher=Goal.com|language=en|accessdate=6 shkurt 2015|archive-date=5 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150405111044/http://www.goal.com/en-india/slideshow/7642/7|url-status=dead}}</ref> Si kapiten, ai dallohej për prezencën e tij komanduese dhe vokale në fushë, si dhe për aftësitë komunikuese dhe organizuese, të cilat motivonin shokën e tij të skuadrës dhe siguronin që ata ishin në pozicionin e tyre.<ref name="Paolo Maldini"/> Ai luajti më shumë se 1,000 ndeshje si profesionist gjatë 25 sezoneve të tij si lojtar i Milanit, duke qënë lojtari i klubit me më shumë ndeshje në Serie A dhe në të gjitha kompeticionet. Maldini luajti në tetë finale të [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]] (një rekord), si dhe është lojtari me më shumë ndeshje në kompeticionet e UEFA-s.<ref name="Paolo Maldini"/> Me 126 ndeshje gjatë 16 viteve si lojtar i Italisë, Maldini ishte lojtari me në shumë ndeshje i shtetit të tij, deri sa ai u kalua nga Fabio Cannavaro në vitin 2009 dhe nga [[Gianluigi Buffon]] katër vite më pas. Ai gjithashtu më parë mbante rekordin për numrin e ndeshjeve si kapiten i Italisë, me 74,<ref name="FIFA Classic Player: Paolo Maldini, an icon and a gentleman"/> por më pas u kalua nga Cannavaro.<ref>{{cite web|url=http://www.fondazionecannavaroferrara.it/fondatori?lang=en|title=Founders: Fabio Cannavaro|trans-title=Themeluesit: Fabio Cannavaro|publisher=Fondazione Cannavaro-Ferrara|language=it|accessdate=20 maj 2015}}</ref> Maldini ka frymëzuar mbrojtës si [[Rio Ferdinand]], [[Rafael Márquez]] dhe [[Carles Puyol]].<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/9/english-football/2009/04/11/1203779/manchester-uniteds-rio-ferdinand-id-like-to-emulate-milans-paolo-|title=MANCHESTER UNITED'S RIO FERDINAND : I'D LIKE TO EMULATE MILAN'S PAOLO MALDINI|trans-title=Rio Ferdinand i Manchester United: Dua t'i ngjaj Paolo Maldinit të Milanit|publisher=Goal.com|language=en|date=11 prill 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://m.mediotiempo.com//futbol/internacional/noticias/2014/08/08/el-dinero-no-fue-importante-rafael-marquez|title=El dinero no fue importante: Rafael Márquez|publisher=mediotempo.com|language=es|date=8 gusht 2014|access-date=3 dhjetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160701040317/http://m.mediotiempo.com//futbol/internacional/noticias/2014/08/08/el-dinero-no-fue-importante-rafael-marquez|archive-date=1 korrik 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/|title=Carles Puyol's Letter to Paolo Maldini|trans-title=Letra e Carles Puyol te Paolo Maldini|publisher=Inside Spanish Football|language=en|date=20 shkurt 2013|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=19 nëntor 2019|archive-date=3 nëntor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131103013655/http://www.insidespanishfootball.com/45345/carles-puyols-letter-to-paolo-maldini/}}</ref> ==Media== Maldini ka marrë pjesë në disa reklama të kompanisë së veshjeve sportive [[Nike, Inc.|Nike]].<ref name="Jackson"/><ref>{{cite news|url=http://nikego.com/media/pr/2006/04/17_jogaTV.html|title=Nike and Maven Networks Introduce JogaTV|work=Nikego|publisher=Nike|language=en|date=17 prill 2006|accessdate=21 korrik 2012|url-status=dead|archiveurl=https://archive.today/20130130024001/http://nikego.com/media/pr/2006/04/17_jogaTV.html|archivedate=30 janar 2013|df=dmy-all}}</ref> Ai veshi këpucët e futbollit [[Nike Tiempo]] në [[1994 FIFA Kupa e Botës|Kupën e Botës 1994]].<ref>{{cite web|url=http://www.soccerbible.com/news/football-boots/archive/2009/10/20/nike-tiempo-94-football-boots.aspx|title=Nike Tiempo 94 Football Boots (n.d.)|trans-title=Këpucët e Futbollit Nike Tiempo 94|publisher=SoccerBible|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=19 nëntor 2019|archive-date=7 tetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111007011612/http://www.soccerbible.com/news/football-boots/archive/2009/10/20/nike-tiempo-94-football-boots.aspx}}</ref> Në vitin 1996, ai mori pjesë në reklamën e Nike të titulluar "Good vs Evil", një ndeshje gladiatorësh e cila zhvillohej në një amfiteatër romak. Ai u shfaq sëbashku me lojtarë nga e gjithë bota, përfshirë Ronaldon, [[Eric Cantona|Eric Cantonën]], Luís Figon, [[Patrick Kluivert]]in dhe [[Jorge Campos]]i; në reklamë, ata mbronin "lojën e bukur" kundër një ekipi me luftëtarë demonë. Në atë reklamë, Maldini thotë: "Ndoshta ata janë miqësorë? para se të nisi aksionin që përfundon me Cantonën që shënon dhe "shkatërron të keqen".<ref name="Jackson">{{cite book|title=Sport, Culture and Advertising: Identities, Commodities and the Politics of Representation|url=https://archive.org/details/sportscultureadv00jack|publisher=Routledge|language=en|last1=Jackson|first1=Steven J.|page=[https://archive.org/details/sportscultureadv00jack/page/n198 186]|date=10 nëntor 2004}}</ref> Maldini është pjesë e video lojës FIFA të [[EA Sports]]; ai ishte pjesë e kopertinës së versionit italian të ''[[FIFA: Road to World Cup 98]]''.<ref>{{cite web|url=http://www.gamesblog.it/post/6823/langolo-della-nostalgia-fifa-international-soccer|title=L'angolo della nostalgia: FIFA International Soccer|trans-title=Këndi i nostalgjisë: FIFA International Soccer|website=gamesblog.it|author1=Marco Bellucci|language=it|date=24 shkurt 2008|accessdate=17 mars 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402121139/http://www.gamesblog.it/post/6823/langolo-della-nostalgia-fifa-international-soccer|url-status=dead}}</ref> Në vitin 2014, ai ishte pjesë e Ultimate Team Legends në ''[[FIFA 14]]''.<ref>{{cite web|url=https://www.easports.com/fifa/news/2014/fut-legends-spotlight|title=FIFA 14 Ultimate Team Legends Spotlight: Paolo Maldini|publisher=EA Sports|language=en|accessdate=6 shkurt 2015}}</ref> ==Jeta personale== Paolo ka lindur në [[Milano]] nga prindërit [[Cesare Maldini]] dhe Maria Luisa De Mezzi.<ref>{{cite web|url=http://www.tuttosport.com/%C3%B9|title=La leggenda Paolo Maldini|trans-title=Legjenda Paolo Maldini|website=Tuttosport|language=it|date=2015}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Ai është i martuar me ish modelen nga [[Venezuela]] Adriana Fossa që nga dhjetori i vitit 1994.<ref>{{cite web|url=http://www.dailymail.co.uk/sport/football/article-456485/Everything-perfect-world-Milans-Maldini.html|title=Everything perfect in the world of Milan's Maldini|trans-title=Gjithçka është e përkryer në botën e Maldinit të Milanit|newspaper=[[Daily Mail]]|language=en|location=Londër|author=Alan Fraser|date=21 maj 2007|accessdate=14 qershor 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/14/Paolo_bello_sposa_co_0_94121414740.shtml|title=Paolo il bello si sposa|trans-title=Paolo bukuroshi martohet|newspaper=[[Corriere della Sera]]|page=40|language=it|date=14 dhjetor 1994|accessdate=14 qershor 2010}}</ref><ref name="cinquantamila">{{cite web|url=http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=MALDINI%20Paolo|title=Biografia di Paolo Maldini|trans-title=Biografia e Paolo Maldinit|publisher=cinquantamila.corriere.it|language=it|author1=Massimiliano Bonino|date=9 maj 2014|accessdate=22 maj 2018|archive-date=23 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180523095707/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=MALDINI|url-status=dead}}</ref> Çifti ka dy djem, [[Christian Maldini|Christianin]] (lindur më 14 qershor 1996) dhe Danielin (lindur më 12 tetor 2001);<ref>{{cite web|url=http://www.fondazioneitaliani.it/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=1311|title=Paolo Maldini, quando il calcio diventa mitologia|trans-title=Paolo Maldini, kur futbolli bëhet mitologji|publisher=Fondazione Italiani|language=it|author=Andrea Camboni|date=15 korrik 2008|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=20 nëntor 2019|archive-date=22 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722033910/http://www.fondazioneitaliani.it/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=1311}}</ref> që të dy më parë kanë qënë pjesë e Milanit dhe madje kanë luajtur edhe në [[A.C. Milan Primavera|ekipet e të rinjëve]].<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/538/players|title=Primavera squad|trans-title=Skuadra e Primaverës|website=acmilan.com|publisher=[[A.C. Milan]]|language=en|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=20 nëntor 2019|archive-date=29 dhjetor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111229063319/http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/538/players}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/544/players|title=Giovanissmi Regionali B squad|website=acmilan.com|publisher=[[A.C. Milan]]|language=it|url-status=dead|df=dmy-all|access-date=20 nëntor 2019|archive-date=13 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130613135422/http://www.acmilan.com/en/teams/youth_teams_roster/544/players}}</ref> Babai i tij Cesare gjithashtu ka qënë futbollist i cili ka luajtur si mbrojtës, ka qënë kapiten i Milanit si dhe ka përfaqsuar kombëtaren italiane, dhe më vonë u bë trajner. Gjatë karrierës si trajner të Cesares, ai ka drejtuar djalin e tij në kombëtaren nën-21 dhe kombëtaren e madhe; në nivel klubesh, ai e ka drejtuar Paolon te Milani.<ref>{{cite web|url=http://articles.latimes.com/1998/jun/17/sports/sp-60745|title=Player's Father Always Interferes With Italy's Coach|trans-title=Babai i lojtarit gjithmon ndërhyn me trajnerin e Italisë|publisher=The Los Angeles Times|language=en|author1=Helene Elliott|date=17 qershor 1998|accessdate=30 janar 2016}}</ref> Ai vdiq më 3 prill 2016 në moshën 84 vjeç.<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/news/y=2016/m=4/news=former-italy-head-coach-cesare-maldini-dies-aged-84-2779347.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|title=Former Italy head coach Cesare Maldini dies aged 84|trans-title=Ish trajneri i Italisë Cesare Maldini vdes në moshën 84 vjeç|publisher=FIFA|language=en|date=3 prill 2016|accessdate=3 prill 2016|archive-date=16 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416115124/http://www.fifa.com/news/y=2016/m=4/news=former-italy-head-coach-cesare-maldini-dies-aged-84-2779347.html?intcmp=fifacom_hp_module_news_top|url-status=dead}}</ref> Mamaja e Paolos, Maria, vdiq po në atë vit, më 28 korrik.<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/club/2016-07-28/today-marisa-maldini-passed-away|title=Today Marisa Maldini passed away|trans-title=Sot Marisa Maldini ka ndërruar jetë|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=en|date=28 korrik 2016|accessdate=28 korrik 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160809054012/http://www.acmilan.com/en/news/club/2016-07-28/today-marisa-maldini-passed-away|archive-date=9 gusht 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Maldini ka markën e tij të modës – Sweet Years – të cilën ai e menaxhon sëbashku me ish shokun e tij në kombëtare Christian Vierin.<ref>{{cite web|url=http://www.ansa.it/canale_lifestyle/notizie/moda/2018/03/29/sweet-years-15-anni-con-sport-milano_c5009cf5-f22c-438e-b8da-5a66330eddea.html|title=Sweet Years, 15 anni con Sport Milano|trans-title=Sweet Years, 15 vite me Sport Milanon|publisher=Ansa|language=it|date=29 mars 2018|accessdate=20 janar 2019}}</ref><ref>{{cite news|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2004/02/26/ristoranti-discoteche-il-pallone-non-si-ferma.html|title=Ristoranti e discoteche, il pallone non si ferma neppure la notte|trans-title=Restorante dhe diskoteka, topi nuk ndalon as natën|newspaper=La Repubblica|language=it|author1=Paolo Berizzi|date=26 shkurt 2004|accessdate=20 janar 2019}}</ref> Më 21 mars 2020, u konfirmua se Maldini sëbashku me djalin e tij Daniel kishin dalë pozitiv me [[COVID-19]], mes [[Pandemia e COVID-19 në Itali|pandemisë së saj në Itali]].<ref>{{cite web|url=http://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-koronavirusi-ben-kerdine-dhe-ne-serine-a-paolo-maldini-dhe-i-biri-pozitiv-me-covid-19/|title=Koronavirusi bën “kërdinë” dhe në Serinë A, Paolo Maldini dhe i biri pozitiv me COVID-19|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=21 mars 2020|accessdate=21 mars 2020}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== Burimi:<ref name="acmilan_profile">{{cite web|url=http://www.acmilan.com/LM_Actor.aspx?idSquadra=3&idStagione=14&idPersona=5&name=Maldini%20Paolo|title=Paolo Maldini – AC Milan Player Profile|trans-title=Paolo Maldini – AC Milan Profili i lojtarit|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=en|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930154553/http://www.acmilan.com/LM_Actor.aspx?idSquadra=3&idStagione=14&idPersona=5&name=Maldini%20Paolo|archivedate=30 shtator 2007}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Kontinenti !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="26"|[[A.C. Milan|Milan]] |[[1984–85 Serie A|1984–85]] |rowspan="25"|[[Serie A]] |1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1||0 |- |[[1985–86 Serie A|1985–86]] |27||0||6||0||6<ref group="lower-alpha" name="UC">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Evropës|Kupën UEFA]]</ref>||0||1<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[Torneo Estivo del 1986]]</ref>||0||40||0 |- |[[1986–87 Serie A|1986–87]] |29||1||7||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||1 |- |[[1987–88 Serie A|1987–88]] |26||2||1||0||2<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||0||colspan="2"|—||29||2 |- |[[1988–89 Serie A|1988–89]] |26||0||7||0||7<ref group="lower-alpha" name="UCL">Të gjitha ndeshjet në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]]</ref>||0||colspan="2"|—||40||0 |- |[[1989–90 Serie A|1989–90]] |30||1||6||0||8<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||3<ref group="lower-alpha">Dy ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], një ndeshje në [[Kupa Ndërkontinentale|Kupën Ndërkontinentale]]</ref>||0||47||1 |- |[[1990–91 Serie A|1990–91]] |26||4||3||0||4<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||2<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], një ndeshje në [[Kupa Ndërkontinentale|Kupën Ndërkontinentale]]</ref>||0||35||4 |- |[[1991–92 Serie A|1991–92]] |31||3||7||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||38||4 |- |[[1992–93 Serie A|1992–93]] |31||2||8||0||10<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||1||1<ref group="lower-alpha" name="ITA">Ndeshje në [[Supercoppa Italiana]]</ref>||0||50||3 |- |[[1993–94 Serie A|1993–94]] |30||1||2||0||10<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||1||4<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[Supercoppa Italiana]], dy ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], një ndeshje në [[Kupa Ndërkontinentale|Kupën Ndërkontinentale]]</ref>||0||46||2 |- |[[1994–95 Serie A|1994–95]] |29||2||1||0||11<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||2<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], një ndeshje në [[Kupa Ndërkontinentale|Kupën Ndërkontinentale]]</ref>||0||43||2 |- |[[1995–96 Serie A|1995–96]] |30||3||3||0||8<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||0||colspan="2"|—||41||3 |- |[[1996–97 Serie A|1996–97]] |26||1||3||0||6<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||1<ref group="lower-alpha" name="ITA"/>||0||36||1 |- |[[1997–98 Serie A|1997–98]] |30||0||7||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||37||0 |- |[[1998–99 Serie A|1998–99]] |31||1||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||33||1 |- |[[1999–2000 Serie A|1999–00]] |27||1||4||0||6<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||1<ref group="lower-alpha" name="ITA"/>||0||38||1 |- |[[2000–01 Serie A|2000–01]] |31||1||4||0||14<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||colspan="2"|—||49||1 |- |[[2001–02 Serie A|2001–02]] |15||0||colspan="2"|—||4<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||0||colspan="2"|—||19||0 |- |[[2002–03 Serie A|2002–03]] |29||2||1||0||19<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||colspan="2"|—||49||2 |- |[[2003–04 Serie A|2003–04]] |30||0||colspan="2"|—||9<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||3<ref group="lower-alpha">Një ndeshje në [[Supercoppa Italiana]], një ndeshje në [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]], një ndeshje në [[Kupa Ndërkontinentale|Kupën Ndërkontinentale]]</ref>||0||42||0 |- |[[2004–05 Serie A|2004–05]] |33||0||colspan="2"|—||13<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||1||1<ref group="lower-alpha" name="ITA"/>||0||47||1 |- |[[2005–06 Serie A|2005–06]] |14||2||colspan="2"|—||9<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||colspan="2"|—||23||2 |- |[[2006–07 Serie A|2006–07]] |18||1||colspan="2"|—||9<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||colspan="2"|—||27||1 |- |[[2007–08 Serie A|2007–08]] |17||1||colspan="2"|—||4<ref group="lower-alpha" name="UCL"/>||0||2<ref group="lower-alpha">Dy ndeshje në [[FIFA Kupa e Botës për Klube|FIFA Kupën e Botës për Klube]]</ref>||0||23||1 |- |[[2008–09 Serie A|2008–09]] |30||0||colspan="2"|—||2<ref group="lower-alpha" name="UC"/>||0||colspan="2"|—||32||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !647!!29!!72!!1!!161!!3!!21!!0!!902!!33 |- !colspan="3"|Gjithsej karriera !647!!29!!72!!1!!161!!3!!21!!0!!902!!33 |} {{notelist}} ===Kombëtarja=== Burimi:<ref name="Nazionale in cifre: Paolo Maldini"/><ref name="RSSSF">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/maldini-intl.html|title=Paolo Maldini – Century of International Appearances|trans-title=Paolo Maldini – Një shekull me paraqitje ndërkombëtare|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=16 prill 2011}}</ref> {| class=wikitable style=text-align:center |+ Ndeshjet dhe golat sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan=16|[[Kombëtarja italiane e futbollit|Italia]] |- |1988 ||10||0 |- |1989 ||7||0 |- |1990 ||11||0 |- |1991 ||8||0 |- |1992 ||7||0 |- |1993 ||5||2 |- |1994 ||12||0 |- |1995 ||7||1 |- |1996 ||7||0 |- |1997 ||11||2 |- |1998 ||11||1 |- |1999 ||7||1 |- |2000 ||11||0 |- |2001 ||7||0 |- |2002 ||5||0 |- !colspan=2|Gjithsej||126||7 |} ===Golat me kombëtaren=== ''Rezultatet e Italisë të listuara të parat, kolonat e golave tregojnë rezultatin pas çdo goli të shënuar nga Maldini.''<ref name="RSSSF"/> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |+ Golat me kombëtaren sipas datës, vendit, ndeshjes, kundërshtarit, rezultatit dhe kompeticionit |- !scope=col|Nr. !scope=col data-sort-type=date|Data !scope=col|Vendi !scope=col|Ndsh !scope=col|Kundërshtari !scope=col|Goli !scope=col|Rezultati !scope=col|Kompeticioni |- !scope=row|1 | 20 janar 1993 || [[Stadio Artemio Franchi]], [[Firence]], Itali || align=center | 44 || {{flamuri|Meksika}} [[Kombëtarja meksikane e futbollit|Meksika]] || align=center | 2–0 || align=center | 2–0 || Ndeshje miqësore |- !scope=row|2 | 24 mars 1993 || [[Stadio Renzo Barbera]], [[Palermo]], Itali || align=center | 46 || {{flamuri|Malta}} [[Kombëtarja maltase e futbollit|Malta]] || align=center | 6–1 || align=center | 6–1 || Kualifikueset e [[1994 FIFA Kupa e Botës|1994 FIFA Kupës së Botës]] |- !scope=row|3 | 11 nëntor 1995 || [[Stadio San Nicola]], [[Bari]], Itali || align=center | 66 || {{flamuri|Ukraina}} [[Kombëtarja ukrainase e futbollit|Ukraina]] || align=center | 3–1 || align=center | 3–1 || Kualifikueset e [[UEFA Euro 1996]] |- !scope=row|4 | 29 mars 1997 || [[Stadio Nereo Rocco]], [[Trieste]], Itali || align=center | 77 || {{flamuri|Moldavia}} [[Kombëtarja moldave e futbollit|Moldavia]] || align=center | 1–0 || align=center | 3–0 ||rowspan=2|Kualifikueset e [[1998 FIFA Kupa e Botës|1998 FIFA Kupës së Botës]] |- !scope=row|5 | 30 prill 1997 || [[Stadio San Paolo]], [[Napoli]], Itali || align=center | 79 || {{flamuri|Polonia}} [[Kombëtarja polake e futbollit|Polonia]] || align=center | 2–0 || align=center | 3–0 |- !scope=row|6 | 22 prill 1998 || [[Stadio Ennio Tardini]], [[Parma]], Itali || align=center | 87 || {{flamuri|Paraguaji}} [[Kombëtarja paraguajiane e futbollit|Paraguaji]] || align=center | 1–0 || align=center | 3–1 || Ndeshje miqësore |- !scope=row|7 | 5 qershor 1999 || [[Stadio Renato Dall'Ara]], [[Bologna]], Itali || align=center | 101 || {{flamuri|Uellsi}} [[Kombëtarja uellsiane e futbollit|Uellsi]] || align=center | 3–0 || align=center | 4–0 || Kualifikueset e [[UEFA Euro 2000]] |} ==Trofe== ===Klube=== ;Milan<ref name="acmilan_profile"/><ref name="acmilan.com"/><ref name="paolo"/><ref>{{cite web|url=https://www.acmilan.com/it/news/show/br_60718|title=26 GIUGNO 2013: IL COMPLEANNO DI PAOLO MALDINI, AUGURI!|trans-title=26 qershor 2013: Ditëlindja e Paolo Maldinit, gëzuar!|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=it|date=26 qershor 2014|accessdate=22 maj 2018}}</ref><ref name="Honours">{{cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=81624.html|title=Paolo Maldini|publisher=UEFA|language=en|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> *[[Serie A]]: [[1987–88 Serie A|1987–88]], [[1991–92 Serie A|1991–92]], [[1992–93 Serie A|1992–93]], [[1993–94 Serie A|1993–94]], [[1995–96 Serie A|1995–96]], [[1998–99 Serie A|1998–99]], [[2003–04 Serie A|2003–04]] *[[Coppa Italia]]: [[2002–03 Coppa Italia|2002–03]] *[[Supercoppa Italiana]]: [[Supercoppa Italiana 1988|1988]], [[Supercoppa Italiana 1992|1992]], [[Supercoppa Italiana 1993|1993]], [[Supercoppa Italiana 1994|1994]], [[Supercoppa Italiana 2004|2004]] *[[UEFA Liga e Kampioneve|Kupa Evropiane/Liga e Kampioneve]]: [[1988–89 Kupa Evropiane|1988–89]], [[1989–90 Kupa Evropiane|1989–90]], [[1993–94 UEFA Liga e Kampioneve|1993–94]], [[2002–03 UEFA Liga e Kampioneve|2002–03]], [[2006–07 UEFA Liga e Kampioneve|2006–07]] *[[UEFA Super Kupa]]: [[UEFA Super Kupa 1989|1989]], [[UEFA Super Kupa 1990|1990]], [[UEFA Super Kupa 1994|1994]], [[UEFA Super Kupa 2003|2003]] *[[Kupa Ndërkontinentale]]: [[Kupa Ndërkontinentale 1989|1989]], [[Kupa Ndërkontinentale 1990|1990]] *[[FIFA Kupa e Botës për Klube]]: [[2007 FIFA Kupa e Botës për Klube|2007]] ===Kombëtarja=== ;Italia<ref name="vivoazzurro">{{cite web|url=http://vivoazzurro.it/news/100-presenze-azzurre-paolo-maldini/?lang=enhttp://vivoazzurro.it/en/news/happy-23rd-birthday-federico-bernardeschi/?lang=en|title=100 presenze Azzurre: Paolo Maldini|trans-title=100 prezenca të kaltra: Paolo Maldini|publisher=vivoazzurro.it|language=it|date=6 tetor 2011|accessdate=22 maj 2018}}</ref> *[[FIFA Kupa e Botës]]: finalsit [[1994 FIFA World Cup|1994]], vendi i tretë [[1990 FIFA Kupa e Botës|1990]]<ref name="Maldini e l'addio all'Italia">{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Nazionale/Primo_Piano/2009/02/03/maldini.shtml|title=Maldini e l'addio all'Italia "Giocherei un'ultima volta"|trans-title=Maldini dhe lamtumira Italisë "Doja të luaja për herë të fundit"|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=3 shkurt 2009|accessdate=22 maj 2018}}</ref> *[[UEFA Kampionati Evropian i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian]]: finalist [[UEFA Euro 2000|2000]],<ref name="Maldini e l'addio all'Italia"/> gjysëm-finalist [[UEFA Euro 1988|1988]]<ref name="L'Italia agli Europei">{{cite web|url=https://www.panorama.it/sport/l-italia-agli-europei-3-parte-dal-88-al-96/|title=L'Italia agli Europei 3^ parte (dal '88 al '96)|trans-title=Italia në Evropian pjesa e 3të (nga '88 deri në '96)|publisher=Panorama|language=it|author1=Dario Pelizzari|date=7 qershor 2012|accessdate=22 maj 2018}}</ref> *[[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit|UEFA Kampionati Evropian nën-21]]: finalist [[UEFA Kampionati Evropian nën-21 i Futbollit 1986|1986]]<ref name="finale andata Euro 1986 Under-21">{{cite web|url=http://it.uefa.com/under21/season=1986/matches/round=1733/match=71604/index.html|title=Italia 2-1 Spagna|trans-title=Italia 2-1 Spanja|publisher=UEFA|language=it|accessdate=22 maj 2018}}</ref><ref name="Nel 1986 l'Italia migliore battuta in finale dalla Spagna">{{cite web|url=https://www.corriere.it/sport/cards/europei-under-21-via-polonia-5-successi-l-italia-1978-ad-oggi-ma-squadra-piu-forte-fu-quella-1986-seconda/nel-1986-l-italia-migliore-battuta-finale-spagna.shtml|title=Europei Under 21 al via in Polonia: 5 successi per l’Italia dal 1978 ad oggi, ma la squadra più forte fu quella del 1986 (seconda): Nel 1986 l’Italia migliore battuta in finale dalla Spagna|trans-title=Kampionati Evropian nën-21 në Poloni: 5 suksese për Italinë nga viti 1978 e deri më tani, por skuadra më e fortë ishte ajo e vitit 1986 (vendi i dytë): Në vitin 1986 Italia më e mirë u mposht nga Spanja në finale|publisher=Il Corriere della Sera|language=it|author1=Fiorenzo Radogna|date=15 qershor 2017|accessdate=22 maj 2018}}</ref> ===Personale=== *[[Çmimet e UEFA Kampionatit Evropian#Ekipi i Turnamentit|UEFA Kampionati Evropian Ekipi i Turnamentit]]: [[UEFA Euro 1988|1988]], [[UEFA Euro 1996|1996]], [[UEFA Euro 2000|2000]]<ref name="Honours"/> *[[Çmimi Bravo]]: 1989<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/bravo-awards.html|title=The "Bravo" Award|trans-title=Çmimi "Bravo"|publisher=RSSSF|language=en|accessdate=26 qershor 2015}}</ref> *[[Çmimet e FIFA Kupës së Botës|FIFA Kupa e Botës Ekipi All-Star]]: [[1990 FIFA Kupa e Botës|1990]], [[1994 FIFA Kupa e Botës|1994]]<ref name="FIFA World Cup Awards: All-Star Team">{{cite web|url=http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html|title=FIFA World Cup Awards: All-Star Team|trans-title=Çmimet e FIFA Kupës së Botës: Ekipi All-Star|website=football.sporting99.com|language=en|url-status=dead|access-date=22 nëntor 2019|archive-date=30 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html}}</ref> *[[Topi i Artë]]: Vendi i tretë [[Topi i Artë 1994|1994]],<ref>{{cite web|url=http://www.francefootball.fr/news/1994-hristo-stoichkov/423455|title=FPALMARÈS BALLON D'OR – 1994 - Hristo Stoichkov|publisher=France Football|language=fr|accessdate=10 korrik 2015}}</ref> [[Topi i Artë 2003|2003]]<ref>{{cite web|url=http://www.francefootball.fr/news/2003-paval-nedved/423478|title=FPALMARÈS BALLON D'OR – Nedved, une domination sans partage|publisher=France Football|language=fr|accessdate=10 korrik 2015}}</ref> *[[World Soccer (revistë)|World Soccer Lojtari i Vitit]]: [[Çmimet e World Soccer#Lojtari Botëror i Vitit|1994]]<ref>{{cite web|url=http://www.worldsoccer.com/features/world-soccer-awards-previous-winners-2|title=World Soccer Awards – previous winners|trans-title=Çmimet e World Soccer – fituesit e mëparshëm|publisher=World Soccer|language=en|date=14 dhjetor 2012|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> *[[El País (Uruguaji)|El País Lojtari Evropian i Vitit]]: 1994<ref>{{Cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/sam-eupoy.html|title=European Player and Team of the Year|trans-title=Lojtari dhe Ekipi Evropian i Vitit|publisher=RSSSF|language=en|access-date=22 korrik 2018}}</ref> *[[European Sports Magazines#ESM Ekipi i Vitit|ESM Ekipi i Vitit]]: [[European Sports Media#1994.E2.80.9395|1994–95]], [[European Sports Media#1995.E2.80.9396|1995–96]], [[European Sports Media#1999.E2.80.932000|1999–00]], [[European Sports Media#2002.E2.80.9303|2002–03]]<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/esm-xi.html|title=ESM XI|publisher=RSSSF|language=en|author1=Karel Stokkermans|date=14 mars 2007|url-status=dead|access-date=22 nëntor 2019|archive-date=13 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131213233307/http://www.rsssf.com/miscellaneous/esm-xi.html}}</ref> *[[FIFA Lojtari Botëror i Vitit]]: Çmimi i Argjendë [[FIFA Lojtari Botëror i Vitit 1995|1995]]<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/ballon-dor/archive/edition=1995/overview.html|title=Weah crowned in Milan|trans-title=Weah kurorëzohet në Milano|publisher=FIFA|language=en|url-status=dead|access-date=22 nëntor 2019|archive-date=12 korrik 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150712145337/http://www.fifa.com/ballon-dor/archive/edition%3D1995/overview.html}}</ref> *[[Premio Nazionale Carriera Esemplare "Gaetano Scirea"]]: 2002<ref name="comune.cinisello-balsamo.mi.it"/> *[[Ekipi i Ëndërrave i FIFA Kupës së Botës]]: 2002<ref name="maradona">{{cite web|url=http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759|title=FIFA DREAM TEAM: Maradona voted top player|trans-title=Ekipi i Ëndërrave i FIFA-s: Maradona votohet lojtari më i mirë|publisher=Reuters|language=en|date=19 qershor 2002|access-date=19 nëntor 2019|archive-date=6 tetor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121006001949/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=11759|url-status=dead}}</ref><ref name="World All-Time Teams">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/wrldallt.html|title=World All-Time Teams|trans-title=Ekipet e të gjitha kohërave të botës|publisher=RSSSF.com|language=en|author=Marcelo Leme de Arruda|date=24 korrik 2014|accessdate=2 gusht 2017}}</ref> *[[FIFA|FIFA XI]]: 2002<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html|title=FIFA XI´s Matches – Full Info|publisher=RSSSF|language=en|url-status=dead|access-date=22 nëntor 2019|archive-date=17 nëntor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117033752/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html}}</ref> *Lojtari i ndeshjes në [[Finalja e UEFA Ligës së Kampioneve 2003|Finalen e UEFA Ligës së Kampioneve]]: 2003<ref name="Honours"/> *[[UEFA Ekipi i Vitit]]: [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2003|2003]], [[UEFA Ekipi i Vitit#Ekipi i Vitit 2005|2005]]<ref name="Honours"/> *[[UEFA President's Award]]: 2003<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.org/uefa-best-player-award/news/newsid=2050865.html|title=UEFA President's Award|publisher=UEFA|language=en|date=2 janar 2014|accessdate=4 dhjetor 2016}}</ref> *[[Mbrojtësi i Vitit i Serie A]]: 2004<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2005/a/sezioni/sport/calcio/serie_a/5premi/5premi/5premi.html|title=Oscar Aic, rossoneri superstar Kakà e gli altri, 2004 da ricordare|trans-title=Aic Oscars, superylli kuqezi Kakà dhe të tjerët, një 2004 për t'u kujtuar|publisher=La Repubblica|language=it|date=24 janar 2005|accessdate=29 dhjetor 2015}}</ref> *[[FIFA 100]]<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3533833.stm|title=Fifa names greatest list|trans-title=Fifa emëron listën e të mëdhenjëve|publisher=BBC Sport|language=en|date=4 mars 2004|accessdate=30 prill 2007}}</ref> *[[UEFA Golden Jubilee Poll]]: #10<ref name="uefa.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/news/newsid=163575.html#maldini+opens|title=12-10: Maldini opens top ten|trans-title=12:10: Maldini hap dhjetëshen e parë|publisher=UEFA|language=en|date=6 prill 2004|accessdate=27 janar 2016}}</ref> *[[FIFPro#FIFA FIFPro World XI|FIFA FIFPro World XI]]: [[FIFPro#FIFPro World XI|2005]]<ref>{{cite web|url=http://www.fifpro.org/en/award-history/fifpro-world-xi-2004-2005|title=FIFPro WOrld XI 2004/2005|publisher=FIFPro|language=en|date=20 gusht 2005|accessdate=29 dhjetor 2015|archive-date=1 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140701201129/http://fifpro.org/en/award-history/fifpro-world-xi-2004-2005|url-status=dead}}</ref> *[[2006–07 UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Mbrojtësi i Vitit]]: 2007<ref name="Honours"/> *[[Premio internazionale Giacinto Facchetti]]: 2008<ref name="gazzetta.it"/> *[[FIFA Urdhri i Meritës]]: 2008<ref>{{cite web|url=https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/r&a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit%281984-2010%29_neutral.pdf|title=FIFA Order of Merit and Centennial Award|trans-title=FIFA Urdhri i Meritës dhe Çmimi Njëqindvjeçar|publisher=FIFA|language=en|accessdate=21 janar 2015|archive-date=24 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324065359/https://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/r%26a-awards/01/20/85/43/170490-factsheet-fifaorderofmerit%281984-2010%29_neutral.pdf|url-status=dead}}</ref> *[[UEFA Liga e Kampioneve]] Çmimi i Arritjes: 2009<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en/news/1716/champions-league/2009/08/27/1464977/ac-milan-legend-paolo-maldini-given-special-achievement|title=AC Milan Legend Paolo Maldini Given Special Achievement Award From UEFA|trans-title=Legjenda e AC Milan Paolo Maldini i jepet çmimi special i arritjes nga UEFA|publisher=Goal.com|language=en|accessdate=9 korrik 2015}}</ref> *[[Marca Leyenda]]: 2009<ref name="marca.com"/> *Sports Illustrated Ekipi i Dekadës: 2009<ref>{{cite web|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2009/magazine/specials/2000s/12/15/soccer.decade.team/index.html|title=2000s: The Decade in Sports; All-Decade Team: Soccer|trans-title=Vitet 2000: Dekada në sporte; Ekipi i Dekadës: Futboll|publisher=Sports Illustrated|language=en|last=Wahl|first=Grant|date=21 dhjetor 2009|url-status=dead|access-date=23 nëntor 2019|archive-date=13 nëntor 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121113202936/http://sportsillustrated.cnn.com/2009/magazine/specials/2000s/12/15/soccer.decade.team/index.html}}</ref> *[[ESPN FC|ESPN Ekipi Botëror i Dekadës]]: 2009<ref>{{cite news|url=http://www.espnfc.com/story/717519/espn-soccernet-international-team-of-the-decade|title=World Team of the Decade|trans-title=Ekipi Botëror i Dekadës|publisher=ESPN FC|language=en|last=Brewin|first=John|date=25 dhjetor 2009|accessdate=29 janar 2018}}</ref> *I përfshirë në [[Holli i Famës i Futbollit Italian|Hollin e Famës të Futbollit Italian]]: 2012<ref>{{cite web|url=http://www.acmilan.com/en/news/breaking_news_show/49563|title=BARESI, CAPELLO AND RIVERA ACCEPTED IN HALL OF FAME|trans-title=Baresi, Capello dhe Rivera pranohen në Hollin e Famës|website=acmilan.com|publisher=A.C. Milan|language=en|date=26 nëntor 2013|accessdate=20 prill 2015}}</ref> *[[World Soccer (revistë)|World Soccer]] XI më e mirë e të gjitha kohërave: 2013<ref>{{cite web|url=http://www.worldsoccer.com/features/the-greatest-xi-how-the-panel-voted-341427|title=The Greatest|trans-title=Më të mirët|publisher=World Soccer|language=en|first=Jamie|last=Rainbow|date=2 korrik 2013|accessdate=13 shtator 2015}}</ref> *One Club Man Award: 2016<ref name="One Club Man Award"/><ref>{{cite news|url=https://www.athletic-club.eus/en/news/16701/paolo-maldini-at-san-mames.html|title=Paolo Maldini at San Mamés|trans-title=Paolo Maldini në San Mamés|publisher=Athletic Bilbao|language=en|date=1 maj 2016|accessdate=11 maj 2018|archive-date=11 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180511215924/https://www.athletic-club.eus/en/news/16701/paolo-maldini-at-san-mames.html|url-status=dead}}</ref> *[[Çmimet e UEFA Kampionatit Evropian#Ekipi i të gjitha kohërave|UEFA Euro Ekipi i të gjitha kohërave]]<ref>{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuro/news/newsid=2371381.html|title=Your All-time EURO 11 revealed|trans-title=Zbulohet 11-shja e juaj e të gjitha kohërave e Evropianit|website=UEFA.com|publisher=UEFA|language=en|date=7 qershor 2016|accessdate=7 qershor 2016}}</ref> *A.C. Milan Holli i Famës<ref name="acmilan.com"/> *I përfshirë në [[Ecja e Famës i sportit Italian|Ecjen e Famës të sportit Italian]]: 2018<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/12-03-2018/walk-of-fame-maldini-rosolino-ecco-5-nuovi-campioni-250874920602.shtml|title=Walk of fame: da Maldini a Rosolino. Ecco i 5 nuovi campioni|trans-title=Ecja e famës: nga Maldini te Rosolino. Ja 5 kampionët e rinjë|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=12 mars 2018|accessdate=23 nëntor 2019}}</ref> *[[Gazzetta Sports Awards]] – Legjendë: 2018<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Sport-Vari/04-12-2018/gazzetta-sports-awards-2018-premiazione-sportivi-anno-310980454325.shtml|title=Gazzetta Sports Awards 2018: Tortu è l'Uomo dell'anno, bis per la Goggia. ItalVolley femminile, squadra top|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 dhjetor 2018|accessdate=5 dhjetor 2018}}</ref> ===Rekorde=== *Më shumë ndeshje për Milanin në të gjitha kompeticionet: 902<ref name="paolo"/> *Më shumë ndeshje në kampionat (vetëm sezonet e rregullta të Serie A): 647 *Më shumë ndeshje në kampionat për Milanin (vetëm sezonet e rregullta të Serie A): 647 *Lojtari me më shumë ndeshje në kompeticionet e [[UEFA]]-s: 174 (sëbashku me [[Cristiano Ronaldo]]n)<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/juve-ronaldo-raggiunge-maldini-174-presenze-nelle-competizioni-u-90376|title=Juve, Ronaldo raggiunge Maldini: 174 presenze nelle competizioni Uefa. Al primo posto...|trans-title=Juve, Ronaldo arrin Maldini: 174 paraqitje në kompeticionet e UEFA-s. Në vendin e parë...|website=www.calciomercato.com|language=it|date=6 nëntor 2019|accessdate=8 nëntor 2019}}</ref> *Lojtari me më shumë ndeshje në kompeticionet e [[UEFA]]-s për Milanin: 174 *Më shumë ndeshje në kompeticionet evropiane: 168 *Më shumë ndeshje në kompeticionet evropiane për Milanin: 168 *Më shumë ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]] për Milanin: 139 *Më shumë finale të luajtura në UEFA Ligën e Kampioneve: 8 (barazim me [[Francisco Gento]]n) *Lojtari më i ri i ekipit të parë të Milanit: 16 vjeç e 208 ditë (kundër Udineses, 20 janar 1985)<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2006/ottobre/12/PAOLO_MALDINI_PIU_GIOVANE_ROSSONERO_ga_10_061012051.shtml|title=È Paolo Maldini il più giovane rossonero ad aver giocato in A|trans-title=Është Paolo Maldini, lojtari më i ri kuqezi që ka luajtur ndonjëher ënë A|newspaper=[[La Gazzetta dello Sport]]|language=it|date=12 tetor 2006|accessdate=19 qershor 2010}}</ref> *Lojtari që ka qëndruar më shumë te Milani: 24 vite dhe 132 ditë (nga 20 janari 1985 deri më 31 maj 2009) *Më shumë ndeshje në [[FIFA Kupa e Botës|FIFA Kupën e Botës]] për Italinë: 23<ref name="Record e Curiosità">{{cite web|url=http://www.repubblica.it/static/speciale/2010/sudafrica/nazionale/record.html|title=Record e Curiosità|trans-title=Rekordet dhe Kuriozitetet|publisher=La Repubblica|language=it|accessdate=6 maj 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/static/speciale/2010/sudafrica/storia/record-individuali.html|title=Presenze|trans-title=Paraqitjet|publisher=[[la Repubblica]]|language=it|accessdate=3 maj 2016}}</ref> *Më shumë minuta të luajtura në FIFA Kupën e Botës: 2216 minuta<ref name="minutiMondiali">{{cite web|url=http://archiviostorico.corriere.it/2002/luglio/21/Maldini_atto_accusa_del_capitano_co_0_0207211001.shtml|title=Maldini, l' atto di accusa del capitano|trans-title=Maldini, akt akuza e kapitenit|publisher=Corriere della Sera|language=it|accessdate=22 gusht 2012}}</ref> *Goli më i shpejtë i shënuar në historinë e një finaleje të Kupës Evropiane/Ligës së Kampioneve: 50 sekonda, 2005 *Lojtari më i vjetër që ka shënuar në historinë e një finaleje të Kupës Evropiane/Ligës së Kampioneve: 36 vjeç e 333 ditë, 2005 *Lojtari që ka fituar më shumë trofeun e [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupës]]: 4 (sëbashku me [[Daniel Alves]]) ([[UEFA Super Kupa 1989|1989]], [[UEFA Super Kupa 1990|1990]], [[UEFA Super Kupa 1994|1994]], [[UEFA Super Kupa 2003|2003]])<ref name="UEFA CC – Player Records – Titles">{{cite web|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/news/newsid=2363877.html|title=Reyes's fifth win: top UEFA club cup winners|trans-title=Fitorja e pestë e Reyes: klubet e UEFA-s fituese|publisher=UEFA|language=en|first=Paul|last=Saffer|date=18 maj 2016|accessdate=19 maj 2016}}</ref> *Më shumë ndeshje në UEFA Super Kupë: 5 (barazim me Daniel Alves) ([[UEFA Super Kupa 1989|1989]], [[UEFA Super Kupa 1990|1990]], [[UEFA Super Kupa 1993|1993]], [[UEFA Super Kupa 1994|1994]], [[UEFA Super Kupa 2003|2003]])<ref>{{Cite web|url=http://www.uefa.com/uefasupercup/news/newsid=2271025.html|title=Messi, Alves among Super Cup record-breakers|trans-title=Messi, Alves mes rekord-thyesëve të Super Kupës|publisher=UEFA|language=en|access-date=14 tetor 2017}}</ref> *Lojtari i dytë italian me më shumë ndeshje në nivel klubesh: 902<ref name="Ramsey and Buffon resist Verona">{{cite web|url=https://www.football-italia.net/SerieA/match/142400|title=Juventus 2 - 1 Verona|publisher=Football Italia|language=en|date=21 shtator 2019|accessdate=22 shtator 2019}}</ref><ref name="buffon-makes-history-for-juventus">{{cite web|url=https://www.si.com/soccer/2019/09/28/cristiano-ronaldo-goal-gianluigi-buffon-makes-history-for-juventus|title=Cristiano Ronaldo, Miralem Pjanic Score as Juventus beats SPAL|trans-title=Cristiano Ronaldo, Miralem Pjanic shënojnë me Juventusin që mposht SPAL-in|publisher=Sports Illustrated|language=en|date=28 shtator 2019|accessdate=28 shtator 2019}}</ref> *Më shumë ndeshje për një klub italian të vetëm: 902 (me Milanin)<ref>{{cite web|url=https://www.football-stadiums.co.uk/articles/one-club-football-players/|title=One Club Football Players|website=www.football-stadiums.co.uk|language=en|accessdate=5 nëntor 2019|archive-date=27 dhjetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191227081541/https://www.football-stadiums.co.uk/articles/one-club-football-players/|url-status=dead}}</ref> ===Urdhëra=== :[[Skeda:Ufficiale OMRI BAR.svg|majtas|50px]] Klasi 4të / Oficer: ''[[Urdhrat e meritës italiane|Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]'':<ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/onorificenze/DettaglioDecorato.asp?idprogressivo=77622&iddecorato=77131|title=Ufficiale Ordine al Merito della Repubblica Italiana|accessdate=20 tetor 2008|language=it|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206015759/http://www.quirinale.it/onorificenze/DettaglioDecorato.asp?idprogressivo=77622&iddecorato=77131|archivedate=6 dhjetor 2008}}</ref> 2000 :[[Skeda:Cavaliere OMRI BAR.svg|majtas|50px]] Klasi 5të / Kalorës: ''[[Urdhrat e meritës italiane|Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana]]:<ref>{{cite web|url=http://www.quirinale.it/onorificenze/DettaglioDecorato.asp?idprogressivo=212432&iddecorato=211861|language=it|title=Cavaliere Ordine al Merito della Repubblica Italiana|accessdate=20 tetor 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081206015714/http://www.quirinale.it/onorificenze/DettaglioDecorato.asp?idprogressivo=212432&iddecorato=211861|archivedate=6 dhjetor 2008}}</ref>'' 1991 == Referime == {{reflist|3}} ==Lidhje të jashtme== {{commons}} *[https://www.acmilan.com/en/club/hall-of-fame/players/paolo-maldini Hall of Fame Profili te AC Milan] *[https://www.tuttocalciatori.net/Maldini_Paolo Paolo Maldini] te TuttoCalciatori.net *[https://aic.football.it//scheda/142/maldini-paolo.htm Profili te AIC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191113013701/https://aic.football.it//scheda/142/maldini-paolo.htm |date=13 nëntor 2019 }} *[http://www.legaseriea.it/it/giocatori/paolo-maldini/MALPA Profili te LegaSerieA.it] *[https://www.figc.it/it/nazionali/nazionali-in-cifre/dettaglio-convocato/?calciatoreId=43165&squadraId=12 Profili te FIGC] *[http://www.italia1910.com/giocatori-scheda.asp?idgiocatore=380&st=All&ty=TabGen Profili te Italia 1910.com] {{Fituesit e Çmimit Bravo}} {{World Soccer Futbollisti i Vitit}} {{FIFA 100}} {{Artikull i përkryer|dita = 01|muaj = 05|viti = 2020}} [[Kategoria:Lindje 1968]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren italiane]] [[Kategoria:Futbollistë në A.C. Milan]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 1988]] [[Kategoria:Futbollistë në 1990 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në 1994 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 1996]] [[Kategoria:Futbollistë në 1998 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2000]] [[Kategoria:Futbollistë në 2002 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampionëve]] rlj755iy6a06v12c0gx45t73pdsl5sl 0 76550 2985542 2983400 2026-05-30T07:34:20Z AhmetiValentina 188001 Shtova referenca 2985542 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Umberto Eco | image = [[Skeda:Umberto Eco 04.jpg|200px]] | caption = Umberto Eco më 2005 | name i lindjës = | birth_date = [[5 janar]] [[1932]] | birth_place = [[Alessandria]], [[Piemonti]], {{ITA}} | death_date = [[19 shkurt]] [[2016]] | death_place = [[Milano]], [[Lombardia]], [[Itali]] | pseudonym = | nationality = italian | genre = romancier, eseist, kritik | website = }} [[Skeda:Umberto Eco signature.svg|150px|thumb]] '''Umberto Eco''' ([[ASlessandria|Alessandria]], [[5 janar]] [[1932]] - [[Milano]], [[19 shkurt]] [[2016]])<ref>[http://www.jutarnji.hr/umro-umberto-eco-otisao-je-jedan-od-najvecih-suvremenih-pisaca-i-intelektualaca--autor-romana--ime-ruze-/1524884/ Umro Umberto Eco - Otišao je jedan od najvećih suvremenih pisaca i intelektualaca, autor romana 'Ime ruže'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160221064521/http://www.jutarnji.hr/umro-umberto-eco-otisao-je-jedan-od-najvecih-suvremenih-pisaca-i-intelektualaca--autor-romana--ime-ruze-/1524884/ |date=21 shkurt 2016 }}, [[Jutarnji list]], objavljeno 20. veljače 2016., pristupljeno 20. veljače 2016.</ref><ref> [http://www.slobodnadalmacija.hr/scena/kultura/clanak/id/302855/umro-slavni-talijanski-pisac-i-filozof-umberto-eco Umro slavni talijanski pisac i filozof Umberto Eco], Slobodna Dalmacija, objavljeno 20. veljače 2016., pristupljeno 20. veljače 2016. </ref><ref> [http://www.telegram.hr/politika-kriminal/umro-je-genijalni-umberto-eco-talijanski-filozof-pisac-esejist-i-lingvist/ Umro je genijalni Umberto Eco, talijanski filozof, pisac i lingvist], Telegram, objavljeno 20. veljače 2016., pristupljeno 20. veljače 2016. </ref> ishte një shkrimtar, filozof, kritik letrar, semiolog dhe profesor universiteti italian. Njihet më së shumti për romanin e tij të 1980 ''Il nome della rosa'', më pas shkruajti romane të tjera si ''Il pendolo di Foucault'' dhe ''L'isola del giorno prima.'' Romani i tij ''Il cimitero di Praga,'' botuar më 2010, kryesoi listën e librave më të shitur në Itali. ==Jeta== Eco ka lindur në qytetin e [[Aleksandrisë]], në Piemonte. I ati i tij, Gjulio ishte një llogaritar para qeverisë e cila e thirri atë të punoje në 3 lufta. Gjatë [[Lufta e dyte botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Umberto dhe nëna e tij, Xhovana, u shpërngulen në një fshat në [[Piemonti|Piemont]], në mal. Eko mori një kulturë tjetër dhe ai bëri referenca ne shitje dhe dhuroi në punën e tij dhe ne intervista. Librat e tij janë të përkthyer në shumë gjuhë të huaja. Romani i tij më i njohur është "[[Emri i trëndafilit]]" ("Il nome della rosa", [[1980]]). Ai është një intelektual i mistershëm. Novela e tij në vitin [[1988]] "Il pendolo di Foucault" e përshkruan atë si një person që kupton kodet e [[Da Vinci|Da Vinçit]]. Eko është president i [[Scuola Superiore di Studi Umanistici|Universitetit të Bolonjës]] dhe është person nderi në [[Kellogg College]], [[Universiteti i Oksfordit|University of Oxford]]. Ai ka shkruar tekste akademike, libra për fëmije dhe shumë ese. == Studimet dhe karriera akademike == Pas përfundimit të shkollës së mesme, Eco studioi letërsi dhe filozofi në Universitetin e Torinos. Në vitin 1954 ai u diplomua me një punim mbi estetikën e Tomas Akuinit. Më vonë, disertacioni i tij u botua me titullin ‘’Il problema estetico in San Tommaso’’. <ref name=":0">{{Cite news |last=Thomson |first=Ian |date=2016-02-20 |title=Umberto Eco obituary |language=en-GB |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2016/feb/20/umberto-eco-obituary |access-date=2026-05-23 |issn=0261-3077}}</ref> Pas doktorimit, Eco punoi si redaktor kulturor në radiotelevizionin italian (RAI). Në të njëjtën kohë ai filloi karrierën akademike, duke ligjëruar fillimisht në Universitetin e Torinos, e më pas në Firence dhe Milano.<ref name=":1">{{Cite web |title=Umberto Eco - University of Bologna |url=https://www.unibo.it/en/university/who-we-are/our-history/famous-people-and-students/umberto-eco-1 |access-date=2026-05-30 |website=www.unibo.it |language=en}}</ref> Në vitin 1966 u emërua profesor i semiotikës në Politeknikun e Milanos. Dy vite më vonë botoi veprën ‘’La struttura assente’’ (“Struktura e munguar”), e cila së bashku me veprën e tij të mëparshme ‘’Opera aperta’’ (“Vepra e hapur”) konsiderohen ndër veprat më të rëndësishme të semiotikës moderne.<ref name=":2">{{Cite news |title=Umberto Eco {{!}} Biography, Books, The Name of the Rose, & Facts {{!}} Britannica |language=en |work=Encyclopedia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Umberto-Eco |access-date=2026-05-30}}</ref> Në vitin 1971 Eco u bë profesor në Universitetin e Bolonjës dhe u emërua profesori i parë i semiotikës në këtë universitet. Gjatë karrierës së tij akademike ai u mor kryesisht me teorinë e shenjave, estetikën, komunikimin, median dhe studimet kulturore. <ref name=":1" /> Përveç punës së tij shkencore, Eco shkruante rregullisht kolumna për revistën italiane ‘’L’Espresso’’, veçanërisht rubrikën e njohur ‘’La Bustina di Minerva’’ <ref name=":0" /> ==Bibliografia== Veprat letrare Eco u bë i njohur ndërkombëtarisht veçanërisht me romanin <nowiki>''</nowiki>Emri i trëndafilit<nowiki>''</nowiki> (1980). Ky roman kriminal historik zhvillohet në një manastir italian të shekullit XIV dhe kombinon elemente të filozofisë, teologjisë dhe studimeve letrare. Romani u bë shumë i suksesshëm në nivel botëror dhe u përkthye në shumë gjuhë. <ref name=":2" /> Në vitin 1986 romani u ekranizua nën regjinë e Jean-Jacques Annaud. Rolin kryesor e luajti Sean Connery. <ref name=":0" /><references /> {{DEFAULTSORT:Eco, Umberto}} [[Kategoria:Shkrimtarë italianë]] [[Kategoria:Lindje 1932]] [[Kategoria:Vdekje 2016]] kxox8ta5wnscijunr03cyjg6t788kn0 0 77855 2985486 2979894 2026-05-30T03:05:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985486 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ricardo Quaresma | image = [[Skeda:Quaresma against Dynamo Kyiv.jpg|200px]] | caption = Quaresma më [[Beşiktaş J.K|Beşiktaş]] | fullname = Ricardo Andrade Quaresma Bernardo | birth_date = {{birth date and age|26|9|1983|df=y}} | birth_place = [[Lisbona]], [[Portugalia]] | height = {{convert|1.75|m|ftin|abbr=on}}<ref>[http://www.transfermarkt.co.uk/en/quaresma/profil/spieler_4188.html Ricardo Quaresma]. Transfermarkt. Retrieved 24 April 2013.</ref> | position = [[Sulmuesi (futboll)|Sulmues]] | currentclub = | clubnumber = | youthyears1 = 1997–2001 |youthclubs1 = [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] | years1 = 2000–2003 |clubs1 = [[Sporting Clube de Portugal B|Sporting CP B]]|caps1 = 15 |goals1 = 0 | years2 = 2001–2003 |clubs2 = [[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]] |caps2 = 59 |goals2 = 8 | years3 = 2003–2004 |clubs3 = [[FC Barcelona|Barcelona]] |caps3 = 22 |goals3 = 1 | years4 = 2004–2008 |clubs4 = [[F.C. Porto|Porto]] |caps4 = 114 |goals4 = 24 | years5 = 2008–2010 |clubs5 = [[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]] |caps5 = 24 |goals5 = 1 | years6 = 2009 |clubs6 = → [[Chelsea F.C.|Chelsea]] (Huazim) |caps6 = 4 |goals6 = 0 | years7 = 2010–2012 |clubs7 = [[Beşiktaş J.K|Beşiktaş]] |caps7 = 46 |goals7 = 8 | years8 = 2013 |clubs8 = [[Al Ahli Club (Dubai)|Al Ahli Dubai]] |caps8 = 10 |goals8 = 2 |years9 = 2014–2015 |clubs9 = [[F.C. Porto|Porto]] |caps9 = 42 |goals9 = 10 |years10 = 2015–2019 |clubs10 = [[Beşiktaş J.K|Beşiktaş]] |caps10 = 42 |goals10 = 5 | nationalyears1 = 2000 |nationalteam1 = [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia U17]] |nationalcaps1 = 5 |nationalgoals1 = 2 | nationalyears2 = 2000–2001 |nationalteam2 = [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia U19]] |nationalcaps2 = 4 |nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2002–2006 |nationalteam3 = [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia U21]] |nationalcaps3 = 21 |nationalgoals3 = 6 | nationalyears4 = 2003– |nationalteam4 = [[Kombëtarja portugeze e futbollit|Portugalia]] |nationalcaps4 = 62 |nationalgoals4 = 8 | pcupdate = 31 Janar 2017 | ntupdate = 24 Nëntor 2016 }} '''Ricardo Quaresma''' (i lindur me 26 shtator 1983) është futbollist portugez i cili aktualisht luan për ekipin turk e [[Beşiktaş J.K|Beşiktaş]].Ai kryesisht luan në rolin e sulmuesit anësor. == Karriera == ===Sporting=== Ricardo Quaresma filloi karierën ne ekipin e Sportingut të Lisbonës ku pë bashklojtar kishte yllin e Real Madridit [[Cristiano Ronaldo]] . Ai në vitin 2001 fitoi kupë e Portugalisë me Sporting Lisbonën ku beri 28 paraqqitje dhe shenoi 3 gola qe doleën të jenë vendimtarë për fitimin e kupës . Ne sezonen 2002-2003 Sporting mbeti në vendin e 3-të dhe kështu filluan spekulimet për largimin e tij. ===Barcelona=== Pas përfundimit në vend të 3-të të Sporting Lisbonës Quaresma u shit ne Barcelonë për 6 miljon euro .Ai luajti 10 ndeshje të gjitha si zevendesues dhe shenoi vetëm një gol derisa u lëndua keq në këmbën e djathtë .Ai shpreu qartë mos dëshirën për të qendruar me ekipin e Barcelonës kështu ai për 6 miljon euro u shit ne Porto dhe Porto ofronte edhe Decon ===Porto=== Ai kaloi shkëlqimin më të madh në karrier. me ekipin e Portos dhe cilësia e tij bëri që ai të jetë i pazevendesueshem ne klbu. Ai shenonte pothuajse gjithmonë në ndeshjet e mëdha . Ai me Porto debutoi edhe në Ligën e Kampionëve ===Internazionale=== Me 1 shtator 2008 pas bisedimeve të shumta me klubit të Inter dhe Portos Quaresma nenshkroi kontratë 4 vjeqare me gjiganin italian ,ndërsa ekipi i Portos morri 18.6 miljon euro + shërbimet e lojtarit Pele Ai nuk u paraqit mirë në fanelen e Interit dhe për këtë gjë u vlersua si transfer e dështuar . Vetë trajneri Hoze Mourinho tha se është lehtë të punohet me Zlatan Ibrahimovic i cili e njeh shumë mirë këtë klub por jo edhe me Quaresman , Quaresma duhet të mësoj nga ai.Ai luajti 13 ndeshje për Inter dhe shënoi një gol të bukur ne fitoren 1:0 kunder Catanias ===Chelsea=== Ai në afatin kalimtar të Dimrit u huazua ne Chelsea për të marrë experiencë por deshtoi të trgoj veten edhe ne Chelsea ai luajti 7 lojë dhe nuk shenoi asnjëherë ===Rikthimi te Inter=== Ai u kthye në Inter në qershor dhe ju bashkua klubit për ndeshjet miqsore në Amerikë .Ai mori numrin 7 në fanelë pasi ishte i lirë pas pensionimit të Luis Figo ===Besiktas İstanbul=== İnteri i morr 7.3 Million Eur për Ricardo Quaresman ne ekipi Stambullit nga Besiktashin... (simboli është Shqiponia e zeza) == Kariera me Kombëtare == Ai me kombëtare ka debutuar ne kulifikimet për Botëror 2006 Ai u inkuadrua në listën e 21 lojtarëve për kampionatin evropjan 2008 ku shenoi 3 gola . ==Career statistics== ''Redaktuar më 24 prill 2013''<ref>[http://www.footballdatabase.eu/football.joueurs.ricardo.quaresma.1789.en.html Quaresma career stats]. Football Database.eu. Retrieved 10 May 2013.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=526&kisiId=1343654|title=Quaresma Turkey stats|publisher=[[Turkish Football Federation|TFF]]|accessdate=24 prill 2013}}</ref><ref name="etisalat">{{cite web|url=http://www.proleague.ae/en/person/ricardo-quaresma.html|title=Quaresma Etisalat competitions stats|publisher=[[UAE Football League|PLC]]|accessdate=24 prill 2013|archive-date=18 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130618070248/http://www.proleague.ae/en/person/ricardo-quaresma.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.uaefa.ae/en/player_register.php|title=UAE current season competitions stats|publisher=[[United Arab Emirates Football Association|UAE FA]]|accessdate=24 prill 2013|archive-date=21 mars 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170321082933/http://www.uaefa.ae/en/player_register.php|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! colspan=3 | Skuadra ! colspan=2 | Kampionati ! colspan=2 | Kupa ! colspan=2 | Tjetër ! colspan=2 | Kontinenti ! colspan=2 | Total |- ! Sezoni !! Kupa !! Kampionati ! Ndeshje !! Gola ! Ndeshje !! Gola ! Ndeshje !! Gola ! Ndeshje !! Gola ! Ndeshje !! Gola |- ! colspan=3 | Portugalia ! colspan=2 | Kampionati ! colspan=2 | [[Taça de Portugal]] ! colspan=2 | [[Supertaça Cândido de Oliveira|Supertaça]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europa]] ! colspan=2 | Total |- |[[2001–02 Primeira Liga|2001–02]]||rowspan="2"|[[Sporting Clube de Portugal|Sporting CP]]||rowspan="2"|[[Primeira Liga]]||28||3||6||2||colspan="2"|–||2||0||36||5 |- |[[2002–03 Primeira Liga|2002–03]]||31||5||2||0||1||0||4||0||36||5 |- ! colspan=3 | Spanja ! colspan=2 | [[La Liga]] ! colspan=2 | [[Copa del Rey]] ! colspan=2 | [[Supercopa de España|Supercopa]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europa]] ! colspan=2 | Total |- |[[2003–04 La Liga|2003–04]]||[[FC Barcelona|Barcelona]]||[[La Liga]]||22||1||2||0||colspan="2"|–||4||0||28||1 |- ! colspan=3 | Portugalia ! colspan=2 | Kampionati ! colspan=2 | [[Taça de Portugal]] ! colspan=2 | Tjetër<ref group="n">Includes [[Supertaça Cândido de Oliveira]] ('''4''' games, '''1''' goal), [[2004 UEFA Super Cup]] ('''1''' game, '''1''' goal) and [[2004 Intercontinental Cup]] ('''1''' game).</ref> ! colspan=2 | [[UEFA|Europa]] ! colspan=2 | Total |- |[[2004–05 Primeira Liga|2004–05]]||rowspan="4"|[[F.C. Porto|Porto]]||rowspan="4"|[[Primeira Liga]]||32||5||1||0||3||2||8||0||44||7 |- |[[2005–06 Primeira Liga|2005–06]]||29||5||4||0||colspan="2"|–||6||0||39||5 |- |[[2006–07 Primeira Liga|2006–07]]||26||6||1||0||1||0||8||2||36||8 |- |[[2007–08 Primeira Liga|2007–08]]||27||8||3||1||1||0||8||2||39||11 |- ! colspan=3 | Italia ! colspan=2 | [[Serie A]] ! colspan=2 | [[Coppa Italia (Kupa e Italisë)|Kupa Italiane]] ! colspan=2 | [[Supercoppa Italiana|Supercoppa]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europa]] ! colspan=2 | Total |- |[[2008–09 Serie A|2008–09]]||[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]||[[Serie A]]||13||1||0||0||0||0||6||0||19||0 |- ! colspan=3 | Anglia ! colspan=2 | [[Premier League]] ! colspan=2 | [[FA Cup]] ! colspan=2 | [[Football League Cup|League Cup]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europa]] ! colspan=2 | Total |- |[[2008–09 Premier League|2008–09]]||[[Chelsea F.C.|Chelsea]]||[[Premier League]]||4||0||1||0||0||0||0||0||5||0 |- ! colspan=3 | Italia ! colspan=2 | [[Serie A]] ! colspan=2 | [[Coppa Italia (Kupa e Italisë)|Kupa Italiane]] ! colspan=2 | [[Supercoppa Italiana|Supercoppa]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europe]] ! colspan=2 | Total |- |[[2009–10 Serie A|2009–10]]||[[F.C. Internazionale Milano|Internazionale]]||[[Serie A]]||11||0||0||0||0||0||2||0||13||0 |- ! colspan=3 | Turqia ! colspan=2 | Kampionati ! colspan=2 | [[Türkiye Kupası]] ! colspan=2 | [[Turkish Super Cup|Süper Kupa]] ! colspan=2 | [[UEFA|Europa]] ! colspan=2 | Total |- |[[2010–11 Süper Lig|2010–11]]||rowspan="3"|[[Beşiktaş J.K.|Beşiktaş]]||rowspan="3"|[[Süper Lig]]||21||3||8||3||colspan="2"|–||10||5||39||11 |- |[[2011–12 Süper Lig|2011–12]]||25||5||1||0||colspan="2"|–||8||2||34||7 |- |[[2012–13 Süper Lig|2012–13]]||0||0||0||0||colspan="2"|–||colspan="2"|–||0||0 |- ! colspan=3 |United Arab Emirates ! colspan=2 | Kampionati ! colspan=2 | [[UAE President's Cup|President's Cup]] ! colspan=2 | [[Etisalat Emirates Cup|Etisalat Cup]] ! colspan=2 | [[Asian Football Confederation|Asia]] ! colspan=2 | Total |- |[[2012–13 UAE Pro-League|2012–13]]||rowspan="1"|[[Al Ahli Club (Dubai)|Al Ahli]]||rowspan="1"|[[UAE Pro League]]||10||2||1||1||0||0||colspan="2"|–||11||3 |- ! rowspan=6 | Total ! colspan=2 | Portugalia !175||33||17||3||6||2||36||4||225||40 |- ! colspan=2 | Spanja !22||1||2||0||colspan="2"|—||4||0||28||1 |- ! colspan=2 | Italia !24||0||0||0||0||0||8||0||32||0 |- ! colspan=2 | Anglia !4||0||1||0||0||0||0||0||5||0 |- ! colspan=2 | Turqia !46||8||9||3||colspan="2"|—||18||7||57||14 |- ! colspan=2 | United Arab Emirates !10||2||1||1||0||0||0||0||11||3 |- ! colspan=3 | Karriera në total !279||43||30||7||6||2||66||11||381||63 |} <references group="n"/> ===Kombëtarja=== ''Redaktuar më 24 prill 2013'' {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan=3 |[[Kombëtarja portugeze e futbollit|Kombëtarja Portugeze]] |- !Viti!!Ndeshje!!Gola |- |2003||1||0 |- |2004||1||0 |- |2005||2||0 |- |2006||2||0 |- |2007||12||1 |- |2008||7||2 |- |2009||0||0 |- |2010||2||0 |- |2011||5||0 |- |2012||3||0 |- !Total||35||3 |} == Shpërblimet e Fituara == International UEFA European Under-17 Championship (1): 2000 Clubs Intercontinental Cup (1): 2004 Portuguese League (4): 2001/02, 2005/06, 2006/07, 2007/08 Portuguese Cup (2): 2001/02, 2005/06 Portuguese SuperCup (3): 2002, 2004, 2006 Serie A (1): 2008/09 Individual Portuguese Footballer of the Year (2): 2005, 2006 Portuguese Golden Ball (1): 2007 == Referime == <references/> == Lidhjet e jashtme == [[Kategoria:Lindje 1983]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë portugezë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren portugeze]] [[Kategoria:Futbollistë në Sporting CP]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Barcelona]] [[Kategoria:Futbollistë në FC Porto]] [[Kategoria:Futbollistë në F.C. Internazionale Milano]] [[Kategoria:Futbollistë në Chelsea F.C.]] [[Kategoria:Futbollistë në Beşiktaş J.K.]] [[Kategoria:Futbollistë në Al Ahli Dubai]] [[Kategoria:Futbollistë në Primeira Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në La Liga]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në Premier League]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2008]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2012]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2016]] [[Kategoria:Futbollistë në 2018 FIFA Kupën e Botës]] [[Kategoria:Lojtarë fitues të UEFA Ligës së Kampioneve]] rp2nlimxhio7a63vifr79towvaiccmu 0 83198 2985467 2269832 2026-05-29T22:31:05Z Ollin Masa 186999 File 2985467 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = Vukašin Brajić | alias = Wookee | image = | titulli = | birth_name = | birth_date = {{Ditëlindja dhe mosha/Mashkull|9|2|1984}},<br /><small>[[Sanski Most]], Ish republika Socialiste e Bosnjës dhe Hercegovinës ([[Bosnja dhe Hercegovina]] e sotshme)</small> | death_date = | years_active = | origin = {{BIHicon}} [[Sanski Most]]<br />[[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnje dhe Hercegovinë]] | instrument = Vokal, [[Kitara|Kitarë]], [[Piano]] | genre = Rock, Pop Rock | occupation = Këngëtarë dhe Mësues | label = | associated_acts = Operacija Trijumf | website = [http://www.vukasinbrajic.com/ Faqja Zyrtare] }} [[File:VukasinGlavna.jpg|thumb|Vukašin Brajić (2010)]] '''Vukašin Brajić''' është një këngëtar i lindur në Sanski Most më [[9 Shkurt]], [[1984]] në Republikën Socialiste të Bosnjës dhe Hercegovinës (''[[Bosnja dhe Hercegovina]] e sotme''). Brajić është një këngëtarë me stilin Pop-Rock dhe Pop. Kariera i filloi në një shfaqje për këndim për shtetet fqinje të Serbisë (''[[Serbia]], [[Bosnja dhe Hercegovina]], [[Kroacia]], [[Mali i Zi]] dhe [[Maqedonia]]''), për këtë arsye këngëtarit iu dha një rast të jetë tani i njohur në të gjithë [[Ballkani]]n. Në Festivalin [[Operacija Trijumf]] (Akademia për famë) Brajic mori vendin e dytë. Përveq famës Ballkanike, ndoshta edhe [[Europa|Europiane]] televizioni Boshnjak vendosi në datë [[11 janar]] që të zgjedh Vukašin Brajić të jetë ri-prezantuesi i më shumë se 15 vjetëve për [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjën dhe Hercegovinën]] në [[Festivali Evropian i Këngës 2010|Festivalin Evropian të Këngës 2010]] në [[Oslo]] me këngën [[Munja i grom]] apo Bubullimë dhe Dritë. {{2010}} [[Kategoria:Festivali Evropian i Këngës 2010]] 93yovik7i3gb5zql45o7a3v5har53v4 0 83742 2985370 2542994 2026-05-29T16:31:12Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985370 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Pashk Gjeçi | image = | caption = | name i lindjës = Pashk Gjeçi | birth_date = [[7 shtator]] [[1918]] | birth_place = [[Shkodra|Shkodër]] | death_date = [[20 janar]] [[2010]] | death_place = [[Tirana|Tiranë]] | pseudonym = | nationality = shqiptar | awards = "Ordine della stella, della solidarietà italiana" | genre = shqipërues | website = }} '''Pashk Gjeçi''' ([[Shkodër]], [[7 shtator]] [[1918]] - [[Tiranë]], [[21 janar]] [[2010]]) ka qenë poet, publicist, kritik, arsimtar dhe përkthyes shqiptar. U shqua për përkthimet e veprave të autorëve klasikë, si ''Komedinë Hyjnore'' të Dantes, ''Odisenë'' e Homerit, pjesën e parë të ''Faustit'' të Gëtes si dhe ''Andromakën'' e ''Atalinë'' e Rasinit. == Biografia == U lind në mëhallën [[Arra e Madhe]] në gjirin e një familjeje tregtarësh të vegjël, i biri i Gasprit dhe i Nines (Antonjetës). Pas vdekjes së të atit, Pashku mbeti me të ëmën dhe dy motrat, Nikoletën dhe Margaritën. Pas mbarimit të shkollimit fillor, nisi [[Kolegji Saverian|Kolegjin Saverian]] gjatë viteve 1930-34.<ref name=":1">{{Cite web|last=Radi|first=Jozef|date=2 gusht 2013|title=Skeda biografike e Pashko Gjeçit|url=https://www.radiandradi.com/skeda-biografike-e-pashko-gjecit-jozef-radi/|url-status=live|website=radiandradi.com|language=sq}}</ref> Me ligjin [[Mirash Ivanaj|Ivanaj]], shkollat fetare u mbyllën dhe nxënësit kaluan në gjimnazin shtetëror të Shkodrës, 1934-'38. Kishte në klasë nxënës si [[Arshi Pipa]], [[Lazër Radi]], [[Xhemal Broja]], [[Kolë Ashta]] dhe në bankë qe me [[Qemal Stafa|Qemal Stafën]] - disa prej të cilëve i njihte që nga kolegji i jezuitëve.<ref name=":1" /> Nga mësuesit çmonte më shumë [[Eqrem Çabej|Çabejn]] dhe [[Pashko Geci]]n, ky i fundit i jepte mësim greqishten e lashtë dhe latinishten.<ref name=":0">{{Cite journal|last=Kaloçi|first=Dashnor|date=13 janar 2008|title=Pashko Gjeçi: "Si e bëra Dante Alighierin të flasë shqip": [historia e dhimbshme e një prej kolosëve më të mëdhenj të letrave shqipe, studiuesit dhe shoqëruesit të famshëm, me origjinë nga Shkodra që përktheu "Komedinë Hyjnore", "Odisenë"]|url=http://shkoder.net/pashko_gjeci/|journal=[[Shqip (gazetë)]]|language=sq|issue=10|pages=18-19}}</ref> Gjatë gjimnazit nisi të sprovohej edhe në përkthime, duke filluar me poezitë e [[Dante Alighieri|Dantes]], [[Francesco Petrarca|Petrarkës]], [[Giacomo Leopardi|Leopardit]]; por edhe shkruante vetë, krijimet dhe përkthimet e veta i botonte tek "Cirka" me pseudonimin ''Surgens.<ref name=":1" />'' Në sajë të rezultateve në gjimnaz, ministria e Arsimit i akordoi një gjysëm burse, përmes së cilës nisi Fakultetin e Letërsisë dhe Filozofisë në Romë më 1938, ku do të gjendeshin edhe miqtë e gjimnazit [[Luigj Ljarja|L. Ljarja]], Ashta dhe Radi. Vazhdoi përkthimet, poezitë dhe kritikat, të cilat botoheshin në Shqipëri tek të përkohshmet "Cirka", "Shkëndija", "[[Hylli i Dritës]]" (ku iu botua edhe një shkrim për [[Lahuta e Malcís|''Lahutën e Malcís'']]). Më [[15 korrik]] [[1942]] u diplomua në atë fakultet me rezultate të shkëlqyera,<ref name=":0" /> me tezë diplome "Jeta dhe vepra e Dom [[Ndre Mjeda|Ndre Mjedës]]".<ref name=":1" /> I grishur për të punuar asistent-pedagog Gjeçi nuk pranon dhe i nxitur nga [[Ernest Koliqi|Koliqi]] për të dhënë kontributin e vet në atdhe, u kthye po atë vit. Ministria e Arsimit e asaj kohe e caktoi në Shkollën e Mesme Femnore në Shkodër, si profesor të letërsisë dhe latinishtes, duke mos i ndërprerë përkthimet që ia niste "Shkëndijës". Pas Çlirimit u transferua në [[Durrësi|Durrës]], ku mori edhe familjen, dhe nisi të jepte mësim në shkollën e qytetit. Zuri shoqëri me [[Jusuf Vrioni]]n, dhe ishte zgjedhur të kryente funksionin e Kryetarit të Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve për degën e Durrësit. Më [[4 shtator]] [[1947]] u ndalua me akuzën "Pjesëmarrje në grup kundër pushtetit" dhe u dënua me pesë vjet heqje lirie,<ref name=":0" /> ky dënim vinte si lehtësim për shkak të deponimeve.<ref>{{Cite web|last=Radovani|first=Fritz|date=26 nëntor 2013|title=Yjet e kombit nuk shuhen me ujë e as mbulohen me baltë|url=https://floripress.blogspot.com/2013/11/nga-fritz-radovani-de-angelis-y-j-e-t-e.html|url-status=dead|website=floripress.blogspot.com|language=sq|access-date=5 gusht 2022|archive-date=5 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220805124937/https://floripress.blogspot.com/2013/11/nga-fritz-radovani-de-angelis-y-j-e-t-e.html}}</ref> Dënimin e kaloi në Durrës, Vloçisht dhe në kënetën e Maliqit gjatë verës<ref name=":1" /> - i përmendur nga [[Ejëll Çoba ]]<nowiki/>që s'e linin të punonte ngase qe shumë i hajthëm.<ref>Çoba E., "Jetë e humbun", Mediaprint, Tiranë 2010.</ref> U lirua më 1952, vit kur u vendos edhe njëherë familjarisht në Shkodër, ku për të jetuar nisi të bënte punë krahu. Më 1953-'54, [[Teatri i Operas dhe Baletit|TOB]]-i i kërkoi që të përkthente ''Traviatën'' e [[Giuseppe Verdi|Giuseppe Verdit]]. Më 1954-'58 u caktua si mësues në shkollën tetëvjeçare të [[Fushë-Krujë]]s, kohë kur ia nisi përkthimit të [[Komedia Hyjnore|''Komedisë Hyjnore'']]. Pasi ia tregoi sprovat e para mikut të tij [[Llazar Siliqi]] dhe duke ia shtjelluar nevojat, ky e këshilloi që t'i niste një letër [[Enver Hoxha|Enver Hoxhës]] për kushtet që lypeshin për kryerjen e punës: biblioteka, konsultime. U lejua që të vendosej në Tiranë familjarisht,<ref name=":0" /> ku më 1959 nisi punë në gjimnazin "Qemal Stafa" në kryeqytet, si dhe me ndihmën e Siliqit iu botuan në revistën "[[Nëntori (revistë)|Nëntori]]" fragmente të përkthyera nga ''Ferri'' i ''Komedisë'', ndërkaq pas një viti ''Ferri'' u botua i plotë. Prej bujës së përkthimit që i ishte bërë në [[Gjuha ruse|gjuhën ruse]] nga Mikhail Lozinsky (Çmimi "Stalin",<ref name=":1" /> 1946)<ref>{{Cite web|last=Tavoni|first=Mirko|date=12 korrik 2022|title=The Divine Comedy in translation (second part)|url=https://www.newitalianbooks.it/the-divine-comedy-in-translation-second-part/|url-status=live|website=newitalianbooks.it|language=en}}</ref> dhe pragut të 700 vjetorit të lindjes së poetit italian, drejtori i shtëpisë botuese [[Nasho Jorgaqi]] pasi [[Fan Noli|Noli]] nuk e kishte pranuar që ta merrte përsipër përkthimin e veprës, iu drejtua Gjeçit. Më 1962 ''Komedia Hyjnore'' u botua e plotë në gjuhën shqipe, me parathënie nga Siliqi, përkthim për të cilin iu dha një shpërblim prej 300 mijë lekësh të vjetra.<ref name=":0" /> Më 1963 ia nisi përkthimit të ''Odisesë'' nga greqishtja e lashtë, duke pasë variantet italisht dhe frëngjisht të veprës, për ta bërë më të gjallë shpenzon gati krejt honoraret e Komedisë për të shkuar në Durrës të kundrojë detin. Më 1964 u martua me Gjystina Kapedanin dhe së bashku u trashëguan me një vajzë, Antonjetën. Mirëpo kushtet e vështira e shtynë çiftin që të ndahej. Më 1965 vazhdoi si mësues në shkollën e natës në [[Kombinati|Kombinat]]<ref name=":1" /> si dhe në shkollën e gjuhëve të huaja, më pas e quajtur "Asim Vokshi";<ref>{{Cite web|last=Çuçka|first=Shpëtim|date=13 nëntor 2005|title=Pashko Gjeçi, përkthyesi i madh i vargut|url=https://www.forumishqiptar.com/threads/56988-Pashko-Gjeci-Perkthyesi-I-Madh-I-Vargut|url-status=live|website=forumishqiptar.com|language=sq}}</ref> 1968-1972 dha gjuhë latine në Fakultetin e Mjeksisë. Ndërkohë, më 1969 Komedia botohet në [[Kosovë]]. Me ndërmjetësinë e mikut [[Mark Dema]], martohet me Nezaqet Gaganin. Me heqjen e latinishtes nga programi mësimor më 1972, nisi punë si korrektor tek shtëpia e librit shkollor deri në daljen në pension në shtator 1978. Më 1976 iu botua përkthimi i ''Odisesë'' me parathënie të [[Muzafer Xhaxhiu|Myzafer Xhaxhiut]].<ref name=":1" /> Me rënien e regjimit komunist dhe ardhjen e viteve 2000' përkthimet e klasikëve që kishte bërë u ribotuan, ndërsa disa përkthime të tjera që i kishin ngelur në dorëshkrim u botuan së pari, vepra si ''Fausti'' i Gëtes (pjesa e parë, 2008), ''Andromaka'' dhe ''Atalia'' e Rasinit (2010). Ndërroi jetë më 21 janar 2010 në apartamentin e tij tek Shallvaret, në Tiranë. == Mirënjohje == Shoqata italiane "Dante Alighieri" në vitet e '70 vlerësoi ndërkombëtarisht shqipërimin e Gjeçit si njërin ndër tre përkthimet më të mira në botë të "Komedisë Hyjnore". Gjeçi u dekorua nga Presidenti Italian [[Carlo Azeglio Ciampi|Çampi]] më 2004 me "Ordine della stella, della solidarietà italiana" për përkthimin e Dantes. Laureat edhe i disa çmimeve të tjera kombëtare dhe ndërkombëtare. Për 90-vjetorin e lindjes, Ministria e Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve e Shqipërisë i akordon Çmimin Kombëtar të përkthimit "Fan Noli", për përkthimin e veprës "Fausti" (Pjesa 1.) të [[Goethe|Gëtes]]. == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Lindje 1918]] [[Kategoria:Vdekje 2010]] [[Kategoria:Mësues shqiptarë të shekullit XX]] [[Kategoria:Akademikë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Shkodra]] [[Kategoria:Nxënës të Kolegjit Saverian]] [[Kategoria:Përkthyes prej italishtes në shqip]] [[Kategoria:Përkthyes prej frëngjishtes në shqip]] pgqybp34mmg2za02yefxvuszrcu0yby 0 84690 2985474 2944018 2026-05-30T00:47:08Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi izraelite]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985474 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = David Ben-Gurion | image = David BG.jpg | image_size = 230 px | office = Kryeministri i tretë i Izraelit | term_start = 2 nëntor 1955 | term_end = 21 qershor 1963 | predecessor = [[Moshe Sharett]] | successor = [[Levi Eshkol]] | office2 = Kryeministri i parë i Izraelit | term_start2 = 17 maj 1948 | term_end2 = 7 dhjetor 1954 | predecessor2 = S'ka | successor2 = [[Moshe Sharett]] | office3 = Kryetari i parë i Këshillit të Shtetit Provizional të Izraelit | term_start3 = 14 maj 1948 | term_end3 = 16 maj 1948 | predecessor3 = S'ka | successor3 = [[Chaim Weizmann]] | office4 = | term_start4 = | term_end4 = | predecessor4 = | successor4 = | office5 = | term_start5 = | term_end5 = | predecessor5 = | successor5 = | birth_date = 16 tetor 1886 | birth_place = [[Plonsk]], [[Perandoria ruse]] | death_date = 1 dhjetor 1973 | death_place = [[Izrael]] | nationality = | profession = | party = Mapai, Rafi, Lista Kombëtare | Gruaja = Paula Ben-Gurion | children = 3 | Feja = [[Judaizmi|Judaiste]] }} '''David Ben-Gurion''' (lindur si '''David Grün''' më [[16 tetor]] [[1886]], vdekur më [[1 dhjetor]] [[1973]]) ishte kryeministër i Izraelit. Pasioni i Ben-Gurionit për Zionizmin, që i pati rrënjët që në fillim të jetës së tij, kulminoi në rolin e tij instrumental në themelimin e shtetit të Izraelit. Pasi drejtoi Izraelin drejt fitores në Luftën Izraelito-Arabe të vtit 1948, Ben-Gurion ndihmoi në ndërtimin e institucioneve të shtetit dhe vëzhgoi thithjen e një numri të madh hebrenjsh nga mbarë bota. Pas tërheqjes nga jeta politike në vitin 1970, ai u shpërngul në Sde Boker, një kibuc në shkretëtirën Negev, ku ai jetoi deri sa vdiq. Pas vdekjes, Ben-Gurion u emërua sipas Revistës Time si një nga 100 Njerëzit Më Të Rëndësishëm Të Shekullit Të 20-të. == Jeta e hershme == Ben-Gurion u lind në [[Płońsk]], në Mbretërinë e Polonisë që në atë kohë bënte pjesë në [[Perandorinë Ruse]]. Babai i tij, [[Avigdor Grün]], ishte një [[jurist]] dhe një lider i lëvizjes [[Hovevei Zion]]. Mamaja e tij, Scheindel, vdiq kur ai ishte 11 vjeç. [[Skeda:1918 Private BenGurion volunteer in Jewish Legion.jpg|parapamje|left|Ben-Gurion në uniformën e tij të Legjionit Hebre në vitin 1918.]] Ben-Gurion u rrit nga një [[Zionist]] entuziast. Si student në [[Universitetin e Varshavës]], ai u bashkua me lëvizjen Zioniste-Marksiste Poale në vitin 1904. Ai u arrestua dy herë gjatë [[Revolucionit Rus]] të vitit 1905. Ai emigroi në [[Palestinën]] otomane në vitin 1906, ku u shokua nga krimet dhe anti-semitizmi i [[Europës Lindore]], dhe u bë një nga drejtuesit kryesorë të Zionistëve Poale bashkë me [[Yitzhak Ben-Zvi]]. Në Palestinë, fillimisht punoi në bujqësi, duke mbledhur portokallë. Më 1909 ai u bë vullnetar me [[HaShomer]], një fuqi vullnetarësh që ndihmonte në mbikqyrjen e komuniteteve bujqësore të izoluara izraelite. Më 7 nëntor 1911, Ben Gurion shkoi në [[Selanik]] në mënyrë që të mësonte turqisht për studimet e tij për tu bërë jurist. Qyteti, që kishte një komunitet hebre të madh, e impresionoi Ben Gurionin që e quajti "një qytet hebre që nuk ka e shokun në këtë botë." Ai gjithashtu kuptoi aty që "Hebrenjtë ishin të aftë të kryenin çfarëdolloj pune," nga biznesmenë të pasur deri te tregtarë, mjeshtër zanatesh ose punë hamalli.<ref>http://www.oswego.edu/~baloglou/misc/sephardim.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110530141514/http://www.oswego.edu/~baloglou/misc/sephardim.html |language=en|date=30 maj 2011 }} and Gila Hadar, "Space and Time in Salonika on the Eve of World War II and the Expulsion and Extermination of Salonika Jewry", Yalkut Moseshet 4, Winter 2006</ref> Në vitin 1912, ai u shpërngul në Konstantinopojë (tani Stamboll), atëherë kryeqytet i Perandorisë Otomane, për të studiuar juridikun në Universitetin e Stambollit bashkë me Ben-Zvi dhe adoptoi emrin hebre Ben-Gurion, prej historianit mesjetar Yosef ben Gurion. Ai punoi gjithashtu edhe si një gazetar. Në vitin 1915, Ben-Gurion dhe Ben-Zvi u dëbuan nga Palestina, që prapë ishte nën sundimin otoman, për shkak të aktivitetit të tyre politik. Kur u vendos në Nju Jork Siti më 1915, ai takoi Paula Munweis. Ata u martuan më 1917, dhe patën tre fëmijë. Ai iu bashkua ushtrisë britanike në vitin 1918 si pjesë e Batalionit të Legjionit Hebre (pas Deklaratës së Balforit në nëntor 1917). Ai dhe familja e tij u kthyen në Palestinë pas Luftës së Parë Botërore pas marrjes së saj nga britanikët. == Në krye të Zionistëve == Pas vdekjes së teoricienit Ber Botochov, krahu i majtë dhe i djathtë i Poale Zion u nda në 1919-ën me Ben-Gurionin dhe shokun e tij Berl Katznelson kryetarë të pjesës së djathtë të lëvizjes Zionistët e Punës. Partia Poale Zion e djathtë formoi Ahdut HaAvoda dhe kishte Ben-Gurionin si lider në 1919. Në 1920 ai ndihmoi në formimin e Histadrut, Federata Zioniste e Punës në Palestinë dhe pas kësaj u sekretar i përgjithshëm i saj. Më 1930, Hapoel Hatzair (themeluar nga A.D. Gordon më 1905) dhe Ahdut HaAvoda formuan koalicion për të krijuar Mapai, partinë e punës Zioniste më të djathtë (përsëri ngelej një organizatë e krahut të majtë, por jo aq ekstremiste sa pjesët e tjera) nën lidershipin e Ben-Gurionit. Krahu i majtë i Zionistëve të Punës përfaqësohej nga Mapam. Zionismi i Punës u bë tendenca dominante në Organizatën Botërore të Zionistëve dhe në vitin 1935 Ben-Gurion u bë kryetar i komitetit ekzekutiv të Agjencisë Hebreje për Palestinën, një rol që e mbajti deri në krijimin e shtetit të Izraelit më 1948. Gjatë revoltës Arabe në Palestinë gjatë viteve 1936-1939, Ben-Gurion ushtroi një politikë të përmbajtur (e quajtur Havlagah) në të cilën Haganah (ushtria izraelite) dhe grupet e tjera hebreje nuk u hakmorrën për sulmet arabe kundrejt qytetarëve hebrenj, duke u përqendruar vetëm në vetëmbrojtje. Më 1937, britanikët rekomanduan ndarjen e Palestinës në zona arabe dhe hebreje dhe Ben-Gurioni e mbështeti këtë vendim. Kjo çoi në konflikt Ze'ev Jabotinsky që e kundërshtonte ndarjen dhe si rezultat mbështetësit e Jabotinsky-it u ndanë nga Haganah dhe braktisën politikën e Havlagah. Shtëpia e Ben-Gurionit, ku ai jetoi nga viti 1931 e më tej, dhe për një pjesë të secilit vit nga 1953 shtë sot një shtëpi-muze historik në Tel Aviv. === Arabët e Palestinës === Ben-Gurion e kuptoi lidhjen e fortë të Arabëve të Palestinës me tokën por shpresoi se kjo do të merrte fund me kalimin e kohës. Nahum Goldman, presidenti i Kongresit Botëror Hebre, shkroi në një bisedim rreth "problemit arab" se më 1956, Ben-Gurion tha : "Pse do të donin arabët paqe? Nëse unë do të isha një lider arab nuk do bëja kurrë marrëveshje me Izraelin. Kjo është e natyrshme: ne kemi marrë vendin e tyre... Ka pasur antisemitizëm, nazistët, Hitleri, Aushvici, por ishte kjo faji i tyre? Ata shohin vetëm një gjë : ne kemi ardhur këtu dhe kemi vjedhur vendin e tyre. Pse duhet ta pranojnë këtë gjë ata? Ata ndoshta mund ta harrojnë këtë pas një ose dy brezash, por për momentin nuk ka shans. Kështu që është e thjeshtë: ne duhet të qëndrojmë të fortë dhe të mbajmë një ushtri të fuqishme."<ref name="Goldman">Nahum Goldman, 'The Jewish Paradox', translated by Steve Cox, 1978, ISBN 0-448-15166-9, p. 98, p. 100, p. 99</ref> Goldman e kritikoi Ben-Gurionin për atë që e quajti përballjen e Ben-Gurionit me botën arabe. Goldman shkroi se "Ben-Gurion është njeriu i përgjegjshëm për politikën anti-arabe, sepse është ai që formoi idenë e brezave të Izraelit."<ref name="Goldman"/> Pikëpamja që vlerësimi i Ben-Gurionit për ndjenjat e arabëve e çuan atë në nevojën për të ndërtuar një fuqi ushtarake, mbështetet nga Simha Flapan, që e kuoton Ben-Gurionin se tha më 1938: "Unë besoj në fuqinë tonë, në fuqinë që do rritet dhe nëse do rritet, atëherë marrëveshja do vijë..."<ref>Simha Flapan, 'Zionism and the Palestinians', 1979, ISBN 0-85664-499-4, p. 142-144</ref> === Britanikët === Letra e Bardhë Britanike e vitit 1939 përcaktonte se imigrimi hebre në Palestinë do kufizohej në 15000 në vit për pesë vitet e para dhe më vonë do ishte një kontigjent me pëlqimin arab. U vendosën edhe kufizime për blerjen e tokës prej hebrenjve nga arabët. Pas kësaj, Ben-Gurion ndryshoi politikën drejt britanikëve, duke thënë: "Paqja në Palestinë nuk është situata më e mirë për të penguar politikën e Letrës së Bardhë".<ref>S. Teveth, 1985, 'Ben-Gurion and the Palestinian Arabs', p. 199</ref> Ben-Gurioni besonte se një zgjidhje paqësore me arabët ishte e pamundur dhe shpejt filloi pregatitjen e Yishuvit për luftën. Sipas Teveth 'përmes fushatës së tij për të mobilizuar Yishuvin në mbështetje të tentativës britanike për luftë, ai u mundua që të ndërtojë bërthamën e "ushtrisë hebreje", dhe suksesi i tij në këtë përpjekje solli fitoren e Zionistëve në luftën për themelimin e shteti hebre. '<ref>S. Teveth, 1985, 'Ben-Gurion and the Palestinian Arabs', p. 200</ref> Gjatë [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], Ben-Gurion inkurajoi hebrenjtë e Palestinës të ishin vullnetarë në ushtrinë britanike. Ai iu tha hebrenjve "të mbështesnin britanikët duke menduar sikur nuk ka një Letër të Bardhë dhe të kundërshtojnë Letrën e Bardhë duke menduar sikur nuk ka luftë".<ref>[http://bgarchives.bgu.ac.il/moreshet/ben_gurion/horshi.html Ben-Gurion's road to the State] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060215143209/http://bgarchives.bgu.ac.il/moreshet/ben_gurion/horshi.html |date=15 shkurt 2006 }} Ben-Gurion Archives {{he icon}}</ref> Rreth 10% e hebrenjve të Palestinës u bënë vullnetarë për ushtrinë britanike, duke përfshirë femrat. Në të njëjtën kohë Ben-Gurioni ndihmoi në imigrimin ilegal të mijëra hebrenjve europianë drejt Palestinës gjatë një periudhe kur britanikët vendosnin kufizime për imigrimin hebre. Më 1946 Ben-Gurioni pranoi që Haganah mund të bashkëpunonte me Irgunin e Menachem Beginit në luftimet kundër britanikëve. Ben-Gurion fillimisht pranoi të kryejë planin e Beginit në bombardimin e Hotelit King David, me qëllimin e ngacmimit (sesa vrasjes) të ushtrisë britanike të vendosur atje. Gjithsesi, kur rreziqet e vrasjeve në masë u bënë të dukshme, Ben-Gurioni i tha Beginit të mos e kryejë operacionin; Begini refuzoi.<ref>. [[Paul Johnson (writer)|Paul Johnson]], ''A History of the Jews'', p. 523.</ref> Migrimi hebre i jashtëligjshëm çoi në rritjen e presionit ndaj Britanisë që u detyrua ose të lejojë migrimin hebre (si kërkohej nga Mandati i Lidhjes së Kombeve) ose të dorëhiqej – gjë që e bënë më vonë më 1948, duke mos ndryshuar kufizimet e tyre, në kurriz të zgjidhjes prej Kombeve të Bashkuara për të ndarë territorin mes hebrenjve dhe arabëve. === Partitë fetare dhe status kuoja === Në shtator 1947, Ben-Gurioni arriti marrëveshje status kuoje me partinë ortodokse Agudat Yisrael. Ai i dërgoi një letër Agudat Yisraelit duke thënë se ndërkohë që ai i përkushtohej themelimit të një shteti jo-teokratik me liri fetare, ai premtonte se Shabbati (dita e shtatë e javës hebreje, duke filluar në perëndim të së premtes deri natëne së shtunës) do ishte dita zyrtare e pushimit e Izraelit, se në shtet kuzhinat e furnizuara do përdornin ushqimin e Kosherit (ushqimi izraelit), se çdo përpjekje do bëhej për të vendosur një jurisdiksion të vetëm për të gjitha familjet hebreje dhe se çdo sektor do kishte autonomi në sferëne edukimit.<ref>[https://web.archive.org/web/20110716140234/http://w3.kfar-olami.org.il/asaf/pedagogical/ezrahut/status.doc The Status Quo Letter], in Hebrew</ref>. === Lidershipi ushtarak dhe Eksodi palestinez i vitit 1948 === Gjatë luftës mes Arabisë dhe Izraelit në vitin 1948 Ben-Gurion mbikqyri operacionet ushtarake të shtetit të sapolindur. Gjatë javëve të para të pavarësisë së Izraelit, ai urdhëroi të gjithë milicitë të zëvendësoheshin nga një ushtri kombëtare, Forcat Mbrojtëse të Izraelit (Israel Defense Forces ose IDF). Për këtë qëllim, Ben-Gurion përdori një dorë të fortë gjatë Çështjes Altalena, një anije që mbante armë e blerë nga Irguni. Ai insistoi që të gjitha armët ti jepeshin IDF-së. Kur luftimet plasën në plazhin e Tel-Avivit ai urdhëroi që Altalena të merrej me forcë dhe ta zhvoshkë anijen. Gjashtëmbëdhjetë luftues të Irgunit dhe tre ushtarë të IDF-së u vranë në këtë betejë. Duke ndjekur politikën e një force ushtarake të unifikuar, ai urdhëroi gjithashtu që shtabi qendor i Palmach-ut të shpërbëhet dhe të integrohet me pjesën tjetër të IDF-së, me zhgënjimin e shumë prej anëtarëve të tij. Si kreu i Agjensisë Hebreje, Ben-Gurion ishte lideri de-fakto i hebrenjve të Palestinës edhe përpara se shteti të deklarohej. Në atë pozicion, Ben-Gurion luajti një rol të madh në luftën e vitit 1948 dhe në eksodin palestinez. Kur arkivat e IDF-së u hapën në fund të viteve 1980, shkollarët filluan të rimendojnë për ngjarjet dhe rolin e Ben-Gurionit<ref>See eg [[Benny Morris]], the ''Birth of the Palestinian Refugee Problem'' and ''The Birth of the Palestinian Refugee Problem Revisited''</ref>. == Themelimi i Izraelit == Më 14 maj, në ditën e fundit të Mandatit Britanik, Ben-Gurion deklaroi pavarësinë e shtetit të Izraelit. Në deklaratën për pavarësi të Izraelit, ai tha se një komb i ri do të "përkrahë barazinë e plotë sociale dhe politike pa dallim race, besimi apo gjinie." == Kryeministër i Izraelit == [[Skeda:Ben Gurion 1957.jpg|parapamje|right|250px|David Ben-Gurion duke folur në Knesset, 1957]][[Skeda:Grave of David Ben Gurion and Paula Munweis in Sde Boker.jpg|parapamje|Varret e Paula dhe David Ben Gurion, Midreshet Ben-Gurion|250px]] Pasi kryesoi Izraelin në Luftën Arabo-Izraelite të vitit 1948, Ben-Gurion u zgjodh Kryeministër i Izraelit kur partia Mapai (e Punës) fitoi numrin më të madh të vendeve në zgjedhjet e para kobëtare, të mbajtura më 14 shkurt, 1949. Ai do vazhdonte në atë post deri në vitin 1963, përveç dy viteve ndërmjet 1954 dhe 1955 që nuk qe kryeministër. Si i pari i vendit, ai drejtoi krijimin e institucioneve të shtetit. Ai kryesoi mbi projekte të ndryshme kombëtare që synonin zhvillimin e shpejtë të vednit dhe popullatës së tij: Operacioni Tapeti Magjik, transporti ajror i hebrenjve nga vendet arabe, ndërtimi i Mbajtësit Kombëtar të Ujit (kanal gjigand që shpërndan ujin në gjithë Izraelin), projekte për zhvillimin rural dhe krijimin e qytezave dhe qyteteve të reja. Veòanërisht ai bëri thirrje për vendosjen në zona të shkreta, si ajo e Negevit. Ben-Gurion pati një rol të madh në operacionet ushtarake që çuan në masakrën e Qibyas në tetor 1953. Më vonë në 1953 ai deklaroi qëllimin e tij për t’u tërhequr nga qeveria dhe u zëvendësua nga Moshe Sharett dhe u zgjodh Kryeministri i dytë i Izraelit në janar 1954. Ben-Gurion u kthye në zyrë më 1955 duke marrë postin e Ministrit të Mbrojtjes dhe së shpejti u rizgjodh kryeministër. Kur Ben-Gurion u kthye në qeveri, forcat e Izraelit reaguan më agresivisht ndaj sulmeve guerile të palestinezëve nga Gaza—që ishte akoma nën sundimin egjiptian. Cikli rritës i dhunës bëri që Presidenti i Egjiptit Gamal Abdel Nasser të ndërtonte ushtrinë e tij me ndihmën e sovjetikëve. Izraelitët reaguan duke armatosur veten me ndihmën e francezëve. Nasser bllokoi kalimin e anijeve izraelite përmes Detit të Kuq dhe Kanalit të Suezit. Në korrik 1956, Amerika dhe Britania u tërhoqën nga projekti i Digës Asëan në Nil dhe një javë më vonë Nasser urdhëroi shtetëzimin e Kanalit të Suezit (që kontrollohej nga francezët dhe britanikët). Ben-Gurion bashkëpunoi me britanikët dhe francezët për të planifikuar Luftën e Sinait të vitit 1956 në të cilën Izraeli sulmoi në Gadishullin e Sinait duke i dhënë britanikëve dhe francezëve një pretekst për të ndërhyrë në mënyrë që të siguronin Kanalin e Suezit. Ndërhyrja nga SHBA dhe Kombet e Bashkuara detyruan britanikët dhe francezët të shkonin mbrapa dhe Izraeli të tërhiqej nga Sinai në këmbim të lundrimit të lirë përmes Detit të Kuq dhe Kanalit të Suezit. Një forcë e OKB-së u vendos midis Egjiptit dhe Izraelit. Ben-Gurion u tërhoq si kryeministër për atë që ai e përshkroi si arsye personale në 1963 dhe zgjodhi Levi Eshkol si pasuesin e tij. Një vit më vonë u zhvillua një rivalitet midis të dyve në lidhje me Çështjen e Lavonit. Ben-Gurion u largua nga partia në qershor 1965 për shkak të mënyrës së trajtimit të Çështjes Lavon nga Eshkoli dhe formoi një parti të re, Rafi që fitoi 10 vende në Knesset (parlamenti izraelit). Pas Luftës Gjashtë-Ditore, Ben-Gurion ishte në favor të kthimit të të gjitha territoreve përveç Jeruzalemit, majave të Golanit dhe Malit Hebron.<ref>Randolph Churchill, Winston S.Churchill, ''The Six Day War,''1967 p.199 citing 'The World at One' BBC radio, 12 July 1967</ref> Në 1968, kur Rafi u shkri me Mapai për të formuar Alignment (Lidhjen), Ben-Gurion refuzoi të bashkohet me partinë e tij të vjetër. Ai mbështeti reformat elektorale në të cilat një sistem i bazuar elektoral zëvendësonte atë që ai e shihte si një metodë kaotike të përfaqësimit proporcional. Ai formoi një tjetër parti të re, Listën Kombëtare, që fitoi katër vende në zgjedhjet e vitit 1969. Ben-Gurion u tërhoq nga politika në 1970 dhe i shpenzoi vitet e fundit duke jetuar në një shtëpi modeste në kibuc. == Ben-Gurioni dhe Negevi == Ben-Gurion besonte se shkretëtira pak e populluar dhe shterpë e Negevit ofronte një mundësi të mrekullueshme për hebrenjtë që të vendoseshin në Palestinë pa asjnë shqetësim nga popullata arabe. Ai vendosi një shembull personal duke krijuar kibucin Sde Boker në qendër të Negevit dhe krijoi Mbajtësen Kombëtare të Ujit që sillte ujë në atë zonë. Ai pa mundimin për ta bërë shkretëtirën të lulëzuar si një zonë ku njerëzit hebrenj mund të kryennin një kontribut të madh për njerëzimin si një të tërë.<ref>[http://bgarchives.bgu.ac.il/moreshet/ben_gurion/mash.html Importance of the Negev] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070223082404/http://bgarchives.bgu.ac.il/moreshet/ben_gurion/mash.html |date=23 shkurt 2007 }} David Ben-Gurion, 17 January 1955 {{he icon}}</ref> Ben-Gurion është i varrosur përkrah me gruan e tij Paula në Midreshet Ben-Gurion në shkretëtirën e Negevit. == Çmimet == * Në vitin 1951 dhe 1971, Ben-Gurioni u shpërblye me çmimin Bialik për mendimin hebre.<ref name="bialik">{{Cite web|title=List of Bialik Prize recipients 1933-2004 (in Hebrew), Tel Aviv Municipality website|url=http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf|url-status=dead|access-date=13 mars 2010|archive-date=17 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071217143811/http://www.tel-aviv.gov.il/Hebrew/_MultimediaServer/Documents/12516738.pdf}}</ref> == Përkujtimi == [[Skeda:BGsculptureS.jpg|parapamje|Skulpturë e David Ben-Gurionit në Aeroportin Ndërkombëtar Ben-Gurion, i emëruar në nder të tij]] * Aeroporti më i madh i Izraelit, Aeroporti Ndërkombëtar i Ben-Gurionit është emëruar në nder të tij. * Një nga universitetet më të mëdha të Izraelit, Universiteti Ben-Gurion i Negevit, i gjendur në Beersheva, është i emëruar pas tij. * Shumë rrugë në të gjithë Izraelin janë emëruar pas tij. * Një modifikim izraelit i Tankut Centurion britanik u mëruan pas Ben-Gurionit. * Një qendër kërkimi në shkretëtirë, Midreshet Ben-Gurion, pranë "kasolles" së tij në kibucin Sde Boker është emëruar në nder të tij. Varri i Ben-Gurionit është në qendrën e kërkimit. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Politikanë izraelitë]] [[Kategoria:Lindje 1886]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Kryeministra të Izraelit]] [[Kategoria:Biografi izraelite]] g8cxqt9ydcgdkjsy5387ejg2r9u79z0 0 89693 2985473 2913001 2026-05-30T00:45:11Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi izraelite]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985473 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Benjamin Netanyahu, February 2023.jpg|parapamje|Benxhamin Netanjahu|200px]] '''Benxhamin Netanjahu''' ([[hebraisht]]: בִּנְיָמִין "בִּיבִּי" נְתַנְיָהוּ ''Benjamin "Bibi" Netanyahu'', lindur më [[21 tetor]] [[1949]]) është politikan izraelit dhe Kryeministër i [[Izraeli]]t që nga marsi 2009. Ai është njëkohësisht anëtar i parlamentit të Izraelit "Kneset", Kryetar i Partisë Likud dhe Ministër i Diplomacisë Publike dhe Marrëdhënieve me Diasporën të Izraelit. Netanjahu është i pari kryeministër izraelit i lindur në Izrael pas krijiimit të shtetit të Izraelit. Netanjahu iu bashkua Forcave Izraelite të Mbrojtjes në gjatë Luftës 6 Ditëshe të vitit 1967, dhe u bë komandant i një njësie të forcave speciale Sayeret Matkal. Ai mori pjesë në shumë misione duke përfshirë Operacionin "Inferno" (1968), Operacionin "Dhurata" (1968) dhe Operacionin "Izotop" (1972) gjatë të cilit ai u plagos në sup. Ai luftoi në Luftën e Yom Kippur në 1973 dhe arriti gradën e kapitenit. Netanyahu shërbeu si ambasador i Izraelit në [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]] 1984-1988, anëtar i Partisë Likud, dhe ishte kryeministër nga qershori 1996 deri në korrik 1999. Netanyahu ishte Ministri i Jashtëm (2002-2003) dhe Ministrin e Financave (2003-gusht 2005) në qeveritë e [[Ariel Sharon]]it, por ai u largua për arsye të mosmarrëveshjeve në lidhje me Planin e mosangazhimit në [[Rripi i Gazës|Gaza]]. Ai mori udhëheqjen e Partisl Likud më 20 dhjetor 2005. Në zgjedhjet e 2006, Likud pati rezultat të dobët, duke fituar dymbëdhjetë vende në Kneset (Parlamenti i Izraelit). Në dhjetor 2006, Netanyahu u bë zyrtarisht kreu i opozitës në Kneset dhe Kryetar i Partisë Likud. Në gusht 2007, ai mbajti udhëheqjen e Likud duke mundur Moshe Feiglin në zgjedhjet partiake. Pas zgjedhjeve parlamentare të 10 shkurtit 2009, në të cilat Likud u vendos si parti e dytë dhe e para e krahut të djathtë, Netanyahu formuoi një koalicion qeverisës. Ai është vëllai i komandantit të Forcave Speciale të Izraelit Yonatan Netanjahu, i cili vdiq gjatë një mision shpëtimi, dhe Iddo Netanjahu, një shkrimtar izraelit dhe dramaturg. == Lidhje të jashtme == {{commons|Benyamin Netanyahu}} [[Kategoria:Lindje 1949]] [[Kategoria:Politikanë izraelitë]] [[Kategoria:Kryeministra të Izraelit]] [[Kategoria:Judej]] [[Kategoria:Gjykata Penale Ndërkombëtare]] [[Kategoria:Biografi izraelite]] 27ldaoi0f8avq6i8oyalt5235tepcbt 0 93340 2985521 2944391 2026-05-30T05:01:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985521 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | frame color = #87d8f7 | writing color = #15356f | header color = #87d8f7 | clubname = Lazio | image = S.S. Lazio logo.svg | fullname = Società Sportiva Lazio S.p.A. | nickname = ''I Biancocelesti'' <br />''Le Aquile'' <br> | founded = 9 janar 1990; 123 vite më parë si ''Società Podistica Lazio'' | ground = [[Stadiumi Olimpik (Roma)|Stadio Olimpico]] | capacity = 70,634<ref name="olimpico">{{cite web|url=http://www.osservatoriosport.interno.gov.it/allegati/stadi_serie_a.pdf|title=Stadi Serie A 2015–2016|language=it|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901114629/http://www.osservatoriosport.interno.gov.it/allegati/stadi_serie_a.pdf|archivedate=1 shtator 2015|df=dmy-all}}</ref> | owner = Claudio Lotito (66.70%)<ref>{{cite web|url=http://www.consob.it/web/consob-and-its-activities/listed-companies/documenti/assetti_proprietari/semestre1-2018/113122_Az.html?filedate=22/03/2018&sem=/documenti/assetti_proprietari/semestre1-2018/113122_Az.html&docid=0&link=Pie-chart+Capitale+ordinario%3D%2Fdocumenti%2Fassetti%2Fsemestre1-2018%2F113122_TOrdDich.html%3B+Pie-chart+Capitale+votante%3D%2Fdocumenti%2Fassetti%2Fsemestre1-2018%2F113122_TVotDich.html&nav=false&p_p_id=ConsobPubblicazioni_WAR_consobpubblicazioni_INSTANCE_zupz2C19u5Zz&p_p_state=maximized|title=Azionisti rilevanti di SOCIETA' SPORTIVA LAZIO SPA|date=22 mars 2018|publisher=CONSOB|language=it}}</ref> | chairman = Claudio Lotito | manager = [[Maurizio Sarri]] | mgrtitle = Menaxheri | league = [[Serie A]] | season = 2024–25 | position = Vendi i 7të | website = http://www.sslazio.it |pattern_la1= _lazio2324H |pattern_b1 = _lazio2324H |pattern_ra1= _lazio2324H |pattern_sh1= _lazio2324H |pattern_so1= _lazio2324Hl |leftarm1 = 80C6FF |body1 = 80C6FF |rightarm1 = 80C6FF |shorts1 = FFFFFF |socks1 = FFFFFF |pattern_la2= _lazio2324A |pattern_b2 = _lazio2324A |pattern_ra2= _lazio2324A |pattern_sh2= _lazio2324A |pattern_so2= _lazio2324Al |leftarm2 = 1D274A |body2 = 1D274A |rightarm2 = 1D274A |shorts2 = 1D274A |socks2 = 1D274A |pattern_la3= _lazio2324T |pattern_b3 = _lazio2324T |pattern_ra3= _lazio2324T |pattern_sh3= _lazio2324T |pattern_so3= _lazio2324Tl |leftarm3 = FFFFFF |body3 = FFFFFF |rightarm3 = FFFFFF |shorts3 = 1D274A |socks3 = 1D274A }} '''Società Sportiva Lazio''' (Italisht: [[Gjuha italiane|[sotʃeˈta sporˈtiːva ˈlattsjo]]]), njohur zakonisht si '''Lazio''', është një klub italian futbolli me seli në [[Romë]], Itali. Klubi u themelua në vitin 1900 dhe aktualisht luan në [[Serie A]], elita e futbollit italian. Lazio ka fituar dy ''[[Scudetto]]'', shtatë [[Coppa Italia|kupa]] dhe pesë [[Supercoppa Italiana|superkupa]] në Itali. Në arenën ndërkombëtare, klubi ka fituar [[Kupa UEFA e Fituesve të Kupës|Kupën UEFA të Fituesve të Kupës]] dhe [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupën]].<ref name="Trofe">{{cite web|url=http://www.sslazio.it/societa/palmares.html|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio|title=Palmares|access-date=9 janar 2011|language=it|archive-date=2 dhjetor 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101202082002/http://www.sslazio.it/societa/palmares.html|url-status=dead}}</ref> Lazio e nisi aktivitetin futbollistik në janar 1901 dhe u bë pjesë e [[Federata Italiane e Futbollit|Federatës Italiane]] në vitin 1908. Klubi përjetoi suksesin e parë në vitin 1958, duke fituar kupën. Në vitin 1974, ata fituan kampionatin e parë në histori. Vitet 1990' ishin vitet më të suksesshme në historinë e klubit: ata arritën finalen e [[UEFA Liga e Evropës|Kupës UEFA]] 1998, fituan Kupën UEFA të Fituesve të Kupës 1999, UEFA Super Kupën 1999 dhe titullin e Serie A 2000. Për shkak të problemeve financiare të klubit në vitin 2002, Sergio Cragnotti dha dorëheqjen si president. Klubi u detyrua të shiste lojtarët më të mirë, duke bërë që ekipi të pësonte rënje drastike. [[Claudio Lotito]] u bë president i klubit në vitin 2004, duke udhëhequr klubin në fitimin e katër kupave (2004, 2009, 2013 dhe 2019). Uniforma tradicionale e Lazios është uniformë e kaltërt me të shkurtra dhe çorape të bardha; ngjyrat janë në nder të trashëgimisë së lashtë helene të Romës. Çorapet e kaltra janë përdorur gjithashtu në mënyrë të ndërsjellë si ngjyra shtëpie. Shtëpia e Lazios është [[Stadio Olimpico]] në Romë, të cilën e ndan me klubin tjetër të kryeqytetit [[A.S. Roma]]. Lazio dhe Roma kanë rivalitet të madh që nga viti 1925 dhe ndeshjet midis tyre luhen nën emrin ''[[Derbi della Capitale]]''.<ref>{{cite news|url=http://www.cbc.ca/sports/indepth/feature-soccer-rome.html|publisher=CBC|language=en|title=Il Derby della Capitale|access-date=4 nëntor 2009|date=28 nëntor 2007|archive-date=1 dhjetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071201091833/http://www.cbc.ca/sports/indepth/feature-soccer-rome.html|url-status=live}}</ref> Pavarësisht se fillimisht nuk kishte asnjë lidhje me skuadrën profesioniste të meshkujve dhe femrave (që u inkorporua si S.S. Lazio S.p.A.), themelimi i Società Sportiva Lazio lejoi klubin që merr pjesë në mbi 40 disiplina sportive gjithsej, më shumë se çdo shoqatë sportive në botë.<ref name="Historia">{{cite web|url=http://www.sslazio.it/societa/storia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830153627/http://www.sslazio.it/societa/storia.html|url-status=dead|archive-date=30 gusht 2010|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio S.p.A.|title=La Storia|access-date=9 janar 2011|language=it}}</ref> ==Historia== [[Skeda:targalazio.jpg|majtas|parapamje|250px|Pllakë që përkujton themelimin e Lazios në Piazza della Libertà (Romë, Prati).]] ''Società Podistica Lazio'' u themelua më 9 janar 1900 në qarkun [[Prati]] të [[Roma|Romës]].<ref>{{cite web|url=http://www.sslazio.it/societa/storia.html|publisher=S.S. Lazio|language=it|title=Club info|access-date=9 janar 2011|archive-date=30 gusht 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100830153627/http://www.sslazio.it/societa/storia.html|url-status=dead}}</ref> Deri në vitin 1910 klubi luajti futboll amator para se të bëhej pjesë e kampionatit italian të organizuar nga [[Federata Italiane e Futbollit]], e cila sapo ishte krijuar. Federata filloi të kampionate në qëndër dhe jug të Italisë, por Lazio nuk mundi të fitonte asnjë; ata arritën fazën play-off në tre raste, duke u eleminuar respektivisht nga [[F.C. Pro Vercelli 1892|Pro Vercelli]] në vitin 1913, [[A.S. Casale Calcio|Casale]] në vitin 1914 dhe [[Genoa C.F.C.|Genoa]] në vitin 1923. Në vitin 1927, Lazio ishte i vetmi klub romak që i rezistoi përpjekjeve të regjimit fashist për të bashkuar të gjitha klubet e ryeqytetit të cilat krijuan [[A.S. Roma|A.S. Romën]].<ref name="ducelazioroma">{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/1997/aprile/27/duce_dalla_Lazio_alla_Roma_co_10_9704271903.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101000000/http://archiviostorico.corriere.it/1997/aprile/27/duce_dalla_Lazio_alla_Roma_co_10_9704271903.shtml|archive-date=1 janar 2016|publisher=Corriere della Sera|title=Il duce, dalla Lazio alla Roma|language=it|date=27 prill 1997|access-date=17 janar 2010|author=Sergio Valentini|p=39}}</ref> Dy vite më pas, klubi mori pjesë në edicionin e parë të [[Serie A]]. Në vitin 1937, të udhëhequr nga sulmuesi legjendar [[Silvio Piola]],<ref>{{cite web|url=http://cronologia.leonardo.it/sport/crono34.htm|website=cronologia.leonardo.it|language=it|title=Silvio Piola|access-date=7 qershor 2008|archive-date=2 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110702214359/http://cronologia.leonardo.it/sport/crono34.htm|url-status=dead}}</ref> ekipi u rendit në vendin e dytë, duke arritur rezultatin më të mirë para luftës. Klubi kishte ulje dhe ngritje në vitet 1950'. Ata fituan [[Coppa Italia|kupën]] për herë të parë në vitin 1958,<ref name="Trofeu i Parë">{{cite web|url=https://www.laziostories.com/post/lazio-fiorentina-1958-coppa-italia-final|title=The first silverware: Coppa Italia|publisher=Lazio Stories|language=en|author=Simon Basten|date=23 shtator 2023|access-date=3 janar 2024}}</ref> por tre vite më pas ranë në [[Serie B]] për herë të parë. Ata u rikthyen në elitë në vitin 1963. Pas disa sezonesh në mesin e tabelës, Lazio ra sërisht nga kategoria në sezonin 1967–68.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital71.html|publisher=RSSSF|language=en|title=Italy 1970/71|access-date=15 qershor 2008|archive-date=29 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929150915/https://www.rsssf.org/tablesi/ital71.html|url-status=live}}</ref> Ata fituan titullin e [[Serie B]] në sezonin 1968–69,<ref name="Titulli i Serie B"/> duke u rikthyer në Serie A, por ranë sërisht në sezonin 1971–72. Klubi u rikthye në elitë një sezon më pas dhe në mënyrë surprizë sfidoi [[A.C. Milan|Milanin]] dhe [[Juventus F.C.|Juventusin]] për ''[[Scudetto]]n'', të cilën e humbën në ndeshjen e fundit. Në atë sezon Lazio luante me kapitenin [[Giuseppe Wilson]], mesfushorët [[Luciano Re Cecconi]] dhe [[Mario Frustalupi]] si dhe sulmuesin [[Giorgio Chinaglia]], kurse trajner ishte [[Tommaso Maestrelli]].<ref>{{cite web|url=http://www.vecchiasignora.com/lofiversion/index.php/t26959.html|title=La Lazio di Re Cecconi|website=vecchiasignora.com|language=it|access-date=15 qershor 2008|url-status=dead}}</ref> Lazio u përmirësua në sezonin e ardhshëm, duke fituar kampionatin e parë në histori.<ref>{{cite web|url=http://www.postadelgufo.it/lazio/lazio74.html|title=I banditi e i Campioni&nbsp;– Lazio '73–'74&nbsp;– Uno scudetto "contro" tutto e tutti|website=postadelgufo.it|language=it|access-date=15 qershor 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090213132357/http://postadelgufo.it/lazio/lazio74.html|archive-date=13 shkurt 2009|df=dmy-all}}</ref> Megjithatë, klubi u godit nga vdekja tragjike e Re Cecconit<ref>{{cite web|url=http://www.pagine70.com/vmnews/wmview.php?ArtID=601|website=pagine70.com|language=it|title=Luciano Re Cecconi, l'Angelo biondo|author=Paolo Benetollo|access-date=15 qershor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080617113325/http://www.pagine70.com/vmnews/wmview.php?ArtID=601|archive-date=17 qershor 2008|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> dhe trajnerit të ''Scudettos'' Maestrelli, si dhe largimi i Chinaglias. Klubi gjithësesi gjeti lehtësim me sulmuesin e akademisë [[Bruno Gordiano]], i cili u shpall golashënuesi më i mirë në vitin 1979.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital79.html|publisher=RSSSF|language=en|title=Italy 1978/79|access-date=15 qershor 2008|archive-date=26 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926000119/https://www.rsssf.org/tablesi/ital79.html|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Lazio 1974 Campioni d'Italia.jpg|parapamje|Ekipi i Lazios që fitoi ''Scudetton'' e parë të klubit në vitin 1974.]] Në vitin 1980, Lazio dhe Milan u rrëzuan me forcë në Serie B pas një skandali ku dy klubet trukonin ndeshjet e vete me baste ilegale. Ata qëndruan në kategorinë e dytë për tre sezone, duke shënuar periudhën më të errët në historinë e klubit. Lazio u rikthye në elitë në vitin 1983 dhe shmangu rënjen sërisht në javën e fundit të sezonit.<ref>{{cite web|url=https://www.laziostories.com/post/what-happened-in-serie-b-1982-83|title=What happened in Serie B 1982-83|publisher=Lazio Stories|language=en|date=14 qershor 2023|access-date=7 janar 2024}}</ref> Sezoni 1985–86 ishte edhe më i keq për klubin kryeqytetas, që u rendit në vendin e fundit me vetëm 15 pikë. Në vitin 1986, Lazio u godit me një zbritje prej nëntë pikësh (një goditje e rëndë në atë kohë kur fitoret vlerësoheshin me dy pikë) për një skandal bastesh që përfshinte lojtarin [[Claudio Vinazzani]].<ref name="Mariani">{{cite web|language=en|author=Maurizio Mariani|url=http://www.rsssf.com/tablesi/ital86.html|title=Sentences of the C.A.F. (Federal Court of Appeal) on the betting scandal|date=26 tetor 2000|archive-url=https://web.archive.org/web/20220401191320/http://www.rsssf.com/tablesi/ital86.html|archive-date=1 prill 2022}}</ref> Një luftë epike kundër rënies nga kategoria pasoi të njëjtin sezon në Serie B; klubi i udhëhequr nga trajneri [[Eugenio Fascetti]] e shmangi rënien në [[Serie C]] vetëm pas fitoreve në play-off ndaj [[Taranto F.C. 1927|Taranto]] dhe [[S.S.D. Città di Campobasso|Campobasso]].<ref>{{cite web|url=http://www.lega-calcio.it//it/Archivio-Storico/Storico-Classifica-Campionato.page?leagueid=1012&seasonid=EC992D28-638D-ADD9-D585-7721012F8F71|publisher=Lega Calcio|title=Campionato 1986-87|language=it|access-date=17 janar 2010}}</ref> Kjo do të dëshmonte një pikë kthese në historinë e klubit, me kthimin e Lazios në Serie A në vitin 1988. Kjl dhe menaxhimi i kujdesshëm financiar i [[Gianmarco Calleri]]t, konsolidoi pozicionin e klubit si një klub solid në elitë.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital89.html|publisher=RSSSF|language=en|title=Italy 1988/89|access-date=14 tetor 2008|archive-date=23 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220823221546/https://www.rsssf.org/tablesi/ital89.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/ital90.html|publisher=RSSSF|language=en|title=Italy 1989/90|access-date=14 tetor 2008|archive-date=26 shtator 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926003804/https://www.rsssf.org/tablesi/ital90.html|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Sven Goran Eriksson.jpg|parapamje|majtas|Suedezi Sven-Göran Eriksson është trajneri më i suksesshëm i Lazios, duke fituar 7 trofe.]] Mbërritja e [[Sergio Cragnotti]]t në vitin 1992 ndryshoi historinë e klubit.<ref>{{Cite news|author1=Mario Pennacchia|author2=Lello Garinei|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/gennaio/08/Scandali_retrocessioni_poi_spunta_Cragnotti_ga_0_0001085642.shtml|title=Scandali e retrocessioni: poi spunta Cragnotti|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=8 janar 2000|p=11|access-date=17 janar 2010}}</ref> Ai investoi për vite me rradhë në lojtarë të rinjë për t'a bërë ekipin konkurent për ''Scudetto''. Një nga transferimet e tij të para të dalluara ishte mesfushori anglez [[Paul Gascoigne]] nga [[Tottenham Hotspur F.C.|Tottenham Hotspur]] për 5.5 milion £.<ref>{{cite web|url=https://thesefootballtimes.co/2018/03/23/the-roman-tragicomedy-of-paul-gascoigne-at-lazio/|title=The Roman tragicomedt of Paul Gascoigne at Lazio|publisher=These Football Times|language=en|date=23 mars 2018|access-date=6 janar 2024|archive-date=7 janar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240107022633/https://thesefootballtimes.co/2018/03/23/the-roman-tragicomedy-of-paul-gascoigne-at-lazio/|url-status=dead}}</ref> Transferimi i Gascoigne te Lazio vlerësohet me rritjen e interesit për Serid A në [[Mbretëria e Bashkuar|Mbretërinë e Bashkuar]] gjatë viteve 1990'. Cragnotti theu në mënyrë të përsëritur rekordet e transfertave në ndjekje të lojtarëve që konsideroheshin yje të mëdhenj – [[Juan Sebastián Verón]] për 18 milion £,<ref>{{cite web|url=https://www.gentlemanultra.com/2020/11/10/juan-seba-veron-lazios-difference-maker/|title=Juan Seba Veron: Lazio’s difference maker|publisher=Gentleman Ultra|language=en|date=10 nëntor 2020|access-date=6 janar 2024}}</ref> [[Christian Vieri]] për 19 milion £ dhe duke thyer rekordin botëror të transferimeve, megjithëse vetëm për disa javë,<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/berlu/berlu/berlu.html|title=Colpo della Lazio, soffia Vieri alla Juve|publisher=La Repubblica|language=it|date=28 gusht 1998}}</ref> duke firmosur me [[Hernán Crespo]]n për 35 milion £.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/829225.stm|publisher=BBC Sport|language=en|title=Lazio's £40m Crespo deal|date=12 korrik 2000|access-date=4 nëntor 2009|archive-date=3 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170803212516/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/829225.stm|url-status=live}}</ref> Lazio u rendit në vendin e dytë në Serie A në vitin 1995, në vendin e tretë në vitin 1996 dhe vendin e katërt në vitin 1997. Në vitin 1999, ata e humbën kampionatin për vetëm një pikë ndaj Milanit. Ekipi i atij sezoni përbëhej nga lojtarë si [[Siniša Mihajlović]], [[Alessandro Nesta]] dhe [[Marcelo Salas]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/1999/settembre/15/chiama_Mihajlovic_sicurezza_Lazio_ga_0_9909155267.shtml|title=Si chiama Mihajlovic la sicurezza Lazio|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=15 shtator 1999}}</ref><ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/marzo/21/Lazio_suoi_gioielli_Nesta_non_co_10_0103217756.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160101000000/http://archiviostorico.corriere.it/2001/marzo/21/Lazio_suoi_gioielli_Nesta_non_co_10_0103217756.shtml|archive-date=1 janar 2016|author=Stefano Boldrini|title=La Lazio e i suoi gioielli: Nesta non si tocca|publisher=Corriere della Sera|language=it|date=21 mars 2001|access-date=2 shtator 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.clarin.com/deportes/futbol/marcelo-salas-20-anos-pase-supero-20-millones_0_rJegCygLz.html|title=Marcelo Salas: 20 years after the pass that exceeded 20 million|date=1 shkurt 2018|access-date=1 shtator 2020|website=clarin.com|language=en}}</ref> Një vit më pas, ekipi i udhëhequr nga [[Sven-Göran Eriksson]] fitoi ''Scudetton'' e dytë dhe kupën, duke arritur një dopietë.<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/online/sport/titolo/titolo/titolo.html|title=La Lazio campione d'Italia|publisher=La Repubblica|language=it|date=15 maj 2000|access-date=10 tetor 2011}}</ref> Lazio fitoi edhe dy kupa të tjera në vitet 1998 dhe 2004, si dhe trofeun e parë evropian, [[Kupa UEFA e Fituesve të Kupës|Kupën UEFA e Fituesve të Kupës]], në vitin 1999.<ref>{{cite news|title=Lazio the last of the cup winners|url=https://www.irishtimes.com/sport/lazio-the-last-of-the-cup-winners-1.186896|access-date=17 dhjetor 2017|newspaper=The Irish Times|language=en|date=20 maj 1999}}</ref><ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/ecwc/news/kind=4/newsid=490842.html|publisher=UEFA|language=en|title=Lazio leave it late|date=19 maj 1999|access-date=9 janar 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20101024010740/http://en.archive.uefa.com/competitions/ecwc/news/kind=4/newsid=490842.html|archive-date=24 tetor 2010|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> Ata gjithashtu arritën finalen e [[UEFA Liga e Evropës|Kupës UEFA]] për herë të parë në histori, por u mposhtën nga [[F.C. Internazionale Milano|Interi]] 3–0.<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=1997/intro.html|work=UEFA|language=en|title=Zamorano leads Inter rout|date=1 qershor 1998|access-date=9 janar 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100625234524/http://en.archive.uefa.com/competitions/uefacup/history/season=1997/intro.html|archive-date=25 qershor 2010|df=dmy-all}}</ref> Përveç këtyre sukseseve, klubi fitoi edhe dy [[Supercoppa Italiana|Superkupa Italiane]] dhe [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupën]] kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]].<ref>{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/competitions/supercup/history/season=1999/intro.html|publisher=UEFA|language=en|title=Salas downs United|date=1 shtator 1999|access-date=27 tetor 2009|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100831071220/http://en.archive.uefa.com/competitions/supercup/history/season%3D1999/intro.html|archive-date=31 gusht 2010|df=dmy-all}}</ref> Në vitin 2000, Lazio u bë gjithashtu klubi i parë i futbollit italian që kuotohet në bursën italiane të [[Piazza Affari]].<ref>{{cite news|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/maggio/23/oggi_Roma_quotata_Borsa_ga_0_0005238328.shtml|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Antonello Capone|title=Da oggi la Roma è quotata in Borsa|date=3 shkurt 2000|access-date=14 tetor 2008|archive-date=13 janar 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113085407/http://archiviostorico.gazzetta.it/2000/maggio/23/oggi_Roma_quotata_Borsa_ga_0_0005238328.shtml|url-status=live}}</ref> Me mbarimin e parave, rezultatet e Lazios përkeqësuan me kalimin e viteve. Në vitin 2002, një skandal financiar që përfshinte Cragnottin dhe kompaninë shumëkombëshe të produkteve ushqimore Cirio, e detyroi atë të largohej nga klubi dhe Lazio u kontrollua deri në vitin 2004 nga menaxherët e kujdesshëm financiarë dhe një grupi banke. Kjo e detyroi klubin të shesë lojtarët e tyre më të mirë, përfshirë edhe lojtarin e preferuar të tifozëve, kapitenin [[Alessandro Nesta]].<ref>{{cite web|url=http://www.tuttonapoli.net/calciomercato/nesta-al-milan-ronaldo-al-real-crespo-all-inter-350|title=Nesta al Milan, Ronaldo al Real, Crespo all'Inter|publisher=Tutto Napoli|language=it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151223141951/http://www.tuttonapoli.net/calciomercato/nesta-al-milan-ronaldo-al-real-crespo-all-inter-350|archive-date=23 dhjetor 2015}}</ref> Në vitin 2004, sipërmarrësi [[Claudio Lotito]] fitoi shumicën e klubit.<ref>{{cite web|url=http://guide.dada.net/ss_lazio/interventi/2004/07/168883.shtml|title=Claudio Lotito is the new Lazio chairman|website=guide.dada.net|language=en|access-date=12 qershor 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20081007214942/http://guide.dada.net/ss_lazio/interventi/2004/07/168883.shtml|archive-date=7 tetor 2008|df=dmy-all}}</ref> Në vitin 2006, klubi u kualifikua në Kupën UEFA 2006–07 nën drejtimin e trajnerit [[Delio Rossi]].<ref name="Delio Rossi"/> Megjithatë, klubit i'u ndalua të merrte pjesë në këtë kompeticion pas përfshirjes në [[Seria A skandali i vitit 2006|skandalin e trukimeve të ndeshjeve në Itali]], e njohur si "Calciopoli".<ref>{{cite web|url=http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/sentenza-caf/sentenza-caf/sentenza-caf.html|title=Prima sentenza sullo scandalo calcio: Juve, Lazio e Fiorentina in serie B|publisher=La Repubblica|language=it|access-date=12 qershor 2008|archive-date=21 maj 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080521051530/http://www.repubblica.it/2006/07/sezioni/sport/calcio/sentenza-caf/sentenza-caf/sentenza-caf.html|url-status=live}}</ref> [[Skeda:Mauro Zarate and Goran Pandev.jpg|parapamje|djathtas|180px|[[Goran Pandev]] dhe [[Mauro Zárate]] gjatë finales së Kupës së Italisë 2009.]] Në sezonin 2006–07, Lazio arriti një vend të tretë në kampionat edhe pse e nisi me një zbritje prej nëntë pikësh për shkak të përfshirjes në Calciopoli. Ky rezultat e kualifikoi Lazion në raundin e tretë kualifikues të [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]], duke mposhtur [[FC Dinamo București|Dinamo Bucureștin]]. Në fazën e grupeve, ekipi u rendit në vendin e fundit në një grup të përbërë nga [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]], [[SV Werder Bremen|Werder Bremen]] dhe [[Olympiacos F.C.|Olympiacos]].<ref>{{cite web|url=http://rsssf.com/ec/ec200708.html|title=UEFA Champions League 2007–08|publisher=RSSSF|language=en|access-date=6 janar 2024|archive-date=29 qershor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629144934/http://rsssf.com/ec/ec200708.html|url-status=dead}}</ref> Në kampionat, ekipi nuk mori rezultate të mira, duke u renditur në vendin e 12të, gjë që shkaktoi protesta nga tifozët. Në sezonin 2008–09, Lazio fitoi kupën e pestë në histori, duke mposhtur në finale [[U.C. Sampdoria|Sampdorian]].<ref>{{cite web|url=http://www.espnstar.com/football/serie-a/news/detail/item266953/Lazio-win-Coppa-Italia/|title=Lazio win the Coppa Italia|date=14 maj 2009|publisher=ESPN FC|language=en|access-date=9 janar 2011|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120324210831/http://www.espnstar.com/football/serie-a/news/detail/item266953/Lazio-win-Coppa-Italia/|archive-date=24 mars 2012|df=dmy-all}}</ref> Lazio e nisi sezonin 2009–10 duke fituar Superkupën e Italisë kundër Interit falë golave të [[Matuzalém]] dhe [[Tommaso Rocchi]]t.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/08-08-2009/inter-sara-subito-milito-eto-o-50983975351.shtml|publisher=La Gazzetta dello Sport|title=Supercoppa alla Lazio. Battuta l'Inter 2–1|date=8 gusht 2009|access-date=11 gusht 2009|language=it|archive-date=3 nëntor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141103073120/http://www.gazzetta.it/Calcio/08-08-2009/inter-sara-subito-milito-eto-o-50983975351.shtml|url-status=live}}</ref> Katër vite më pas, Lazio e fitoi kupën sërisht, duke mposhtur në finale rivalët e Romës falë golit të [[Senad Lulić]].<ref>{{cite web|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/26-05-2013/roma-lazio-0-1-decide-gol-lulic-biancocelesti-europa-20458852545.shtml|title=Roma-Lazio 0-1, decide un gol di Lulic. Biancocelesti in Europa|publisher=La Gazzetta della Sport|date=26 maj 2013|access-date=2 shkurt 2017|language=it|archive-date=5 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171005202748/http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/26-05-2013/roma-lazio-0-1-decide-gol-lulic-biancocelesti-europa-20458852545.shtml|url-status=live}}</ref> Nën drejtimin e trajnerit [[Simone Inzaghi]], Lazio do të fitonte kupën sërisht në sezonin 2018–19,<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/138092/coppa-italia-atalanta-bow-lazio|title=Coppa Italia: Atalanta bow to Lazio|publisher=Football Italia|language=en|date=15 maj 2019|access-date=15 maj 2019|archive-date=13 prill 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210413203027/https://www.football-italia.net/138092/coppa-italia-atalanta-bow-lazio|url-status=live}}</ref> si dhe dy herë të tjera Superkupën, respektivisht në vitet 2017 dhe 2019, të udhëhequr nga sulmuesi [[Ciro Immobile]], i cili në vitin 2021 u bë golashënuesi në i mirë në historinë e klubit.<ref>{{Cite web|author=Steven Moore|date=4 nëntor 2021|title=Ciro Immobile Make History With 160th Lazio Goal in Match Against Marseille|url=https://thelaziali.com/2021/11/04/immobile-history-160-goal-marseille/|access-date=20 prill 2022|website=The Laziali|language=en}}</ref> ==Identiteti== ===Ngjyrat=== Ngjyrat e Lazios, e bardha dhe bojëqielli, u frymëzuan nga [[Stema e Greqisë|stema kombëtare e Greqisë]], për faktin se Lazio është një klub sportiv i përzier dhe këto ngjyra u zgjodhën në njohje të faktit se Lojërat Olimpike të Lashta dhe tradita sportive në Evropë është lidhur me [[Greqia|Greqinë]].<ref>{{cite news|url=http://albionroad.com/club-profiles/lazio.html|website=albionroad.com|language=en|title=Lazio|date=24 qershor 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160224132016/https://albionroad.com/club-profiles/lazio.html|archive-date=24 shkurt 2016|df=dmy-all}}</ref> Fillimisht, Lazio luante me një fanellë e ndarë nga ngjyra e bardhë dhe bojqielli, kurse të shkurtrat dhe çorapet ishin të zeza.<ref name="shirt"/> Pas një periudhe me fanella të thjeshta të bardha, Lazio i'u rikthye ngjyrave që përdor sot.<ref name="shirt">{{cite news|url=http://www.ultraslazio.it/maglie.htm|website=ultraslazio.it|title=Maglie|language=it|date=24 qershor 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130714131800/http://www.ultraslazio.it/maglie.htm|archive-date=14 korrik 2013|df=dmy-all}}</ref> Për disa sezone klubi ka luajtur me fanella bojqielli me vija të bardha si dhe të shkurtra dhe çorape të bardha.<ref name="shirt"/> Ngjyrat e klubit kanë çuar në pseudonimin e tyre italian ''Biancocelesti''.<ref>{{cite news|url=http://www.football.co.uk/lazio/information.shtml|website=football.co.uk|language=en|title=Lazio Football Team Information|date=24 qershor 2007|access-date=4 tetor 2007|archive-date=11 tetor 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011105901/http://www.football.co.uk/lazio/information.shtml|url-status=live}}</ref> ===Stema=== Stema dhe simboli tradicional i klubit është [[shqiponja]], e cila u zgjodh nga anëtari themelues Luigi Bigiarelli.<ref>{{cite news|url=http://www.ultraslazio.it/stemmi.htm|website=ultraslazio.it|language=it|title=Evoluzione di un simbolo nobile e glorioso|date=24 qershor 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120223181550/http://www.ultraslazio.it/stemmi.htm|archive-date=23 shkurt 2012|df=dmy-all}}</ref> Shqiponja ka qënë gjithnjë simbol i legjioneve dhe perandorit romak dhe zgjodh për të përfaqësuar fuqinë dhe fitoren; ai gjithashtu identifikon klubin me qytetin e origjinës.<ref>{{Cite web|url=https://williamhillnews.it/calcio/stemma-lazio/|title=La storia, l'evoluzione e il significato dello stemma della Lazio|date=10 tetor 2019|website=williamhillnews.it|publisher=Admar Services (Malta)|language=it|access-date=25 prill 2023|archive-date=25 prill 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230425112751/https://williamhillnews.it/calcio/stemma-lazio/|url-status=live}}</ref> Përdorimi i simbolit nga Lazio ka çuar në dy nga pseudonimet e tyre; le Aquile ("Shqiponjat") dhe Aquilotti ("Shqiponjat"). Stema aktuale e klubit përmban një shqiponjë të artë mbi një mburojë të bardhë me një kufi blu; brenda mburojës është emri i klubit dhe një mburojë më e vogël trepalëshe me ngjyrat e klubit. ===Himni=== Himni zyrtar i Lazios është ''Vola Lazio vola'', i interpretuar nga [[Toni Malco]] dhe i shkruar nga [[Claudio Natili]] dhe [[Silvio Subelli]].<ref>{{cite web|url=https://www.sslaziomuseum.com/blog-post/giorgio-chiede-un-inno-la-sua-lazio-nasce-vola-lazio-vola/|title=Toni Malco e la sua “Vola Lazio vola”|publisher=S.S. Lazio Museum|language=en|date=6 nëntor 2018|access-date=7 janar 2024}}</ref> Notat e himnit luhen zakonisht gjatë fluturimit të shqiponjës Olympia dhe në fund të ndeshjeve, në rast të fitores së Lazios, paraprihen nga kënga ''I giardini di marzo'' nga [[Lucio Battisti]].<ref>{{cite web|url=https://www.calciomercato.com/news/battisti-e-il-calcio-non-era-tifoso-della-lazio-e-stato-una-sola-61413|title=Battisti e il calcio: 'Non era tifoso della Lazio, è stato una sola volta allo stadio'|publisher=Calcio Mercato|language=it|author=Alfonso Martino|date=10 shtator 2022|access-date=5 nëntor 2023}}</ref> Me hyrjen në fushë, që nga fillimi i epokës Lotito, kënga e zgjedhur është ''Inno alla Lazio'' (i riemërtuar nga fansat si ''So' già du' ore''), shkruar dhe interpretuar nga [[Aldo Donati]]; kjo është himni i parë i krijuar për Lazion në vitin 1977, e kërkuar nga kantautori romak nga aktorja dhe tifozja e klubit, [[Elena Fabrizi]], e njohur si Sora Lella.<ref>{{cite web|url=http://lnx.lazialita.com/2019/06/17/in-ricordo-di-sora-lella-io-so-della-lazio-perche-quando-ero-bambina-a-roma-cera-solo-la-lazio/|title=In ricordo di Sora Lella: “Io sono laziale perché quando ero bambina a Roma c’era solo la Lazio”|language=it|access-date=17 qershor 2019|archive-date=9 korrik 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709191007/http://lnx.lazialita.com/2019/06/17/in-ricordo-di-sora-lella-io-so-della-lazio-perche-quando-ero-bambina-a-roma-cera-solo-la-lazio/|url-status=dead}}</ref> ==Stadiumi== [[Skeda:L'Olimpico - panoramio.jpg|parapamje|majtas|Panorama e [[Stadio Olimpico]].]] [[Stadio Olimpico]] është shtëpia e Lazios, të cilën e ndan me klubin tjetër të kryeqytetit Romën dhe [[Kombëtarja italiane e futbollit|kombëtaren italiane]]. Stadiumi u hap në vitin 1937 dhe së fundmi u rinovua në vitin 2008,<ref>{{cite web|url=http://www.vigilfuoco.it/informazioni/sitiSpeciali/GestioneSiti/downloadFile.asp?s=2&f=682|work=Vigili del Fuoco|title=Stadio Olimpico&nbsp;– nuove tecniche di safety & security|access-date=14 tetor 2009|language=it|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722144157/http://www.vigilfuoco.it/informazioni/sitiSpeciali/GestioneSiti/downloadFile.asp?s=2&f=682|archive-date=22 korrik 2011|df=dmy-all}}</ref> dhe ka një kapacitet prej 70,634 ulësesh.<ref name="olimpico"/> Ishte vendi ku u organizuan [[Lojërave Olimpike Verore 1960]], por ka shërbyer gjithashtu si vendndodhja e Kampionatit Botëror të Atletikës 1987, finales së [[UEFA Euro 1980]], [[1990 FIFA Kupa e Botës|Kupës së Botës 1990]] dhe finales së Ligës së Kampionëve në 1996 dhe 2009.<ref name="olimpico"/> Gjithashtu në Foro Italico ndodhet Stadio dei Marmi, ose "stadiumi prej mermeri", i cili u ndërtua në vitin 1932 dhe u projektua nga Enrico Del Debbio. Ajo ka nivele në krye të 60 statujave prej mermeri të bardhë që ishin dhurata nga qytetet italiane në përkujtim të 60 atletëve. Gjatë sezonit 1989–90, Lazio dhe Roma luajtën ndeshjet e tyre në [[Stadio Flaminio]] të Romës, që ndodhet në distriktin [[Flaminio]], për shkak të punimeve të rinovimit të kryera në Stadio Olimpico. Në qershor 2018, presidenti i Lazios, Claudio Lotito deklaroi se "Lazios duhet t'i jepet i njëjti favor dhe trajtim si Roma – aftësia për të ndërtuar një stadium të ri. Ai gjithashtu shtoi se "stadiumi i Lazios do të ndërtohet para stadiumit të Romës". Një vit më pas, Lotito u vendos të prezantonte planet e një stadiumi të mundshëm të ardhshëm për Lazion, të quajtur Stadio delle Aquile.<ref>{{cite web|url=https://thelaziali.com/2019/04/06/stadio-delle-aquile-lazio-italian-calcio/|title=Stadio delle Aquile: Details About Lazio's New Stadium|date=6 prill 2019|publisher=The Laziali|language=e|access-date=26 maj 2020|archive-date=3 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603205117/https://thelaziali.com/2019/04/06/stadio-delle-aquile-lazio-italian-calcio/|url-status=live}}</ref> Megjithatë, projekti nuk u konkretizua për arsye të panjohura. ==Tifozët== [[Skeda:Tifosi curva nord lazio.jpg|djathtas|parapamje|230px|Tifozët e Lazios në Cueva Nord të Stadio Olimpico.]] Lazio është klubi i gjashtë me më shumë tifozë në Itali dhe i dyti në Romë, i mbështetur nga 2% e tifozëve italian (sipas studimit të gazetës ''[[La Repubblica]]'' në gusht 2008).<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/2008/08/sezioni/sport/calcio/sondaggio-calcio/tifo-juve-inter/tifo-juve-inter.html|author1=Fabio Bordignon|author2=Luigi Ceccarini|publisher=La Repubblica|title=Tifosi, Juventus la più amata. Inter la più antipatica|date=8 gusht 2008|access-date=15 tetor 2009|language=it|archive-date=12 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012224332/http://www.repubblica.it/2008/08/sezioni/sport/calcio/sondaggio-calcio/tifo-juve-inter/tifo-juve-inter.html|url-status=live}}</ref> Historikisht, pjesa më e madhe e mbështetësve të Lazios në qytetin e Romës ka ardhur nga pjesa veriore e largët, duke krijuar një formë harku në të gjithë Romën me zona të pasura si Parioli, Prati, Flaminio, Cassia dhe Monte Mario.<ref>{{cite news|url=http://www.itv-football.co.uk/story/0,19239,13224_2713715,00.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20080220090202/http://www.itv-football.co.uk/story/0,19239,13224_2713715,00.html|url-status=dead|archive-date=20 shkurt 2008|publisher=ITV-Football|language=en|title=S.S. Lazio|date=29 qershor 2007}}</ref> Për sa i përket orientimit politik të grupeve të organizuara të Curva Nord, këto janë të lidhura me pozicionet që i atribuohen të djathtës sociale dhe ekstremit të djathtë, duke i'u referuar veçanërisht ideologjisë neofashiste.<ref name="Post">{{cite web|url=https://www.ilpost.it/2021/07/21/lazio-ultras-irriducibili-hysaj/|title=Quali ultras si è messo contro Elseid Hysaj|publisher=Il Post|language=it|date=21 korrik 2021}}</ref> Me kalimin e viteve, këto grupe janë bërë protagonistë të episodeve të shumta me sfond racist<ref name="Post"/> — me thirrje denigruese ndaj lojtarëve me ngjyrë, interpretimin e këngëve fashiste (përfshirë këngën antikomuniste [[Avanti Ragazzi di Buda]]) ose ringjalljen e përshëndetjes romake<ref>{{Cite web|title=Lazio, saluti romani degli ultrà per le strade di Glasgow|url=https://www.ilmessaggero.it/sport/calcio/lazio_saluti_romani_glasgow_celtic_ultime_notizie-4818857.html|publisher=[[Il Messaggero]]|language=it|date=24 tetor 2019|access-date=27 shtator 2020}}</ref> — si dhe përplasje të dhunshme me ultras kundërshtarë të ngjyrave të ndryshme politike.<ref name="Post"/> Megjithatë, ky orientim kundërshtohet fuqishëm nga shumica e tifozëve ''Biancocelesti'', të cilët janë larg dinamikës politike të Curva Nord dhe refuzojnë me vendosmëri çdo formë afërsie me qarqet e krahut të djathtë fashist.<ref name="Post"/> ''Irriducibili Lazio'' u themelua në vitin 1987 dhe për 30 vite ishte grupi ultras më i madh i klubit. Ata zakonisht krijonin shfaqje tradicionale italiane gjatë derbit kundër Romës por janë përfshirë edhe në shumë incidente;<ref name="fans">{{cite news|url=http://website.lineone.net/~view_from_the_terrace/italsce.html|publisher=View from the Terrace|title=Italian Ultras Scene|language=en|date=29 qershor 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090508122124/http://website.lineone.net/~view_from_the_terrace/italsce.html|archive-date=8 maj 2009|df=dmy-all}}</ref> në sezonin 1979–80, tifozi i Lazios, Vincenzo Paparelli u vra në një nga ndeshjet derbi pasi u godit në sy nga një raketë emergjente e hedhur nga një tifoz i Romës.<ref>{{cite web|url=https://thelaziali.com/2019/10/20/vincenzo-paparelli-death-in-the-terrace/|title=Vincenzo Paparelli: Death in the Terrace|date=20 tetor 2019|publisher=The Laziali|language=en|access-date=26 maj 2020|archive-date=3 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603213739/https://thelaziali.com/2019/10/20/vincenzo-paparelli-death-in-the-terrace/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.ultraslazio.it/ukstory.htm|website=ultraslazio.it|language=en|title=Ultras History|date=29 qershor 2007|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130616011746/http://www.ultraslazio.it/ukstory.htm|archive-date=16 qershor 2013|df=dmy-all}}</ref> Një pakicë e ultrasve të Lazios përdornin simbolin svastika dhe simbole fashiste në banderolat e tyre dhe ata kanë shfaqur sjellje raciste në disa raste gjatë derbit. Më e rëndësishmja, në një derbi të sezonit 1998–99, Lazio shpalosi një banderolë 50 metra rreth Curva Nord ku shkruhej, "[[Kampi i përqendrimit i Aushvicit|Aushvici]] është qyteti juaj, furrat janë shtëpitë tuaja".<ref>{{cite web|url=https://www.thescore.com/news/951791|title=Play stopped after Lazio supporters racially abuse Napoli's Kalidou Koulibaly|date=3 shkurt 2016|website=thescore.com|language=en}}</ref> Lojtarët me ngjyrë të Romës kanë qenë shpesh objekte të sjelljeve raciste dhe ofenduese. Pas 33 vitesh, ''Irriducibili'' u shpërbë më 27 shkurt 2020, duke cituar "shumë gjak, shumë urdhra ndalimi, shumë arrestime".<ref>{{cite web|url=https://www.football-italia.net/150585/lazio-irriducibili-ultras-disband|title=Lazio 'Irriducibili' ultras disband|publisher=Football Italia|language=en|date=27 shkurt 2020|access-date=27 shkurt 2020|archive-date=27 shkurt 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200227171445/https://www.football-italia.net/150585/lazio-irriducibili-ultras-disband|url-status=live}}</ref> Ultrasit tashmë njihen me emrin "Ultrasit e Lazios".<ref>{{cite web|url=https://thelaziali.com/2020/02/29/irriducibili-disband-ultras-lazio/|title='Irriducibili' Disband, 'Ultras Lazio' Formed|publisher=The Laziali|language=en|date=29 shkurt 2020|access-date=26 maj 2020|archive-date=3 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200603213739/https://thelaziali.com/2020/02/29/irriducibili-disband-ultras-lazio/|url-status=live}}</ref> [[Skeda:2009-05-02 Milano San Siro - Omaggio Gabriele Sandri.jpg|parapamje|majtas|upright=1.3|Koreografia e tifozëve të Interit dedikuar tifozit të ndjerë të Lazios, Gabriele Sandri, 2 maj 2009.]] Ultrasit e Lazios kanë një marrëdhënje vllazërore me ultrasit e [[F.C. Internazionale Milano|Interit]].<ref name="Ultras Lazio">{{cite web|url=http://www.ultraslazio.it/public/index.php/2014/10/02/amicizie-e-rivalita/|title=Amicizie e Rivalità|website=Ultras Lazio|language=it|access-date=31 dhjetor 2023}}</ref> Marrëdhënia e tyre është padyshim më e forta dhe jetëgjatë: lindi rreth mesit të viteve tetëdhjetë dhe u forcua mes viteve nëntëdhjetë dhe fillimit të viteve 2000 me finalen e Kupës UEFA 1997–98 e cila u luajt në [[Paris]] dhe më 5 maj 2002, kur në Stadio Olimpico, në ndeshjen e javës së fundit të sezonit 2001–02, shumë tifozë të Lazios u uruan "miqve" të tyre të Interit fitimin e ''Scudettos''.<ref>{{cite news|url=http://www.repubblica.it/online/calcio_partite/laziointer/laziointer/laziointer.html|publisher=La Repubblica|language=it|title=Dramma Inter all'Olimpico si illude, poi è terza|date=5 maj 2002|author=Massimo Vincenzi|access-date=5 shkurt 2010}}</ref> Një episod tjetër domethënës i referohet ndeshjes Lazio–Inter më 2 maj 2010, në javën e 36të të sezonit 2009–10, kur tifozët kryeqytetas brohoritën për ''Ziklatrit'' përgjatë 90 minjtave, pasi Interi ishte në garë për titullin kampion me Romën; fitorja e Interit në atë ndeshje e afroi më shumë drejtë titullit.<ref>{{cite news|url=http://www.ansa.it/web/notizie/rubriche/calcio/2009/09/29/visualizza_new.html_1787598472.html|title=Inter passeggia con Lazio tenera, l'Olimpico esulta|website=ansa.it|language=it|date=2 maj 2010}}</ref> Një tjetër miqësi e krijuar në vitet 1980' është me ultrasit e [[Unione Triestina 2012 S.S.D.|Triestinës]], si dhe më vonë me ata të [[Hellas Verona F.C.|Hellas Veronës]].<ref>{{cite news|url=http://www.sodaliziolazio.com/contenuto.php?idCont=2677|title=Lazio e Triestina, amicizia "antica"|date=11 mars 2015|website=Sodalizio Lazio|language=it|access-date=24 korrik 2018|archive-date=25 korrik 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725003051/http://www.sodaliziolazio.com/contenuto.php?idCont=2677|url-status=dead}}</ref> ==Rivalët== Rivali kryesor i Lazios është klubi tjetër i kryeqytetit, [[A.S. Roma]]; ndeshjet midis tyre njihen me emrin ''[[Derby della Capitale]]'' (Derbi i Kryeqytetit).<ref>{{cite web|url=http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/10/22/first11.derbies/index.html|title=Football First 11: Do or die derbies|publisher=[[CNN]]|language=en|date=22 tetor 2008|access-date=16 nëntor 2008|archive-date=17 tetor 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141017011443/http://edition.cnn.com/2008/SPORT/football/10/22/first11.derbies/index.html|url-status=dead}}</ref> Është një nga rivalitetet më të zjarrta në botën e futbollit,<ref name="DERBY1">{{cite web|url=https://it.eurosport.yahoo.com/blog/top-flop/i-15-derby-pi%C3%B9-belli-mondo-074437956--spt.html|title=I 15 derby più belli del mondo|publisher=Eurosport|language=it|access-date=25 tetor 2013|archive-date=4 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204042634/http://it.eurosport.yahoo.com/blog/top-flop/i-15-derby-pi%C3%B9-belli-mondo-074437956--spt.html|url-status=dead}}</ref> si dhe tifozët e dy klubeve gjithmonë kanë pasur një armiqësi midis tyre.<ref name="yahoo">{{cite web|url=https://sports.yahoo.com/news/police-high-alert-foreign-invasion-rome-derby-192812013--sow.html|title=Police on high alert for foreign invasion at Rome Derby|publisher=[[Yahoo!]]|language=en|date=7 nëntor 2015|access-date=18 shkurt 2017|archive-date=19 shkurt 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170219085303/http://sports.yahoo.com/news/police-high-alert-foreign-invasion-rome-derby-192812013--sow.html|url-status=dead}}</ref> Lazio dhe Roma kanë luajtur gjithsej 181 ndeshje zyrtare, me Lazion që ka fituar 50, barazuar 64 dhe humbur 67.<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/vergleich/bilanzdetail/verein/398/gegner_id/12|title=S.S. Lazio record vs. Roma|website=Transfermarkt.de|language=en|access-date=31 dhjetor 2023}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Lazio ka një rivalitet me [[S.S.C. Napoli|Napolin]], e cila lindi në vitet 1980' pasi tifozët napoletan u binjakëzuan me ato romak. Përveç kësaj, Lazio ka një rivalitet tjetër të ashpër me [[A.S. Livorno Calcio|Livornon]],<ref>{{cite web|url=https://www.lalaziosiamonoi.it/news/livorno-lazio-una-sfida-che-va-oltre-la-classifica-11999|title=Livorno - Lazio: una sfida che va oltre la classifica|publisher=La Lazio Siamo Noi|language=it|author=Alessandra Matera|date=8 maj 2010|access-date=31 dhjetor 2023}}</ref> [[Delfino Pescara 1936|Pescarën]] dhe [[Atalanta B.C.|Atalantën]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Atalanta/01-02-2021/atalanta-lazio-rivalita-derby-nata-coppa-italia-400315133505.shtml|title=Finali indigeste, liti e frasi polemiche: dove nasce la rivalità tra Atalanta e Lazio|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|author=Nicolò Delvecchio|date=1 shkurt 2023|access-date=1 janar 2024}}</ref> Klubi gjithashtu ka rivalitet kompetitiv me klube si [[ACF Fiorentina|Fiorentina]],<ref>{{cite web|url=https://www.sportpeople.net/fiorentina-lazio-serie-a-rivalita-sempre-in-auge/|title=Fiorentina-Lazio, Serie A: Rivalità sempre in auge|publisher=Sport People|language=en|date=11 nëntor 2019|access-date=1 janar 2024}}</ref> [[Juventus F.C.|Juventusi]]<ref name="Ultras Lazio"/> dhe [[A.C. Milan|Milani]].<ref name="Ultras Lazio"/> ==Lista e rekordeve dhe statistikave== [[Skeda:DK-Lazio (2).jpg|parapamje|djathtas|140px|Ștefan Radu është lojtari me më shumë ndeshje i Lazios (427).]] Lojtari me më shumë ndeshje në historinë e Lazios është rumuni [[Ștefan Radu]], i cili luajti 427 ndeshje në periudhën 2008–2023.<ref>{{cite web|url=https://thelaziali.com/2023/06/19/whats-next-for-radu-lazio/|title=What's next for Radu at Lazio after retirement|publisher=The Laziali|language=en|author=Apollo Heyes|date=19 qershor 2023|access-date=1 janar 2023}}</ref> [[Luca Marchegiani]] është portieri me më shumë ndeshje (339),<ref name="officialrecords">{{cite web|url=http://www.sslazio.it/societa/statistiche/record.html|publisher=S.S. Lazio|language=it|title=Record|access-date=9 janar 2011|archive-date=4 dhjetor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131204014221/http://www.sslazio.it/societa/statistiche/record.html|url-status=dead}}</ref> kurse [[Aldo Puccinelli]] mban rekordin për numrin e ndeshjeve në kampionat me 339, një më shumë se Radu.<ref name="officialrecords"/> Golashënuesi më i mirë i të gjitha kohërave i Lazios është [[Ciro Immobile]] me 203 gola në të gjitha kompeticionet.<ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ciro-immobile/2/|title=Ciro Immobile - Lazio career|website=World Football|language=en|access-date=24 korrik 2021|archive-date=19 tetor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201019192359/https://www.worldfootball.net/player_summary/ciro-immobile/2/|url-status=live}}</ref> Ai ndiqet nga [[Silvio Piola]] me 159 gola.<ref name="officialrecords"/> Piola, i cili gjithashtu luajti me [[U.S. Pro Vercelli Calcio|Pro Vercellin]], [[Torino F.C.|Torinon]], [[Juventus F.C.|Juventusin]] dhe [[Novara Calcio|Novarën]], është golashënuesi më i mirë në historinë e Serie A me 274 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.rsssf.org/tablesi/italtops-allt.html|publisher=RSSSF|language=en|title=Italy&nbsp;– All-Time Topscorers|access-date=12 tetor 2009|archive-date=17 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220817142557/https://www.rsssf.org/tablesi/italtops-allt.html|url-status=live}}</ref> Immobile është gjitha golashënuesi më i mirë në kompeticionet evropiane me 25 gola.<ref name="officialrecords"/> Ai ndiqet nga [[Simone Inzaghi]] me 20 gola; ish-sulmuesi është gjithashtu një nga pesë lojtarët që kanë shënuar katër gola në një ndeshje të [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligës së Kampioneve]].<ref>{{cite news|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2000/03/15/inzaghi-show-la-lazio-tornata.html|publisher=La Repubblica|author=Sannucci, Corrado|title=Inzaghi show, la Lazio è tornata|page=55|date=15 mars 2000|access-date=30 tetor 2009|language=it|archive-date=18 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120318010706/http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2000/03/15/inzaghi-show-la-lazio-tornata.html|url-status=live}}</ref> [[Sergej Milinković-Savić]] është lojtari i huaj me më shumë gola për Lazion (69), i ndjekur nga [[Goran Pandev]] (64) dhe [[Miroslav Klose]] (63). Klose gjithashtu mban rekord për numrin e golave të shënuar në një ndeshje të Serie A me Lazion: 5 në fitoren 6–0 kundër [[Bologna F.C. 1909|Bolonjës]] më 5 maj 2013.<ref>{{cite news|url=http://www.gazzetta.it/Calcio/Squadre/Lazio/05-05-2013/klose-5-gol-ultimo-a-fu-pruzzo-1986-20333452052.shtml|title=Klose 5 gol, l'ultimo in A fu Pruzzo nel 1986|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=5 maj 2013|access-date=6 maj 2013}}</ref> ==Trofe== [[Skeda:Napolitano Rocchi Coppa Italia.jpg|parapamje|djathtas|Presidenti i Italisë [[Giorgo Napiletano]] duke i dorëzuar trofeun e Kupës së Italisë kapitenit [[Tommaso Rocchi]].]] Lazio ka fituar 17 trofe që nga themelimi,<ref>{{cite web|url=https://www.transfermarkt.us/lazio-rom/erfolge/verein/398|title=Club achievements|publisher=Transfermarkt.de|language=en|access-date=3 janar 2023|archive-date=5 dhjetor 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205120832/https://www.transfermarkt.us/lazio-rom/erfolge/verein/398|url-status=dead}}</ref> përfshirë dy ''Scudetto'' dhe shtatë kupa.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/these-football-times/2015/mar/30/sven-goran-eriksson-lazio-serie-a-1999-2000-mancini-milan|title=How Sven-Goran Eriksson’s Lazio won the Serie A title race of 1999-2000|publisher=The Guardian|language=en|date=30 mars 2015|access-date=3 janar 2023}}</ref> Në arenën ndërkombëtare, Lazio ka fituar një Kupë UEFA të Fituesve të Kupës dhe një [[UEFA Super Kupa|UEFA Super Kupë]].<ref>{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sport/football/432092.stm|title=Man Utd lose to Super Lazio|date=17 gusht 1999|publisher=BBC Sport|language=en|accessdate=10 gusht 2022}}</ref> Gjithashtu klubi ka fituar edhe pesë superkupa edhe një titull të [[Serie B]].<ref name="Trofe"/> {| class="wikitable plainrowheaders" style="font-size:95%; text-align:center;" |+Trofetë e Lazios !style="width: 1%;"|Tipi !style="width: 6%;"|Kompeticioni !style="width: 1%;"|Tituj !style="width: 21%;"|Sezone |- | rowspan="4" |'''Vendor''' ! scope=col|[[Serie A]] |align="center"|2 | align="left"| [[1973–74 Serie A|1973–74]], [[1999–2000 Serie A|1999–2000]] |- ! scope=col|[[Coppa Italia]] |align="center"|7 | align="left"|[[1958 Coppa Italia|1958]], [[1997–98 Coppa Italia|1997–98]], [[2000 Coppa Italia Final|1999–2000]], [[2003–04 Coppa Italia|2003–04]], [[2008–09 Coppa Italia|2008–09]], [[2012–13 Coppa Italia|2012–13]], [[2018–19 Coppa Italia|2018–19]] |- ! scope=col|[[Supercoppa Italiana]] |align="center"|5 | align="left"| [[1998 Supercoppa Italiana|1998]], [[2000 Supercoppa Italiana|2000]], [[2009 Supercoppa Italiana|2009]], [[2017 Supercoppa Italiana|2017]], [[2019 Supercoppa Italiana|2019]] |- ! scope=col|[[Serie B]] |align="center"|1 | align="left"| [[1968–69 Serie B|1968–69]] |- | rowspan="2" |'''Kontinental''' ! scope=col|[[Kupa UEFA e Fituesve të Kupës]] |align="center"|1 | align="left"| [[Finalja e Kupës UEFA të Fituesve të Kupës 1999|1998–99]] |- ! scope=col|[[UEFA Super Kupa]] |align="center"|1 | align="left"| [[UEFA Super Kupa 1999|1999]] |- |} <references group="nb"/> == Lojtarët == ===Skuadra aktuale=== {{updated|6 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra|title=S.S.Lazio Tesserati Prima Squadra|language=it|accessdate=23 tetor 2016|archive-date=31 mars 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190331140944/http://www.sslazio.it/it/tesserati/prima-squadra|url-status=dead}}</ref> {{Fs start}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=ITA|name=[[Luca Pellegrini (footballer, born 1999)|Luca Pellegrini]]|other=në huazim nga [[Juventus F.C.|Juventus]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=ESP|name=[[Patric (Spanish footballer)|Patric]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=URU|name=[[Matías Vecino]]}} {{Fs player|no=6|pos=MF|nat=JPN|name=[[Daichi Kamada]]}} {{Fs player|no=7|pos=MF|nat=BRA|name=[[Felipe Anderson]]}} {{Fs player|no=8|pos=MF|nat=FRA|name=[[Matteo Guendouzi]]|other=në huazim nga [[Olympique de Marseille|Marseille]]}} {{Fs player|no=9|pos=FW|nat=ESP|name=[[Pedro Rodríguez Ledesma|Pedro]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=ESP|name=[[Luis Alberto (footballer, born 1992)|Luis Alberto]]}} {{Fs player|no=13|pos=DF|nat=ITA|name=[[Alessio Romagnoli]]}} {{Fs player|no=15|pos=DF|nat=ITA|name=[[Nicolò Casale]]}} {{Fs player|no=16|pos=DF|nat=SRB|name=[[Dimitrije Kamenović]]}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=ITA|name=[[Ciro Immobile]]|other=[[Kapiteni (futboll)|kapiten]]}} {{Fs player|no=18|pos=FW|nat=DEN|name=[[Gustav Isaksen]]}} {{Fs player|no=19|pos=FW|nat=ARG|name=[[Taty Castellanos]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=20|pos=MF|nat=ITA|name=[[Mattia Zaccagni]]}} {{Fs player|no=22|pos=FW|nat=Paraguay|name=[[Diego González (footballer, born 2003)|Diego González]]}} {{Fs player|no=23|pos=DF|nat=ALB|name=[[Elseid Hysaj]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=CRO|name=[[Toma Bašić]]}} {{Fs player|no=29|pos=MF|nat=ITA|name=[[Manuel Lazzari]]}} {{Fs player|no=32|pos=MF|nat=ITA|name=[[Danilo Cataldi]]}} {{Fs player|no=33|pos=GK|nat=ITA|name=[[Luigi Sepe]]|other=në huazim nga [[U.S. Salernitana 1919|Salernitana]]}} {{Fs player|no=34|pos=DF|nat=ESP|name=[[Mario Gila]]}} {{Fs player|no=35|pos=GK|nat=GRE|name=[[Christos Mandas]]}} {{Fs player|no=65|pos=MF|nat=ITA|name=[[Nicolò Rovella]]|other=në huazim nga [[Juventus F.C.|Juventus]]}} {{Fs player|no=77|pos=DF|nat=MNE|name=[[Adam Marušić]]}} {{Fs player|no=87|pos=FW|nat=ITA|name=[[Cristiano Lombardi]]}} {{Fs player|no=94|pos=GK|nat=ITA|name=[[Ivan Provedel]]}} {{Fs end}} ===Lojtarë të tjerë nën kontratë=== {{updated|1 shtator 2023}}. {{Fs start}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=ITA|name=[[André Anderson (futbollist)|André Anderson]]}} {{Fs player|no=|pos=FW|nat=ITA|name=[[Alessandro Rossi (futbollist)|Alessandro Rossi]]}} {{Fs end}} ===Në huazim=== {{updated|2 shtator 2023}}. {{Fs start}} {{Fs player|no=|pos=GK|nat=LTU|name=[[Marius Adamonis]]|other=te [[Perugia Calcio|Perugia]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=GK|nat=ITA|name=[[Alessio Furlanetto]]|other=te [[Fermana FC|Fermana]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=GK|nat=POR|name=[[Luís Maximiano]]|other=te [[UD Almería|Almería]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=DF|nat=ITA|name=[[Romano Floriani Mussolini]]|other=te [[Delfino Pescara 1936|Pescara]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=DF|nat=ITA|name=[[Mattia Novella]]|other=te [[AZ Picerno|Picerno]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=CIV|name=[[Jean-Daniel Akpa Akpro]]|other=te [[AC Monza|Monza]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=ITA|name=[[Marco Bertini]]|other=te [[SPAL]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=Algeria|name=[[Mohamed Farès]]|other=te [[Brescia Calcio|Brescia]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=BRA|name=[[Marcos Antônio (footballer, born 2000)|Marcos Antônio]]|other=te [[PAOK FC|PAOK]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=FW|nat=ITA|name=[[Matteo Cancellieri]]|other=te [[Empoli F.C.|Empoli]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs player|no=|pos=FW|nat=ESP|name=[[Raúl Moro]]|other=te [[Real Valladolid]] deri mē 30 qershor 2024}} {{Fs end}} ===Sektori i të rinjëve=== {{Main|Sektori i të rinjëve i S.S. Lazio}} {{Fs start}} {{Fs player|no=46|pos=DF|nat=ITA|name=[[Fabio Andrea Ruggeri|Fabio Ruggeri]]}} {{Fs player|no=52|pos=DF|nat=ROM|name=[[Matteo Duțu]]}} {{Fs player|no=53|pos=GK|nat=ITA|name=[[Federico Magro]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=59|pos=GK|nat=ITA|name=[[Davide Renzetti]]}} {{Fs player|no=70|pos=FW|nat=POR|name=[[Saná Eusébio Mango Fernandes|Saná Fernandes]]}} {{Fs end}} ===Numrat e tërhequr=== {{main|Lista e numrave të pensionuar në futboll}} *{{big|'''12'''}} – Që nga fillimi i sezonit 2003–04, Lazio vendosi të tërhiqte numrin 12 si shenjë mirënjohje ndaj Curva Nord të Stadio Olimpico.<ref>{{cite web|url=https://www.gentlemanultra.com/2018/02/23/retiring-squad-numbers-and-the-winning-mentality/|title=Retiring squad numbers and the winning mentality|publisher=The Gentleman Ultra|language=en|date=23 shkurt 2018|access-date=9 janar 2023}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/the-gentleman-ultra/2018/nov/15/football-club-retire-players-shirt-number-maradona-baggio-maldini-moore|title=When should a football club retire a player’s shirt number?|publisher=The Guardian|author=Ricci Potts|language=en|date=15 nëntor 2018|access-date=9 janar 2023}}</ref> ==Struktura organizative== ===Presidentët=== Që nga themelimi, Lazio ka pasur gjithsej 34 presidentë, të gjithë italianë.<ref>{{cite web|url=http://www.ultraslazio.it/presidenti.htm|title=I presidenti della Lazio|website=UltrasLazio.it|language=it|access-date=10 janar 2008|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080506120439/http://www.ultraslazio.it/presidenti.htm|archive-date=6 maj 2008}}</ref> Presidenti i parë i klubit ishte [[Giuseppe Pedercini]].<ref name="Lazio">{{cite web|url=https://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/38795-163-anni-fa-nasceva-giuseppe-pedercini|title=Pagina biografica sul sito SS Lazio|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=5 gusht 2021|archive-date=4 gusht 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804230050/https://www.sslazio.it/it/news/34-news-mobile/38795-163-anni-fa-nasceva-giuseppe-pedercini|url-status=dead}}</ref> Presidenti aktual dhe më jetëgjatë i klubit është [[Claudius Lotito]], i cili ka shërbyer për 20 vite; në vitin 2004, ai e shpëtoi klubin nga falimentimi duke blerë 26.969% të aksioneve falë firmës së tij "Lazio Events S.r.l.".<ref>{{Cite news|title=S.S. Lazio S.p.a. - Bilancio al 30 giugno 2004|language=it|url=http://syndication.teleborsa.it/Nis/NisViewer.ashx?file=8385.pdf&year=2004&filetype=documenti|p=6|access-date=4 janar 2024|archive-date=24 qershor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200624051051/http://syndication.teleborsa.it/Nis/NisViewer.ashx?file=8385.pdf&year=2004&filetype=documenti|url-status=dead}}</ref> [[Sergio Cragnotti]], i cili e drejtoi klubin në dy periudha të ndryshme (1992–1994 dhe 1998–2003) është presidenti më i suksesshëm i klubit, me 7 trofe të fituar.<ref name="Foot2007">{{cite book|author=John Foot|title=Winning at All Costs: A Scandalous History of Italian Soccer|url=https://books.google.com/books?id=NBufCsXpkVkC&pg=PA433|accessdate=9 pri 2011|date=gusht 2007|publisher=Nation Books|language=en|isbn=978-1-56858-368-6|page=433}}</ref> Një tjetër president i shquar i klubit ishte [[Umberto Lenzini]], i cili udhëhoqi Lazion drejt ''Scudettos'' së parë në vitin 1974.<ref>{{cite news|url=http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,1544_02_1966_0021_0013_21454902/|title=Sacco nella Lazio al posto di Bartù|author=Livio Zanotti|publisher=Stampa Sera|language=it|date=26 janar 1966|p=13|access-date=14 prill 2014|archive-date=15 prill 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140415071824/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,1544_02_1966_0021_0013_21454902/|url-status=dead}}</ref> Leonardo Siliato, ishte presidenti i cili kishte nderin të ngrinte trofeun e parë në historinë e Lazios, Kupën e Italisë në vitin 1958.<ref name="Trofeu i Parë"/> Klubi ka pasur disa lojtarë që janë bërë presidentë më vonë: [[Gerardo Branca]], [[Olindo Bitetti]], [[Giorgio Chinaglia]] dhe [[Gianmarco Calleri]]. [[Dino Zoff]] është i vetmi trajner që është më vonë president i klubit.<ref>{{cite web|url=https://www.cittaceleste.it/news/campione-del-mondo-portiere-allenatore-laziale-presidente/|title=Extra Lazio – Dino Zoff compie 80 anni: ecco la sua storia laziale|publisher=Citta Celeste|language=it|date=28 shkurt 2023|access-date=4 janar 2024}}</ref> ===Bordi drejtues=== {{updated|15 shtator 2023}}<ref name="profilosocietario">{{cite web|url=https://www.sslazio.it/it/club/organizzazione/organigramma|title=Profilo della società|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=4 janar 2023}}</ref> {| class=wikitable |- ! Pozicioni ! Stafi |- | President || {{flamuri|Italia}} [[Claudio Lotito]] |- | Këshilltar || {{flamuri|Italia}} Marco Moschini |- | Drejtor sportiv || {{flamuri|Italia}} Angelo Mariano Fabiani |- | Sekretar i Përgjithshëm || {{flamuri|Italia}} Armando Antonio Calveri |} ===Trajnerët=== [[Skeda:Maurizio Sarri 2019 (cropped).jpg|parapamje|djathtas|180px|Trajneri aktual i Lazios është Maurizio Sarri.]] Lazio ka pasur gjithsej 69 trajnerë që nga krijimi, dy prej të cilëve kanë pasur edhe rolin e drejtorit sportiv, kurse disa të tjerë kanë qënë lojtar të klubit në të kaluarën. Trajneri i parë i klubit ishte [[Bruto Seghettini]], i cili e drejtori ekipin në një periudhë të shkurtër në vitet 1901–02.<ref>{{cite web|url=http://www.unasci.com/web/dmdocuments/progetti/Lancillotto_Nausica/LN_42_SS_Lazio.pdf|title=Centenari UNASCI, Società Sportiva Lazio (1900)|website=unasci.com|language=it|format=PDF|access-date=27 qershor 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304185938/http://www.unasci.com/web/dmdocuments/progetti/Lancillotto_Nausica/LN_42_SS_Lazio.pdf|archive-date=4 mars 2016}}</ref> dhe [[Sven-Göran Eriksson]] është trajneri më i suksesshëm në historinë e klubit, duke fituar shtatë trofe;<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/the-gentleman-ultra/2022/feb/04/sven-goran-eriksson-serie-a-italy-england-roma-fiorentina-sampdoria-lazio|title=Sven-Göran Eriksson on life in Serie A: ‘It was the best period of my career’|publisher=The Guardian|language=en|date=4 shkurt 2022|access-date=5 janar 2023}}</ref> ai ndiqet nga [[Simone Inzaghi]], i cili fitoi tre trofe. Inzaghi është gjithashtu trajneri me më shumë ndeshje (251).<ref>{{cite web|url=https://www.dazn.com/en-US/news/soccer/how-many-trophies-has-simone-inzaghi-won-when-was-the-last-trophy-he-won/s2d63ter1npr1nvj2bqwjnp9m|title=How many trophies has Simone Inzaghi won? When was the last trophy he won?|publisher=DAZN|language=it|date=24 maj 2023|access-date=5 janar 2023}}</ref> [[Fulvio Bernardini]] ishte trajneri që fitoi trofeun e parë me Lazion,<ref>{{cite web|title=Fulvio Bernardi|url=http://www.storiedicalcio.altervista.org/bernardini_fulvio_1.html|publisher=Storie di Calcio|access-date=24 gusht 2015|language=it}}</ref> kurse [[Tommaso Maestrelli]] ishte trajneri i ''Scudettos'' së parë.<ref>{{cite web|url=https://thelaziali.com/2021/12/02/lazio-remember-coach-tommaso-maestrelli/|title=Photo: Lazio Remember Former Coach Tommaso Maestrelli 45 Years After His Death|publisher=The Laziali|language=en|author=Apollo Heyes|date=2 dhjetor 2021|access-date=6 janar 2024}}</ref> Trajnerë të tjerë të dalluar të Lazios janë: [[Juan Carlos Lorenzo]],<ref name="Titulli i Serie B">{{cite web|url=https://thelaziali.com/2023/10/16/lazios-1968-69-serie-b-title/|title=Lazio’s Title-Winning 1968-69 Season in Serie B|publisher=The Laziali|language=en|access-date=6 janar 2024|archive-date=6 janar 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240106075804/https://thelaziali.com/2023/10/16/lazios-1968-69-serie-b-title/|url-status=dead}}</ref> [[Roberto Mancini]],<ref>{{cite web|url=http://archivio-radiocor.ilsole24ore.com/articolo-203938/s-s-lazio-roberto-mancini-nuovo/|title=S.S.Lazio: Roberto Mancini nuovo allenatore per un biennio|publisher=Il Sole 24 Ore|language=it|date=9 maj 2002}}</ref> [[Delio Rossi]],<ref name="Delio Rossi">{{Cite news|author=Cieri Stefano|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2005/giugno/04/Lotito_Rossi_quasi_fatta_ga_10_0506045544.shtml|title=Lotito Rossi, è quasi fatta|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=4 qershor 2005|p=15|access-date=28 janar 2009}}</ref> [[Davide Ballardini]] dhe [[Vladimir Petković]]. ===Stafi teknik=== {{Updated|2 shtator 2023}}<ref>{{cite web|url=https://www.sslazio.it/it/team/lazio/squadra|title=Staff tecnico|website=sslazio.it|publisher=S.S. Lazio|language=it|access-date=5 janar 2023}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Pozicioni ! Emri |- | Trajner | {{flamuri|Italia}} [[Maurizio Sarri]] |- | Zëvendës-trajner | {{flamuri|Italia}} Giovanni Martusciello |- | Ndihmës-teknikë | {{flamuri|Italia}} Gianni Picchioni<br>{{flamuri|Italia}} Mattia Pasqui<br>{{flamuri|Italia}} Collaboratore tecnico |- | Trajnerë të portierëve | {{flamuri|Italia}} Massimo Nenci<br>{{flamuri|Italia}} Cristiano Viotti |- | Analisti i ndeshjeve | {{flamuri|Italia}} Enrico Allavena |- | Menaxheri i ekipit | {{flamuri|Holanda}} Stefan Derkum |} == Referime == <references/> == Lidhje të jashtme == {{Commons}} * [http://www.sslazio.it Faqja zyrtare] {{Serie A}} [[Kategoria:S.S. Lazio]] [[Kategoria:Klube futbolli në Itali]] [[Kategoria:Sporti në Romë]] hnehco82d4i7zcthdwsdz5552xn4h7t 0 98279 2985343 2980917 2026-05-29T15:02:03Z ~2026-29250-20 187557 2985343 wikitext text/x-wiki {{pa referenca|7 maj, 2015}} {{perm-urgj}} [[Skeda:BilallMaliqi.jpg|thumb|Foto e Bilal Maliqit|alt=i lindur më 08.04.1969 shkrimtar shqiptar]] Shkrimtar shqiptar dhe poet nga [[Presheva]]. == Jeta == Bilall Maliqi, lindi më 08.04.1969 në fshatin ElezBali, komuna e Preshevës.Ka mbaruar shkollën e grafikës, me shkallë të lartë.Ka ndjekur kursin e gazetarisë dhe aftësimin në fushën e trajnimeve gazetareske në B K SH "Perspektiva" Bujanoc. Ka ndjekur edhe kursin e gazetarisë me DW Akademi, dhe disa kurse të tjera të gazetarisë dhe është pajisur me certifikata. Shkruan poezi dhe prozë për fëmijë e të rritur, merret edhe me kritikë letrare. Është prezantuar në: Është i prezantuar në Almanakun Botëror të Poezisë “WORLD POETRY” 2014; Panoramën e krijuesve të Kosovës Juglindore "Psherëtimë për tokën (I dhe II)" të shkrimtarit Hysen Këqiku. Almanakun Botëror të poezisë “WORLD POETRY” 2014. Në leksikonin "Autorë të letërsisë shqiptare për fëmijë e të rinj 1886-2009” të prof. as. dr. Astrit Bishqemit. Në leksikonin “Autorë të letërsisë për fëmijë dhe të rinj 1886-2017, të Prof. Dr. Astrit Bishqemi dhe prof. Migena Arllati. Në leksikonin e shkrimtarëve shqiptarë të Zvicër të autorëve: Besnik Camaj dhe Shefqet Dibrani. Në Antologjinë e Poetëve Mbarëkombëtarë të Ilir J. Hoxha. Në Antologjinë poetike shqip-suedisht "Baladë e përflakur" (Fllammande ballad) të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike "Jehona e shekujve" të Sokol Demakut. Në Antologjinë poetike Ndërkombëtare “Korsi e hapur” (Open lane) e Kristaq Shabanit. Në Antologjinë poetike belge frëngjisht-shqip “Anthologie de poètes albanophones”. Në Antologjinë e Poezisë Bashkëkohore të Ballkanit (Poetry from the Balkans. The Balkan Poets), 2018. Në Antologjinë e Poezisë Botërore Atunis Galaxy Anthology, 2023. Në Antologjinë “Nus vers l’independancë” tregime të shkurtra të dashurisë, në gjuhën frënge, të Reshat Sahitajt, 2020. Në Antologjinë poetike në gjuhën frënge “La Poesie Contemporaine Albanaise” të autorit Reshat Sahitaj, 2024. Në Antologjinë “Poets from Kosovo” të autorit Suurav Sarkar. Në Antologjinë poetike ” Çurgon vargu II” të bashkautorëve: Angela Kosta, Dibran Fylli dhe Irma Kurti, 2024. Në Antologjinë poetike “All together 3” , editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Buqetën Poetike “Poetic bouquet Valentines day”, editor, Kujtim Hajdari, “Amazon”, 2025. Në Antologjinë “Ti Amo” në italisht, autore Lucia Geata. Në Antologjinë Poetike të gazetës "Lissalba" "Nën hijen e kohës Horizonte të paemërta ", 2025. Në Antologjinë Poetike "Stina Poetike, Verë- 2025" Të akademisë Troci-Al, në Tiranë. Në Antologjinë e poezisë shqipe për gruan “Diell në sytë e saj” të Prof. Dr. Merxhan Avdyli. Në Antologjinë Poetike "Borë mbi degët e mimozës" i autorit Rifat Ismaili. Në antologjinë Poetike botërore, me titull "OUR WORLD IN VERSE" (An Anthology of contemporary literature), përgatitur nga editori dhe Presidenti i Galaktika Poetike Atunis, me seli në Bruksel, z. Agron Shele. Në Antologjinë Poetike për Vitin e Ri, 2026, me titull "Anthology for New Year 2026,i autorit, Sourav Sarkar. Në Vjetarin e Poezisë Botërore (World Poetry Yerabook 2025) hartuar nga Bengt Berg, Zhang Zhi e  Zi WU. Në Vjetarin Poetik Botëror "World Poetry Yaerbook 2025" të Bengt Berg, Zhang Zhi dhe Zi Wu. Në Antologjinë Poetike "180 vjetori i lindjes së Naim Frashërit" (100 poezi). Çmimet letrare: 1. Çmimi i tretë, në Takimet Poetike të Karadakut, Kumanovë, 2007; 2. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2011; 3. Çmimi i dytë në Manifestimin “Lulkuqet e Prillit, Dardanë, 2012; 4. Çmimi i tretë në Manifestimin “Esad Mekuli”, LSHK, Prishtinë, 2012; 5. Çmimi letrar, Pegasi “Vitrina” Tiranë, 2012; 6. Çmimi i tretë “ Ora e Tahir Deskut” Klinë, 2015; 7. Çmimi i dytë, Në konkursin anonim “ Abdulla Thaçi” Prizren, 2016; 8. Çmimi i tretë, “Ora e Ymer Prizrenit” Zgatar, Prizren, 2017; 9. Çmimi i dytë “Flakadani i Karadakut” Viti, 2017; 10. Çmimi i parë Konkurs anonim, “Abdulla Thaçi” Prizren, 2019; 11. Çmimi “Fehmi Agani” Prishtinë, 2020; 12. Çmimi i Karrierës, “Vjeshta Poetike në Obiliq:, 2022; 13. Çmimi i parë “Fadil Bekteshi” “Takimet Poetike të Karadakut” Kumanovë, 2022; 14. Çmimi special për poezinë “Ëndrra” në Itali, 2023; 15. Çmimi i tretë “Flakadani i Karadakut, Viti, 2024; 16. Çmimi “Cupido” Itali; 17. Çmimi i dytë në “Lulëkuqet e prillit” në Dardanë, 2025; 18. Çmimi i tretë në 'Konkursit Poetik të Verës", nga sh.b. "Garip Troci", 2025. I përkthyer në këto gjuhë: Në anglisht, italisht, rumanisht, frëngjisht,suedisht, armanisht dhe kinezisht. Është themelues dhe kryeredaktor i revistës letrare "Qëndresa" që del në Kosovën Lindore (Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë). Ka qenë kryetar i Shoqatës së Shkrimtarëve "Feniks" për Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë (2010-2022), tani Kryetar Nderi i Sh.Sh. "Feniks" dhe Drejtor i Edicionit të Botimeve të Feniksit. Është Anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës. Anëtar i Galaktika poetike Atunis", Kryetar i "Atunis Lugina", anëtar i Bordit Drejtues të Shoqatës së Shkrimtarëve "Princ Muzaka". Është gazetar i së përjavshmes "[[Perspektiva(reviste)|Perspektiva]]", bashkëpunëtor i revistës letrare për fëmijë dhe të rinj "Diellori", anëtar i redaksisë së revistës shkollore për fëmijë "Zog mëngjesi" në Prishtinë, zv/ kryeredaktor i revistës për fëmijë dhe të rinj "Shpresat", bashkëpunëtor i së përjavshmes "Nacionali : Shkruan edhe në gazeta ditore të Kosovës dhe të Maqedonisë si: "Epoka e Re", "Zëri", "Kosova sot", "Fakti ditor", "Lajm" etj. == Veprat letrare == # Rrugëtimi - poezi për të rritur. # Rrugëtim përjetësie - poezi për të rritur. # Gëzim dhe drojë - tregime. # I lutemi Zotit - poezi fetare. # Perëndim i varur - poezi për të rritur. # Kodra e luleve - poezi për fëmijë. # Vula e kohëzezës - poezi për të rritur. # Shtëpia afër pyllit - tregime për fëmijë. # Gërfyejt e shpresës - poezi për të rritur. # Ide të trazuara - intervista me shkrimtarë. # Lutje të lagura – poezi për të rritur. # Mbresa vrojtuese - vështrime letrare. # Hëna flet me lule – poezi për fëmijë. # Hullive artistike - vështrime kritike. # Nën strehën e kujtimeve (SOTTO LA GRONDA DEI RICORDI), poezi shqip -italisht # Në thellësi të ëndrrës - poezi për të rritur. # Aforizma. # Semantika e shtrirjes krijuese - vështrime kritike. # I kthehem ëndrrës - poemë. # Sheshi i fjalëve - poema. # Rrugët e shikimit - Paths of vision poezi shqip-anglisht. # Drithërimë - Tremuratura (poemë shqip-rumanisht). # Këngë zogu - poezi për fëmijë. # Vlerësime - vështrime kritike. # Pikojnë fjalët - aforizma. # Shtigjeve të shpresës-poezi për të rritur. # Vetmi e mërdhirë-proza poetike. # Rrëmbimi Euridikës-poezi për të rritur. #Ëndrra që më dha gëzim-poezi për fëmijë. #Në prehrin e ëndrrës-poezi për të rritur. #Sytë e Erës- poezi për fëmijë. #Shkreptimë dashurie-poezi për të rritur #Blini në Blinishtë-tregime për fëmijë #Pikëpyetje kohës-poezi për të rritur #Lule për kurorë-poezi për fëmijë #Ëndrra e Malit-roman për fëmijë #Ejani të vallëzojmë- poezi për fëmijë #Në kërkim të veprës së profesor Begzad Baliut-kritika, intervista dhe diskutime #Nëpër vepra letrare-vështrime letrare #Në gjumoren e shpirtit-poezi për të rritur #Grushtim kohësh-poezi për të rritur #A ka shtëpi zogu?-poezi për fëmijë #Kalaja e besimit-poezi për të rritur (moralizuese) #Lepurushi i ëndrrës-tregime për fëmijë #Prekje malli (Feeling absence), poezi për të rritur, shqip- anglisht #Degëzim shikimesh, poezi për të rritur Bilall Maliqi jeton dhe punon në Preshevë… '''Bibliografia e Bilall Maliqit''' Revista shqiptare, Podujevë, nr. 1,2,3,4; Revista “Jehona”, Bujanoc, 2005; Revista “Perspektiva” , Bujanoc nga 2005- 2025, vazhdon;<ref>{{Citation|title=Ausgewählte Bibliografie / Sélection bibliographique Bibliografia scelta / Bibliografia tschernida Selected Bibliography|date=2013-12-31|url=https://doi.org/10.1515/9783110291520.39|work=Aargau - Basel-Stadt|pages=39–42|publisher=DE GRUYTER SAUR|isbn=978-3-598-35721-3|access-date=2025-05-15}}</ref> Revista Letrare: “Doruntina”, Kumanovë, nr. 38, 41,42,43,44, 45,46,47,48, 49, 50,54,55,62; Jehona e Karadakut, monografi; Revista Letrare, “Nositi”, Dardanë, nr. 7, 8, 9,10, 11, 25; Revista letrare “Agmia”, Gjilan, nr. 12, 15, 20; Revista letrare” Fjalë e valë”, Mitrovicë, nr. 24, 28; Revista letrare, “Ars Albanica”, Tetovë, nr.3, 4, 6, 8 dhe numri  special,, 2020 shqip –anglisht; “Trekëndëshi Poetik i Paqes”, Gjilan, viti, 2011,2013,2015, 2019,2020; “Vjeshta letrare e Gjilanit”, edicioni i parë, 2010; “Vjeshta Poetike në Obiliq”, edicioni i shtatë; “Malli poetik”, Prishtinë, 2014; Ferstivali Ndërkombëtar i Poezisë. Edicioni i katërt, 2018; Revista “Sent” Novi Pazar nr. 39-41”, 2016; Revista letrare, ‘Albanezul”, Rumani, 2015; “Ilz”, Tiranë, 2028; “Illyricum”, nr.1/2, Zagreb, 2017; Drita e jetës,  nr.5/6; “Dituria Islame” nr. 223, 384, 374, 410; Revista letrare “Qëndresa” Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë: nr.1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11,12,13,14,15,16; 17; Numrat vjetor nga Biblioteka Ndërkomunale e Prizrenit: “Nga gjerdani kombëtar”, 2014; “Kreshta e fjalës”, 2016; “Gërshetat e vargut”, 2017; “Parzmore çeliku”, 2018; “Ngjyrat e vargut”, 2019; "Rendition of International Poetry Quarterly " ,poezi anglisht, kinezisht. Në revista të ndryshme ndërkombëtare, në gjuhën angleze dhe italiane: sindhcourier, kavyakishor, friendshipofpeoplemagazine, wordsmitheditorial, subinnsaeijournal dhe feversofthemind. Të gjitha vështrimet, recensionet, vlerësimet e botuara në “Epoka e Re”, “Zëri” , “Koha Ditore” , “Bota Sot, “Lajm”, “Fakti ditor”, “Kosova Sot” etj, janë të botuara në pesë lirat e mi me vështrime letrare. '''Në antologji të tjera:''' Ajet Shala, “Vatra e Fjalës”,  Prishtinë, 2023; Ajet Shala “Antologi për çlirimtarët : Ilaz Kodra dhe Antigona Fazliu”,2014’ Ajet Shala “Antologji për Sejdi Kralanin”, 2015; Rrahman Hyseni,  “Nënës”, 2017,   “Babait”, 2018, “Fli biri i nënës”, 2016, “ Faqeve të pavdekësisë”, 2015; “Fjalë me krah”, Migjeni, Boras, Suedi, 2023; Mevlyde Mezini Saraçi, “Dhembje që vret” , 2017; Vilson Culaj, “Në parajsën poetike të Zejnulla Hailit, 2024; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Udhëtimi në rrugën e lirisë” Ramadan Kastrati, 2021; Nijazi Kastrati & Nexhat Rexha “Ëndrra në shtegu e lirisë”, 2022 “Frymësi amshimi” Antologji për Agim Ramadanin, 2023 Zarije Zenuni Bajrami “Agimi i një jete në perëndim”, 2016; Ismet Krasniqi “Çelna udhë”, 2017; Shoqata Mbarëkombëtare “Bytyçi” “Plisi i vargut tim” , 2017; Shefqet Dinaj ” Përjetësia e poetit”, 2019; Reshat Sahitaj &Begzad Baliu “Dhimbë e bukur”, 2012; Feri Arifi “ Flakadani i lirisë”, 2019; Flori Bruqi “Marsi i përflakur” ; Arif Molliqi “ Puhizë përmbi Koshare”, 2014; Reshat Sahitaj, Asllan Qyqalla “Gani Xhafolli princi i letërsisë për fëmijë”, 2018; Reshat Sahitaj”Adem e Hamëz Jashari” , 2021; Prend Buzhala “Rrëfime nga izolimi” , 2020; Sherife Thaçi &Luljeta Thaçi-Osmani “Rasim Thaçi idealist që krijoi ura mes njerëzve”, 2022; Bedri Halimi” Tinguj kohe për shpirtzinj”. 2024; Prof.dr. Fatmir Terziu & Agim Mato,  “Lotët e virgjër” (Virgin tears), 2012; Engjëll Koliqi “Ylli i Dardanisë rrezaton tokë e qiell” ,2010 Engjëll Koliqi “ Ibrahim Rugova arkitekti i Dardanisë së Republikës së Kosovës”,  Prishtinë, 2011; Naim Kelmendi “Fjala e dhembjes”, Prishtinë, 2015; Mark Simoni “Antologji poetike për dashurinë nr.3”, Tiranë, 2014; “Fluturim pulëbardhash”, Durrës, 2014; Sokol Demaku “Baladë e përflakur”, Bukursht, 2009; Sokol Demaku “Jehona e shekujve”, BKRSH, Suedi, 2010; Fatime Kulli & Kolec Traboini “Çamëri zemra ime”, Tiranë; Baki Ymeri “Jam pjesë e qiellit tënd” Amanda Edit, Bukuresht, 2014; Luan Maloku “Muza ime” Feniks Preshevë, 2014; Luan Maloku “Lartësia e një jete” për Qerim Arifin; Ymrije Beqiri&Hysen Ibrahimi ” Të dashurosh nuk është mëkat”. Atunis Galaxy Anthology, 2018, 2019, 2023, 2024, 2025. '''Nëpër libra të studiuesve:''' Dr.sc.  Faik Shkodra “Kur flasin poetët” , Prishtinë, 2009; Dr. sc. Faik Shkodra “Flakë e fjalës”, Prishtinë, 2011; Prof. Dr. Begzad Baliu” Kujtesa letrare”, Prishtinë, 2013; Prof.dr. Fatmir Sulejmani” Gjurmë kohe” Tetovë, 2019; Prof.dr. Zejnepe Alili-Rexhepi “Pas gjurmëve të fjalës”, Tetovë, 2017; Prof.dr. Rovena Vata-Mikeli “Identitet kulturor përmes vlerash” Tiranë, 2018; Mr.sc. Arsim Haili “Sprova eseistike”.  Prishtinë, 2015; Prend Buzhala “Në aktin e leximit I dhe III” Prishtinë, 2016; Prend Buzhala “Shtegtime me magjinë e së bukurës”, 2016; Agron Shele “Ngjyrime universale” Tiranë, 2014; Mexhid Mehmeti “Vlerësime veprash dhe autorësh” , Prishtinë, 2015; Shefqet  Dibrani “Shoshitje letrare” , 2022; Prof. Dr. Zyhdi Dervishi “Fatmir Terziu: krijues dhe studiues i risive artistike”, Sarandë, 2016; Nexhat Rexha ” Fjala ruan kujtimin” , Dardanë, 2010; Nexhat Rexha “Vlerësime” , Gjilan, 2016 Sinan Sadiku “Rendi i vlerave në poezinë bashkëkohore shqiptare” Gjilan, 2013 Halil Haxhosaj “Nyjëtime letrare” Bukuresht, 2014; Hysen Këqiku “Në kuptim të fjalës”, Gjilan, 2021; Hysen Këqiku “Shprishje shprehjesh letrare”, Prishtinë, 2024; Hysen Këqiku “Jehu i fjalës”, Prishtinë, 2020; Hysen Këqiku “Shkrimtari për shkrimtarë”, Prishtinë, 2024; Zekerija Idrizi “Përsiatje studimore letrare”  Baden, 2024; Zekerija Idrizi “Gjurmëve të kritikës letrare” Baden, 2025; Zekerija Idrizi "Bilall Maliqi penë e shquar e kombit" (monografi), Baden, 2026. '''Intervista:''' Arsim Halili “Shtigjeve të artit” Poezia, pasqyrë e ndodhive nëpër kohë” fq.29; Ministria e lajmeve; Medvegja sot; Departamenti. {{biografi-cung}} {{DEFAULTSORT:Maliqi, Bilall}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Komuna e Preshevës]] [[Kategoria:Lindje 1969]] fp3ys6lcur2nxlf7gbe0m1jzl1g07ps 0 99273 2985424 2978645 2026-05-29T18:55:21Z ~2026-32116-89 188333 2985424 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = '''Tërnac''' | native_name = Trimor, Tërrnafc, Tërnavc | settlement_type = Fshat | image_flag = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | flag_link = <!-- p.sh: Flamuri i Skenderaj --> | image_seal = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | seal_link = <!-- p.sh: Stema e Skenderajit --> | seal_size = <!-- p.sh: 50px --> | image_skyline = <!-- Pa ''Skeda:'' në fillim --> | image_caption = <!--Administrimi territorial--> |Rajoni = [[Rajoni i Mitrovicës|Mitrovicë]] |Komuna = [[Komuna e Skënderajt|Skënderaj]] |Kryetari i Komunës = Fadil Nura |Partia udhëheqëse = [[Partia Demokratike e Kosovës]] <!--Sipërfaqja dhe Demografia --> |Sipërfaqja = 6192434.07 m2 |Sipërfaqja urbane = |Sipërfaqja metropolitane = | population_total = 650 banorë | population_total_viti = 2011 |Dendësia = <!-- Të dhëna tjera--> | population_demonym = | established_date = Fund shek. 17–fillim shek. 18 |Krahina = [[Drenica|Drenicë]] |Lartësia 620m-827m = | postal_code = 41000 |Prefiksi = |Aeroporti = | registration_plate = 02 | website = |E-Posta = <!--Harta--> | image_map = | map_caption = | image_map_gjerësi = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g=42 | gjer_m=48 | gjer_s=35 | gjer_dr = N | gjat_g=20 | gjat_m=47 | gjat_s=59 | gjat_dr = E }} '''Tërnac''' është një vendbanim në komunën e [[Komuna e Skënderajt|Skënderajt]], [[Kosovë]]. Pas vitit 1999 fshati është i njohur edhe me emrin '''Trimor'''. == Gjeografia == Tërnaci është fshat që ndodhet në regjionin e Mitrovicës, përkatësisht në verilindje të komunës së Skenderajt, fare pranë magjistrales Mitrovicë–Pejë dhe është rrugë lidhëse gjithashtu në mes të Mitrovicës dhe Kosovës Qendrore (Skenderaj, Drenas, Klinë). Lartësia mbidetare në Tërnac varion nga 620 m deri në 827 m dhe ka një sipërfaqe prej 6,192,434.07 m².<ref> (Të dhëna nga Agjensioni Kadastral i Kosovës)</ref> <!-- == Demografia == --> <!-- == Ekonomia == --> == Kultura == Veçoritë gjeografike si relievi, përroskat, malet, fushat, rrugë lidhja në mes qyteteve (magjistralja Mitrovicë–Pejë), kompleksi memorial, hoteli dhe restoranti e bëjnë që të jetë një vend atraktiv për banorët dhe turistët. == Historia == Ky fshat mendohet të jetë i vjetër nga shekulli XIV, këtë e dëshmojnë sidomos vjetërsia e varrezave. Shumica e popullatës së këtij fshati kanë origjinë nga fisi “Berishë e Kuqe”, ashtu si edhe disa fshatra të tjera. Kuçi, së bashku me fisin Hoti dhe fisin Kelmendi, sipas të gjitha burimeve të shkruara ekzistuese, janë paraqitur qysh gjatë shekujve XIV–XV, dmth janë ndër fiset më të vjetra shqiptare. Në Drenicë të këtij fisi janë edhe banorët e fshatrave: Abri, Prekaz, Klinë, Murgë, Galicë, Duboc. Lagjja Qarku në Rakinicë, lagjja Demaku në Tërstenik dhe lagjja Rubovci në Vasilevë. Një pjesë e Tërdecit (lagjja Halilaj me origjinë nga Abria e Epërme) dhe lagjja Curri, që janë po ashtu nga Abria e Epërme nga lagjja Deliu. Po ashtu, lagjja Ferizaj në Mikushnicë janë me origjinë nga fisi Kuçi, i cili edhe sot respektohet dhe nuk bëhen martesa brenda tij. Ky fis shquhet për trimëri dhe është njëri ndër fiset më të forta. Origjina e këtij fisi është nga fisi Berishë (nëndegë e tij), ku janë shpërngulur në Malësinë e Mbishkodrës, tani në territorin malazez, por që dikur ishte e banuar me shqiptarë të cilët u shpërngulën në Kosovë, Kroaci dhe disa janë ende në Malin e Zi. {{citim i duhur}} == Shih dhe këtë == * [[Drenica]] * [[Arbëria e Vogël]] * [[Lista e ardhacakëve - Skënderaj]] == Burimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == *Skenderaj {{Komuna e Skënderajt}} [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Fshatra në komunën e Skënderajt]] {{KO-gjeo-cung}} 4yvc5f0r9hwm5ffc306ru0q8ahfus28 0 107349 2985547 2977044 2026-05-30T09:20:37Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985547 wikitext text/x-wiki '''Shoqata Leibniz''' (gjermanisht: Leibniz-Gemeinschaft ose Wissenschaftsgemeinschaft Gottfried Wilhelm Leibniz) (anglisht: Gottfried Wilhelm Leibniz Scientific Community ose Leibniz Association) është një bashkim i 87 institucioneve, që merren me kërkime ose që vënë në dispozicion infrastrukturë shkencore në [[Gjermani]]. Organizata e sheh veten si partnere të shkollave të larta dhe të industrisë, politikës dhe institucioneve administrative. Në institutet Leibniz kryhen kërkime shkencore fundamentale me drejtim praktik në nivel ndërkombëtar. Përparësia e instituteve ka të bëjë me shumëllojshmërinë e temave të përpunuara dhe me pikënisjen ndërdisiplinore të punëve kërkimore. Sektorët e veçantë shkencorë janë: - shkencat shoqërore dhe kërkimet në fushën e arsimit - shkencat ekonomike dhe sociale, shkencat e hapësirës - shkencat e jetës - shkencat matematike, natyrore dhe inxhinjerike - shkencat e ambjentit Synim i kërkimeve shkencore është zgjidhja e detyrave aktuale të së ardhmes në fushat e arsimit, kërkimit dhe teknologjisë. Shumë institute Leibniz kanë pasur si shkas për themelimin e tyre një problem konkret shoqëror. Pjesë të shoqatës shkencore në këtë mënyrë janë institute të ndryshme si Instituti Bernhard - Nocht për mjekësinë tropikale në Hamburg, Instituti i Kërkimeve Shkencore në Halle ose Instituti i Gjuhës Gjermane në Manheim. ==Seksionet== ===Humane dhe Historia e Arsimit=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- class="hintergrundfarbe8" | style="width:60%;"| '''Emri''' | style="width:18%;"| '''Vendndodhja''' | style="width:7%;"| '''Iniciale''' | style="width:15%;"| '''Websiti''' |- | [[Deutsches Bergbau-Museum (Research Institute for Mining History and Mining Museum)]] | [[Bochum]] | DBM | [http://www.bergbaumuseum.de www.bergbaumuseum.de] |- | [[German Institute for Adult Education – Leibniz Centre for Lifelong Learning]] | [[Bonn]] | DIE | [http://www.die-bonn.de www.die-bonn.de] |- | [[German Institute for International Educational Research]] | [[Frankfurt am Main]] | DIPF | [http://www.dipf.de/en/dipf-news/news?set_language=en www.dipf.de/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110822114150/http://www.dipf.de/en/dipf-news/news?set_language=en |date=22 gusht 2011 }} |- | [[Deutsches Museum]] | [[München]] | DM | [http://www.deutsches-museum.de/index.php?id=1&L=1 www.deutsches-museum.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121229192753/http://www.deutsches-museum.de/index.php?id=1&L=1 |date=29 December 2012 }} |- | [[Deutsches Schiffahrtsmuseum]] | [[Bremerhaven]] | DSM | [https://web.archive.org/web/20100812111336/http://www.dsm.museum/edsm.htm www.dsm.museum ] |- | [[Georg Eckert Institute for International Textbook Research]] | [[Braunschweig]] | GEI | [https://web.archive.org/web/20130819010753/http://www.gei.de/nc/en/georg-eckert-institute-for-international-textbook-research.html www.gei.de ] |- | [[Germanisches Nationalmuseum]] | [[Nürnberg]] | GNM | [https://web.archive.org/web/20110211134435/http://www.gnm.de/index_en.html www.gnm.de ] |- | [[Herder-Institut – Centre for Historical Research on East Central Europe]] | [[Marburg]] | HI | [http://www.herder-institut.de www.herder-institut.de] |- | [[Institute for the German Language]] | [[Mannheim]] | IDS | [http://www.ids-mannheim.de www.ids-mannheim.de] |- | [[Institut für Zeitgeschichte|Institute of Contemporary History]] | [[München]] | IfZ | [https://web.archive.org/web/20101031095628/http://ifz-muenchen.de/index.php?id=4&L=1 www.ifz-muenchen.de] |- | [[Leibniz Institute for Science and Mathematics Education at the University of Kiel]] | [[Kiel]] | IPN | [http://www.ipn.uni-kiel.de/index_eng.html www.ipn.uni-kiel.de ] |- | [[Knowledge Media Research Center]] | [[Tübingen]] | IWM/KMRC | [http://www.iwm-kmrc.de/www/en/index.html www.iwm-kmrc.de ] |- | [[Römisch-Germanisches Zentralmuseum]], Forschungsinstitut für Vor- und Frühgeschichte | [[Mainz]] | RGZM | [https://web.archive.org/web/20110527234337/http://web.rgzm.de/1.html?&L=1 www.rgzm.de] |- | [[Leibniz Institute for Psychology Information]] | [[Trier]] | ZPID | [http://www.zpid.de/index.php?lang=EN www.zpid.de ] |- |[[Zentrum für Zeithistorische Forschung|Centre for Contemporary History]] | [[Potsdam]] | ZZF | [http://www.zzf-pdm.de. www.zzf-pdm.de] |} ===Ekonomi, Shkencat Shoqërore, Kërkim i infrastrukturës rajonale=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- class="hintergrundfarbe8" | style="width:60%;"| '''Emri''' | style="width:18%;"| '''Vendndodhja''' | style="width:7%;"| '''Iniciale''' | style="width:15%;"| '''Websiti''' |- |[[ Academy for Spatial Research and Planning – Leibniz Forum for Spatial Sciences]] | [[Hannover]] | ARL | [http://arl-net.org/index.php?option=com_content&task=view&id=63&Itemid=115 www.arl-net.org] |- | [[German Institute for Economic Research]] | [[Berlin]] | DIW | [http://www.diw.de/en www.diw.de ] |- | [[German Research Institute for Public Administration]] | [[Speyer]] | FÖV | [https://web.archive.org/web/20131101102813/http://www.foev-speyer.de/home/home_engl.asp www.foev-speyer.de ] |- | [[GESIS - Leibniz Institute for Social Sciences]] | [[Mannheim]]-[[Bonn]]-[[Köln]] | GESIS | [http://www.gesis.org/en/services/ www.gesis.org] |- | [[GIGA German Institute of Global and Area Studies]] | [[Hamburg]] | GIGA | [http://www.giga-hamburg.de www.giga-hamburg.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230715015110/https://www.giga-hamburg.de/ |date=15 korrik 2023 }} |- | [[Leibniz Institute of Agricultural Development in Central and Eastern Europe]] | [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]] | IAMO | [http://www.iamo.de/en/iamo-links/home.html www.iamo.de ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903092411/http://www.iamo.de/en/iamo-links/home.html |date=3 shtator 2011 }} |- | [[Leibniz Institute for Regional Geography]] | [[Leipzig]] | IfL | [http://www.ifl-leipzig.com/index.php?id=1&L=1 www.ifl-leipzig.com/ ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713003646/http://www.ifl-leipzig.com/index.php?id=1&L=1 |date=13 korrik 2011 }} |- | [[Ifo Institut für Wirtschaftsforschung|Ifo Institute for Economic Research at the University of Munich]] | [[München]] | ifo | [http://www.cesifo-group.de/portal/page/portal/ifoHome www.ifo.de] |- | [[Kiel Institute for the World Economy]] | [[Kiel]] | IfW | [https://web.archive.org/web/20110220210959/http://www.ifw-kiel.de/kiel-institute-for-the-world-economy/view?set_language=en www.ifw-kiel.de ] |- | [[ILS - Research Institute for Regional and Urban Development German Company]] (associated member) | [[Dortmund]] | ILS | [http://www.ils-forschung.de/index.php?lang=en www.ils-forschung.de ] |- | [[Leibniz Institute of Ecological and Regional Development]] | [[Dresden]] | IÖR | [http://www.ioer.de/1/home/ www.ioer.de] |- | [[Leibniz Institute for Regional Development and Structural Planning]] | [[Erkner]] | IRS | [http://www.irs-net.de www.irs-net.de] |- | [[Halle Institute for Economic Research]] | [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]] | IWH | [http://www.iwh-halle.de/default.asp?Lang=e www.iwh-halle.de ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108082910/http://www.iwh-halle.de/default.asp?lang=e |date=8 janar 2007 }} |- | [[Peace Research Institute Frankfurt]] | [[Frankfurt am Main]] | PRIF | [http://www.hsfk.de/index.php?&L=1 www.hsfk.de] |- | [[Rheinisch-Westfälisches Institut für Wirtschaftsforschung]] | [[Essen]] | RWI | [https://web.archive.org/web/20110902030306/http://en.rwi-essen.de/ www.rwi-essen.de] |- | [[Social Science Research Center Berlin]] | [[Berlin]] | WZB | [https://web.archive.org/web/20080721141045/http://www.wzb.eu/default.en.asp www.wzb.eu] |- | [[German National Library of Economics]] – Leibniz Information Centre for Economics | [[Kiel]] & [[Hamburg]] | ZBW | [http://www.zbw-kiel.de/index-e.html www.zbw-kiel.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110905214406/http://www.zbw-kiel.de/index-e.html |date=5 shtator 2011 }} |- | [[Zentrum für europäische Wirtschaftsforschung|Centre for European Economic Research]] | [[Mannheim]] | ZEW | [https://web.archive.org/web/20110128141202/http://www.zew.de/en/index.php3 www.zew.de] |} ===Shkenca humane=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- class="hintergrundfarbe8" | style="width:60%;"| '''Emri''' | style="width:18%;"| '''Vendndodhja''' | style="width:7%;"| '''Iniciale''' | style="width:15%;"| '''Websiti''' |- | [[Bernhard Nocht Institute for Tropical Medicine]] | [[Hamburg]] | BNI | [http://www.bni-hamburg.de www.bni-hamburg.de] |- | [[ Bremen Institute for Prevention Research and Social Medicine]] (Associated member) | [[Bremen]] | BIPS | [http://www.bips.uni-bremen.de/index.php?lang=en www.bips.uni-bremen.de ] |- | [[German Diabetes Center – Leibniz-Center for Diabetes Research at the Heinrich-Heine-University Duesseldorf]] | [[Düsseldorf]] | DDZ | [https://web.archive.org/web/20110719101917/http://www.ddzhome-dev.uni-duesseldorf.de/ddzhome/index.php?display=start.php&lang=de&lang=en www.ddz.uni-duesseldorf.de] |- | [[German Research Centre for Food Chemistry Garching]] | [[Garching]] | DFA | [http://www.dfal.de www.dfal.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320141753/http://www.dfal.de/ |date=20 mars 2012 }} |- | [[German Institute of Human Nutrition]] | [[Potsdam|Potsdam-Rehbrücke]] | DIfE | [http://www.diefe.de www.dife.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113031801/http://www.diefe.de/ |date=13 janar 2010 }} |- | [[German Rheumatism Research Center]] | [[Berlin]] | DRFZ | [http://www.drfz.de/index.php?id=home&L=5 www.drfz.de] |- | [[German Primate Center]] – Leibniz Institute for Primate Research | [[Göttingen]] | DPZ | [http://www.dpz.eu/index.php?id=7&L=1 www.dpz.eu] |- | [[Deutsche Sammlung von Mikroorganismen und Zellkulturen|German Collection of Microorganisms and Cell Cultures]] | [[Braunschweig|Brunswick]] | DSMZ | [http://www.dsmz.de/ www.dsmz.de] |- | [[Leibniz Institute for Farm Animal Biology]] | [[Dummerstorf]] | FBN | [http://www.fbn-dummerstorf.de/index.php?lang=en www.fbn-dummerstorf.de] |- | [[Leibniz Institute for Age Research - Fritz Lipmann Institute]] | [[Jena]] | FLI | [http://www.fli-leibniz.de/ www.fli-leibniz.de] |- | [[Leibniz-Institut für Molekulare Pharmakologie]] | [[Berlin]] | FMP | [http://www.fmp-berlin.de/ www.fmp-berlin.de] |- | [[Forschungszentrum Borstel - Leibniz Center for Medicine and Biosciences]] | [[Borstel, Schleswig-Holstein|Borstel]] | FZB | [https://web.archive.org/web/20101228065228/http://www.fz-borstel.de/cms/index.php?id=7&L=1 www.fz-borstel.de] |- | [[Leibniz Institute for Natural Product Research and Infection Biology – Hans Knöll Institute]] | [[Jena]] | HKI | [http://www.hki-jena.de/index.php www.hki-jena.de ] |- | [[Heinrich Pette Institute]] – Leibniz Institute for Experimental Virology | [[Hamburg]] | HPI | [http://www.hpi-hamburg.de/home.html?L=1 www.hpi-hamburg.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002173238/http://www.hpi-hamburg.de/home.html?L=1 |date=2 tetor 2011 }} |- | [[Leibniz Research Centre for Working Environment and Human Factors]] | [[Dortmund]] | IfADo | [https://web.archive.org/web/20131102184913/http://www.ifado.de/en/index.html www.ifado.de ] |- | [[Leibniz Institute for Neurobiology ]] | [[Magdeburg]] | LIN | [https://web.archive.org/web/20131102033308/http://www.ifn-magdeburg.de/en/index.jsp www.ifn-magdeburg.de ] |- | [[Leibniz Institute of Plant Biochemistry]] | [[Halle, Saxony-Anhalt|Halle]] | IPB | [http://www.ipb-halle.de/en/ www.ipb-halle.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110830235658/http://www.ipb-halle.de/en/ |date=30 gusht 2011 }} |- | [[Leibniz Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research]] | [[Gatersleben]] | IPK | [http://www.ipk-gatersleben.de www.ipk-gatersleben.de] |- | [[Leibniz Research Institute for Environmental Medicine]] | [[Düsseldorf]] | IUF | [http://www.iuf.uni-duesseldorf.de/englisch/home-e.htm www.iuf.uni-duesseldorf.de ] |- | [[Leibniz Institute for Zoo and Wildlife Research]] | [[Berlin]] | IZW | [http://www.izw-berlin.de/ www.izw-berlin.de/] |- | [[Leibniz Institute of Arteriosclerosis Research]] | [[Münster]] | LIFA | [https://web.archive.org/web/20131101160408/http://www.lifa-muenster.de/ www.lifa-muenster.de] |- | [[Museum für Naturkunde]] - Leibniz Institute for Research on Evolution and Biodiversity at the Humboldt University Berlin | [[Berlin]] | MfN | [http://www.mfn-berlin.de/index_english.html www.mfn-berlin.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090906223351/http://www.mfn-berlin.de/index_english.html |date=6 shtator 2009 }} |- | [[Naturmuseum Senckenberg|Senckenberg Gesellschaft für Naturforschung]] | [[Frankfurt am Main]] | SGN | [https://web.archive.org/web/20110925155641/http://www.senckenberg.de/root/index.php?page_id=71&PHPSESSID=hpjc2r376m3ql0ffgb3fmtoa95l4m7qs www.senckenberg.de] |- | [[German National Library of Medicine]] | [[Köln]] & [[Bonn]] | ZBMed | [https://web.archive.org/web/20120514143624/http://www.zbmed.de/ www.zbmed.de/] |- | [[Museum Koenig|Alexander Koenig Research Museum]], Leibniz Institute for Animal Biodiversity | [[Bonn]] | ZFMK | [http://www.zfmk.de/index.en.html www.zfmk.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928211540/http://www.zfmk.de/index.en.html |date=28 shtator 2011 }} |} ===Mathematics, Natural Sciences & Engineering=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- class="hintergrundfarbe8" | style="width:60%;"| '''Emri''' | style="width:18%;"| '''Vendndodhja''' | style="width:7%;"| '''Iniciale''' | style="width:15%;"| '''Websiti''' |- | [[Leibniz Institute for Astrophysics Potsdam]] | [[Potsdam]] | AIP | [http://www.aip.de www.aip.de] |- | [[Ferdinand-Braun-Institut]] - Leibniz-Institut für Hoechstfrequenztechnik | [[Berlin]] | FBH | [https://web.archive.org/web/20131101235458/http://www.fbh-berlin.com/welcome www.fbh-berlin.com] |- | [[FIZ CHEMIE Berlin – The Chemistry Information Centre]] | [[Berlin]] | FCH | [http://www.fiz-chemie.de/en/home/products-services.html www.fiz-chemie.de/] |- | [[Fachinformationszentrum Karlsruhe|FIZ Karlsruhe – Leibniz Institute for Information Infrastructure]] | [[Karlsruhe]] | FIZ KA | [https://web.archive.org/web/20131102125353/http://www.fiz-karlsruhe.de/home.html www.fiz-karlsruhe.de] |- | [[Leibniz-Institute of Atmospheric Physics]] | [[Kühlungsborn]] | IAP | [http://www.iap-kborn.de/index.php?id=2&L=1 www.iap-kborn.de]{{Lidhje e vdekur}} |- | [[Leibniz-Institut für Festkörper- und Werkstoffforschung|Leibniz Institute for Solid State and Materials Research]] | [[Dresden]] | IFW | [https://web.archive.org/web/20111003171726/http://www.ifw-dresden.de/lsp/?set_language=en www.ifw-dresden.de] |- | [[Innovations for High Performance Microelectronics / Leibniz-Institut für innovative Mikroelektronik]] | [[Frankfurt (Oder)]] | IHP | [http://www.ihp-microelectronics.com/index.php?id=1&L=0 www.ihp-microelectronics.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111009041707/http://www.ihp-microelectronics.com/index.php?id=1&L=0 |date=9 tetor 2011 }} |- | [[Leibniz Institute for Crystal Growth]] | [[Berlin]] | IKZ | [http://www.ikz-berlin.de/index.php www.ikz-berlin.de] |- | [[Leibniz Institute for New Materials]] | [[Saarbrücken]] | INM | [http://www.inm-gmbh.de/en/about-us/ www.inm-gmbh.de/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110914200838/http://www.inm-gmbh.de/en/about-us/ |date=14 shtator 2011 }} |- | [[Leibniz Institute for Plasma Science and Technology]] | [[University of Greifswald|Greifswald]] | INP | [http://www.inp-greifswald.de/web-n.nsf/index?OpenPage&Language=eng www.inp-greifswald.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930040545/http://www.inp-greifswald.de/web-n.nsf/index?OpenPage&Language=eng |date=30 shtator 2011 }} |- | [[Leibniz Institute of Surface Modification]] | [[Leipzig]] | IOM | [https://web.archive.org/web/20131102001347/http://www.iom-leipzig.de/index_e.cfm www.iom-leipzig.de ] |- | [[Leibniz Institute of Polymer Research]] | [[Dresden]] | IPF | [http://www.ipfdd.de www.ipfdd.de] |- | [[Leibniz Institute for Analytical Sciences]] | [[Dortmund]] | ISAS | [https://web.archive.org/web/20131102005159/http://www.isas.de/Home.67.0.html?&L=0 www.isas.de] |- | [[Kiepenheuer-Institut für Sonnenphysik]] | [[Freiburg]] | KIS | [http://www.kis.uni-freiburg.de/index.php?id=13&L=1 www.kis.uni-freiburg.de] |- | [[Schloss Dagstuhl - Leibniz Center for Informatics]] | [[Wadern]] | LCI | [http://www.dagstuhl.de/en/about-dagstuhl/ www.dagstuhl.de] |- | [[Leibniz Institute for Catalysis at the University of Rostock]] | [[Rostock]] | LIKAT | [http://www.catalysis.de/index.php?id=7&L=1 www.catalysis.de] |- | [[Max Born Institute for Nonlinear Optics and Short Pulse Spectroscopy]] | [[Berlin]] | MBI | [http://www.mbi-berlin.de/index_en.html www.mbi-berlin.de] |- | [[Mathematical Research Institute of Oberwolfach]] | [[Oberwolfach]] | MFO | [http://www.mfo.de www.mfo.de] |- | [[Paul Drude Institute for Solid State Electronics]] | [[Berlin]] | PDI | [http://www.pdi-berlin.de/ www.pdi-berlin.de] |- | [[German National Library of Science and Technology]] | [[Hannover]] | TIB | [https://web.archive.org/web/20131022025211/http://www.tib.uni-hannover.de/en.html www.tib.uni-hannover.de] |- | [[Weierstrass Institute for Applied Analysis and Stochastics]] | [[Berlin]] | WIAS | [http://www.wias-berlin.de/index.jsp?lang=1 www.wias-berlin.de] |} ===Shkencë e Mjedisit=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- class="hintergrundfarbe8" | style="width:60%;"| '''Emri''' | style="width:18%;"| '''Vendndodhja''' | style="width:7%;"| '''Iniciale''' | style="width:15%;"| '''Websiti''' |- | [[Leibniz Institute for Agricultural Engineering]] | [[Potsdam|Potsdam-Bornim]] | ATB | [http://www.atb-potsdam.de www.atb-potsdam.de] |- | [[Leibniz Institute of Marine Sciences]] | [[Kiel]] | IFM-GEOMAR | [https://web.archive.org/web/20081105232040/http://www.ifm-geomar.de/index.php?id=1&L=1 www.ifm-geomar.de] |- | [[Leibniz Institute for Tropospheric Research]] | [[Leipzig]] | IfT | [https://web.archive.org/web/20131106053014/http://www.tropos.de/eng/index.html www.tropos.de] |- | [[Leibniz Institute of Freshwater Ecology and Inland Fisheries]] | [[Berlin]] | IGB | [http://www.igb-berlin.de www.igb-berlin.de] |- | [[Leibniz Institute of Vegetable and Ornamental Crops]] | [[Großbeeren]] & [[Erfurt]] | IGZ | [http://www.igzev.de www.igzev.de] |- | [[Leibniz Institute for Baltic Sea Research]] | [[Warnemünde]] | IOW | [http://www.io-warnemuende.de/en_index.html www.io-warnemuende.de] |- | [[Leibniz Institute for Applied Geophysics]] | [[Hannover]] | LIAG | [http://www.liag-hannover.de/en/home.html www.liag-hannover.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903215100/http://www.liag-hannover.de/en/home.html |date=3 shtator 2011 }} |- | [[Potsdam Institute for Climate Impact Research]] | [[Potsdam]] | PIK | [http://www.pik-potsdam.de/?set_language=en www.pik-potsdam.de] |- | [[Leibniz Centre for Agricultural Landscape Research]] | [[Müncheberg]] | ZALF | [https://web.archive.org/web/20110908005554/http://www.zalf.de/home_zalf/gb_index.html www.zalf.de] |- | [[Leibniz Center for Tropical Marine Ecology]] | [[Bremen]] | ZMT | [http://www.zmt-bremen.de/en/zmt.html www.zmt-bremen.de] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111027032750/http://www.zmt-bremen.de/en/zmt.html |date=27 tetor 2011 }} |} ==Shiko edhe== [[Gotfried Leibniz]] ==Referime== [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,15081483,00.html] ==Lidhje të jashtme== *[http://www.leibniz-association.eu Homepage of the Leibniz Association, redirecting links to all of its institutes] [[Kategoria:Organizata]] j0sphxjpt93f3e3h6oo2qp8g6hpczo0 1 116832 2985499 2981058 2026-05-30T04:17:17Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ramazani/Arkivi 1]] 2985499 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ramazani/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 87h3lsf0kzi4apcywk5aay9nfn766w4 0 117949 2985306 2945476 2026-05-29T12:48:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985306 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Nicolae Ceauşescu | image = Nicolae Ceaușescu.jpg | image_size = 230px | office = [[Partia Komuniste Rumune#Sekretarët e Përgjithshëm (1921–1989)|Sekretar i Përgjithshëm i Partisë Komuniste Rumune]] | term_start = 22 mars [[1965]] | term_end = 22 dhjetor [[1989]] | predecessor = [[Gheorghe Gheorghiu-Dej]] | successor = ''Pozita u shfuqizua'' | office1 = [[Presidenti i Rumanisë]] | term_start1 = 28 mars 1974 | term_end1 = 22 dhjetor 1989 | predecessor1 = ''Pozita u themelua'' | successor1 = [[Lista e anëtarëve të Këshillit të Frontit Kombëtar të Shpëtimit|Këshilli i Frontit Kombëtar të Shpëtimit]] (e përkohshme) | primeminister1 = {{plain list| * [[Manea Mănescu]] * [[Ilie Verdeț]] * [[Constantin Dăscălescu]] }} | office2 = [[Këshilli Shtetëror i Rumanisë#Presidentët e Këshillit Shtetëror|President i Këshillit Shtetëror]] | term_start2 = 9 dhjetor 1967 | term_end2 = 22 dhjetor 1989 | primeminister2 = {{plain list| * [[Ion Gheorghe Maurer]] * [[Manea Mănescu]] * [[Ilie Verdeț]] * [[Constantin Dăscălescu]] }} | predecessor2 = [[Chivu Stoica]] | successor2 = ''Zyra u shfuqizua'' | party = [[RPartia Komuniste Rumune]] (1932–1989) | birth_date = 5 shkurt (Stili i Vjetër: 23 janar ) 1918 | birth_place = [[Scornicești]], [[Mbretëria e Rumanisë]] | death_date = 25 dhjetor 1989 (71 vjet) | death_place = [[Târgoviște]], [[Republika Popullore e Rumanisë]] | resting_place = [[Varrezat Ghencea]], [[Bukuresht]], Rumani | death_cause = [[Gjyqi dhe ekzekutimi i Nikolai dhe Elena Çausheskut|Ekzekutimi me pushkatim]] | spouse = [[Elena Çaushesku|Elena Petrescu]] (m. 1946; deri në vdekjen e tyre më 1989) | children = {{flatlist| * [[Valentin Çaushesku|Valentin]] * [[Zoia Çaushesku|Zoia]] * [[Nicu Çaushesku|Nicu]] | relative = * [[Marin Çaushesku]] * [[Ilie Çaushesku]] }} | allegiance = <!-- [[Republika Popullore e Rumanisë]] --> | branch = [[Forcat e Armatosura Rumune|Ushtria Rumune]] | serviceyears = 1949–1954 | battles = [[Revolucioni rumun]] (u ekzekutua) | rank = [[Lieutenant general]] | signature = Nicolae Ceaușescu Signature.svg }} '''Nicolae Ceauşescu''' (sq: '''Nikolai Çaushesku'''; 5 shkurt [S.V. 23 janar] 1918<ref>{{cite web|url=http://jurnalul.ro/special-jurnalul/ceausescu-intre-legenda-si-adevar-data-nasterii-si-alegerea-numelui-de-botez-576781.html|title=Ceaușescu, între legendă și adevăr: data nașterii și alegerea numelui de botez|work=[[Jurnalul Național]]|language=ro|access-date=8 shtator 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612141049/http://jurnalul.ro/special-jurnalul/ceausescu-intre-legenda-si-adevar-data-nasterii-si-alegerea-numelui-de-botez-576781.html|archive-date=12 qershor 2018|url-status=dead}}</ref>&nbsp;– 25 dhjetor 1989) ishte një politikan dhe [[Diktatori|diktator]] [[Komunizmi|komunist]] rumun. Ai ishte [[Partia Komuniste Rumune#Sekretarët e Përgjithshëm (1921–1989)|Sekretar i Përgjithshëm]] i [[Partia Komuniste Rumune|Partisë Komuniste Rumune]] nga viti 1965 deri në 1989 dhe kreu i dytë dhe komunisti i fundit i [[Republika Popullore e Rumanisë|Rumanisë]]. Ai ishte gjithashtu kreu i shtetit nga viti 1967, duke shërbyer si President i [[Këshilli i Shtetit të Rumanisë|Këshillit të Shtetit]] dhe nga viti 1974 njëkohësisht si [[Presidenti i Rumanisë|President i Republikës]], deri në rrëzimin dhe ekzekutimin e tij në [[Revolucioni rumun|Revolucionin Rumun]] në dhjetor 1989, pjesë e një serie kryengritjesh antikomuniste në Evropën Lindore atë vit. Me ardhjen e tij në pushtet, ai lehtësoi [[Cenzura në Rumaninë Komuniste|cenzurën e shtypit]] dhe dënoi hapur [[Pushtimi i Çekosllovakisë nga Pakti i Varshavës|pushtimin e Çekosllovakisë nga Pakti i Varshavës]] në [[Fjalimi i Çausheskut i 21 gushtit 1968|fjalimin e tij më 21 gusht 1968]], i cili rezultoi në një rritje të popullaritetit. Megjithatë, periudha e stabilitetit që rezultoi ishte e shkurtër pasi qeveria e tij shpejt u bë [[Totalitarizmi|totalitare]] dhe u konsiderua si më e shtypura në [[Blloku Lindor|Bllokun Lindor]] në atë kohë. Policia e tij sekrete, [[Securitate]], ishte përgjegjëse për [[Mbikëqyrje masive|mbikëqyrjen masive]], si dhe shtypjen e rëndë dhe abuzimet e të drejtave të njeriut brenda vendit, dhe kontrollonte median dhe shtypin. Keqmenaxhimi ekonomik për shkak të sipërmarrjeve të dështuara të naftës gjatë viteve 1970 çoi në rritjen e borxheve të jashtme për Rumaninë. Përpjekjet e Çausheskut për të zbatuar politika që do të çonin në një rritje të konsiderueshme të popullsisë çuan në një numër në rritje të aborteve të pasigurta dhe rritën numrin e jetimëve në institucionet shtetërore. Në vitin 1982, Çaushesku udhëzoi qeverinë të eksportonte pjesën më të madhe të prodhimit bujqësor dhe industrial të vendit në një përpjekje për të shlyer këto borxhe. [[Kulti i personalitetit të Nikolai Çausheskut|Kulti i tij i personalitetit]] përjetoi një ngritje të paparë, e ndjekur nga përkeqësimi i marrëdhënieve me jashtë, madje edhe me [[Bashkimi Sovjetik|Bashkimin Sovjetik]]. Ndërsa protestuesit anti-qeveritar demonstruan në [[Timișoara]] në dhjetor 1989, ai i perceptoi demonstratat si një kërcënim politik dhe urdhëroi forcat ushtarake të hapnin zjarr më 17 dhjetor, duke shkaktuar shumë vdekje dhe lëndime. Zbulimi se Ceaușescu ishte përgjegjës rezultoi në një përhapje masive të trazirave dhe trazirave civile në të gjithë vendin.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.britannica.com/biography/Nicolae-Ceausescu|title=Nicolae Ceaușescu – president of Romania|encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref> Demonstratat, të cilat arritën në [[Bukuresht]], u bënë të njohura si [[Revolucioni rumun|Revolucioni Rumun]] - e vetmja përmbysje e dhunshme e një qeverie komuniste gjatë [[Revolucionet e vitit 1989|revolucioneve të vitit 1989]].<ref>Ratesh, N. (1991). Romania: The Entangled Revolution. Praeger Publishers.</ref> Çaushesku dhe gruaja e tij [[Elena Çaushesku|Elena]] u larguan nga kryeqyteti me një helikopter, por ata u kapën nga ushtria pasi forcat e armatosura dezertuan. Pasi u [[Gjyqi dhe ekzekutimi i Nikolai dhe Elena Çaushesku|gjykuan dhe u dënuan]] për sabotim ekonomik dhe gjenocid,<ref>{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/news/world/europe/article2601567.ece|location=London|work=[[The Times]]|first=Roger|last=Boyes|title=Ceaușescu looked in my eyes and he knew that he was going to die|date=24 dhjetor 2009|language=en}}</ref> të dy u dënuan me vdekje dhe u ekzekutuan menjëherë me pushkatim më 25 dhjetor.<ref>{{cite web|url=http://www.biography.com/people/nicolae-ceausescu-38355|title=Nicolae Ceaușescu|website=Biography.com|date=dhjetor 2021|language=en}}</ref> == Jeta dhe karriera e hershme == [[Skeda:008.Portret Nicolae Ceaușescu. (1936).jpg|parapamje|majtas|upright|I arrestuar në vitin 1936 kur ishte 18 vjeç, Çaushesku u burgos për dy vjet në [[Burgu Doftana|Burgun Doftana]] për veprime komuniste.]] Çaushesku lindi në fshatin e vogël [[Scornicești]], [[Qarku Olt]], duke qenë i treti nga nëntë fëmijët e një familjeje të varfër fshatare (shih [[familja Çaushesku]]). Bazuar në certifikatën e lindjes, ai ka lindur më 5 shkurt ([[Datat e stilit të vjetër dhe stilit të ri|S.V. 23 janar]]) 1918,<ref>{{Cite web|url=https://www.gandul.ro/stiri/unul-dintre-cele-mai-bine-pazite-secrete-inainte-de-1989-data-reala-a-nasterii-lui-nicolae-ceausescu-foto-13786598|title=Unul dintre cele mai bine păzite secrete înainte de 1989: data reală a nașterii lui Nicolae Ceaușescu. Foto|language=ro|date=27 janar 2015|access-date=14 gusht 2020}}</ref> në vend të 8 shkurtit zyrtar ([[Datat e stilit të vjetër dhe stilit të ri|S.V. 26 janar]]) 1918 - lindja e tij u regjistrua me një vonesë tre ditore, e cila më vonë çoi në ngatërresë. Sipas informacionit të regjistruar në autobiografinë e tij, Nikolai Çaushesku ka lindur më 26 janar 1918.<ref name=":2">{{cite web|url=https://infocultural.eu/cataloagele-scolare-si-autobiografia-lui-nicolae-ceausescu-facute-publice-de-arhivele-nationale|title=Cataloagele școlare și autobiografia lui Nicolae Ceaușescu, făcute publice de Arhivele Naționale|publisher=Info Cultural|language=ro|trans-title=Katalogët shkollorë dhe autobiografia e Nicolae Ceaușescu, të bëra publike nga Arkivi Kombëtar|date=26 janar 2022|access-date=6 mars 2022|archive-date=28 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220128034105/https://infocultural.eu/cataloagele-scolare-si-autobiografia-lui-nicolae-ceausescu-facute-publice-de-arhivele-nationale/|url-status=dead}}</ref> Babai i tij Andruță (1886–1969) zotëronte 3 hektarë (7,4 acres) tokë bujqësore dhe disa dele, dhe Nicolae plotësonte të ardhurat e familjes së tij të madhe përmes rrobaqepësisë.<ref name=":0">{{Cite book|last=Gruia|first=Cătălin|title=The Man They Killed on Christmas Day|publisher=Createspace Independent Pub|year=2013|isbn=978-1492282594|location=United Kingdom|language=en|page=42}}</ref> Në shkollën e fshatit studioi deri në moshën 11-vjeçare, kur u nis për në Bukuresht. Shërbimi i Arkivit Kombëtar të Qarkut Olt mban fragmente nga katalogët e shkollës fillore Scornicești, të cilat vërtetojnë se Nikolai A. Çaushesku kaloi klasën e parë me një mesatare 8,26 dhe klasën e dytë me një mesatare 8,18, duke u renditur i treti, në një klasë në ku u regjistruan 25 studentë.<ref name=":2" /> Gazetari Cătălin Gruia pretendoi në vitin 2007 se ai u arratis nga babai i tij gjoja jashtëzakonisht fetar, abuziv dhe i rreptë. Fillimisht ai jetoi me motrën e tij, Niculina Rusescu. [[Skeda:Qauseku.jpg|parapamje|Shtëpia e ku lindi Çaushesku]] Ai u bë një çirak këpucar,<ref name=":0" /> duke punuar në punishten e Alexandru Sandulescu, një këpucar i cili ishte një anëtar aktiv në Partinë Komuniste të atëhershme jo të ligjshme.<ref name=":0" /> Çaushesku u përfshi shpejt në aktivitetet e Partisë Komuniste (duke u bërë anëtar në fillim të vitit 1932), por si adoleshent atij iu dhanë vetëm detyra të vogla.<ref name=":0" /> Ai u arrestua për herë të parë në vitin 1933, në moshën 15-vjeçare, për luftime në rrugë gjatë një greve dhe përsëri, në 1934, fillimisht për mbledhjen e nënshkrimeve në një peticion që protestonte kundër gjyqit të punëtorëve të hekurudhave dhe dy herë të tjera për aktivitete të tjera të ngjashme. Nga mesi i viteve 1930, ai kishte qenë në misione në Bukuresht, [[Craiova]], [[Câmpulung]] dhe [[Râmnicu Vâlcea]], duke u arrestuar disa herë.<ref name="Gruia43">Gruia, p. 43</ref> Dosja e profilit nga policia sekrete, [[Siguranța Statului]], e quajti atë "një agjitator të rrezikshëm komunist" dhe "shpërndarës të materialeve propagandistike komuniste dhe antifashiste".<ref name="Gruia43"/> Për këto akuza, ai u dënua më 6 qershor 1936 nga Tribunali i Brasovit me 2 vjet burg, 6 muaj shtesë për mospërfillje të gjykatës dhe një vit qëndrim të detyruar në Scorniceşti.<ref name="Gruia43"/> Pjesën më të madhe të dënimit e kaloi në [[Burgu Doftana|burgun e Doftanës]].<ref name="Gruia43"/> Ndërsa ishte jashtë burgut në vitin 1939, ai u takua me [[Elena Çaushesku|Elena Petrescu]], me të cilën u martua në vitin 1946 dhe e cila do të luante një rol gjithnjë e më të madh në jetën e tij politike me kalimin e viteve. == Karriera si politikan dhe Lider i Rumanisë == Çaushseku nuk ishte pasardhësi i qartë për të Gheorghiu-Dej kur ai vdiq më [[19 mars]] [[1965]], pavarësisht afërsisë së tij për një kohë të gjatë udhëheqësin. Megjithatë, lufta në mes të përhapur në mesin e zyrtarëve të vjetër dhe më të lidhur, Byrosë Politike iu kthye Ceauşescu si një kandidat kompromisi.[4] Ai u zgjodh Sekretar i Përgjithshëm më 22 mars, tri ditë pas vdekjes Gheorghiu-Dej-së. Një nga veprat e tij e parë ishte për të ndryshuar emrin e partisë nga Partia e Punëtorëve të Rumanisë "përsëri në Partinë Komuniste të Rumanisë, dhe të deklarojë vendin e Republikës Socialiste të Rumanisë më tepër se një Republikë Popullore. Në vitin 1967, ai e konsoliduar pushtetin e tij duke u bërë presidenti i Këshillit të Shtetit. Fillimisht, Çaushseku u bë një figurë popullore në Rumani dhe në botën perëndimore, për shkak të politikës së tij të jashtme të pavarur, duke sfiduar autoritetin e Bashkimit Sovjetik. Në vitet 1960, ai lehtësuar censurë shtypit dhe përfundoi pjesëmarrja aktive e Rumanisë në Paktin e Varshavës (edhe pse Rumania mbeti formalisht anëtare), ai refuzoi të marrë pjesë në pushtimin 1968 të Çekosllovakisë nga Pakti forcat e Varshavës, dhe në mënyrë aktive dhe të hapur dënuar atë veprim. Ai madje shkoi në Pragë një javë para pushtimit të ofrojë mbështetje morale për të homologut të tij Çekosllovake, Alexander Dubcek. Edhe pse Bashkimi Sovjetik kryesisht tolerohet kokëfortësi Çausheskut, pavarësinë e tij gjoja nga Moska fituar statusin e Rumanisë rebel brenda Bllokut Lindor. Gjatë viteve në vijim Çaushseku ndjekur një politikë të hapur ndaj Shteteve të Bashkuara dhe në Evropën Perëndimore. Rumania ishte vendi i parë komunist që të njohin Gjermaninë Perëndimore, i pari për t'u bashkuar me Fondin Monetar Ndërkombëtar, dhe i pari për të marrë një Presidenti i SHBA, Richard Nixon.[5] Në vitin 1971 Rumania u bë anëtare e Marrëveshjes së Përgjithshme mbi Tarifat dhe Tregtinë (GATT). Rumania dhe Jugosllavia ishin gjithashtu të vetmet vende të Evropës Lindore që hynë në marrëveshje tregtare me Komunitetin Ekonomik Evropian para rënies së bllokut komunist. Një seri vizitash zyrtare në vendet perëndimore (përfshirë ShBA, Franca, Mbretëria e Bashkuar, Spanja), ndihmoi Çaushseku për të paraqitur veten si një komunist reformimin, duke ndjekur një politikë të jashtme të pavarur brenda bllokut sovjetik. Gjithashtu ai u bë i etur për të shihet si një burrë shteti i shkolluar ndërkombëtare, të aftë për të ndërmjetësuar në konfliktet ndërkombëtare dhe për të fituar respekt ndërkombëtar për Rumaninë.[7] Çaushseku negociuar në çështjet ndërkombëtare, të tilla si hapja e marrëdhënieve të SHBA me Kinën në vitin 1969 dhe vizita e presidenti egjiptian Anwar Sadat në Izrael në vitin 1977. Gjithashtu Rumania ishte vendi i vetëm në botë për të ruajtur marrëdhënie normale diplomatike me të dyja Izraelit dhe PLO. [[File:1974 Ceausescu Yasser Araffat in Bucharest.JPG|thumb|Çaushesku dhe Jaser Arafat]] == Vdekja == {{Kryesor|Gjyqi dhe ekzekutimi i Nikolai dhe Elena Çaushesku}} [[Skeda:Grave of Nicolae Ceausescu - Ghencea Civil Cemetery - Bucharest - Romania.jpg|parapamje|Varri origjinal i Çausheskut, [[Varrezat Ghencea]], Bukuresht (fotografuar në 2007)]] [[Skeda:Ceaușescu Grave.jpg|parapamje|Vendi i tanishëm i varrit së Nikolai dhe Elena Çaushesku në Varrezat Ghencea (fotografuar në 2018). Vini re se viti i lindjes së Elena Çausheskut është regjistruar gabimisht si 1919; viti i saj i tanishëm i lindjes është 1916.]] Çaushesku dhe Elena gruaja e tij, u larguan nga kryeqyteti me [[Emil Bobu]] and [[Manea Mănescu]] dhe fluturuan me helikopter në rezidencën e Çausheskut në Snagov, nga e cila u arratisën përsëri, këtë herë në [[Târgoviște]]. Ata e braktisën helikopterin pranë Târgoviște, pasi u urdhërua të ulej nga ushtria, e cila deri në atë kohë kishte kufizuar fluturimin në hapësirën ajrore të Rumanisë. Çaushesku u mbajt nga policia ndërsa policët dëgjonin radion. Ata përfundimisht iu dorëzuan ushtrisë. Në ditën e Krishtlindjes, 25 dhjetor 1989, Çausheshku u gjykua përpara një gjykate të mbledhur në një dhomë të vogël me urdhër të [[Fronti i Shpëtimit Kombëtar (Rumani)|Frontit Kombëtar të Shpëtimit]], qeveria e përkohshme e Rumanisë. Ata u përballën me akuza duke përfshirë grumbullimin e paligjshëm të pasurisë dhe gjenocidin. Çaushesku në mënyrë të përsëritur mohoi autoritetin e gjykatës për ta gjykuar atë dhe pohoi se ai ishte ende ligjërisht Presidenti i Rumanisë. Në fund të gjyqit, Ceaușescus u shpallën fajtorë dhe u dënuan me vdekje. Një ushtar që rrinte roje në proces u urdhërua të nxirrte Ceaușescus jashtë një nga një dhe t'i qëllonte, por Ceaușescus kërkoi të vdisnin së bashku. Ushtarët u pajtuan me këtë dhe filluan të lidhnin duart pas shpine, kundër të cilit Çausheskët protestuan, por ishin të pafuqishëm për ta parandaluar. Çausheskët u ekzekutuan nga një grup ushtarësh. Më vonë atë ditë, ekzekutimi u shfaq edhe në televizionin rumun.<ref>{{Cite web|title=Der Diktator und sein Henker|url=https://www.stern.de/politik/ausland/ceausescus-scharfrichter-der-diktator-und-sein-henker-3293070.html|access-date=3 tetor 2020|website=stern.de|language=de}}</ref> Gjyqi i nxituar i shfaqjes dhe imazhet e të vdekurit të Çausheskut u filmuan dhe pamjet u publikuan në shumë vende perëndimore dy ditë pas ekzekutimit. Nikolai dhe Elena Çaushesku fillimisht u varrosën në varre të thjeshta në [[Varrezat Ghencea]], në Bukuresht, në anët e kundërta të një shtegu; varret e tyre shpesh ishin zbukuruar me lule dhe simbole të sundimit komunist. Në prill 2007, djali i tyre, [[Valentin Çaushesku]], humbi një apel për një hetim nëse varret ishin të vërteta. Pas vdekjes së tij në vitin 1996, djali i vogël, [[Nicu Çaushesku|Nicu]], u varros aty pranë në të njëjtën varrezë.<ref name="osb21jul"/> Sipas ''[[Jurnalul Național]]'',<ref name="ReferenceA">''[[Jurnalul Național]]'', 25 January 2005</ref> u bënë kërkesa nga vajza e Çasheskëve, [[Zoia Çaushesku|Zoia]], dhe nga mbështetësit e pikëpamjeve të tyre politike, për të zhvendosur eshtrat e tyre në mauzoleume ose në kisha të ndërtuara me qëllim, por këto kërkesa u refuzuan nga qeveria. === Zhvarrosja dhe rivarrimi === Më 21 korrik 2010, shkencëtarët mjeko-ligjorë zhvarrosën trupat për të kryer teste të ADN-së për të vërtetuar përfundimisht se ato ishin me të vërtetë mbetjet e Çausheskëve.<ref name="osb21jul">{{cite news|last=Osborn|first=Andrew|title=Nicolae Ceausescu exhumed 'wearing his black winter coat'|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/romania/7902774/Nicolae-Ceausescu-exhumed-wearing-his-black-winter-coat.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/romania/7902774/Nicolae-Ceausescu-exhumed-wearing-his-black-winter-coat.html|archive-date=11 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|access-date=30 mars 2013|newspaper=The Telegraph|location=Moscow|date=21 korrik 2010|language=en}}{{cbignore}}</ref> Trupi që besohej se ishte i Elenës ishte kalbur shumë për të lejuar një identifikim pozitiv, por Nicolae ishte lehtësisht i identifikueshëm, i veshur me pallton e zezë të dimrit të mbushur me plumba që kishte veshur gjatë ekzekutimit. Testet e ADN-së ishin në gjendje të vërtetonin përfundimisht identitetin e tij.<ref>{{cite news|url=http://www.rferl.org/content/Reports_DNA_Tests_Confirm_Ceausescus_Remains/2209569.html|title=Reports: DNA Tests Confirm Ceausescu's Remains|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en|access-date=12 prill 2016}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/romania/8109267/Exhumed-body-in-Romania-is-Nicolae-Ceausescu.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/romania/8109267/Exhumed-body-in-Romania-is-Nicolae-Ceausescu.html|archive-date=11 janar 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Exhumed body in Romania is Nicolae Ceausescu|newspaper=The Telegraph|date=4 nëntor 2010|language=en}}{{cbignore}}</ref> Familja e tij organizoi një shërbim varrimi për çiftin,<ref name="osb21jul"/> dhe ata u rivarrosën së bashku në Ghencea nën një gur varri.<ref>{{cite web|url=http://www.cnn.com/2014/12/05/travel/ceausescu-trail-bucharest-romania/|title=Palace of the damned dictator: The Ceausescu trail|author=John Malathronas|work=[[CNN]]|language=en|date=5 dhjetor 2014|access-date=12 prill 2016}}</ref> == Referime == {{reflist}} == Lidhje te jashtme == [http://www.youtube.com/watch?v=t6pvMFfQF50 - Fjalimi i fundit i Diktatorit Nikolai Çaushesku] [[Kategoria:Lindje 1918]] [[Kategoria:Vdekje 1989]] [[Kategoria:Familja Çaushesku]] [[Kategoria:Presidentët e Rumanisë]] [[Kategoria:Ateistë rumunë]] [[Kategoria:Komunistë rumunë]] [[Kategoria:Nacionalistë rumunë]] [[Kategoria:Politikanë rumunë të dënuar për krime]] r85exmtik1ll9rqog9z740ezgmyr9bo 12 122873 2985335 2912221 2026-05-29T14:33:31Z ~2026-31932-80 188316 2985335 wikitext text/x-wiki {{Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Hyrja}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> <!-- Shkruani vetëm nën këtë vizë. --> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> sa Banor dhe çfar gjuhe flitet në qytetin e Bernit Zvicër [[Speciale:Kontributet/&#126;2026-31932-80|&#126;2026-31932-80]] ([[Përdoruesi diskutim:&#126;2026-31932-80|talk]]) 29 maj 2026 16:33 (CEST) 3xxd1whzlida9llguhhfn1fvxt4x07e 2985338 2985335 2026-05-29T14:37:58Z Leutrim.P 113691 /* */ 2985338 wikitext text/x-wiki {{Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Hyrja}} {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Ndihmë:Pyetje e Përgjigje/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} <section begin="dritare" /> <!-- Shkruani vetëm nën këtë vizë. --> <!-- ________________________________________________________________________________________ --> i191xg1cuo030gcjvb4f42m8g2njo5c 0 129736 2985518 2946163 2026-05-30T04:38:52Z Unforgvn20 188352 2985518 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Fethullah Gylen | image = Fethullah Gülen.webp | caption = | birth_date = 27 prill 1941 | birth_place = [[Erzurum]], [[Turqi]] | death_date = 20 tetor 2024 | death_place = [[Pensilvania]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]] | pseudonym = | nationality = Turk | website = https://www.fgulen.com/al | native_name = Muhammed Fethullah Gülen }} '''Fethullah Gylen''' (turqisht: Fethullah Gülen, 27 prill 1941 - 20 tetor 2024) ishte një [[Kleriku|klerik]], dijetar dhe [[Ulama|interpretues fetar]] turk, si dhe ishte udhëheqësi i [[Lëvizja Gylen|Lëvizjes Gylen]] që prej 2016 pati miliona përcjellës. Ai ishte një prej njerëzve më kontravers mes myslimanëve të kohës sonë.{{citim i duhur}} I lindur në një familje të devotshme myslimane si fëmija i parë i Ramizit dhe i Refias, përpos nga familja, mësimet e para i mori nga përfaqësues të shquar të teologjisë dhe mistikës [[islam]]e të kohës në Turqi, si [[Muhammed Lutfi Efendiu]], [[Haxhì|Haxhi]] Sitki Efendiu dhe Sadi Efendiu. Në të njëjtën kohë, Fethullah Gyleni studioi edhe shkencat shoqërore moderne si dhe shkencat e natyrës. Duke qenë se shfaqi aftësi të veçanta në kuptimin e mësimeve dhe një punë individuale të pakufizuar për të pasur më shumë dije, ai u dallua shumë shpejt që ishte i veçantë nga bashkëmoshatarët e tij.<ref>Pahl J. (2019). ''Fethullah Gulen: A Life of Hizmet (biography). ''New York:USA</ref> Fethullah Gyleni mori detyrën e klerikut fetar predikues qysh në një moshë fare të re. Kjo dashuri për dijen nuk u shua as në të ardhmen. Në një intervistë të zhvilluar me të, në vitin 1995, ai e konsideron leximin një pjesë të pandarë të ditës së tij, kur thotë se: "me aq sa ma lejon koha përpiqem dhe lexoj sa më shumë që të jetë e mundur. Nuk bëj dallim, në janë për fenë ose jo, përpiqem dhe lexoj jo më pak se dyqind faqe në ditë".<ref>Pahl, J. (2019). ''Fethullah Gülen: A Life of Hizmet ''(A Biography). New York. fq. 195</ref><ref>Pahl J. (2019). ''Fethullah Gulen: A Life of Hizmet (biography). ''New York:USA</ref> ==Jeta== Në vitin 1959, Fethullah Gylen kaloi me sukses provimet e organizuara atë vit, fitoi të drejtën të merrte certifikatën zyrtare të vaizit dhe u emërua në [[Izmiri|Izmir]], njëri prej tre qyteteve më të mëdhenj të Turqisë. Pas këtij emërimi, ai i dha formë idealit të vet që do t'ia orientonte jetën në një drejtim të caktuar. Në predikimet dhe bisedat, Fethullah Gylen trajtonte çështje shoqërore sepse qëllimi i tij ishte që, me anë të ndriçimit intelektual dhe shpirtëror, t'i nxiste të rinjtë kah aktivizmi i karakterizuar nga respekti për njeriun. Ata që ua vinin veshin thënieve të tij, ata që merrnin pjesë në predikimet e tij, shtoheshin përditë. Fethullah Gylen nuk i kufizoi përpjekjet e tij në qendrën e qytetit. Duke shëtitur rreth më rreth, në [[Xhamia|xhamitë]], sallat e mbledhjeve, madje në kafenetë, ai i porosiste njerëzit të përdornin fjalën e butë dhe këshillën e mirë. Kjo i dha mundësi atij të afrohej me një shtresë më të gjerë të popullsisë, veçanërisht me nxënësit dhe mësuesit. Tema e bisedave të tij hapej në një spektër të gjerë, nga çështjet fetare, në arsim dhe edukim, shkencë, darvinizëm, ekonomi, drejtësi shoqërore, etj. Fakti që ai zhvillonte biseda të thella dhe cilësore rreth çështjeve të tilla komplekse, ndikoi edhe mbi mjediset akademike duke tërhequr edhe interesin, edhe respektin e tyre! Muhammed Lutfi është një prej hallkave të zinxhirit shpirtëror ku ndodhen edhe figura të tilla të mëdha si poetët e famshëm [[Xhelaledin Rumi]] dhe [[Junus Emre]]. Muhammed Lutfi që ka qenë edhe vetë poet si dhe njëri prej personaliteteve shpirtërorë të kohës, ka ushtruar mbi F. Gylenin një ndikim të thellë dhe të pashlyeshëm. Gylen është i përfshirë në mënyrë aktive në debatin shoqëror në lidhje me të ardhmen e shtetit turk, dhe Islamit në botën moderne. Ai është përshkruar në gjuhën angleze mediat si "një nga figurat më të rëndësishme të botës [[mysliman]]e."<ref name="economist10808408">{{cite web|title=How far they have travelled|url=http://www.economist.com/node/10808408?story_id=10808408|work=[[The Economist]]|accessdate=2 maj 2012|date=6 mars 2008}}</ref> Fethullah Gyleni akuzohet nga shteti turk si njeriu kryesor që qëndron pas [[Përpjekja për grusht shtet në Turqi (2016)|përpjekjes së dështuar për puç]] më 15 korrik 2016. Ai jetoi në Pensilvani të SHBA nga viti 1999 deri në vitin 2024. Ai ndërroi jetë më 20 tetor 2024 në moshën 83-vjeçare.<ref>{{Cite news|date=21 tetor 2024|title=Fethullah Gulen, rival i Erdoganit, vdes në SHBA|language=sq|work=[[Radio Evropa e Lirë]]|url=https://www.evropaelire.org/a/fethullah-gulen-raportohet-se-ka-vdekur-/33166279.html|access-date=22 tetor 2024}}</ref> == Leximi i mëtutjeshëm == * ''Kriteret ose Dritat e rrugës : ese, gjykime, aforizma,'' përkth. Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2003, [titulli në origjinal: ''Ölçü veya Yoldaki Işıklar''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Ese, perspektiva, opinione'', përkth: Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2004, [titulli në origjinal: ''Essays, Perspectives, Opinions''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Nën hijen e besimit 2'', përkth: Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2004, [titulli në origjinal: ''İnancın Gölgesinde 2''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Nga fara tek lisi : edukimi familjar nga një këndvështrim tjetër'', përkth: Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2004, [titulli në origjinal: ''Çekirdekten Çınara''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''E vërteta e krijimit dhe evolucioni'', përkth: Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2004, [titulli në origjinal: ''Yaratılış Gerçeği ve Evrim''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Jeta pas vdekjes'', përkth. Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2005, [titulli në origjinal: ''Ölüm ötesi hayat''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Kaderi : në perspektivën e Kur'anit dhe Sunnetit'': përkth. Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2005, [titulli në origjinal: ''Kitap ve Sünnet Perspektifinden Kader'']<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Drejt qytetërimit botëror me dashuri dhe tolerancë'', përkth: Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2005, [titulli në origjinal: ''Toward a global civilization of love & tolerance''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Libri i lutjeve'', përkth: Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2006, [titulli në origjinal: ''Dua Mecmuası''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Drita e pashuar 1'', përkth. Mithat Hoxha, Tiranë: Prizmi 2008, [titulli në origjinal: ''Sonsuz Nur'' 1].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Ideali për të jetësuar'', përkth. Edvin Cami, Tiranë: Prizmi 2014, [titulli në origjinal: ''Yaşatma İdeali''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Himn pranvere'', përkth. Arian Dodona, Tiranë: Prizmi, 2019 [titulli në origjinal: ''Bahar Neşidesi''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> * ''Koha dhe brezi'', përkth. Arian Dodona, Tiranë: Prizmi, 2019 [titulli në origjinal: ''Çağ ve Nesil 1''].<ref>{{Cite web|url=http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=14 shkurt 2020|archive-date=2 nëntor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102120335/http://bksh.al/Katalogu/library/wwwopac/wwwroot/beginner/index_al.html}}</ref> == Shih edhe == * [[Lëvizja Gylen]] == Lidhje të jashtme == *[http://fgulen.com/al Fethullah Gülen faqen zyrtare të internetit në gjuhën shqipe] *[http://www.gulenmovement.us/ A website that presents Fethullah Gulen from academic perspective] {{refbegin}} *[https://web.archive.org/web/20080123015034/http://www.forbes.com/business/2008/01/18/turkey-islam-gulen-cx_0121oxford.html FORBES - Gulen Inspires Muslims Worldwide] *[http://interfaithradio.org/node/491 Interfaith Radio - Turkey's Champion of Interfaith Dialogue] *[http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10808408 The Economist - Global Muslim networks- How far they have travelled] *[http://www.economist.com/world/international/displaystory.cfm?story_id=10808433 The Economist- Fethullah Gulen- A farm boy on the world stage] *[http://uk.reuters.com/article/featuresNews/idUKL0939033920080514 Reuters - Turkish Islamic preacher - threat or benefactor?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090103131348/http://uk.reuters.com/article/featuresNews/idUKL0939033920080514 |date=3 janar 2009 }} *[http://www.nytimes.com/2008/05/04/world/asia/04islam.html?ei=5124&en=625b88103a702f94&ex=1367640000&partner=permalink&exprod=permalink&pagewanted=all The New York Times - Turkish Schools Offer Pakistan a Gentler Vision of Islam] *[http://www.nytimes.com/2008/01/18/world/europe/18iht-19oxan-Turkishpreacherprofile.9324128.html The New York Times: Fethullah Gulen profile] *[http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4408 Foreign Policy - Fethullah Gulen as a Top Public Intellectual] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091113023209/http://www.foreignpolicy.com/story/cms.php?story_id=4408 |date=13 nëntor 2009 }} *[http://www.pbs.org/wnet/religionandethics/episodes/january-21-2011/gulen-movement/7949/ Profile on PBS show: Religion and Ethics January 21, 2011] *[http://www.tnr.com/article/world/magazine/79062/global-turkey-imam-fethullah-gulen The New Republic Magazine: The Global Imam] *[https://web.archive.org/web/20100817141459/http://en.qantara.de/webcom/show_article.php/_c-478/_nr-907/i.html Qantara.de: The Fethullah Gülen Movement: Pillar of Society or Threat to Democracy?] *[https://web.archive.org/web/20110919100055/http://meria.idc.ac.il/journal/2000/issue4/jv4n4a4.html MERIA: Fethullah Gülen and his Liberal "Turkish Islam" movement] *[https://web.archive.org/web/20051028004718/http://www.meforum.org/article/404 ME Forum: Turkish Islam's Moderate Face] *[http://religion.info/english/interviews/article_74.shtml The Gülen Movement: a modern expression of Turkish Islam] {{refend}} == Referime == <references/> {{Persondata <!-- Metadata: see [[Wikipedia:Persondata]]. --> | NAME = Gylen, Fethullah | ALTERNATIVE NAMES = | SHORT DESCRIPTION = Turkish preacher, author, educator, and Muslim scholar | DATE OF BIRTH = 27 April 1941 | PLACE OF BIRTH = [[Erzurum]] | DATE OF DEATH = | PLACE OF DEATH = }} [[Kategoria:Lindje 1941]] [[Kategoria:Vdekje 2024]] [[Kategoria:Turq]] [[Kategoria:Hoxhallarë]] [[Kategoria:Imamë sunitë]] [[Kategoria:Njerëz të pashtet]] __JOTP__ {{DEFAULTSORT:Fethullah_Gylen}} apjag0wihf1lkr5okzxmypqjae9o5y0 0 150178 2985560 2917271 2026-05-30T10:37:48Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985560 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Spitali.JPG|parapamje|280x280px|Shtëpia e Shëndetit në [[Ulqini|Ulqin]]]] '''Shtëpia e Shëndetit "Bogdan Vujosheviq"''' ([[Gjuha malazeze|malaz]]. ''Dom Zdravlja "Bogdan Vujošević"'') është institucion shëndetsor publik në [[Ulqin]], [[Mali i Zi]]. == Historia == Fillimet e shërbimit të organizuar [[Shëndeti|shëndersor]] në [[Ulqin]], fillojnë kah fundi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]]. Për mbrojtjen e shëndetit të popullsisë, në atë kohë banorët janë udhëzuar për qendrat shëndetsore në [[Tivar]], [[Cetinë]], [[Dubrovnik]] dhe [[Shkodër]]. Mjeku i parë modern në [[Ulqin]] ka qenë një [[Rusët|rus]], por në atë kohë kanë qenë prezent disa mjekë popullorë. Ambulanta e parë ka qenë e vendosur në lagjen Rana, nga fillimi i vitit 1920. Në vitin 1923 u organizua Ambulanta anti-malarie e cila prej vitit 1929 do të zhvendoset në një objekt të ri, i cili u quajt Stacion shëndetsor, dhe ishte pranë ish-hoteleve ''Galeb'' dhe ''Jadran''. Më 1965 u ndërtua objekti i ri i Stacionit shëndetsor, poshtë [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë]], kurse më 1975 u ndërtua objekti i ri modern në lagjen Meraja, dhe prej atëher do të quhet Shtëpia e Shëndetit. Në periudhën prej 1963 deri më 1979, Stacioni shëndetsor i Ulqinit ishte pjesë integruese e Qendrës mjeksore të Tivarit.<ref name=":0">[http://www.medicalcg.me/broj-47/dom-zdravlja-ulcinj/ Dom zdravlja Ulcinj] – ''medicalcg.me'' </ref> Më 1979, Shtëpia e Shëndetit e Ulqinit u bë institucion i pavarur publik. Në prill të 1979, i gjithë bregdeti i Malit të Zi u godit nga termeti, ku objektet shëndetsore të Ulqinit u rrënuan (Shtëpia e Shëndetit dhe Stacioni shëndetsor në Katërkoll). Si donacion i Qeverisë së Republikës Popullore të Rumunisë, në lokacionin e sotëm u ndërtua objekti i ri i Shtëpisë së Shëndetit, me në sipërfaqe 3,700 metra katror.<ref name=":0" /> Më 30 dhjetor 2003 u vendos gurthemeli i Maternitetit në Ulqin dhe më 5 shkurt 2005 u bë inaugurimi i tij, ndërsa lindja e parë është kryer ditën e nesërme.<ref>[http://www.visit-ulcinj.com/blog/2011/02/14/materniteti-i-ulqinit-ne-6-vjetorin-e-tij/ Materniteti i Ulqinit në 6-vjetorin e tij] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200122145428/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2011/02/14/materniteti-i-ulqinit-ne-6-vjetorin-e-tij/ |date=22 janar 2020 }} – ''visit-ulcinj.com''</ref> == Drejtorët == Kryeshefave e Stacionit shëndetësor (1921–1973):<ref>{{Cite web|date=2018-09-02|title=Prim.dr Gani KARAMANAGA: HISTORIKU I SHËRBIMIT PEDIATRIK NË ULQIN|url=https://ul-info.com/prim-dr-gani-karamanaga-historiku-i-sherbimit-pediatrik-ne-ulqin/|url-status=live|access-date=2022-06-16|website=Ulcinj info|language=sq}}</ref> * Dr Georg'je Abramov, 1921 – 1932 * Dr Sava Shauliq, 1932 – 1940 * Dr Marko Popoviq, 1940 – 1945 * Dr Marko Popoviq, 1947 – 1958 * Dr Vlladimir Anagnosti, 1958 – 1960 * Dr Eva Hrastnik, 1960 – 1964 * Dr Roman Hoshovski, 1964 – 1973 Drejtorët e Shtëpisë së shëndetit (1973–sot):<ref name=":0" /> * Mr sc. dr Mihaillo Alleksiq, 1973 – 1978 * Dr [[Gani Karamanaga]], 1978 – 1982 * Prim. dr Pavle Ban, 1982 – 1998 * Dr Zhejana Karanikiq, 1998 * Dr Selim Ismaili, 1998 – 2003 * Prim. dr [[Gani Karamanaga]], 2003 – 2011 * Dr Palë Marnikoviq, 2011 –2021 * Dr Sadije Hollaj,<ref>{{Cite web|last=boinhd|title=DR. SADIJE HOLLAJ EMËROHET DREJTORESH E SHTËPISË SË SHËNDETIT ULQIN {{!}} Tv Boin|url=https://tvboin.com/09/02/2021/dr-sadije-hollaj-emerohet-drejtoresh-e-shtepise-se-shendetit-ulqin/|access-date=2022-06-10|language=sq}}</ref> 2021 – ''sot'' == Shiko dhe == * [[Gjykata Themelore (Ulqin)]] == Referime == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.domzdravljaulcinj.me/ Faqja zyrtare e Shtëpisë së Shëndetit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627051159/https://www.domzdravljaulcinj.me/ |date=27 qershor 2022 }} [[Kategoria:Institucione në Ulqin]] [[Kategoria:Shëndet]] 51h4l1l18w8v031jxg03satgwa7npv1 1 151438 2985489 1444396 2026-05-30T03:09:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985489 wikitext text/x-wiki Mendohuni nëse dëshironi të vazhdoni me veprimin tuaj në këtë faqe. Regjistri i grisjes për këtë faqe jepet më poshtë: 10 prill 2010 17:28 Puntori (Diskuto | kontribute) grisi faqen Diskutim:Rifat Kukaj (përmbajtja ishte: 'Mua më kanë pëlqyer shumë librat e shkrimtarit RIFAT KUKAJ.' (dhe i vetmi redaktor ishte '91.187.103.33')) 6 shkurt 2007 19:30 Ko.S.ystem.OV@ (Diskuto | kontribute) grisi faqen Diskutim:Rifat Kukaj (përmbajtja ishte: 'shum i smut asht tung nga fjolla' (dhe i vetmi redaktor ishte '80.80.175.132')) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rifat Kukaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985488 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250218033830/https://prointegra.ch/rifat-kukaj-bardi-i-letersise-per-femije/ për lidhjen https://prointegra.ch/rifat-kukaj-bardi-i-letersise-per-femije/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 05:09 (CEST) lh83pai03urj2xxz19kqfgpjuxvrkqz 0 156780 2985405 2038639 2026-05-29T18:16:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2985405 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Zenskaplaza.jpg|thumb|250px|Pamje e plazhit, në prapavijë Pylli i pishave.]] {{Location map+|Ulqini|float=|width=250|caption= Vendndodhja e plazhit |places= {{Location map~|Ulqini|lat=41.919865 |long=19.213466 | mark = Blue pog.svg |label=Plazhi i Grave|position=right}} }} '''Plazhi i Grave''' ose '''Plazhi i Femrave '''([[Gjuha malazeze|malaz.]] ''Ženska Plaža'') është një [[Plazhi|plazh]] në [[Ulqin]]. Pemët e pishave e rrethojnë plazhin dhe kështu bëhet i pashikueshëm nga rruga që kalon afër tij, që ruan intimitetin e [[Gruaja|femrave]] në këtë plazh, në të cilin meshkujt nuk lejohen të vijnë. Është i njohur për ujërat kuruese, një përzierje e sulfurit nga një burim nënujor, e radiumit dhe e kripës së detit, ndërsa [[Ulqinakët|vendasit]] besojnë se plazhi dhe shpellat e tij ofrojnë veti kuruese për sëmundje të ndryshme, dhe se ndihmojnë gratë në çeshtjen e fertilitetit.<ref>[http://www.visit-ulcinj.com/sq/guida/plazhet-e-ulqinit/plazhi-i-grave-ulqin/ Plazhi i Grave Ulqin]{{Lidhje e vdekur}} – ''visit-ulcinj.com''</ref> == Legjenda == Në fund të plazhit gjendet një shpellë gjysëm e zbuluar, në të cilën uji i detit ka ngjytë të gjelbërt në të kaltërt. Mbrendësia e shpellë është vendstrehim për shpezë, gjithashtu janë të pranishëm edhe lakuriqat e natës. Në mes të shpellës, rreth 5 metra nga bregu, gjendet një pjesë shkëmbore e cila del rreth një metër nga deti. Sipas legjendës, aty pak para agimit vijnë gra shterpe (jofertile), ose ato që kërkojnë pasardhës mashkull. Sipas traditës, femra e re vjen nën shoqërinë e një femre më të vjetër, qëndron disa çaste në breg, pastaj futet në det dhe tri herë sillet rreth shkëmbit, i cile del jashtë detit. Pastaj kthehet në breg, pushon disa çaste dhe ushqehet me atë çfarë ka marrë me vete. Më parë, gjatë rrotullimit rreth shkëmbit, vendos një pjesë të veshjes në shkëmb. Besohet se ky ritual i ndihmon gratë të lindin pasardhës.<ref>[http://www.medicalcg.me/broj-51/zenska-plaza-prirodno-bogatstvo-ulcinja/ Legenda vezana za Žensku plažu]</ref> == Shiko dhe == * [[Plazhi i Madh i Ulqinit|Plazhi i Madh]] * [[Plazhi i Vogël]] == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20131120100232/http://www.ulcinj.travel/al/plazhi-i-femrave Plazhi i femrave] në ''ulcinj.travel'' [[Kategoria:Plazhe shkëmbore në Ulqin]] kbaowl455pi5iquubs4vx75ciqcfsb3 0 158032 2985318 2947765 2026-05-29T13:32:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985318 wikitext text/x-wiki {{Leter Tabela Fillim}} {{Letër portreti| <!--boja="#149855" --> |Nuhi Veselaj}} {{Leter emri| Nuhi }} {{Leter mbiemri| Veselaj}} {{Leter ditëlindje|20 gusht 1933}} {{Leter vendlindje|Reçan,Therandë }} {{Leter kombësia| Shqiptar}} <!--{{Leter shtetësie| }}--> {{Leter profesioni| Gjuhëtar}} <!--{{Leter shënim|*}}--> <!--{{Leter mirnjohje|}}--> {{Leter Tabela Fund}} '''Nuhi Veselaj''' (lindur më [[20 gusht]] [[1933]]) është gjuhëtar i [[Gjuha shqipe|gjuhës shqipe]]<ref name="doktoratura.unitir.edu.al">{{Cite web|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/03/Dokturatura-Manola-Myrta-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Gjuhesise.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=15 mars 2015|archive-date=21 maj 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150521220626/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2015/03/Dokturatura-Manola-Myrta-Fakulteti-i-Histori-Filologjise-Departamenti-i-Gjuhesise.pdf}}</ref><ref name="pashtriku.beepworld.de">http://pashtriku.beepworld.de/pirraku_shtabisuprem.htm</ref> dhe shkrimtar<ref>http://www.arkivalajmeve.com/Brerore-lirie-per-Elena-Gjiken.399197{{Lidhje e thyer}}</ref><ref>http://www.telegrafi.com/magazina/promovohet-edicioni-i-tete-i-brerore-lirie-18-517.html{{Lidhje e thyer}}</ref> që vepron në [[Prishtina|Prishtinë]], [[Kosova|Kosovë]]. Ai është autor publikimesh me prozë e poezi dhe i punimeve shkencore nga fusha e gjuhësisë, ndërsa ka qenë edhe punëtor arsimi. ==Jeta== Nuhi Veselaj u lind më [[20 gusht]] [[1933]] në Reçan të [[Theranda|Therandës]]<ref name="albemigrant2011.wordpress.com">https://albemigrant2011.wordpress.com/2008/02/15/nuhi-veselaj-gjuhetari-i-bashkimit-gjuhesor/</ref>. Në vendlindje bëri mësimet fillore ndërsa shkollën normale e përfundoi në Shkollën Normale në [[Gjakova|Gjakovë]], që sipas tij ka pasur ndikim të madh në zhvillimin e tij të mëvonshëm profesional<ref>{{Cite web|url=http://koha.net/?id=8&arkiva=1&l=102203|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=15 mars 2015|archive-date=6 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306044327/http://koha.net/?id=8&arkiva=1&l=102203}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://kk.rks-gov.net/gjakove/News/Kuvendi-Komunal-shenon-gjashtedhjetevjetorin-e-nor.aspx|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=15 mars 2015|archive-date=9 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160309123926/https://kk.rks-gov.net/gjakove/News/Kuvendi-Komunal-shenon-gjashtedhjetevjetorin-e-nor.aspx}}</ref>. Më 1963 mbaroi degën e gjuhës e të letërsisë në [[universiteti i Prishtinës|Universitetin e Prishtinës]], Fakulteti Filozofik. Ai vazhdoi studimet pasuniversitare dhe në vitin 1980 u emërua magjistër i shkencave filologjike, ndërsa doktoraturën e mbrojti më 1992. ==Veprimtaria nga fusha e arsimit dhe e letërsisë== Nuhi Veselaj ka qenë i angazhuar si mësues<ref>http://www.pashtriku.org/?kat=64&shkrimi=2398</ref>. Ka botuar libra me pjesë teatrore për fëmijë<ref>http://fjalaelire.co.uk/wp-content/uploads/2012/04/bishqemi-fjala {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421222846/http://fjalaelire.co.uk/wp-content/uploads/2012/04/bishqemi-fjala |date=21 prill 2015 }} faqe 15</ref> dhe konsiderohet autor i rëndësishëm sa i përket letërsisë shqiptare për fëmijë nga Kosova<ref>http://fjalaelire.co.uk/wp-content/uploads/2012/04/bishqemi-fjala {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421222846/http://fjalaelire.co.uk/wp-content/uploads/2012/04/bishqemi-fjala |date=21 prill 2015 }} faqe 13</ref>. Ai është anëtar i Shoqatës Mbarëkombëtare të Shkrimtarëve për Fëmijë dhe të Rinj si dhe anëtar i Lidhjes së shkrimtarëve të Kosovës<ref name="albemigrant2011.wordpress.com"/><ref>{{Cite web |url=http://floripress.blogspot.com/2013/04/lidhja-e-shkrimtareve-e-kosoves-me.html |title=Kopje e arkivuar |access-date=15 mars 2015 |archive-date=8 janar 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108140817/http://floripress.blogspot.com/2013/04/lidhja-e-shkrimtareve-e-kosoves-me.html |url-status=dead }}</ref>. Publikime: * Miklime<ref name="bksh.al">http://www.bksh.al/adlib/scripts/wwwopac.exe?&DATABASE=catalo&OPAC_URL=/adlib/beginner/index_al.html&LANGUAGE=1&l1=Veselaj,+Nuhi&LIMIT=0</ref>, 1967 * Rrezet e ylberta<ref>http://www.zemrashqiptare.net/news/id_3172/Nuhi-Veselaj:-Nj%C3%AB-shekull-jet%C3%AB,-me-shekuj-lavdi.html</ref>, 1971 * Me buzët në gaz, 1997 * Fletë ditari rreth një motmotari, 1997 * Trimoshi, 1997 * Cace e hope djaloshare, 1997 * Shfrime nëpër mjegullnajë, 1997 * Mësime nëpër pësime, 1998 * Gërricje në damarët e djalërisë<ref>http://books.google.com/books/about/G%C3%ABrricje_n%C3%AB_damar%C3%ABt_e_djal%C3%ABris%C3%AB.html?id=ks3eMAAACAAJ</ref>, 1998 * Bulëza të përshenjura, 2000 * Ther me pupël, 2000 ==Veprimtaria nga fusha e shkencës dhe gjuhësisë== Në vitin 1999, në cilësinë e gjuhëtarit albanolog, Nuhi Veselaj ishte pjesë e Komisionit për Emërtimin e Rrugëve, Shesheve dhe Lagjeve të qytetit Prishtinë, të ngritur nga [[Komuna e Prishtinës|Qeveria Komunale]] dhe të përbërë nga 12 anëtarë<ref name="pashtriku.beepworld.de"/>. Nuhi Veselaj e ka studiuar çështjen e trajtës paskajore të foljes në gjuhën shqipe dhe është i mendimit se mënjanimi i saj nga norma letrare ka sjellë probleme<ref>{{Cite web|url=http://filologjia.uni-pr.edu/getattachment/Seminari/Seminari-32-%28V--1%29---Botim.pdf.aspx|title=Kopje e arkivuar|access-date=15 mars 2015|archive-date=2 prill 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402065751/http://filologjia.uni-pr.edu/getattachment/Seminari/Seminari-32-(V--1)---Botim.pdf.aspx|url-status=dead}}</ref>. Ai është përkrahës i idesë që trajta paskajore e foljes, karakteristike për dialektin gegë, duhet të institucionalizohet<ref name="shkenca.org">http://www.shkenca.org/pdf/gjuhe/dicka_per_paskajoren.pdf</ref> dhe të futet në themel të foljes shqip<ref>http://www.proletari.com/mbi-identitetin-kombetar-dhe-shqipen-e-njesueme/html</ref>. Sipas tij është e domosdoshme që paskajorja të futet në shqipen standarde<ref name="albemigrant2011.wordpress.com"/>. Këtë qëndrim mbajnë edhe gjuhëtarët: Rexhep Ismajli, Rrahman Paçarizi, Shkumbin Munishi, Julie May-Kolgjini.<ref name="doktoratura.unitir.edu.al"/> Nuhi Veselaj e ka trajtuar edhe temën e përdorimit të fjalëve të huaja në gjuhën shqipe. Sipas tij, duhet të arriher një drejtpeshim i sasisë së fjalëve të huaja që përdoren në mënyrë që të mos pamundësohet shpjegimi analitik i problemeve të ndërlikuara shkencore.<ref name="tribunashqiptare.albemigrant.com">{{Cite web|url=http://tribunashqiptare.albemigrant.com/PDF/RISIMTARIA.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=15 mars 2015|archive-date=13 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130513023922/http://tribunashqiptare.albemigrant.com/PDF/RISIMTARIA.pdf}}</ref> Nuhi Veselaj ka qenë pëjesëmarrës në Seminarin Ndërkombëtar të Gjuhës, Letërsisë dhe Kulturës Shqiptare. Në vitin 2009, në seminarin e njëzetë e tetë ai e diskutoi temën "Koinezimi i të folmeve në dialekte dhe standardizimi i gjuhës shqipe". Aty ai ndër tjera tha: {{quotation|Shqipja standarde nuk është varur asnjëherë nga të folmet e veçanta, por nga raportet ndër dialektore. Shqipja që në antikë paraqitet e koinezuar në dy dialekte gegë në veri e toskë në jug, por ajo asnjëherë nuk i ka këputur plotësisht raportet ndër-komunikuese. | Nuhi Veselaj<ref name="kosovapress.com">http://www.kosovapress.com/sq/arkiva/veselaj-dialekti-gege-e-toske-nuk-i-kane-keputur-raportet-nder-komunikuese-80735/?old=1</ref><ref name="botasot.info">http://botasot.info/?gjuha=0&category=15&id=29033</ref>}} Publikime: * Rreth përcaktimit të rregullës për formimin e emrave prejpjesorë të vepruesit me - (ë)s në shqipen kombëtare letrare, 1995<ref name="bksh.al"/> * Formanti - as si ndajshtesë e specializuar: (për emërtimin e njerzve sipas vendbanimit e prejardhjes në shqipen letrare kombëtare), 1996<ref name="bksh.al"/> * Çështje të shqipes standarde në fushë të leksikut dhe të fjalëformimit I, 1997<ref name="tribunashqiptare.albemigrant.com"/><ref>http://libris.kb.se/bib/11873236</ref><ref>http://www.shkoder.net/fjala/2008/aberisha2.htm</ref> * Rreth terminologjisë kompjuterike në shqipe, 1999<ref name="bksh.al"/> * Paskajorja, çështje e shqipes standarde, 2000<ref name="shkenca.org"/><ref>http://books.google.com/books/about/Paskajorja.html?id=vjv6lAEACAAJ</ref><ref>http://linguasocio.blogspot.com/2011/01/mbi-mundesine-e-integrimit-te.html</ref><ref>http://www.ashak.org/?cid=1,24,368</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2013/06/Doktoratura-Leonard-Xhamani-Fakulteti-i-Gjuheve-te-Huaja-Departamenti-i-Gjuhes-Italiane.pdf|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=15 mars 2015|archive-date=8 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200108140728/http://www.doktoratura.unitir.edu.al/wp-content/uploads/2013/06/Doktoratura-Leonard-Xhamani-Fakulteti-i-Gjuheve-te-Huaja-Departamenti-i-Gjuhes-Italiane.pdf}}</ref> * Përpunimi i normës letrare kusht për kristalizimin e mëtejshëm të shqipes standarte kombëtare, 2001<ref name="bksh.al"/> * Çështje rreth emërtimit të vendbanimeve në shqipe me theks në emërtimet e propozuara në Kosovë, 2001<ref>https://m.facebook.com/notes/shoq%C3%ABria-bashkimi-shqiptar/onomastika-e-kosov%C3%ABs-nd%C3%ABrmjet-miteve-dhe-identiteve-ii/165020143513510/</ref><ref>https://upload.wikimedia.org/wikibooks/sq/9/9d/Begzad_Baliu._Onomastike_dhe_identitet_paust.pdf</ref> * Foljet më -O në gjuhën shqipe, 2002<ref>{{Cite web|url=http://bibliotekashkoder.com/more_catalog.php?id=8801|title=Kopje e arkivuar|access-date=15 mars 2015|archive-date=5 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001929/http://bibliotekashkoder.com/more_catalog.php?id=8801|url-status=dead}}</ref> * Paskajorja dhe standardizimi i gjuhës shqipe, 2006<ref>http://www.zemrashqiptare.net/news/id_2823/Nuhi-Veselaj:-Paskajorja-dhe-Standardizimi-i-Gjuh%C3%ABs-Shqipe.html</ref> * Koinezimi i të folmeve në dialekte dhe standardizimi i gjuhës shqipe, 2009<ref name="kosovapress.com">http://www.kosovapress.com/sq/arkiva/veselaj-dialekti-gege-e-toske-nuk-i-kane-keputur-raportet-nder-komunikuese-80735/?old=1</ref><ref name="botasot.info">http://botasot.info/?gjuha=0&category=15&id=29033</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.akllapi.net/t4805-nuhi-veselaj-koinezimi-i-te-folmeve-ne-dialekte-dhe-standardizimi-i-gjuhes-shqipe|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=15 mars 2015|archive-date=4 mars 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204350/http://www.akllapi.net/t4805-nuhi-veselaj-koinezimi-i-te-folmeve-ne-dialekte-dhe-standardizimi-i-gjuhes-shqipe}}</ref> * Shumësi dhe shquarsia e emrave në shqipen standarde, 2013<ref>http://www.academia.edu/5895016/SHQIPJA_E_DRUNJTE_1</ref><ref>http://www.ashak.org/repository/docs/Studime_20_WEB_601976.pdf</ref><ref>http://www.zemrashqiptare.net/news/id_15253/rp_0/act_print/rf</ref> * Foljet e huazuara me -I në temë cështje drejtshkrimore e fjalëformuese në gjuhën shqipe<ref>{{Cite web|url=http://letersia.zemrashqiptare.net/news/id-4933/Nuhi_Veselaj:_Foljet_e_huazuara_me_I_n%C3%AB_tem%C3%AB_c%C3%ABshtje_drejtshkrimore_e_fjal%C3%ABformuese_n%C3%AB_gjuh%C3%ABn_shqipe.html|title=Kopje e arkivuar|access-date=15 mars 2015|archive-date=16 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160416004054/http://letersia.zemrashqiptare.net/news/id-4933/Nuhi_Veselaj:_Foljet_e_huazuara_me_I_n%C3%AB_tem%C3%AB_c%C3%ABshtje_drejtshkrimore_e_fjal%C3%ABformuese_n%C3%AB_gjuh%C3%ABn_shqipe.html|url-status=dead}}</ref> * Paskajorja pas Konferencës së Durrësit<ref>http://www.zemrashqiptare.net/news/id_33959/Nuhi-Veselaj:-Paskajorja-pas-Konferenc%C3%ABs-s%C3%AB-Durr%C3%ABsit.html</ref> ==Shënime dhe referenca== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== * https://albemigrant2011.wordpress.com/2008/02/15/nuhi-veselaj-gjuhetari-i-bashkimit-gjuhesor/ {{DEFAULTSORT:Veselaj, Nuhi}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shkrimtarë shqiptarë]] [[Kategoria:Shkrimtarë kosovarë]] [[Kategoria:Lindje 1933]] 3592buhpt98blj2p7nmt9dtuml0tol4 0 166267 2985565 2947896 2026-05-30T11:00:00Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985565 wikitext text/x-wiki {{pp}} [[File:Siddharta-Herman-Hese.jpg|thumb|Libri i përkthyer në Shqip|245x245px]] {{Infobox book | name = Siddhartha | title_orig = Siddhartha | translator = Edvin Cami | image = | caption = | author = [[Hermann Hesse]] | illustrator = | cover_artist = Jack Fields / Corbis / G.Neri | dizajni = La Republica-Italia | country = [[Gjermani]] | language = Gjermane (përkthyer në Shqip) | series = | subject = | zhanri = [[Roman]] | publisher = [[Koha Ditore]] | data_e_botimit = 1922 | data_e_botimit_shqip = 2005 | media_type = | pages = 125 fq | isbn = 84-9819-024-X | oclc = | preceded_by = | followed_by = }} '''''Siddharta''''' (origjinal Siddhatha) është një roman nga [[Hermann Hesse]], rrëfen mbi udhëtimin drejt njohjes së vetes të një të riu të quajtur Siddhartha në periudhën kur jetonte [[:en: Gautama Buddha|Gautama Buddha]]. Në këtë libër kemi të bëjmë me reflektimin e filozofisë dhe religjionit në jetën tonë. Ky është libri i nëntë i autorit në Gjermanisht. Romani u shkrua në vitet 1919-1922.<ref>{{Cite web|url=https://www.gutenberg.org/etext/2499|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=5 qershor 2015|archive-date=21 shkurt 2006|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499}}</ref> U botua për herë të pare nga shtëpia botuese S.Fischer [[:en:S. Fischer Verlag|en:S. Fischer Verlag]], në vitin 1922 në Berlin.<ref>Siddharta - Botimet Koha 2005</ref> Në Shtetet e Bashkuara te Amerikës u botua në vitin 1951, dhe arriti ndikim të madh ne vitet e 60-ta të shekullit XX. Hesse i dedikoi pjesën e parë Romain Rolland (1866-1944), fitues i çmimit Nobel në vitin 1915, dhe pjesën e dytë kushëririt të tij William Gundert.<ref>{{Cite web |url=http://www.cummingsstudyguides.net/Guides6/Siddhartha.html |title=Kopje e arkivuar |access-date=5 qershor 2015 |archive-date=24 maj 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524014732/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides6/Siddhartha.html |url-status=dead }}</ref> Emri ''Siddhartha'' përbëhet nga dy fjalë në gjuhën [[:en: Sanskrit|Sanskrit]], ''[[:en:Siddha|Siddha]]'' (arritje) + ''[[:en:Artha|Artha]]'' (ajo çfarë kërkohet), që do të thotë "ai qe gjeti kuptimin (e egzistencës)" ose "ai qe i arriti qëllimet e tij".<ref>{{cite web|url=http://webspace.ship.edu/cgboer/siddhartha.html|title=The Life of Siddhartha Gautama|accessdate=2008-03-27}}</ref> == Ngjarja == Ngjarja zë vend në Indinë antike, Siddhartha është biri i [[:en: Brahmin|Brahmin]], ai vendos të largohet duke lënë pas shtëpinë me shpresen se do të gjejë lartësimin shpirtëror, dhe kuptimin e jetës. Në rrugën e tij të asketit, bashkë me Siddhathën shkon edhe shoku i ngushtë, Govinda. Ata takohen me samanët, që ishin pjesëtarë të kastave të murgjve asketë, që agjëronin, meditonin, ecnin dhe jetonin nga lëmosha që u jepnin të tjerët. Ata jetonin lirshëm në natyrë pa menduar për ushqimin, pa lodhur për obligimet jetësore, duke iu përkushtuar kështu kohën besimit dhe meditimit, duke marrë mësimet nga Gautama, Buddha i famshëm. Përderisa Govinda i bashkohet pa hezitim ndjekësve të mësimit të Buddhës, Siddhartha nuk bën të njejtën gjë, me arsyetimin se edhe pse mësimet e Buddhës padyshim që ishin të mençura, këto mësime jo domosdoshmërisht duhen të merren të gatshme nga Buddha, por duhet të fitohen nga eksperienca vetjake e secilit person. Ai shkon më tutje duke sqaruar se individi duhet kërkuar një mënyrë unike të kuptimsisë së jetës, e kjo mënyrë nuk mësohet nga një mësues, Kështu vendos të vazhdojë rrugëtimin i vetëm. Siddhartha kalon lumin me ndihmën e një lundërtari zemërgjerë, të cilin Siddhartha nuk kishte me çfarë ta paguante. Takohet me kurtizanen Kamala, gruan më të bukur që Siddhartha kishte takuar ndonjëherë, e cila ushtronte “zejen” e dashurisë. Kushti që Kamala t'i mësojë Siddharthës artin e të dashuruarit është që ai të bëhej i pasur. Kështu Kamala e propozon tek Kamaswami, i cili do ta trajtonte mjaftë mirë Siddharthën. Ai arrin me sukses të kryej punët që i jepte Kamaswami, dhe për një kohë të shkurtër bëhet i pasur duke shijuar të gjitha kënaqësitë e jetës, pijen, paratë, jetën e shfrenuar, dhe dashurinë e Kamalës. Me kalimin e kohës Siddharta e kupton se nuk gjen dot prehje as kënaqësi, mendonte se nuk e kishte arritur qëllimin e jetës, sepse dashuria trupore, sipas tij, iu takonte njerëzve fëmijëror dhe jo njerëzve të përkushtuar për të zbuluar hiret e vërteta të jetës<ref>http://radiokosovaelire.com/?nav=60,2&id=10435</ref>. Pasi i provoi të gjitha të mirat e jetës, ai sërish fillon rrugën e asketit meqë nuk gjen dot prehje duke gjurmuar jetën. Ai kthehet në natyrë te “Lumi i rrjedhshëm” për të vështruar, qetësinë e rrjedhën e përjetshme të ujit në lumë dhe me mendimin që të bëj vetëvrasje, atë e shpëton fjala e shenjtë [[Om]]. E zë gjumi afër një rrapi dhe kur zgjohet sheh pranë një njeri, i cili e kishte ruajtur derisa ta bënte gjumin, me qëllim të mos e helmonte ndonjë gjarpër. Në moment ai njeh shokun e tij të dikurshëm, asketin e papërmirësueshëm, Govinda. Rinjohja me Govindën i jep kuptim jetës, por ai vazhdon rrugën e tij., duke hequr dorë nga gjithçka, ai vendos ta kalojë jetën e tij pranë atij lumi, ndërkohë takohet me lundërtarin Vasudeva, të cilin e lut të bëhet ndihmësi i tij. Ndonëse Vasudeva ishte një njeri i thjeshtë, ai e kuptonte që lumi kishte disa zëra dhe jep mesazhe për ata që arrijn ta dëgjojnë. Kanë kaluar shumë vjet dhe gjatë një pelegrinazhi ai takon Kamalën, kurtizanen e dikurshme e cila tani ishte konvertuar ne Buddhiste, e cila ishte nisur në rrugën për të takuar Buddhen që ishte në shtratin e vdekjes, bashkë me të birin. Ai e sheh Kamalën pikërisht në kohën, kur atë e kishte helmuar gjarpri pranë lumit ku qëndronte Siddhartha. Ajo, edhe pse me dhembje, në përpëlitje për të dhënë shpirt e njeh, Siddhartën dhe i tregon se djali, i cili i rrinte pranë, ishte biri i tij. Siddharta gëzohet që kishte gjetur djalin, për të cilin nuk kishte ditur se ekzistonte, ndërkohë që Kamala vdes. Siddharta tashmë jeton me Vasudevën dhe djalin, i cili nuk mësohet dot me jetën e babait asket dhe një ditë e fyen për jetën e tij të mjerë dhe ikën duke marrë botën në sy. Siddharta ndien brengë të thellë për djalin, i cili kishte mbetur në botën e madhe e të pamëshirshme. Ai brengoset për fatin e tij, por nuk e kthen dot, ashtu sikur nuk kishte arritur ta kthente atë i ati, shumë kohë më parë. Fillon koha e Sansarës, që është burimi i dhembjes për të birin, i cili do të ikte sikur ai kishte ikur nga i ati... “Unë të urrej, nuk dua të bëhem i butë, më mirë bëhem cub, i kishte thënë ai. Siddharta tashmë lundërtar kishte kuptuar simbolikën e rrjedhës së ujit në lum, meqë edhe jeta zhvillohej rrjedhshëm, po ashtu si uji që derdhet herë qetë herë rrëmbyeshëm në shtratin e lumit. Pas Vasudva sheh se Siddhartha kishte kuptuar këtë, ai konsideron se kishte kryer misionin e tij dhe ikën duke e lënë Siddharthën të vetëm por të pëmbushur me paqe. Govinda kishte dëgjuar për lundërtarin e ndritur, dhe niset për tek ai pa e ditur që kishte të bënte me Siddharthën. Govinda i kërkon atij t'i tregoj se çfarë është mençuria dhe urtësia, ndërsa Siddhartha i përgjigjet se për çdo të vërtetë ekziston një qëndrim kundërt që gjithashtu është i vërtetë. Ai i thotë se kishte arritur në përfundimin se dija rrëfehet ndërsa urtësia jo. Ai i kërkon Govindës ta puthë në ballin e tij, Govinda e bën, dhe për një çast ndjeu kënaqësinë që dikur kishte ndjerë Siddhatha me Vasudevën pranë lumit. Govinda më pas i përkulet mikut të tij të mençur duke zbuluar se kishte arritur lartësimin shpirtëror. == Tema == Ky libër i meditimit dhe mençurisë zbulon para nesh konceptin budist mbi jetën, jetën të cilën Buda e kishte krahasuar me telin e instrumentit. “Telin po ta lësh krejt lirshëm, nuk nxjerr melodi, po ta shtrëngosh fort këputet”. Pikërisht kësaj filozofie iu ka përmbajtur shkrimtari Hese gjatë shtjellimit të romanit. Siddhatra ishte në rrugën e tij jetësore duke hulumtuar për ta zbuluar misterin e mesit, e atij mesi që nuk duhet shtrënguar sa të këputet, pa e lënë edhe aq lirshëm, sa të mos jetë në gjendje të nxjerrë tinguj. “Diturinë mund ta rrëfesh, por urtësinë jo. Urtësinë mund ta gjesh, mund ta jetosh, mund të bartesh prej saj, mund t’i bësh mrekullitë e saj, por ta thuash e ta mësosh nuk [[mundësh]]. Urtësia, që përpiqet ta rrëfejë ndonjë i urtë tingëllon si budallallëk...” Kështu thoshte Buddha, për të konstatuar se njeriu ishte i tillë çfarë ishte, duke përkufizuar se “kurrë në jetë nuk mund të gjendet një njeri tërësisht i shenjtë, apo tërësisht mëkatar. Kënaqësitë që sjellë epshi janë sikur flaka e kashtës, e cila digjet përnjëherë por edhe shuhet shpejt dhe nuk lë asgjë prapa përveç hirit, që sakaq do të bëhet pluhur. Jeta e vërtetë është sikur guri, i thotë ai Govindës. Merr në dorë një gur dhe thotë: “Ky këtu është një gur dhe në një kohë të caktuar do të bëhet dhe, baltë, e prej dheut do të bëhet bimë, pastaj kafshë apo njeri. Kështu kam menduar dikur ndërsa tani tash mendoj se ky gur është edhe gur, është edhe kafshë është edhe Budë... Në momentet e fundit të jetës Siddharta pa fytyrën e një peshku që po ngordhte me sy të nxjerrë.... fytyrën e një fëmije të sapolindur të kuqe nga të qarët... pa fytyrën e një vrasësi duke ngulur një thikë në trupin e një njeriu. Siddharta vështroi në ujë, dhe në ujët që rridhte iu shfaqen atij pamje e figura, iu shfaq i ati i vetmuar, i hidhëruar për të birin, iu shfaq vetvetja edhe ai i lidhur në pranga malli për të birin e larguar, iu shfaq i biri edhe ai i vetmuar duke rendur plot lakmi në udhën përvëluese të dëshirave rinore, secili drejt qëllimit, secili i djegur nga qëllimi i vet, secili i vuajtur dhe i brengosur.<ref>http://gazeta-shqip.com/lajme/2012/09/23/herman-hesse-sekreti-i-budes/</ref> == Personazhet == * '''Siddhartha''': Protagonisti * '''Govinda''': Miku i Siddhartës, dhe ndjekës i Gotamës * '''Babai i Siddharthës''': Brahmin. * '''Samanasit''': Asketët * '''Gotama''': Lider shpirtëror [[Buddha]] * '''Kamala''':Kurtizanja, nëna e djalit të Siddhathës * '''Kamaswami''':Tregtar * '''Vasudeva''': Lundërtar i lartësuar, udhëheqësi shpirtëror i Siddhathës * '''Siddhartha i Riu''': I biri i Siddharthës dhe Kamalës == Versioni film == Një version film i quajtur [[:en:Siddhartha (film)|''Siddhartha'']] u publikua në vitin 1972. Në vitin 1971, u bë një adaptim surrealist në një mjuzikëll [[:en:Zachariah (1971 film)|''Zachariah'']].  [[:en:John Rubinstein|John Rubinstein]] == Referimet në Muzikë == * Në 1972 [[:en:Yes (band)|Yes]] nga "[[:en:Close to the Edge (song)|Close to The Edge]]" nga ''Close to the Edge'' albumi u inspirua nga libri. * [[:en:Nick Drake|Nick Drake]] shkroi këngën "River Man" ([http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/9/93/River_man_Nick_Drake_28_sec.ogg sample] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150705122332/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/9/93/River_man_Nick_Drake_28_sec.ogg |date=5 korrik 2015 }}) * [[:en:Jerry Cantrell|Jerry Cantrell]] kënga "Siddhartha" në albumin ''[[:en:Degradation Trip Volumes 1 & 2|Degradation Trip]]'' * [[:en:Andrew McMahon|Andrew McMahon]] nga grupi [[:en:Something Corporate|Something Corporate]] dhe [[:en:Jack's Mannequin|Jack's Mannequin]] kanë tatu fjalinë "the river is everywhere" (sq. Lumi është çdokund). * Kënga nga [[:en:Hot Water Music|Hot Water Music]] e quajtur "Sunday Suit" ka rreshtin "Siddhartha style, I'll choose a path of open minds". * Grupi muzikor nga Sllovenia [[:en:Siddharta (band)|Siddharta]] kanë marrë emrin nga ky roman. == Referime == {{reflist|2}} == Lidhje të jashtme == * Verzioni audio në Anglisht [https://archive.org/details/siddhartha_ap_librivox  ''Siddhartha''] tek Librivox.org * Lexo Online [http://read.libripass.com/hermann_hesse-siddhartha.htm ''Siddhartha''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150602100825/http://read.libripass.com/hermann_hesse-siddhartha.htm |date=2 qershor 2015 }} tek LibriPass.com * Teksti i plotë i ''Siddhartha'' [https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 në gjermanisht] [https://www.gutenberg.org/etext/2500 dhe anglisht] [[Kategoria:Allegory]] [[Kategoria:Fictional Buddhist monks]] [[Kategoria:Novels by Hermann Hesse]] [[Kategoria:Novels set in India]] [[Kategoria:Philosophical novels]] [[Kategoria:Romane]] [[Kategoria:Filozofi]] [[Kategoria:Letersia gjermane]] [[Kategoria:Perkthime]] [[Kategoria:1922]] [[Kategoria:Budizëm]] b4xbvxk2dzrtyb8tf25dcxy2pl2iq2n 0 172479 2985490 2948386 2026-05-30T03:16:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985490 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = Rita Petro | image = | caption = | name i lindjës = Rita Petro Filipi | birth_date = [[13 mars]] [[1962]] | birth_place = {{flagicon|ALB}}[[Tirana|Tiranë]] | death_date = | death_place = | pseudonym = | nationality = Shqiptare | genre = poezi, prozë | website = }} '''Rita Petro''', e njohur gjithashtu edhe si '''Rita Filipi''' ([[13 mars]] [[1962]], [[Tiranë]]), autore tekstesh shkollore dhe poete shqiptare. == Biografia == Në vitin 1980-1984 ka kryer studimet në Universitetin e Tiranës, Dega Gjuhë Shqipe dhe Letërsi. Më 1993-1994 është specializuar në Universitetin e Athinës për Filozofi dhe Kulturë Greke (Philosophical School, Capodistrian University). Që prej vitit 1985 deri në vitin 2000 ka punuar redaktore në Shtëpinë Botuese të Librit Shkollor dhe është aktivizuar në shumë grupe pune për programet, standardet, trajnimet që lidhen me lëndën e gjuhës dhe të letërsisë në shkollë<ref>{{Cite web |url=http://floripress.blogspot.com/2013/11/poezi-ne-floripress-nga-rita-petro.html |title=Kopje e arkivuar |access-date=22 dhjetor 2015 |archive-date=5 mars 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305125159/http://floripress.blogspot.com/2013/11/poezi-ne-floripress-nga-rita-petro.html |url-status=dead }}</ref>. Në vitin 2000 bashkëthemelon me Latif Ajrullain shtëpinë botuese ALBAS<ref>http://www.portalishkollor.al/</ref> e njohur vecanërisht për botime shkollore në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni, Preshevë si dhe diasporë. Rita Petro është bashkëautore në tridhjetë e gjashtë tekste shkollore të lëndës së gjuhës dhe të letërsisë shqipe. Aktualisht është drejtoreshë e botimeve në ALBAS. Rita Petro ka qenë pjesëmarrëse në disa festivale poetike brenda dhe jashtë vendit, e përfshirë në me krijimtarinë e saj në disa revista letrare dhe antologji të letërsisë së sotme botërore, e perkthyer dhe e botuar ne frengjisht nga [[Edmond Tupja]], Ardian Marashi, në gjermanisht nga Hans. J. Lanksch, në anglisht nga Robert Elsie dhe Ukë Bucpapaj, në rumanisht nga Marius Dobrecsu dhe Luan Topçiu, në maqedonisht nga Alush Kamberi. ==Veprat== ===Poezi=== * [[Vargje te përfolura]] , Tiranë 1993, botoi Konica * [[Shija e instinktit]] , Tiranë 1998, botoi Toena * [[Ketu Poshte kendohet live]] , Tiranë, 2002, botoi Albas * Në intimitet...nga Rita, Tiranë, 2006, botoi Albas * [[Vrima]]<ref>{{Cite web|url=http://www.mapo.al/2015/12/rita-petro-ka-disa-njerez-qe-i-tmerron-fjala-penis|title=Kopje e arkivuar|url-status=dead|access-date=22 dhjetor 2015|archive-date=25 dhjetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151225140724/http://www.mapo.al/2015/12/rita-petro-ka-disa-njerez-qe-i-tmerron-fjala-penis}}</ref>, Tiranë, 2014 * [http://www.editions-harmattan.fr/index.asp?navig=catalogue&obj=livre&no=48380 L'Origine], L'Harmattan, Paris, 2015, perktheu në frengjisht Luan Rama * https://web.archive.org/web/20170820075741/http://www.edituracorint.ro/originea-lumii.html, Originea lumii, București 2016, perktheu ne rumanisht Marius Dobresku dhe Luan Topçiu *Kënga e turmës, Tiranë, 2016, botoi Albas [https://albas.al/botime/kenga-e-turmes/ (https://albas.al/botime/kenga-e-turmes/]) === '''Prozë''' === * Lindur së prapthi; Tiranë, 2022, botoi Onufri. ==Çmime== * Përfaqësuese e Shqipërisë për Çmimin Europian 2024 * Çmimi Kombetar i Bibliofilise - Lumo Skendo, 2014, * Cmimi i "Karrierrës për krijimtarinë poetike", nga Fondacioni Harpa, 2015 * "Onufri", në Festivalin poetik të Verës, (1999) == Referime == <references /> ==Lidhje të jashtme== * http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=251197 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224141003/http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=251197 |date=24 dhjetor 2015 }} * https://www.youtube.com/watch?v=hUdWTbGoPjI * https://web.archive.org/web/20151223214751/http://www.gazetatema.net/web/2015/12/21/rita-petro-ka-disa-qe-fjala-vagine-dhe-penis-i-tremb-mua-jo * http://www.panorama.com.al/poetika-e-erosit-ne-vellimin-vrima-te-rita-petros/ * http://www.pamfleti.com/botohet-ne-france-libri-vrima-i-rita-petros<nowiki/{{Lidhje e thyer}} * http://www.mapo.al/2017/05/me-pellembet-e-hapura-kah-qielli-i-poetes-rita-petro/{{Lidhje e thyer}} {{DEFAULTSORT:Petro, Rita}} [[Kategoria:Poete shqiptare]] [[Kategoria:Njerëz nga Tirana]] [[Kategoria:Lindje 1962]] 0n2hpdz4ij1wxlkff18l20oe19nxv64 14 185845 2985570 2876372 2026-05-30T11:10:48Z ~2026-32324-75 188366 2985570 wikitext text/x-wiki Pse mungon fshati Ratkoc [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Rahovec]] oyv4sbwvckec803xvrljl1neilh0vlo 2985571 2985570 2026-05-30T11:11:10Z Quinlan83 132535 Restored revision 2867809 by [[Special:Contributions/Monmorina|Monmorina]] ([[User talk:Monmorina|talk]]): Restore (TwinkleGlobal) 2985571 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Fshatra në Kosovë]] [[Kategoria:Rahovec]] Mungon fshati me i madh Ratkoci 83wlb9pfjtk1cda6bykfebvi6m1vl3z 0 196547 2985432 2949825 2026-05-29T19:56:58Z Torvalu4 40844 2985432 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |shtet = [[Uellsi|Uells]] | region = Evropë |folës = rreth 700000+ |renditja = |familja = Indoevropiane |emëri = |zyrtare = [[Uellsi|Rep. së Uellsit]] | agency = |iso1 = cy |iso2 = wel/cym |sil = cym }} '''Gjuha e Uellsit''' apo '''uellsishtja''' (anglisht: ''Welsh'', uellsisht: ''Cymraeg'' apo ''y Gymraeg'', shqiptohet <small></small><span title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)" class="IPA">[kəmˈrɑːɨɡ, e ɡəmˈrɑːɨɡ]</span>) është një gjuhë anëtare e degës [[Gjuhët keltike|kelte]] së gjuhëve [[gjuhët indo-evropiane|indoevropiane]] e cila flitet në [[Uellsi|Uells]], nga disa në [[Anglia|Angli]], dhe në nga një minoritet në (Provincën Chubut, [[Argjentina|Argjentinë]]).<ref>{{Cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A03E4D7153FF930A35757C0A9639C8B63&sec=travel&spon=&pagewanted=2|work=The New York Times|title=Taking Tea and Tortes With the Welsh In Distant Argentina|date=3 prill 2005|accessdate=6 prill 2010}}</ref> Rreth 560.000 njerëz, rreth 20% e popullsisë së Uellsit, ende flasin gjuhën e Uellsit (edhe pse gati të gjithë tani mund të flasin edhe anglisht), plus rreth 150.000 njerëz në Angli dhe 5.000 me origjinë nga Uellsi në Argjentinë.<ref>[http://gazeta-shqip.com/lajme/2013/03/01/uellsi-gjuha-dhe-banoret/ Uellsi: gjuha dhe banorët]. ''[[Shqip (gazetë)|Shqip]]'', 1 Mars 2013.</ref> Historikisht ajo ka qenë gjithashtu e njohur në anglisht si "Gjuhë britanike ",<ref>{{Citation|last=Roberts|first=Peter|contribution=Wales and the British Inheritance|year=1998|title=British Consciousness and Identity: The Making of Britain, 1533-1707|editor-last=Bradshaw|editor-first=Brendan|editor2-last=Roberts|editor2-first=Peter|page=24|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press}}</ref> "Cambrian",<ref>Nolan, Edward Henry.</ref> "Cambric"<ref>Jackson,John.</ref> dhe "Cymric".<ref>D. Walter Thomas, Edward Hughes.</ref> <gallery mode=packed heights=230px caption="Gjuhët e Uellsit 1750 - 1900"> File:Map o ieithoedd Cymru (A map of the languages of Wales) - 1750.svg|1750 File:Map o ieithoedd Cymru (A map of the languages of Wales) - 1800.svg|1800 File:Map o ieithoedd Cymru (A map of the languages of Wales) - 1850.svg|1850 File:Map o ieithoedd Cymru (A map of the languages of Wales) - 1900.svg|1900 </gallery> '''Legjenda''': • Uellsisht {{color box|Green}} • Dygjuhësh {{color box|Pink}} • Anglisht {{color box|White}} == Notes == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Gjuhë kelte|Uellsishtja]] [[Kategoria:Gjuhë flektive]] [[Kategoria:Gjuha e Uellsit| ]] [[Kategoria:Gjuhë]] lo8vzsmfgjv9qxqgiwybhrwvw0yitch 0 206077 2985429 2951292 2026-05-29T19:35:44Z Torvalu4 40844 2985429 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- Basic info ---------------->||name=Britania <!-- at least one of the first two fields must be filled in -->|official_name=|other_name=|native_name=Bretagne<br />Breizh<br />Bertaèyn/Bertègn ([[Gjuha gallo|Gallo]])<!-- if different from the English name -->|nickname=|settlement_type=Rajon Historik|total_type=<!-- to set a non-standard label for total area and population rows -->|motto=Asnjë (''[[de jure]]'')<br />''Historike:'' ''Kentoc'h mervel eget bezañ saotret''<br />''Më mirë vdekjen se sa çnderimin'' ([[de facto]])|anthem="[[Bro Gozh ma Zadoù]]"<br />{{center|[[File:Hen_Wlad_fy_Nhadau_piano.ogg]]}} <!-- images and maps ----------->|image_skyline=Satellite picture of Brittany - NASA, 2002.jpg|image_caption=|image_flag=Flag_of_Brittany_ (Gwenn ha du).svg|flag_size=|image_seal=|seal_size=|image_shield=Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|shield_size=75px|blank_emblem_type=|image_map=Localisation Duché de Bretagne.svg|pushpin_map=<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map -->|pushpin_map_caption=|pushpin_mapsize=<!-- Location ------------------>|subdivision_type=Shteti|subdivision_name=[[Franca]]|subdivision_type1=|subdivision_name1=|subdivision_type2=|subdivision_name2=<!-- | Demonym = [[Breton people| Bretons]] ------------------> <!-- Smaller parts (e.g. boroughs of a city) and seat of government -->|seat_type=|seat=|parts_type=Vendbanimet më të mëdha|parts_style=<!-- = list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format). Default is list if up to 5 items, coll if more than 5-->|parts=<!-- parts text, or header for parts list -->|p1=[[Nantes]]|p2=[[Rennes]]|p3=[[Brest|Brest]]|p4=[[Saint-Nazaire]]|p5=[[Quimper]]|p6=[[Lorient]]|p7=[[Vannes]]|p8=[[Saint-Malo]]|p9=[[Saint-Brieuc]]|p10=[[Lannion]]|p11=<!-- etc. up to p40: for separate parts to be listed--> <!-- Politics ----------------->|government_footnotes=|government_type=|leader_title=|leader_name=<!--add (no-break space) to leader names to disable automatic links-->|leader_title1=|leader_name1=|established_title=<!-- Settled -->|established_date=<!-- Area --------------------->|unit_pref=<!--Enter: Imperial, to display imperial before metric-->|area_footnotes=|area_total_km2=34023<!-- ALL fields with measurements are subject to automatic unit conversion-->|area_land_km2=<!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on unit conversion-->|area_water_km2=|area_total_sq_mi=13136|area_water_percent=<!-- Elevation -------------------------->|elevation_footnotes=<!--for references: use<ref>tags-->|elevation_m=|elevation_max_m=|elevation_min_m=<!-- Population ----------------------->|population_as_of=2021|population_footnotes=|population_note=|population_total=4,829,968|population_density_km2=<!--For automatic calculation, any density field may contain: auto -->|population_demonym=Bretonë <!-- General information --------------->|timezone=CET|utc_offset=+1|timezone_DST=CEST|utc_offset_DST=+2|coor_type=<!-- can be used to specify what the coordinates refer to -->|coordinates={{Coord|48|00|N|3|00|W|region:FR_type:adm1st_source:kolossus-cawiki|display=inline,title}}|postal_code_type=<!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... -->|postal_code=|area_code=|iso_code=FR-E|footnotes=}} [[Category:Articles with short description]] [[Category:Short description is different from Wikidata]] '''Britania''' ose '''Bretanja''' ( {{Lang-fr|Bretagne}} {{IPA-fr|bʁətaɲ||fr-Bretagne.ogg}} ; [[Gjuha bretoneze|Bretone]]: ''Breizh'' [ bʁɛx ] ;<ref name="Walter">{{Cite book|last=[[Henriette Walter]]|title=L'aventure des langues en Occident: Leur origine, leur histoire, leur géographie|publisher=Robert Laffont|year=2013|page=113}}</ref> [[Gjuha gallo|Gallo]] : ''Bertaèyn'' ose ''Bertègn'' {{IPA-all|bəʁtaɛɲ|}}) është një [[Gadishulli|gadishull]], [[Rajoni historik|rajon historik]] dhe [[zonë kulturore]] në veriperëndim të [[Franca|Francës]] moderne, që mbulon pjesën perëndimore të asaj që njihej si Armorica gjatë periudhës së pushtimit romak. Ajo u bë një mbretëri e pavarur dhe më pas një [[Dukati i Brittany|dukat]] përpara se të bashkohej me [[Mbretëria e Francës|Mbretërinë e Francës]] në 1532 si një [[Provincat e Francës|provincë]] e qeverisur si një komb i veçantë nën kurorë. Britania është referuar gjithashtu si Britania e Vogël (në krahasim me [[Britania e Madhe|Britaninë e Madhe]], me të cilën ndan një etimologji).<ref>{{Cite book|last=Payne|first=Malcolm|url=https://books.google.com/books?id=rasBRQwwOIIC&pg=PA247|title=Social Work in the British Isles|last2=Shardlow|first2=Steven|date=2002|publisher=[[Jessica Kingsley Publishers]]|isbn=978-1-8530-2833-5|location=UK|page=247|author-link=Malcolm Payne}}</ref> Kufizohet me [[Kanali i la Manshit|Kanalin Anglez]] në veri, [[Normandia|Normandinë]] në verilindje, lindje të [[Tokat e Luarës|Pays de la Loire]] në juglindje, [[Gjiri i Biskajës|Gjirin e Biskajës]] në jug dhe [[Deti Kelt|Detin Keltik]] dhe [[Oqeani Atlantik|Oqeanin Atlantik]] në perëndim. Sipërfaqja e saj është 34,023&nbsp;km ² . Britania është vendi i disa prej arkitekturave më të vjetra në botë, shtëpia e Cairn of Barnenez, Tumulës Saint-Michel dhe të tjera, të cilat datojnë në fillim të mijëvjeçarit të 5-të para Krishtit.<ref name="Saint-Michel tumulus">{{Cite web|title=Saint-Michel tumulus|url=http://www.megalithes-morbihan.com/sites/saint-michel-tumulus.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20210518022723/http://www.megalithes-morbihan.com/sites/saint-michel-tumulus.html|archive-date=18 maj 2021|access-date=6 nëntor 2014|website=www.megalithes-morbihan.com}}</ref><ref>{{Cite news|date=4 shkurt 2016|title=The world's 10 oldest ruins|work=The Telegraph|url=https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/The-worlds-10-oldest-ruins/ruinsu-barnenez-c1/|url-status=live|url-access=subscription|access-date=29 qershor 2016|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220111/https://www.telegraph.co.uk/travel/galleries/The-worlds-10-oldest-ruins/ruinsu-barnenez-c1/|archive-date=11 janar 2022}}</ref> Sot, provinca historike e Bretanjës është e ndarë në pesë departamente franceze: [[Finistère]] në perëndim, [[Côtes-d'Armor]] në veri, [[Ille-et-Vilaine]] në verilindje, [[Morbihan]] në jug dhe [[Loire-Atlantique]] në juglindje. [[Loire-Atlantique]] tani i përket rajonit [[Tokat e Luarës|Pays de la Loire]] ndërsa katër departamentet e tjera përbëjnë [[Bretanja (rajon)|rajonin e Bretanjës]]. Në regjistrimin e vitit 2010, popullsia e Bretanjës historike u vlerësua të ishte 4,475,295. Në vitin 2017, zonat më të mëdha metropolitane ishin [[Nantes|Nanta]] (934,165 banorë), [[Rennes|Rena]] (733,320 banorë) dhe [[Brest|Bresti]] (321,364 banorë).<ref>{{Cite web|title=Tableaux de l'économie française, Édition 2020, Villes et communes de France|url=https://www.insee.fr/fr/statistiques/4277602?sommaire=4318291|access-date=11 dhjetor 2020|publisher=INSEE}}</ref> Bretanja është atdheu tradicional i [[Bretonët|popullit breton]] dhe është një nga gjashtë [[Kombet kelt|kombet kelte]],<ref>{{Cite web|title=The Celtic League|url=http://www.celticleague.net/|access-date=3 maj 2011|publisher=The Celtic League|archive-date=22 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120722200518/http://www.celticleague.net/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=Festival Interceltique de Lorient 2010|url=http://www.festival-interceltique.com/festival/nations-celtes.cfm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110612014247/http://www.festival-interceltique.com/festival/nations-celtes.cfm|archive-date=12 qershor 2011|access-date=3 maj 2011|publisher=Festival Interceltique de Lorient}}</ref><ref>{{Cite web|title=Official website of the French Government Tourist Office: Brittany|url=http://us.franceguide.com/Cultural-Brittany.html?NodeID=1&EditoID=193027|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711023017/http://us.franceguide.com/Cultural-Brittany.html?NodeID=1&EditoID=193027|archive-date=11 korrik 2011|access-date=3 maj 2011|publisher=Us.franceguide.com}}</ref><ref>{{Cite book|last=Price|first=Glanville|url=https://books.google.com/books?id=iKIWY4P9uFwC|title=The Celtic connection|date=30 mars 1986|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780861402489|access-date=3 maj 2011}}</ref> që ruan një identitet të veçantë kulturor që pasqyron historinë e tij . [[Nacionalizmi Breton|Një lëvizje nacionaliste]] kërkon autonomi më të madhe brenda Republikës Franceze, ose pavarësi prej saj.<ref>{{Cite book|last=Sharif Gemie|title=Brittany 1750–1950 – The Invisible Nation|publisher=University of Wales Press|year=2007}}</ref><ref>{{Cite web|title=Why Independence ?|url=http://emgann.chez.com/lang/anglais.htm|access-date=16 shkurt 2022|website=emgann.chez.com}}</ref> [[Ribashkimi i Brittany|Ribashkimi i Bretanjës]] mbështetet nga gjysma e banorëve të Bretanjës dhe Luarës Atlantike dhe konsiderohet si një parakusht për autonomi të mëtejshme.<ref>{{Cite web|title=La moitié des habitants de la Bretagne à 5 favorable à un rattachement de la Loire-Atlantique|trans-title=Half of the inhabitants of the 5 Breton departments in favour of integrating Loire-Atlantique|url=https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https://www.letelegramme.fr/static/ftp/dossier/data/bretagne_sondage/sondage.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url|access-date=2023-10-18|website=archive.wikiwix.com}}</ref><ref>{{Cite news|date=2022-04-09|title=Brittany lays claim to autonomy, in Corsica's footsteps|language=en|work=Le Monde.fr|url=https://www.lemonde.fr/en/france/article/2022/04/09/brittany-lays-claim-to-autonomy-in-corsica-s-footsteps_5980128_7.html|access-date=2023-10-18}}</ref> [[Kategoria:Bretanja]] [[Kategoria:Koordinatat në Wikidata]] [[Kategoria:Artikuj që përmbajnë tekst në frëngjisht]] l8s2xnyf0hwrdetjq0bhhvzwr9ja4la 0 212048 2985485 2414177 2026-05-30T02:55:36Z CommonsDelinker 1198 Materiali multimedial [[c:File:Reno,_Nevada_photo_D_Ramey_Logan.jpg|Reno,_Nevada_photo_D_Ramey_Logan.jpg]] u zëvendësua me materialin multimedial [[c:File:Reno,_Nevada_photo_Don_Ramey_Logan.jpg|Reno,_Nevada_photo_Don_Ramey_Logan.jpg]] nga përdoruesi [[c:U 2985485 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Reno, Nevada | native_name =Reno, Nevada | settlement_type = qytet | nicknames = | mottoes = | image_flag = Flag of Reno, Nevada.svg | flag_link = | image_seal = | seal_link = | image_skyline = Reno, Nevada photo Don Ramey Logan.jpg | image_caption = Reno aerial September 12, 2014 <!--Administrimi--> |Shteti Federal = [[Nevada]] |Qarku = [[Washoe County, Nevada|Washoe]] |Kryetari i Bashkisë = [[Hillary Schieve]] ([[Independent (politician)|I]]) <!--Statistika dhe Transporti--> |Lartësia = 1373 | established_date = May 9, 1868 |Sipërfaqja = 274.2 |Sipërfaqja Tokë = 266.8 |Sipërfaqja Ujë = 7.4 |Sipërfaqja metropolitane = |Sipërfaqja urbane = |Kodi Postar = 89500-89599 |Prefiksi = [[Area code 775|775]] |Zona Kohore = [[Pacific Time Zone|Pacific (PST)]]−8 |Ora Verore = PDT−7 <!--Demografia--> | population_total = 225221 | population_total_viti = 2010 |Zona urbane = |Zona metropolitane = 425417 |Dendësia = 844.1 <!--Harta--> | image_map = Washoe_County_Nevada_Incorporated_and_Unincorporated_areas_Reno_Highlighted.svg | map_size = 225px | image_map_shënimi = Vendndodhja në Nevada | image_map = |CoordAddon = <!--Koordinatat Mënyra #1--> | gjer_g= 39 | gjer_m= 31 | gjer_s= 38 | gjer_dr = N | gjat_g= 119 | gjat_m= 49 | gjat_s= 19 | gjat_dr = W <!--Koordinatat Mënyra #2--> |gjerësia = |gjatësia = | website = {{URL|reno.gov}} }} '''Reno, Nevada''' (Reno, Nevada) është një qytet në qarkun [[Washoe County, Nevada|Washoe]] të [[Shtetet Federale të Amerikës|shtetit federal]] [[Nevada]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|SHBA]]. Në Reno, Nevada jetojnë 225221 banorë (2010), dhe dendësia e popullisë është 844.1 banor/km². Qyteti ka një sipërfaqe prej 274.2&nbsp;km² dhe lartësi mbidetare prej 1373&nbsp;m (4505.6&nbsp;ft). == Historia == == Gjeografia == == Referimet == {{reflist}} == Lidhje të jashtme== {{commonscat|Reno, Nevada}} [[Kategoria:Qytete në Nevada]] {{ShBA-cung}} 0v7z1moalpqfv5rl4yx8zi64915azyc 0 218467 2985549 2952339 2026-05-30T09:36:05Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985549 wikitext text/x-wiki '''Shpresa Hadri''' ({{lang-mk|Шпреса Хадри}}; lindur më 6.3.1964 në [[Tetovë]]) është një politikane shqiptare nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Shpresa Hadri kandidoj si pjesë e [[Bashkimi Demokratik për Integrim|BDI]]-së dhe u zgjodh deputete për legjislaturën 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-per-integrim-ns_article-shpresa-hadri-16-al.nspx|title=Shpresa Hadri|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029145914/https://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-per-integrim-ns_article-shpresa-hadri-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Shpresa, Hadri}} [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Gra nga Maqedonia e Veriut në politikë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Maqedonisë së Veriut]] gij3r8achq388uoy9qtmthkl6p1eok8 0 218572 2985483 2952357 2026-05-30T02:55:13Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2985483 wikitext text/x-wiki '''Rexhail Ismaili''' ({{lang-mk|Реџаиљ Исмаили}}; i lindur më 2.11.1966, në [[Sllupçan]]) është një politikan shqiptar nga [[Maqedonia e Veriut]], ka te kryer fakultetin e Bujqesise ne Universitetin e Prishtines.U zgjodh deputet i kuvendit të Maqedonisë në vitin 2011. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Rexhail Ismaili kandidoj për herë të tretë si pjesë e [[Bashkimi Demokratik për Integrim|BDI]]-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-per-integrim-ns_article-rexhail-ismaili-16-al.nspx|title=Rexhail Ismaili|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Nga nëntori i 2020 është emëruar sekretar shtetërorë në ministrinë e Bujqësisë, Lavërtarisë dhe ekonomisë së ujërave. == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Ismaili, Rexhail}} [[Kategoria:Lindje 1966]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Likovë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Maqedonisë së Veriut]] 1g6vibxmp8xbqnf2wrl0jk9tro0wamd 0 218703 2985380 2952377 2026-05-29T16:49:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985380 wikitext text/x-wiki '''Pavlinçe Çestojnova''' ({{lang-mk|Павлинче Честојнова}}; e lindur më 15.3.1974, në [[Veles]]) është një politikane maqedonase nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Pavlinçe Çestojnova kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputete e legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-pavlince-cestojnova-16-al.nspx|title=Pavlinçe Çestojnova|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=26 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826083124/https://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-pavlince-cestojnova-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Çestojnov, Pavlinçe}} [[Kategoria:Lindje 1974]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Velesi]] [[Kategoria:Gra nga Maqedonia e Veriut në politikë]] 2wn77wyjden27qvjufw4nb6n76xt9je 0 218782 2985304 2952400 2026-05-29T12:45:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985304 wikitext text/x-wiki '''Nikica Korubin''' ({{lang-mk|Никица Корубин}}; e lindur më 22.5.1976, në [[Shkup]]) është një politikane maqedonase nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Nikica Korubin kandidoj si pjesë e PLD-së dhe u zgjodh deputete e legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/partia-liberale-demokratike-16-ns_article-nikica-korubin-16-al.nspx|title=Nikica Korubin|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=17 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191017090500/https://www.sobranie.mk/partia-liberale-demokratike-16-ns_article-nikica-korubin-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} [[Kategoria:Lindje 1976]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Shkupi]] [[Kategoria:Gra nga Maqedonia e Veriut në politikë]] e0dhhm6bstr48hjgnobtaye81yjbrv2 0 218826 2985308 2952406 2026-05-29T12:51:22Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985308 wikitext text/x-wiki '''Nikolla Micevski''' ({{lang-mk|Никола Мицевски}}; i lindur më 13.3.1975, në [[Shtip]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Nikolla Micevski kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-nikolla-micevski-16-al.nspx|title=Nikolla Micevski|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=24 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191024010303/https://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-nikolla-micevski-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Micevski, Nikolla}} [[Kategoria:Lindje 1975]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Shtipi]] kimufzee49wllff3qlciscclkdz5bs9 0 218827 2985535 2952407 2026-05-30T06:39:37Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985535 wikitext text/x-wiki '''Sasho Vasilevski''' ({{lang-mk|Сашо Василевски}}; i lindur më 16.6.1966, në [[Ohër]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Sasho Vasilevski kandidoj si pjesë e VMRO-DPMNE-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-sasho-vasilevski-16-al.nspx|title=Sasho Vasilevski|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029135827/https://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-sasho-vasilevski-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Vasilevski, Sasho}} [[Kategoria:Lindje 1966]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Ohri]] or7v6jeg8gh7071rpims00ea7wzjihe 0 224020 2985537 2952818 2026-05-30T07:01:06Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 2 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985537 wikitext text/x-wiki '''Selvie Saliu''' ({{lang-mk|Селвије Салиу}}; lindur më 20 gusht 1970 në [[Vërbeni|Vërben]], [[Gostivar]]) është një politikane shqiptare nga [[Maqedonia e Veriut]]. Ajo është anëtare e [[Bashkimi Demokratik për Integrim|BDI]]-së dhe ishte deputete e legjislaturës 2002-2006 dhe 2014-2016 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-p-r-integrim-db496a50-ad86-4fa8-90e9-b52176b2bf8e-ns_article-selvie-saliu-02.nspx|title=Selvi Saliu 2002-2006|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=10 shtator 2017|archive-date=10 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170910220432/http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-p-r-integrim-db496a50-ad86-4fa8-90e9-b52176b2bf8e-ns_article-selvie-saliu-02.nspx|url-status=dead}}</ref><ref name="kuvendi-RM-2">{{cite web|url=http://sobranie.mk/current-structure-2014-2018-ns_article-selvije-saliu-2014-en.nspx|title=Selvi Saliu 2014-2016|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=11 shtator 2017|archive-date=11 shtator 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170911162307/http://sobranie.mk/current-structure-2014-2018-ns_article-selvije-saliu-2014-en.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Saliu, Selvie}} [[Kategoria:Lindje 1970]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Gra nga Maqedonia e Veriut në politikë]] [[Kategoria:Shqiptarë të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Gostivari]] 03qy795gnxvj5i67z9m4587w4doy7k7 0 224920 2985315 1773586 2026-05-29T13:14:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985315 wikitext text/x-wiki '''Nomenklatura e UNESCO-së''' (më saktë '''Nomenklatura e  UNESCO-së për fushat e shkencës dhe teknologjisë''') është një sistem i zhvilluar nga [[UNESCO]] për klasifikimin e punimeve shkencore dhe të disertacioneve të doktoraturës. Ajo ka tre versione të sistemit, duke ofruar nivele të ndryshme të përpunimit nëpërmjet kodeve 2, 4, dhe 6-shifror. == Sistemi dyshifror == 11 [[Logjika]]<br> 12 [[Matematika]] <br> 21 [[Astronomia]], [[Astrofizika]]<br> 22 [[Fizika]]<br>  23 [[Kimia]]<br> 24 Shkenca e Jetës<br> 25 [[Shkencat e Tokës|Shkencat e Tokës dhe Hapësirës]]<br> 31 [[Agrikultura|Shkencat Bujqësore]]<br> 32 [[Mjekësia|Shkencat Mjekësore]]<br> 33 [[Teknologjia|Shkencat Teknologjike]]<br> 51 [[Antropologjia]]<br>  52 [[Demografia]]<br> 53 [[Ekonomia|Shkencat Ekonomike]]<br> 54 [[Gjeografia]]<br> 55 [[Historia]]<br> 56 [[Ligji|Shkencat Juridike dhe të Ligjit]]<br> 57 [[Gjuhësia|Linguistika]]<br>  58 [[Pedagogjia]]<br> 59 [[Shkenca politike|Shkenca Politike]]<br> 61 [[Psikologjia]]<br> 62 [[Artet]] dhe [[Letërsia]]<br> 63 [[Sociologjia]]<br> 71 [[Etika]]<br> 72 [[Filozofia]]<br> == Shih edhe == * [[UNESCO]]<br> == Lidhje të jashtme == * [http://skos.um.es/unesco6/ SKOS versión of nomenclature for browse online and download (English, Spanish and French)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171014071452/http://skos.um.es/unesco6/ |date=14 tetor 2017 }} * [http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000829/082946eb.pdf Original document] [[Kategoria:UNESCO]] pelcx7n4vvj367gnofempj5e2anun5c 0 226015 2985562 2952971 2026-05-30T10:38:51Z Etnolinguistike 140995 2985562 wikitext text/x-wiki [[File:Bisexual Pride Flag.svg|thumb|right|Flamuri i krenarisë biseksuale]] '''Biseksualiteti''' është një tërheqje emocionale, tërheqje seksuale, ose sjellje seksuale kundrejt të dyja sekseve: meshkujve dhe femrave ose tërheqja romantike dhe seksuale ndaj personave me çfarëdolloj seksi ose identiteti gjinor; ky aspekt i dytë cilësohet me termin alternativ panseksualiteti<ref name="AmPsycholAssn-whatis">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=21 prill 2014|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=8 gusht 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}</ref><ref name="healthyminds.org">{{cite web|title=Sexual Orientation|publisher=[[American Psychiatric Association]]|archivedate=26 korrik 2011|accessdate=3 dhjetor 2012|url=http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726144306/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx}}</ref><ref name="glaad">{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide|accessdate=14 mars 2012|publisher=[[GLAAD]]|url=http://www.glaad.org/document.doc?id=99|archivedate=1 janar 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101043203/http://www.glaad.org/document.doc?id=99}}</ref>. Termi biseksual përdoret përgjithësisht në konteksin e tërheqjes njerëzore për të dëftuar ndjenja romatike dhe seksuale karshi të dyve: burrave dhe grave, koncepti është një prej tre klasifikimeve kryesore për orientimin seksual së bashku me termin heteroseksualitet dhe homoseksualitet. Të qenurit biseksual nuk do të thotë domosdoshmërisht të pasurit tërheqje seksuale ndaj të dyja sekseve; më së shumti persona që kanë një preferencë seksuale jo ekskluzivisht për njërin seks, mund të identifikohen po ashtu si biseksual<ref name="Rosario">{{cite journal|last1=Rosario|first1=M.|last2=Schrimshaw|first2=E.|last3=Hunter|first3=J.|last4=Braun|first4=L.|year=2006|title=Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2006-02_43_1/page/46|journal=Journal of Sex Research|volume=43|issue=1|pages=46–58|doi=10.1080/00224490609552298}}</ref>. Biseksualiteti është vërejtur në shumë shoqëri njerëzore si edhe në botën e kafshëve përgjatë historisë. Termi biseksualitet sikurse hetero dhe homoseksualitet është krijuar në shekullin e 19. ==Përkufizime== ===Orientimi seksual, identiteti dhe sjellja=== Biseksualiteti është tërheqja seksuale ndaj meshkujve dhe femrave. Shoqata psikologjike amerikane thekson se orientimi seksual ndryshon përgjatë jetës. Me fjalë të tjera, nëse dikush nuk është ekskluzivisht homoseksual ose heteroseksual, ai mund të ndiejë një orientim seksual të ndërmjetëm. Persona të ndryshëm mund të kuptojnë në momente të ndryshme të jetës së tyre që ata janë heteroseksual, biseksual ose homoseksual. Orientimi seksual, sjellja dhe identiteti gjinor mund të mos jenë të përputhshme ose të pajtueshme me njëra-tjetrën. Disa individë identifikohen si heteroseksual, homoseksual ose biseksual pa pasur ndonjë eksperiencë seksuale. Të tjerë kanë pasur eksperienca homoseksuale por nuk e konsiderojnë veten gej, lesbike ose biseksuale. Po ashtu, persona të vetë-identifikuar si gej ose lezbike mund të kenë raporte seksuale dhe me persona të seksit të kundërt, por nuk identifkohen si biseksual. Termat queer, poliseksual, heterofleksibël, homofleksibël, burra që kryejnë seks me burra dhe gra që kryejnë seks me gra mund të përdoren për të përshkruar identitetin seksual ose për të karakterizuar sjelljen seksuale. Disa burime shprehen se biseksualiteti përfshin tërheqjen emocionale e seksuale ndaj të gjitha identiteteve gjinore ose e thënë ndryshe tërheqjne emocionale dhe seksuale ndaj një personi, pavarësisht seksit biologjik ose identitetit gjinor, duke e kthyer biseksualitetin në të këmbyeshëm me panseksualitetin. Koncepti i panseksualitetit qëllimisht refuzon dikotominë gjinore burrë/grua me qenë se personat panseksual janë të hapur për lidhje me persona që nuk identifikohen thjesht si djem ose vajza. Aktivisti biseksual Robyn Ochs e përkufizon biseksualitetin si tërheqjen seksuale e emocionale ndaj personave të më shumë se një seksi ose identiteti gjinor, jo detyrimisht në të njëjtën kohë, jo në të njëjtën mënyrë dhe jo me të njëjtin intensitet. Sipas Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006):...zhvillimi i identitetit seksual tek lesbiket, gejtë ose biseksualët (LGB) është proces kompleks dhe i vështirë. Në ndryshim nga komunitetet e tjera ( për shembull minoritetet etnike ose racore), pjesa dërrmuese e individëve LGB rriten në komunitete ku ndeshin armiqësi ndaj homoseksualitetit. Biseksualiteti si një identitet seksual në tranzicion është trajtuar e diskutuar në literaturën bashkëkohore. Zhvillimi i identitetit seksual tek lezbiket, gejtë dhe biseksualët (LGB) ndryshon me kalimin e kohës. Në kontrast, një studim i gjatë i kryer nga Lisa M. Diamond shqyrtoi gratë që identifikoheshin si lesbike, biseksuale ose të pa përcaktuar dhe doli në konkluzionin se më shumë gra përqafuan identitetin biseksual dhe nuk hoqën dorë përgjatë një periudhe 10 vjeçare. Studimi nxorri në pah se gratë biseksuale kanë pasur raporte të qëndrueshme me persona të të njëjtit seks. Diamond ka studiuar në raportin e saj edhe biseksualitetin tek meshkujt, ku shihet se djemtë kryejnë tranzicionin nga identiteti gej në atë biseksual, queer ose i papërcaktuar dhe po ashtu anasjelltazi, nga identiteti biseksual në identitetin gej. ===Shkalla e Kinsay=== Në vitin 1940, zoologu Alfred Kinsey ka krijuar një shkallë matshmërie për ndryshueshmërinë dhe vazhdimësinë e orientimit seksual nga heteroseksualiteti tek homoseksualiteti. Kinsey ka studiuar seksualitetin njerëzor dhe ka argumentuar se njerëzit kanë kapacitetin të jenë hetero ose homoseksual edhe nëse ky tipar nuk del në pah në rrethana të caktuara. Shkalla e Kinsey përdoret për të përshkruar eksperiencën seksuale të një personi, ku kjo shkallë varion nga 0 që do të thotë ekskluzivisht heteroseksual deri në shkallën 6, duke nënkuptuar eksluzivisht homoseksual. Njerëzit që renditen në shkallën nga 2 tek 4 konsiderohen biseksual; këta persona nuk i përkasin asnjërit prej dy ekstremeve. Sociologët Martin S. Weinberg dhe Colin J. Williams shkruajnë se në parim njerëzit që renditen nga shkalla 1 tek 5 mund të konsiderohen biseksual. Psikologu Jim McKnight shkruan se teksa ideja që biseksualiteti është një formë orientimi seksual që nënkuptohet si diçka midis homoseksualitetit dhe heteroseksualitetit në shkallën e Kinsey. Ky koncept i biseksualitetit midis hetero dhe homoseksualitetit është hedhur posht nga publikimi <nowiki>''</nowiki>Homoseksualitetet<nowiki>''</nowiki> (1978) nga Weinberg dhe psikologu Alan P. Bell. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] 3xtm2q93uvz4hfuuloq346704bui9vd 2985568 2985562 2026-05-30T11:07:06Z Etnolinguistike 140995 2985568 wikitext text/x-wiki [[File:Bisexual Pride Flag.svg|thumb|right|Flamuri i krenarisë biseksuale]] '''Biseksualiteti''' është një tërheqje emocionale, tërheqje seksuale, ose sjellje seksuale kundrejt të dyja sekseve: meshkujve dhe femrave ose tërheqja romantike dhe seksuale ndaj personave me çfarëdolloj seksi ose identiteti gjinor; ky aspekt i dytë cilësohet me termin alternativ panseksualiteti<ref name="AmPsycholAssn-whatis">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=21 prill 2014|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=8 gusht 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}</ref><ref name="healthyminds.org">{{cite web|title=Sexual Orientation|publisher=[[American Psychiatric Association]]|archivedate=26 korrik 2011|accessdate=3 dhjetor 2012|url=http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726144306/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx}}</ref><ref name="glaad">{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide|accessdate=14 mars 2012|publisher=[[GLAAD]]|url=http://www.glaad.org/document.doc?id=99|archivedate=1 janar 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101043203/http://www.glaad.org/document.doc?id=99}}</ref>. Termi biseksual përdoret përgjithësisht në konteksin e tërheqjes njerëzore për të dëftuar ndjenja romatike dhe seksuale karshi të dyve: burrave dhe grave, koncepti është një prej tre klasifikimeve kryesore për orientimin seksual së bashku me termin heteroseksualitet dhe homoseksualitet. Të qenurit biseksual nuk do të thotë domosdoshmërisht të pasurit tërheqje seksuale ndaj të dyja sekseve; më së shumti persona që kanë një preferencë seksuale jo ekskluzivisht për njërin seks, mund të identifikohen po ashtu si biseksual<ref name="Rosario">{{cite journal|last1=Rosario|first1=M.|last2=Schrimshaw|first2=E.|last3=Hunter|first3=J.|last4=Braun|first4=L.|year=2006|title=Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2006-02_43_1/page/46|journal=Journal of Sex Research|volume=43|issue=1|pages=46–58|doi=10.1080/00224490609552298}}</ref>. Biseksualiteti është vërejtur në shumë shoqëri njerëzore si edhe në botën e kafshëve përgjatë historisë. Termi biseksualitet sikurse hetero dhe homoseksualitet është krijuar në shekullin e 19. ==Përkufizime== ===Orientimi seksual, identiteti dhe sjellja=== Biseksualiteti është tërheqja seksuale ndaj meshkujve dhe femrave. Shoqata psikologjike amerikane thekson se orientimi seksual ndryshon përgjatë jetës. Me fjalë të tjera, nëse dikush nuk është ekskluzivisht homoseksual ose heteroseksual, ai mund të ndiejë një orientim seksual të ndërmjetëm. Persona të ndryshëm mund të kuptojnë në momente të ndryshme të jetës së tyre që ata janë heteroseksual, biseksual ose homoseksual. Orientimi seksual, sjellja dhe identiteti gjinor mund të mos jenë të përputhshme ose të pajtueshme me njëra-tjetrën. Disa individë identifikohen si heteroseksual, homoseksual ose biseksual pa pasur ndonjë eksperiencë seksuale. Të tjerë kanë pasur eksperienca homoseksuale por nuk e konsiderojnë veten gej, lesbike ose biseksuale. Po ashtu, persona të vetë-deklaruar si gej ose lesbike mund të kenë raporte seksuale dhe me persona të seksit të kundërt, por nuk identifkohen si biseksual. Termat queer, poliseksual, heterofleksibël, homofleksibël, burra që kryejnë seks me burra dhe gra që kryejnë seks me gra mund të përdoren për të përshkruar identitetin seksual ose për të karakterizuar sjelljen seksuale. Disa burime shprehen se biseksualiteti përfshin tërheqjen emocionale e seksuale ndaj të gjitha identiteteve gjinore ose e thënë ndryshe tërheqjen emocionale dhe seksuale ndaj një personi, pavarësisht seksit biologjik ose identitetit gjinor, duke e kthyer biseksualitetin në të këmbyeshëm me panseksualitetin. Koncepti i panseksualitetit qëllimisht refuzon dikotominë gjinore burrë/grua me qenë se personat panseksual janë të hapur për lidhje me persona që nuk identifikohen thjesht si djem ose vajza. Aktivisti biseksual Robyn Ochs e përkufizon biseksualitetin si tërheqjen seksuale e emocionale ndaj personave të më shumë se një seksi ose identiteti gjinor, jo detyrimisht në të njëjtën kohë, jo në të njëjtën mënyrë dhe jo me të njëjtin intensitet. Sipas Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006):...zhvillimi i identitetit seksual tek lesbiket, gejtë ose biseksualët (LGB) është proces kompleks dhe i vështirë. Në ndryshim nga komunitetet e tjera ( për shembull minoritetet etnike ose racore), pjesa dërrmuese e individëve LGB rriten në komunitete ku ndeshin armiqësi ndaj homoseksualitetit. Biseksualiteti si një identitet seksual në tranzicion është trajtuar e diskutuar në literaturën bashkëkohore. Zhvillimi i identitetit seksual tek lezbiket, gejtë dhe biseksualët (LGB) ndryshon me kalimin e kohës. Në kontrast, një studim i gjatë i kryer nga Lisa M. Diamond shqyrtoi gratë që identifikoheshin si lesbike, biseksuale ose të pa përcaktuar dhe doli në konkluzionin se më shumë gra përqafuan identitetin biseksual dhe nuk hoqën dorë përgjatë një periudhe 10 vjeçare. Studimi nxorri në pah se gratë biseksuale kanë pasur raporte të qëndrueshme me persona të të njëjtit seks. Diamond ka studiuar në raportin e saj edhe biseksualitetin tek meshkujt, ku shihet se djemtë kryejnë tranzicionin nga identiteti gej në atë biseksual, queer ose i papërcaktuar dhe po ashtu anasjelltazi, nga identiteti biseksual në identitetin gej. ===Shkalla e Kinsay=== Në vitin 1940, zoologu Alfred Kinsey ka krijuar një shkallë matshmërie për ndryshueshmërinë dhe vazhdimësinë e orientimit seksual nga heteroseksualiteti tek homoseksualiteti. Kinsey ka studiuar seksualitetin njerëzor dhe ka argumentuar se njerëzit kanë kapacitetin të jenë hetero ose homoseksual edhe nëse ky tipar nuk del në pah në rrethana të caktuara. Shkalla e Kinsey përdoret për të përshkruar eksperiencën seksuale të një personi, ku kjo shkallë varion nga 0 që do të thotë ekskluzivisht heteroseksual deri në shkallën 6, duke nënkuptuar ekskluzivisht homoseksual. Njerëzit që renditen në shkallën nga 2 tek 4 konsiderohen biseksual; këta persona nuk i përkasin asnjërit prej dy ekstremeve. Sociologët Martin S. Weinberg dhe Colin J. Williams shkruajnë se në parim njerëzit që renditen nga shkalla 1 tek 5 mund të konsiderohen biseksual. Psikologu Jim McKnight shkruan se teksa ideja që biseksualiteti është një formë orientimi seksual që nënkuptohet si diçka midis homoseksualitetit dhe heteroseksualitetit në shkallën e Kinsey. Ky koncept i biseksualitetit midis hetero dhe homoseksualitetit është hedhur posht nga publikimi <nowiki>''</nowiki>Homoseksualitetet<nowiki>''</nowiki> (1978) nga Weinberg dhe psikologu Alan P. Bell. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] n120iy56b72a0ccv7vjmndh5jzmy22s 2985573 2985568 2026-05-30T11:25:33Z Etnolinguistike 140995 2985573 wikitext text/x-wiki [[File:Bisexual Pride Flag.svg|thumb|right|Flamuri i krenarisë biseksuale]] '''Biseksualiteti''' është një tërheqje emocionale, tërheqje seksuale, ose sjellje seksuale kundrejt të dyja sekseve: meshkujve dhe femrave ose tërheqja romantike dhe seksuale ndaj personave me çfarëdolloj seksi ose identiteti gjinor; ky aspekt i dytë cilësohet me termin alternativ panseksualiteti<ref name="AmPsycholAssn-whatis">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=21 prill 2014|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=8 gusht 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}</ref><ref name="healthyminds.org">{{cite web|title=Sexual Orientation|publisher=[[American Psychiatric Association]]|archivedate=26 korrik 2011|accessdate=3 dhjetor 2012|url=http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726144306/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx}}</ref><ref name="glaad">{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide|accessdate=14 mars 2012|publisher=[[GLAAD]]|url=http://www.glaad.org/document.doc?id=99|archivedate=1 janar 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101043203/http://www.glaad.org/document.doc?id=99}}</ref>. Termi biseksual përdoret përgjithësisht në konteksin e tërheqjes njerëzore për të dëftuar ndjenja romatike dhe seksuale karshi të dyve: burrave dhe grave, koncepti është një prej tre klasifikimeve kryesore për orientimin seksual së bashku me termin heteroseksualitet dhe homoseksualitet. Të qenurit biseksual nuk do të thotë domosdoshmërisht të pasurit tërheqje seksuale ndaj të dyja sekseve; më së shumti persona që kanë një preferencë seksuale jo ekskluzivisht për njërin seks, mund të identifikohen po ashtu si biseksual<ref name="Rosario">{{cite journal|last1=Rosario|first1=M.|last2=Schrimshaw|first2=E.|last3=Hunter|first3=J.|last4=Braun|first4=L.|year=2006|title=Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2006-02_43_1/page/46|journal=Journal of Sex Research|volume=43|issue=1|pages=46–58|doi=10.1080/00224490609552298}}</ref>. Biseksualiteti është vërejtur në shumë shoqëri njerëzore si edhe në botën e kafshëve përgjatë historisë. Termi biseksualitet sikurse hetero dhe homoseksualitet është krijuar në shekullin e 19. ==Përkufizime== ===Orientimi seksual, identiteti dhe sjellja=== Biseksualiteti është tërheqja seksuale dhe romantike ndaj burrave dhe grave. Shoqata psikologjike amerikane thekson se orientimi seksual ndryshon përgjatë jetës. Me fjalë të tjera, nëse personat nuk ndjehen plotësisht homoseksualë ose heteroseksualë, mund t'i përksasin një orientimi seksual të ndërmjetëm. Persona të ndryshëm në momente të ndryshme të jetës së tyre mund të ndjehen se janë heteroseksualë, biseksualë ose homoseksualë. Orientimi seksual, sjellja dhe identiteti gjinor mund të mos jenë gjithmonë në përputhje me njëra-tjetrën dhe jo detyrimisht mund të lidhen me ndjesitë dhe përvojat e mëparshme. Për shembull, persona të caktuar kanë pasur përvoja homoseksuale por jo detyrimisht e konsiderojnë veten gej, lesbike ose biseksualë. Po ashtu, persona të vetë-deklaruar si gej ose lesbike mund të kenë raporte seksuale dhe me persona të seksit të kundërt, por nuk identifkohen si biseksualë. Termat queer, poliseksual, heterofleksibël, homofleksibël, burra që kryejnë seks me burra dhe gra që kryejnë seks me gra mund të përdoren për të përshkruar identitetin seksual ose për të karakterizuar sjelljen seksuale. Disa burime shprehen se biseksualiteti përfshin tërheqjen emocionale e seksuale ndaj të gjitha identiteteve gjinore ose e thënë ndryshe tërheqjen emocionale dhe seksuale ndaj një personi, pavarësisht seksit biologjik ose identitetit gjinor, duke e kthyer biseksualitetin në të këmbyeshëm me panseksualitetin. Koncepti i panseksualitetit qëllimisht refuzon dikotominë gjinore burrë/grua me qenë se personat panseksual janë të hapur për lidhje me persona që nuk identifikohen thjesht si djem ose vajza. Aktivisti biseksual Robyn Ochs e përkufizon biseksualitetin si tërheqjen seksuale e emocionale ndaj personave të më shumë se një seksi ose identiteti gjinor, jo detyrimisht në të njëjtën kohë, jo në të njëjtën mënyrë dhe jo me të njëjtin intensitet. Sipas Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006):...zhvillimi i identitetit seksual tek lesbiket, gejtë ose biseksualët (LGB) është proces kompleks dhe i vështirë. Në ndryshim nga komunitetet e tjera ( për shembull minoritetet etnike ose racore), pjesa dërrmuese e individëve LGB rriten në komunitete ku ndeshin armiqësi ndaj homoseksualitetit. Biseksualiteti si një identitet seksual në tranzicion është trajtuar e diskutuar në literaturën bashkëkohore. Zhvillimi i identitetit seksual tek lezbiket, gejtë dhe biseksualët (LGB) ndryshon me kalimin e kohës. Në kontrast, një studim i gjatë i kryer nga Lisa M. Diamond shqyrtoi gratë që identifikoheshin si lesbike, biseksuale ose të pa përcaktuar dhe doli në konkluzionin se më shumë gra përqafuan identitetin biseksual dhe nuk hoqën dorë përgjatë një periudhe 10 vjeçare. Studimi nxorri në pah se gratë biseksuale kanë pasur raporte të qëndrueshme me persona të të njëjtit seks. Diamond ka studiuar në raportin e saj edhe biseksualitetin tek meshkujt, ku shihet se djemtë kryejnë tranzicionin nga identiteti gej në atë biseksual, queer ose i papërcaktuar dhe po ashtu anasjelltazi, nga identiteti biseksual në identitetin gej. ===Shkalla e Kinsay=== Në vitin 1940, zoologu Alfred Kinsey ka krijuar një shkallë matshmërie për ndryshueshmërinë dhe vazhdimësinë e orientimit seksual nga heteroseksualiteti tek homoseksualiteti. Kinsey ka studiuar seksualitetin njerëzor dhe ka argumentuar se njerëzit kanë kapacitetin të jenë hetero ose homoseksual edhe nëse ky tipar nuk del në pah në rrethana të caktuara. Shkalla e Kinsey përdoret për të përshkruar eksperiencën seksuale të një personi, ku kjo shkallë varion nga 0 që do të thotë ekskluzivisht heteroseksual deri në shkallën 6, duke nënkuptuar ekskluzivisht homoseksual. Njerëzit që renditen në shkallën nga 2 tek 4 konsiderohen biseksual; këta persona nuk i përkasin asnjërit prej dy ekstremeve. Sociologët Martin S. Weinberg dhe Colin J. Williams shkruajnë se në parim njerëzit që renditen nga shkalla 1 tek 5 mund të konsiderohen biseksual. Psikologu Jim McKnight shkruan se teksa ideja që biseksualiteti është një formë orientimi seksual që nënkuptohet si diçka midis homoseksualitetit dhe heteroseksualitetit në shkallën e Kinsey. Ky koncept i biseksualitetit midis hetero dhe homoseksualitetit është hedhur posht nga publikimi <nowiki>''</nowiki>Homoseksualitetet<nowiki>''</nowiki> (1978) nga Weinberg dhe psikologu Alan P. Bell. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] tgtml17ox0nkgys3xl9l8zpr1rssm6t 2985577 2985573 2026-05-30T11:30:32Z Etnolinguistike 140995 2985577 wikitext text/x-wiki [[File:Bisexual Pride Flag.svg|thumb|right|Flamuri i krenarisë biseksuale]] '''Biseksualiteti''' është një tërheqje emocionale, tërheqje seksuale, ose sjellje seksuale kundrejt të dyja sekseve: meshkujve dhe femrave ose tërheqja romantike dhe seksuale ndaj personave me çfarëdolloj seksi ose identiteti gjinor; ky aspekt i dytë cilësohet me termin alternativ panseksualiteti<ref name="AmPsycholAssn-whatis">{{cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|publisher=[[American Psychological Association]]|accessdate=21 prill 2014|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|archivedate=8 gusht 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}</ref><ref name="healthyminds.org">{{cite web|title=Sexual Orientation|publisher=[[American Psychiatric Association]]|archivedate=26 korrik 2011|accessdate=3 dhjetor 2012|url=http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110726144306/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx}}</ref><ref name="glaad">{{cite web|title=GLAAD Media Reference Guide|accessdate=14 mars 2012|publisher=[[GLAAD]]|url=http://www.glaad.org/document.doc?id=99|archivedate=1 janar 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110101043203/http://www.glaad.org/document.doc?id=99}}</ref>. Termi biseksual përdoret përgjithësisht në konteksin e tërheqjes njerëzore për të dëftuar ndjenja romatike dhe seksuale karshi të dyve: burrave dhe grave, koncepti është një prej tre klasifikimeve kryesore për orientimin seksual së bashku me termin heteroseksualitet dhe homoseksualitet. Të qenurit biseksual nuk do të thotë domosdoshmërisht të pasurit tërheqje seksuale ndaj të dyja sekseve; më së shumti persona që kanë një preferencë seksuale jo ekskluzivisht për njërin seks, mund të identifikohen po ashtu si biseksual<ref name="Rosario">{{cite journal|last1=Rosario|first1=M.|last2=Schrimshaw|first2=E.|last3=Hunter|first3=J.|last4=Braun|first4=L.|year=2006|title=Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_2006-02_43_1/page/46|journal=Journal of Sex Research|volume=43|issue=1|pages=46–58|doi=10.1080/00224490609552298}}</ref>. Biseksualiteti është vërejtur në shumë shoqëri njerëzore si edhe në botën e kafshëve përgjatë historisë. Termi biseksualitet sikurse hetero dhe homoseksualitet është krijuar në shekullin e 19. ==Përkufizime== ===Orientimi seksual, identiteti dhe sjellja=== Biseksualiteti është tërheqja seksuale dhe romantike ndaj burrave dhe grave. Shoqata psikologjike amerikane thekson se orientimi seksual ndryshon përgjatë jetës. Me fjalë të tjera, nëse personat nuk ndjehen plotësisht homoseksualë ose heteroseksualë, mund t'i përksasin një orientimi seksual të ndërmjetëm. Persona të ndryshëm në momente të ndryshme të jetës së tyre mund të ndjehen se janë heteroseksualë, biseksualë ose homoseksualë. Orientimi seksual, sjellja dhe identiteti gjinor mund të mos jenë gjithmonë në përputhje me njëra-tjetrën dhe jo detyrimisht mund të lidhen me ndjesitë dhe përvojat e mëparshme. Për shembull, persona të caktuar kanë pasur përvoja homoseksuale por jo detyrimisht e konsiderojnë veten gej, lesbike ose biseksualë. Po ashtu, persona të vetë-deklaruar si gej ose lesbike mund të kenë raporte seksuale dhe me persona të seksit të kundërt, por nuk identifkohen si biseksualë. Termat queer, poliseksual, heterofleksibël, homofleksibël, burra që kryejnë seks me burra dhe gra që kryejnë seks me gra mund të përdoren për të përshkruar identitetin seksual ose për të karakterizuar sjelljen seksuale. Disa burime shprehen se biseksualiteti përfshin tërheqjen emocionale e seksuale ndaj të gjitha identiteteve gjinore ose e thënë ndryshe tërheqjen emocionale dhe seksuale ndaj një personi, pavarësisht seksit biologjik ose identitetit gjinor, duke e kthyer biseksualitetin në të këmbyeshëm me panseksualitetin. Koncepti i panseksualitetit qëllimisht refuzon dikotominë gjinore burrë/grua me qenë se personat panseksual janë të hapur për lidhje me persona që nuk identifikohen thjesht si djem ose vajza. Aktivisti biseksual Robyn Ochs e përkufizon biseksualitetin si tërheqjen seksuale e emocionale ndaj personave të më shumë se një seksi ose identiteti gjinor, jo detyrimisht në të njëjtën kohë, jo në të njëjtën mënyrë dhe jo me të njëjtin intensitet. Sipas Rosario, Schrimshaw, Hunter, Braun (2006)"...zhvillimi i identitetit seksual tek lesbiket, gejtë ose biseksualët (LGB) është proces kompleks dhe i vështirë". Në ndryshim nga komunitetet e tjera (për shembull minoritetet etnike ose racore), pjesa dërrmuese e individëve LGB rriten në komunitete ku ndeshin armiqësi ndaj homoseksualitetit. Biseksualiteti si një identitet seksual në tranzicion është trajtuar e diskutuar në literaturën bashkëkohore. Zhvillimi i identitetit seksual tek lezbiket, gejtë dhe biseksualët (LGB) ndryshon me kalimin e kohës. Në kontrast, një studim i gjatë i kryer nga Lisa M. Diamond shqyrtoi gratë që identifikoheshin si lesbike, biseksuale ose të pa përcaktuar dhe doli në konkluzionin se më shumë gra përqafuan identitetin biseksual dhe nuk hoqën dorë përgjatë një periudhe 10 vjeçare. Studimi nxorri në pah se gratë biseksuale kanë pasur raporte të qëndrueshme me persona të të njëjtit seks. Diamond ka studiuar në raportin e saj edhe biseksualitetin tek meshkujt, ku shihet se djemtë kryejnë tranzicionin nga identiteti gej në atë biseksual, queer ose i papërcaktuar dhe po ashtu anasjelltazi, nga identiteti biseksual në identitetin gej. ===Shkalla e Kinsay=== Në vitin 1940, zoologu Alfred Kinsey ka krijuar një shkallë matshmërie për ndryshueshmërinë dhe vazhdimësinë e orientimit seksual nga heteroseksualiteti tek homoseksualiteti. Kinsey ka studiuar seksualitetin njerëzor dhe ka argumentuar se njerëzit kanë kapacitetin të jenë hetero ose homoseksual edhe nëse ky tipar nuk del në pah në rrethana të caktuara. Shkalla e Kinsey përdoret për të përshkruar eksperiencën seksuale të një personi, ku kjo shkallë varion nga 0 që do të thotë ekskluzivisht heteroseksual deri në shkallën 6, duke nënkuptuar ekskluzivisht homoseksual. Njerëzit që renditen në shkallën nga 2 tek 4 konsiderohen biseksual; këta persona nuk i përkasin asnjërit prej dy ekstremeve. Sociologët Martin S. Weinberg dhe Colin J. Williams shkruajnë se në parim njerëzit që renditen nga shkalla 1 tek 5 mund të konsiderohen biseksual. Psikologu Jim McKnight shkruan se teksa ideja që biseksualiteti është një formë orientimi seksual që nënkuptohet si diçka midis homoseksualitetit dhe heteroseksualitetit në shkallën e Kinsey. Ky koncept i biseksualitetit midis hetero dhe homoseksualitetit është hedhur posht nga publikimi <nowiki>''</nowiki>Homoseksualitetet<nowiki>''</nowiki> (1978) nga Weinberg dhe psikologu Alan P. Bell. == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] gcusswbtwnnazy6235y1ot41afawbd7 0 226021 2985492 2558362 2026-05-30T03:22:13Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 1) #IABot (v2.0.9.5 2985492 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Rizo Shurdha (Harapi).jpg|parapamje|Rizo Shurdha]] '''Rizo Shurdha''' ([[Gjuha malazeze|malazez]]: ''Rizo Šurla''; 12 janar 1922 në [[Ulqini|Ulqin]] – 11 shkurt 2003 në [[Ulqini|Ulqin]]), i njohur si '''Rizo Harapi''', është fotograf, partizan dhe aktor [[Ulqinakët|ulqinak]] me prejardhje [[Afrika|afrikane]].<ref name=":0">[https://shkurteshqip.info/po-na-vjedhin-edhe-zezaket-tane/ Po na i vjedhin edhe zezakët tanë!]{{Lidhje e thyer}}</ref> == Biografia == Rizo Shurdha lindi më 12 janar 1922 në [[Ulqini|Ulqin]], atëherë pjesë e [[Mbretëria Jugosllave|Mbretërisë së Jugosllavisë]]. Babai i tij Saidi ishte detar me prejardhje [[Afrika|afrikane]]. Nëna e tij Fatima ishte vendase.<ref name=":1">[http://www.yugopapir.com/2014/08/rizo-surla-crnac-iz-crne-gore-ucesnik.html Rizo Surla, crnac iz Crne Gore]</ref> Në rini është marrë me boks dhe ka punuar si kamerier në [[Kroacia|Kroaci]].<ref>[http://ul-info.com/dubrovnik-1933-rizo-shurdha-para-kafenese-se-qytetit-foto/ Dubrovnik 1933: RIZO SHURDHA PARA KAFENESË SË QYTETIT (foto)]</ref> Më pas shkoi në [[Beogradi|Beograd]], ku mësoi zanatin e fotografit.<ref name=":2">[http://www.novosti.rs/vesti/naslovna/aktuelno.69.html:144527-Riza-otisao-u-legendu Riza otišao u legendu]</ref> Gjatës [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] morri pjesë krah [[Partizani|partizanëve]].<ref>[http://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/ Potomci afričkih robova trajno obilježili istoriju Ulcinja + Foto]{{Lidhje e vdekur}}</ref> Pas luftës u kthye në Ulqin, ku hapi studion e parë fotografik në qytet, që për një kohë të gjatë ishte i vetmi. Në vitin 1976 aktori në filmin "Jagosh and Uglesha" (serbokroatisht: ''Jagoš i Uglješa'').<ref name=":1" /> Ai u martua me një malazeze të Ulqinit me emrin Nada Račić, me të cilën bëri dy fëmijë.<ref name=":0" /> Vdiq më 11 shkurt 2003 në vendlindjen e tij. Ishte nga përfaqësuesit e fundit të zezakëve në këtë qytet.<ref name=":2" /> == Referimet == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [[imdbname:1784899|Rizo Shurdha në IMDb]] [[Kategoria:Njerëz nga Ulqini]] [[Kategoria:Lindje 1922]] [[Kategoria:Vdekje 2003]] [[Kategoria:Fotografë shqiptarë]] [[Kategoria:Fotografë jugosllavë]] 15szeso9mdtlgmyieqnwc5ygdejnm7z 0 228284 2985350 2953104 2026-05-29T15:39:59Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985350 wikitext text/x-wiki '''Pançe Ivanov''' ({{lang-mk|Панче Иванов }}; i lindur më 20.9.1964, në [[Veles]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Pançe Ivanov kandidoj si pjesë e LSDM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-pance-ivanov-16-al.nspx|title=Pançe Ivanov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=22 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922153515/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-pance-ivanov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Velesi]] 6n9j4o7g2gejotja6crk1i30p49vf72 0 228285 2985393 2953105 2026-05-29T17:17:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985393 wikitext text/x-wiki '''Petar Atanasov''' ({{lang-mk|Петар Атанасов }}; i lindur më 6.5.1962, në [[Shkup]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Petar Atanasov kandidoj si pjesë e LSDM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petar-atanasov-16-al.nspx|title=Petar Atanasov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029141515/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petar-atanasov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Atanasov, Petar}} [[Kategoria:Lindje 1962]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Shkupi]] hdhckxgtticlz0uicnh416c8krskk18 0 228286 2985395 2953106 2026-05-29T17:26:34Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985395 wikitext text/x-wiki '''Petre Shilegov''' ({{lang-mk|Петре Шилегов}}; i lindur më 12.6.1969, në [[Shkup]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Petre Shilegov kandidoj si pjesë e LSDM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petre-shilegov-16-al.nspx|title=Petre Shilegov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029141443/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petre-shilegov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Shilegov, Petre}} [[Kategoria:Lindje 1969]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Shkupi]] hp9rvun4ywra1zebxud6x528ll30rbn 0 228287 2985529 2953107 2026-05-30T06:33:55Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985529 wikitext text/x-wiki '''Sashko Atanasov''' ({{lang-mk|Сашко Атанасов}}; i lindur më 27.7.1982, në [[Strumicë]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Sashko Atanasov kandidoj si pjesë e LSDM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-atanasov-16-al.nspx|title=Sashko Atanasov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=22 shtator 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922153545/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-atanasov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Atanasov, Sashko}} [[Kategoria:Lindje 1982]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Strumica]] 1zus5v3lp8hrk9f8valtctesztmitq4 0 228288 2985531 2953108 2026-05-30T06:35:42Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985531 wikitext text/x-wiki '''Sashko Kostov''' ({{lang-mk|Сашко Костов}}; i lindur më 23.9.1972, në [[Koçan]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Sashko Kostov kandidoj si pjesë e LSDM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-kostov-16-al.nspx|title=Sashko Kostov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=26 gusht 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190826082332/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-kostov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Kostov, Sashko}} [[Kategoria:Lindje 1972]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] h1tuq6pkbysvev731q8djips53z7iqq 0 228289 2985533 2953109 2026-05-30T06:37:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985533 wikitext text/x-wiki '''Sasho Pockov''' ({{lang-mk|Сашо Поцков}}; i lindur më 17.5.1966, në [[Gjevgjeli]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Sasho Pockov kandidoj si pjesë e LSDM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sasho-pockov-16-al.nspx|title=Sasho Pockov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029141529/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sasho-pockov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Pockov, Sasho}} [[Kategoria:Lindje 1966]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Gjevgjeli]] 1oay8t07hs4fdbntymuux2z5bgcvv83 0 228292 2985353 2953112 2026-05-29T15:41:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985353 wikitext text/x-wiki '''Panço Minov ''' ({{lang-mk|Панчо Минов}}; i lindur më 21.8.1958, në [[Kavadar]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Panço Minov kandidoj si pjesë e OQM-së dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/opsioni-qytetar-per-maqedonine-ns_article-panco-minov-16-al.nspx|title=Panço Minov|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=21 korrik 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190721162429/https://sobranie.mk/opsioni-qytetar-per-maqedonine-ns_article-panco-minov-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Minov, Panço}} [[Kategoria:Lindje 1958]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Kavadar]] k7g6uialzj0lss1xy0vl1uv1h112ybv 0 228302 2985376 2953123 2026-05-29T16:47:47Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985376 wikitext text/x-wiki '''Pavle Bogoevski''' ({{lang-mk|Павле Богоевски}}; i lindur më 14.2.1986, në [[Shkup]]) është një politikan maqedonas nga [[Maqedonia e Veriut]]. Në zgjedhjet e dhjetorit të vitit 2016, Pavle Bogoevski kandidoj i pavarur dhe u zgjodh deputet i legjislaturës 2016-2020 në [[Kuvendi i Republikës së Maqedonisë|Kuvendin e Maqedonisë së Veriut]].<ref name="kuvendi-RM">{{cite web|url=http://sobranie.mk/deputete-te-pavarur-16-ns_article-pavle-bogoevski-16-al.nspx|title=Pavle Bogoevski|website=sobranie.mk|publisher=Kuvendi i Republikës së Maqedonisë së Veriut|accessdate=23 qershor 2017|archive-date=29 tetor 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029145930/https://sobranie.mk/deputete-te-pavarur-16-ns_article-pavle-bogoevski-16-al.nspx|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{reflist}} {{RM-politikan-cung}} {{DEFAULTSORT:Bogoevski, Pavle}} [[Kategoria:Lindje 1986]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Anëtarë të Kuvendit të Maqedonisë së Veriut]] [[Kategoria:Njerëz nga Shkupi]] 0tczlkizmu13nzne9p4awvwmpb1xg39 0 230184 2985574 2953342 2026-05-30T11:26:49Z Elker 1958 188359 /* Opinioni publik */ 2985574 wikitext text/x-wiki [[File:Europe-Albania.svg|thumb|Shqipëria në hartën e Evropës]] '''Lezbiket, homoseksualët, biseksualët dhe transgjinorët (LGBT)''' në '''Shqipëri''' përballen me sfida ligjore që nuk përjetohen nga banorët jo-LGBT, pjesërisht për shkak të mungesës së njohjes ligjore për çiftet e të njëjtit seks në vend dhe qëndrimeve negative mbizotëruese për personat LGBT në shoqeri, megjithëse personat LGBT në Shqipëri mbrohen nga legjislacioni gjithëpërfshirës kundër diskriminimit. Aktivitetet seksuale të të njëjtit gjini si meshkuj ashtu edhe femra janë të ligjshme në Shqipëri që nga viti 1995, por familjet e kryesuara nga çifte të të njëjtit seks nuk kanë të drejtë për të njëjtat mbrojtje ligjore të disponueshme për çiftet e gjinisë së kundërt, me bashkimet e të njëjtit seks që nuk njihen në vend në çdo formë. Shqipëria, në tërësi, konsiderohet mjaft konservatore, veçanërisht në reagimet publike në lidhje me të drejtat e lezbikeve, homoseksualëve, biseksualëve, transgjinorëve (LGBT) dhe dukshmërisë së personave LGBT; megjithatë, legjislacioni kundër diskriminimit ka bërë që ILGA-Europe ta konsiderojë Shqipërinë si një nga vendet shumë të pakta në Evropë që ndalon në mënyrë eksplicite diskriminimin për shkak të identitetit gjinor. Shqipëria ka ratifikuar Protokollin nr. 12 të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive Themelore të Njeriut; Për më tepër, Shqipëria ishte nënshkruese e Deklaratës së OKB-së të vitit 2007 për Orientimin Seksual dhe Identitetin Gjinor. Në vitin 2015, shoqata ILGA-Europe e renditi Shqipërinë në vendin e 19-të për sa i përket të drejtave LGBT nga 49 vende evropiane të vëzhguara. Ndërkohë në raportin e fundit të vitit 2022, mungesa e progresit bëri që Shqipëria të renditet në vendin e 28-të në Europë, mes 49 vendeve të vëzhguara. == Njohja ligjore == ===Perandoria osmane=== Në vitin 1858 perandoria otomane legalizoi aktivitetin seksual brenda së njëjtës gjini.<ref name="ILGA 2014">[http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_SSHR_2014_Eng.pdf State-sponsored Homophobia: A world survey of laws prohibiting same sex activity between consenting adults] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161020202330/http://old.ilga.org/Statehomophobia/ILGA_SSHR_2014_Eng.pdf |date=20 tetor 2016 }} The International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association, authored by Lucas Paoli Itaborahy, May 2014</ref> Homoseksualiteti në Shqipëri përbëntë një praktikë e cila është raportuar dhe dokumentuar nga shumë udhëtarë perëndimorë përgjatë shekullit të 19, duke përfshirë këtu [[John Cam Hobhouse]], i cili u shpreh në ditaret e tij se [[homoseksualiteti |homoseksualiteti]] manifestohej në këtë rajon haptazi në publik. ===Republika shqiptare=== Në vitin 1925 Shqipëria ishte një shtet i sapokrijuar, megjithatë zyrtarë të Ministrisë së Brendshme shkruanin faqe të tëra relacion për Këshillin e Ministrave për të argumentuar domosdoshmërinë e futjes në Kodin penal të marrëdhënies mes dy burrave. Ky dokument quhej “Kryesija e Republikës” e cila iu dërgua Ministrisë së Drejtësis në vitin 1925 (arkivuar në skedarët me titullin “Krime të Kundërnatyrshme” në Arkivin e Shtetit, vitet 1912-1944). Deri në atë moment në Kodin Penal të Republikës së Shqipërisë pederastia dënohej vetëm në rastet e marrëdhënieve seksuale mes një të rrituri dhe një të mituri (nën moshën 15 vjeçare).<ref>https://peizazhe.com/2017/12/05/mjeku-qethir-dhe-kryeministri-trudeau/</ref> ===Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë=== Gjatë qeverisjes së [[Republika Popullore e Shqipërisë|Republikës Popullore Socialiste]] të Shqipërisë aktiviteti seksual brenda gjinisë së njëjtë u kriminalizua duke e kther në vepër penale të dënueshme me vite të gjata burgimi, bullizëm dhe izolim social. Neni 137 i krimeve kundër moralit shoqëror në Kodin Penal theksonte: ''Veprat e pederastëve janë të dënueshme deri në 10 vite heqje lirie''. Fjala pederast përdorej si kod për marrëdhënien seksuale midis dy personave të gjinisë së njëjtë ose të një perosni maxhoren me një minoren, ky i fundit i cilësdo gjini.<ref>{{cite book|last1=Carey|first1=Henry F.|title=European Institutions, Democratization, and Human Rights Protection in the European Periphery|date=10 tet 2014|publisher=Lexington Books|isbn=9781498502054|page=349}}</ref> ===Republika e Shqipërisë=== Gjatë verës së vitit 1994 qeveria e Shqipërisë propozoi një draft ligjor në Kodin Penal në të cilin homoseksualiteti do të vijonte të mbetej ilegal, por me dënimin ligjor të reduktuar në tre vite nga 10 vite heqje lirie që ka qenë më përpara. Një fushatë e drejtuar nga shoqata ‘‘Gay Albania Society‘‘ brenda Shqipërisë, si edhe presioni nga ndërkombëtarët si shoqata ILGA, në të cilën [[Këshilli i Europës]] luajti një rol të rëndësishëm, solli tërheqjen mbrapsht të këtij drafti ligjor. Në 20 janar 1995 parlamenti shqiptar legalizoi aktivitetin seksual të personave brenda së njëjtës gjini në Shqipëri.<ref>{{Cite web|url=http://www.allianceml.com/Albania/ALBANIANLIFE/No441989.htm|title=Albanian Penal Code & Sexual Orientation from ''Albanian Life'' issue 44 #1, 1989|url-status=dead|access-date=5 dhjetor 2017|archive-date=12 gusht 2004|archive-url=https://web.archive.org/web/20040812025914/http://www.allianceml.com/Albania/ALBANIANLIFE/No441989.htm}}</ref> Neni 137 i Kodit Penal të vjetër i nxjerrur si dekret gjatë periudhës socialiste, i cili e dënonte homoseksualitetin me 10 vite heqje lirie u zhduk plotësisht. [[File:Rainbows on I love Tirana (OSCAL19 trip).jpg|thumb|Instalacioni 'I♡Tirana' në Parkun Rinia, i mbuluar me ngjyrat e ylberit për Paradën e Krenarisë 2019]] ==Njohja e martesave dhe bashkëjetesës civile brenda gjinisë së njëjtë== Aktualisht martesat apo bashkëjetesat civile brenda gjinisë së njëjtë nuk njihen në Shqipëri, edhe pse ish-kryeministri [[Sali Berisha]] shpalli në korrik të vitit 2009 se ai do të mbështeste njohjen e bashkëjetesa civile dhe martesave brenda gjinisë së njëjtë. Ligji i propozuar kundër Diskriminimit i miratuar në mënyrë unanime në 4 shkurt 2010, nuk iu drejtua kurrrë martesave brenda gjinisë së njëjtë.<ref name=":0">{{cite news|url=http://www.pinknews.co.uk/2010/02/05/no-gay-marriage-for-albania|title=No gay marriage for Albania|date=5 shkurt 2010|work=Pink News|accessdate=5 shkurt 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.advocate.com/News/Daily_News/2010/02/05/Albanian_Law_Drops_Gay_Marriage_Proposal/|title=Albanian Gay Rights Law, Minus Marriage|date=5 shkurt 2010|work=The Advocate|accessdate=5 shkurt 2010}}</ref> Shumë aktivistë e përgëzuan ligjin e ri, dhe u shprehën se shpresojnë që Berisha do ti mbante premtimet për legalizimin e martesave brenda së njëjtës gjini.<ref name=":1">{{cite news|url=http://www.straitstimes.com/BreakingNews/World/Story/STIStory_487023.html|title=Gays content with rights law|agency=Reuters|work=The Straits Times|date=5 shkurt 2010|accessdate=5 shkurt 2010}}</ref> [[Igli Totozani]], ish-Avokat i Popullit deklaroi në Tetor të 2013 se ai do të hartonte projektligjin për ta diskutuar në parlament rreth ndryshimeve në Kodin e Familjes duke lejuar në këtë mënyrë martesat brenda gjinisë së njëjtë. ==Mbrojtja nga Diskriminimi== [[Skeda:Dashuria nuk njeh gjini - Love knows no gender 9Tirana Pride 2019).jpg|parapamje|"Dashuria nuk njeh gjini", pankartë gjatë Paradës së Krenarisë në Tiranë, 2019]] Në 4 shkurt 2010 parlamenti shqiptar miratoi në mënyrë unanime Ligjin kundër Diskriminimit i cili dënon ligjërisht diskriminimin me bazë orientimin seksual dhe identitetin gjinor. Ligji aplikohet për shumë fusha, dukë përfshirë këtu punësimin, edukimin, shërbimin shëndetësor dhe sigurimin.<ref>{{cite web|url=http://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=4545|title=The Bay Area Reporter Online - Albania passes model law against LGBT discrimination|work=Bay Area Reporter|accessdate=8 korrik 2015|archive-date=16 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200116060447/https://www.ebar.com/news/article.php?sec=news&article=4545|url-status=dead}}</ref> Shqipëria është një nga shtetet e pakta europiane që e dënon ekskluzivisht diskriminimin me bazë identitetin gjinor. Ligji i tejkalon dhe standartet bazike të BE, ku kërkohet që punëdhënësit të shmangin diskriminimin me bazë orientimin seksual. Bazuar në këtë ligj u themelua më pas dhe institucioni i Komisionerit kundër Diskriminimit në vitin 2010 dhe parlamenti zgjodhi Irma Barakun si drejtuese të këtij organi të pavarur. Gjithsesi në 12 dhjetor 2012 dy organizatat Aleanca Kundër Diskriminimit të LGBT dhe Pro-LGBT të cilat promovojnë të drejtat e komunitetit LGBT shprehën zhgënjimin e tyre nga puna e dobët dhe jo-profesionale e Komisioneres kundër Diskriminimit.<ref name=":2">[http://historia-ime.com/en/english/123-albanian-lgbt-organizations-disatisfied-with-the-anti-discrimination-commissioner.html Albanian LGBT organizations dissatisfied with the Anti-Discrimination Commissioner] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130411031820/http://historia-ime.com/en/english/123-albanian-lgbt-organizations-disatisfied-with-the-anti-discrimination-commissioner.html |date=11 prill 2013 }}, ''historia-ime.com'', 12 December 2012</ref> Sipas [[Xheni Karaj]] dhe [[Kristi Pinderi|Kristi Pinderit]], dy drejtuesve të këtyre organizatave, komuniteti LGBT ‘''‘e ka humbur besimin tek ky institucion për shkak të punës së ngadaltë dhe pengesave të shumta burokratike‘‘''. Ata argumentuan se nga 9 raste të raportuara të diskirminimit të drejtpërdrejtë drejtuar personave LGBT, vetëm një rast është trajtuar nga ky institucion. Një nga rastet më të diskutuara të homofobisë dhe gjuhës së urrejtjes ishte rasti i zëvendësministrit të Mbrotjes për atë kohë, Ekrem Spahiu i cili tha për një gazetë lokale ''‘‘Çfarë mbetet për tu bërë është ti rrahim me shkop. Nëse nuk e kuptoni këtë, atëhere mund t'jua demonstroj‘‘.'' Delegacioni i BE në Tiranë, shoqatat si Human Rights Watch, Amnesty International,ILGA Europe. Si dhe media lokale dhe ndërkombëtare e ndëshkuan deklaratën e bërë nga zëvendësministri.Edhe Sali Berisha, kryeministër i asaj kohe, e ndëshkoi publikisht por Komisionerja dështoi në trajtimin e këtij rasti.<ref>{{cite news|url=http://www.boston.com/news/world/europe/articles/2012/03/26/albanian_pm_rebukes_deputy_minister_over_gays/|work=The Boston Globe|title=Albanian PM rebukes minister for anti-gay remark|date=26 mars 2012}}</ref> Në 4 Maj 2013 parlamenti shqiptar amendoi në mënyrë unanime kodin kriminal duke i renditur krimet e urrejtjes të nxitura nga homofobia në të njëjtin nivel me krimet e urrejtjes me bazë racore, etnicitetin, besimin fetar etj. Parlamenti gjithashtu miratoi një ligj të ri që dënon me gjobë ose burgim deri në dy vite heqje lirie për shpërndarjen e informacionit me përmbajtje homofobike përmes kanaleve të ndryshme (duke përfshirë këtu dhe internetin).<ref>Dan Littauer, [http://www.gaystarnews.com/article/albania-passes-landmark-gay-hate-crime-laws050513 Albania passes landmark gay hate crime laws] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180922221658/https://www.gaystarnews.com/article/albania-passes-landmark-gay-hate-crime-laws050513/ |date=22 shtator 2018 }}, ''gaystarnews.com'', 5 May 2013</ref> '''<big>Çështjet LGBT në arsimin publik</big>''' Në qershor 2016, qeveria miratoi Planin Kombëtar të Veprimit për LGBTI që do të trajtonte bullizmin dhe diskriminimin LGBT në arsimin fillor dhe të mesëm me leksione dhe aktivitete të tjera. [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministria Shqiptare e Arsimit, Sportit dhe Rinisë]] u shpreh se në përputhje me planin, do të punonte me aktivistët LGBT për të luftuar diskriminimin për shkak të orientimit seksual. Përfshirja e çështjeve LGBT në aktivitetet shkollore krijoi shumë polemika, ku shumë figura politike si [[Tritan Shehu]], [[Luçiano Boçi]], [[Mesila Doda]], [[Nard Ndoka]] dhe [[Ylli Manjani]] shprehën kundërshtime të forta ndaj aktiviteteve të tilla. Në përgjigje të polemikave, [[Ministria e Arsimit, Sportit dhe Rinisë e Shqipërisë|Ministria e Arsimit dhe Sportit]] lëshoi një deklaratë më 23 mars 2018, ku deklaronte se në kundërshtim me raportimet e mediave, ishte në dijeni për këto leksione dhe se ato ishin zhvilluar në kuadër të Planit Kombëtar të Veprimit LGBTI, i cili ndër të tjera gjërat synojnë të luftojnë stereotipet e bazuara në orientimin seksual. Në një deklaratë të diskutueshme, drejtoresha e gjimnazit të Tiranës "Sami Frashëri" znj. Teuta Dobi kundërshtoi publikisht leksione të tilla, pavarësisht se disa javë më parë aktivistët LGBTI kishin mbajtur një leksion në shkollën e saj me miratimin e shkollës ==Lëvizja LGBT në Shqipëri== [[File:The 7th Gay Pride in Tirana.jpg|thumb|Parada e shtatë e Krenarisë në Tiranë|alt=|djathtas]] Në Shqipëri ekzistojnë disa organizata të fokusuara në promovimin e të drejtave LGBTI+, ndër të cilat [[Aleanca Kundër Diskriminimit LGBT]], [[Pro-LGBT |Pro-LGBT]] dhe [[Ambasada Pink]]. Këto organizata kontribuojnë për të krijuar një klimë sociale më të mirë për personat LGBT në Shqipëri. Organizatat kanë fokus të ndryshëm të punës advokuese dhe ndërgjegjësuese. Aleanca Kundër Diskriminimit LGBT (shkurt Aleanca LGBT) është për shembull një organizatë që lobon për njohjen ligjore të çifteve dhe familjeve LGBT, njohjen e identiteteve gjinore si dhe mbrojtjen nga diskriminimi.<ref name="Karaj">[http://www.kaosgl.com/page.php?id=13801 Lesbian Feminists From Tunisia, Algeria, Serbia and Albania Were in Ankara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171201032349/http://www.kaosgl.com/page.php?id=13801 |date=1 dhjetor 2017 }}, ''kaosgl.com'', 21 March 2013, [[Xheni Karaj]] speaking on LBT rights advocacy in Albania: "Actually Aleanca started by a group of five lesbians even though now we are a mixed board of organizers. And this is interesting to happen in a society when most of people used to think that lesbians didn’t exist at all."</ref> Aleanca LGBT u krijua në mars të vitit 2009 nga një grup vullnetarësh me pjesëtar të komunitetit LGBT të dedikuar për të përmirësuar jetën e personave LGBT në Shqipëri. Xheni Karaj, drejtoresha ekzekutive e Aleancës, foli në një takim në [[Ankara]] të mbajtur në mars të vitit 2013 si aktivistja e parë lezbike në Shqipëri. Nga ana tjetër organizata Pro LGBT fokusohet më së shumti në ndërgjegjësimin e publikut mbi çështjet e përfaqësimit të komunitetit LGBT në politikë dhe në media si edhe përdor advokimin si një mjet për të përmirësuar pozitën e komunitetit LGBT. Kjo organizatë ka lançuar një portal lajmesh dedikuar ekskluzivisht për të drejtat njerëzore me emrin [[Historia Ime]].<ref name=":3">[http://historia-ime.com/en/about-us-ne.html historia-ime.com: About Us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130223063454/http://historia-ime.com/en/about-us-ne.html |date=23 shkurt 2013 }}, ''historia-ime.com'', 19 July 2012</ref> Ambasada PINK ndërkohë advokon përmes organizimit social dhe rritjes së ndërgjegjësimit për përmirësimin e situatës ligjore të komunitetit LGBT. Në dhjetor të 2010 një zyrtar i lartë deklaroi se ‘‘homoseksualiteti duhet të trajtohet nga mjekësia si çrregullim hormonal, sikurse dhe psiologjik‘‘.<ref>Kristi Pinderi, [http://www.pinkembassy.al/node/65 Akuzoj Tritan Shehun si politikanin e parë homofob!], ''pinkembassy.al'', 17 May 2011</ref> Organizatat LGBT nënshkruan një ankimim tek Komisioneri për Mbrojtjen nga Diskriminimi. Komisioneri i rishqyrtoi deklaratat dhe erdhi me një letër qortuese në datën 30 shtator 2011 në parlament ku i thuhej zyrtarit Tritan Shehu ‘‘Z.Shehu duhet të shmangë qëndrimet diskriminuese në të ardhmen, të cilat shkaktojnë tension dhe pezmatim ndaj komunitetit LGBT në Shqipëri‘‘.<ref>Besar Likmeta, [http://www.balkaninsight.com/en/article/albanian-mp-reprimanded-for-gay-slur Albanian MP Reprimanded for Gay Slur], ''balkaninsight.com'', 27 October 2011</ref> == Dhuna dhe diskriminimi në jetën e përditshme == Në vitin 2018 OJQ-të deklaruan se, “Për fat të keq, ka pasur stanjacion dhe njëfarë përkeqësimi në respektimin e të drejtave të komunitetit LGBT+ në Shqipërinë tonë”. Sipas raportit vjetor të organizatave, deri në fund të vitit 2018, në Shqipëri janë dokumentuar 421 raste të diskriminimit ndaj anëtarëve LGBTI. Llojet e diskriminimit variojnë nga dhuna e drejtpërdrejtë fizike deri te presioni psikologjik si fyerja, tallja, etiketimi, thashethemet keqdashëse, poshtërimi në rrugë, mosofrimi i shërbimeve në bare, palestra, supermarkete, sulme të dhunshme fizike nga klientët (punonjësit e seksit), ose në rrugë nga persona homofobikë. Nga të gjitha rastet e raportuara, vetëm pesë (5) raste të dhunës u raportuan tek autoritetet. Sipas një raporti të [[Aleanca Kundër Diskriminimit LGBT|Aleancës LGBTI+]] në Shqipëri, 45% e të anketuarve LGBTI kanë përjetuar dhunë ose diskriminim në vitin 2024.<ref name=":4">{{Cite web|last=Kryeziu|first=Erisa|date=2025-05-23|title="Krah për Krah" për Paradën e Krenarisë LGBTI+|url=https://citizens.al/2025/05/23/krah-per-krah-per-paraden-e-krenarise-lgbti/|access-date=2025-08-15|website=Citizens.al|language=en-GB}}</ref> ==Parada e Krenarisë== ===Parada me pedalim biçikletash === [[File:Trans activist Serafina during Albania Gay Pride.jpg|thumb|Aktivistja transgjinore Serafina gjatë Paradës së 7 të Krenarisë në Tiranë]] Në 13 Maj 2018 u zhvillua pa asnjë incident parada e shtatë e Krenarisë në Tiranë. Për herë të parë në Paradë morën pjesë dhe ministria e shëndetësisë Ogerta Manastirliu si dhe ish-ministri i drejtësisë, [[Ylli Manjani]]. E veçanta e manifestimit të Paradës në Tiranë është se aktivistë, aleatë dhe pjesëtarë të komunitetit LGBT pedalojnë gjatë Paradës në shenjë solidarizimi.<ref>{{Cite web|url=http://historia-ime.com/2018/05/13/tirana-gay-pride-7-dashuria-triumfoi-serish/|title=Kopje e arkivuar|access-date=16 maj 2018|archive-date=17 maj 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517062641/http://historia-ime.com/2018/05/13/tirana-gay-pride-7-dashuria-triumfoi-serish/|url-status=dead}}</ref> ===Parada e parë për lezbiket=== Në shtator 2019 u mbajt në Tiranë për herë të parë Parada e Lezbikeve, njohur ndryshe si ''Dyke march''. Parada u zhvillua si një marshim i dedikur plotësisht komunitetit të lezbikeve, transgjinoreve si dhe pjesëtarë të tjerë të komunitetit LBT+ që idetifikohen si vajza ose gra.<ref>{{Cite web|last=Redaksia|date=2019-11-09|title=First DYKE march in Tirana|url=https://www.historiaime.al/identitet/lgbt/first-dyke-march-in-tirana/|access-date=2025-08-15|website=Historia ime|language=sq}}</ref> Parada bëri së bashku aktiviste lezbike nga Shqipëria, Kosova, Serbia, Maqedonia e Veriut, Serbia, Bosnje-Hercegovina, Mali i Zi dhe Turqia. Kjo paradë u zhvillua në kuadrin e konferencës vjetore të aktivistëve nga rajoni, organizuar për herë të parë në Tiranë nga [https://www.lgbti-era.org/ ERA – Equal Rights Association] .<ref>{{Cite web|url=https://www.historia-ime.com/lgbt/marshimi-i-pare-i-lezbikeve-ne-tirane/?fbclid=IwAR0as0QlEoeDQ5goHNEiQRBWp1tn9DR3e9fJYobAxQ37H3jCNDHRhDpgnLw|title=Kopje e arkivuar|access-date=11 nëntor 2019|archive-date=22 janar 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200122201448/https://www.historia-ime.com/lgbt/marshimi-i-pare-i-lezbikeve-ne-tirane/?fbclid=IwAR0as0QlEoeDQ5goHNEiQRBWp1tn9DR3e9fJYobAxQ37H3jCNDHRhDpgnLw|url-status=dead}}</ref> == Feja dhe personat LGBTI në Shqipëri == Feja është një komponent i rëndësishëm i jetës shoqërore, politike dhe kulturore në Shqipëri. Megjithëse feja konsiderohet si një çështje private ajo është bërë vazhdimisht pjesë e diskursit politik.<ref /> Organizatat e bazuara në besim kanë shprehur vazhdimisht mendimin e tyre në vendimet politike në lidhje me të drejtat e njeriut të personave LGBTI. <ref /> Më 19 gusht 2009, kur ish-kryeministri Berisha shpalli një ligj të ri kundër diskriminimit, i cili përfshinte identitetin gjinor dhe orientimin seksual tek kategoritë e vecanta të cilat mbrohen nga diskriminimi, sëbashku me kategori të tjera si besimi, etnia, mosha, seksi etj, duke garantuar mbrojtje të shtuar ndaj personave LGBTI në Shqipëri<ref />, organizatat fetare reaguan masivisht kundër propozimit<ref />. Eventet e Pride (Marshimi/Parada e Krenarisë) janë shoqëruar vazhdimisht me komente dhe reagime nga organizatat dhe institucionet fetare.<ref /> prindi prindi 2 Martesa ligji i barazise gjinore protokolli hormonal levizja antigjini Nuk ka grupe të bazuara në besim që ofrojnë mbështetje për personat LGBTI. == Opinioni publik == Qëndrimet sociale ndaj komunitetit LGBT janë përgjithësisht negative dhe janë ndër më të pafavorshmet në Evropë. Të dhënat e publikuara nga ESS në 2013 zbulojnë se shumica dërrmuese e shqiptarëve janë socialisht konservatorë dhe nuk e miratojnë komunitetin gay dhe lezbike. Sipas të dhënave të sondazhit, 53% e shqiptarëve besojnë se “homoseksualët dhe lezbiket nuk duhet të jenë të lirë të jetojnë jetën ashtu siç dëshirojnë”, përqindja më e madhe që mban këtë opinion në sondazh. Rezultatet e sondazhit të mëparshëm nga Balkan Monitor të Gallup, të bëra në vitin 2010 tregojnë se 54.2% e shqiptarëve i konsiderojnë marrëdhëniet homoseksuale të gabuara, ndërsa 22.7% nuk janë dakord. U vu re një ndryshim rajonal, pasi të anketuarit nga Shqipëria e Mesme kishin më shumë gjasa të mos pajtoheshin (35.5% pajtohen, 28.2% nuk pajtohen) sesa ata nga veriu (59.8% dakord, 16.4% nuk pajtohen) ose nga jugu (71.1% pajtohen, 17.2% nuk pajtohen. ). Për më tepër, të anketuarit shqiptarë kishin më shumë gjasa të mos pajtoheshin sesa ata nga shumica e vendeve fqinje të Ballkanit, duke përfshirë Maqedoninë e Veriut (69.4% në 18.4%), Serbinë (75.1% në 8.7%), Malin e Zi (65.8% në 12.1%), Kosovën (64.9% në 18.5%) dhe Bosnja (74.3% në 9.2%), ndërsa Kroacia ishte e krahasueshme (50.3% me 20.4%). Pyetjet e tjera të parashtruara përfshinin nëse homoseksualët kishin të drejta të njëjta si të gjithë njerëzit e tjerë, me të cilat 44.4% e shqiptarëve ishin dakord ndërsa 28.5% nuk ishin dakord. Nga ana tjetër, 78.7% e shqiptarëve mendonin se "aktet homoseksuale" ishin të pamoralshme, 56.2% mendonin se homoseksualët nuk duhet të kenë postime publike (si të jesh mësues, tha pyetja) dhe një numër i ngjashëm prej 56.1% thanë se nuk duhet të shfaqin preferencat në publik. Një studim i vitit 2015 mbi të rinjtë shqiptarë të moshës 16-27 vjeç zbuloi se 55% nuk do të dëshironin të kishin fqinjë homoseksualë, ndërsa 34% nuk do të kujdeseshin dhe 11% do të ishin pozitivë për këtë. Një studim i vitit 2016 zbuloi se kishte më shumë manifestime të homofobisë mes studentëve shqiptarë sesa studentë të universitetit italian, por më pak midis studentëve shqiptarë sesa midis studentëve të universitetit ukrainas. Në mesin e shqiptarëve, faktorët e lidhur me homofobinë përfshinin të qenit mashkull, të qenit politikisht konservator dhe të qenit fetar (edhe pse nuk u vu re dallime mes katolikëve dhe myslimanëve, ndërkohë që në anketë nuk kishte shumë përfaqësues të grupeve të tjera, përveç ateistëve). Nga ana tjetër, të qenit politikisht progresiv dhe të qenit në një marrëdhënie u shoqëruan me uljen e zbulimit të homofobisë tek studentët shqiptarë. Sipas rezultateve të një sondazhi të vitit 2015 në Ballkan nga [[Instituti Kombëtar Demokratik]], vetëm 6% e shqiptarëve do ta mbështesin plotësisht fëmijën e tyre nëse do të zbulonin se kishte LGBT dhe kjo shifër bie në 3% nëse do të ishte shoku/i njohur/kolegja e tyre. Gjithashtu 8% kishin ndërvepruar me një person që e dinin se ishte LGBT. Në të njëjtin sondazh, 58% e shqiptarëve thanë gjithashtu se nuk do të votonin për një parti politike që mbështet të drejtat LGBT. Në vitin 2022, një pyetësor mbarëkombëtar i kryer përpara IDAHOT-it, zbuloi nivele të ulëta pranimi kur bëhet fjalë për ndërveprimin me njerëzit LGBTI+ në jetën e përditshme. Më pak se 1 në 5 shqiptarë (16.4%) kanë pasur një marrëdhënie sociale ose profesionale me dikë nga komuniteti LGBT+ dhe vetëm rreth 1 në 10 shqiptarë do të pranonte dikë nga komuniteti LGBT si mik (12.5%), fqinj (14.3%), koleg (14,7%), shefi (12,9%), ose mjeku i familjes (9,3%). Dallimi midis shqiptarëve që jetojnë në zonat rurale me ata që jetojnë në zonat urbane dhe midis brezave ishte i vogël. Brezat e rinj po refuzojnë komunitetin LGBT+ po aq sa edhe gjeneratat e vjetra. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] [[Kategoria:Të drejtat LGBTQ sipas vendit]] hr8xhcefnb4oo5sxwtcmlqpjfoty0jn 0 232222 2985526 2846898 2026-05-30T05:31:23Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985526 wikitext text/x-wiki {{Infobox stadium | stadium_name = SRC Biljanini Izvori | nickname = '''SRC Biljanini Izvori''' | image = [[Skeda:SRCBiljaniniIzvori stadium.png|250px|frameless]] | caption = | location = [[Ohri|Ohër]], [[Republika e Maqedonisë]] | coordinates ={{coord|41.105104|20.812333|display=t|type:landmark}} | broke_ground = | opened = 1978 | renovated = | closed = | demolished = | owner = [[Komuna e Ohrit]] | operator = | surface = | dimensions = 100 x 68m | construction_cost = | architect = | former_names = | tenants = [[KF Ohri]]<br> [[ŽFK Biljanini Izvori]] <br> [[KF Mladost Carev Dvor]] (2015–) | seating_capacity =2,500<ref>http://www.biljaniniizvori.mk/pages/sportski-objekti/gradski-stadion.php</ref> | record_attendance = | suites = }} '''SRC Biljanini Izvori''' është një stadium me shumë qëllime në [[Ohri|Ohër]], [[Republika e Maqedonisë]]. Ajo ka një kapacitet prej 2500 ulësesh dhe është shtëpi e FK Ohrid Lihnidos dhe ŽFK Biljanini Izvori. Ajo gjithashtu është përdorur nga [[Kombëtarja maqedonase e futbollit|ekipi kombëtar maqedonas]] për trajnim.<ref>http://www.time.mk/read/55bd4d1c6c/a6ca2f0d4c/index.html{{Lidhje e thyer}}</ref> ==Weblink== *[https://web.archive.org/web/20170801070036/http://www.biljaniniizvori.mk/pages/sportski-objekti/gradski-stadion.php Official Website] *[http://www.europlan-online.de/stadion-biljanini-izvori/verein/4632 Stadion Biljanini Izvori - Ohrid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826032855/https://www.europlan-online.de/stadion-biljanini-izvori/verein/4632 |date=26 gusht 2019 }} {{de icon}} ==Burimet== [[Kategoria:Stadiume futbolli në Maqedoni të Veriut]] 3zd36lur1fnd76rb7bkjy6ez91z5c0m 0 245039 2985584 2954084 2026-05-30T11:53:58Z Gajtako 178569 2985584 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Marielle Franco | other_names = Marielle Francisco da Silva | image = Marielle_Franco.jpg | caption = | birth_date = 27 Korrik 1979 | birth_place = [[Rio de Janeiro]] | death_date = 14 Mars 2018 | death_place = [[Rio de Janeiro]], [[Brazil]] | qyteti ku jeton = | nationality = Braziliane | citizenship = Braziliane | education = | alma mater = | occupation = | notable_works = | known_for = | known_for = Aktiviste e LGBT, Politikane | years_active = | kompania = | organization = | title = | posti politik = | predecessor = | successor = | party = Partia Sociale dhe e Lirë | statusi civil = E Martuar | spouse = | bashkëshorti = | children = 1 | parents = | awards = }} '''Marielle Franco''' (në gjuhën portugeze: [maɾiɛli fɾɐku], emri i plotë ''Marielle Francisco da Silva'', lindur më 27 korrik 1979 dhe vdekur më 14 mars 2018, ishte një politikane braziliane, feministe dhe aktiviste e të drejtave të njeriut. Pasi fitoi një diplomë master në administratën publike nga Universiteti Federal Fluminense, ajo shërbeu si këshilltare e qytetit të Odës Komunale të [[Rio de Janeiro]] për Partinë Socializëm dhe Liri (PSOL) nga Janari [[2017]] deri në vdekjen e saj.<ref>https://www1.folha.uol.com.br/cotidiano/2018/03/feminista-negra-e-cria-da-mare-quem-foi-a-vereadora-marielle-franco.shtml</ref>. Më 14 mars 2018, në një makinë pas dhënies së një fjalimi, Franco dhe shoferi i saj u qëlluan shumë herë dhe u vranë nga dy sulmues në një automjet tjetër në veri të Rio de Zhanejros. Franco kishte qenë një kritike e hapur e brutalitetit të policisë dhe vrasjeve jashtëgjyqësore, si dhe ndërhyrjes federale të shkurtit [[2018]] nga presidenti brazilian [[Mishel Temer]] në shtetin e [[Rio de Janeiro]] që rezultoi në vendosjen e ushtrisë në operacionet e policisë.<ref>http://www.bbc.com/news/world-latin-america-43414527</ref>. ==Shkollimi== Në vitin [[2000]], ajo filloi studimet e saj parauniversitare. Pas vdekjes së një shoku nga një plumb i humbur në vitin [[2000]], Franco filloi të punojë në aktivizmin e të drejtave të njeriut.<ref>http://www.bbc.com/portuguese/brasil-43423055</ref>. Në vitin [[2002]], ajo hyri në Universitetin Papnor Katolik të [[Rio de Janeiro]] në një bursë dhe vazhdoi të punonte dhe të ngrinte vajzën e saj ndërsa ajo fitoi një diplomë në shkencat shoqërore. Ajo vazhdoi të fitonte një diplomë master në administratën publike nga Universiteti Federal i Fluminense. Ajo shkroi tezën e masterit të saj (titulluar "UPP: Reduktimi i Favelës në Tre Letra") mbi programin e zbatimit të ligjit për të rimarrë kontrollin e favelave (getove) të qytetit nga bandat. ==Karriera si politikane== Që nga fillimi i vitit [[2007]], Franco ka punuar për përfaqësuesin shtetëror [[Marcelo Freixo]], si këshilltare dhe si koordinatore pranë Komitetit të Mbrojtjes së të Drejtave të Njeriut dhe Shtetësisë së legjislaturës së shtetit. Ajo gjithashtu punoi për organizatat e shoqërisë civile, duke përfshirë Fondacionin e Brazilit dhe Qendrën Maré për Studimet dhe Veprimin e Solidaritetit. Në vitin [[2016]], Franco konkurroi për një vend në këshillin e qytetit të [[Rio de Janeiro]] në zgjedhjet komunale. Si një grua me ngjyrë dhe një nënë e braktisur nga favelat e [[Rio de Janeiro|Rio de Janeiros]], Franco u pozicionua si një përfaqësuese dhe mbrojtëse e grave të varfra dhe njerëzve me ngjyrë nga këto geto. Me mbi 46500 vota, Franco ishte një nga 51 personat e zgjedhur, duke u renditur e pesta për numrin e të votave më të larta të fituara mes më shumë se 1,500 kandidatë. Si një anëtare e këshillit të qytetit, Franco luftoi kundër dhunës gjinore, për të drejtat riprodhuese dhe për të drejtat e banorëve të favelës. Ajo kryesoi Komisionin e Mbrojtjes së Grave që u formua si pjesë e një komiteti prej katër personash që monitoronin ndërhyrjen federale në [[Rio de Janeiro]]. Duke punuar me frontin lesbik të [[Rio de Janeiro]], Franco paraqiti një projekt-ligj për të krijuar një ditë të shprehjes së të drejtave grave lesbike në [[Rio de Janeiro]] në gusht [[2017]], por ligji nuk u aprovua pas një votimi me rezultatin 19-17, me një diferencë të ngushtë kundër tij.<ref>{{Cite web|url=https://www.brasildefato.com.br/2017/08/18/camara-do-rio-de-janeiro-rejeita-projeto-pela-visibilidade-lesbica/|title=Kopje e arkivuar|access-date=20 maj 2018|archive-date=16 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180616021733/https://www.brasildefato.com.br/2017/08/18/camara-do-rio-de-janeiro-rejeita-projeto-pela-visibilidade-lesbica/|url-status=dead}}</ref>. == Referime == {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== *https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Marielle_Franco [[Kategoria:LGBTQ]] [[Kategoria:Aktiviste]] gdcpbogujj7opm1z9d9ylfejhip0lcl 0 245043 2985557 2954086 2026-05-30T10:05:12Z Etnolinguistike 140995 2985557 wikitext text/x-wiki [[File:Gay flag.svg|250px|thumb|right|Flamuri LGBT]] '''Parada e Krenarisë''' ose Parada LGBT është qëndrimi pozitiv kundër diskriminimit dhe dhunës ndaj grave lesbike, homoseksualëve, biseksualëve dhe transeksualëve (LGBT) për të nxitur vetafirmimin, dinjitetin, të drejtat e barazisë, rritjen e dukshmërisë së tyre si grup social, festojnë diversitetin seksual dhe ndryshimet gjinore. Krenaria, në krahasim me turpin dhe stigmën sociale, është pikëpamja mbizotëruese që rrit më së shumti lëvizjet e të drejtave LGBT në të gjithë botën.<ref>{{cite web|title=Symbols of the Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Movements|url=http://www.lambda.org/symbols.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070816231858/http://www.lambda.org/symbols.htm|archivedate=16 gusht 2007|accessdate=30 korrik 2007|publisher=Lambda|language=en}}</ref> Në formën e marshimeve të thjeshta ose e karnavaleve, aktivitetet e Krenarisë mbahen zakonisht gjatë muajit të komunitetit LGBT, i cili varion në shtete të ndryshme, ose në ndonjë periudhë tjetër që përkujton një pikë kthese në historinë e komunitetit LGBT të një vendi, për shembull Parada e Moskës mbahet në maj për përvjetorin e dekriminalizimit të homoseksualitetit të Rusisë në 1993. == Historia == [[Skeda:Announcing the Stonewall National Monument.webm|parapamje|254x254px|Pamje nga revolta e Stonewall]] Gjatë viteve 1950 dhe 1960, në Shtetet e Bashkuara ishte një periudhë jashtëzakonisht represive ligjore dhe sociale për njerëzit e komunitetit LGBT. Në këtë kontekst, organizatat homofile amerikane si Bijat e Bilitis-it dhe Shoqëria Mattachine koordinuan disa demonstrata të lëvizjes moderne të të drejtave LGBT. Në vitin 1968, pionieri i të drejtave të komunitetit gej dhe pjesëmarrës në fillimet e lëvizjes LGBT, Frank Kameny, përdori sloganin " Të qenët gej është mirë" (Gay is Good!) për të luftuar stigmën shoqërore dhe ndjenjat vetjake të fajit dhe turpit.<ref>{{Cite news|url=https://makinggayhistory.com/podcast/episode-1-5/|title=Episode 05 — Frank Kameny {{!}} Making Gay History|work=Making Gay History|access-date=2018-09-24|language=en-US}}</ref> Më 28 qershor 1969, personat homoseksualë, biseksualë, transgjinorë dhe përkrahës së tyre u revoltuan pas një bastisjeje policie në "Stonewall Inn", një bar homoseksual në rrugën 43 "Christopher" në Nju Jork. Trazirat dhe revoltat u kthyen në protestë, e cila shënoi dhe pikënisjen e lëvizjes moderne të së drejtave LGBT dhe shërbeu gjithashtu si shtysë për organizimin e marshimeve të krenarisë LGBT në një shkallë shumë më të madhe publike. Më 2 nëntor 1969, Craig Rodwell (Kreig Roduell), partneri i tij Fred Sargeant (Fred Sarxhent), Ellen Broidy (Ellen Broidi) dhe Linda Rhodes (Linda Rodes) propozuan mbajtjen e paradës së parë të krenarisë në [[Nju Jork]].<ref>{{Cite web|title=1970: A First-Person Account of the First Gay Pride March|url=http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march//|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150608161710/http://www.villagevoice.com/2010-06-22/news/1970-a-first-person-account-of-the-first-gay-pride-march/|archive-date=8 qershor 2015|access-date=24 shtator 2018|language=en}}</ref> 28 qershori i vitit 1970 shënoi përvjetorin e parë të trazirave "Stonewall" dhe marshimin e parë Gay Pride (Parada Gej) në historinë e SHBA-së, duke mbuluar 51 blloqe në "Central Park". Marshimi mori më pak se gjysmën e kohës së planifikuar për shkak të gëzimit të madh të turmave, por edhe për shkak të kujdesit që duhej patur për të ecur nëpër qytet me parulla homoseksuale dhe shenja për përkrahjen e komunitetit. Edhe pse leja e paradës u dorëzua vetëm dy orë para fillimit të marshimit, marshuesit hasën pak rezistencë nga shikuesit dhe banorët e qytetit.<ref>{{Cite web|title=Thousands of Homosexuals Hold A Protest Rally in Central Park|url=https://www.nytimes.com/1970/06/29/archives/thousands-of-homosexuals-hold-a-protest-rally-in-central-park.html|language=en}}</ref> [[Skeda:São Paulo LGBT Pride Parade 2014 (14108541924).jpg|parapamje|254px|Parada e 18-të e Gay Pride në Sao Paolo të Brazilit, 2014. Në vitin 2006, u vlerësua si parada më e madhe e krenarisë në botë nga Guinness World Records me rreth 2.5 milionë pjesëmarrës.]] Në të njëjtën fundjavë aktivistët homoseksualë në Bregun Perëndimor të Shteteve të Bashkuara mbajtën një marshim në Los Anxhelos dhe në San Francisko. Një ditë më parë, të shtunën, më 27 qershor 1970, parada e krenarisë ishte mbajtur dhe në Çikago. Një vit më pas, marshimet të Gay Pride-it u zhvilluan në [[Boston]], Dallas, Milwaukee, [[Londra|Londë]]<nowiki/>r, [[Parisi|Paris]], Berlinin Perëndimor dhe [[Stokholmi|Stokholm]]. Në vitin 1972, qytetet pjesëmarrëse përfshinin [[Atlanta|Atlantë]]<nowiki/>n, Brighton, Buffalo, [[Detroit]], Uashington DC, [[Miami]] dhe Filadelfia, si dhe San Francisko. Në vitet 1980, ndodhi një ndryshim i madh kulturor në përkujtimet e Stonewall Riot. Organizimet e mëparshme, u zëvendësuan nga parada të udhëhequra nga elementë më të organizuar dhe më pak radikal të komunitetit homoseksual. Marshimet filluan të hiqnin "Çlirimin" dhe "Lirinë" nga slloganet e tyre nën presionin e anëtarëve më konservatorë të komunitetit, duke i zëvendësuar ata me filozofinë e "Krenarisë Gej". Në vitet pasuese, Presidenti [[Bill Clinton]] shpalli qershorin "Muajin e Krenarisë për Gej dhe Lesbike" më 11 qershor 1999 dhe në vitin 2000. Më pas, në vitet 2009 - 2016, paradat filluan të mbahen rregullisht në muajin qershor, pasi Presidenti [[Barack Obama]] deklaroi sërish muajin qershor si muaj të krenarisë == Parada e Krenarisë në Shqipëri == [[File:People at the Prime Minister's Office in Tirana Pride march 2025.jpg|thumb|Tirana Pride mars 2025]] Në [[Shqipëria|Shqipëri]] edicioni i parë i Paradës së Krenarisë u organizua në vitin 2012<ref>{{Cite news|title="Tirana Pride 2012 (Official Video)"|url=https://www.youtube.com/watch?v=OmGd82KlE9o|lang=en}}</ref> dhe prej atëhere mbahet çdo vit rreth datës 17 maj (Ditës Ndërkombëtare kundër homofobisë, bifobisë dhe transfobisë<ref>{{Cite news|title=IDAHOTB|language=en-GB|work=IDAHOTB|url=https://dayagainsthomophobia.org/|url-status=dead|access-date=2018-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920065503/https://dayagainsthomophobia.org/|archive-date=20 shtator 2018}}</ref>) ose javën pasuese. Ndërsa në [[Kosova|Kosovë]] prej vitit 2017, Parada e Krenarisë mbahet në muajin tetor. == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] {{commons category|Wiki Loves Pride 2025 }} kdu6grvyvgfnb40d07h8w2l8ravvlhy 0 246154 2985401 2673445 2026-05-29T17:43:29Z ~2026-32097-36 188329 2985401 wikitext text/x-wiki '''Tartar Bazaj''' (Lindur në Vlorë) Aktualisht: Avokat. Themelues dhe drejtues i Studio Ligjore “BAZAJ” CO SH.P.K Tiranë. EST.2000. -Zv/Kryetar i Këshillit të Lartë të Prokurorisë në Republikën e Shqipërisë. Të tjera: -Kryetar i Komisionit të Planifikimit Strategjik dhe Buxhetit pranë KLP-së. -Kryetar i Komisionit të Mbrojtjes së Prokurorëve. -Anëtar i Komisionit të Posaçëm për përzgjedhjen e prokurorëve të SPAK-ut. - Anëtar i Komisionit të Disiplinës pranë KLP-së. Ne vitin 1995 është emëruar nga Këshilli i Lartë i Drejtësisë si Gjyqtar i Republikës së Shqipërisë. Në vitin 2018 është emëruar nga Parlamenti i Republikës së Shqipërisë si Anëtar i Këshillit të Lartë të Prokurorisë me vendim Nr19 datë 08.02.2018. Në datën 31/03/2022 është emëruar zv/Kryetar i Këshillit të Lartë të Prokurorisë. '''Te tjera''': Është autori i disa librave. Ka qënë bashkthemelues dhe drejtues për 20 vite ne Kryesine dhe drejtimin e Shoqates Laberia dhe eshte  Anëtar i Këshillit Kombëtar. Eshtë autor i shume botimeve ne median e shkruar per jurisprudencen dhe pjesmarres aktiv por edhe sponsor ne organizime te ndryshme me karakter kulturor dhe atdhetar si brenda ashtu edhe jashte vendit. Ka qënë organizator dhe sponsor në shumë evente brenda dhe jashtë vendit. [[Kategoria:Juristë shqiptarë]] [[Kategoria:Njerëz nga Vlora]] [[Kategoria:Prokur]] 6ez1pmm13ruh04biyv9t63tmto8lks6 0 251385 2985468 2880340 2026-05-30T00:17:28Z Selamkemkum 188350 2985468 wikitext text/x-wiki {{pp}} {{Infobox person | name = ONVRH | image = Kılıçdaroğlu (2030).jpg | caption = ONVRH | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | instrument = {{flatlist|<!-- only list those primarily known for using, per [[Template:Infobox_musical_artist/doc#instrument]]--> * [[Vocals]] * [[Sampler (musical instrument)|sampler]] }} | genre = [[Hip hop music|Hip hop]] | label = {{flatlist| * [[GOOD Music|GOOD]] * [[Roc-A-Fella Records|Roc-A-Fella]] * [[Roc Nation]]<ref>{{cite web|last1=Cummings|first1=Moriba|title=Did Kanye West Leave Roc Nation?|url=https://www.bet.com/news/music/2015/05/07/kanye-west-roc-nation-split-rumor.html|website=bet.com|accessdate=7 maj 2015|archive-date=29 qershor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180629132633/https://www.bet.com/news/music/2015/05/07/kanye-west-roc-nation-split-rumor.html|url-status=dead}}</ref> * [[Def Jam Recordings|Def Jam]] }} | associated_acts = {{flatlist| *[[Child Rebel Soldier]] *[[Kids See Ghosts]] *[[Big Sean]] *[[Common (rapper)|Common]] *[[Consequence (rapper)|Consequence]] *[[Drake (musician)|Drake]] *[[Frank Ocean]] *[[GLC (rapper)|GLC]] *[[Jamie Foxx]] *[[Jay-Z]] *[[John Legend]] *[[Justin Vernon]] *[[Kid Cudi]] *[[Mike Dean (record producer)|Mike Dean]] *[[No I.D.]] *[[Pusha T]] *[[Rihanna]] *[[Twista]] }} }} | website = {{url|bangerboyz.com}} | birth date = {{birth date and age|1977|6|8}} | birth place = [[Ankara|Ankara]],Türkiye }} '''Kanye Omari West''' (<span class="IPA nopopups noexcerpt">/<span style="border-bottom:1px dotted"><span title="/ˈ/: primary stress follows">ˈ</span><span title="'k' in 'kind'">k</span><span title="/ɑː/: 'a' in 'father'">ɑː</span><span title="'n' in 'nigh'">n</span><span title="/j/: 'y' in 'yes'">j</span><span title="/eɪ/: 'a' in 'face'">eɪ</span></span>/</span>; lindur në 8 qershor, 1977) është një Amerikan [[Rap|reperi]], këngëtar, kompozitor, [[Producenti i muzikës|rekord prodhues]], sipërmarrës dhe stiliste e modës. E lindur në [[Atlanta]] dhe e ngriti në [[Chicago|Çikago]], Kanye për herë të parë u bë i njohur si një prodhues për Roc-A-Fella Records në fillim të viteve 2000, duke kontribuar për të goditur teke për artistë të tillë si [[Jay-Z]], Ludacris dhe [[Alicia Keys]]. Qëllim në ndjekjen e një solo karrierën si një [[Rap|reperi]], Kanye kishte lëshuar albumin e tij debutues ''Në Kolegjin e Braktisjes së shkollës'' në vitin 2004 për të përhapur kritike dhe komerciale sukses, dhe themeloi etiketë rekord të MIRË të Muzikës. Ai vazhdoi të ndjekë një shumëllojshmëri të stileve në albumet e mëvonshme, duke përfshirë polarizing por me ndikim ''808s & Heartbreak'' (2008). Ai lëshuar vlerësua në mënyrë kritike albumin My Beautiful Dark Twisted Fantasy  në vitin 2010, dhe pasohet me albume të tilla si gërryes ''Yeezus'' (2013) dhe e ndarë ''Jetën e Pablo'' (2016) të plotë-length bashkëpunimet me Jay-Z dhe Kid Cudi. Kanye është shquar për pikëpamjet dhe jetën jashtë muzikës e kanë marrë të rëndësishme të zakonshme vëmendje. Ai ka qenë një shpeshta burim i polemikave për sjelljen e tij në dhënien e tregon, në media sociale, dhe në të tjera publike cilësimet, si dhe komentet e tij për të muzikës dhe [[Moda|modës]] industri, SHBA politikë, dhe [[Raca (kategorizimi njerëzor)|racës]]. Si një stilist, ai ka bashkëpunuar me [[Nike, Inc.|Nike]], Louis Vuitton, dhe A. P. C. në të dy veshje dhe këpucë, dhe e kanë më të dukshëm rezultuar në YEEZY bashkëpunim me Adidas në fillim të 2013. Ai është themelues dhe kryetar i krijuese kompanisë përmbajtjes DONDA. Martese të personalitetit televiziv [[Kim Kardashian]] ka qenë edhe një burim të konsiderueshme vëmendjen e mediave. Kanye është ndër më kritike vlerësua muzikantë të shekullit të 21-të dhe një nga më të mirë-shitjen e muzikës, artistët e të gjitha kohërave.<ref>{{cite news|url=http://ottawacitizen.com/entertainment/music/bluesfest-review-twenty-minutes-late-kanye-west-still-captures-massive-crowd|title=Bluesfest review: Twenty minutes late, Kanye West still captures massive crowd|last=Cobb|first=Chris|date=11 korrik 2015|work=[[Ottawa Citizen]]|accessdate=25 korrik 2015}}</ref> Ai ka fituar një total prej 21 [[Grammy Award|Grammy Awards]], duke e bërë atë një nga më të dhënë artistët e të gjitha kohërave dhe më të Grammy-jepet artist i brezit të tij.<ref name="Kyles">{{cite news|url=http://allhiphop.com/2013/02/11/55th-annual-grammy-awards-recap-videos-included/|title=55th Annual Grammy Awards Recap|last=Kyles|first=Yohance|date=11 shkurt 2013|work=AllHipHop|accessdate=12 shkurt 2013}}</ref> Tre albumet e tij kanë qenë të përfshira dhe renditet në ''Rolling Stone''&#x27;s 2012 rinovuar e "500 Albumet më të Madh të të Gjitha kohërave" listë. ''Koha'' revistë e quajtur atë si një nga 100 njerëzit më me ndikim në botë në vitin 2005 dhe 2015. == Jeta e hershme == Kanye Omari West ishte e lindur në 8 qershor, 1977, në [[Atlanta|Atlanta, Gjeorgji]]. Pasi që prindërit e tij të divorcuar kur ai ishte tre vjeç, ai u zhvendos me nënën e tij në [[Chicago|Chicago, Illinois]]. babai i Tij, Ray West, është një ish - Black Panther dhe ishte një nga të parët e zi photojournalists në ''Atlanta Journal-Kushtetutës''. Ray West më vonë ishte një këshilltar i Krishterë, dhe në vitin 2006, hapi Ujë të Mirë Dyqan dhe Kafe në Lexington Park, Maryland me fillimin e kapitalit nga biri i tij. Nëna e Kanye, prof. Dr. Donda C. (Williams) Perëndim, ishte një profesor i gjuhës angleze në Clark Atlanta Universiteti, dhe shefi i Departamenti i anglishtes në Chicago në Universitetin Shtetëror të para në pension për të shërbyer si menaxheri i tij. Kanye u shtrua në një nga klasa e mesme sfond, të pranishëm Polaris Shkolla e Lartë në periferi Lisi Lëndinë, Illinois, pasi që jetojnë në Çikago. Në moshën 10-vjeçare, në Perëndim lëvizur me nënën e tij në Nanjing, Kinë, ku ajo ishte e mësimdhënies në Nanjing të Universitetit , si pjesë e një programi shkëmbimi. Sipas nënës së tij, Kanye ishte i vetmi i huaj në klasën e vet, por u vendos në të mirë dhe të shpejtë të kap të gjuhës, edhe pse ai ka harruar që pjesa më e madhe. Kur e pyetën tij e notave në shkollën e mesme, në Perëndim u përgjigj: "unë kam Një-së dhe B-së. Dhe unë nuk jam edhe frontin'. Kanye kishte treguar një prirje për art në një moshë të hershme; ai filloi shkrimin e poezisë, kur ai ishte pesë vjeç.<ref name="Chicago">{{cite news|url=http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|title=Kanye and His Mom Shared Special Bond|date=13 nëntor 2007|work=[[Chicago Tribune]]|accessdate=7 gusht 2012|archive-date=21 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160221044031/http://articles.chicagotribune.com/2007-11-13/news/0711130488_1_chicago-state-university-degree-from-auburn-university-kanye-west|url-status=dead}}</ref> nëna e Tij kujton se ajo së pari mori njoftimin e Kanye pasionin për vizatimin dhe muzikë kur ishte në klasën e tretë. West, Donda, p. 105 Kanyei filloi rep në klasën e tretë dhe filluan të bërë kompozimet muzikore në klasën e shtatë, përfundimisht shitjen e tyre për artistët e tjerë.<ref name="KanplicatedPg2">{{cite web|author=Calloway, Sway|author2=Reid, Shaheem|title=Kanye West: Kanplicated|url=http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|date=20 shkurt 2004|publisher=MTV|accessdate=21 prill 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090406021640/http://www.mtv.com/bands/w/west_kanye/news_feature_022404/index2.jhtml|archivedate=6 prill 2009}}</ref> Në moshën trembëdhjetë, në Perëndim shkroi një këngë rap quajtur "Green eggs and Ham" dhe filloi t'i bindte nënën e tij për të paguar $25 një orë kohë në një studio regjistrimi. Ajo ishte e vogël, e papërpunuar bodrum studio ku një mikrofon të varur nga tavani me anë të një teli rrobat hallkë. Edhe pse kjo nuk ishte ajo  nëna e donte, ajo megjithatë e mbështetën atë. Kanye kalon shtigje me prodhues/DJ Asnjë I. D., me të cilin ai shpejt formuar një miqësi të ngushtë. Nuk I. D. shpejt u bë e Kanyes mentor, dhe qe nga ai që Kanye per  të mësuar se si për të marrë mostra dhe program rreh pas ai mori tij të parë shabllon në moshën 15.<ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=bXy2wTEsbCsC|title=Icons of Hip Hop: An Encyclopedia of the Movement, Music, and Culture|last=Dills|first=Todd|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=9780313339042|editor-last=Hess|editor-first=Mickey|volume=2|location=Westport, CT|pages=555–578|language=en}}</ref>{{Rp|557}} Pas diplomimit nga shkolla e mesme, Kanye mori një bursë për të marrë pjesë në Çikago e Akademisë Amerikane të Artit në vitin 1997 dhe filloi të marrë pikturë klasa, por menjëherë pas transferohen për Chicago State University për të studiuar gjuhën angleze. Ai shpejt e kuptoi se tij zënë të klasës orar të ishte në dëm të tij muzikore, të punës, dhe në 20 ai ra nga kolegji për të ndjekur e tij muzikore ëndrrat.<ref>West, Donda, p. 106</ref> Ky veprim shumë i zemëruar nëna e tij, i cili ishte gjithashtu një profesor në universitet. Më vonë ajo komentoi se "ishte drummed në kokën time se kolegji është i biletës për një jetë të mirë... por disa qëllimet e karrierës nuk do të kërkojnë në kolegj. Për Kanye për të bërë një album të quajtur ''Kolegj të Braktisjes së shkollës,'' ajo ishte më shumë për të pasur guxim të përqafojë të cilët ju, në vend se të ndjekur rrugën shoqëria e ka gdhendur për ju."{{Rp|558}} == Karriera == === 1996-2002: punë e Hershme dhe Roc-A-Fella Records === Kanye West filloi të tij të hershme e prodhimit të karrierës në mesin e viteve 1990, krijimi i godet në radhë të parë për zhvillim lokal artistët, në fund të zhvilluar një stil që të përfshira përshpejtimin e zëshme mostra nga klasike shpirtit të dhënat. E tij të parë zyrtare prodhimin e kredive arriti në moshën nëntëmbëdhjetë, kur ai prodhuar tetë këngë më ''Poshtë në Tokë'', 1996 albumin e tij debutues të një Chicago reperi i quajtur Grav. Për një kohë, Kanye ka vepruar si një fantazmë e prodhuesve për Deric "D-Pikë" Angelettie. Për shkak të tij në bashkëpunim me D-Pikë, West nuk ishte në gjendje për të nxjerrë një album solo, kështu që ai e krijoi dhe u bë një anëtar dhe prodhuesi i Go-Getters, një fund-viteve 1990 Chicago rap grup i përbërë prej tij, GLC, Timmy G, me të Vërtetë Doe, dhe Arrowstar. grupi i Tij u drejtua nga Gjoni "Monopol" Johnson, Nuk Crowley, dhe të Lumtur Lewis nën menaxhimin e studios Ngutje Periudhe. Pas vijojnë një sërë promovuese shoots foto dhe të bëjnë disa radio paraqitjet, Shko-Getters lëshuar tyre të parë dhe të vetëm në studio albumin ''Rekord Botëror Mbajtësit'' në vitin 1999. Albumi tipare të tjera të Çikagos, bazuar në rappers të tilla si Rhymefest, Mikkey Halsted, Miss Criss, dhe Shayla G. Ndërkohë, prodhimi ishte trajtuar nga Kanye  Arrowstar, Boogz, dhe Brian "Gjithë Ditën" Miller. Kanye kishte shpenzuar shumë fund të viteve 1990 prodhuar të dhëna për një numër të njohura të artistëve dhe grupeve muzikore. të tretë Të këngës në Foxy Browns'e dytë studio album ''Chyna Kukull'' ishte prodhuar nga Kanye. E saj të dytë përpjekje më pas u bë shumë i parë hip-hop album nga një femër reperi për debutimin në krye të SHBA-ve ''Billboard'' 200 në tabelë e saj të javës së parë të lirimit. Kanye kishte prodhuar tre këngë në Harlem Botës'më parë dhe të vetëm në albumin e ''Lëvizjes'' së bashku me Jermaine Dupri dhe prodhimin duo Trackmasters. Këngët e tij të botuar rappers Nas, Drag-Në, dhe R&B këngëtari Carl Thomas. E nëntë të ndjekur nga ''Bota e Partisë'', e fundit Goodie Mob album të tipar i rap grupit të katër anëtarët themelues para tyre break-up, ishte bashkë-prodhuar nga Kanye me menaxheri i tij Deric "D-Pikë" Angelettie. Në fund të mijëvjeçarit, Kanye përfunduan me prodhimin e gjashtë këngë për ''të Treguar 'Em Pse U Madd'', një album që u lirua nga D-Dot nën pseudonimin e Madd Reperi; një karakter imagjinar ai krijoi për një skit më [[The Notorious B.I.G.|Famëkeq B. I. G.]]<nowiki/>s'e dytë dhe të fundit studio albumin e ''Jetës Pas Vdekjes''.  [[Eminem]]. [[Skeda:Jay-Z_Kanye_Watch_the_Throne_Staples_Center_9_(cropped).jpg|djathtas|parapamje|Kanye ka marrë brohoritje e prodhimit të punojnë për [[Jay-Z]]'s ''Project''; të dy janë fotografuar këtu në vitin 2011.]] Kanye  mori e tij të madh të thyer në vitin 2000, kur filloi të prodhojë për artistët në Roc-A-Fella Records. Në perëndim erdhi për të arritur njohjen dhe është kredituar shpesh me ringjalljen e Jay-Z e karrierës, me kontributet e tij në rap manjatit me ndikim të vitit 2001 album ''Projekti''. ''Projekti'' është vazhdimisht e renditur ndër më të mëdha të hip-hop albume, dhe kritike financiare dhe suksesin e albumit të krijuara të konsiderueshme interesi në Perëndim si një prodhues. duke Shërbyer si një shtëpi e prodhuesve për Roc-A-Fella Records, në Perëndim të prodhuar të dhënat për artistët e tjerë nga etiketë, duke përfshirë Beanie Sigel, Freeway, dhe Cam'ron. Edhe ai e përgatiti këngët hit për Ludacris, [[Alicia Keys]], dhe Janet Jackson. Megjithë suksesin e tij si një prodhuesi, Kanye  është e vërtetë aspiratë ishte të jetë një reperi. Edhe pse ai kishte zhvilluar tij rep shumë kohë para se ai filloi prodhimin, ajo shpesh ishte një sfidë për Kanye që të jetë e pranuar si një reperi, dhe ai luftoi për të arritur një rekord të merren.<ref name="Road">{{Cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|title=Road To The Grammys: The Making Of Kanye West's College Dropout|last=Reid|first=Shaheem|date=9 shkurt 2005|accessdate=4 janar 2009|publisher=MTV|archive-date=18 gusht 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110818052119/http://www.mtv.com/news/articles/1496766/road-grammys-kanye-west.jhtml|url-status=dead}}</ref> të Shumta kompanitë rekord të injoruar atë, sepse ai nuk e portretizojnë 'gangsta imazh' i shquar në rrjedhë hip hop në atë kohë.{{Rp|556}} Pas një sërë takimesh me [[Kapitulli|Kryeqytet të Dhënat]], Kanye ishte në fund të fundit e mohoi një artist marrëveshje. Sipas Kryeqytet Rekord është Një&R, Joe Weinberger, ai u afrua nga Kanye dhe pothuajse të nënshkruar një marrëveshje me të, por një tjetër person në kompani të bindur Kryeqytetin e presidentit jo. të Dëshpëruar për të mbajtur në Perëndim nga defecting për një tjetër emërtim, pastaj-label kokën Damon Dash me keqardhje nënshkruar Perëndim të Roc-A-Fella Records. Jay-Z më vonë e pranoi se Roc-A-Fella fillimisht ishte të gatshëm për të mbështetur Kanyen si një reperi, duke pretenduar që shumë e panë si një prodhues i pari dhe më kryesorja, dhe se sfondit të tij në kontrast me atë të tij labelmates.{{Rp|556}}<ref>{{cite web|author=Williams, Jean A|accessdate=27 prill 2008|url=http://www.blackcollegian.com/kanye-west-the-man-the-music-and-the-message/|title=Kanye West: The Man, the Music, and the Message.(Biography)|publisher=The Black Collegian|date=1 tetor 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150125003250/http://www.blackcollegian.com/kanye-west-the-man-the-music-and-the-message/|archivedate=25 janar 2015|df=mdy-all}}</ref> Kanye’s breakthrough i erdhi një vit më vonë, më 23 tetor 2002, kur, gjatë drejtimit të makinës në shtëpi nga një Kaliforni studio regjistrimi, pas punës vonë, ai ra në gjumë në timon duke shkaktuar një kokë në përplasje me një tjetër makinë. rrëzimin e la me një të shkatërruar nofulla, dhe që kishte për të wired mbyllur në reconstructive kirurgji. Përplasje theu të dy këmbëve të tjera shofer. aksidentit frymëzuar Kanye dy javë pasi u pranua në spital, ai shënoi një këngë në Rekord të Bimëve Studios tij me nofulla ende wired mbyllur. përbërja, "Nëpër Tela", shprehet Kanye përvojë pas aksidentit, dhe ka ndihmuar të hedhë themelet për albumin e tij debutues, si në bazë të Kanyes "të gjitha më të mirë artistë kanë shprehur atë që ata ishin duke shkuar nëpër të". Kanye shtuar se "albumi im ishte mjekësisë", si duke punuar në regjistrimin e hutuar atë nga dhimbja. "Nëpër Tela" ishte hera e parë në dispozicion në Perëndim është ''Marrë Edhe më Shpejt...'' mixtape, lëshuar në dhjetor të vitit 2002. Në të njëjtën kohë, në Perëndim të ditur se ai ishte duke punuar në një album të quajtur ''Kolegji Braktisjes së shkollës'', të cilit temë të përgjithshme, ishte "bëni vendimet tuaja. Nuk e le të shoqërisë thoni ju, 'Kjo është çfarë keni për të bërë.'" === 2003-06: ''Kolegji Braktisjes së shkollës'' dhe ''Vonesë të Regjistrimit të'' === [[Skeda:Kanye_West_in_Portland.jpg|majtas|parapamje|Kanye kryerjen në [[Portland, Oregon|Portland]] në dhjetor të vitit 2005, si një mbështetës veprojnë për [[U2]] tyre Marramendje Turne.]] pjesa tjetër e albumit në Los Kanye ka regjistruar ne Los Anxhelos, ndërsa shërimi nga aksident me makinë. Pasi kishte përfunduar albumin, ajo u zbulua muaj para lirimit të tij sot. Megjithatë, Kanye vendosi për të përdorur mundësinë për të shqyrtuar album, dhe ''Kolegji e Braktisjes së shkollës'' ishte dukshëm remixed, remastered, dhe të rishikuar më parë u lirua. Si rezultat, disa këngë të destinuar fillimisht për albumin e tyre të ishin më pas e tërhoqi, në mesin e tyre "të Mbajtur Marrjes" me Ol' Dirty Bastard dhe "E Mirë, e Keqe dhe e Shëmtuar" me Pasoja. Perëndim meticulously rafinuar të prodhimit, duke shtuar varg marrëveshjeve, ungjillin kori, përmirësimi i daulle e programimit dhe të reja vargje. Kanye  perfectionism çuar ''Në Kolegjin e Braktisjes së shkollës'' të ketë për lirimin e saj e shtyrë tri herë nga e saj fillestare data në gusht të vitit 2003. ''Kolegji Braktisjes së shkollës'' ishte në fund të lëshuar nga Roc-A-Fella në shkurt të vitit 2004, të shtënat për numrin dy në ''Billboard'' 200 , si debutimin e tij të vetme, "Nëpër Tela" arriti kulmin në numrin e pesëmbëdhjetë në ''Billboard'' Hot 100 tabelë për pesë javë. "i Ngadalshëm Jamz", e tij e dytë e vetme e shfaqur Twista dhe [[Jamie Foxx]], u bë një edhe më të mëdha sukses: ai u bë tre muzikantë' e parë numri një hit. ''Kolegji Braktisjes së shkollës'' marrë pranë universal brohorit kritike nga bashkëkohore kritikët e muzikës, ishte votuar krye albumin e vitit me dy të madh të muzikës publikimet, si dhe ka qenë vazhdimisht renditet në mesin e madh të hip-hop punon dhe debutimi i albumeve nga artistët. "Jezusi Ecën", albumin e katërt të vetme, ndoshta ekspozuar në Perëndim për një audiencë më të gjerë; këngë e lëndës shqetësimet e besimit dhe të Krishtërimit. Kënga megjithatë arriti majën 20 të ''Billboard'' pop listat, pavarësisht industrisë drejtuesit e' parashikimet që një këngë që përmbajnë të tilla blatant deklaratat e besimit kurrë nuk do të bëjë ajo për radio. ''Kolegji Braktisjes së shkollës,'' përfundimisht do të jetë i certifikuar trefishtë platinum në SHBA, dhe që mblidhet në Perëndim 10 nominime Grammy, duke përfshirë Albumin e Vitit, dhe më të Mirë Rap Albumi i (i cili e mori). Gjatë kësaj periudhe, në Perëndim të themeluar edhe Muzika e MIRË, një etiketë rekord dhe menaxhimin e kompanisë që do të shkojnë në shtëpinë shoqërues artistët dhe prodhuesve, të tilla si Asnjë I. D. dhe John Legend. Në të njëjtën kohë, pika fokale e Perëndimit të prodhimit të stilit të ishte përdorimi i shpejtoi-up vokale mostra të shpirtit të dhënat. Megjithatë, pjesërisht për shkak të brohoritje e ''Kolegjit të Braktisjes së shkollës'', të tilla mostrave të kishte qenë shumë më e kopjuar nga të tjerët; me se tepruar, dhe gjithashtu për shkak se Uest ai ishte bërë shumë i varur nga teknika, ai vendosi për të gjetur një të ri të shëndoshë. Gjatë kësaj kohe, ai, gjithashtu, i prodhuar për teke Raki, e Zakonshme, John Legenddhe Lagjeve të Fshatit. Fillimi i tij e dytë përpjekje që të bjerë, në Perëndim do të investuar dy milionë dollarë dhe për të marrë më shumë se një vit për zeje e tij të dytë album. Kanye ishte mjaft i frymëzuar nga ''Roseland NYC të Jetuar'', një 1998 album të jetojnë nga anglishtja, trip hop grupit Portishead, i prodhuar me New York Filharmonia Orkestër. Herët në karrierën e tij, album të jetojnë kishte frymëzuar atë për të përfshirë varg marrëveshjet e tij në hip-hop prodhimit. Edhe pse Kanye nuk kishte qenë në gjendje të përballojë shumë live instrumentet rreth kohës së albumin e tij debutues, paratë e tij për suksesin komercial të mundësuar atij që të punësojë një varg orkestër për albumin e tij të dytë ''me Vonesë të Regjistrimit''. Kanye ka bashkëpunuar me American film rezultatin kompozitor Jon Brion, që ka shërbyer si albumi është bashkë-producent ekzekutiv për disa këngë. edhe Pse Brion nuk kishte asnjë përvojë të mëparshme në krijimin e hip-hop records, ai dhe Kanye kan  gjetur se ata mund të produktivitet të punojnë së bashku pas tyre të parë pasdite në studio ku ata zbuluan se as mbyllur e tij muzikore, njohuritë dhe vizion për një specifike zhanër. ''Vonë Regjistrimit'' shitur mbi 2.3 milionë njësi në Shtetet e Bashkuara vetëm nga fundi i vitit 2005 dhe është konsideruar nga vëzhguesit e industrisë, si i vetmi i suksesshëm i madh album lirimin e sezonin vjeshtë, e cila kishte treguar vazhdimisht në rënie CD shitjes. Ndërsa Kanye ka hasur në kundërshtimin një vit më parë kur ai sulmuan nga American Music Awards të vitit 2004, pas humbjes së Best New Artist,<ref name="http">{{cite news|url=http://www.people.com/people/package/article/0,,20302940_20304330,00.html|title=Kanye West's Bad Behavior: A Short History|date=14 shtator 2009|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=6 qershor 2011}}</ref> e tij të parë në shkallë të gjerë të polemika erdhi vetëm pak ditë pas ''Vonesë të Regjistrimit''&#x27;s për shtyp, gjatë një përfitim koncert për Uragani Katrina viktimave. Në shtator të vitit 2005, [[NBC]] transmetuar Një Koncert për Uragani Lehtësim, dhe në Kanye ishte një paraqiti folësin. Kur Kanye  po prezantoj në krah të aktorit [[Mike Myers]], ai devijuar nga përgatitur skenarin. Myers foli tjetër dhe vazhdoi të lexojë shkrimin. Kur ishte radha e kanyes për  të folur përsëri, ai tha:"[[George W. Bush|Xhorxh Bush,]] nuk kujdeset për zezakët."{{Efn|I hate the way they portray us in the media. You see a black family, it says, 'They're looting.' You see a white family, it says, 'They're looking for food.' And, you know, it's been five days [waiting for federal help] because most of the people are black. And even for me to complain about it, I would be a hypocrite because I've tried to turn away from the TV because it's too hard to watch. I've even been shopping before even giving a donation, so now I'm calling my business manager right now to see what is the biggest amount I can give, and just to imagine if I was down there, and those are my people down there. So anybody out there that wants to do anything that we can help—with the way America is set up to help the poor, the black people, the less well-off, as slow as possible. I mean, the Red Cross is doing everything they can. We already realize a lot of people that could help are at war right now, fighting another way—and they've given them permission to go down and shoot us!}} West koment arritur shumë i Shteteve të Bashkuara, duke çuar në reagime të përziera; Presidenti Bush më vonë do të telefononi atë një nga më "të neveritshme momente" e tij të presidencës.<ref name="artsbeat.blogs.nytimes.com">Itzkoff, Dave, [http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2010/11/10/kanye-west-criticizes-today-show-for-brutal-interview/ "UPDATED: Kanye West Criticizes 'Today' Show for 'Brutal' Interview"], ''The New York Times'' Arts Beat blog, November 10, 2010, 2:25&nbsp;pm. Retrieved November 10, 2010.</ref> Kanye ka ngritur më tej kontradiktat në janar të vitit 2006, kur ai e parashtroi në kopertinën e ''Rolling Stone'' i veshur me një kurorë me gjemba. === 2007-09: ''Diplomimit'', ''808s & Heartbreak'', dhe VMAs polemika === Fresh off shpenzimet e vitit të kaluar turne botën me [[U2]] tyre Marramendje Turne, Kanye u ndie e frymëzuar për të hartuar anthemic rap këngët që të mund të funksionojë në mënyrë më efikase në një pjesë të madhe të vendit. Për këtë qëllim, në Perëndim të inkorporuara synthesizer e tij në hip-hop prodhimit, të shfrytëzohen më e ngadalshme tempos, dhe eksperimentuar me [[Muzika elektronike|muzikë elektronike]] dhe të ndikuar nga muzika e viteve 1980. përveç U2, Perëndimi e tërhoqi muzikore me frymëzim nga arena rock grupe të tilla si [[Rolling Stones]] dhe [[Led Zeppelin]] në aspektin e melodi dhe të gjithë këta njerëz të progresit. Për të bërë tij të ardhshëm përpjekje, e treta planifikuar tetralogy e arsimit-themed albume në studio, më shumë meditues dhe personale në lyricism, Kanye  ka dëgjuar popullore dhe vendit këngëtarja-songwriters [[Bob Dylan]] dhe [[Johnny Cash]] në shpresat e zhvillimit të metodave të shtonte tij lojë fjalësh dhe tregimit aftësinë. [[Skeda:Kanyewestdec2008.jpg|majtas|parapamje|270x270px|Në perëndim kryer në vitin 2008.]] Studio e trete e Kanyes album, ''Diplomimit'', mblidhet i madh publicistik kur lirimin e saj data përballë Perëndimit në një shitje të konkurrencës kundër reperi [[50 Cent]]'s ''Kurtis''. Pas tyre, shtator 2007 liron, ''e Diplomimit të'' outsold ''Kurtis'' me një diferencë të madhe, debuting në numër një në SHBA ''Billboard'' 200 tabelë dhe shitjen e 957,000 kopje në e saj të parë në javë. ''të Diplomimit të'' vazhduar vargun e kritike dhe komerciale sukseset nga Kanye dhe albumit të çojë e vetme, "më të Fortë", që mblidhet të tij të tretë numri një hit. "më të Fortë", i cili mostrat frëngjisht house [[Daft Punk]], ka qenë i akredituar jo vetëm për të inkurajuar të tjerë të hip-hop artistëve për të përfshirë [[House muzikë|shtëpinë]] dhe [[electronica]] elemente në muzikë, por edhe për të luajtur një pjesë në ringjalljen e disko dhe elektro-infused muzika në fund të viteve 2000. Ben Detrick të ''XXL'' cituar rezultatet e shitjeve të konkurrencës në mes të 50 Cent është ''Curtis'' dhe Kanye ''Diplomimit'' si përgjegjëse për të ndryshuar drejtimin e hip-hop dhe duke hapur rrugën për re rappers të cilët nuk ndjekin hardcore-gangster myk, të shkrimit, "Nëse ka pasur ndonjëherë një [[wiktionary:watershed|çast]] momenti për të treguar hip-hop e ndryshon drejtimin, ajo mund të ketë ardhur, kur 50 Cent konkurruan me Kanye në vitin 2007 për të parë e të cilit album do të pretendojnë superiore shitje." Kanye  jetën e mori një drejtim tjetër kur nëna e tij, Donda Perëndim, vdiq nga komplikimet nga kirurgji kozmetike që përfshin abdominoplasty dhe reduktimi i gjirit në nëntor të vitit 2007. Muaj më vonë, në Perëndim dhe të fejuarën e Alexis Phifer përfundoi angazhimit të tyre dhe e tyre long-term marrëdhënie të përhershme, i cili kishte filluar në vitin 2002. ngjarjeve, thellësisht Perëndimor, të cilët nisën të tij, 2008 Shkëlqim në Errësirë Turne menjëherë pas kësaj. Purportedly sepse emocionet e tij nuk mund të tjetërsohen përmes rep, Perëndimi vendosi për të kënduar duke përdorur zërin audio procesor [[Auto-Tune]], të cilat do të bëhet një pjesë thelbësore e tij të ardhshëm përpjekje. Në perëndim më parë kishin eksperimentuar me teknologjinë për albumin e tij debutues ''Në Kolegjin e Braktisjes së shkollës'' për sfond vokal të "Jezusi Ecën" dhe "Kurrë Le të Më Poshtë." Regjistruar më së shumti në [[Honolulu|Honolulu, Hawaii]] në tri javë, Perëndim njoftoi albumin e tij të katërt, ''808s & Heartbreak'', në vitin 2008 MTV Video Music Awards, ku ka kryer udhëheqjen e saj të vetme, "Love Lockdown". Muzika publikun ishin të befasuar nga uncharacteristic prodhimit stili dhe prezenca e Auto-Tune, e cila typified para-lirimin përgjigje të regjistruar. [[Skeda:Kanye_West_in_the_Studio.jpg|djathtas|parapamje|Në perëndim duke punuar në studio në vitin 2008, i shoqëruar nga mentori Nuk I. D. (majtas).]] ''808s & Hidhërimin'', e cila përmban një përdorim të gjerë të njëjtin emër Roland TR-808 daulle makinë dhe përmban tema e dashurisë, vetmia, dhe dhimbje, u lirua nga Island Def Jam për të kapitalizuar mbi Falenderimeve fundjavë në nëntor të vitit 2008. Komente të ishin pozitive, edhe pse pak më të përziera se tij përpjekjet e mëparshme. Pavarësisht kësaj, të dhënat e teke demonstruar shquar tabelë shfaqje. Pas lirimit të tij, të çojë e vetme "Love Lockdown" debutoi në numrin tre në ''Billboard'' Hot 100 dhe u bë një "të Shtënë të Nxehtë Debutues", ndërsa ndjekin-up të vetme "Heartless" e kryer në mënyrë të ngjashme dhe u bë e tij të dytë të njëpasnjëshëm "Hot Shtënë Debutues" nga debuting në numrin katër në ''Billboard'' Hot 100., Ndërsa ajo u kritikua para lirimit, ''808s & Heartbreak'' kishte një efekt të rëndësishëm në hip-hop muzikës, duke inkurajuar të tjera rappers për të marrë më shumë kreative rreziqet e tyre institucionale. Në perëndim është e diskutueshme incident të vitit të ardhshëm në 2009 MTV Video Music Awards ishte ndoshta i tij më i madh polemika, dhe i çoi për të përhapur zemërim në të gjithë industrinë e muzikës. Gjatë ceremonisë, Perëndimi u rrëzua në skenë dhe e mori mikrofonin nga fituesi [[Taylor Swift]] , në mënyrë që të shpallin se, në vend të kësaj, [[Beyoncé Knowles|Beyonce]]'s video për "të Vetme Zonjat (vini një Unazë në të)", i nominuar për të njëjtin çmim, ishte "një nga videot më të mira të të gjitha kohërave". Ai me pas u tërhoq nga pjesa e mbetur e tregojnë për veprimet e tij. Perëndimi është Fama e Vret turne me [[Lady Gaga]] u anulua në përgjigje të polemikave. === Periudhën 2010-12: ''e Mia të Bukura të Errët Shtrembëruar Fantazi'' dhe bashkëpunime === Pas shumë publicitet incident, Perëndimi mori një pushim të shkurtër nga muzika dhe e hodhi veten e tij në mënyrë, vetëm për vrimë deri në Havai për disa muajve të ardhshëm të shkruar dhe për të regjistruar albumin e tij të ardhshëm. Importimin e tij të preferuar prodhuesit dhe artistët për të punuar në dhe të frymëzojë e tij të regjistrimit, në Perëndim të mbahen inxhinierët pas këshillave 24 orë në ditë dhe fjetën vetëm në increments. Noeu Callahan-Bever, një shkrimtar për ''të Ndërlikuara'', ishte i pranishëm gjatë seancave dhe e përshkroi "komunale" atmosferë si kështu: "Me të drejtën e këngëve dhe të drejtën album, ai mund të kapërcejë çdo dhe të gjitha polemikave, dhe ne jemi këtu për të kontribuar, në sfidë, dhe frymëzojnë." Një shumëllojshmëri të artistë kanë kontribuar për projektin, duke përfshirë dhe miqtë e ngushtë Jay-Z, Kid Cudi dhe Pusha T, si dhe off-the-wall bashkëpunime, si me Justin Vernon e Bon Iver. [[Skeda:Kanye_West_SWU_Music_&_Arts_Festival_2011_(crop).jpg|majtas|parapamje|300x300px|Në perëndim kryerjen në SWU Muzika & Arts Festival në Brazil, 2011]] '' My Beautiful  Dark Twisted Fantasy,'' Perëndimi i pestë në studio album, u lirua në nëntor të vitit 2010 për të përhapur brohorit nga kritikët, shumë prej të cilëve e konsiderojnë atë si më të mirën e tij të punës dhe i tha: "ajo forcoi tij replikë.<ref>{{cite magazine|last=Fastenberg|first=Dan|date=9 dhjetor 2010|url=http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2035319_2035313_2035394,00.html|title=Kanye's Beautiful, Dark Twittered Fantasy – The Top 10 Everything of 2010|magazine=[[Time (magazine)|Time]]|location=New York|accessdate=18 shtator 2012|archive-date=17 gusht 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817122549/http://www.time.com/time/specials/packages/article/0,28804,2035319_2035313_2035394,00.html|url-status=dead}}</ref> Në kontrast të plotë tij të mëparshme përpjekje, e cila botuar një minimalist të shëndoshë, ''të Errët Fantazi'' miraton një maksimaliste të filozofisë dhe të merret me tema të famshëm dhe të tepërta. rekord përfshirë ndërkombëtare hit "të Gjitha Dritat", dhe ''Billboard'' hitet "Fuqia", "Përbindëshi", "Runaway",<ref name="Hot100">[{{BillboardURLbyName|artist=kanye west|chart=all}} Kanye West Album & Song Chart History – Hot 100]. ''[//en.wikipedia.org/wiki/Billboard_(magazine) Billboard (magazine)]''. Retrieved November 30, 2010.</ref> kjo e fundit e cila shoqërohet një 35-minutësh i filmit me të njëjtin emër me regji dhe starring në Perëndim.<ref name="BillboardPremiere">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/articles/columns/the-juice/954875/kanye-west-premieres-35-minute-long-runaway-video-in-london|title=Kanye West Premieres 35-Minute-Long 'Runaway' Video In London|date=7 tetor 2010|first=Mariel|last=Concepcion|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=Nielsen Business Media, Inc|accessdate=16 janar 2018}}</ref> Gjatë kësaj kohe, në Perëndim të iniciuar muzikë pa pagesë program të MIRË të premten përmes tij të internetit, duke ofruar një shkarkim të lirë e më parë unreleased këngët çdo të premte, një pjesë e të cilave ishin përfshirë në këtë album. Ky promovim u zhvillua nga 20 gusht – dhjetor 17, 2010. ''Të errët Fantazi'' shkoi për të shkuar platinum në Shtetet e Bashkuara,<ref name="RIAA">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=KANYE+WEST&ti=MY+BEAUTIFUL+DARK+TWISTED+FANTASY|title=Searchable Database|publisher=[[Recording Industry Association of America]] (RIAA)|at=Search: Kanye West|accessdate=18 shkurt 2012}}</ref> por e saj mosveprim si një konkurrent për Albumin e Vitit në 54th Grammy Awards ishte parë si një "snub" nga disa media.<ref>{{cite web|last=Abebe|first=Nitsuh|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2011/12/grammy-nominations-breakdown.html|title=Explaining the Kanye Snub, and Other Thoughts on the Grammy Nominations|work=New York|publisher=New York Media|date=1 dhjetor 2011|accessdate=31 janar 2012}}</ref> 2011 pashë Perëndim të hyjë në një festival turne për të përkujtuar lirimin e ''Mia të Bukura të Errët Shtrembëruar Fantazi'' kryerjen dhe headlining festivale të shumta, duke përfshirë; SWU Muzikës Dhe Arteve, Austin Kufijve të Qytetit, Oya Festival, Rrjedhën e Festivalit, Live Music Festival, Big Dridhura, Thelbi Music Festival, Lollapalooza dhe Coachella e cila u përshkrua nga ''Hollywood Reporter'' si "një nga më të mëdha të hip-hop grupet e të gjitha kohërave", Perëndim lëshuar bashkëpunuese album ''të Shikojnë Fronin'' me [[Jay-Z]] në gusht të vitit 2011. Duke punësuar një strategjinë e shitjes që lëshuar albumin digjitale javë para saj fizike homologut, ''të Shikojnë Fronit'' u bë një nga disa emërtim të mëdha albumet në Internet në moshë për të shmangur një rrjedhje. "Niggas in Paris", u bë rekord të lartë vizatimin e vetme, arritjes në numër pesë në ''Billboard'' Hot 100. bashkë-headlining Watch Fronin Turneu nisi në tetor të vitit 2011 dhe përfundoi në qershor të vitit 2012. Në vitin 2012, në Perëndim lëshuar album përmbledhje ''Cruel Summer''një përmbledhje e këngë nga artistë nga e Perëndimit etiketë rekord të MIRË të Muzikës. ''Cruel Summer'' prodhuar katër teke, dy prej të cilave i kryer brenda krye të njëzet e Hot 100: "Mëshirë" dhe "Klikë". Perëndim drejtuar edhe një film me të njëjtin emër, që u dha premierë në vitin 2012 Festivalit të Filmit në Kanë në porosi piramida-formë shqyrtimit pavioni shfaqur shtatë ekranet. === 2013-15: ''Yeezus'' dhe Adidas bashkëpunim === Seanca për Perëndimit gjashtë solo përpjekje të fillojë të marrë formën e vet në fillim të 2013 në e tij personale loft dhomën e ndenjjes së në Paris hotel. të Vendosur për të "minuar komerciale", ai edhe një herë ka sjellë së bashku të afërt, bashkëpunëtorët dhe u përpoq për të përfshirë Chicago stërvitje, dancehall, acid shtëpidhe industriale muzikë. frymëzuar Kryesisht nga arkitektura, Perëndim perfectionist tendencat e udhëhequr atë që të kontaktoni me producentin Rick Rubin pesëmbëdhjetë ditë trembur e tij për shkak të datës për këmbësorët poshtë rekord i shëndoshë në favor të më shumë qasje minimalist. Fillestare promovimin e gjashtë e tij të albumit të përfshira në mbarë botën video projektet e albumit të muzikës dhe të jetojnë në televizion shfaqje. ''Yeezus'', Perëndimit gjashtë album, u lirua në qershor 18, 2013, për të ngrit në qiell komente nga kritikët. Kjo u bë e tij të gjashtë të njëpasnjëshme numër një debutues, por edhe shënuar tij më të ulët solo hapjen e javës së shitjes. Def Jam lëshuar "Black Skinhead" të radios në korrik të 2013 si albumit të çojë e vetme. Në shtator 2013, Kanye West njoftoi se ai do të jetë headlining e tij të parë solo turne në pesë vjet, për të mbështetur ''Yeezus'', me qytetar Amerikan reperi Kendrick Lamar shoqërojnë atë si mbështetës të veprojë.<ref>{{cite web|url=http://pitchfork.com/news/52170-kanye-west-announces-tour-with-kendrick-lamar/|title=Kanye West Announces Tour With Kendrick Lamar|work=Pitchfork Media|date=6 shtator 2013|accessdate=9 qershor 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.glidemagazine.com/39618/kanye-west-announces-fall-arena-tour-kendrick-lamar-opening/|title=Kanye West Announces Fall Arena Tour – Kendrick Lamar Opening|work=Glide Magazine|accessdate=9 qershor 2014}}</ref> udhëtimi u takua me rave komente nga kritikët.<ref name="rsyeezus">{{cite web|last1=Ringen|first1=Jonathan|title=11 Reasons Kanye West's 'Yeezus' Tour Is Actually Incredible|url=https://www.rollingstone.com/music/news/11-reasons-kanye-wests-yeezus-tour-is-actually-incredible-20131122|website=[[Rolling Stone]]|accessdate=8 gusht 2016|archive-date=19 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819090854/http://www.rollingstone.com/music/news/11-reasons-kanye-wests-yeezus-tour-is-actually-incredible-20131122|url-status=dead}}</ref> ''Rolling Stone'' e përshkroi atë si "crazily zbavitëse, jashtëzakonisht ambicioz, emocionale që ndikojnë (me të vërtetë!) dhe, më e rëndësishmja, krejtësisht të bonkers." Shkrim për ''[[Forbes]]'', Adhuruesit O'Malley Greenburg vlerësoi Perëndimit për "marrjen e rreziqeve që disa pop yjet, nëse ka ndonjë, janë të gatshëm të marrin në e sotme të hiper-të ekspozuar botëror i pop," përshkrimit të tregojnë si "lodhur dhe të pakëndshme në kohë, por [ajo] ua kalon në sfiduese normat dhe provokuese menduar në një mënyrë që vetëm nuk është e zakonshme për të zakonshme muzikore në veprat e vonë."<ref name="forbes">{{cite web|last1=Greenburg|first1=Zack O'Malley|title=Kanye West Makes His Own Artpop On Yeezus Tour|url=https://www.forbes.com/sites/zackomalleygreenburg/2013/11/25/kanye-west-makes-his-own-artpop-on-yeezus-tour/#7ac1db4f18f2|website=[[Forbes]]|accessdate=25 korrik 2016}}</ref> [[Skeda:Yeezus_tour.jpg|majtas|parapamje|Në perëndim duke performuar në Yeezus Turne në vitin 2013.]] Në qershor 2013, në Perëndim dhe të personalitetit televiziv [[Kim Kardashian]] shpallën lindjen e fëmijën e tyre të parë, në Veri dhe angazhimit të tyre në tetor të përhapur vëmendjen e mediave. Në nëntor, në Perëndim, tha se ai kishte filluar punën në e tij të ardhshëm studio album, duke shpresuar për lirimin e tij nga mesi i vitit 2014, me prodhimin nga Rick Rubin dhe Q-Tip. Në dhjetor 2013, Adidas njoftoi fillimin e tyre zyrtare veshje bashkëpunim me Perëndimin, të jetë premierë vitin e ardhshëm. Në Maj të Vitit 2014, West dhe Kardashian u martua në një ceremoni private në [[Firencia|Firence, Itali]], me një shumëllojshmëri të artistë dhe njerëz të famshëm të pranishëm. Perëndim lëshuar një të vetme, "Vetëm Një", duke shfaqur [[Paul McCartney]], në dhjetor. "FourFiveSeconds", në një të vetme të prodhuara së bashku me [[Rihanna]] dhe McCartney, u botua në janar të vitit 2015. Në perëndim, gjithashtu u shfaq në ''Saturday Night Live 40 Vjetorin e Veçantë'', ku ai u dha premierë një këngë të re me titull "Ujq", duke shfaqur [[Sia Furler|Rusia Furler]] dhe shokët e Çikagos reperi, Vic Mensa. Në shkurt të vitit 2015, në Perëndim premierë e tij të veshjeve bashkëpunim me Adidas, me të drejtë Yeezy Sezonit 1, në përgjithësi komente pozitive. Kjo do të përfshijë të Perëndimit Yeezy Rritur atlete. Në Mars 2015, West lëshuar vetme "Gjithë Ditën" shfaqur Theophilus London, Allan Mbretërinë dhe Paul McCartney. Perëndim kryer këngë në vitin 2015 BRIT Awards me një numër të NA rappers dhe mbretërinë e BASHKUAR, zhul MC-së duke përfshirë: Skepta, Wiley, Novelist, Fekky, Krept & Konan, Stormzy, Allan Mbretërisë, Theophilus London dhe Vic Mensa. Ai do të premierën e dytë përsëritje e tij të veshjeve të linjës, Yeezy Sezonin e 2-të, në shtator të vitit 2015 në [[New York Fashion Week]]. Duke pasur fillimisht njoftoi për një album të ri të titulluar ''ndimoftë'' planifikuar për një 2014 lirimin, në Mars 2015 Perëndim njoftuar se albumi do të në vend që të jenë paraprakisht të quajtur ''SWISH''. Në Maj 11, Perëndimi u dha doktor nderi nga Shkolla e Artit Instituti i Çikagos, për kontributet e tij të muzikës, të modës dhe kultura popullore, zyrtarisht duke e bërë atë një nderi të DFA. Në muajin e ardhshëm, në Perëndim titulluar në Festivalin Glastonbury në BRITANI të madhe, përkundër një peticion të nënshkruar nga pothuajse 135,000 njerëz kundër pamja e tij. Kah fundi i vendosur, Perëndimi shpalli veten e tij: "më i madhi që jetojnë rock star në planet". e Mediave, duke përfshirë faqet e mediave sociale si Twitter, ishin të ndarë në punën e tij. ''NME'' theksoi se "vendimi për librin në Perëndim për të çarë ka treguar se është e diskutueshme që nga shpallja, dhe tregojnë vetë u shfaq për të polarise dy Glastonbury goers dhe ata që tuned në për të parë në Tv e tyre." publikimi shtoi se "ai është lënë muzikën e tij të flasë për të dhe për të provuar veten." ''The Guardian'' , tha se "e tij të vendosur ka një egërsi të fuqishëm – por ka mangësi dhe zamuckuje, dhe ai shkurtime një cuditerisht lone figura në front të gjerë të turmës." Në shtator 2015, në Perëndim të kryera ''808s & Heartbreak'' në tërësinë e saj dy net me radhë për të ngrit në qiell komente në Hollywood Bowl. Performanca botuar një 60-personi orkestër, një live band, të ftuar nga albumi dhe 70 plus valltarë. Në dhjetor 2015, në Perëndim të lëshuar këngën e titulluar "Fakte". ===2016-17=== ''Jeta e Pablo'' dhe anulimin e udhëtimit Kanye njoftoi në janar të vitit 2016 që ''SWISH'' do të ishte lëshuar më 11 shkurt, dhe më vonë atë muaj, të lëshuar këngë të reja "Miq të Vërtetë" dhe një copëza të "Asnjë Më shumë Palëve në LA" me Kendrick Lamar. Kjo gjithashtu ringjallur MIRË të premten nismë në të cilën ai e liron të reja teke çdo të premte. Në 26 janar, në vitin 2016, në Perëndim zbuloi se ai kishte quajt album nga ''SWISH'' të ''Valë'', dhe gjithashtu njoftoi kryeministri e tij Yeezy Sezonit të 3 veshje të vijë në Madison Square Garden. Në javët që çuan në albumin e lirimit, në Perëndim u bë i shtyer në disa Twitter polemika dhe u lirua disa ndryshimin iterations të pista listë për album të ri. Disa ditë para lirimit të tij, Perëndimi përsëri ndryshuar titulli, këtë herë për ''Jetën e Pablo''. Mbi shkurt 11, West premierë album në Madison Square Garden , si pjesë e prezantimit të tij Yeezy Sezonit të 3 veshje linjë. Pas shfaqjes, në Perëndim njoftoi se ai do të jetë i modifikuar në udhë listën herë më shumë para për lirimin e saj për publikun, dhe më tej vonuar për lirimin e saj për të finalizuar regjistrimin e pista "Valë" në behest të bashkë-autor Shans Reperi. Ai publikoi albumin ekskluzivisht në Tidealit më 14 shkurt, në vitin 2016, pas një performance në ''[[Saturday Night Live|SNL]]''. Pas saj zyrtare streaming për shtyp, në Perëndim ka vazhduar të kallajxhi me një përzierje e disa këngë, të përshkrimit të punës, si "një të gjallë frymëmarrjen ndryshimin e shprehjes kreative" dhe duke shpallur në fund të albumin si një dominuese e lirimit. edhe Pse një deklaratë nga Perëndimi rreth ''Jetës së Pablo''<nowiki/>'s lirimin fillestare treguan se albumi do të jetë i përhershëm ekskluzive për Tidealit, albumi u lëshua nëpërmjet disa të tjera konkurruese të shërbimeve duke filluar në prill. <nowiki/>[[Skeda:Saint_pablo_tour.jpg|djathtas|parapamje|Në perëndim kryerjen e gjatë e Saint Pablo Turne në vitin 2016.]] Në shkurt të vitin 2016, në Perëndim deklaroi në Twitter që ai ishte duke planifikuar për lirimin e një tjetër album në verën e vitit 2016, paraprakisht quajtur ''Turbo Grafx 16'' në referencë të viteve 1990 lojë video konsol me të njëjtin emër. Në qershor të 2016, në Perëndim të lëshuar bashkëpunuese të çojë e vetme "Champions" jashtë të MIRË të Muzikës në albumin e ''Egër të Dimrit'', e cila ka ende që do të dalë. më Vonë atë muaj, në Perëndim lëshuar një diskutueshme video për të "Famshme", të cilat përshkruar dylli shifrat e disa të famshëm (duke përfshirë West, Kardashian, Taylor Swift, biznesmen dhe pastaj-kandidat presidencial [[Donald Tramp|Donald Trump]], humorist Bill Cosby, dhe ish-presidenti George W. Bush) lakuriq duke fjetur në një shtrat të përbashkët. Në gusht 2016, në Perëndim filloi me Shën Pablo Turne në mbështetje të ''Jetës së Pablo.'' shfaqje botuar një celular fazë pezulluar nga tavani. Perëndim shtyrë disa datat në tetor pas Parisit grabitjen e disa të gruas së tij efektet. Në 21 nëntor, në vitin 2016, në Perëndim anulohet mbetur 21 datat për Shën Pablo Turne, pas një jave pa-tregon, ndërpritet koncerte dhe jnë për politikë. Ai ishte më vonë pranuar për psikiatrike të vëzhgimit në UCLA Medical Center. Ai qëndroi i shtruar ne spital gjatë Falenderimeve fundjavë për shkak të përkohshme psychosis që rrjedhin nga pagjumësia dhe ekstreme dehidratim. Pas këtij episodi Perëndim mori një 11 muaj pushim nga Twitter, dhe publikun në përgjithësi. === Në vitin 2017–të pranishëm: ''Ju'', ''Fëmijët Shohin Fantazma'' dhe prodhimi i punës === Kjo u raportua në Maj 2017 se Perëndimi ishte regjistrimi i ri i muzikës në Jackson Hole, Wyoming, me një gamë të gjerë të bashkëpunëtorëve. Në prill të vitin 2018, në Perëndim njoftoi planet për të shkruar një [[Filozofia|filozofi]] të titulluar ''Pushim Simulimi'', më vonë, e cila sqaron se ai ishte ndarja e librit "në kohë reale" në Twitter dhe filloi postuar përmbajtje që u përshtatën për "stërvitje jetës". më Vonë se një muaj, ai gjithashtu njoftoi dy albume të reja, një album solo dhe vetë-titulluar bashkëpunim me Kid Cudi nën emrin Fëmijët Shohin Fantazmat, të cilat të dyja do të dalë në qershor. Përveç kësaj, ai zbuloi se ai do të prodhojë ardhshme albume nga Muzika e MIRË label-mates Pusha T dhe Teyana Tejlor, si dhe Nas. Menjëherë pas kësaj, në Perëndim të lëshuar jo-album teke të "Heqin Vetes", "e çuditshme, gibberish të pista" që kishte nonsensical lyrics dhe "Ju kundrejt Popullit", në të cilën ai dhe T. I. diskutuar Perëndimore është e diskutueshme mbështetjen e [[Donald Tramp|Donald Trump]]. Pusha T ''Daytona'', "projekti i parë nga Wyoming", u lirua në Maj të brohorit kritike, edhe pse albumi është arti – një fotografi e personit të vdekur këngëtarja [[Whitney Houston]]<nowiki/>s'banjo se Perëndim paguar $85,000 të licencës – tërhequr disa polemika. pas një javë, në Perëndim të lëshuar albumin e saj, ''Ju''. West ka sugjeruar se ai prish. origjinal regjistrimet e albumit dhe ri-regjistrohen brenda një muaji. javës pas, në Perëndim lëshuar një album të përbashkët me Kid Cudi, të titulluar ''Fëmijët Shohin Fantazmat'', të quajtur me emrin e tyre të grupit me të njëjtin emër.K ka qenë i përcaktuar nga shpeshta stilistike ndërrime dhe qasjet e ndryshme muzikore. Të pyetur në lidhje të tij të hershme muzikore frymëzimin në vitin 2008, ai i quajtur artistë të tillë si Një Fis Quajtur Kërkimin, Stevie Wonder, [[Michael Jackson]], [[George Michael]], LL Cool J, Phil Collins dhe [[Madonna]]. Tjerë muzikantë West ka thirret si përgjithshme frymëzimin përfshijnë [[David Bowie]], Miles Davis dhe Gil-Scott Heron. Perëndim ishte formatively mentored nga Çikago prodhuesi Nuk I. D., i cili e njohu për hip hop prodhimit në fillim të viteve 1990, duke lejuar një adoleshente në Perëndim të ulen në regjistrimin e seancave. Herët në karrierën e tij, në Perëndim e themeluan edhe një stil të prodhimit të quajtur "chipmunk shpirtit" të cilat shfrytëzohen ngritur-up vokale mostrat, zakonisht nga shpirti dhe [[Rhythm and blues|R&B]] këngë, së bashku me vet daulle dhe instrumente. e Tij të parë të madhe lirimin e shfaqur markë tregtare e tij të zëshme mostrave të stilit të ishte "Kjo nuk Mund të Jetë Jeta", një titull nga Jay-Z është ''E Dinastisë: Roc La Familia''. West ka theksuar Wu-Tang Clan prodhues RZA , si një ndikim në stilin e tij. Perëndimi i zhvilluar më tej në stilin e tij e tij në vitin 2004 albumin e tij debutues, ''Kolegji Braktisjes së shkollës''. Pas një versioni të përafërt u zbulua, West meticulously rafinuar të prodhimit, duke shtuar varg marrëveshjeve, kori i ungjillit, dhe për të përmirësuar daulle programimit. album pa Perëndim të ndryshojnë nga e atëhershëm dominues gangster persona në hip hop në favor të më të ndryshme, ditës lirike subjektet duke përfshirë arsimin e lartë, materializmi, vetë-vetëdijes, [[Paga minimale|minimum-paga]] e punës, institucionale paragjykime, familjen, seksualitetin, dhe personale e tij lufton në industrinë e muzikës. Për albumin e tij të dytë, në ''Fund të Regjistrimit'' (2005), ai bashkëpunoi me një film të shënuar kompozitor Jon Brion dhe u ndikuar nga jo-rap ndikimeve të tilla si anglisht trip hop grupit Portishead. Përzierja Perëndim kryesor i ndjeshëm [[hip hop]] prodhimit me Brion e përpunuar dhoma pop orkestracion ose, albumi experimentally përfshirë në një rrjet të gjerë të zhanre të ndryshme dhe i shquar orkestrale elementeve, duke përfshirë [[Korda vibruese|varg marrëveshjeve]], piano chords, bronzi grimca, dhe bri riffs, mes një morie të jashtme dhe të cilësisë së mirë me instrumentet. Kritik [[Robert Christgau]] shkroi se "nuk ka qenë kurrë më e hip-hop aq të ndërlikuara dhe delikate muzikore." Me albumin e tij të tretë, ''të Diplomimit'' (2007), në Perëndim lëvizur drejt një më shumë atmosferike, rock-tinged, [[Muzika elektronike|elektronike]]-ndikuar stil, vizatim Evropian Britpop dhe Euro-disko, Amerikane [[Rock Alternative|alternative]] dhe indie-rock, dhe tij të lindjes Chicago shtëpi. Perëndimi e tërhoqi shumë të jetojnë instrumente që karakterizohet tij të mëparshme album dhe e zëvendësoi atë me të shtrembëruar, gotik sintisajzerë, [[House muzikë|shtëpisë]] rrahje, elektro-disko ritme, dhe një koleksion të gjerë të modulated elektronike zhurmat dhe dixhitale audio efektet. përveç kësaj, Perëndimi e tërhoqi muzikore me frymëzim nga arena rock grupe të tilla si [[Rolling Stones]], [[U2]], dhe [[Led Zeppelin]]. Në krahasim me albume të mëparshme, ''Diplomimi'' është shumë meditues, duke eksploruar në Perëndim e vet famë dhe çështje personale. [[Skeda:Roland_TR-808_(large).jpg|majtas|parapamje|E Roland TR-808, mbajtësi i daulle makinë e cila ka shërbyer si një instrument i rëndësishëm në ''808s dhe Hidhërimin''.]] studio e katert,album, ''808s & Heartbreak'' (2008), shënoi një largim radikal nga e tij të mëparshme njoftime,<ref>{{cite magazine|last=Newton|first=Matthew|url=https://books.google.com/books?id=X7-GZm2de98C&pg=PA31|title=Is Sampling Dying?|magazine=[[Spin (magazine)|Spin]]|publisher=SPIN Media LLC|issue=12|volume=24|page=32|date=dhjetor 2008|accessdate=25 mars 2012}}</ref> kryesisht braktisja rap dhe hip hop stylings në favor të një emotive, e zymte electropop shëndoshë<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=s_CHAwAAQBAJ&pg=PA49#v=onepage&q&f=false|title=Kanye West's My Beautiful Dark Twisted Fantasy|last=Graves|first=Kirk Walker|publisher=[[A&C Black]]|accessdate=3 gusht 2014|year=2014|isbn=1623565421|page=49|chapter=A (Very) Brief Aside Re: ''808s & Heartbreak''}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-kanye-west-808s-amp-heartbreak-rocafella-mercury-1038395.html|title=Album: Kanye West, 808s & Heartbreak(Roc-a-Fella/Mercury)|date=28 nëntor 2008|newspaper=[[The Independent]]|accessdate=3 gusht 2014|location=London|archive-date=1 dhjetor 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201073453/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-kanye-west-808s-amp-heartbreakrocafellamercury-1038395.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Plagenhoef">Plagenhoef, Scott. [http://pitchfork.com/reviews/albums/12498-808s-and-heartbreak/ Review: ''808s & Heartbreak'']. [//en.wikipedia.org/wiki/Pitchfork_(website) Pitchfork]. Retrieved August 7, 2009.</ref> që juxtaposed [[Auto-Tune|Auto-Tuned]] kënduar vokal dhe e shtrembëruar Roland TR-808 daulle makinë<ref name="OMGoes">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|title=OM Goes On the Road With Kanye West and His New Album ''Heartbreak''|author=Bainbridge, Luke|date=30 nëntor 2008|work=[[The Observer]]|accessdate=21 shkurt 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090213061524/http://www.guardian.co.uk/music/2008/nov/30/kanye-west-new-album-heartbreak|archivedate=13 shkurt 2009|location=London}}</ref> me droning sintisajzerë, gjatë vargjet, somber piano, dhe fisnore ritme.<ref name="Kellman2">Kellman, Andy. [{{Allmusic|class=album|id=r1450186|pure_url=yes}} Review: ''808s & Heartbreak'']. [//en.wikipedia.org/wiki/AllMusic AllMusic]. [//en.wikipedia.org/wiki/Rovi_Corporation Rovi Corporation]. Retrieved August 7, 2009.</ref> albumi drew krahasimin me punën e viteve të 1980-ta post-punk dhe në valë të re të grupeve; West do të të rrëfej një prirje me artistë të tillë si [[Joy Division]],<ref>{{cite web|url=http://www.timeout.com/london/music/kanye-west-yeezus-album-review|title=Kanye West – 'Yeezus' early album review|work=timeout.com|accessdate=22 nëntor 2016}}</ref> Gary Numan, dhe TJ Mjellmë<ref name="Caramanica">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/11/25/arts/music/25kany.html|title=Kanye West, Flaunting Pain Instead of Flash|last=Caramanica|first=Jon|date=25 nëntor 2011|work=[[The New York Times]]|accessdate=7 gusht 2009}}</ref><ref name="Minimal">{{Cite web|title=MTV News RAW: Kanye West|url=http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|publisher=MTV|accessdate=23 nëntor 2008|archive-date=2 mars 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090302094928/http://www.mtv.com/videos/news/320022/im-just-getting-more-polished.jhtml#id=1599789|url-status=dead}}</ref> dhe më vonë e përshkroi ''808s'' si "para e zezë valë të re të albumit."<ref name="auto1">{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2013/06/16/arts/music/kanye-west-talks-about-his-career-and-album-yeezus.html|title=Behind Kanye's Mask|date=16 qershor 2013|work=The New York Times|accessdate=22 nëntor 2016}}</ref> Diskutuar album do të ndikojë mbi të mëvonshëm hip hop dhe R&B muzikë, ''Rolling Stone'' gazetar Mateu Trammell përshkruar ''808s'' si "Kanye e më të rrezikuara të punës, dhe ndoshta e tij më të shkëlqyer."<ref name="Trammell">{{cite web|last=Trammell|first=Matthew|title=Kanye West Claims the Stage in Atlantic City|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|work=Rolling Stone|date=7 korrik 2012|accessdate=7 korrik 2012|archive-date=10 korrik 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120710102541/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-claims-the-stage-in-atlantic-city-20120707|url-status=dead}}</ref> Perëndim regjistruar tij të pestë, të albumit ''Tim të Bukur të Errët Shtrembëruar Fantazi'' (2010), me një gamë të gjerë të bashkëpunëtorëve. Albumi merret me temat e tepërt, të famshëm, dhe dekadence,<ref name="Embling">Embling (November 2010). [http://www.tinymixtapes.com/music-review/Kanye-West-My-Beautiful-Dark-Twisted-Fantasy Kanye West – My Beautiful Dark Twisted Fantasy | Music Review | Tiny Mix Tapes]. [//en.wikipedia.org/wiki/Tiny_Mix_Tapes Tiny Mix Tapes]. Retrieved on April 30, 2011.</ref> ka qenë e vërejtur nga shkrimtarët e saj maksimaliste estetike dhe përfshirja e elementeve nga Perëndimi e mëparshme të të katër albume.<ref name="Kellman">Kellman, Andy. [http://www.allmusic.com/album/the-college-dropout-mw0000326741 The College Dropout]. [//en.wikipedia.org/wiki/AllMusic AllMusic]. [//en.wikipedia.org/wiki/All_Music_Guide All Music Guide]. Retrieved August 25, 2011</ref><ref name="Levinson">Vozick-Levinson, Simon (November 12, 2010). [http://www.ew.com/ew/article/0,,20442911,00.html Review: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101120052854/http://www.ew.com/ew/article/0,,20442911,00.html |date=20 nëntor 2010 }}. ''[//en.wikipedia.org/wiki/Entertainment_Weekly Entertainment Weekly]''. Retrieved on November 12, 2010.</ref><ref name="Dombal">Dombal, Ryan (November 21, 2010). [http://pitchfork.com/reviews/albums/14880-my-beautiful-dark-twisted-fantasy/ Review: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy'']. ''[//en.wikipedia.org/wiki/Pitchfork_(website) ''Pitchfork'']''. Retrieved on November 21, 2010.</ref> ''Entertainment Weekly''&#x27;s Simon Vozick-Levinson vërejtur se elemente të tilla "të gjithë të përsëritet në pika të ndryshme", domethënë "luksoze shpirtin e vitit 2004 është ''E Kolegjit të Braktisjes së shkollës'', simfonike krenarinë e ''Vonë e Regjistrimit'', shkëlqim të vitit 2007 e ''Diplomimit'', dhe e rraskapitur emocionalisht elektro i vitit 2008 është ''808s & Heartbreak''." Në një shqyrtim pozitiv, Andy Gill të ''Pavarur Të'' quajtur "në një prej pop-së gaudiest, më i madhërishëm përpjekjet e viteve të fundit, një jo-mban ndaluar muzikore extravaganza në të cilën çdo nocionin e shije të mirë është braktisur në derë".<ref name="Gill">Gill, Andy (November 19, 2010). [https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-kanye-west-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-def-jam-2137791.html Review: ''My Beautiful Dark Twisted Fantasy''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101122045624/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/reviews/album-kanye-west-my-beautiful-dark-twisted-fantasy-def-jam-2137791.html |date=22 November 2010 }}. ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_Independent The Independent]''. Retrieved on November 19, 2010.</ref> Përshkrimin e tij të gjashtë studio album ''Yeezus'' (2013) si "një protestë për të muzikës,"<ref>{{cite web|last1=Britton|first1=Luke Morgn|title=Kanye West says his new album is '80 per cent done' and will be released as a surprise|url=http://www.nme.com/news/kanye-west/83031|website=NME|accessdate=2 mars 2015}}</ref> Perëndim përqafuar një gërryes stil që inkorporuar një shumëllojshmëri të pazakonta ndikimeve. Muzika kritik Greg Kot e përshkroi atë si "armiqësore, gërryes dhe qëllimisht off-vendosja e" albumit që kombinon "botëve" të viteve 1980 -acid shtëpi dhe bashkëkohore Chicago stërvitje të muzikës, të viteve 1990 industriale muzikë, dhe "avant-rap" i Saulit Williams, Vdekje të Mbërthen dhe të Çuditshme në të Ardhmen. albumi gjithashtu inkorporon elementet e kurth muzikë,<ref name="atlantic">{{cite web|url=https://www.theatlantic.com/entertainment/archive/2013/06/the-shocking-poignance-of-kanye-wests-i-yeezus-i/276919/|title=The Shocking Poignance of Kanye West's ''Yeezus''|work=[[The Atlantic]]|publisher=Hayley Romer|date=18 qershor 2013|accessdate=19 qershor 2013|author=Kornhaber, Spencer}}</ref> , si dhe dancehall, [[Punk rock|punk]], dhe elektro.<ref>{{cite magazine|author=Aaron, Charles|date=15 qershor 2013|url=https://www.spin.com/2013/06/kanye-west-yeezus-first-review/|title=Kanye West's 'Yeezus': Our Impulsive Reviews|magazine=[[Spin (magazine)|Spin]]|location=New York|accessdate=24 qershor 2013|display-authors=etal}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.avclub.com/articles/kanye-west-yeezus,99105/|title=Kanye West: Yeezus|work=[[The A.V. Club]]|publisher=[[Onion, Inc.]]|first=Evan|last=Rytlewski|date=17 qershor 2013|accessdate=9 korrik 2013}}</ref> Frymëzuar nga minimalist hartimin e [[Le Corbusier]] dhe kryesisht [[Muzika elektronike|elektronike]] , në natyrë, Yeezus vazhdon edhe në Perëndim është praktikë e eklektik dhe të pazakontë të mostrave.<ref name="Guardian">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2013/jun/11/kanye-west-yeezus-last-minute|title=Kanye West still working on Yeezus even though it's due out next week|author=Michaels, Sean|date=11 qershor 2013|work=[[The Guardian]]|accessdate=11 qershor 2013|publisher=The Guardian News and Media|location=London}}</ref> ''Rolling Stone'' e quajti albumin e një "shkëlqyer, ngulët-compulsive karrierën e auto-korrekte".<ref name="RS">{{cite magazine|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/yeezus-20130614|title=Review: Kanye West, 'Yeezus'|work=Rolling Stone|location=New York|date=14 qershor 2013|accessdate=14 qershor 2013|author=Dolan, Jon|archive-date=17 qershor 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130617220314/http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/yeezus-20130614|url-status=dead}}</ref> Perëndimit shtatë album ''Jetën e Pablo'' u vu re për "lëndë të para, madje nganjëherë edhe me qëllim të çrregullt, të përbërjes" në dallim të Perëndimit mëparshme album.{{sfn|Vain|2016}} ''Rolling Stone'' shkroi se "Ajo është projektuar për të duket si një punë në progres." Carl Wilson e ''Bisedimeve'' karakterizohet album, si krijimin e "çuditshme lidhjet ndërmjet Kanye është shumë iterations—shpirti-mostër amator, zemërthyer [[Auto-Tune]] crooner, hedoniste avant-pop kompozitor, industriale-rap shit-talker." Në perëndim fillimisht karakterizuar lirimin si "një ungjill album." Greg Kot e ''Chicago Tribune'' shkroi në shqyrtimin e tij e ''Jetën e Pablo'', "Perëndimi është version i ungjillit prek në disa prej atyre të zërit cues — të rënda të organeve, fluturues kori — por duket se më shumë e preokupuar me ungjillin teksti dhe nocionin e shëlbimit."{{sfn|Kot|2016}} == Ndërmarrje tjera == === Moda === [[Skeda:K._West_(cropped).jpg|majtas|parapamje|Kanye ne vitin 2007]] Herët në karrierën e tij, në Perëndim bërë të qartë interesimin e tij për modën dhe dëshirën për të punuar në veshje të industrisë së dizajnit. Në shtator të vitit 2005, në Perëndim njoftoi se ai do të lirimit të tij Pastelle Veshje të vijë në pranverë të vitit 2006, duke pretenduar se "Tani që unë kam një Grammy nën tim rrip dhe ''Vonesë të Regjistrimit të'' është i përfunduar, unë jam gati për të nisur e mia veshje të vijë në pranverën e ardhshme." linjën u zhvillua mbi këto katër vjet – me disa copa ngacmohem nga Perëndimi vetë – para se të vijë ishte në fund të fundit anulua në vitin 2009. Në vitin 2009, në Perëndim kanë bashkëpunuar me [[Nike, Inc.|Nike]] për lirimin e tij të këpucëve, Ajrit Yeezys, me një version i dytë i lëshuar në 2012. Në janar të vitit 2009, në Perëndim futur tij të parë të këpucëve linjë projektuar për Louis Vuitton gjatë Paris Fashion Week. Linjë ishte lëshuar në verë të vitit 2009. West ka gjithashtu projektuar shoewear për Bape dhe italiane shoemaker Giuseppe Zanotti. Në vjeshtë të vitit 2009 Perëndim shkoi në Romë dhe e bënë një stazh në italiane të modës markë Fendi , ku ai dha idetë për njerëzit e mbledhjes. Në Mars të vitit 2011, në Perëndim kanë bashkëpunuar me M/M Paris për një sërë shalle mëndafshi shfaqur vepra arti nga ''e Mia të Bukura të Errët Shtrembëruar Fantazi''. Më 1 tetor, 2011, Kanye West premierë e tij e grave modës etiketë, DW Kanye West në Paris Fashion Week. Ai mori mbështetje nga DSquared2 duo Dean dhe Dan Caten, Olivier Theyskens, Jeremy Scott, Azzedine Alaïa, dhe Olsen binjakë, të cilët ishin gjithashtu të pranishëm gjatë tij tregojnë. Debutimin e tij të modës tregojnë marrë përzier me komente negative, duke filluar nga rezervuara nga vëzhgimet Style.com për të excoriating koment në ''[[The Wall Street Journal|Wall Street Journal]]'', ''[[The New York Times]]'', the ''International Herald Tribune'', Elleuk.com, ''Daily Telegraf'', ''Harper është Pazari'' dhe shumë të tjerë. Në Mars 6, 2012, në Perëndim premierë dytë linjë të modës në Paris Fashion Week. vijën e pritjes ishte dukshëm të përmirësuar nga të mëparshme paraqitje, me një numër të kritikët heralding Perëndim të tij "përmirësuar shumë" i paedukuar mjaft përpjekje. [[Skeda:Adidas_Yeezy_Boost_"Oxford_Tan".jpg|parapamje|Adidas Yeezy Boost "Oxford Tan"]] Në 3 dhjetor 2013, Adidas konfirmoi zyrtarisht një të ri të këpucëve bashkëpunim marrëveshje me Perëndimin. Pas muajve pritje dhe thashethemet, West konfirmuar lirimin e Adidas Yeezy Rrit. Në vitin 2015, në Perëndim shqiptart e tij Yeezy Sezonit veshje linjë, premiering Sezonit 1 në bashkëpunim me Adidas në fillim të vitit. linjë marrë pozitive komente kritike, me ''Modë'' respektuar "një mbrojtëse rezistencë, një trup të ndërgjegjshëm peshën që ka bërë me rrobat e më shumë se një e thjeshtë plotësues." lirimin e Yeezy Nxit dhe e plotë Adidas bashkëpunimit ishte ekspozuar në New York City në 12 shkurt, në vitin 2015, me streaming falas në 50 kinema në 13 vende të botës. Një lirimin fillestare të Adidas Yeezy Nxit ishte i kufizuar në 9000 çifte të jetë në dispozicion vetëm në Qytetin e New York nëpërmjet Adidas smartphone app; Adidas Yeezy Rrit ishin shitur brenda 10 minutash. këpucët lëshuar të gjithë botën më 28 shkurt 2015, ishin të kufizuara për të zgjedhur boutique dyqane dhe Adidas mbretërinë e BASHKUAR dyqane. Ai ka ndjekur me Sezonin e 2 më vonë në atë vit në [[New York Fashion Week]]. Më 11 shkurt, në Perëndim premierë tij Yeezy Sezonit të 3 veshje të vijë në Madison Square Garden në lidhje me parapamje e albumit të tij ''Jetën e Pablo''. Në qershor të 2016, Adidas njoftoi një i ri afat-gjatë të kontratës me Kanye West i cili e sheh Yeezy linjë të shtrihet në një numër të dyqaneve dhe të hyjë në performancën sportive produkteve. E Yeezys do të shihet në basketboll, [[Futboll Amerikan|futboll]], futboll, dhe më shumë. Në shkurt 2017, në Perëndim zbuloi Yeezy Sezonin e 5-të të mbledhjes për të favorshme përgjigje nga kritikët. Në Maj 2017, në Perëndim, së bashku me gruan Kim Kardashian, nisur një veshje linjë për fëmijë i titulluar "Fëmijët e Furnizimit". e dytë të mbledhjes së të lëshuar në korrik të vitit 2017. === Të sipërmarrjeve të biznesit === Në perëndim themeluar etiketë rekord dhe kompani prodhuese të MIRË të Muzikës në vitin 2004, në bashkëpunim me Sony BMG, menjëherë pas shpalljes të albumin e tij debutues, ''Kolegji Braktisjes së shkollës''. John Legend, e Përbashkët, dhe në Perëndim ishin etiketë përuruese të artistëve. etiketë shtëpitë e artistëve, duke përfshirë West, Big Sean, Pusha T, Teyana Taylor, [[Mos Def|Yasiin Beu / Mos Def]], D'banj dhe John Legend, dhe prodhuesit, duke përfshirë Hudson Mohawke, Q-Tip, Travis Scott, Nuk I. D., Jeff Bhasker, dhe S1. Muzika e MIRË i ka liruar dhjetë albumet e certifikuar ari ose më e lartë nga Recording Industry Association of America (RIAA). Në nëntor të vitit 2015, në Perëndim të caktuar Pusha T presidentin e ri Muzikë të MIRË. Në gusht të vitit 2008, në Perëndim zbuluar planet për të hapur 10 Fatburger restorantet në zonën e Çikagos; e para ishte vendosur që të hapet në shtator të vitit 2008 në Orland Park. E dytë pasoi në janar të vitit 2009, ndërsa një vend të tretë është ende për t'u zbuluar, edhe pse procesi është duke u finalizuar. Kompania e tij, KW Ushqime LLC, e ka blerë të drejtat për të zinxhir në Çikago. në Fund të fundit, në vitin 2009, vetëm dy vende në të vërtetë hapur. Në shkurt të vitit 2011, në Perëndim mbyllur Fatburger vendosur në Orland Park. më Vonë atë vit, e mbetur në Beverly vend edhe u shkatërruan. Më 5 janar, 2012, në Perëndim njoftoi paria e tij krijuese kompanisë përmbajtjes DONDA, të quajtur me emrin e tij të vonë nëna Donda Perëndim. Në shpalljen e tij, Perëndimi shpalli se kompania do të "marr ku [[Steve Jobs]] la off"; DONDA do të veprojë si "një dizajn të kompanisë e cila do të galvanize mahnitshme mendimtarë në një hapësirë krijuese të kërcej ëndrrat e tyre dhe idetë e" me "qëllim për të bërë produkte dhe përvoja se njerëzit e duan dhe mund të përballojë." Perëndim është tejet i fshehtë në lidhje me kompani të operimit, mirëmbajtjes as një faqe zyrtare të internetit dhe as praninë e mediave sociale. Në duke deklaruar DONDA krijuese filozofi, në Perëndim, siç është shprehur nevojën për të "vënë creatives në një dhomë së bashku me të doja mendjet" për të "lehtësuar dhe shumë të përmirësuar çdo gjë që shohim, të shijuarit, të prekurit, dhe të ndjehen të.". Bashkëkohore kritikët kanë vërejtur në përputhje minimalistic estetike ekspozuar në të gjithë DONDA krijues e projekteve. Më 30 Mars, në vitin 2015, ajo u njoftua se në Perëndim është një bashkë-pronar, me të tjera të ndryshme artistët e muzikës, në muzikë streaming shërbimi i Tidealit. Shërbimin e specializuar në lossless audio dhe definicion të lartë video muzikë. [[Jay-Z]] fituar kompania mëmë e Tidealit, Aspiro, në tremujorin e parë të vitit 2015. duke Përfshirë Beyonce dhe Jay-Z, gjashtëmbëdhjetë artist palët e interesuara (të tillë si [[Rihanna]], [[Beyoncé Knowles|Beyonce]], [[Madonna]], Chris Martin, [[Nicki Minaj|Soni Malaj]] dhe më shumë) në bashkëpunimin e vet Tidealit, me shumicë të mbajnë një 3% të kapitalit të aksioneve. idenë e të paturit e një artisti në pronësi streaming shërbimi është krijuar nga ata që janë të përfshirë për të përshtatur për të rritur kërkesën për streaming brenda aktuale në industrinë e muzikës, dhe të rivalit të tjera streaming shërbime të tilla si Spotify, të cilat kanë qenë objekt i kritikave për ulët të tyre pagim të drejtat pronësore (royalties). "sfida është për të marrë të gjithë për të respektuar të muzikës përsëri, për të njohur vlerën e saj", deklaroi Jay-Z për lirimin e Tidealit. Më 6 qershor 2016, West njoftoi Yeezy Sezonin e 2 Zine. E Adidas Yeezy Rritur 750 atlete janë liruar për shitësit e javës së ardhshme, më 11 qershor.<ref name="New Shoes">{{cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/the-next-grey-gum-adidas-yeezy-boost-750-is-rumored-to-release-in-june-news.21927.html?|title=Yeezy boosts with glow in the dark sole will be released June 11th|last=Rooney|first=Kyle|date=6 qershor 2016|website=Hotnewhiphop|access-date=6 qershor 2016}}</ref> Ata janë të lartë-top këpucë me një shkëlqim në errësirë të vetëm. Në një intervistë me Modë, ai deklaroi se nuk do të jetë Yeezy dyqane, me pare e vendosur në Kaliforni.<ref>{{cite web|url=http://www.hotnewhiphop.com/kanye-west-dishes-some-details-about-the-upcoming-adidas-yeezy-stores-news.23971.html?|title=Kanye West announces the opening of Yeezy Store|last=Rooney|first=Kyle|date=8 shtator 2016|website=[[Hotnewhiphop]]|access-date=8 shtator 2016}}</ref> === Filantropia === Në perëndim, së bashku me nënën e tij, u themelua "Kanye West Foundation" në Çikago në vitin 2003, i ngarkuar me misionin për të luftuar braktisjen e shkollës dhe të analfabetizmit, ndërsa në partneritet me organizatat e komunitetit për të siguruar të varfër të rinjve qasje në arsim muzikë. Në vitin 2007, Perëndimi dhe Fondacioni partneritet me e Fortë e Amerikës Shkollat si pjesë e tyre "Ed në '08" fushatë. Si zëdhënës për fushatën, Perëndimi u shfaq në një sërë PSAs për organizimin, dhe priti një inauguruese të përfitojnë koncert në gusht të atij viti. Në vitin 2008, pas vdekjes së Perëndimit nënë, fondacioni u rechristened "Dr. Donda Perëndim Fondacionit." fondacioni pushuar operacionet në vitin 2011. Kanye West dhe mik, Rhymefest, të themeluar edhe "Donda House, Inc". Mori Bare është Donda Shtëpinë e nënshkrimit muzikë/lyrics përbërjen dhe punën e programit. Pjesëmarrës janë përzgjedhur përmes një aplikacioni dhe provë proces. Mori Bare është një muzikë pa pagesë shkrim program me qëllim të dhënies së ndihmës në rrezik Çikago e të rinjve. Ajo ka për qëllim që studentët në mes 15 dhe 24, dhe përfshin mësime se si të shkruar dhe incizuar muzikë. Programet i tyre është i bazuar në mësim filozofi dhe pedagogji e Dr. Donda Perëndim me një fokus në bashkëpunuese dhe e përjetimit të mësuarit. West ka gjithashtu u shfaq dhe mori pjesë në shumë ngritësit e fondeve, të përfitojnë koncerte, dhe ka bërë punë në dobi për Uragani Katrina lehtësim, Kanye West Foundation, Miliona Më shumë Lëvizje, 100 zezakët e Amerikës, një të Jetojnë Tokë koncert në dobi të tyre, [[Dita botërore e ujërave|Ditën Botërore të Ujit]] tubim mars, [[Nike, Inc.|Nike]] shkon, një Stuhi me Rërë të përfitojnë koncert, dhe një MTV veçantë të ndihmuar të rinjtë e Luftës në Irak veteranët të cilët luftojnë përmes borxhit dhe [[Stresi posttraumatik|PTSD]] një shans të dytë pas kthimit në shtëpi.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/07/28/arts/television/28mtv.html?partner=rssuserland&emc=rss&pagewanted=all|title=In 'Homecoming' MTV Focuses On Iraq Veterans|last=Stelter|first=Brian|date=28 korrik 2008|work=The New York Times|accessdate=3 prill 2011}}</ref> === Duke vepruar dhe filmmaking === Në perëndim bërë [[Cameo|mysafir paraqitjet e]] sa veten e tij në filma ''të Pronës Shtetërore 2'' (2005) dhe ''I Love Guru'' (2008),<ref>{{cite web|last1=Rabin|first1=Nathan|title=State Property 2|url=https://film.avclub.com/state-property-2-1798208620|website=[[The A.V. Club]]|accessdate=17 janar 2018|date=16 gusht 2005|archive-date=17 janar 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180117190401/https://film.avclub.com/state-property-2-1798208620|url-status=dead}}</ref><ref name="MTV Comedy Lover">{{cite web|last1=Newman|first1=Jason|title=High Five: Kanye West, Comedy Lover|url=http://www.mtv.com/news/2694262/hive-five-kanye-west-comedy-lover/|publisher=[[MTV]]|accessdate=17 janar 2018|date=29 gusht 2011|archive-date=7 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220407015510/http://www.mtv.com/news/2694262/hive-five-kanye-west-comedy-lover/|url-status=dead}}</ref> dhe në një episod të televizionit tregojnë ''Rrethim'' në vitin 2007.<ref>{{cite web|last1=Sundermann|first1=Eric|title=The Kanye West Scene in 'Entourage' Is One of the Greatest Moments in Television History|url=https://noisey.vice.com/da/article/rb8j83/the-kanye-west-entourage-scene-rules|website=[[Noisey]]|publisher=[[Vice Media]]|accessdate=17 janar 2018|date=8 qershor 2015|archive-date=17 shtator 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180917105327/https://noisey.vice.com/da/article/rb8j83/the-kanye-west-entourage-scene-rules|url-status=dead}}</ref> Perëndim dhënë zërin për "Kenny në Perëndim", një reperi, në seriali të animuar ''Në Cleveland të Treguar''. Në vitin 2009, ai yjeve në Spike Jonze-drejtuar film të shkurtër ''Ne kemi Qenë një Herë një Përrallë'' (2009), duke luajtur veten e tij duke vepruar belligerently, ndërsa i dehur në një klub nate.<ref>{{cite web|last1=Itzkoff|first1=Dave|title=Spike Jonze Explains His Kanye West Mini-Movie, 'We Were Once a Fairytale'|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/10/22/spike-jonze-explains-his-kanye-west-mini-movie-we-were-once-a-fairytale/|website=[[The New York Times]]|accessdate=17 janar 2018|date=22 tetor 2009}}</ref> Perëndim shkruar, drejtuar, dhe të yjeve në muzikor film të shkurtër ''Runaway'' (2010), të cilat shumë karakteristika të muzikës nga ''e Mia të Bukura të Errët Shtrembëruar Fantazi''. filmi përshkruan një marrëdhënie mes një burri, i luajtur nga Perëndimi, dhe një gjysmë grua e gjysmë-phoenix krijesë.<ref name="vulture">{{Cite web|url=http://nymag.com/daily/entertainment/2010/10/vulture_talks_to_selita_ebanks.html|title=Vulture Talks to Selita Ebanks, the Star of Kanye's Movie|date=19 tetor 2010|first=Amos|last=Barshad|work=[[New York (magazine)|New York]]|publisher=New York Media Holdings|accessdate=17 janar 2018}}</ref> Në vitin 2012, në Perëndim shkruar dhe drejtuar një tjetër film të shkurtër, të titulluar ''Cruel Summer'', e cila u dha premierë në vitin 2012 Festivalit të Filmit në Kanë në porosi piramida-formë shqyrtimit pavioni shfaqur shtatë ekranet e ndërtuar për film. Filmi është frymëzuar nga hartimi album me të njëjtin emër. Në perëndim bëri një gur i gdhendur pamjen në komedinë ''Anchorman 2: Legjenda Vazhdon'' (2013) si një MTV News përfaqësues të filmit në luftën skenë.<ref>{{cite web|last1=Smith|first1=Kyle|title=A guide to the celeb cameos in the 'Anchorman 2' fight scene|url=https://nypost.com/2013/12/18/a-guide-to-the-celeb-cameos-in-the-anchorman-2-fight-scene/|website=[[New York Post]]|accessdate=17 janar 2018|date=18 dhjetor 2013}}</ref> === Politikë === Në shtator të vitit 2015, në Perëndim të ditur se ai synon të kandidojë për President të Shteteve të Bashkuara në vitin 2020. më vonë Ai e nënkuptuar në Twitter se ai synon të kandidojë për President në 2024 për shkak të [[Donald Tramp|Donald Trump]]'s të fitojë në zgjedhjet e 2016. Në dhjetor 13, në vitin 2016, në Perëndim u takua me Presidenti i zgjedhur Trump. Sipas Perëndim, "unë të kërkuar për të përmbushur me Bori sot për të diskutuar multikulturore çështje. Këto çështje përfshinin kërcënime, duke mbështetur mësuesit, modernizimin planprogramet mësimore, dhe dhunës në Çikago. Unë mendojnë se është e rëndësishme që të ketë një linjë direkte komunikimi me të ardhmen tonë Presidenti nëse ne me të vërtetë e duan ndryshim." Në perëndim deklaruar më parë ai do të kishte votuar për Boria kishte votuar. Në shkurt 2017, megjithatë, Perëndimi fshirë të gjithë të tij tweets për Borisë në supozuar nuk e pëlqejnë të ri të presidentit të politikave, sidomos në ndalimin e udhëtimit.Perëndim siguroi mbështetjen e tij për Donald Trump, në prill të vitin 2018 në një tekst të Ebro Darden , ku ai tha: "unë e dua Donald Trump... Unë e dua Donald Trump." Perëndim edhe postuar një foto e veshur me një Bëni Amerika e Madhe Përsëri hat bashku me një sërë tweets në mbrojtje të Presidentit Trump. Trump më vonë retweeted disa të Perëndimit tweets. Pas kthimit të tij në Twitter, në prill të vitin 2018, në Perëndim tweeted "më pëlqen mënyra Candace Owens mendon." Owens, të cilët promovon zi konservatorizmi, vlerësoi Presidenti Trump si shpëtimtari i Lirë në Botë dhe ka kritikuar të Zi Jeton Rëndësi të lëvizjes. Tweet ishte takuar me polemika në mesin e disa të Perëndimit tifozët. == Polemika == === E përgjithshme të mediave === West ka qenë një militanti dhe të diskutueshëm të famshëm në të gjithë karrierën e tij, duke marrë edhe kritika dhe lavdërimin nga shumë, duke përfshirë mediat kryesore, artistët e tjerë dhe artist, dhe të dy presidentët e SHBA. Më 2 shtator të vitit 2005, gjatë një përfitim koncert për Uragani Katrina lehtësim në NBC (''NJË Koncert për Uragani Lehtësim''), ka devijuar nga përgatitur skenarin për të kritikuar mediat e portretizimit të, dhe federale përgjigje për të, zi viktimave të uraganit. Ai ka kritikuar Presidentin [[George W. Bush|George W. Bush,]] për të mos "makinë të[marrim] për zezakët". Bush deklaroi në një intervistë se koment ishte "një nga më të pështirë momente" e tij të presidencës. Në nëntor të vitit 2010, në një regjistroi intervistë me Matt Lauer për ''Sot'' tregojnë, në Perëndim të shprehur pendimin e tij për kritikat e presidentit Bush. Reagimet ishin të përziera, por disa mendonin se Perëndimi nuk ka nevojë të kërkojë falje. "Ajo nuk ishte veçoritë e fjalëve tuaja që kishte rëndësi, ishte thelbi i një ndjenjë të pandjeshmërisë ndaj komuniteteve tona që shumë prej nesh e kanë ndjerë për kohë tepër të gjatë," thuhet Def Jam bashkë-themelues Russell Simmons. Në vitin 2008 ai tha: "ai do të hyjë në histori si "zëri i këtij brezi", një koment që ishte gjerësisht e tallur, sidomos në ''[[South Park|Jug të Parkut]]'' episod "Fishsticks". Në shtator 2013, në Perëndim ishte gjerësisht e qortuan nga grupe të drejtave të njeriut për kryerjen në [[Kazakistani|Kazakistan]], që është një nga më të varfrit e të drejtave të njeriut të dhënat në botë, në dasmën e autoritar Presidenti Nursultan Nazarbayevs'e nipit. të Tjera të dukshme Perëndimore interpretues, duke përfshirë [[Sting|Djeg]], më parë kanë anuluar shfaqje në vend mbi të drejtat e njeriut shqetësime. Perëndimi thuhet të paguar US$3 milion për punën e tij. Perëndim më parë kishin marrë pjesë në jetën kulturore bojkot, duke bashkuar [[Shakira]] dhe Tërbim Kundër Makinës në refuzimin për të kryer në [[Arizona]] pas vitit 2010 zbatimin e ndaluar e kërkimit dhe ligjet e drejtuar kundër mundshme të paligjshme të të huajve. Gjatë një nëntor 26, 2013, radio intervistë, West shpjegoi pse ai besonte se Presidenti Obama kishte probleme të shtyjnë të politikave në Uashington: "Njeriu, më lejoni t'ju them diçka në lidhje me George Bush dhe vaj, para dhe Obama dhe pa të holla. Njerëzit duan të thonë se Obama nuk mund të bëjë këto lëvizje, ose ai nuk është ekzekutuar. Kjo eshte sepse ai nuk eshte i mori ato lidhjet. Zezakët nuk kanë të njëjtin nivel të lidhjeve si Çifut...Ne nuk eshte Hebre. Ne nuk e mori familja që e mori para si kjo." Si përgjigje në komentet e tij, e Anti-Shpifjes League , deklaroi: "Nuk shkon përsëri, mosha-e vjetër canard se Hebrenjtë janë të gjithë-fuqishme dhe kontrollin e nivelit të fuqisë në qeveri." Në dhjetor 21, 2013, në Perëndim të mbështetur off origjinal i komentuar dhe i tha një Chicago radio stacioni se "unë mendova se ishte duke i dhënë një kompliment, por në qoftë se çdo gjë ndodhi jashtë më i paditur. Unë nuk e di se si duke thënë që ju të keni paratë, është një fyerje." Në shkurt të vitin 2016, në Perëndim përsëri u bë i shtyer në polemika, kur ai të postuar një cicërimë në dukje pohuar Bill Cosbys'pafajësia në vazhdën e mbi 50 femra të bërë akuzat për sulm seksual drejtuar në Cosby. Në Maj 2018, në Perëndim ka shkaktuar polemika kur ai tha: "Kur të dëgjoni për skllavërinë për 400 vjet ... për 400 vjet? Kjo tingëllon sikur një zgjedhje. Ju keni qenë aty për 400 vjet dhe kjo është e gjitha e y'all. Sikur ne jemi të burgosur mendërisht." gjatë një interviste për TMZ. Perëndimi iu përgjigj polemika në Twitter deklaron "sigurisht unë e di se skllevërit nuk e ka marrë shackled dhe të vënë në një anije të lirë do të. Pika ime është për ne që të ketë qëndruar në këtë pozitë, edhe pse numrat janë në anën tonë do të thotë se ne u skllavëruar mendërisht" dhe "arsyeja pse e kam sjellë deri 400 vjet pikë është për shkak se ne nuk mund të jetë mentalisht i burgosur për një tjetër 400 vjet. Ne kemi nevojë të lirë menduar tani. Edhe deklarata ishte një shembull i lirë të mendimit. Ajo ishte vetëm një ide. Edhe një herë unë jam duke u sulmuar për të paraqitur ide të reja". më Vonë në gusht 29, 2018, Perëndimi ofroi një emocionale falje për pretenduar se "skllavëria ishte një zgjidhje". Gjatë kursit të karrierës së tij, Perëndimi ka qenë i njohur për të krahasuar veten të ndryshme me ndikim shifrat dhe subjektet e artit dhe kulturës, duke përfshirë Braveheart, [[Kurt Cobain]], [[Leonardo da Vinçi|Leonardo da Vinci]], [[Walt Disney]], [[Thomas Edison]], [[Google]], [[Jimi Hendrix]], Thierry Hermès, [[Howard Hughes]], [[Michael Jackson]], [[Steve Jobs]], [[Ralph Lauren]], [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], [[Jim Morrison]], [[Nike, Inc.|Nike]], [[Pablo Picasso]], [[Axl Rose]], [[William Shakespeare]], [[Sokrati]], David Stern, [[Donald Tramp|Donald Trump]], [[Andy Warhol]], Anna Wintour, dhe Willy Wonka. === Award shows === Në vitin 2004, në Perëndim kishin tij të parë me një numër të publikut incidente gjatë pjesëmarrja e tij në muzikë dhënien e ngjarjeve. Në American Music Awards të vitit 2004, në Perëndim sulmuan nga auditorium pas humbjes së Best New Artist të vendit, këngëtarja Greta Wilson. Më vonë ai komentoi: "u ndjeva sikur isha patjetër grabitur [...] Unë kam qenë best new artist të këtij viti. Pas vitit 2006 Grammy nominimet u bënë të ditura, West tha se ai do të "vërtetë të ketë një problem i" nëse ai nuk do të fitojë Albumin e Vitit, duke thënë, "unë nuk e kujdesit çfarë të bëj, unë nuk e kujdesit se sa shumë unë marifet – ju nuk mund të heqin kurrë nga sasia e punës që unë vënë në atë. Unë nuk duan të dëgjojnë të gjithë që politikisht korrekte gjëra." Mbi nëntor 2, 2006, kur e tij "Touch the Sky" nuk arriti të fitojë Best Video në MTV Europe Music Awards, West doli në skenë si shpërblim, ishte duke u paraqitur të Drejtësisë dhe Simian për "Ne Jemi Miqtë e Juaj" dhe thuhet se ai duhet të ketë fituar çmimin në vend. Qindra e lajmeve të mediave në mbarë botën kritikuar shpërthime. Mbi nëntor 7, 2006, Perëndimi kërkoi falje për këtë shpërthim publikisht gjatë performancës së tij si mbështetje për vepër [[U2]] për Marramendje koncerti në Brisbane. më vonë Ai spoofed incidenti në 33 sezonit premierën e ''[[Saturday Night Live]]'' në shtator të vitit 2007. Mbi shtator 9, 2007, në Perëndim të sugjeruar se tij [[Raca (kategorizimi njerëzor)|garë]] kishte diçka të bëjë me të qenit të tij neglizhohet për hapjen e 2007 MTV Video Music Awards (VMAs) në favor të [[Britney Spears]]; ai thotë, "Ndoshta lëkura ime nuk është e drejtë." Perëndim ishte kryer në ngjarje; atë natë, ai i humbi të gjitha pesë çmime të cilat ai është emëruar, duke përfshirë më të Mirë Mashkull Artist dhe Video e Vitit. Pas emisionit, ai ishte dukshëm i mërzitur që ai kishte humbur në VMAs dy vite rresht, duke deklaruar se ai nuk do të kthehet për të MTV kurrë përsëri. Ai gjithashtu u shfaq në disa radio stacione, duke thënë se kur ai krijoi këngën "më të Fortë" se ajo ishte ëndrra e tij për të hapur VMAs me të. Ai ka deklaruar gjithashtu se Spears nuk ka pasur një të goditur në një periudhë të gjatë kohore dhe se MTV shfrytëzuar saj për vlerësimet. Në shtator 13, 2009, gjatë vitit 2009 MTV Video Music Awards , ndërsa [[Taylor Swift]] ishte pranimi i saj award për Best Female Video "Ju Takojnë me Mua", West doli në skenë dhe e mori mikrofonin për të shpallur se [[Beyoncé Knowles|Beyonce]]'s video për "të Vetme Zonjat (vini një Unazë në të)", i nominuar për të njëjtin çmim, ishte "një nga videot më të mira të të gjitha kohërave". Ai me pas u hoq nga pjesa tjetër e tregojnë për veprimet e tij.<ref name="rollingstone.com">{{cite web|title=Kanye West Storms the VMAs Stage During Taylor Swift's Speech|date=13 shtator 2009|work=Rolling Stone|accessdate=13 shtator 2009|url=https://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-storms-the-vmas-stage-during-taylor-swifts-speech-20090913?rand=84857|archive-date=19 janar 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130119133749/http://www.rollingstone.com/music/news/kanye-west-storms-the-vmas-stage-during-taylor-swifts-speech-20090913?rand=84857|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|last=Vozick|first=Simon|url=http://music-mix.ew.com/2009/09/13/kanye-west-taylor-swift/|title=Kanye West interrupts Taylor Swift's VMAs moment: What was he thinking? by Simon Vozick-Levinson|work=Entertainment Weekly|date=13 shtator 2009|accessdate=5 shtator 2010|archiveurl=https://www.webcitation.org/5u4qjZcIO?url=http://music-mix.ew.com/2009/09/13/kanye-west-taylor-swift/|archivedate=8 nëntor 2010|df=mdy-all}}</ref> Kur Beyonce më vonë fitoi çmimin për aktorin më të Mirë Video të Vitit për "Single Zonjat (vini një Unazë në të)", ajo e quajti të Shpejtë deri në skenë, kështu që ajo mund të përfundojë e saj fjalimi i pranimit. Perëndim është kritikuar nga shumë njerëz të famshëm për shpërthim,<ref>{{cite web|url=http://www.mtv.com/ontv/vma/2009/best-female-video/|title=2009 MTV Video Music Awards – Best Female Video|publisher=MTV|accessdate=15 shtator 2009|archive-date=3 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100303052537/http://www.mtv.com/ontv/vma/2009/best-female-video/|url-status=dead}}</ref><ref name="latfallout">{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/music/la-et-kanye-fallout15-2009sep15,0,4346169.story|title=Kanye West expresses Swift regret on blog and 'The Jay Leno Show'|last1=Martens|first1=Todd|date=15 shtator 2009|work=Los Angeles Times|accessdate=15 shtator 2009|last2=Villarreal|first2=Yvonne}}</ref><ref name="MTV">{{cite web|title=Adam Lambert, Donald Trump, Joe Jackson Slam Kanye West's VMA Stunt|publisher=MTV|date=13 shtator 2009|accessdate=13 shtator 2009|url=http://www.mtv.com/news/articles/1621475/.../swift__taylor.jhtml|archive-date=7 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100207040009/http://www.mtv.com/news/articles/1621475/.../swift__taylor.jhtml|url-status=dead}}</ref> dhe nga Presidenti [[Barack Obama|Barak Obama]], i cili quhet në Perëndim "jackass".<ref name="BBCquote">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8258330.stm|title=Obama calls Kanye West a jackass|date=16 shtator 2009|accessdate=16 shtator 2009|publisher=BBC News}}</ref><ref name="politico.com">{{cite web|first=Patrick|last=Gavin|title=Obama calls Kanye 'jackass'|publisher=[[The Politico]]|date=15 shtator 2009|accessdate=15 shtator 2009|url=http://www.politico.com/click/stories/0909/did_obama_call_kanye_a_jackass.html|archive-date=9 shkurt 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100209044435/http://www.politico.com/click/stories/0909/did_obama_call_kanye_a_jackass.html|url-status=dead}}</ref><ref name="people.com">{{cite web|title=Audio: President Obama Calls Kanye West a 'Jackass'|date=15 shtator 2009|accessdate=16 shtator 2009|work=[[People (magazine)|People]]|url=http://www.people.com/package/article/0,,20302940_20304704,00.html|archive-url=https://archive.today/20121205110150/http://www.people.com/package/article/0,,20302940_20304704,00.html|archive-date=5 dhjetor 2012}}</ref><ref name="www.foxnews.com">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/politics/2009/09/15/obama-calls-kanye-west-jackass/|title=Obama Calls Kanye West a 'Jackass'|date=15 shtator 2009|accessdate=16 shtator 2009|publisher=[[Fox News Channel]]}}</ref> përveç kësaj, Perëndimi e VMA, shkaktoi një përçarje të madhe fluksin e Internetit foto memes me blogje, forume dhe "tweets" me "Le të ju përfundojë" foto-shaka.<ref>{{cite web|accessdate=3 tetor 2009|url=http://newsroom.mtv.com/2009/09/16/kanye-wests-vma-interruption-photos/|title=Kanye West's VMA Interruption Gives Birth To Internet Photo Meme|publisher=MTV|date=16 shtator 2009|author=Anderson, Kyle|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091001234936/http://newsroom.mtv.com/2009/09/16/kanye-wests-vma-interruption-photos|archivedate=1 tetor 2009|df=mdy-all}}</ref> Ai të postuar një Cicërimë shpejt pas ngjarjes ku ai u shpreh: "të Gjithë duan të booooo mua, por unë jam një tifoz i vërtetë kulturën pop... Unë nuk jam i çmendur y'all, unë jam vetëm e të vërtetë."<ref>{{cite web|accessdate=5 qershor 2013|url=http://au.eonline.com/news/143965/kanye-west-steals-taylor-swift-s-thunder-but-not-for-long|title=Kanye West Steals Taylor Swift's Thunder...but Not for Long: Report|publisher=ENews}}</ref> Ai pastaj postuar dy apologies për shpërthime në blog i tij personal; një në natën e incidentit, dhe të tjera të nesërmen, kur ai gjithashtu kërkoi falje gjatë një interviste për ''Të " Jay Leno Show''.<ref>{{cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article6833664.ece|title=Kanye West spoils the show at MTV awards|last=Booth|first=Jenny|date=14 shtator 2009|work=The Times|accessdate=14 shtator 2009|location=London|archive-date=15 qershor 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110615184732/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article6833664.ece|url-status=dead}}</ref> Pas Swift është shfaqur në ''Pamje'' dy ditë pas shpërthime, pjesërisht për të diskutuar këtë çështje, në Perëndim të quajtur saj të kërkojë falje personalisht. Swift tha ajo e pranoi tij falje.<ref name="MTV.com">{{cite web|first=Jocelyn|last=Vena|title=Taylor Swift Tells 'The View' Kanye West Hasn't Contacted Her. The country star discusses her reaction to the VMA incident.|date=15 shtator 2009|publisher=MTV|accessdate=15 shtator 2009|url=http://www.mtv.com/news/articles/1621550/2009915/swift__taylor.jhtml|archive-date=28 mars 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100328130534/http://www.mtv.com/news/articles/1621550/2009915/swift__taylor.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref name="nypost.com">{{cite news|url=http://www.nypost.com/p/blogs/tvblogs/taylor_swift_visits_the_view_accepts_iW7OOuj6BQpLe1oX8TVFNM|title=Taylor Swift visits 'The View,' accepts Kanye apology|date=15 maj 2009|work=New York Post|accessdate=15 shtator 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090923003506/http://www.nypost.com/p/blogs/tvblogs/taylor_swift_visits_the_view_accepts_iW7OOuj6BQpLe1oX8TVFNM|archivedate=23 shtator 2009|url-status=dead}}</ref><ref name="msnbc.msn.com">{{cite web|title=Kanye calls Taylor Swift after 'View' appearance|work=[[Associated Press]]/[[MSNBC]]|date=15 shtator 2009|accessdate=16 shtator 2009|url=http://www.msnbc.msn.com/id/32861800/ns/entertainment-music/}}</ref> Në shtator të vitit 2010, në Perëndim shkroi një seri e apologetic [[Twitter|tweets]] drejtuar të Shpejtë, duke përfshirë "Beyonce nuk ka nevojë për këtë. MTV nuk ka nevojë që dhe Taylor dhe familja e saj miqtë dhe tifozët patjetër nuk dua apo nevojë që" dhe përfunduar me "unë jam i keq Taylor." Ai zbuloi gjithashtu ai kishte shkruar një këngë për të Shpejtë dhe në qoftë se ajo nuk e ka pranuar e këngës, ai do të bëjë atë vetë.<ref>{{cite news|url=http://www.cbsnews.com/8301-31749_162-20015747-10391698.html|title=Kanye West Writes Song In Honor of Taylor Swift|author=Devon Thomas|date=7 shtator 2010|accessdate=7 shtator 2010|publisher=[[CBS News]]}}</ref> Megjithatë, në 8 nëntor të vitit 2010, në një intervistë me një të Minesotës radio stacioni, ai dukej për të recant të kaluarën e tij apologies, duke u përpjekur për të përshkruar të veprojë në 2009 çmime të tregojnë si "vetëmohimi" dhe degraduar perceptimi i mosrespektimin e krijuar.<ref>{{cite news|url=http://www.radaronline.com/exclusives/2010/11/video-kanye-west-backtracks-taylor-swift-apology|title=VIDEO: Kanye West Backtracks On Taylor Swift Apology}}</ref><ref>{{cite news|url=http://dimewars.com/Blog/ViewBlogArticle.aspx?vn=Kanye+West+Backtracks+On+Taylor+Swift+Apology&BlogID=487b238f-9fac-4228-b9ba-7c29bdfe8528|title=Kanye West Backtracks On Taylor Swift Apology|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110814162021/http://dimewars.com/Blog/ViewBlogArticle.aspx?vn=Kanye+West+Backtracks+On+Taylor+Swift+Apology&BlogID=487b238f-9fac-4228-b9ba-7c29bdfe8528|archivedate=14 gusht 2011|access-date=31 gusht 2018|url-status=dead}}</ref> Më 8 shkurt, në vitin 2015, në 57th Vjetor Grammy Awards, në Perëndim ecur në skenë si Bek kishte të bënte me pranimin e tij çmimin për Albumin e Vitit dhe pastaj eci jashtë skenë, duke e lënë publikun të mendoj se ai ishte duke bërë shaka. Pas çmimeve të tregojnë, në Perëndim deklaruar në një intervistë se ai nuk ishte duke bërë shaka dhe se "Bek duhet të respektojnë shundi, ai duhet të ketë dhënë çmimin e tij të Beyonce". Më 26 shkurt, në vitin 2015, ai kërkoi falje publikisht për Bek në Twitter. Mbi gusht 30, në vitin 2015, në Perëndim u prezantuan me Michael Jackson Video Pararojë Dhënien në MTV Video Music Awards. Në pranimin e tij të të folurit, ai u shpreh: "y'all mund të jetë duke menduar tani, unë pyes veten a e bëri tym diçka para se të vinte këtu?' Dhe përgjigja është: "Po, e kam mbështjellë me një diçka të vogël. Trokitëm buzë jashtë.'" Në fund të fjalës së tij, ai deklaroi, "unë kam vendosur në vitin 2020, për të kandiduar për president." Në vitin 2016 MTV Video Music Awards, në Perëndim u dhënë katër minuta për të bërë "çfarëdo që dëshironte". Ai zgjodhi për debutimin e tij të ri, video muzikë për "Zbehet", por në radhë të parë, mbajti një fjalë në të cilën ai të diskutuara të kohëve të fundit të shtënat në Çikago, pse ai përfshiu Ray J dhe [[Donald Tramp|Donald Trump]] në e tij "të Famshëm" video, Taylor Swift situatë, dashuria e tij [[Beyoncé Knowles|Beyonce]] dhe [[Steve Jobs]] në mesin e të tjerëve. === Kërkesat === Muzika tifozët kanë kthyer në Change.org rreth globit për të provoni dhe për të bllokuar Perëndimit pjesëmarrjen në evenimente të ndryshme. Më e madhe e të pasuksesshme, peticioni ka qenë në Festivalin Glastonbury në vitin 2015 me 133,000+ votuesve të deklaruar që ata do të preferonin një rock bendi për titull. Në 20 korrik të vitit 2015, brenda pesë ditëve nga Perëndimi shpalljen si headlining artist i mbylljes ceremonitë e 2015 Pan American Lojra, Change.org përdoruesit XYZ mbledhur mbi 50,000 nënshkrimet për Perëndimit heqjen e si headliner, për arsye se headlining artist duhet të jetë Kanadez. Në e tij të Pan American Lojra Mbylljes Ceremonia e performancës, të ngushtë deri në fund të performancës së tij, në Perëndim të mbyllura tregojnë nga lëkundje e tij meta mikrofonin në ajër dhe ecën jashtë skenë. == Jeta personale == === Marrëdhëniet dhe familjes === [[Skeda:Kim_Kardashian_2,_2012.jpg|parapamje|Gruaja e Kanye’s [[Kim Kardashian]], i portretizuar në shtator 2012]] Kanye filloi një mbi-dhe-off marrëdhënie me projektuesi Alexis Phifer në vitin 2002, dhe ato u bënë më të angazhuar në gusht të vitit 2006. Çifti përfundoi tyre të 18-të të muajit të angazhimit në vitin 2008.<ref>{{cite news|url=http://www.mtv.com/news/articles/1585980/20080421/west_kanye.jhtml|title=Kanye West's Ex-Fiancee Alexis Phifer Talks About Breakup|date=21 prill 2008|accessdate=18 shtator 2009|publisher=MTV News|archive-date=2 tetor 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091002125607/http://www.mtv.com/news/articles/1585980/20080421/west_kanye.jhtml|url-status=dead}}</ref> KANYE më pas, datë model Qelibar u Rrit nga viti 2008 deri në verën e vitit 2010.<ref>{{cite web|title=Kanye West Confirms Amber Rose Split|url=http://www.mtv.co.uk/news/kanye-west/234050-kanye-west-confirms-amber-rose-split|work=[[MTV UK]]|accessdate=31 dhjetor 2012|date=13 gusht 2010|archive-date=26 maj 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526093736/http://www.mtv.co.uk/news/kanye-west/234050-kanye-west-confirms-amber-rose-split|url-status=dead}}</ref> Në prill të vitit 2012, në Perëndim filloi të daton realitet yll dhe një kohë të gjatë mik<ref>{{cite web|title=Khloe Kardashian: I Told Kim Kardashian To Date Kanye West "For Years!"|url=http://www.usmagazine.com/celebrity-news/news/khloe-kardashian-i-told-kim-kardashian-to-date-kanye-west-for-years-201376|work=[[Us Weekly]]|accessdate=7 qershor 2013|date=7 qershor 2013|first=Brittany|last=Galla}}</ref> [[Kim Kardashian]].<ref>{{cite web|last=Garibaldi|first=Christina|url=http://www.mtv.com/news/articles/1688065/kim-kardashian-oprah-kanye-west-dating.jhtml|title=Kim Kardashian Explains Why It Took 'So Long' To Date Kanye West|publisher=MTV|date=21 qershor 2012|accessdate=12 gusht 2012|archive-date=18 gusht 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120818094915/http://www.mtv.com/news/articles/1688065/kim-kardashian-oprah-kanye-west-dating.jhtml|url-status=dead}}</ref> West dhe Kardashian u bë e angazhuar në tetor 2013,<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2013/10/22/showbiz/kim-kardashian-kanye-west-engaged/|title=Kimye forever: Kim Kardashian, Kanye West get engaged|last=CNN Staff|date=22 tetor 2013|work=October 22, 2013|accessdate=22 tetor 2013|publisher=CNN}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ca.eonline.com/news/472716/kim-kardashian-is-engaged-to-kanye-west.com|publisher=E!|title=Kim Kardashian Is Engaged to Kanye West!|first=Natalie|last=Finn|date=21 tetor 2013|accessdate=22 tetor 2013}}</ref> dhe u martua më 24 Maj, në vitin 2014, në Fort di Belvedere në [[Firencia|Firence, Itali]].<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/article/kim-kardashian-kanye-west-married-wedding-florence-italy|work=People|title=It's Official: Kim Kardashian and Kanye West Are Married|last=Corriston|first=Michelle|date=24 maj 2014|accessdate=24 maj 2014}}</ref> e Tyre private ceremoni ishte subjekt për të përhapur zakonshme mbulimit,KANYE të marrë çështjen me disa është portretizuar në media.<ref>Lee, Christina. [http://www.idolator.com/7520141/kanye-west-kim-kardashian-wedding-speech "Kanye West Blasts Media Coverage Of Kim Kardashian In Wedding Speech."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200107155602/http://www.idolator.com/7520141/kanye-west-kim-kardashian-wedding-speech |date=7 janar 2020 }} ''[//en.wikipedia.org/wiki/Idolator_(website) Idolator]''. May 28, 2014.</ref> Ata kanë tre fëmijë: vajzat e Veriut "Nori" Perëndimi (e lindur në qershor 2013) dhe Chicago Perëndim<ref>{{Cite news|url=http://www.travelandleisure.com/travel-news/chicago-west-baby-name-kanye-hometown|title=Kim Kardashian's Third Child Is Named After Kanye West's Hometown|last=https://plus.google.com/+travelandleisure/posts|work=Travel + Leisure|access-date=22 janar 2018|language=en}}</ref> (e lindur në janar të vitit 2018 e një zëvendësues i shtatzënisë);<ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20709548,00.html|title=Kim Kardashian Is a Mom!|date=15 qershor 2013|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=15 qershor 2013|first=Dahvi|last=Shira}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.people.com/people/article/0,,20711076,00.html|title=Kim Kardashian's Baby Name: Finally Revealed!|date=20 qershor 2013|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=21 qershor 2013|first1=Jennifer|last1=Garcia|first2=Rennie|last2=Dyball}}</ref><ref>{{cite web|last1=Juneau|first1=Jen|title=Kanye and Kim Kardashian West Welcome a Daughter|url=http://people.com/babies/kim-kardashian-kanye-west-welcome-daughter/|website=[[People (magazine)|People]]|accessdate=16 janar 2018|date=16 janar 2018}}</ref> dhe biri Shën Perëndim (e lindur në dhjetor 2015).<ref>{{cite web|url=http://time.com/4139432/kim-kardashian-west-kanye-west-saint-west/|title=The Long History Behind Kim and Kanye's New Baby's Name|accessdate=8 dhjetor 2015|date=7 dhjetor 2015|work=[[Time (magazine)|Time]]|first=Ashley|last=Ross}}</ref> Në prill 2015, West dhe Kardashian udhëtuar për në Jeruzalem që të ketë në Veri të pagëzuar në [[Kisha armene|armen Apostolik të Kishës]] në Katedralen e St. James.<ref>{{cite web|url=http://www.etonline.com/news/166186_kim_kardashian_posts_pics_of_north_west_baptism_on_her_second_birthday|title=Kim Kardashian Shares North West's Baptism Pics on Daughter's Birthday}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.smh.com.au/entertainment/celebrity/kim-kardashian-baptises-north-west-on-trip-to-the-middle-east-20150414-1mkfpb.html|title=Kim Kardashian baptises North West on trip to the Middle East|first=Mary|last=Ward|date=13 prill 2015|website=The Sydney Morning Herald}}</ref> E çiftit të profilit të lartë e statusit përkatës karriera kanë rezultuar në marrëdhëniet e tyre duke u bërë subjekt i rëndë media; ''[[The New York Times|New York Times]]'' referuar tyre në martesë si "një prapambetje historike të famshëm."<ref>Caramanica, Jon. [https://www.nytimes.com/2015/04/10/t-magazine/kanye-west-adidas-yeezy-fashion-interview.html?_r=0 "The Agony and the Ecstasy of Kanye West."] ''[//en.wikipedia.org/wiki/New_York_Times New York Times]''. April 10, 2015.</ref> === Vdekja e nënes === Në 10 nëntor të vitit 2007, vdiq nena e Kanye, Donda West  moshën 58.<ref name="mswest">{{cite web|accessdate=24 prill 2008|url=http://www.tmz.com/2007/11/12/911-responded-in-donda-west-case/|title=Fire Dept. Called to Donda West's Home|publisher=[[TMZ (website)|TMZ.com]]}}</ref><ref name="peoplejanuary2008">{{cite news|url=http://www.people.com/people/article/0,,20170370,00.html|title=Donda West Died of Heart Disease after Surgery|last=Hernandez|first=Alondra|date=10 janar 2008|work=[[People (magazine)|People]]|accessdate=22 gusht 2013}}</ref> Në janar të vitit 2008 në [[Los Angeles County]] coroner zyrës së tha se Perëndimi kishte vdekur nga sëmundje koronare arterie dhe e shumta post-operative nga faktorët, apo si pasojë e, liposuction dhe mammoplasty".<ref>{{cite web|accessdate=24 prill 2008|url=http://www.mtv.com/news/articles/1579429/20080110/west_kanye.jhtml|title=Donda West, Kanye's Mother, Died Of Heart Attack: Coroner's Report|publisher=MTV News|archive-date=29 shtator 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100929145815/http://www.mtv.com/news/articles/1579429/20080110/west_kanye.jhtml|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Donda_West.jpg|majtas|parapamje|Donda West në gusht 2007]] Kanye luajti koncertin e tij të parë pas varrimit në O2 në Londër më 22 nëntor. Ai i kushtoi një performancë të "Hey Mama", si dhe një mbulesë të [[Journey|Udhëtimit është]] "don't Stop Believin'", për nënën e tij, dhe e bëri këtë në të gjitha datat e tjera të tij, Shkëlqim në Errësirë turne.<ref>{{cite web|accessdate=24 prill 2008|url=http://www.usmagazine.com/kanye_west_at_second_show_since_mothers_death_he_had_a_powerful_energy_inside_him|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080427090443/http://www.usmagazine.com/kanye_west_at_second_show_since_mothers_death_he_had_a_powerful_energy_inside_him|archivedate=27 prill 2008|title=Video: Kanye West Dedicates Journey's "Don't Stop Believing" to His Mom|work=[[Us Weekly]]}}</ref> Guvernatori i kalifornisë [[Arnold Schwarzenegger]] më pas nënshkroi "Donda Perëndim Ligjit", legjislacioni që e bën të detyrueshme për pacientët të marrin mjekësore të pastrimit nëpërmjet një ekzaminimi fizik para se të nënshtruar zgjedhore kirurgji kozmetike. === Besimet fetare === Pas suksesit të tij të këngës "Jezusi Ecën" nga albumi ''I Kolegjit të Braktisjes së shkollës'', në Perëndim është marrë në pyetje në besimet e tij dhe tha: "unë do të të them se unë jam shpirtërore. Unë e kam pranuar Jezusin si Shpëtimtarin tim. Dhe unë do të të them se unë të bien të shkurtër çdo ditë." Në vitin 2008 intervistë me ''Të Fader'', Perëndim, deklaroi se "unë jam si një anije, dhe Perëndia ka zgjedhur mua për jetë zëri dhe lidhës." Në 2009 një interviste online me revistën Bossip, në Perëndim të sqarojë se ai besonte në Perëndi, por "asnjëherë nuk do të shkojnë në një fe", duke shpjeguar se "unë të ndjehen si fe është më shumë rreth ndarjes dhe gjykimi se të sjellë njerëzit së bashku dhe të kuptuarit. Kjo është e gjitha unë jam gati." Megjithatë, në vitin 2014, Perëndimi i referohet vetes si një i Krishterë gjatë të tij koncerte. == Shënime == <references group="lower-alpha"/> == Referime == {{Reflist|30em}} [[Kategoria:Lindje 1977]] [[Kategoria:Filantropistë amerikanë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] hje03xgtio4n6cn8xsav5c6118lfy0w 0 258681 2985303 2985158 2026-05-29T12:18:03Z Eni.Sukthi.Durres 54046 /* Aberdeen */ seksion i ri i plote me permbajtje 2985303 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ylber Ramadani | birth_date = {{Birth date and age|12|4|1996|df=y}} | birth_place = [[Starnberg]], Gjermani | height = 1.85 m | position = [[Mesfushori|Mesfushor mbrojtës]] | currentclub = [[U.S. Lecce|Lecce]] | clubnumber = 20 | youthyears1 = {{0|0000}}–2011 | youthclubs1 = [[KF Çeliku|Çeliku]] | youthyears2 = 2011–2013 | youthclubs2 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] | caps1 = 42 | goals1 = 3 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = [[KF Prishtina|Prishtina]] | caps2 = 14 | goals2 = 1 | years3 = 2015–2016 | clubs3 = [[KF Drita|Drita]] | caps3 = 17 | goals3 = 1 | years4 = 2016 | clubs4 = [[FK Partizani Tirana B|Partizani B]] | caps4 = 7 | goals4 = 0 | years5 = 2016–2017 | clubs5 = [[FK Partizani|Partizani]] | caps5 = 35 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2021 | clubs6 = [[Vejle Boldklub|Vejle BK]] | caps6 = 117 | goals6 = 5 | years7 = 2021–2022 | clubs7 = [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]] | caps7 = 30 | goals7 = 2 | years8 = 2022–2023 | clubs8 = [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | caps8 = 37 | goals8 = 11 | years9 = 2023– | clubs9 = [[U.S. Lecce|Lecce]] | caps9 = 100 | goals9 = 3 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja kosovare nën-19 e futbollit|Kosova U19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|Kosova U21]] | nationalcaps2 = 0 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 48 | nationalgoals4 = 1 | club-update = 24 maj 2026 | nationalteam-update = 16 nëntor 2025 }} '''Ylber Ramadani''' (lindi më 12 prill 1996) është futbollist profesionist shqiptar i cili luan si mesfushor mbrojtës për klubin italian [[U.S. Lecce|Lecce]] dhe për [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]]. ==Karriera me klube== ===Fillimet në Kosovê=== Ramadani u lind në [[Starnberg]], [[Gjermani]], nga prindër [[Kosovarët|kosovaro-shqiptarë]] me origjinë nga fshati [[Zotaj|Vojnoc]] pranë [[Shtimja]], ku ai kaloi një pjesë të fëmijërisë së tij dhe ndihmoi familjen me punë bujqësore.<ref>{{cite news |url=https://lajmi.net/1ylber-ramadani-nderohet-ne-vendlindje-nga-shoket-e-shkolles-fillore-ne-vojnoc-te-shtimes/ |title=Ylber Ramadani nderohet në vendlindje nga shokët e Shkollës Fillore në Vojnoc të Shtimes |publisher=Lajmi.net |date=14 mars 2023 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref> Ai e nisi karrierën e tij të futbollit në nivelin e të rinjve me klubin lokal të ligës së tretë [[KF Çeliku|Çeliku]] në [[Ferizaj]].<ref>{{cite news |url=https://www.balkanweb.com/mos-ma-merr-djalin-ne-ekip-e-kam-krahe-pune-per-te-shitur-shalqinjte-historia-e-padegjuar-e-ylber-ramadanit-qe-sot-luan-ne-seria-a/ |title=“Mos ma merr djalin në ekip, e kam krah pune për të shitur shalqinjtë”! Historia e padëgjuar e Ylber Ramadani, që sot luan në Seria A |publisher=[[News 24|BalkanWeb]] |language=sq |date=5 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në moshën 15-vjeçare, ai u ftua të luante për ekipin e parë në një ndeshje miqësore kundër [[KF Ferizaj|Ferizaj]] për shkak të mungesës së lojtarëve; paraqitja e tij i bëri përshtypje stafit teknik të Ferizajt, duke çuar në një transferim pak më vonë.<ref>{{cite news |url=https://gazetasi.al/ylber-ramadani-historia-e-surprizes-me-te-bukur-te-serise-a/ |title=Ylber Ramadani, historia e surprizës më të bukur të Serisë A |publisher=Gazeta Si |date=4 tetor 2023 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref> Te Ferizaj, ai u zhvillua nëpër sistemin e të rinjve dhe bëri debutimin e tij me ekipin e parë në sezonin 2013–14 në moshën 17-vjeçare, duke u bërë lojtar i rregullt në [[Superliga e Futbollit të Kosovës]] me 29 paraqitje dhe një gol, ndërsa klubi përfundoi në vendin e katërt.<ref>{{cite news |url=https://atvlive.tv/mos-ma-merr-djalin-mduhet-me-shite-shalqinj-kjo-ishte-kerkesa-e-babait-te-ylber-ramadanit-ne-fillim-te-karrieres/ |title=“Mos ma merr djalin, m’duhet me shitë shalqinj”, kjo ishte kërkesa e babait të Ylber Ramadanit në fillim të karrierës |publisher=ATV Live |date=2 korrik 2024 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref><ref name="NFT" /> Gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Superliga e Futbollit të Kosovës 2014–15]], ai bëri 13 paraqitje dhe shënoi dy gola para se të transferohej te [[KF Prishtina|Prishtina]] në gjysmën e dytë të sezonit, ku bëri 14 paraqitje dhe shënoi një gol, ndërsa klubi përfundoi i treti në tabelën e ligës.<ref name="NFT" /> Më 1 gusht 2015, Ramadani nënshkroi për [[KF Drita (Gjilan)|Dritën]] e [[Gjilan]]it, duke vazhduar të luajë në Superligën e Kosovës edhe për një sezon tjetër.<ref>{{cite news |url=http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html |title=KF 'Drita' përforcohet me tre futbollistë |publisher=KosovaLive360 |language=sq |date=1 gusht 2015 |access-date=16 nëntor 2017 |archive-date=19 gusht 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819021454/http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html |url-status=dead}}</ref> Gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Superliga e Futbollit të Kosovës 2015–16]], ai bëri 17 paraqitje në ligë para se të largohej nga klubi në afatin kalimtar të dimrit.<ref name="NFT" /> ===Partizani=== Në dhjetor 2015, Ramadani u lidh me një transferim te [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] në [[Kategoria Superiore]] përpara afatit kalimtar të janarit dhe filloi të stërvitej me klubin,<ref>{{cite news|url=http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/|title=Ylber Ramadani drejt Partizanit të Tiranës|publisher=Gazeta Olle|language=sq|date=23 dhjetor 2015|access-date=9 prill 2016 |archive-date=10 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610194553/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/|url-status=dead}}</ref> përpara se të nënshkruante një kontratë trevjeçare më 10 janar 2016.<ref>{{cite news|url=http://botasot.info/sporti/501700/partizani-ylber-ramadani-firmos-per-3-vjet/|title=Partizani, Ylber Ramadani firmos për 3 vjet|publisher=Bota Sot|language=sq|date=10 janar 2016|access-date=9 prill 2016}}</ref> Transferimi u finalizua më 10 shkurt pasi Partizani arriti një marrëveshje me Dritën, e cila fillimisht kishte refuzuar ta lironte lojtarin.<ref>{{cite news|url=http://korneri.net/kategoria-superiore/66658/perfundon-telenovela-ramadani-i-partizanit/|title=Përfundon telenovela Ramadani|publisher=Korneri.net|language=sq|date=11 shkurt 2016|access-date=9 prill 2016|archive-date=20 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420210559/http://korneri.net/kategoria-superiore/66658/perfundon-telenovela-ramadani-i-partizanit/|url-status=dead}}</ref> Pas ardhjes së tij, Ramadani fillimisht luajti për [[FK Partizani Tirana B|Partizani Tirana B]] në [[Kategoria e Dytë 2015–16]], ndërsa gjithashtu u aktivizua herë pas here me ekipin e parë; ai bëri tetë paraqitje me ekipin B, duke ndihmuar në sigurimin e promovimit pas fitores 4–1 ndaj [[KF Sopoti Librazhd|Sopoti Librazhd]] në play-out-in e [[Kategoria e Parë 2015–16]].<ref name="FSHF">{{cite web |url=https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=310137 |title= Ylber Ramadani profil lojtari |publisher=[[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] |language=sq |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani bëri debutimin e tij me ekipin e parë më 17 prill 2016, duke u aktivizuar si zëvendësues në fitoren 3–0 në shtëpi kundër [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] në javën e 30-të të [[2015–16 Kategoria Superiore]].<ref>{{cite web |url=https://partizani.al/sq/portfolio/fk-partizani-3-0-kf-vllaznia/ |title=FK PARTIZANI 3 – 0 KF VLLAZNIA |publisher=[[FK Partizani Tirana]] |language=sq |date=17 prill 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai bëri gjithsej tre paraqitje në kampionat ndërsa Partizani e mbylli sezonin si nënkampion dhe u kualifikua në raundin e parë kualifikues të [[2016–17 UEFA Europa League]].<ref name="NFT" /> Ramadani bëri debutimin e tij në garat evropiane më 28 qershor 2016, duke luajtur ndeshjen e plotë në barazimin 0–0 kundër [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] në raundin e parë kualifikues të Europa League 2016–17.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co563/europa-league-qual/ma8247326/fk-partizani_slovan-bratislava/lineup/ |title=Europa League Qual. » FK Partizani against Slovan Bratislava » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas përjashtimit të [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] nga [[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve]] në korrik 2016, Partizani hyri në garë si nënkampion i Shqipërisë për t'u përballur me [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në raundin e dytë kualifikues.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/022f-0e9491c5366c-7f36115c125a-1000--partizani-replace-sk%D0%B5nderbeu-in-champions-league/ |title=Partizani replace Skёnderbeu in Champions League |publisher=[[UEFA]] |language=en |date=6 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai vazhdoi të ishte titullar i padiskutueshëm për ekipin dhe luajti ndeshjet e plota në të dy takimet, ndërsa Partizani u kualifikua me rezultat 3–1 pas penalltive pas dy barazimeve 1–1.<ref>{{cite news |url=https://gazetadielli.com/partizani-ndalon-yjet-hungarez-tekniku-i-kuq-luajtem-si-te-barabarte/ |title=Partizani ndalon “yjet” hungarez. Tekniku i kuq “Luajtem si te barabarte” |publisher=Gazeta Dielli |language=sq |date=13 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.oranews.tv/article/alban-hoxha-kualifikon-partizanin-per-ne-fazen-tjeter |title=Alban Hoxha kualifikon Partizanin për në fazën tjetër |publisher=Ora News |language=sq |date=21 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=History: Ferencváros 1-1 Partizani {{!}} Line-ups {{!}} UEFA Champions League 2016/17 |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2020177--ferencvaros-vs-partizani/lineups/ |publisher=[[UEFA]] |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu luajti në të dy ndeshjet kundër [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] në raundin e tretë kualifikues, teksa Partizani u eliminua me rezultat të përgjithshëm 3–0.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co562/uefa-champions-league-qual/se20924/2016-2017/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Champions League Qual. 2016/2017 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Më pas, Partizani u përball me [[FC Krasnodar|Krasnodar]] në raundin play-off të Europa League gjatë gushtit 2016, ku Ramadani ishte titullar në të dy takimet përpara se të zëvendësohej për shkak dëmtimi në minutën e 22-të të ndeshjes së kthimit, ndërsa ekipi u eliminua me rezultat të përgjithshëm 4–0.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/partizani-lamtumire-europes-barazimi-me-krasnodarin-smjafton/ |title=Partizani lamtumirë Europës, barazimi me Krasnodarin s’mjafton |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=25 gusht 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Gjatë vjeshtës, Ramadani bëri tri paraqitje si titullar në [[Kupa e Shqipërisë 2016–17]], ndërsa Partizani u eliminua me rezultat të përgjithshëm 2–1 në raund të 16' nga skuadra e [[Kategoria e Parë]] [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja Lezhë]].<ref name="FSHF" /> Në fazat e hershme të [[Kategoria Superiore 2016–17]], ai u përdor kryesisht si zëvendësues përpara se të vendosej si titullar i rregullt në mesfushë. Me përparimin e sezonit, ai u bë pjesë e rëndësishme e strukturës mbrojtëse të Partizanit, duke luajtur shpesh ndeshje të plota, ndërsa ekipi mbajti 20 porta të paprekura dhe pësoi më shumë se një gol në vetëm dy ndeshje kampionati.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co561/albania-kategoria-superiore/se21930/2016-2017/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Kategoria Superiore 2016/2017 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=25 maj 2026}}</ref> Partizani e përfundoi sezonin me mbrojtjen më të mirë në kampionat, duke pësuar vetëm 17 gola, por e humbi titullin kampion me tri pikë më pak se [[FK Kukësi|Kukësi]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/competition/co561/albania-kategoria-superiore/se21930/2016-2017/ro67531/round/md36/results-and-standings/ |title=Kategoria Superiore 2016/2017 » 36. Round |language=en |publisher=WorldFootball.net |access-date=25 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të parë të plotë me klubin, Ramadani bëri 42 paraqitje në të gjitha garat dhe u shpall Talenti i Vitit në kampionat.<ref name="Gazeta Olle talenti">{{cite news|url=http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/|title=Ylber Ramadani shpallet talenti i vitit në Shqipëri|publisher=Gazeta Olle|language=sq|date=22 maj 2017|access-date=22 maj 2017 |archive-date=16 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116191400/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/|url-status=dead}}</ref> Pas sezonit të tij shpërthyes, ai tërhoqi interesimin e klubeve holandeze [[SC Heerenveen|Heerenveen]] dhe [[AZ Alkmaar]], ndërsa Partizani raportohej se e vlerësonte kartonin e tij rreth 200 mijë euro.<ref>{{cite news |url=https://newsport.al/ramadani-drejt-europes-200-mije-euro-per-mesfushorin-e-kuq |title=Ramadani drejt Europës, 200 mijë euro për mesfushorin e kuq |publisher=Newsport.al |language=sq |date=6 qershor 2017 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ===Vejle=== Më 13 qershor 2017, klubi danez i [[Danish 1st Division]] [[Vejle Boldklub|Vejle]] njoftoi transferimin e Ramadanit nga Partizani Tirana për një shumë të raportuar prej 200,000 eurosh, ndërsa lojtari u prezantua po atë ditë pasi firmosi një kontratë katërvjeçare me opsion zgjatjeje edhe për një vit tjetër.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-ramadani-pasuron-partizanin-por-perfundon-ne-kategorine-e-dyte-ne-danimarke/|title=Zyrtare / Ramadani pasuron Partizanin, por përfundon në kategorinë e dytë në Danimarkë |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=13 qershor 2017 |access-date=16 nëntor 2017}}</ref> Transferimi u ndikua gjithashtu nga trajneri i atëhershëm [[Adolfo Sormani]], i cili kishte punuar më parë me Ramadanin te Partizani dhe kishte mbështetur fuqishëm afrimin e tij.<ref>{{cite news |url=https://www.balkanweb.com/ramadani-transferimi-ne-danimarke-me-kerkese-te-ish-trajnerit-adolfo-sormani/ |title=Ramadani, transferimi në Danimarkë me kërkesë të ish-trajnerit Adolfo Sormani |publisher=[[BalkanWeb]] |language=sq |date=15 qershor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ramadani u shndërrua shpejt në titullar të rregullt, duke luajtur vazhdimisht gjatë sezonit.<ref name=BeSoccer>{{cite web |url=https://www.besoccer.com/player/y-ramadani-330656 |title=Profile Y. Ramadani, Lecce: Info, news, matches and statistics|publisher=BeSoccer |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Paraqitjet e tij në gjysmën e parë të sezonit i siguruan grumbullimin e parë me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]] në nëntor 2017.<ref>{{cite news |url=https://gazeta-shqip.com/bota/ramadani-kombetaren-e-kam-enderruar-qe-femije-dua-te-jem-titullar/ |title=Ramadani: Kombëtaren e kam ëndërruar që fëmijë, dua të jem titullar |publisher=[[Gazeta Shqip]] |language=sq |date=4 nëntor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 26 nëntor 2017, ai shënoi golin e tij të parë në Danimarkë gjatë fitores 4–1 ndaj [[Vendsyssel FF|Vendsyssel]], duke realizuar golin e barazimit në minutat e para të ndeshjes teksa Vejle ruajti kreun e renditjes.<ref>{{cite news |url=https://www.gazetatema.net/2017/11/26/video-super-gol-i-ramadanit-vejle-merr-kryesimin |title=VIDEO/ Super gol i Ramadanit, Vejle merr kryesimin |publisher=[[Gazeta Tema]] |language=sq |date=26 nëntor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sportekspres.com/muaji-i-arte-i-ramadanit-vjen-goli-i-pare-jashte-shqiperise/|title=Muaji i artë i Ramadanit, vjen goli i parë jashtë Shqipërisë|publisher=[[Sport Ekspres]]|language=sq|date=26 nëntor 2017|access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 17 maj 2018, Ramadani u shpall lojtari më i mirë i ndeshjes pas fitores 1–0 ndaj [[FC Fredericia|Fredericia]]. Mediat daneze vlerësuan paraqitjen e tij në mesfushë, veçanërisht aftësinë në rikuperimin e topit dhe vazhdimësinë në lojë, duke theksuar se performanca të tilla ishin bërë të zakonshme gjatë sezonit.<ref name="Danish praises">{{cite news |url=https://newsport.al/foto-ish-futbollisti-i-partizanit-cmend-danimarken-mediat-vendase-me-i-miri-i-ndeshjes-nuk-perben-me-lajm |title=FOTO/ Ish-futbollisti i Partizanit "çmend" Danimarkën, mediat vendase: Më i miri i ndeshjes, nuk përbën më lajm |trans-title=PHOTO / Former Partizani player impresses Denmark, local media: Best player of the match is no longer news |publisher=Newsport.al |language=sq |date=17 maj 2018 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij debutues, ai zhvilloi 31 paraqitje në kampionat, ndërsa Vejle fitoi titullin e 1st Division dhe siguroi ngjitjen në [[Danish Superliga]].<ref name=NFT>{{NFT player|id=70889 |language=en|access-date=28 maj 2026}}</ref> Në elitën daneze, Ramadani mbeti titullar i padiskutueshëm gjatë [[2018–19 Danish Superliga]], duke luajtur në shumicën e ndeshjeve të kampionatit dhe duke kompletuar shpesh 90 minutat e plota.<ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/players/ef3c876b/Ylber-Ramadani |title=Ylber Ramadani Stats |publisher=FBref |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Gjatë sezonit, ai mori vlerësime për intensitetin në lojë dhe përgatitjen fizike, me raportime që theksonin se kishte distancën më të madhe të përshkuar për 90 minuta në kampionat, me një mesatare prej 13.487 kilometrash për ndeshje, duke luajtur rol të rëndësishëm si në fazën mbrojtëse ashtu edhe në atë sulmuese të skuadrës.<ref name="Motori">{{cite news |url=https://sportekspres.com/motori-ramadani-askush-si-ai-ne-danimarke/ |title=“Motori” Ramadani, askush si ai në Danimarkë! |publisher=Sport Ekspres |language=sq |date=26 janar 2019 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai zhvilloi 26 paraqitje në kampionat gjatë sezonit, ndërsa klubi përfundoi në vendin e parafundit dhe ra sërish në 1st Division.<ref name="NFT" /> Më 29 nëntor 2019, Ramadani shënoi një gol nga distanca në fitoren me përmbysje 4–3 në transfertë ndaj [[Viborg FF|Viborg]] gjatë sezonit 2019–20, duke ngushtuar diferencën në minutën e 29-të pasi Vejle kishte mbetur në disavantazh 2–0 dhe duke ndihmuar skuadrën të ruante vendin e parë në renditjen e 1st Division.<ref>{{cite news |url=https://www.albinfo.ch/danimarke-ylber-ramadani-shenon-gol-dedikim-dhe-lutje-per-shqiperine/ |title=Danimarkë: Ylber Ramadani shënon gol, dedikim dhe lutje për Shqipërinë |publisher=Albinfo |language=sq |date=29 November 2019 |access-date=20 maj 2026}}</ref> Më 2 mars 2020, ai shënoi golin e vetëm në fitoren 1–0 ndaj [[HB Køge|Køge]], duke realizuar nga distanca pak pas minutës së 60-të dhe më pas u shpall lojtari më i mirë i ndeshjes, ndërsa Vejle e çoi në gjashtë pikë diferencën në krye të tabelës në garën për ngjitje.<ref>{{cite news |url=https://abcnews.al/video-ylber-ramadani-befason-me-kete-gol-zgjidhet-edhe-njeriu-i-ndeshjes/ |title=VIDEO/ Ylber Ramadani befason me këtë gol, zgjidhet edhe “Njeriu i Ndeshjes” |publisher=ABC News Albania |language=sq |date=2 mars 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 14 korrik 2020, Ramadani shënoi golin e fitores në triumfin 1–0 ndaj [[Nykøbing FC|Nykøbing]] me një goditje të fuqishme nga distanca, duke siguruar rikthimin e Vejle në elitën daneze dy ndeshje para përfundimit të sezonit.<ref>{{cite news |url=https://tvklan.al/ramadani-shenon-golin-e-jetes |title=Ramadani shënon golin e jetës |publisher=[[TV Klan]] |language=sq |date=15 korrik 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://abcnews.al/video-goli-i-elites-ylber-ramadani-realizoi-nje-perle-ne-danimarke/ |title=VIDEO/ Goli i elitës, Ylber Ramadani realizoi një “perlë” në Danimarkë! |publisher=[[ABC News (Albania)]] |language=sq |date=15 korrik 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 31 paraqitje dhe tre gola në kampionat.<ref name=NFT /> Përpara sezonit 2020–21, Ramadani u lidh me një largim të mundshëm nga Danimarka, me raportime që pretendonin se ishte pranë transferimit në elitën belge, ndërsa interes për të kishin shfaqur edhe [[AEK Athens F.C.|AEK Athens]] dhe [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotiva Zagreb]].<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ramadani-drejt-largimit-nga-danimarka-nje-hap-larg-kalimit-ne-eliten-e-kampionatit-europian/ |title=EKSKLUZIVE/ Ramadani drejt largimit nga Danimarka, një hap larg kalimit në elitën e futbollit belg |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=12 shtator 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 13 shtator 2020, ai rezultoi pozitiv me [[COVID-19]] gjatë grumbullimit me kombëtaren, duke u izoluar përkohësisht në Shqipëri dhe duke humbur vetëm ndeshjen hapëse të [[2020–21 Danish Superliga]] para se të rikthehej në stërvitje dhe në ndeshjet zyrtare pak kohë më vonë.<ref>{{cite news |url=https://www.botasot.info/futboll-sporti/1373805/ylber-ramadani-me-covid-19-nga-danimarka-u-infektua-ne-shqiperi/ |title=Ylber Ramadani me COVID-19, nga Danimarka: U infektua në Shqipëri |publisher=Bota Sot |language=sq |date=13 shtator 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ramadani mbeti një nga lojtarët kryesorë të skuadrës edhe gjatë sezonit 2020–21, duke shënuar golin e tij të vetëm të sezonit në humbjen 2–1 ndaj [[F.C. Copenhagen|Copenhagen]] më 4 mars 2021 dhe duke marrë notën 7.3 nga SofaScore për paraqitjen e tij.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/realizoi-gol-ndaj-kopenhagenit-ja-si-vleresohet-ylber-ramadani/ |title=Realizoi gol ndaj Kopenhagenit, ja si vlerësohet Ylber Ramadani |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=4 mars 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të fundit me klubin, ai zhvilloi 32 paraqitje dhe shënoi një gol, ndërsa Vejle përfundoi në vendin e 10-të, siguroi mbijetesën në elitë dhe arriti deri në çerekfinalet e [[2020–21 Danish Cup]].<ref name=NFT /><ref name=Soccerway /> Më 23 maj 2021, pas katër sezonesh te klubi, Vejle njoftoi se Ramadani nuk do ta rinovonte kontratën.<ref>{{cite web|url=https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/|title=Albansk midtbanekriger stopper i Nørreskoven|trans-title=Mesfushori shqiptar largohet nga Nørreskoven|publisher=Vejle-Boldklub.dk|language=da|date=23 maj 2021 |access-date=28 maj 2026 |archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616150813/https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/|url-status=dead}}</ref> ===MTK Budapest=== Më 14 qershor 2021, Ramadani iu bashkua klubit hungarez [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]] si lojtar i lirë.<ref>{{cite web|url=https://www.mtkbudapest.hu/hu/hirek/valogatott-jatekos-a-legujabb-igazolasunk|title=Válogatott játékos a legújabb igazolásunk|trans-title=Lojtari i kombëtares është afrimi ynë më i ri|publisher=MTKBudapest.hu |language=hu |date=14 qershor 2021|access-date=28 maj 2026}}</ref> Debutoi më 30 korrik 2021 në ndeshjen hapëse të sezonit [[2021–22 Nemzeti Bajnokság I|2021–22 NB I]], duke luajtur 90 minuta të plota në barazimin 1–1 në transfertë ndaj [[Gyirmót FC Győr|Gyirmót]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co76/hungary-nb-i/ma9242704/gyirmot-fc_mtk-budapest/lineup/ |title=NB I » Gyirmót FC against MTK Budapest » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.kisalfold.hu/helyi-sport/2021/07/nb-i-foci-gyirmot-fc-gyor-mtk-online-kozvetites-pentek-20-30-ora |title=NB I foci – Döntetlent játszott a Gyirmót az MTK ellen – fotók |trans-title=Futboll NB I – Gyirmót barazoi kundër MTK – fotografi |publisher=Kisalföld |language=hu |date=30 korrik 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Gjatë sezonit, Ramadani u shndërrua në titullar të rregullt, duke zhvilluar 30 paraqitje në kampionat dhe duke qenë një nga lojtarët më të përdorur të skuadrës.<ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/players/ef3c876b/matchlogs/2021-2022/c46/Ylber-Ramadani-Match-Logs |title=Ylber Ramadani Match Logs 2021–22 |publisher=FBref |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/squads/e44db2c6/2021-2022/MTK-Budapest-Stats |title=MTK Budapest 2021–22 Stats |publisher=FBref |language= en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu mbajti shiritin e kapitenit në disa raste dhe shënoi golin e tij të parë për klubin më 5 dhjetor 2021 në fitoren 2–1 ndaj kryesuesve të kampionatit [[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]], rezultat që e nxori përkohësisht MTK-në nga zona e rënies.<ref name="Kapiten MTK">{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/video-kapiten-dhe-golashenues-ramadani-i-jep-fitoren-skuadres-ne-surprizen-e-javes-ne-hungari/ |title=VIDEO / Kapiten dhe golashënues, Ramadani i jep fitoren skuadrës në surprizën e javës në Hungari |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=5 dhjetor 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai shënoi golin e tij të dytë në kampionat më 15 maj 2022, duke realizuar në minutat shtesë të fitores 3–0 ndaj [[Debreceni VSC|Debrecen]] në ndeshjen e fundit të sezonit, megjithëse fitorja nuk mjaftoi për të shmangur rënien e MTK-së nga kategoria, pasi skuadra e mbylli kampionatin në vendin e 11-të, dy pikë larg mbijetesës.<ref>{{cite web |url=https://newsport.al/video-gol-ne-frymen-e-fundit-ylber-ramadani-realizon-nje-perle-ne-hungari |title=VIDEO/ Gol në frymën e fundit, Ylber RAMADANI realizon një “perlë” në Hungari |publisher=Newsport.al |language=sq |date=15 maj 2022 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=OTP Bank Liga NB I. 33. forduló |url=https://adatbank.mlsz.hu/league/56/0/23704/33.html |publisher=MLSZ adatbank |language=hu |access-date=28 maj 2026}}</ref> ===Aberdeen=== Më 8 qershor 2022, Ramadani nënshkroi me klubin e [[Scottish Premiership]] [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] me një kontratë trevjeçare për një tarifë të pazbuluar.<ref>{{cite news |url=https://www.afc.co.uk/2022/06/08/ramadani-becomes-a-red/ |title=Ramadani becomes a Red |publisher=[[Aberdeen F.C.]] |language=en |date=8 qershor 2022 |access-date=8 qershor 2022}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar më 13 korrik, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 2–0 kundër [[Dumbarton F.C.|Dumbarton]] në ndeshjen e dytë të fazës së grupeve të [[Scottish League Cup 2022–23]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co60/scotland-league-cup/ma9410878/aberdeen-fc_dumbarton-fc/lineup/ |title=Aberdeen FC against Dumbarton FC » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani shpejt u vendos si titullar i rregullt dhe mbeti gjithmonë i pranishëm gjatë fushatës së Aberdeen në Kupën e Ligës, duke dhënë asistimin e tij të parë për klubin në fitoren 5–0 ndaj [[Peterhead F.C.|Peterhead]] një javë më vonë, ndërsa Aberdeen përfundoi në krye të grupit me pikë maksimale dhe 12 gola të shënuar dhe asnjë të pësuar, përpara se të regjistronte dy fitore identike 4–1 si në raundin e 16-të ashtu edhe në çerekfinale, duke u eliminuar përfund në gjysmëfinale nga [[Rangers F.C.|Rangers]] 2–1 pas kohës shtesë.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co60/scotland-league-cup/se45807/2022-2023/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Scottish League Cup 2022/2023 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin [[Scottish Premiership 2022–23]], ai ishte pothuajse gjithmonë i pranishëm, duke munguar vetëm nëntë minuta të aksionit në kampionat dhe duke luajtur në çdo ndeshje përveç javës së 32-të, ndërsa kontribuoi edhe me një gol dhe dy asistime në fitore në ligë, megjithëse grumbulloi disa kartonë të verdhë, përfshirë edhe në katër ndeshje radhazi midis tetorit dhe nëntorit 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co93/scotland-premiership/se45826/2022-2023/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Club matches 2022/2023 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë më 4 nëntor 2022 në fitoren 4–1 kundër [[Hibernian F.C.|Hibernian]], duke realizuar në minutën e 61-të me një goditje të menjëhershme nga jashtë zonës.<ref>{{cite news |url=https://sportekspres.com/video-ylber-ramadani-realizon-gol-te-bukur-ne-skoci-me-aberden-menjehere-nisi-fluturimi-me-shqiponjen/ |title=VIDEO/ Ylber Ramadani realizon gol të bukur në Skoci me Aberden, menjëherë nisi fluturimi me shqiponjën |publisher=[[Sport Ekspres]] |language=sq |date=4 nëntor 2022 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas fitores 2–0 të Aberdeen kundër [[Rangers F.C.|Rangers]] më 23 prill 2023, Ramadani mori vlerësime për kontributin e tij mbrojtës dhe paraqitjen në fitimin e topave në mesfushë, duke u përfshirë në Formacionin e Javës të [[Kris Boyd]].<ref>{{cite news |url=https://newsport.al/foto-nje-dige-perpara-mbrojtjes-ylber-ramadani-vleresohet-maksimalisht-ne-skoci |title=FOTO/ Një “digë” përpara mbrojtjes, Ylber RAMADANI vlerësohet maksimalisht në Skoci |publisher=Newsport.al |language=sq |date=24 prill 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani pati ndikim të denjë si pjesë integrale e ''the Dons'', me paraqitjet e tij të qëndrueshme që e bënë të preferuar nga tifozët, ndërsa bëri 44 paraqitje në të gjitha garat dhe shënoi një gol, teksa ekipi përfundoi i treti në kampionat dhe siguroi kualifikimin për fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Evropës 2023–24]], përpara se të largohej nga klubi më 4 gusht 2023 për t'iu bashkuar skuadrës së Serie A [[US Lecce|Lecce]].<ref name="the Dons">{{cite news |url=https://www.afc.co.uk/2023/08/04/ramadani-departs-the-dons/ |title=Ramadani Departs the Dons |publisher=[[Aberdeen F.C.]] |language=en |date=4 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ===Lecce=== Në gusht 2023, Ramadani u transferua në Itali te [[U.S. Lecce|Lecce]] për 1.2 milion €.<ref>{{Cite web|url=http://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce|title=Ramadani è un calciatore del Lecce|publisher=U.S. Lecce|language=it|access-date=5 gusht 2023|archive-date=5 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230805064959/https://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi me klubin më 13 gusht në fitoren minimale 1–0 kundër [[Calcio Como|Comos]] në kupë. Një javë më vonë, Ramadani luajti ndeshjen e parë në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/20-08-2023/lecce-lazio-2-1-segnano-immobile-almqvist-e-di-francesco.shtml|title=Lazio, che combini? Immobile-gol non basta, clamoroso ribaltone Lecce nel finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=20 gusht 2023|access-date=11 prill 2024}}</ref> Më 16 dhjetor, ai shënoi golin e parë në Serie A në fitoren 2–1 kundër [[Frosinone Calcio|Frosinones]] në shtëpi.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lecce/16-12-2023/lecce-frosinone-gol-piccoli-kaio-jorge-ramadani-risultato-seriea.shtml|title=Turati la combina grossa all'89': il Lecce batte il Frosinone e lo supera in classifica|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=16 dhjetor 2023|language=it|access-date=16 dhjetor 2023}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Kosova=== Ramadani morri një thirrje nga trajneri i [[Kombëtarja kosovare e futbollit U-19|përfaqësueses kosovare nën-19]] [[Ramiz Krasniqi]] për një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja shqiptare e futbollit U-19|Shqipërisë]] në tetor 2015. Ai luajti në ndeshjen e parë më 13 tetor, me Kosovën që fitoi 2–0.<ref>{{cite news|url=http://telegrafi.com/kosova-mposht-shqiperine-2/|title=Kosova mposht Shqipërinë|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=13 tetor 2015|accessdate=3 nëntor 2017}}</ref> Ai ishte gjithashtu pjesë e [[Kombëtarja kosovare e futbollit U-21|ekipit nën-21]].<ref>{{cite news|url=http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759|title=Grumbullohen përfaqësueset U-21 dhe U-19|publisher=Sporti1|language=sq|date=6 maj 2015|accessdate=9 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422050147/http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759|archive-date=22 prill 2016|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria=== Më 18 gusht 2016, Ramadani mori shtetësinë shqiptare, duke zgjedhur ta ndryshojë përfaqësimin ndërkombëtar dhe të luajë për Shqipërinë.<ref>{{cite web|url=http://president.al/?p=35545|title=Dekret për dhënie të shtetësisë shqiptare nr. 9724|publisher=[[Presidenti i Shqipërisë]]|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011806/http://president.al/?p=35545|archive-date=23 tetor 2017}}</ref> Më 27 gusht 2017, Ramadani morri një thirrje nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtares shqiptare nën-21]] [[Redi Jupi]] për një ndeshje kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian 2017 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit U-21|Greqisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise|title=U-21 zbardhet lista per sfiden ndaj Greqisë|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=27 gusht 2017|accessdate=27 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801181206/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise|archive-date=1 gusht 2017|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 10 tetor ndeshjen e fundit kualifikuese kundër [[Kombëtarja izraelite e futbollit U-21|Izraelit]] ku Shqipëria humbën 4–0.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/10/10/europe/uefa-u21-championship/israel-under-21/albania-under-21/2021353/|title=Israel U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=10 tetor 2016|accessdate=16 nëntor 2017}}</ref> Ramadani vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për fushatës e rradhës kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian 2019, duke u thirrur në qershor 2017 për ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë me ekipin nën-21 në ndeshjen e pestë të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore nën-21 e futbollit|Irlandës së Veriut]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/shqiperi-e-pafat-e-pesojme-serish-ne-fund/|title=Shqipëri e pafat, e pësojmë sërish në fund|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=10 nëntor 2017|accessdate=10 nëntor 2017}}</ref> Në nëntor 2017, Ramadani mori ftesën e parë në kombëtaren e parë nga trajneri [[Christian Panucci]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]].<ref>{{cite news|url=http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi|title=TRAJNERI PANUCCI SHPALL LISTËN PËR MIQËSOREN E 13 NËNTORIT, TURQI-SHQIPËRI|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=3 nëntor 2017|accessdate=3 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104034553/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi|archive-date=4 nëntor 2017|url-status=dead}}</ref> Në intervistën para ndeshjes, Ramadani deklaroi se thirrja në ekipin e parë ishte "një ëndërr e bërë realitet".<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ramadani-kombetaren-e-kam-enderruar-qe-femije-dua-te-luaj-nga-minuta-e-pare/|title=Ramadani: Kombëtaren e kam ëndërruar që fëmijë, dua të luaj nga minuta e parë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=3 nëntor 2017|accessdate=3 nëntor 2017}}</ref> Ramadani debutoi në kombëtaren në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] më 26 mars 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/albania-vs-norway/teams/387605|title=Internationals (Sky Sports)|website=SkySports|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|16 dhjetor 2023}}<ref name=Soccerway>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/ylber-ramadani/329416/|title=Ylber Ramadani|website=Soccerway|language=en|access-date=11 prill 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ylber-ramadani/|title=Ylber Ramadani|website=World Football|language=en|access-date=11 prill 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[KF Ferizaj|Ferizaj]] |[[2013–14 Football Superleague of Kosovo|2013–14]] |rowspan="2"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |29||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||1 |- |[[2014–15 Football Superleague of Kosovo|2014–15]] |13||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||13||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !42!!3!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!42!!3 |- |rowspan="1"|[[KF Prishtina|Prishtina]] |[[2014–15 Football Superleague of Kosovo|2014–15]] |rowspan="1"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |14||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||14||1 |- |rowspan="1"|[[KF Drita|Drita]] |[[2015–16 Football Superleague of Kosovo|2015–16]] |rowspan="1"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |17||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||1 |- |rowspan="1"|[[FK Partizani|Partizani B]] |[[2015–16 Kategoria e Dytë|2015–16]] |rowspan="1"|[[Kategoria e Dytë]] |7||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha">Ndeshje në fazën play-out të Kategorisë së Parë.</ref>||0||8||0 |- |rowspan="3"|[[FK Partizani|Partizani]] |[[2015–16 Kategoria Superiore|2015–16]] |rowspan="2"|[[Kategoria Superiore]] |3||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[2016–17 Kategoria Superiore|2016–17]] |32||0||3||0||7<ref group="lower-alpha">Katër ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], tree ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||0||colspan="2"|—||42||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !35!!0!!4!!0!!7!!0!!colspan="2"|—!!46!!0 |- |rowspan="5"|[[Vejle Boldklub]] |[[2017–18 Danish 1st Division|2017–18]] |rowspan="1"|[[Divizioni i Parë Danez]] |31||1||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||1 |- |[[2018–19 Danish Superliga|2018–19]] |[[Superliga Daneze]] |22||0||1||0||colspan="2"|—||7||0||30||0 |- |[[2019–20 Danish 1st Division|2019–20]] |[[Divizioni i Parë Danez]] |31||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||3 |- |[[2020–21 Danish Superliga|2020–21]] |[[Superliga Daneze]] |20||1||3||0||colspan="2"|—||9||0||32||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !104!!5!!5!!0!!colspan="2"|—!!16!!0!!125!!5 |- |[[MTK Budapest]] |[[2021-22 MTK Budapest FC season|2021–22]] |[[Nemzeti Bajnokság I|Nemzeti Bajnokság]] |30||2||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||2 |- |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] |[[2022–23 Aberdeen F.C. season|2022–23]] |[[Scottish Premiership]] |32||1||7||0||colspan="2"|—||5||0||44||1 |- |[[U.S. Lecce|Lecce]] |[[2023–24 US Lecce season|2023–24]] |[[Serie A]] |15||1||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||1 |- ! colspan="3" |Gjithsej karriera !296!!14!!19!!0!!7!!0!!22!!0!!344!!14 |} <references group="lower-alpha"/> ===Kombëtarja=== {{Updated|25 mars 2024}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30232|title=Ylber Ramadani|website=European Football|language=en|access-date=15 prill 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golas sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="7"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |2018||4||0 |- |2019||3||1 |- |2020||2||0 |- |2021||6||0 |- |2022||9||0 |- |2023||8||0 |- |2024||2||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!34!!1 |} == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=310137 Ylber Ramadani] te Federata Shqiptare e Futbollit [[Kategoria:Lindje 1996]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë kosovarë]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Prishtina]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Drita]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Vejle Boldklub]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Lecce]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] gsknvkir07zcyn2tlfgm0if4kjto5j2 2985317 2985303 2026-05-29T13:31:59Z Eni.Sukthi.Durres 54046 /* Lecce */ zgjerim i plote i seksionit 2985317 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ylber Ramadani | birth_date = {{Birth date and age|12|4|1996|df=y}} | birth_place = [[Starnberg]], Gjermani | height = 1.85 m | position = [[Mesfushori|Mesfushor mbrojtës]] | currentclub = [[U.S. Lecce|Lecce]] | clubnumber = 20 | youthyears1 = {{0|0000}}–2011 | youthclubs1 = [[KF Çeliku|Çeliku]] | youthyears2 = 2011–2013 | youthclubs2 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] | caps1 = 42 | goals1 = 3 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = [[KF Prishtina|Prishtina]] | caps2 = 14 | goals2 = 1 | years3 = 2015–2016 | clubs3 = [[KF Drita|Drita]] | caps3 = 17 | goals3 = 1 | years4 = 2016 | clubs4 = [[FK Partizani Tirana B|Partizani B]] | caps4 = 7 | goals4 = 0 | years5 = 2016–2017 | clubs5 = [[FK Partizani|Partizani]] | caps5 = 35 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2021 | clubs6 = [[Vejle Boldklub|Vejle BK]] | caps6 = 117 | goals6 = 5 | years7 = 2021–2022 | clubs7 = [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]] | caps7 = 30 | goals7 = 2 | years8 = 2022–2023 | clubs8 = [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | caps8 = 37 | goals8 = 11 | years9 = 2023– | clubs9 = [[U.S. Lecce|Lecce]] | caps9 = 100 | goals9 = 3 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja kosovare nën-19 e futbollit|Kosova U19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|Kosova U21]] | nationalcaps2 = 0 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 48 | nationalgoals4 = 1 | club-update = 24 maj 2026 | nationalteam-update = 16 nëntor 2025 }} '''Ylber Ramadani''' (lindi më 12 prill 1996) është futbollist profesionist shqiptar i cili luan si mesfushor mbrojtës për klubin italian [[U.S. Lecce|Lecce]] dhe për [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]]. ==Karriera me klube== ===Fillimet në Kosovê=== Ramadani u lind në [[Starnberg]], [[Gjermani]], nga prindër [[Kosovarët|kosovaro-shqiptarë]] me origjinë nga fshati [[Zotaj|Vojnoc]] pranë [[Shtimja]], ku ai kaloi një pjesë të fëmijërisë së tij dhe ndihmoi familjen me punë bujqësore.<ref>{{cite news |url=https://lajmi.net/1ylber-ramadani-nderohet-ne-vendlindje-nga-shoket-e-shkolles-fillore-ne-vojnoc-te-shtimes/ |title=Ylber Ramadani nderohet në vendlindje nga shokët e Shkollës Fillore në Vojnoc të Shtimes |publisher=Lajmi.net |date=14 mars 2023 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref> Ai e nisi karrierën e tij të futbollit në nivelin e të rinjve me klubin lokal të ligës së tretë [[KF Çeliku|Çeliku]] në [[Ferizaj]].<ref>{{cite news |url=https://www.balkanweb.com/mos-ma-merr-djalin-ne-ekip-e-kam-krahe-pune-per-te-shitur-shalqinjte-historia-e-padegjuar-e-ylber-ramadanit-qe-sot-luan-ne-seria-a/ |title=“Mos ma merr djalin në ekip, e kam krah pune për të shitur shalqinjtë”! Historia e padëgjuar e Ylber Ramadani, që sot luan në Seria A |publisher=[[News 24|BalkanWeb]] |language=sq |date=5 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në moshën 15-vjeçare, ai u ftua të luante për ekipin e parë në një ndeshje miqësore kundër [[KF Ferizaj|Ferizaj]] për shkak të mungesës së lojtarëve; paraqitja e tij i bëri përshtypje stafit teknik të Ferizajt, duke çuar në një transferim pak më vonë.<ref>{{cite news |url=https://gazetasi.al/ylber-ramadani-historia-e-surprizes-me-te-bukur-te-serise-a/ |title=Ylber Ramadani, historia e surprizës më të bukur të Serisë A |publisher=Gazeta Si |date=4 tetor 2023 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref> Te Ferizaj, ai u zhvillua nëpër sistemin e të rinjve dhe bëri debutimin e tij me ekipin e parë në sezonin 2013–14 në moshën 17-vjeçare, duke u bërë lojtar i rregullt në [[Superliga e Futbollit të Kosovës]] me 29 paraqitje dhe një gol, ndërsa klubi përfundoi në vendin e katërt.<ref>{{cite news |url=https://atvlive.tv/mos-ma-merr-djalin-mduhet-me-shite-shalqinj-kjo-ishte-kerkesa-e-babait-te-ylber-ramadanit-ne-fillim-te-karrieres/ |title=“Mos ma merr djalin, m’duhet me shitë shalqinj”, kjo ishte kërkesa e babait të Ylber Ramadanit në fillim të karrierës |publisher=ATV Live |date=2 korrik 2024 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref><ref name="NFT" /> Gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Superliga e Futbollit të Kosovës 2014–15]], ai bëri 13 paraqitje dhe shënoi dy gola para se të transferohej te [[KF Prishtina|Prishtina]] në gjysmën e dytë të sezonit, ku bëri 14 paraqitje dhe shënoi një gol, ndërsa klubi përfundoi i treti në tabelën e ligës.<ref name="NFT" /> Më 1 gusht 2015, Ramadani nënshkroi për [[KF Drita (Gjilan)|Dritën]] e [[Gjilan]]it, duke vazhduar të luajë në Superligën e Kosovës edhe për një sezon tjetër.<ref>{{cite news |url=http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html |title=KF 'Drita' përforcohet me tre futbollistë |publisher=KosovaLive360 |language=sq |date=1 gusht 2015 |access-date=16 nëntor 2017 |archive-date=19 gusht 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819021454/http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html |url-status=dead}}</ref> Gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Superliga e Futbollit të Kosovës 2015–16]], ai bëri 17 paraqitje në ligë para se të largohej nga klubi në afatin kalimtar të dimrit.<ref name="NFT" /> ===Partizani=== Në dhjetor 2015, Ramadani u lidh me një transferim te [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] në [[Kategoria Superiore]] përpara afatit kalimtar të janarit dhe filloi të stërvitej me klubin,<ref>{{cite news|url=http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/|title=Ylber Ramadani drejt Partizanit të Tiranës|publisher=Gazeta Olle|language=sq|date=23 dhjetor 2015|access-date=9 prill 2016 |archive-date=10 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610194553/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/|url-status=dead}}</ref> përpara se të nënshkruante një kontratë trevjeçare më 10 janar 2016.<ref>{{cite news|url=http://botasot.info/sporti/501700/partizani-ylber-ramadani-firmos-per-3-vjet/|title=Partizani, Ylber Ramadani firmos për 3 vjet|publisher=Bota Sot|language=sq|date=10 janar 2016|access-date=9 prill 2016}}</ref> Transferimi u finalizua më 10 shkurt pasi Partizani arriti një marrëveshje me Dritën, e cila fillimisht kishte refuzuar ta lironte lojtarin.<ref>{{cite news|url=http://korneri.net/kategoria-superiore/66658/perfundon-telenovela-ramadani-i-partizanit/|title=Përfundon telenovela Ramadani|publisher=Korneri.net|language=sq|date=11 shkurt 2016|access-date=9 prill 2016|archive-date=20 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420210559/http://korneri.net/kategoria-superiore/66658/perfundon-telenovela-ramadani-i-partizanit/|url-status=dead}}</ref> Pas ardhjes së tij, Ramadani fillimisht luajti për [[FK Partizani Tirana B|Partizani Tirana B]] në [[Kategoria e Dytë 2015–16]], ndërsa gjithashtu u aktivizua herë pas here me ekipin e parë; ai bëri tetë paraqitje me ekipin B, duke ndihmuar në sigurimin e promovimit pas fitores 4–1 ndaj [[KF Sopoti Librazhd|Sopoti Librazhd]] në play-out-in e [[Kategoria e Parë 2015–16]].<ref name="FSHF">{{cite web |url=https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=310137 |title= Ylber Ramadani profil lojtari |publisher=[[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] |language=sq |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani bëri debutimin e tij me ekipin e parë më 17 prill 2016, duke u aktivizuar si zëvendësues në fitoren 3–0 në shtëpi kundër [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] në javën e 30-të të [[2015–16 Kategoria Superiore]].<ref>{{cite web |url=https://partizani.al/sq/portfolio/fk-partizani-3-0-kf-vllaznia/ |title=FK PARTIZANI 3 – 0 KF VLLAZNIA |publisher=[[FK Partizani Tirana]] |language=sq |date=17 prill 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai bëri gjithsej tre paraqitje në kampionat ndërsa Partizani e mbylli sezonin si nënkampion dhe u kualifikua në raundin e parë kualifikues të [[2016–17 UEFA Europa League]].<ref name="NFT" /> Ramadani bëri debutimin e tij në garat evropiane më 28 qershor 2016, duke luajtur ndeshjen e plotë në barazimin 0–0 kundër [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] në raundin e parë kualifikues të Europa League 2016–17.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co563/europa-league-qual/ma8247326/fk-partizani_slovan-bratislava/lineup/ |title=Europa League Qual. » FK Partizani against Slovan Bratislava » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas përjashtimit të [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] nga [[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve]] në korrik 2016, Partizani hyri në garë si nënkampion i Shqipërisë për t'u përballur me [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në raundin e dytë kualifikues.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/022f-0e9491c5366c-7f36115c125a-1000--partizani-replace-sk%D0%B5nderbeu-in-champions-league/ |title=Partizani replace Skёnderbeu in Champions League |publisher=[[UEFA]] |language=en |date=6 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai vazhdoi të ishte titullar i padiskutueshëm për ekipin dhe luajti ndeshjet e plota në të dy takimet, ndërsa Partizani u kualifikua me rezultat 3–1 pas penalltive pas dy barazimeve 1–1.<ref>{{cite news |url=https://gazetadielli.com/partizani-ndalon-yjet-hungarez-tekniku-i-kuq-luajtem-si-te-barabarte/ |title=Partizani ndalon “yjet” hungarez. Tekniku i kuq “Luajtem si te barabarte” |publisher=Gazeta Dielli |language=sq |date=13 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.oranews.tv/article/alban-hoxha-kualifikon-partizanin-per-ne-fazen-tjeter |title=Alban Hoxha kualifikon Partizanin për në fazën tjetër |publisher=Ora News |language=sq |date=21 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=History: Ferencváros 1-1 Partizani {{!}} Line-ups {{!}} UEFA Champions League 2016/17 |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2020177--ferencvaros-vs-partizani/lineups/ |publisher=[[UEFA]] |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu luajti në të dy ndeshjet kundër [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] në raundin e tretë kualifikues, teksa Partizani u eliminua me rezultat të përgjithshëm 3–0.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co562/uefa-champions-league-qual/se20924/2016-2017/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Champions League Qual. 2016/2017 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Më pas, Partizani u përball me [[FC Krasnodar|Krasnodar]] në raundin play-off të Europa League gjatë gushtit 2016, ku Ramadani ishte titullar në të dy takimet përpara se të zëvendësohej për shkak dëmtimi në minutën e 22-të të ndeshjes së kthimit, ndërsa ekipi u eliminua me rezultat të përgjithshëm 4–0.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/partizani-lamtumire-europes-barazimi-me-krasnodarin-smjafton/ |title=Partizani lamtumirë Europës, barazimi me Krasnodarin s’mjafton |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=25 gusht 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Gjatë vjeshtës, Ramadani bëri tri paraqitje si titullar në [[Kupa e Shqipërisë 2016–17]], ndërsa Partizani u eliminua me rezultat të përgjithshëm 2–1 në raund të 16' nga skuadra e [[Kategoria e Parë]] [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja Lezhë]].<ref name="FSHF" /> Në fazat e hershme të [[Kategoria Superiore 2016–17]], ai u përdor kryesisht si zëvendësues përpara se të vendosej si titullar i rregullt në mesfushë. Me përparimin e sezonit, ai u bë pjesë e rëndësishme e strukturës mbrojtëse të Partizanit, duke luajtur shpesh ndeshje të plota, ndërsa ekipi mbajti 20 porta të paprekura dhe pësoi më shumë se një gol në vetëm dy ndeshje kampionati.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co561/albania-kategoria-superiore/se21930/2016-2017/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Kategoria Superiore 2016/2017 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=25 maj 2026}}</ref> Partizani e përfundoi sezonin me mbrojtjen më të mirë në kampionat, duke pësuar vetëm 17 gola, por e humbi titullin kampion me tri pikë më pak se [[FK Kukësi|Kukësi]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/competition/co561/albania-kategoria-superiore/se21930/2016-2017/ro67531/round/md36/results-and-standings/ |title=Kategoria Superiore 2016/2017 » 36. Round |language=en |publisher=WorldFootball.net |access-date=25 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të parë të plotë me klubin, Ramadani bëri 42 paraqitje në të gjitha garat dhe u shpall Talenti i Vitit në kampionat.<ref name="Gazeta Olle talenti">{{cite news|url=http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/|title=Ylber Ramadani shpallet talenti i vitit në Shqipëri|publisher=Gazeta Olle|language=sq|date=22 maj 2017|access-date=22 maj 2017 |archive-date=16 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116191400/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/|url-status=dead}}</ref> Pas sezonit të tij shpërthyes, ai tërhoqi interesimin e klubeve holandeze [[SC Heerenveen|Heerenveen]] dhe [[AZ Alkmaar]], ndërsa Partizani raportohej se e vlerësonte kartonin e tij rreth 200 mijë euro.<ref>{{cite news |url=https://newsport.al/ramadani-drejt-europes-200-mije-euro-per-mesfushorin-e-kuq |title=Ramadani drejt Europës, 200 mijë euro për mesfushorin e kuq |publisher=Newsport.al |language=sq |date=6 qershor 2017 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ===Vejle=== Më 13 qershor 2017, klubi danez i [[Danish 1st Division]] [[Vejle Boldklub|Vejle]] njoftoi transferimin e Ramadanit nga Partizani Tirana për një shumë të raportuar prej 200,000 eurosh, ndërsa lojtari u prezantua po atë ditë pasi firmosi një kontratë katërvjeçare me opsion zgjatjeje edhe për një vit tjetër.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-ramadani-pasuron-partizanin-por-perfundon-ne-kategorine-e-dyte-ne-danimarke/|title=Zyrtare / Ramadani pasuron Partizanin, por përfundon në kategorinë e dytë në Danimarkë |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=13 qershor 2017 |access-date=16 nëntor 2017}}</ref> Transferimi u ndikua gjithashtu nga trajneri i atëhershëm [[Adolfo Sormani]], i cili kishte punuar më parë me Ramadanin te Partizani dhe kishte mbështetur fuqishëm afrimin e tij.<ref>{{cite news |url=https://www.balkanweb.com/ramadani-transferimi-ne-danimarke-me-kerkese-te-ish-trajnerit-adolfo-sormani/ |title=Ramadani, transferimi në Danimarkë me kërkesë të ish-trajnerit Adolfo Sormani |publisher=[[BalkanWeb]] |language=sq |date=15 qershor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ramadani u shndërrua shpejt në titullar të rregullt, duke luajtur vazhdimisht gjatë sezonit.<ref name=BeSoccer>{{cite web |url=https://www.besoccer.com/player/y-ramadani-330656 |title=Profile Y. Ramadani, Lecce: Info, news, matches and statistics|publisher=BeSoccer |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Paraqitjet e tij në gjysmën e parë të sezonit i siguruan grumbullimin e parë me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]] në nëntor 2017.<ref>{{cite news |url=https://gazeta-shqip.com/bota/ramadani-kombetaren-e-kam-enderruar-qe-femije-dua-te-jem-titullar/ |title=Ramadani: Kombëtaren e kam ëndërruar që fëmijë, dua të jem titullar |publisher=[[Gazeta Shqip]] |language=sq |date=4 nëntor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 26 nëntor 2017, ai shënoi golin e tij të parë në Danimarkë gjatë fitores 4–1 ndaj [[Vendsyssel FF|Vendsyssel]], duke realizuar golin e barazimit në minutat e para të ndeshjes teksa Vejle ruajti kreun e renditjes.<ref>{{cite news |url=https://www.gazetatema.net/2017/11/26/video-super-gol-i-ramadanit-vejle-merr-kryesimin |title=VIDEO/ Super gol i Ramadanit, Vejle merr kryesimin |publisher=[[Gazeta Tema]] |language=sq |date=26 nëntor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sportekspres.com/muaji-i-arte-i-ramadanit-vjen-goli-i-pare-jashte-shqiperise/|title=Muaji i artë i Ramadanit, vjen goli i parë jashtë Shqipërisë|publisher=[[Sport Ekspres]]|language=sq|date=26 nëntor 2017|access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 17 maj 2018, Ramadani u shpall lojtari më i mirë i ndeshjes pas fitores 1–0 ndaj [[FC Fredericia|Fredericia]]. Mediat daneze vlerësuan paraqitjen e tij në mesfushë, veçanërisht aftësinë në rikuperimin e topit dhe vazhdimësinë në lojë, duke theksuar se performanca të tilla ishin bërë të zakonshme gjatë sezonit.<ref name="Danish praises">{{cite news |url=https://newsport.al/foto-ish-futbollisti-i-partizanit-cmend-danimarken-mediat-vendase-me-i-miri-i-ndeshjes-nuk-perben-me-lajm |title=FOTO/ Ish-futbollisti i Partizanit "çmend" Danimarkën, mediat vendase: Më i miri i ndeshjes, nuk përbën më lajm |trans-title=PHOTO / Former Partizani player impresses Denmark, local media: Best player of the match is no longer news |publisher=Newsport.al |language=sq |date=17 maj 2018 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij debutues, ai zhvilloi 31 paraqitje në kampionat, ndërsa Vejle fitoi titullin e 1st Division dhe siguroi ngjitjen në [[Danish Superliga]].<ref name=NFT>{{NFT player|id=70889 |language=en|access-date=28 maj 2026}}</ref> Në elitën daneze, Ramadani mbeti titullar i padiskutueshëm gjatë [[2018–19 Danish Superliga]], duke luajtur në shumicën e ndeshjeve të kampionatit dhe duke kompletuar shpesh 90 minutat e plota.<ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/players/ef3c876b/Ylber-Ramadani |title=Ylber Ramadani Stats |publisher=FBref |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Gjatë sezonit, ai mori vlerësime për intensitetin në lojë dhe përgatitjen fizike, me raportime që theksonin se kishte distancën më të madhe të përshkuar për 90 minuta në kampionat, me një mesatare prej 13.487 kilometrash për ndeshje, duke luajtur rol të rëndësishëm si në fazën mbrojtëse ashtu edhe në atë sulmuese të skuadrës.<ref name="Motori">{{cite news |url=https://sportekspres.com/motori-ramadani-askush-si-ai-ne-danimarke/ |title=“Motori” Ramadani, askush si ai në Danimarkë! |publisher=Sport Ekspres |language=sq |date=26 janar 2019 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai zhvilloi 26 paraqitje në kampionat gjatë sezonit, ndërsa klubi përfundoi në vendin e parafundit dhe ra sërish në 1st Division.<ref name="NFT" /> Më 29 nëntor 2019, Ramadani shënoi një gol nga distanca në fitoren me përmbysje 4–3 në transfertë ndaj [[Viborg FF|Viborg]] gjatë sezonit 2019–20, duke ngushtuar diferencën në minutën e 29-të pasi Vejle kishte mbetur në disavantazh 2–0 dhe duke ndihmuar skuadrën të ruante vendin e parë në renditjen e 1st Division.<ref>{{cite news |url=https://www.albinfo.ch/danimarke-ylber-ramadani-shenon-gol-dedikim-dhe-lutje-per-shqiperine/ |title=Danimarkë: Ylber Ramadani shënon gol, dedikim dhe lutje për Shqipërinë |publisher=Albinfo |language=sq |date=29 November 2019 |access-date=20 maj 2026}}</ref> Më 2 mars 2020, ai shënoi golin e vetëm në fitoren 1–0 ndaj [[HB Køge|Køge]], duke realizuar nga distanca pak pas minutës së 60-të dhe më pas u shpall lojtari më i mirë i ndeshjes, ndërsa Vejle e çoi në gjashtë pikë diferencën në krye të tabelës në garën për ngjitje.<ref>{{cite news |url=https://abcnews.al/video-ylber-ramadani-befason-me-kete-gol-zgjidhet-edhe-njeriu-i-ndeshjes/ |title=VIDEO/ Ylber Ramadani befason me këtë gol, zgjidhet edhe “Njeriu i Ndeshjes” |publisher=ABC News Albania |language=sq |date=2 mars 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 14 korrik 2020, Ramadani shënoi golin e fitores në triumfin 1–0 ndaj [[Nykøbing FC|Nykøbing]] me një goditje të fuqishme nga distanca, duke siguruar rikthimin e Vejle në elitën daneze dy ndeshje para përfundimit të sezonit.<ref>{{cite news |url=https://tvklan.al/ramadani-shenon-golin-e-jetes |title=Ramadani shënon golin e jetës |publisher=[[TV Klan]] |language=sq |date=15 korrik 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://abcnews.al/video-goli-i-elites-ylber-ramadani-realizoi-nje-perle-ne-danimarke/ |title=VIDEO/ Goli i elitës, Ylber Ramadani realizoi një “perlë” në Danimarkë! |publisher=[[ABC News (Albania)]] |language=sq |date=15 korrik 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 31 paraqitje dhe tre gola në kampionat.<ref name=NFT /> Përpara sezonit 2020–21, Ramadani u lidh me një largim të mundshëm nga Danimarka, me raportime që pretendonin se ishte pranë transferimit në elitën belge, ndërsa interes për të kishin shfaqur edhe [[AEK Athens F.C.|AEK Athens]] dhe [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotiva Zagreb]].<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ramadani-drejt-largimit-nga-danimarka-nje-hap-larg-kalimit-ne-eliten-e-kampionatit-europian/ |title=EKSKLUZIVE/ Ramadani drejt largimit nga Danimarka, një hap larg kalimit në elitën e futbollit belg |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=12 shtator 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 13 shtator 2020, ai rezultoi pozitiv me [[COVID-19]] gjatë grumbullimit me kombëtaren, duke u izoluar përkohësisht në Shqipëri dhe duke humbur vetëm ndeshjen hapëse të [[2020–21 Danish Superliga]] para se të rikthehej në stërvitje dhe në ndeshjet zyrtare pak kohë më vonë.<ref>{{cite news |url=https://www.botasot.info/futboll-sporti/1373805/ylber-ramadani-me-covid-19-nga-danimarka-u-infektua-ne-shqiperi/ |title=Ylber Ramadani me COVID-19, nga Danimarka: U infektua në Shqipëri |publisher=Bota Sot |language=sq |date=13 shtator 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ramadani mbeti një nga lojtarët kryesorë të skuadrës edhe gjatë sezonit 2020–21, duke shënuar golin e tij të vetëm të sezonit në humbjen 2–1 ndaj [[F.C. Copenhagen|Copenhagen]] më 4 mars 2021 dhe duke marrë notën 7.3 nga SofaScore për paraqitjen e tij.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/realizoi-gol-ndaj-kopenhagenit-ja-si-vleresohet-ylber-ramadani/ |title=Realizoi gol ndaj Kopenhagenit, ja si vlerësohet Ylber Ramadani |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=4 mars 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të fundit me klubin, ai zhvilloi 32 paraqitje dhe shënoi një gol, ndërsa Vejle përfundoi në vendin e 10-të, siguroi mbijetesën në elitë dhe arriti deri në çerekfinalet e [[2020–21 Danish Cup]].<ref name=NFT /><ref name=Soccerway /> Më 23 maj 2021, pas katër sezonesh te klubi, Vejle njoftoi se Ramadani nuk do ta rinovonte kontratën.<ref>{{cite web|url=https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/|title=Albansk midtbanekriger stopper i Nørreskoven|trans-title=Mesfushori shqiptar largohet nga Nørreskoven|publisher=Vejle-Boldklub.dk|language=da|date=23 maj 2021 |access-date=28 maj 2026 |archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616150813/https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/|url-status=dead}}</ref> ===MTK Budapest=== Më 14 qershor 2021, Ramadani iu bashkua klubit hungarez [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]] si lojtar i lirë.<ref>{{cite web|url=https://www.mtkbudapest.hu/hu/hirek/valogatott-jatekos-a-legujabb-igazolasunk|title=Válogatott játékos a legújabb igazolásunk|trans-title=Lojtari i kombëtares është afrimi ynë më i ri|publisher=MTKBudapest.hu |language=hu |date=14 qershor 2021|access-date=28 maj 2026}}</ref> Debutoi më 30 korrik 2021 në ndeshjen hapëse të sezonit [[2021–22 Nemzeti Bajnokság I|2021–22 NB I]], duke luajtur 90 minuta të plota në barazimin 1–1 në transfertë ndaj [[Gyirmót FC Győr|Gyirmót]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co76/hungary-nb-i/ma9242704/gyirmot-fc_mtk-budapest/lineup/ |title=NB I » Gyirmót FC against MTK Budapest » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.kisalfold.hu/helyi-sport/2021/07/nb-i-foci-gyirmot-fc-gyor-mtk-online-kozvetites-pentek-20-30-ora |title=NB I foci – Döntetlent játszott a Gyirmót az MTK ellen – fotók |trans-title=Futboll NB I – Gyirmót barazoi kundër MTK – fotografi |publisher=Kisalföld |language=hu |date=30 korrik 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Gjatë sezonit, Ramadani u shndërrua në titullar të rregullt, duke zhvilluar 30 paraqitje në kampionat dhe duke qenë një nga lojtarët më të përdorur të skuadrës.<ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/players/ef3c876b/matchlogs/2021-2022/c46/Ylber-Ramadani-Match-Logs |title=Ylber Ramadani Match Logs 2021–22 |publisher=FBref |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/squads/e44db2c6/2021-2022/MTK-Budapest-Stats |title=MTK Budapest 2021–22 Stats |publisher=FBref |language= en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu mbajti shiritin e kapitenit në disa raste dhe shënoi golin e tij të parë për klubin më 5 dhjetor 2021 në fitoren 2–1 ndaj kryesuesve të kampionatit [[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]], rezultat që e nxori përkohësisht MTK-në nga zona e rënies.<ref name="Kapiten MTK">{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/video-kapiten-dhe-golashenues-ramadani-i-jep-fitoren-skuadres-ne-surprizen-e-javes-ne-hungari/ |title=VIDEO / Kapiten dhe golashënues, Ramadani i jep fitoren skuadrës në surprizën e javës në Hungari |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=5 dhjetor 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai shënoi golin e tij të dytë në kampionat më 15 maj 2022, duke realizuar në minutat shtesë të fitores 3–0 ndaj [[Debreceni VSC|Debrecen]] në ndeshjen e fundit të sezonit, megjithëse fitorja nuk mjaftoi për të shmangur rënien e MTK-së nga kategoria, pasi skuadra e mbylli kampionatin në vendin e 11-të, dy pikë larg mbijetesës.<ref>{{cite web |url=https://newsport.al/video-gol-ne-frymen-e-fundit-ylber-ramadani-realizon-nje-perle-ne-hungari |title=VIDEO/ Gol në frymën e fundit, Ylber RAMADANI realizon një “perlë” në Hungari |publisher=Newsport.al |language=sq |date=15 maj 2022 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=OTP Bank Liga NB I. 33. forduló |url=https://adatbank.mlsz.hu/league/56/0/23704/33.html |publisher=MLSZ adatbank |language=hu |access-date=28 maj 2026}}</ref> ===Aberdeen=== Më 8 qershor 2022, Ramadani nënshkroi me klubin e [[Scottish Premiership]] [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] me një kontratë trevjeçare për një tarifë të pazbuluar.<ref>{{cite news |url=https://www.afc.co.uk/2022/06/08/ramadani-becomes-a-red/ |title=Ramadani becomes a Red |publisher=[[Aberdeen F.C.]] |language=en |date=8 qershor 2022 |access-date=8 qershor 2022}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar më 13 korrik, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 2–0 kundër [[Dumbarton F.C.|Dumbarton]] në ndeshjen e dytë të fazës së grupeve të [[Scottish League Cup 2022–23]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co60/scotland-league-cup/ma9410878/aberdeen-fc_dumbarton-fc/lineup/ |title=Aberdeen FC against Dumbarton FC » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani shpejt u vendos si titullar i rregullt dhe mbeti gjithmonë i pranishëm gjatë fushatës së Aberdeen në Kupën e Ligës, duke dhënë asistimin e tij të parë për klubin në fitoren 5–0 ndaj [[Peterhead F.C.|Peterhead]] një javë më vonë, ndërsa Aberdeen përfundoi në krye të grupit me pikë maksimale dhe 12 gola të shënuar dhe asnjë të pësuar, përpara se të regjistronte dy fitore identike 4–1 si në raundin e 16-të ashtu edhe në çerekfinale, duke u eliminuar përfund në gjysmëfinale nga [[Rangers F.C.|Rangers]] 2–1 pas kohës shtesë.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co60/scotland-league-cup/se45807/2022-2023/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Scottish League Cup 2022/2023 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin [[Scottish Premiership 2022–23]], ai ishte pothuajse gjithmonë i pranishëm, duke munguar vetëm nëntë minuta të aksionit në kampionat dhe duke luajtur në çdo ndeshje përveç javës së 32-të, ndërsa kontribuoi edhe me një gol dhe dy asistime në fitore në ligë, megjithëse grumbulloi disa kartonë të verdhë, përfshirë edhe në katër ndeshje radhazi midis tetorit dhe nëntorit 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co93/scotland-premiership/se45826/2022-2023/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Club matches 2022/2023 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë më 4 nëntor 2022 në fitoren 4–1 kundër [[Hibernian F.C.|Hibernian]], duke realizuar në minutën e 61-të me një goditje të menjëhershme nga jashtë zonës.<ref>{{cite news |url=https://sportekspres.com/video-ylber-ramadani-realizon-gol-te-bukur-ne-skoci-me-aberden-menjehere-nisi-fluturimi-me-shqiponjen/ |title=VIDEO/ Ylber Ramadani realizon gol të bukur në Skoci me Aberden, menjëherë nisi fluturimi me shqiponjën |publisher=[[Sport Ekspres]] |language=sq |date=4 nëntor 2022 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas fitores 2–0 të Aberdeen kundër [[Rangers F.C.|Rangers]] më 23 prill 2023, Ramadani mori vlerësime për kontributin e tij mbrojtës dhe paraqitjen në fitimin e topave në mesfushë, duke u përfshirë në Formacionin e Javës të [[Kris Boyd]].<ref>{{cite news |url=https://newsport.al/foto-nje-dige-perpara-mbrojtjes-ylber-ramadani-vleresohet-maksimalisht-ne-skoci |title=FOTO/ Një “digë” përpara mbrojtjes, Ylber RAMADANI vlerësohet maksimalisht në Skoci |publisher=Newsport.al |language=sq |date=24 prill 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani pati ndikim të denjë si pjesë integrale e ''the Dons'', me paraqitjet e tij të qëndrueshme që e bënë të preferuar nga tifozët, ndërsa bëri 44 paraqitje në të gjitha garat dhe shënoi një gol, teksa ekipi përfundoi i treti në kampionat dhe siguroi kualifikimin për fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Evropës 2023–24]], përpara se të largohej nga klubi më 4 gusht 2023 për t'iu bashkuar skuadrës së Serie A [[US Lecce|Lecce]].<ref name="the Dons">{{cite news |url=https://www.afc.co.uk/2023/08/04/ramadani-departs-the-dons/ |title=Ramadani Departs the Dons |publisher=[[Aberdeen F.C.]] |language=en |date=4 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ===Lecce=== Më 4 gusht 2023, Ramadani iu bashkua skuadrës italiane të [[Serie A]] [[US Lecce|Lecce]] për një tarifë të pazbuluar, duke nënshkruar një kontratë trevjeçare me opsion edhe për një vit tjetër.<ref>{{cite news |url=http://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce |title=Ramadani è un calciatore del Lecce |publisher=[[US Lecce]] |language=it |access-date=5 gusht 2023 |archive-date=5 gusht 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805064959/https://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.aberdeenlive.news/sport/football/football-news/lecce-complete-signing-ylber-ramadani-8651680 |title=Lecce complete signing of Ylber Ramadani from Aberdeen for undisclosed fee |publisher=Aberdeen Live |language=en |date=4 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai bëri debutimin e tij më 13 gusht 2023 në fitoren 1–0 kundër [[Como 1907|Como]] në [[Coppa Italia 2023–24]], duke ndihmuar klubin të kualifikohej në raundin e të 32' dhe duke marrë vlerësime për paraqitjen e tij në mesfushë.<ref>{{cite news |url=https://tvklan.al/bajrami-shenon-ne-kupen-e-italise |title=Bajrami shënon në Kupën e Italisë |publisher=TV Klan |language=sq |date=14 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Një javë më vonë, Ramadani luajti ndeshjen e parë në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/20-08-2023/lecce-lazio-2-1-segnano-immobile-almqvist-e-di-francesco.shtml|title=Lazio, che combini? Immobile-gol non basta, clamoroso ribaltone Lecce nel finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=20 gusht 2023|access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të parë, ai u bë titullar i padiskutueshëm, duke bërë 36 paraqitje në Serie A dhe Coppa Italia, duke luajtur mbi 3,000 minuta dhe duke shënuar një gol, ndërsa Lecce përfundoi në vendin e 14-të në kampionat.<ref name=NFT /><ref name=Soccerway /><ref name=BeSoccer /> Më 16 dhjetor 2023 ai shënoi golin e tij të parë në triumfin 2–1 në shtëpi kundër [[Frosinone Calcio|Frosinone]] në minutën e 89-të, duke i siguruar Lecce pikë të rëndësishme në luftën për mbijetesë.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lecce/16-12-2023/lecce-frosinone-gol-piccoli-kaio-jorge-ramadani-risultato-seriea.shtml|title=Turati la combina grossa all'89': il Lecce batte il Frosinone e lo supera in classifica|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=16 dhjetor 2023|language=it|access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.soccertonic.com/soccer-news/378712/lecce-frosinone-2-1-win-ramadani/|title=Late Ramadani goal seals Lecce win over Frosinone|publisher=SoccerTonic |language=en |date=16 dhjetor 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.botasot.info/futboll-sporti/2099616/ylber-ramadani-nje-perbindesh-ne-serie-a-lecce-fiton-ne-frymen-e-fundit/|title=Ylber Ramadani, një përbindësh në Serie A – Lecce fiton në frymën e fundit|publisher=Bota Sot|language=sq|date=16 dhjetor 2023|access-date=11 tetor 2025}}</ref> Paraqitjet e tij të qëndrueshme dhe angazhimi në mesfushë morën vlerësime nga mediat italiane, me ''Calcio Lecce'' që e përshkroi si “uomo ovunque” (“njeriu i kudo-ndodhur”) për paraqitjet e tij të palodhura.<ref>{{cite news|url=https://www.calciolecce.it/2023/11/07/salvate-il-soldato-ylber-ramadani-uomo-ovunque-allolimpico/ |title=Salvate il soldato Ylber Ramadani, uomo ovunque all’Olimpico |publisher=Calcio Lecce |language=it|date=7 nëntor 2023|access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin 2024–25, Ramadani vazhdoi si titullar për klubin, me kontributin e tij që u konsiderua i rëndësishëm në përpjekjet e Lecce për të mbetur në Serie A.<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.com/soccer/ylber-ramadani-player|title=Ylber Ramadani – Player Profile |language=en |publisher=Fox Sports |access-date=29 maj 2026}}</ref> Më vonë gjatë sezonit, ai kaloi një periudhë më të vështirë pas emërimit të trajnerit [[Marco Giampaolo]] në nëntor, me minuta të reduktuara dhe disa paraqitje si zëvendësues, ndërsa raportimet sugjeronin një preferencë për opsione të tjera në mesfushë.<ref>{{cite news|url=https://www.pianetalecce.it/news/473628577286/lecce-ramadani-la-cessione-e-possibile-ma-ad-una-condizione/2|title=Lecce, Ramadani: la cessione è possibile ma ad una condizione|publisher=Pianeta Lecce|language=it |date=5 mars 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gazetaexpress.com/ramadani-mund-te-largohet-nga-lecce/ |title=Ramadani mund të largohet nga Lecce|publisher=Gazeta Express |language=sq |date=9 mars 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në një intervistë, Ramadani e përshkroi këtë periudhë si të vështirë, duke përmendur probleme të vogla në shpinë, por duke deklaruar se vazhdoi të punonte fort në stërvitje.<ref>{{cite news |url=https://www.koha.net/en/futboll/ramadani-kam-pasur-periudhe-te-veshtire/ |title=Ramadani: Kam pasur periudhë të vështirë |publisher=Koha.net |language=sq |date=21 mars 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pavarësisht kësaj, ai më vonë rifitoi vendin në formacionin titullar dhe luajti rregullisht në fazën përmbyllëse të sezonit.<ref>{{cite news|url=https://www.calciolecce.it/2025/03/30/formazioni-a-confronto-ramadani-la-sorpresa-di-giampaolo/ |title=Formazioni a confronto: Ramadani la sorpresa di Giampaolo |publisher=Calcio Lecce |language=it|date=30 mars 2025|access-date=11 tetor 2025}}</ref> Më 19 maj 2025, ai shënoi golin vendimtar në fitoren 1–0 në shtëpi kundër [[Torino FC|Torino]].<ref>{{cite news |url=https://www.news-sports.it/calcio/serie-a/highlights-lecce-torino.html |title=Highlights Lecce–Torino 1–0 |publisher=News-Sports.it |language=it |date=19 maj 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 29 paraqitje në Serie A dhe një paraqitje në Coppa Italia, duke shënuar një gol, ndërsa Lecce përfundoi në vendin e 17-të në kampionat, tri pikë mbi zonën e rënies nga kategoria.<ref name=Soccerway /><ref name=NFT /> Më 16 shkurt 2026, në ndeshjen e javës së 25-të të [[Serie A 2025–26]] kundër [[Cagliari Calcio|Cagliari]] si mysafir, ai shënoi golin e tij të parë në kampionat për sezonin në minutën e 76-të me një goditje nga distanca, duke ndihmuar Lecce të siguronte një fitore 2–0 dhe të largohej tri pikë nga zona e rënies.<ref>{{cite news |title=Ramadani: “Stare coi piedi per terra. Dedica per il terzo figlio che sta per arrivare” |url=https://www.calciolecce.it/2026/02/16/ramadani-stare-coi-piedi-per-terra-dedica-per-il-terzo-figlio-che-sta-per-arrivare/ |website=CalcioLecce.it |language=it |date=16 shkurt 2026 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mancano gol e carattere, Sottil ex al veleno: i numeri di Cagliari-Lecce |url=https://centotrentuno.com/focus/mancano-gol-e-carattere-sottil-ex-al-veleno-i-numeri-di-cagliari-lecce/ |language=it |website=Centotrentuno.com |languagd=it |date=17 shkurt 2026 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas paraqitjes së tij kundër Cagliari, Ramadani u përfshi në Formacionin e Javës në Serie A.<ref>{{cite news |title=FOTO/ Krah Modriçit dhe Lokatelit, mesfushori i Kombëtares shqiptare zgjidhet në formacionin e javës në Serinë A |url=https://www.panorama.com.al/sport/foto-krah-modricit-dhe-lokatelit-mesfushori-i-kombetares-shqiptare-zgjidhet-ne-formacionin-e-javes-ne-serine-a/ |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=17 shkurt 2026 |access-date=17 shkurt 2026}}</ref> Më 21 prill 2026, ai bëri paraqitjen e tij të 100-të për Lecce në barazimin 1–1 në shtëpi kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentina]], ku u vlerësua si lojtari më i mirë në fushë nga Flashscore me notën 8.5 dhe u përfshi gjithashtu në Formacionin e Javës për javën e 33-të.<ref>{{cite web |url=https://report-tv.al/lajm/golat-lecce-barazon-11-kunder-fiorentines-dhe-merr-nje-pike-shprese-per-mbijetesen-ylber-ramadani-me-i-miri-ne-fushe |title=GOLAT/ Lecce barazon 1-1 kundër Fiorentinës dhe merr një pikë shprese për mbijetesën, Ylber Ramadani më i miri në fushë |publisher=Report TV |language=sq |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref name="BeSoccer" /> Ramadani ishte një nga lojtarët kyç të Lecce, duke luajtur rol të rëndësishëm në mbijetesën e suksesshme të klubit, e cila u sigurua pas fitores në javën e fundit kundër [[Genoa CFC|Genoa]], rezultat që siguroi qëndrimin e Lecce në Serie A për sezonin e pestë radhazi, hera e parë në historinë e klubit që qëndronte pesë sezone rresht në elitën e futbollit italian.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/protagonist-i-sezonit-historik-ne-serine-a-ramadani-nuk-dua-te-behem-trajner-ky-vend-me-kujton-shqiperine/ |title=Protagonist i sezonit historik në Serinë A, Ramadani: Nuk dua të bëhem trajner, ky vend më kujton Shqipërinë |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=25 maj 2026 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Kosova=== Ramadani morri një thirrje nga trajneri i [[Kombëtarja kosovare e futbollit U-19|përfaqësueses kosovare nën-19]] [[Ramiz Krasniqi]] për një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja shqiptare e futbollit U-19|Shqipërisë]] në tetor 2015. Ai luajti në ndeshjen e parë më 13 tetor, me Kosovën që fitoi 2–0.<ref>{{cite news|url=http://telegrafi.com/kosova-mposht-shqiperine-2/|title=Kosova mposht Shqipërinë|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=13 tetor 2015|accessdate=3 nëntor 2017}}</ref> Ai ishte gjithashtu pjesë e [[Kombëtarja kosovare e futbollit U-21|ekipit nën-21]].<ref>{{cite news|url=http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759|title=Grumbullohen përfaqësueset U-21 dhe U-19|publisher=Sporti1|language=sq|date=6 maj 2015|accessdate=9 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422050147/http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759|archive-date=22 prill 2016|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria=== Më 18 gusht 2016, Ramadani mori shtetësinë shqiptare, duke zgjedhur ta ndryshojë përfaqësimin ndërkombëtar dhe të luajë për Shqipërinë.<ref>{{cite web|url=http://president.al/?p=35545|title=Dekret për dhënie të shtetësisë shqiptare nr. 9724|publisher=[[Presidenti i Shqipërisë]]|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011806/http://president.al/?p=35545|archive-date=23 tetor 2017}}</ref> Më 27 gusht 2017, Ramadani morri një thirrje nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtares shqiptare nën-21]] [[Redi Jupi]] për një ndeshje kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian 2017 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit U-21|Greqisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise|title=U-21 zbardhet lista per sfiden ndaj Greqisë|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=27 gusht 2017|accessdate=27 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801181206/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise|archive-date=1 gusht 2017|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 10 tetor ndeshjen e fundit kualifikuese kundër [[Kombëtarja izraelite e futbollit U-21|Izraelit]] ku Shqipëria humbën 4–0.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/10/10/europe/uefa-u21-championship/israel-under-21/albania-under-21/2021353/|title=Israel U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=10 tetor 2016|accessdate=16 nëntor 2017}}</ref> Ramadani vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për fushatës e rradhës kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian 2019, duke u thirrur në qershor 2017 për ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë me ekipin nën-21 në ndeshjen e pestë të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore nën-21 e futbollit|Irlandës së Veriut]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/shqiperi-e-pafat-e-pesojme-serish-ne-fund/|title=Shqipëri e pafat, e pësojmë sërish në fund|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=10 nëntor 2017|accessdate=10 nëntor 2017}}</ref> Në nëntor 2017, Ramadani mori ftesën e parë në kombëtaren e parë nga trajneri [[Christian Panucci]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]].<ref>{{cite news|url=http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi|title=TRAJNERI PANUCCI SHPALL LISTËN PËR MIQËSOREN E 13 NËNTORIT, TURQI-SHQIPËRI|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=3 nëntor 2017|accessdate=3 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104034553/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi|archive-date=4 nëntor 2017|url-status=dead}}</ref> Në intervistën para ndeshjes, Ramadani deklaroi se thirrja në ekipin e parë ishte "një ëndërr e bërë realitet".<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ramadani-kombetaren-e-kam-enderruar-qe-femije-dua-te-luaj-nga-minuta-e-pare/|title=Ramadani: Kombëtaren e kam ëndërruar që fëmijë, dua të luaj nga minuta e parë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=3 nëntor 2017|accessdate=3 nëntor 2017}}</ref> Ramadani debutoi në kombëtaren në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] më 26 mars 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/albania-vs-norway/teams/387605|title=Internationals (Sky Sports)|website=SkySports|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|16 dhjetor 2023}}<ref name=Soccerway>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/ylber-ramadani/329416/|title=Ylber Ramadani|website=Soccerway|language=en|access-date=11 prill 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ylber-ramadani/|title=Ylber Ramadani|website=World Football|language=en|access-date=11 prill 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[KF Ferizaj|Ferizaj]] |[[2013–14 Football Superleague of Kosovo|2013–14]] |rowspan="2"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |29||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||1 |- |[[2014–15 Football Superleague of Kosovo|2014–15]] |13||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||13||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !42!!3!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!42!!3 |- |rowspan="1"|[[KF Prishtina|Prishtina]] |[[2014–15 Football Superleague of Kosovo|2014–15]] |rowspan="1"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |14||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||14||1 |- |rowspan="1"|[[KF Drita|Drita]] |[[2015–16 Football Superleague of Kosovo|2015–16]] |rowspan="1"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |17||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||1 |- |rowspan="1"|[[FK Partizani|Partizani B]] |[[2015–16 Kategoria e Dytë|2015–16]] |rowspan="1"|[[Kategoria e Dytë]] |7||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha">Ndeshje në fazën play-out të Kategorisë së Parë.</ref>||0||8||0 |- |rowspan="3"|[[FK Partizani|Partizani]] |[[2015–16 Kategoria Superiore|2015–16]] |rowspan="2"|[[Kategoria Superiore]] |3||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[2016–17 Kategoria Superiore|2016–17]] |32||0||3||0||7<ref group="lower-alpha">Katër ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], tree ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||0||colspan="2"|—||42||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !35!!0!!4!!0!!7!!0!!colspan="2"|—!!46!!0 |- |rowspan="5"|[[Vejle Boldklub]] |[[2017–18 Danish 1st Division|2017–18]] |rowspan="1"|[[Divizioni i Parë Danez]] |31||1||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||1 |- |[[2018–19 Danish Superliga|2018–19]] |[[Superliga Daneze]] |22||0||1||0||colspan="2"|—||7||0||30||0 |- |[[2019–20 Danish 1st Division|2019–20]] |[[Divizioni i Parë Danez]] |31||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||3 |- |[[2020–21 Danish Superliga|2020–21]] |[[Superliga Daneze]] |20||1||3||0||colspan="2"|—||9||0||32||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !104!!5!!5!!0!!colspan="2"|—!!16!!0!!125!!5 |- |[[MTK Budapest]] |[[2021-22 MTK Budapest FC season|2021–22]] |[[Nemzeti Bajnokság I|Nemzeti Bajnokság]] |30||2||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||2 |- |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] |[[2022–23 Aberdeen F.C. season|2022–23]] |[[Scottish Premiership]] |32||1||7||0||colspan="2"|—||5||0||44||1 |- |[[U.S. Lecce|Lecce]] |[[2023–24 US Lecce season|2023–24]] |[[Serie A]] |15||1||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||1 |- ! colspan="3" |Gjithsej karriera !296!!14!!19!!0!!7!!0!!22!!0!!344!!14 |} <references group="lower-alpha"/> ===Kombëtarja=== {{Updated|25 mars 2024}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30232|title=Ylber Ramadani|website=European Football|language=en|access-date=15 prill 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golas sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="7"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |2018||4||0 |- |2019||3||1 |- |2020||2||0 |- |2021||6||0 |- |2022||9||0 |- |2023||8||0 |- |2024||2||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!34!!1 |} == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=310137 Ylber Ramadani] te Federata Shqiptare e Futbollit [[Kategoria:Lindje 1996]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë kosovarë]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Prishtina]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Drita]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Vejle Boldklub]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Lecce]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 6b487b9nmp8sltddqepjb5dztcw2kij 2985328 2985317 2026-05-29T14:14:31Z Eni.Sukthi.Durres 54046 /* Lecce */ rregullova parametrin e dyfishte te gabyar te language it 2985328 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Ylber Ramadani | birth_date = {{Birth date and age|12|4|1996|df=y}} | birth_place = [[Starnberg]], Gjermani | height = 1.85 m | position = [[Mesfushori|Mesfushor mbrojtës]] | currentclub = [[U.S. Lecce|Lecce]] | clubnumber = 20 | youthyears1 = {{0|0000}}–2011 | youthclubs1 = [[KF Çeliku|Çeliku]] | youthyears2 = 2011–2013 | youthclubs2 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] | years1 = 2013–2014 | clubs1 = [[KF Ferizaj|Ferizaj]] | caps1 = 42 | goals1 = 3 | years2 = 2014–2015 | clubs2 = [[KF Prishtina|Prishtina]] | caps2 = 14 | goals2 = 1 | years3 = 2015–2016 | clubs3 = [[KF Drita|Drita]] | caps3 = 17 | goals3 = 1 | years4 = 2016 | clubs4 = [[FK Partizani Tirana B|Partizani B]] | caps4 = 7 | goals4 = 0 | years5 = 2016–2017 | clubs5 = [[FK Partizani|Partizani]] | caps5 = 35 | goals5 = 0 | years6 = 2017–2021 | clubs6 = [[Vejle Boldklub|Vejle BK]] | caps6 = 117 | goals6 = 5 | years7 = 2021–2022 | clubs7 = [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]] | caps7 = 30 | goals7 = 2 | years8 = 2022–2023 | clubs8 = [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] | caps8 = 37 | goals8 = 11 | years9 = 2023– | clubs9 = [[U.S. Lecce|Lecce]] | caps9 = 100 | goals9 = 3 | nationalyears1 = 2014–2015 | nationalteam1 = [[Kombëtarja kosovare nën-19 e futbollit|Kosova U19]] | nationalcaps1 = 1 | nationalgoals1 = 1 | nationalyears2 = 2015–2016 | nationalteam2 = [[Përfaqësuesja kosovare nën-21 e futbollit|Kosova U21]] | nationalcaps2 = 0 | nationalgoals2 = 0 | nationalyears3 = 2016–2018 | nationalteam3 = [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|Shqipëria U21]] | nationalcaps3 = 8 | nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2018– | nationalteam4 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] | nationalcaps4 = 48 | nationalgoals4 = 1 | club-update = 24 maj 2026 | nationalteam-update = 16 nëntor 2025 }} '''Ylber Ramadani''' (lindi më 12 prill 1996) është futbollist profesionist shqiptar i cili luan si mesfushor mbrojtës për klubin italian [[U.S. Lecce|Lecce]] dhe për [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]]. ==Karriera me klube== ===Fillimet në Kosovê=== Ramadani u lind në [[Starnberg]], [[Gjermani]], nga prindër [[Kosovarët|kosovaro-shqiptarë]] me origjinë nga fshati [[Zotaj|Vojnoc]] pranë [[Shtimja]], ku ai kaloi një pjesë të fëmijërisë së tij dhe ndihmoi familjen me punë bujqësore.<ref>{{cite news |url=https://lajmi.net/1ylber-ramadani-nderohet-ne-vendlindje-nga-shoket-e-shkolles-fillore-ne-vojnoc-te-shtimes/ |title=Ylber Ramadani nderohet në vendlindje nga shokët e Shkollës Fillore në Vojnoc të Shtimes |publisher=Lajmi.net |date=14 mars 2023 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref> Ai e nisi karrierën e tij të futbollit në nivelin e të rinjve me klubin lokal të ligës së tretë [[KF Çeliku|Çeliku]] në [[Ferizaj]].<ref>{{cite news |url=https://www.balkanweb.com/mos-ma-merr-djalin-ne-ekip-e-kam-krahe-pune-per-te-shitur-shalqinjte-historia-e-padegjuar-e-ylber-ramadanit-qe-sot-luan-ne-seria-a/ |title=“Mos ma merr djalin në ekip, e kam krah pune për të shitur shalqinjtë”! Historia e padëgjuar e Ylber Ramadani, që sot luan në Seria A |publisher=[[News 24|BalkanWeb]] |language=sq |date=5 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në moshën 15-vjeçare, ai u ftua të luante për ekipin e parë në një ndeshje miqësore kundër [[KF Ferizaj|Ferizaj]] për shkak të mungesës së lojtarëve; paraqitja e tij i bëri përshtypje stafit teknik të Ferizajt, duke çuar në një transferim pak më vonë.<ref>{{cite news |url=https://gazetasi.al/ylber-ramadani-historia-e-surprizes-me-te-bukur-te-serise-a/ |title=Ylber Ramadani, historia e surprizës më të bukur të Serisë A |publisher=Gazeta Si |date=4 tetor 2023 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref> Te Ferizaj, ai u zhvillua nëpër sistemin e të rinjve dhe bëri debutimin e tij me ekipin e parë në sezonin 2013–14 në moshën 17-vjeçare, duke u bërë lojtar i rregullt në [[Superliga e Futbollit të Kosovës]] me 29 paraqitje dhe një gol, ndërsa klubi përfundoi në vendin e katërt.<ref>{{cite news |url=https://atvlive.tv/mos-ma-merr-djalin-mduhet-me-shite-shalqinj-kjo-ishte-kerkesa-e-babait-te-ylber-ramadanit-ne-fillim-te-karrieres/ |title=“Mos ma merr djalin, m’duhet me shitë shalqinj”, kjo ishte kërkesa e babait të Ylber Ramadanit në fillim të karrierës |publisher=ATV Live |date=2 korrik 2024 |access-date=29 maj 2026 |language=sq}}</ref><ref name="NFT" /> Gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Superliga e Futbollit të Kosovës 2014–15]], ai bëri 13 paraqitje dhe shënoi dy gola para se të transferohej te [[KF Prishtina|Prishtina]] në gjysmën e dytë të sezonit, ku bëri 14 paraqitje dhe shënoi një gol, ndërsa klubi përfundoi i treti në tabelën e ligës.<ref name="NFT" /> Më 1 gusht 2015, Ramadani nënshkroi për [[KF Drita (Gjilan)|Dritën]] e [[Gjilan]]it, duke vazhduar të luajë në Superligën e Kosovës edhe për një sezon tjetër.<ref>{{cite news |url=http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html |title=KF 'Drita' përforcohet me tre futbollistë |publisher=KosovaLive360 |language=sq |date=1 gusht 2015 |access-date=16 nëntor 2017 |archive-date=19 gusht 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170819021454/http://www.kosovalive360.com/kf-drita-perforcohet-me-tre-futbolliste.html |url-status=dead}}</ref> Gjatë gjysmës së parë të sezonit [[Superliga e Futbollit të Kosovës 2015–16]], ai bëri 17 paraqitje në ligë para se të largohej nga klubi në afatin kalimtar të dimrit.<ref name="NFT" /> ===Partizani=== Në dhjetor 2015, Ramadani u lidh me një transferim te [[FK Partizani Tirana|Partizani Tirana]] në [[Kategoria Superiore]] përpara afatit kalimtar të janarit dhe filloi të stërvitej me klubin,<ref>{{cite news|url=http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/|title=Ylber Ramadani drejt Partizanit të Tiranës|publisher=Gazeta Olle|language=sq|date=23 dhjetor 2015|access-date=9 prill 2016 |archive-date=10 qershor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160610194553/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-drejt-partizanit-te-tiranes/|url-status=dead}}</ref> përpara se të nënshkruante një kontratë trevjeçare më 10 janar 2016.<ref>{{cite news|url=http://botasot.info/sporti/501700/partizani-ylber-ramadani-firmos-per-3-vjet/|title=Partizani, Ylber Ramadani firmos për 3 vjet|publisher=Bota Sot|language=sq|date=10 janar 2016|access-date=9 prill 2016}}</ref> Transferimi u finalizua më 10 shkurt pasi Partizani arriti një marrëveshje me Dritën, e cila fillimisht kishte refuzuar ta lironte lojtarin.<ref>{{cite news|url=http://korneri.net/kategoria-superiore/66658/perfundon-telenovela-ramadani-i-partizanit/|title=Përfundon telenovela Ramadani|publisher=Korneri.net|language=sq|date=11 shkurt 2016|access-date=9 prill 2016|archive-date=20 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420210559/http://korneri.net/kategoria-superiore/66658/perfundon-telenovela-ramadani-i-partizanit/|url-status=dead}}</ref> Pas ardhjes së tij, Ramadani fillimisht luajti për [[FK Partizani Tirana B|Partizani Tirana B]] në [[Kategoria e Dytë 2015–16]], ndërsa gjithashtu u aktivizua herë pas here me ekipin e parë; ai bëri tetë paraqitje me ekipin B, duke ndihmuar në sigurimin e promovimit pas fitores 4–1 ndaj [[KF Sopoti Librazhd|Sopoti Librazhd]] në play-out-in e [[Kategoria e Parë 2015–16]].<ref name="FSHF">{{cite web |url=https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=310137 |title= Ylber Ramadani profil lojtari |publisher=[[Federata Shqiptare e Futbollit|FSHF]] |language=sq |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani bëri debutimin e tij me ekipin e parë më 17 prill 2016, duke u aktivizuar si zëvendësues në fitoren 3–0 në shtëpi kundër [[KF Vllaznia Shkodër|Vllaznia]] në javën e 30-të të [[2015–16 Kategoria Superiore]].<ref>{{cite web |url=https://partizani.al/sq/portfolio/fk-partizani-3-0-kf-vllaznia/ |title=FK PARTIZANI 3 – 0 KF VLLAZNIA |publisher=[[FK Partizani Tirana]] |language=sq |date=17 prill 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai bëri gjithsej tre paraqitje në kampionat ndërsa Partizani e mbylli sezonin si nënkampion dhe u kualifikua në raundin e parë kualifikues të [[2016–17 UEFA Europa League]].<ref name="NFT" /> Ramadani bëri debutimin e tij në garat evropiane më 28 qershor 2016, duke luajtur ndeshjen e plotë në barazimin 0–0 kundër [[ŠK Slovan Bratislava|Slovan Bratislava]] në raundin e parë kualifikues të Europa League 2016–17.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co563/europa-league-qual/ma8247326/fk-partizani_slovan-bratislava/lineup/ |title=Europa League Qual. » FK Partizani against Slovan Bratislava » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas përjashtimit të [[KF Skënderbeu Korçë|Skënderbeu]] nga [[2016–17 UEFA Liga e Kampionëve]] në korrik 2016, Partizani hyri në garë si nënkampion i Shqipërisë për t'u përballur me [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në raundin e dytë kualifikues.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/022f-0e9491c5366c-7f36115c125a-1000--partizani-replace-sk%D0%B5nderbeu-in-champions-league/ |title=Partizani replace Skёnderbeu in Champions League |publisher=[[UEFA]] |language=en |date=6 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai vazhdoi të ishte titullar i padiskutueshëm për ekipin dhe luajti ndeshjet e plota në të dy takimet, ndërsa Partizani u kualifikua me rezultat 3–1 pas penalltive pas dy barazimeve 1–1.<ref>{{cite news |url=https://gazetadielli.com/partizani-ndalon-yjet-hungarez-tekniku-i-kuq-luajtem-si-te-barabarte/ |title=Partizani ndalon “yjet” hungarez. Tekniku i kuq “Luajtem si te barabarte” |publisher=Gazeta Dielli |language=sq |date=13 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.oranews.tv/article/alban-hoxha-kualifikon-partizanin-per-ne-fazen-tjeter |title=Alban Hoxha kualifikon Partizanin për në fazën tjetër |publisher=Ora News |language=sq |date=21 korrik 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=History: Ferencváros 1-1 Partizani {{!}} Line-ups {{!}} UEFA Champions League 2016/17 |url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2020177--ferencvaros-vs-partizani/lineups/ |publisher=[[UEFA]] |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu luajti në të dy ndeshjet kundër [[FC Red Bull Salzburg|Red Bull Salzburg]] në raundin e tretë kualifikues, teksa Partizani u eliminua me rezultat të përgjithshëm 3–0.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co562/uefa-champions-league-qual/se20924/2016-2017/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Champions League Qual. 2016/2017 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Më pas, Partizani u përball me [[FC Krasnodar|Krasnodar]] në raundin play-off të Europa League gjatë gushtit 2016, ku Ramadani ishte titullar në të dy takimet përpara se të zëvendësohej për shkak dëmtimi në minutën e 22-të të ndeshjes së kthimit, ndërsa ekipi u eliminua me rezultat të përgjithshëm 4–0.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/partizani-lamtumire-europes-barazimi-me-krasnodarin-smjafton/ |title=Partizani lamtumirë Europës, barazimi me Krasnodarin s’mjafton |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=25 gusht 2016 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Gjatë vjeshtës, Ramadani bëri tri paraqitje si titullar në [[Kupa e Shqipërisë 2016–17]], ndërsa Partizani u eliminua me rezultat të përgjithshëm 2–1 në raund të 16' nga skuadra e [[Kategoria e Parë]] [[KF Besëlidhja Lezhë|Besëlidhja Lezhë]].<ref name="FSHF" /> Në fazat e hershme të [[Kategoria Superiore 2016–17]], ai u përdor kryesisht si zëvendësues përpara se të vendosej si titullar i rregullt në mesfushë. Me përparimin e sezonit, ai u bë pjesë e rëndësishme e strukturës mbrojtëse të Partizanit, duke luajtur shpesh ndeshje të plota, ndërsa ekipi mbajti 20 porta të paprekura dhe pësoi më shumë se një gol në vetëm dy ndeshje kampionati.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co561/albania-kategoria-superiore/se21930/2016-2017/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Kategoria Superiore 2016/2017 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=25 maj 2026}}</ref> Partizani e përfundoi sezonin me mbrojtjen më të mirë në kampionat, duke pësuar vetëm 17 gola, por e humbi titullin kampion me tri pikë më pak se [[FK Kukësi|Kukësi]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/competition/co561/albania-kategoria-superiore/se21930/2016-2017/ro67531/round/md36/results-and-standings/ |title=Kategoria Superiore 2016/2017 » 36. Round |language=en |publisher=WorldFootball.net |access-date=25 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të parë të plotë me klubin, Ramadani bëri 42 paraqitje në të gjitha garat dhe u shpall Talenti i Vitit në kampionat.<ref name="Gazeta Olle talenti">{{cite news|url=http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/|title=Ylber Ramadani shpallet talenti i vitit në Shqipëri|publisher=Gazeta Olle|language=sq|date=22 maj 2017|access-date=22 maj 2017 |archive-date=16 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116191400/http://gazetaolle.com/ylber-ramadani-shpallet-talenti-i-vitit-ne-shqiperi/|url-status=dead}}</ref> Pas sezonit të tij shpërthyes, ai tërhoqi interesimin e klubeve holandeze [[SC Heerenveen|Heerenveen]] dhe [[AZ Alkmaar]], ndërsa Partizani raportohej se e vlerësonte kartonin e tij rreth 200 mijë euro.<ref>{{cite news |url=https://newsport.al/ramadani-drejt-europes-200-mije-euro-per-mesfushorin-e-kuq |title=Ramadani drejt Europës, 200 mijë euro për mesfushorin e kuq |publisher=Newsport.al |language=sq |date=6 qershor 2017 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ===Vejle=== Më 13 qershor 2017, klubi danez i [[Danish 1st Division]] [[Vejle Boldklub|Vejle]] njoftoi transferimin e Ramadanit nga Partizani Tirana për një shumë të raportuar prej 200,000 eurosh, ndërsa lojtari u prezantua po atë ditë pasi firmosi një kontratë katërvjeçare me opsion zgjatjeje edhe për një vit tjetër.<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/zyrtare-ramadani-pasuron-partizanin-por-perfundon-ne-kategorine-e-dyte-ne-danimarke/|title=Zyrtare / Ramadani pasuron Partizanin, por përfundon në kategorinë e dytë në Danimarkë |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=13 qershor 2017 |access-date=16 nëntor 2017}}</ref> Transferimi u ndikua gjithashtu nga trajneri i atëhershëm [[Adolfo Sormani]], i cili kishte punuar më parë me Ramadanin te Partizani dhe kishte mbështetur fuqishëm afrimin e tij.<ref>{{cite news |url=https://www.balkanweb.com/ramadani-transferimi-ne-danimarke-me-kerkese-te-ish-trajnerit-adolfo-sormani/ |title=Ramadani, transferimi në Danimarkë me kërkesë të ish-trajnerit Adolfo Sormani |publisher=[[BalkanWeb]] |language=sq |date=15 qershor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ramadani u shndërrua shpejt në titullar të rregullt, duke luajtur vazhdimisht gjatë sezonit.<ref name=BeSoccer>{{cite web |url=https://www.besoccer.com/player/y-ramadani-330656 |title=Profile Y. Ramadani, Lecce: Info, news, matches and statistics|publisher=BeSoccer |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Paraqitjet e tij në gjysmën e parë të sezonit i siguruan grumbullimin e parë me [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtaren shqiptare]] në nëntor 2017.<ref>{{cite news |url=https://gazeta-shqip.com/bota/ramadani-kombetaren-e-kam-enderruar-qe-femije-dua-te-jem-titullar/ |title=Ramadani: Kombëtaren e kam ëndërruar që fëmijë, dua të jem titullar |publisher=[[Gazeta Shqip]] |language=sq |date=4 nëntor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 26 nëntor 2017, ai shënoi golin e tij të parë në Danimarkë gjatë fitores 4–1 ndaj [[Vendsyssel FF|Vendsyssel]], duke realizuar golin e barazimit në minutat e para të ndeshjes teksa Vejle ruajti kreun e renditjes.<ref>{{cite news |url=https://www.gazetatema.net/2017/11/26/video-super-gol-i-ramadanit-vejle-merr-kryesimin |title=VIDEO/ Super gol i Ramadanit, Vejle merr kryesimin |publisher=[[Gazeta Tema]] |language=sq |date=26 nëntor 2017 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://sportekspres.com/muaji-i-arte-i-ramadanit-vjen-goli-i-pare-jashte-shqiperise/|title=Muaji i artë i Ramadanit, vjen goli i parë jashtë Shqipërisë|publisher=[[Sport Ekspres]]|language=sq|date=26 nëntor 2017|access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 17 maj 2018, Ramadani u shpall lojtari më i mirë i ndeshjes pas fitores 1–0 ndaj [[FC Fredericia|Fredericia]]. Mediat daneze vlerësuan paraqitjen e tij në mesfushë, veçanërisht aftësinë në rikuperimin e topit dhe vazhdimësinë në lojë, duke theksuar se performanca të tilla ishin bërë të zakonshme gjatë sezonit.<ref name="Danish praises">{{cite news |url=https://newsport.al/foto-ish-futbollisti-i-partizanit-cmend-danimarken-mediat-vendase-me-i-miri-i-ndeshjes-nuk-perben-me-lajm |title=FOTO/ Ish-futbollisti i Partizanit "çmend" Danimarkën, mediat vendase: Më i miri i ndeshjes, nuk përbën më lajm |trans-title=PHOTO / Former Partizani player impresses Denmark, local media: Best player of the match is no longer news |publisher=Newsport.al |language=sq |date=17 maj 2018 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij debutues, ai zhvilloi 31 paraqitje në kampionat, ndërsa Vejle fitoi titullin e 1st Division dhe siguroi ngjitjen në [[Danish Superliga]].<ref name=NFT>{{NFT player|id=70889 |language=en|access-date=28 maj 2026}}</ref> Në elitën daneze, Ramadani mbeti titullar i padiskutueshëm gjatë [[2018–19 Danish Superliga]], duke luajtur në shumicën e ndeshjeve të kampionatit dhe duke kompletuar shpesh 90 minutat e plota.<ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/players/ef3c876b/Ylber-Ramadani |title=Ylber Ramadani Stats |publisher=FBref |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Gjatë sezonit, ai mori vlerësime për intensitetin në lojë dhe përgatitjen fizike, me raportime që theksonin se kishte distancën më të madhe të përshkuar për 90 minuta në kampionat, me një mesatare prej 13.487 kilometrash për ndeshje, duke luajtur rol të rëndësishëm si në fazën mbrojtëse ashtu edhe në atë sulmuese të skuadrës.<ref name="Motori">{{cite news |url=https://sportekspres.com/motori-ramadani-askush-si-ai-ne-danimarke/ |title=“Motori” Ramadani, askush si ai në Danimarkë! |publisher=Sport Ekspres |language=sq |date=26 janar 2019 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai zhvilloi 26 paraqitje në kampionat gjatë sezonit, ndërsa klubi përfundoi në vendin e parafundit dhe ra sërish në 1st Division.<ref name="NFT" /> Më 29 nëntor 2019, Ramadani shënoi një gol nga distanca në fitoren me përmbysje 4–3 në transfertë ndaj [[Viborg FF|Viborg]] gjatë sezonit 2019–20, duke ngushtuar diferencën në minutën e 29-të pasi Vejle kishte mbetur në disavantazh 2–0 dhe duke ndihmuar skuadrën të ruante vendin e parë në renditjen e 1st Division.<ref>{{cite news |url=https://www.albinfo.ch/danimarke-ylber-ramadani-shenon-gol-dedikim-dhe-lutje-per-shqiperine/ |title=Danimarkë: Ylber Ramadani shënon gol, dedikim dhe lutje për Shqipërinë |publisher=Albinfo |language=sq |date=29 November 2019 |access-date=20 maj 2026}}</ref> Më 2 mars 2020, ai shënoi golin e vetëm në fitoren 1–0 ndaj [[HB Køge|Køge]], duke realizuar nga distanca pak pas minutës së 60-të dhe më pas u shpall lojtari më i mirë i ndeshjes, ndërsa Vejle e çoi në gjashtë pikë diferencën në krye të tabelës në garën për ngjitje.<ref>{{cite news |url=https://abcnews.al/video-ylber-ramadani-befason-me-kete-gol-zgjidhet-edhe-njeriu-i-ndeshjes/ |title=VIDEO/ Ylber Ramadani befason me këtë gol, zgjidhet edhe “Njeriu i Ndeshjes” |publisher=ABC News Albania |language=sq |date=2 mars 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 14 korrik 2020, Ramadani shënoi golin e fitores në triumfin 1–0 ndaj [[Nykøbing FC|Nykøbing]] me një goditje të fuqishme nga distanca, duke siguruar rikthimin e Vejle në elitën daneze dy ndeshje para përfundimit të sezonit.<ref>{{cite news |url=https://tvklan.al/ramadani-shenon-golin-e-jetes |title=Ramadani shënon golin e jetës |publisher=[[TV Klan]] |language=sq |date=15 korrik 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://abcnews.al/video-goli-i-elites-ylber-ramadani-realizoi-nje-perle-ne-danimarke/ |title=VIDEO/ Goli i elitës, Ylber Ramadani realizoi një “perlë” në Danimarkë! |publisher=[[ABC News (Albania)]] |language=sq |date=15 korrik 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai e mbylli sezonin me 31 paraqitje dhe tre gola në kampionat.<ref name=NFT /> Përpara sezonit 2020–21, Ramadani u lidh me një largim të mundshëm nga Danimarka, me raportime që pretendonin se ishte pranë transferimit në elitën belge, ndërsa interes për të kishin shfaqur edhe [[AEK Athens F.C.|AEK Athens]] dhe [[NK Lokomotiva Zagreb|Lokomotiva Zagreb]].<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/ekskluzive-ramadani-drejt-largimit-nga-danimarka-nje-hap-larg-kalimit-ne-eliten-e-kampionatit-europian/ |title=EKSKLUZIVE/ Ramadani drejt largimit nga Danimarka, një hap larg kalimit në elitën e futbollit belg |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=12 shtator 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Më 13 shtator 2020, ai rezultoi pozitiv me [[COVID-19]] gjatë grumbullimit me kombëtaren, duke u izoluar përkohësisht në Shqipëri dhe duke humbur vetëm ndeshjen hapëse të [[2020–21 Danish Superliga]] para se të rikthehej në stërvitje dhe në ndeshjet zyrtare pak kohë më vonë.<ref>{{cite news |url=https://www.botasot.info/futboll-sporti/1373805/ylber-ramadani-me-covid-19-nga-danimarka-u-infektua-ne-shqiperi/ |title=Ylber Ramadani me COVID-19, nga Danimarka: U infektua në Shqipëri |publisher=Bota Sot |language=sq |date=13 shtator 2020 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ramadani mbeti një nga lojtarët kryesorë të skuadrës edhe gjatë sezonit 2020–21, duke shënuar golin e tij të vetëm të sezonit në humbjen 2–1 ndaj [[F.C. Copenhagen|Copenhagen]] më 4 mars 2021 dhe duke marrë notën 7.3 nga SofaScore për paraqitjen e tij.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/realizoi-gol-ndaj-kopenhagenit-ja-si-vleresohet-ylber-ramadani/ |title=Realizoi gol ndaj Kopenhagenit, ja si vlerësohet Ylber Ramadani |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=4 mars 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të fundit me klubin, ai zhvilloi 32 paraqitje dhe shënoi një gol, ndërsa Vejle përfundoi në vendin e 10-të, siguroi mbijetesën në elitë dhe arriti deri në çerekfinalet e [[2020–21 Danish Cup]].<ref name=NFT /><ref name=Soccerway /> Më 23 maj 2021, pas katër sezonesh te klubi, Vejle njoftoi se Ramadani nuk do ta rinovonte kontratën.<ref>{{cite web|url=https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/|title=Albansk midtbanekriger stopper i Nørreskoven|trans-title=Mesfushori shqiptar largohet nga Nørreskoven|publisher=Vejle-Boldklub.dk|language=da|date=23 maj 2021 |access-date=28 maj 2026 |archive-date=16 qershor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210616150813/https://vejle-boldklub.dk/albansk-midtbanekriger-stopper-i-noerreskoven/|url-status=dead}}</ref> ===MTK Budapest=== Më 14 qershor 2021, Ramadani iu bashkua klubit hungarez [[MTK Budapest FC|MTK Budapest]] si lojtar i lirë.<ref>{{cite web|url=https://www.mtkbudapest.hu/hu/hirek/valogatott-jatekos-a-legujabb-igazolasunk|title=Válogatott játékos a legújabb igazolásunk|trans-title=Lojtari i kombëtares është afrimi ynë më i ri|publisher=MTKBudapest.hu |language=hu |date=14 qershor 2021|access-date=28 maj 2026}}</ref> Debutoi më 30 korrik 2021 në ndeshjen hapëse të sezonit [[2021–22 Nemzeti Bajnokság I|2021–22 NB I]], duke luajtur 90 minuta të plota në barazimin 1–1 në transfertë ndaj [[Gyirmót FC Győr|Gyirmót]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co76/hungary-nb-i/ma9242704/gyirmot-fc_mtk-budapest/lineup/ |title=NB I » Gyirmót FC against MTK Budapest » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.kisalfold.hu/helyi-sport/2021/07/nb-i-foci-gyirmot-fc-gyor-mtk-online-kozvetites-pentek-20-30-ora |title=NB I foci – Döntetlent játszott a Gyirmót az MTK ellen – fotók |trans-title=Futboll NB I – Gyirmót barazoi kundër MTK – fotografi |publisher=Kisalföld |language=hu |date=30 korrik 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Gjatë sezonit, Ramadani u shndërrua në titullar të rregullt, duke zhvilluar 30 paraqitje në kampionat dhe duke qenë një nga lojtarët më të përdorur të skuadrës.<ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/players/ef3c876b/matchlogs/2021-2022/c46/Ylber-Ramadani-Match-Logs |title=Ylber Ramadani Match Logs 2021–22 |publisher=FBref |language=en |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |url=https://fbref.com/en/squads/e44db2c6/2021-2022/MTK-Budapest-Stats |title=MTK Budapest 2021–22 Stats |publisher=FBref |language= en |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai gjithashtu mbajti shiritin e kapitenit në disa raste dhe shënoi golin e tij të parë për klubin më 5 dhjetor 2021 në fitoren 2–1 ndaj kryesuesve të kampionatit [[Puskás Akadémia FC|Puskás Akadémia]], rezultat që e nxori përkohësisht MTK-në nga zona e rënies.<ref name="Kapiten MTK">{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/video-kapiten-dhe-golashenues-ramadani-i-jep-fitoren-skuadres-ne-surprizen-e-javes-ne-hungari/ |title=VIDEO / Kapiten dhe golashënues, Ramadani i jep fitoren skuadrës në surprizën e javës në Hungari |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=5 dhjetor 2021 |access-date=28 maj 2026}}</ref> Ai shënoi golin e tij të dytë në kampionat më 15 maj 2022, duke realizuar në minutat shtesë të fitores 3–0 ndaj [[Debreceni VSC|Debrecen]] në ndeshjen e fundit të sezonit, megjithëse fitorja nuk mjaftoi për të shmangur rënien e MTK-së nga kategoria, pasi skuadra e mbylli kampionatin në vendin e 11-të, dy pikë larg mbijetesës.<ref>{{cite web |url=https://newsport.al/video-gol-ne-frymen-e-fundit-ylber-ramadani-realizon-nje-perle-ne-hungari |title=VIDEO/ Gol në frymën e fundit, Ylber RAMADANI realizon një “perlë” në Hungari |publisher=Newsport.al |language=sq |date=15 maj 2022 |access-date=28 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=OTP Bank Liga NB I. 33. forduló |url=https://adatbank.mlsz.hu/league/56/0/23704/33.html |publisher=MLSZ adatbank |language=hu |access-date=28 maj 2026}}</ref> ===Aberdeen=== Më 8 qershor 2022, Ramadani nënshkroi me klubin e [[Scottish Premiership]] [[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] me një kontratë trevjeçare për një tarifë të pazbuluar.<ref>{{cite news |url=https://www.afc.co.uk/2022/06/08/ramadani-becomes-a-red/ |title=Ramadani becomes a Red |publisher=[[Aberdeen F.C.]] |language=en |date=8 qershor 2022 |access-date=8 qershor 2022}}</ref> Ai bëri debutimin e tij zyrtar më 13 korrik, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 2–0 kundër [[Dumbarton F.C.|Dumbarton]] në ndeshjen e dytë të fazës së grupeve të [[Scottish League Cup 2022–23]].<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/match-report/co60/scotland-league-cup/ma9410878/aberdeen-fc_dumbarton-fc/lineup/ |title=Aberdeen FC against Dumbarton FC » Lineup |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani shpejt u vendos si titullar i rregullt dhe mbeti gjithmonë i pranishëm gjatë fushatës së Aberdeen në Kupën e Ligës, duke dhënë asistimin e tij të parë për klubin në fitoren 5–0 ndaj [[Peterhead F.C.|Peterhead]] një javë më vonë, ndërsa Aberdeen përfundoi në krye të grupit me pikë maksimale dhe 12 gola të shënuar dhe asnjë të pësuar, përpara se të regjistronte dy fitore identike 4–1 si në raundin e 16-të ashtu edhe në çerekfinale, duke u eliminuar përfund në gjysmëfinale nga [[Rangers F.C.|Rangers]] 2–1 pas kohës shtesë.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co60/scotland-league-cup/se45807/2022-2023/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Scottish League Cup 2022/2023 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin [[Scottish Premiership 2022–23]], ai ishte pothuajse gjithmonë i pranishëm, duke munguar vetëm nëntë minuta të aksionit në kampionat dhe duke luajtur në çdo ndeshje përveç javës së 32-të, ndërsa kontribuoi edhe me një gol dhe dy asistime në fitore në ligë, megjithëse grumbulloi disa kartonë të verdhë, përfshirë edhe në katër ndeshje radhazi midis tetorit dhe nëntorit 2022.<ref>{{cite web |url=https://www.worldfootball.net/person/pe454351/ylber-ramadani/co93/scotland-premiership/se45826/2022-2023/club-matches/ |title=Ylber Ramadani » Club matches 2022/2023 |publisher=WorldFootball.net |language=en |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë më 4 nëntor 2022 në fitoren 4–1 kundër [[Hibernian F.C.|Hibernian]], duke realizuar në minutën e 61-të me një goditje të menjëhershme nga jashtë zonës.<ref>{{cite news |url=https://sportekspres.com/video-ylber-ramadani-realizon-gol-te-bukur-ne-skoci-me-aberden-menjehere-nisi-fluturimi-me-shqiponjen/ |title=VIDEO/ Ylber Ramadani realizon gol të bukur në Skoci me Aberden, menjëherë nisi fluturimi me shqiponjën |publisher=[[Sport Ekspres]] |language=sq |date=4 nëntor 2022 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas fitores 2–0 të Aberdeen kundër [[Rangers F.C.|Rangers]] më 23 prill 2023, Ramadani mori vlerësime për kontributin e tij mbrojtës dhe paraqitjen në fitimin e topave në mesfushë, duke u përfshirë në Formacionin e Javës të [[Kris Boyd]].<ref>{{cite news |url=https://newsport.al/foto-nje-dige-perpara-mbrojtjes-ylber-ramadani-vleresohet-maksimalisht-ne-skoci |title=FOTO/ Një “digë” përpara mbrojtjes, Ylber RAMADANI vlerësohet maksimalisht në Skoci |publisher=Newsport.al |language=sq |date=24 prill 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ramadani pati ndikim të denjë si pjesë integrale e ''the Dons'', me paraqitjet e tij të qëndrueshme që e bënë të preferuar nga tifozët, ndërsa bëri 44 paraqitje në të gjitha garat dhe shënoi një gol, teksa ekipi përfundoi i treti në kampionat dhe siguroi kualifikimin për fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Evropës 2023–24]], përpara se të largohej nga klubi më 4 gusht 2023 për t'iu bashkuar skuadrës së Serie A [[US Lecce|Lecce]].<ref name="the Dons">{{cite news |url=https://www.afc.co.uk/2023/08/04/ramadani-departs-the-dons/ |title=Ramadani Departs the Dons |publisher=[[Aberdeen F.C.]] |language=en |date=4 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ===Lecce=== Më 4 gusht 2023, Ramadani iu bashkua skuadrës italiane të [[Serie A]] [[US Lecce|Lecce]] për një tarifë të pazbuluar, duke nënshkruar një kontratë trevjeçare me opsion edhe për një vit tjetër.<ref>{{cite news |url=http://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce |title=Ramadani è un calciatore del Lecce |publisher=[[US Lecce]] |language=it |access-date=5 gusht 2023 |archive-date=5 gusht 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230805064959/https://www.uslecce.it/news/290008239622/ramadani-e-un-calciatore-del-lecce|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.aberdeenlive.news/sport/football/football-news/lecce-complete-signing-ylber-ramadani-8651680 |title=Lecce complete signing of Ylber Ramadani from Aberdeen for undisclosed fee |publisher=Aberdeen Live |language=en |date=4 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai bëri debutimin e tij më 13 gusht 2023 në fitoren 1–0 kundër [[Como 1907|Como]] në [[Coppa Italia 2023–24]], duke ndihmuar klubin të kualifikohej në raundin e të 32' dhe duke marrë vlerësime për paraqitjen e tij në mesfushë.<ref>{{cite news |url=https://tvklan.al/bajrami-shenon-ne-kupen-e-italise |title=Bajrami shënon në Kupën e Italisë |publisher=TV Klan |language=sq |date=14 gusht 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Një javë më vonë, Ramadani luajti ndeshjen e parë në [[Serie A]] në fitoren 2–1 kundër [[S.S. Lazio|Lazios]].<ref>{{cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/20-08-2023/lecce-lazio-2-1-segnano-immobile-almqvist-e-di-francesco.shtml|title=Lazio, che combini? Immobile-gol non basta, clamoroso ribaltone Lecce nel finale|publisher=La Gazzetta dello Sport|language=it|date=20 gusht 2023|access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin e tij të parë, ai u bë titullar i padiskutueshëm, duke bërë 36 paraqitje në Serie A dhe Coppa Italia, duke luajtur mbi 3,000 minuta dhe duke shënuar një gol, ndërsa Lecce përfundoi në vendin e 14-të në kampionat.<ref name=NFT /><ref name=Soccerway /><ref name=BeSoccer /> Më 16 dhjetor 2023 ai shënoi golin e tij të parë në triumfin 2–1 në shtëpi kundër [[Frosinone Calcio|Frosinone]] në minutën e 89-të, duke i siguruar Lecce pikë të rëndësishme në luftën për mbijetesë.<ref>{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Serie-A/Lecce/16-12-2023/lecce-frosinone-gol-piccoli-kaio-jorge-ramadani-risultato-seriea.shtml|title=Turati la combina grossa all'89': il Lecce batte il Frosinone e lo supera in classifica|publisher=La Gazzetta dello Sport|date=16 dhjetor 2023|language=it|access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.soccertonic.com/soccer-news/378712/lecce-frosinone-2-1-win-ramadani/|title=Late Ramadani goal seals Lecce win over Frosinone|publisher=SoccerTonic |language=en |date=16 dhjetor 2023 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.botasot.info/futboll-sporti/2099616/ylber-ramadani-nje-perbindesh-ne-serie-a-lecce-fiton-ne-frymen-e-fundit/|title=Ylber Ramadani, një përbindësh në Serie A – Lecce fiton në frymën e fundit|publisher=Bota Sot|language=sq|date=16 dhjetor 2023|access-date=11 tetor 2025}}</ref> Paraqitjet e tij të qëndrueshme dhe angazhimi në mesfushë morën vlerësime nga mediat italiane, me ''Calcio Lecce'' që e përshkroi si “uomo ovunque” (“njeriu i kudo-ndodhur”) për paraqitjet e tij të palodhura.<ref>{{cite news|url=https://www.calciolecce.it/2023/11/07/salvate-il-soldato-ylber-ramadani-uomo-ovunque-allolimpico/ |title=Salvate il soldato Ylber Ramadani, uomo ovunque all’Olimpico |publisher=Calcio Lecce |language=it|date=7 nëntor 2023|access-date=29 maj 2026}}</ref> Në sezonin 2024–25, Ramadani vazhdoi si titullar për klubin, me kontributin e tij që u konsiderua i rëndësishëm në përpjekjet e Lecce për të mbetur në Serie A.<ref>{{cite news|url=https://www.foxsports.com/soccer/ylber-ramadani-player|title=Ylber Ramadani – Player Profile |language=en |publisher=Fox Sports |access-date=29 maj 2026}}</ref> Më vonë gjatë sezonit, ai kaloi një periudhë më të vështirë pas emërimit të trajnerit [[Marco Giampaolo]] në nëntor, me minuta të reduktuara dhe disa paraqitje si zëvendësues, ndërsa raportimet sugjeronin një preferencë për opsione të tjera në mesfushë.<ref>{{cite news|url=https://www.pianetalecce.it/news/473628577286/lecce-ramadani-la-cessione-e-possibile-ma-ad-una-condizione/2|title=Lecce, Ramadani: la cessione è possibile ma ad una condizione|publisher=Pianeta Lecce|language=it |date=5 mars 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.gazetaexpress.com/ramadani-mund-te-largohet-nga-lecce/ |title=Ramadani mund të largohet nga Lecce|publisher=Gazeta Express |language=sq |date=9 mars 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Në një intervistë, Ramadani e përshkroi këtë periudhë si të vështirë, duke përmendur probleme të vogla në shpinë, por duke deklaruar se vazhdoi të punonte fort në stërvitje.<ref>{{cite news |url=https://www.koha.net/en/futboll/ramadani-kam-pasur-periudhe-te-veshtire/ |title=Ramadani: Kam pasur periudhë të vështirë |publisher=Koha.net |language=sq |date=21 mars 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pavarësisht kësaj, ai më vonë rifitoi vendin në formacionin titullar dhe luajti rregullisht në fazën përmbyllëse të sezonit.<ref>{{cite news|url=https://www.calciolecce.it/2025/03/30/formazioni-a-confronto-ramadani-la-sorpresa-di-giampaolo/ |title=Formazioni a confronto: Ramadani la sorpresa di Giampaolo |publisher=Calcio Lecce |language=it|date=30 mars 2025|access-date=11 tetor 2025}}</ref> Më 19 maj 2025, ai shënoi golin vendimtar në fitoren 1–0 në shtëpi kundër [[Torino FC|Torino]].<ref>{{cite news |url=https://www.news-sports.it/calcio/serie-a/highlights-lecce-torino.html |title=Highlights Lecce–Torino 1–0 |publisher=News-Sports.it |language=it |date=19 maj 2025 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Ai e përfundoi sezonin me 29 paraqitje në Serie A dhe një paraqitje në Coppa Italia, duke shënuar një gol, ndërsa Lecce përfundoi në vendin e 17-të në kampionat, tri pikë mbi zonën e rënies nga kategoria.<ref name=Soccerway /><ref name=NFT /> Më 16 shkurt 2026, në ndeshjen e javës së 25-të të [[Serie A 2025–26]] kundër [[Cagliari Calcio|Cagliari]] si mysafir, ai shënoi golin e tij të parë në kampionat për sezonin në minutën e 76-të me një goditje nga distanca, duke ndihmuar Lecce të siguronte një fitore 2–0 dhe të largohej tri pikë nga zona e rënies.<ref>{{cite news |title=Ramadani: “Stare coi piedi per terra. Dedica per il terzo figlio che sta per arrivare” |url=https://www.calciolecce.it/2026/02/16/ramadani-stare-coi-piedi-per-terra-dedica-per-il-terzo-figlio-che-sta-per-arrivare/ |website=CalcioLecce.it |language=it |date=16 shkurt 2026 |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Mancano gol e carattere, Sottil ex al veleno: i numeri di Cagliari-Lecce |url=https://centotrentuno.com/focus/mancano-gol-e-carattere-sottil-ex-al-veleno-i-numeri-di-cagliari-lecce/ |website=Centotrentuno.com |language=it |date=17 shkurt 2026 |access-date=29 maj 2026}}</ref> Pas paraqitjes së tij kundër Cagliari, Ramadani u përfshi në Formacionin e Javës në Serie A.<ref>{{cite news |title=FOTO/ Krah Modriçit dhe Lokatelit, mesfushori i Kombëtares shqiptare zgjidhet në formacionin e javës në Serinë A |url=https://www.panorama.com.al/sport/foto-krah-modricit-dhe-lokatelit-mesfushori-i-kombetares-shqiptare-zgjidhet-ne-formacionin-e-javes-ne-serine-a/ |publisher=Panorama Sport |language=sq |date=17 shkurt 2026 |access-date=17 shkurt 2026}}</ref> Më 21 prill 2026, ai bëri paraqitjen e tij të 100-të për Lecce në barazimin 1–1 në shtëpi kundër [[ACF Fiorentina|Fiorentina]], ku u vlerësua si lojtari më i mirë në fushë nga Flashscore me notën 8.5 dhe u përfshi gjithashtu në Formacionin e Javës për javën e 33-të.<ref>{{cite web |url=https://report-tv.al/lajm/golat-lecce-barazon-11-kunder-fiorentines-dhe-merr-nje-pike-shprese-per-mbijetesen-ylber-ramadani-me-i-miri-ne-fushe |title=GOLAT/ Lecce barazon 1-1 kundër Fiorentinës dhe merr një pikë shprese për mbijetesën, Ylber Ramadani më i miri në fushë |publisher=Report TV |language=sq |access-date=29 maj 2026}}</ref><ref name="BeSoccer" /> Ramadani ishte një nga lojtarët kyç të Lecce, duke luajtur rol të rëndësishëm në mbijetesën e suksesshme të klubit, e cila u sigurua pas fitores në javën e fundit kundër [[Genoa CFC|Genoa]], rezultat që siguroi qëndrimin e Lecce në Serie A për sezonin e pestë radhazi, hera e parë në historinë e klubit që qëndronte pesë sezone rresht në elitën e futbollit italian.<ref>{{cite news |url=https://www.panorama.com.al/sport/protagonist-i-sezonit-historik-ne-serine-a-ramadani-nuk-dua-te-behem-trajner-ky-vend-me-kujton-shqiperine/ |title=Protagonist i sezonit historik në Serinë A, Ramadani: Nuk dua të bëhem trajner, ky vend më kujton Shqipërinë |publisher=[[Panorama Sport]] |language=sq |date=25 maj 2026 |access-date=29 maj 2026}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===Kosova=== Ramadani morri një thirrje nga trajneri i [[Kombëtarja kosovare e futbollit U-19|përfaqësueses kosovare nën-19]] [[Ramiz Krasniqi]] për një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja shqiptare e futbollit U-19|Shqipërisë]] në tetor 2015. Ai luajti në ndeshjen e parë më 13 tetor, me Kosovën që fitoi 2–0.<ref>{{cite news|url=http://telegrafi.com/kosova-mposht-shqiperine-2/|title=Kosova mposht Shqipërinë|publisher=Telegrafi.com|language=sq|date=13 tetor 2015|accessdate=3 nëntor 2017}}</ref> Ai ishte gjithashtu pjesë e [[Kombëtarja kosovare e futbollit U-21|ekipit nën-21]].<ref>{{cite news|url=http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759|title=Grumbullohen përfaqësueset U-21 dhe U-19|publisher=Sporti1|language=sq|date=6 maj 2015|accessdate=9 prill 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160422050147/http://www.sporti1.com/?id=4&a=11759|archive-date=22 prill 2016|url-status=dead}}</ref> ===Shqipëria=== Më 18 gusht 2016, Ramadani mori shtetësinë shqiptare, duke zgjedhur ta ndryshojë përfaqësimin ndërkombëtar dhe të luajë për Shqipërinë.<ref>{{cite web|url=http://president.al/?p=35545|title=Dekret për dhënie të shtetësisë shqiptare nr. 9724|publisher=[[Presidenti i Shqipërisë]]|language=sq|archive-url=https://web.archive.org/web/20171023011806/http://president.al/?p=35545|archive-date=23 tetor 2017}}</ref> Më 27 gusht 2017, Ramadani morri një thirrje nga trajneri i [[Kombëtarja shqiptare nën-21 e futbollit|kombëtares shqiptare nën-21]] [[Redi Jupi]] për një ndeshje kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian 2017 kundër [[Kombëtarja greke e futbollit U-21|Greqisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise|title=U-21 zbardhet lista per sfiden ndaj Greqisë|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=27 gusht 2017|accessdate=27 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801181206/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5165-u-21-zbardhet-lista-per-sfiden-ndaj-greqise|archive-date=1 gusht 2017|url-status=dead}}</ref> Ai debutoi më 10 tetor ndeshjen e fundit kualifikuese kundër [[Kombëtarja izraelite e futbollit U-21|Izraelit]] ku Shqipëria humbën 4–0.<ref>{{cite news|url=https://int.soccerway.com/matches/2016/10/10/europe/uefa-u21-championship/israel-under-21/albania-under-21/2021353/|title=Israel U21 vs. Albania U21 4 – 0|publisher=Soccerway|language=en|date=10 tetor 2016|accessdate=16 nëntor 2017}}</ref> Ramadani vazhdoi të ishte pjesë e ekipit nën-21 edhe për fushatës e rradhës kualifikuese të UEFA Kampionatit Evropian 2019, duke u thirrur në qershor 2017 për ndeshjen e parë kundër [[Kombëtarja estoneze nën-21 e futbollit|Estonisë]].<ref>{{cite news|url=http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|title=Alban Bushi shpall listën e U21 për Francën dhe Estoninë|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=1 qershor 2017|accessdate=11 tetor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170705233918/http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5666-alban-bushi-shpall-listen-e-u21-per-francen-dhe-estonine|archive-date=5 korrik 2017|url-status=dead}}</ref> Ai shënoi golin e tij të parë me ekipin nën-21 në ndeshjen e pestë të kualifikueseve kundër [[Kombëtarja irlandezoveriore nën-21 e futbollit|Irlandës së Veriut]].<ref>{{cite news|url=http://sportekspres.com/shqiperi-e-pafat-e-pesojme-serish-ne-fund/|title=Shqipëri e pafat, e pësojmë sërish në fund|publisher=Sport Ekspres|language=sq|date=10 nëntor 2017|accessdate=10 nëntor 2017}}</ref> Në nëntor 2017, Ramadani mori ftesën e parë në kombëtaren e parë nga trajneri [[Christian Panucci]] për ndeshjen miqësore kundër [[Kombëtarja turke e futbollit|Turqisë]].<ref>{{cite news|url=http://fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi|title=TRAJNERI PANUCCI SHPALL LISTËN PËR MIQËSOREN E 13 NËNTORIT, TURQI-SHQIPËRI|website=fshf.org|publisher=Federata Shqiptare e Futbollit|language=sq|date=3 nëntor 2017|accessdate=3 nëntor 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171104034553/http://www.fshf.org/index.php/sq/lajme/5877-trajneri-panuci-shpall-listen-per-miqesoren-e-13-nentorit-turqi-shqiperi|archive-date=4 nëntor 2017|url-status=dead}}</ref> Në intervistën para ndeshjes, Ramadani deklaroi se thirrja në ekipin e parë ishte "një ëndërr e bërë realitet".<ref>{{cite news|url=http://www.panorama.com.al/sport/ramadani-kombetaren-e-kam-enderruar-qe-femije-dua-te-luaj-nga-minuta-e-pare/|title=Ramadani: Kombëtaren e kam ëndërruar që fëmijë, dua të luaj nga minuta e parë|publisher=Panorama Sport|language=sq|date=3 nëntor 2017|accessdate=3 nëntor 2017}}</ref> Ramadani debutoi në kombëtaren në një ndeshje miqësore kundër [[Kombëtarja norvegjeze e futbollit|Norvegjisë]] më 26 mars 2018.<ref>{{cite web|url=http://www.skysports.com/football/albania-vs-norway/teams/387605|title=Internationals (Sky Sports)|website=SkySports|language=en}}</ref> ==Statistikat e karrierës== ===Klube=== {{Updated|16 dhjetor 2023}}<ref name=Soccerway>{{cite web|url=https://int.soccerway.com/players/ylber-ramadani/329416/|title=Ylber Ramadani|website=Soccerway|language=en|access-date=11 prill 2024}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.worldfootball.net/player_summary/ylber-ramadani/|title=Ylber Ramadani|website=World Football|language=en|access-date=11 prill 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golat sipas klubit, sezonit dhe kompeticionit |- !rowspan="2"|Klubi !rowspan="2"|Sezoni !colspan="3"|Liga !colspan="2"|Kupa !colspan="2"|Evropa !colspan="2"|Tjetër !colspan="2"|Gjithsej |- !Divizioni!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="3"|[[KF Ferizaj|Ferizaj]] |[[2013–14 Football Superleague of Kosovo|2013–14]] |rowspan="2"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |29||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||29||1 |- |[[2014–15 Football Superleague of Kosovo|2014–15]] |13||2||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||13||2 |- !colspan="2"|Gjithsej !42!!3!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!colspan="2"|—!!42!!3 |- |rowspan="1"|[[KF Prishtina|Prishtina]] |[[2014–15 Football Superleague of Kosovo|2014–15]] |rowspan="1"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |14||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||14||1 |- |rowspan="1"|[[KF Drita|Drita]] |[[2015–16 Football Superleague of Kosovo|2015–16]] |rowspan="1"|[[Superliga e Futbollit të Kosovës|Superliga e Kosovës]] |17||1||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||1 |- |rowspan="1"|[[FK Partizani|Partizani B]] |[[2015–16 Kategoria e Dytë|2015–16]] |rowspan="1"|[[Kategoria e Dytë]] |7||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||1<ref group="lower-alpha">Ndeshje në fazën play-out të Kategorisë së Parë.</ref>||0||8||0 |- |rowspan="3"|[[FK Partizani|Partizani]] |[[2015–16 Kategoria Superiore|2015–16]] |rowspan="2"|[[Kategoria Superiore]] |3||0||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||4||0 |- |[[2016–17 Kategoria Superiore|2016–17]] |32||0||3||0||7<ref group="lower-alpha">Katër ndeshje në [[UEFA Liga e Kampioneve|UEFA Ligën e Kampioneve]], tree ndeshje në [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligën e Evropës]]</ref>||0||colspan="2"|—||42||0 |- !colspan="2"|Gjithsej !35!!0!!4!!0!!7!!0!!colspan="2"|—!!46!!0 |- |rowspan="5"|[[Vejle Boldklub]] |[[2017–18 Danish 1st Division|2017–18]] |rowspan="1"|[[Divizioni i Parë Danez]] |31||1||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||32||1 |- |[[2018–19 Danish Superliga|2018–19]] |[[Superliga Daneze]] |22||0||1||0||colspan="2"|—||7||0||30||0 |- |[[2019–20 Danish 1st Division|2019–20]] |[[Divizioni i Parë Danez]] |31||3||colspan="2"|—||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||3 |- |[[2020–21 Danish Superliga|2020–21]] |[[Superliga Daneze]] |20||1||3||0||colspan="2"|—||9||0||32||1 |- !colspan="2"|Gjithsej !104!!5!!5!!0!!colspan="2"|—!!16!!0!!125!!5 |- |[[MTK Budapest]] |[[2021-22 MTK Budapest FC season|2021–22]] |[[Nemzeti Bajnokság I|Nemzeti Bajnokság]] |30||2||1||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||31||2 |- |[[Aberdeen F.C.|Aberdeen]] |[[2022–23 Aberdeen F.C. season|2022–23]] |[[Scottish Premiership]] |32||1||7||0||colspan="2"|—||5||0||44||1 |- |[[U.S. Lecce|Lecce]] |[[2023–24 US Lecce season|2023–24]] |[[Serie A]] |15||1||2||0||colspan="2"|—||colspan="2"|—||17||1 |- ! colspan="3" |Gjithsej karriera !296!!14!!19!!0!!7!!0!!22!!0!!344!!14 |} <references group="lower-alpha"/> ===Kombëtarja=== {{Updated|25 mars 2024}}<ref name="EU">{{cite web|url=https://eu-football.info/_player.php?id=30232|title=Ylber Ramadani|website=European Football|language=en|access-date=15 prill 2024}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Ndeshjet dhe golas sipas ekipit kombëtar dhe vitit |- !Ekipi kombëtar!!Viti!!Ndsh!!Gola |- |rowspan="7"|[[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] |2018||4||0 |- |2019||3||1 |- |2020||2||0 |- |2021||6||0 |- |2022||9||0 |- |2023||8||0 |- |2024||2||0 |- !colspan="2"|Gjithsej!!34!!1 |} == Referime == {{Reflist|2}} ==Lidhje të jashtme== *[https://fshf.org/garat/?query=info&player_id=310137 Ylber Ramadani] te Federata Shqiptare e Futbollit [[Kategoria:Lindje 1996]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Futbollistë kosovarë]] [[Kategoria:Futbollistë shqiptarë]] [[Kategoria:Futbollistë në kombëtaren shqiptare]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Prishtina]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Drita]] [[Kategoria:Futbollistë në KF Partizani Tirana]] [[Kategoria:Futbollistë në Vejle Boldklub]] [[Kategoria:Futbollistë në U.S. Lecce]] [[Kategoria:Futbollistë në Kategoria Superiore]] [[Kategoria:Futbollistë në Serie A]] [[Kategoria:Futbollistë në UEFA Euro 2024]] 6welskbu4zn5km5qfhbg3ceho6fn75w 1 259797 2985501 2981096 2026-05-30T04:18:06Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Roberto Baggio/Arkivi 1]] 2985501 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Roberto Baggio/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} czby0x95pm6ymi3dhzztsj6ndn2kjbv 0 259891 2985519 2004631 2026-05-30T04:41:08Z ~2026-32138-42 188353 /* Historia */ 2985519 wikitext text/x-wiki '''Acnologia''' (アクノロギア ''Akunorogia''), i njohur ndryshe si '''"Dragoi i Zi"''' (黒 龍 ''Kokuryū'') është personazh fiktiv në mangën [[Fairy Tail]] krijuar nga [[Hiro Mashima]]. Ai ishte një Dragon Slayer që mund të marrë formën e një Dragoit ashtu siç dëshiron. Për shkak të Dragonjëve që vranë familjen e tij, duke shkatërruar qytetin e tij dhe duke marrur jetën e një fëmije, ai e mori atë për të vrarë çdo dragon në ekzistencë, duke besuar se ata vetëm shkaktojnë shkatërrime dhe dhimbje.<ref>Fairy Tail Kapitulli 543, faqet 9-10</ref> ==Personaliteti== Katërqind vjet më parë, Acnologia ishte një person i pamëshirshëm, i etur për gjak dhe i dhunshëm. Ai vrau çdo dhe të gjitha dragonjtë që mundi, duke injoruar faktin se ata ishin shokët e tij.<ref>Fairy Tail Kapitulli 301, faqja 13</ref> Në të tashmen, Acnologia është një i vetmuar që nuk dëshiron të bëjë asgjë me njerëzit, pavarësisht nga fakti se ai është një. Siç e thotë [[Zeref Dragneel]], ai i sheh njerëzit e tjerë si asgjë më shumë se insektet, duke injoruar çdo dhe të gjitha përpjekjet e tyre për të biseduar, gjë që tregon se Acnologia është shumë arrogant. Sidoqoftë, në anën tjetër, motivet e Acnologisë janë gjithashtu të fshehura në mister, pasi që edhe me një krah ai, sipas Zerefit, ka fuqinë për të sunduar botën por nuk deshi ta bënte këtë. Vështrimet në dëshirat e tij janë prekur vetëm nga burimet e jashtme, të cilat përfshijnë dëshirën e tij të paqartë për të luftuar kundër njerëzimit, si dhe përballen me një kundërshtar mjaft të fortë për t'i dhënë atij një sfidë të vërtetë. Në fund të fundit, në një formë ironie, pavarësisht urrejtjes së tij të natyrshme për njerëzimin, Acnologia preferon të marrë formën e tij të vjetër njerëzore në raste të rastësishme. Ndërsa në formën e tij të Dragoit ai ka treguar të jetë shumë shkatërrues dhe i dhunshëm siç përshkruhet më parë në legjendë, në formën e tij njerëzore, Acnologia mban një personalitet stoik dhe të përbërë, madje edhe pas goditjes së Serenës, Acnologia ende mbajti qetësinë stoike të tij. Megjithatë Acnologia ka një dashuri për betejën, pasi Zeref teorizoi se ai po kërkonte një sfidë të denjë dhe lejoi një buzëqeshje pasi Zeref i premtoi atij se së shpejti do të kishte një luftë të denjë. Kur Acnologia ballafaqohet me kundërshtarë të fortë, ai tregon një anë më të ngazëllyer për veten e tij, si gjatë luftës së tij me Irene Belserion ai buzëqeshi me entuziazëm dhe pritje pasi dëshmoi fuqinë e Spriggan, madje duke i dhënë lavdërimin e saj.<ref>Fairy Tail Kapitulli 489, faqet 12-16</ref> ==Historia== I lindur mbi 400 vjet më parë, Acnologia ishte një nga Dragon Slayers të parë që hynë në Festivalin e Mbretit të Dragoit në anën e mbështetjes së bashkëjetesës, duke qenë se dragonjtë ishin ata që vranë familjen e tij dhe shkatërruan qytetin e tij. Megjithatë, Acnologia dhe një grup i Dragon Slayers u bënë të korruptuar nga fuqia e tyre dhe e shpërfillën çështjen që luftuan për shokët e tyre, duke vrarë çdo Dragonj që mundën dhe duke u larë në gjak. Pas ndeshjes me një bandë që plagosi rëndë Sonya, Acnologia i vrau të gjithë në pushim për fëmijën. Ai pastaj erdhi në trupin e saj të plagosur, duke premtuar se do të vriste çdo Dragoit pasi ai nuk mund ta shpëtojë jetën e saj. Për shkak të përdorimit të tepruar të Magjisë së tij, fizika e Acnologisë përfundimisht u shndërrua në atë të Dragoit dhe ai e shpalli veten të ishte Mbreti i oit. Kjo ngjarje historike u bë e njohur si '''Festivali i Mbretit të Dragoit'''.<ref>Fairy Tail Kapitulli 301, faqet 15-16</ref> Për shumë vite, Acnologia u konsiderua si një dragua i frikshëm dhe u vlerësua me shkatërrimin e një vendi të vetëm. Në një moment, Acnologia vrapoi në [[Gildarts Clive]] kur Magjistari i klasës S ishte në "kërkimin e tij 100-vjeçar" në Malin Zonia. Në një çast, Acnologia mori krahun e majtë të Gildarts, këmbën e majtë dhe një organ të brendshëm, duke e lënë atë të vdiste, para se të fluturonte larg. Gildarts, megjithatë, arriti të mbijetojë, megjithëse me vështirësi, duke e lënë atë si njeriun e parë që ndonjëherë të shohë Acnologia dhe të jetojë për të treguar historinë.<ref>Fairy Tail Kapitulli 166, faqet 14-16</ref> ==Aftësitë== ===Në formën e njeriut=== Acnologia konsiderohet një dragua i fuqishëm, edhe pse nuk dihet çfarë elementi përdorë, ai ka fuqi të gëlltis çdo element magjik. Pasi morri Magjinë e Kohës, ai mundi t'i dërgoj shtatë Dragon Slayers në dimensionin e botës së tij. Në formën e njeriut, Acnologia ka fuqi të tmerrshëm ku mundi të vrasë Serenën, një magjistar i fuqishëm të Ishigar dhe një nga Spriggan, me një krahë të vetëm. Shpejtësia e tij ishte aq e madhe që August, Jacob nuk dinin se çfarë i ndodhi Serenës. Augusti ka deklaruar se e vetmja mënyrë që Zerefi mund ta mposht Acnologinë është me fuqitë e Fairy Heart. ===Në formën e dragoit=== Acnologia mund të transformohet në dragon sipas dëshirës. Në këtë formë, ai ka dy krahë që mund të fluturojë në një distancë të madhe. Acnologia, në formën e draguas, është në gjendje të rrëzojë sulmet nga shumë mjeshtra të fuqishëm si [[Erza Scarlet]], Laxus Dreyar dhe Mirajane Strauss, si dhe nga [[Natsu Dragneel]], Gajeel Redfox dhe [[Wendy Marvell]], të tre të fundit duke përdorur Magjitë e Dragon Slayer, të gjithë magjitë e tyre nuk patën asnjë efekt mbi të. Më vonë, tregohet se si edhe kalibrat e tjerë të Igneelit kanë vështirësi të mëdha për të dëmtuar Acnologia në çfarëdo mënyre të vlefshme, duke marrë forcën e plotë të sulmit të zjarrit masiv të Igneel dhe duke dalë i padëmtuar sikur të mos ndodhte asgjë. Duke pasur parasysh madhësinë e tij të madhe, Acnologia, në formën e dragoit, është lehtësisht e aftë të zvogëlojë një sipërfaqe me madhësi të konsiderueshme në rrënoja thjesht duke u ulur mbi të. Duke vërtetuar me fuqinë e madhe brutale të formës, Acnologia angazhoi një konfrontim fizik me Makarovin në formën e tij gjigante dhe me lehtësi fitoi. Sipas Gildarts Clive, përkundër bërthamave të mahnitshme fizike të Acnologia të kryera në ishullin Tenrou, Dragoit nuk po përdorte të njëjtin nivel të forcës siç ishte gjatë ballafaqimit të tyre të shkurtër, por më tepër, Dragoit i Zi po luante me çdo të fundit prej tyre. ==Referimet== <references /> [[Kategoria:Personazhe në Fairy Tail]] c2hfx9540litj6azw7ejrbcwkrsq02q 2985520 2985519 2026-05-30T04:42:32Z ~2026-32138-42 188353 2985520 wikitext text/x-wiki '''Acnologia''' (アクノロギア ''Akunorogia''), i njohur ndryshe si '''"Dragoi i Zi"''' (黒 龍 ''Kokuryū'') është personazh fiktiv në mangën [[Fairy Tail]] krijuar nga [[Hiro Mashima|Hiro]]. Ai ishte një Dragon Slayer që mund të marrë formën e një Dragoit ashtu siç dëshiron. Për shkak të Dragonjëve që vranë familjen e tij, duke shkatërruar qytetin e tij dhe duke marrur jetën e një fëmije, ai e mori atë për të vrarë çdo dragon në ekzistencë, duke besuar se ata vetëm shkaktojnë shkatërrime dhe dhimbje.<ref>Fairy Tail Kapitulli 543, faqet 9-10</ref> ==Personaliteti== Katërqind vjet më parë, Acnologia ishte një person i pamëshirshëm, i etur për gjak dhe i dhunshëm. Ai vrau çdo dhe të gjitha dragonjtë që mundi, duke injoruar faktin se ata ishin shokët e tij.<ref>Fairy Tail Kapitulli 301, faqja 13</ref> Në të tashmen, Acnologia është një i vetmuar që nuk dëshiron të bëjë asgjë me njerëzit, pavarësisht nga fakti se ai është një. Siç e thotë [[Zeref Dragneel]], ai i sheh njerëzit e tjerë si asgjë më shumë se insektet, duke injoruar çdo dhe të gjitha përpjekjet e tyre për të biseduar, gjë që tregon se Acnologia është shumë arrogant. Sidoqoftë, në anën tjetër, motivet e Acnologisë janë gjithashtu të fshehura në mister, pasi që edhe me një krah ai, sipas Zerefit, ka fuqinë për të sunduar botën por nuk deshi ta bënte këtë. Vështrimet në dëshirat e tij janë prekur vetëm nga burimet e jashtme, të cilat përfshijnë dëshirën e tij të paqartë për të luftuar kundër njerëzimit, si dhe përballen me një kundërshtar mjaft të fortë për t'i dhënë atij një sfidë të vërtetë. Në fund të fundit, në një formë ironie, pavarësisht urrejtjes së tij të natyrshme për njerëzimin, Acnologia preferon të marrë formën e tij të vjetër njerëzore në raste të rastësishme. Ndërsa në formën e tij të Dragoit ai ka treguar të jetë shumë shkatërrues dhe i dhunshëm siç përshkruhet më parë në legjendë, në formën e tij njerëzore, Acnologia mban një personalitet stoik dhe të përbërë, madje edhe pas goditjes së Serenës, Acnologia ende mbajti qetësinë stoike të tij. Megjithatë Acnologia ka një dashuri për betejën, pasi Zeref teorizoi se ai po kërkonte një sfidë të denjë dhe lejoi një buzëqeshje pasi Zeref i premtoi atij se së shpejti do të kishte një luftë të denjë. Kur Acnologia ballafaqohet me kundërshtarë të fortë, ai tregon një anë më të ngazëllyer për veten e tij, si gjatë luftës së tij me Irene Belserion ai buzëqeshi me entuziazëm dhe pritje pasi dëshmoi fuqinë e Spriggan, madje duke i dhënë lavdërimin e saj.<ref>Fairy Tail Kapitulli 489, faqet 12-16</ref> ==Historia== I lindur mbi 400 vjet më parë, Acnologia ishte një nga Dragon Slayers të parë që hynë në Festivalin e Mbretit të Dragoit në anën e mbështetjes së bashkëjetesës, duke qenë se dragonjtë ishin ata që vranë familjen e tij dhe shkatërruan qytetin e tij. Megjithatë, Acnologia dhe një grup i Dragon Slayers u bënë të korruptuar nga fuqia e tyre dhe e shpërfillën çështjen që luftuan për shokët e tyre, duke vrarë çdo Dragonj që mundën dhe duke u larë në gjak. Pas ndeshjes me një bandë që plagosi rëndë Sonya, Acnologia i vrau të gjithë në pushim për fëmijën. Ai pastaj erdhi në trupin e saj të plagosur, duke premtuar se do të vriste çdo Dragoit pasi ai nuk mund ta shpëtojë jetën e saj. Për shkak të përdorimit të tepruar të Magjisë së tij, fizika e Acnologisë përfundimisht u shndërrua në atë të Dragoit dhe ai e shpalli veten të ishte Mbreti i oit. Kjo ngjarje historike u bë e njohur si '''Festivali i Mbretit të Dragoit'''.<ref>Fairy Tail Kapitulli 301, faqet 15-16</ref> Për shumë vite, Acnologia u konsiderua si një dragua i frikshëm dhe u vlerësua me shkatërrimin e një vendi të vetëm. Në një moment, Acnologia vrapoi në [[Gildarts Clive]] kur Magjistari i klasës S ishte në "kërkimin e tij 100-vjeçar" në Malin Zonia. Në një çast, Acnologia mori krahun e majtë të Gildarts, këmbën e majtë dhe një organ të brendshëm, duke e lënë atë të vdiste, para se të fluturonte larg. Gildarts, megjithatë, arriti të mbijetojë, megjithëse me vështirësi, duke e lënë atë si njeriun e parë që ndonjëherë të shohë Acnologia dhe të jetojë për të treguar historinë.<ref>Fairy Tail Kapitulli 166, faqet 14-16</ref> ==Aftësitë== ===Në formën e njeriut=== Acnologia konsiderohet një dragua i fuqishëm, edhe pse nuk dihet çfarë elementi përdorë, ai ka fuqi të gëlltis çdo element magjik. Pasi morri Magjinë e Kohës, ai mundi t'i dërgoj shtatë Dragon Slayers në dimensionin e botës së tij. Në formën e njeriut, Acnologia ka fuqi të tmerrshëm ku mundi të vrasë Serenën, një magjistar i fuqishëm të Ishigar dhe një nga Spriggan, me një krahë të vetëm. Shpejtësia e tij ishte aq e madhe që August, Jacob nuk dinin se çfarë i ndodhi Serenës. Augusti ka deklaruar se e vetmja mënyrë që Zerefi mund ta mposht Acnologinë është me fuqitë e Fairy Heart. ===Në formën e dragoit=== Acnologia mund të transformohet në dragon sipas dëshirës. Në këtë formë, ai ka dy krahë që mund të fluturojë në një distancë të madhe. Acnologia, në formën e draguas, është në gjendje të rrëzojë sulmet nga shumë mjeshtra të fuqishëm si [[Erza Scarlet]], Laxus Dreyar dhe Mirajane Strauss, si dhe nga [[Natsu Dragneel]], Gajeel Redfox dhe [[Wendy Marvell]], të tre të fundit duke përdorur Magjitë e Dragon Slayer, të gjithë magjitë e tyre nuk patën asnjë efekt mbi të. Më vonë, tregohet se si edhe kalibrat e tjerë të Igneelit kanë vështirësi të mëdha për të dëmtuar Acnologia në çfarëdo mënyre të vlefshme, duke marrë forcën e plotë të sulmit të zjarrit masiv të Igneel dhe duke dalë i padëmtuar sikur të mos ndodhte asgjë. Duke pasur parasysh madhësinë e tij të madhe, Acnologia, në formën e dragoit, është lehtësisht e aftë të zvogëlojë një sipërfaqe me madhësi të konsiderueshme në rrënoja thjesht duke u ulur mbi të. Duke vërtetuar me fuqinë e madhe brutale të formës, Acnologia angazhoi një konfrontim fizik me Makarovin në formën e tij gjigante dhe me lehtësi fitoi. Sipas Gildarts Clive, përkundër bërthamave të mahnitshme fizike të Acnologia të kryera në ishullin Tenrou, Dragoit nuk po përdorte të njëjtin nivel të forcës siç ishte gjatë ballafaqimit të tyre të shkurtër, por më tepër, Dragoit i Zi po luante me çdo të fundit prej tyre. ==Referimet== <references /> [[Kategoria:Personazhe në Fairy Tail]] kzya0dpj900i0dkb49ppubs94ptm4qd 2985553 2985520 2026-05-30T09:48:37Z Leutrim.P 113691 Refuzoi 2 ndryshimet e fundit të tekstit (nga [[Speciale:Kontributet/~2026-32138-42|~2026-32138-42]]) dhe riktheu versionin 2004631 nga Klein Muçi 2985553 wikitext text/x-wiki '''Acnologia''' (アクノロギア ''Akunorogia''), i njohur ndryshe si '''"Dragoi i Zi"''' (黒 龍 ''Kokuryū'') është personazh fiktiv në mangën [[Fairy Tail]] krijuar nga [[Hiro Mashima]]. Ai ishte një Dragon Slayer që mund të marrë formën e një Dragoit ashtu siç dëshiron. Për shkak të Dragonjëve që vranë familjen e tij, duke shkatërruar qytetin e tij dhe duke marrur jetën e një fëmije, ai e mori atë për të vrarë çdo dragon në ekzistencë, duke besuar se ata vetëm shkaktojnë shkatërrime dhe dhimbje.<ref>Fairy Tail Kapitulli 543, faqet 9-10</ref> ==Personaliteti== Katërqind vjet më parë, Acnologia ishte një person i pamëshirshëm, i etur për gjak dhe i dhunshëm. Ai vrau çdo dhe të gjitha dragonjtë që mundi, duke injoruar faktin se ata ishin shokët e tij.<ref>Fairy Tail Kapitulli 301, faqja 13</ref> Në të tashmen, Acnologia është një i vetmuar që nuk dëshiron të bëjë asgjë me njerëzit, pavarësisht nga fakti se ai është një. Siç e thotë [[Zeref Dragneel]], ai i sheh njerëzit e tjerë si asgjë më shumë se insektet, duke injoruar çdo dhe të gjitha përpjekjet e tyre për të biseduar, gjë që tregon se Acnologia është shumë arrogant. Sidoqoftë, në anën tjetër, motivet e Acnologisë janë gjithashtu të fshehura në mister, pasi që edhe me një krah ai, sipas Zerefit, ka fuqinë për të sunduar botën por nuk deshi ta bënte këtë. Vështrimet në dëshirat e tij janë prekur vetëm nga burimet e jashtme, të cilat përfshijnë dëshirën e tij të paqartë për të luftuar kundër njerëzimit, si dhe përballen me një kundërshtar mjaft të fortë për t'i dhënë atij një sfidë të vërtetë. Në fund të fundit, në një formë ironie, pavarësisht urrejtjes së tij të natyrshme për njerëzimin, Acnologia preferon të marrë formën e tij të vjetër njerëzore në raste të rastësishme. Ndërsa në formën e tij të Dragoit ai ka treguar të jetë shumë shkatërrues dhe i dhunshëm siç përshkruhet më parë në legjendë, në formën e tij njerëzore, Acnologia mban një personalitet stoik dhe të përbërë, madje edhe pas goditjes së Serenës, Acnologia ende mbajti qetësinë stoike të tij. Megjithatë Acnologia ka një dashuri për betejën, pasi Zeref teorizoi se ai po kërkonte një sfidë të denjë dhe lejoi një buzëqeshje pasi Zeref i premtoi atij se së shpejti do të kishte një luftë të denjë. Kur Acnologia ballafaqohet me kundërshtarë të fortë, ai tregon një anë më të ngazëllyer për veten e tij, si gjatë luftës së tij me Irene Belserion ai buzëqeshi me entuziazëm dhe pritje pasi dëshmoi fuqinë e Spriggan, madje duke i dhënë lavdërimin e saj.<ref>Fairy Tail Kapitulli 489, faqet 12-16</ref> ==Historia== I lindur mbi 400 vjet më parë, Acnologia ishte një nga Dragon Slayers të parë që hynë në Festivalin e Mbretit të Dragoit në anën e mbështetjes së bashkëjetesës, duke qenë se dragonjtë ishin ata që vranë familjen e tij dhe shkatërruan qytetin e tij. Megjithatë, Acnologia dhe një grup i Dragon Slayers u bënë të korruptuar nga fuqia e tyre dhe e shpërfillën çështjen që luftuan për shokët e tyre, duke vrarë çdo Dragonj që mundën dhe duke u larë në gjak. Pas ndeshjes me një bandë që plagosi rëndë Sonya, Acnologia i vrau të gjithë në pushim për fëmijën. Ai pastaj erdhi në trupin e saj të plagosur, duke premtuar se do të vriste çdo Dragoit pasi ai nuk mund ta shpëtojë jetën e saj. Për shkak të përdorimit të tepruar të Magjisë së tij, fizika e Acnologisë përfundimisht u shndërrua në atë të Dragoit dhe ai e shpalli veten të ishte Mbreti i Dragoit. Kjo ngjarje historike u bë e njohur si '''Festivali i Mbretit të Dragoit'''.<ref>Fairy Tail Kapitulli 301, faqet 15-16</ref> Për shumë vite, Acnologia u konsiderua si një dragua i frikshëm dhe u vlerësua me shkatërrimin e një vendi të vetëm. Në një moment, Acnologia vrapoi në [[Gildarts Clive]] kur Magjistari i klasës S ishte në "kërkimin e tij 100-vjeçar" në Malin Zonia. Në një çast, Acnologia mori krahun e majtë të Gildarts, këmbën e majtë dhe një organ të brendshëm, duke e lënë atë të vdiste, para se të fluturonte larg. Gildarts, megjithatë, arriti të mbijetojë, megjithëse me vështirësi, duke e lënë atë si njeriun e parë që ndonjëherë të shohë Acnologia dhe të jetojë për të treguar historinë.<ref>Fairy Tail Kapitulli 166, faqet 14-16</ref> ==Aftësitë== ===Në formën e njeriut=== Acnologia konsiderohet një dragua i fuqishëm, edhe pse nuk dihet çfarë elementi përdorë, ai ka fuqi të gëlltis çdo element magjik. Pasi morri Magjinë e Kohës, ai mundi t'i dërgoj shtatë Dragon Slayers në dimensionin e botës së tij. Në formën e njeriut, Acnologia ka fuqi të tmerrshëm ku mundi të vrasë Serenën, një magjistar i fuqishëm të Ishigar dhe një nga Spriggan, me një krahë të vetëm. Shpejtësia e tij ishte aq e madhe që August, Jacob nuk dinin se çfarë i ndodhi Serenës. Augusti ka deklaruar se e vetmja mënyrë që Zerefi mund ta mposht Acnologinë është me fuqitë e Fairy Heart. ===Në formën e dragoit=== Acnologia mund të transformohet në dragon sipas dëshirës. Në këtë formë, ai ka dy krahë që mund të fluturojë në një distancë të madhe. Acnologia, në formën e draguas, është në gjendje të rrëzojë sulmet nga shumë mjeshtra të fuqishëm si [[Erza Scarlet]], Laxus Dreyar dhe Mirajane Strauss, si dhe nga [[Natsu Dragneel]], Gajeel Redfox dhe [[Wendy Marvell]], të tre të fundit duke përdorur Magjitë e Dragon Slayer, të gjithë magjitë e tyre nuk patën asnjë efekt mbi të. Më vonë, tregohet se si edhe kalibrat e tjerë të Igneelit kanë vështirësi të mëdha për të dëmtuar Acnologia në çfarëdo mënyre të vlefshme, duke marrë forcën e plotë të sulmit të zjarrit masiv të Igneel dhe duke dalë i padëmtuar sikur të mos ndodhte asgjë. Duke pasur parasysh madhësinë e tij të madhe, Acnologia, në formën e dragoit, është lehtësisht e aftë të zvogëlojë një sipërfaqe me madhësi të konsiderueshme në rrënoja thjesht duke u ulur mbi të. Duke vërtetuar me fuqinë e madhe brutale të formës, Acnologia angazhoi një konfrontim fizik me Makarovin në formën e tij gjigante dhe me lehtësi fitoi. Sipas Gildarts Clive, përkundër bërthamave të mahnitshme fizike të Acnologia të kryera në ishullin Tenrou, Dragoit nuk po përdorte të njëjtin nivel të forcës siç ishte gjatë ballafaqimit të tyre të shkurtër, por më tepër, Dragoit i Zi po luante me çdo të fundit prej tyre. ==Referimet== <references /> [[Kategoria:Personazhe në Fairy Tail]] s3r626gd0i9pd1vlmaikt771uqrzjdm 0 260832 2985358 2954892 2026-05-29T15:48:46Z Torvalu4 40844 2985358 wikitext text/x-wiki '''Gjuhët neolatine''' ose '''gjuhët romane''' janë gjuhë moderne që kanë evoluar nga [[gjuha latine|latinishtja]] e popullit midis [[shekulli III|shekujve të III]] dhe [[shekulli VIII|të VIII]].<ref>{{cite book|last=Herman|first=József|year=2000|url=https://archive.org/details/vulgarlatin00herm|title=Vulgar Latin|translator=Roger Wright|publisher=Pennsylvania State University Press|language=en|isbn=0-271-02001-6|location=University Park|page=[https://archive.org/details/vulgarlatin00herm/page/96 96]-115}}</ref> dhe që formojnë një nëngrup të [[gjuhët italike|gjuhëve italike]], brenda familjes së [[Gjuhët indo-evropiane|gjuhëve indoevropiane]]. == Përmbledhje == Sot ka më shumë se 900 milionë folës amtarë të gjuhëve neolatine (romane) që gjenden në mbarë botën, kryesisht në [[Amerika|Amerikë]], [[Evropa|Evropë]] dhe pjesë të [[Afrika|Afrikës]]. Gjuhët kryesore neolatine (romane) kanë gjithashtu shumë folës joamtarë dhe janë në përdorim të gjerë edhe si ''[[Lingua Franca]]''.<ref name="ethnologue.com">M. Paul Lewis, "[http://www.ethnologue.com/ethno_docs/distribution.asp?by=size Summary by language size]", ''Ethnologue: Languages of the World, Sixteenth Edition''.</ref> Kjo është veçanërisht e vërtetë për [[gjuha frënge|frëngjishten]], e cila është në përdorim të gjerë në të gjithë [[Afrika Qendrore|Afrikën Qendrore]] dhe [[Afrika Perëndimore|Perëndimore]], [[Madagaskari]]n, [[Mauritiusi|Mauritius]], [[Sejshellet|Sejshelle]], [[Komoret|Komore]], [[Xhibuti|Xhibut]], [[Libani|Liban]] dhe [[Magrebi]]n perëndimor. Gjashtë gjuhët më të njohura të [[Gjuhët botërore|gjuhëve neolatine (romane)]] sipas numrit të folësve amtarë janë: * [[Gjuha spanjolle]] (470 &nbsp; milionë), * [[Gjuha portugeze]] (250 &nbsp; milionë), * [[Gjuha frënge]] (150 &nbsp; milionë), * [[Gjuha italiane]] (90 &nbsp; milionë),<ref>{{cite web|title=Italian — University of Leicester|publisher=le.ac.uk|url=http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/italian|language=en|access-date=22 tetor 2015|archive-date=2 maj 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502004444/http://www2.le.ac.uk/departments/modern-languages/lal/languages%20at%20lal/italian|url-status=dead}}</ref> * [[Gjuha rumune]] (25 &nbsp; milionë).<ref>''Nationalencyklopedin'', "Världens 100 största språk 2007"; 100 gjuhët më të mëdha në botë në 2007/2010</ref> dhe * [[Gjuha katalane]] (9 milionë).<ref>{{Citation|title=Catalan, language of Europe|publisher=[[Generalitat de Catalunya]]|language=en|url=http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Publicacions/Catala%20llengua%20Europa/Arxius/cat_europa_angles_07.pdf|access-date=13 mars 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222153758/http://www20.gencat.cat/docs/Llengcat/Documents/Publicacions/Catala%20llengua%20Europa/Arxius/cat_europa_angles_07.pdf|archive-date=22 dhjetor 2012|url-status=dead}}</ref> == Shiko gjithashtu == * [[Gjuha latine]] * [[Lingua Franca]] * [[Gjuhësia historike]] * [[Eurolinguistika]] * [[Gjuhët e Evropës]] * [[Dita Evropiane e Gjuhëve]] * [[Gjuhët sllave]] * [[Gjuhët gjermanike]] * [[Gjuhët kentum dhe satem]] * [[Gjuhët indo-evropiane]] * [[Gjuhët indo-ariane]] * [[Gjuhët indo-iraniane]] == Referime == {{reflist}} == Literatura == * Frederick Browning Agard. ''A Course in Romance Linguistics''. Vol. 1: ''A Synchronic View'', Vol. 2: ''A Diachronic View''. Georgetown University Press, 1984. * {{cite book|last1=Harris|first1=Martin|last2=Vincent|first2=Nigel|title=The Romance Languages|year=2003|publisher=Routledge|language=en|orig-year=1988|location=Londër}} * {{cite book|last=Posner|first=Rebecca|title=The Romance Languages|url=https://archive.org/details/romancelanguages0000posn|year=1996|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|location=Kembrixh}} * Gerhard Ernst et al., eds. ''Romanische Sprachgeschichte: Ein internationales Handbuch zur Geschichte der romanischen Sprachen''. 3 vols. Berlin: Mouton de Gruyter, 2003 (vol. 1), 2006 (vol. 2). * {{cite book|last1=Alkire|first1=Ti|last2=Rosen|first2=Carol|title=Romance Languages: A Historical Introduction|url=https://archive.org/details/romancelanguages0000alki|year=2010|publisher=[[Cambridge University Press]]|language=en|location=Kembrixh}} * Martin Maiden, John Charles Smith & Adam Ledgeway, eds., ''The Cambridge History of the Romance Languages''. Vol. 1: ''Structures'', Vol. 2: ''Contexts''. Cambridge: [[Cambridge University Press]], 2011 (vol. 1) & 2013 (vol. 2). * Martin Maiden & Adam Ledgeway, eds. ''The Oxford Guide to the Romance Languages''. Oxford: [[Oxford University Press]], 2016. * {{cite book|last1=Lindenbauer|first1=Petrea|last2=Metzeltin|first2=Michael|last3=Thir|first3=Margit|title=Die romanischen Sprachen. Eine einführende Übersicht|year=1995|publisher=G. Egert|language=de|location=Wilhelmsfeld}} *{{cite book|last=Metzeltin|first=Michael|year=2004|title=Las lenguas románicas estándar. Historia de su formación y de su uso|publisher=Academia de la Llingua Asturiana|language=es|location=Uviéu}} == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20130617111122/http://iedo.brillonline.nl/dictionaries/content/latin/index.html Michael de Vaan, ''Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages,'' Brill, 2008, 826pp. (part available freely online)] * [https://books.google.com/books?id=LRumIF1TLVkC&printsec=frontcover&dq=Las+lenguas+rom%C3%A1nicas+est%C3%A1ndar.+Historia+de+su+formaci%C3%B3n+y+de+su+uso&cd=1#v=onepage&q&f=false Michael Metzeltin, ''Las lenguas románicas estándar.'' ''Historia de su formación y de su uso'', Oviedo, 2004] * [https://web.archive.org/web/20110202093412/http://orbilat.com/ Orbis Latinus, site on Romance languages] * [https://web.archive.org/web/20110501100652/http://www6.ocn.ne.jp/~wil/ Hugh Wilkinson's papers on Romance Languages] * [http://hotword.dictionary.com/romance/ Spanish is a Romance language, but what does that have to do with the type of romance between lovers?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130410190451/http://hotword.dictionary.com/romance/ |date=10 prill 2013 }}, dictionary.com * [http://www.nativlang.com/romance-languages/ Comparative Grammar of the Romance Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220311112148/http://www.nativlang.com/romance-languages/ |date=11 mars 2022 }} * [https://web.archive.org/web/20140727070941/http://neise.0rq.in/180-comparative-list-of-some-computer-terms-in-romance-language Comparison of the computer terms in Romance languages] [[Kategoria:Gjuha latine]] [[Kategoria:Gjuhë romane]] jfjmq33k1fw9qlx7fpvi1jzzr9d61jv 0 265244 2985416 2028463 2026-05-29T18:26:04Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985416 wikitext text/x-wiki '''Pllaka e Gurit''' është një monument i gjetur në fshatin [[Syriganë]], [[Istog]]. Në vendin e quajtur ''Kodra e Kishës'' gjatë disa gërmimeve janë gjetur edhe "Pllakat e Gurit" në oborrin e shtëpisë së z.Januz Seferaj. Pllaka e parë ka dimensionet : 173 X 56 X 20cm. Është një bllok i madh me një kryq të gdhendur në të. Në njërën anë kjo pllakë-guri ka dy vrima të hapura për t’u lidhur me pllakat e tjera. Kurse kryqi i cili është i gdhendur në të ka dimensionet : 43 X 40cm.<ref>{{Cite web |url=http://floripress.blogspot.com/2014/11/adem-nimani-runiku-nga-neoliti-pushtimi.html |title=Kopje e arkivuar |access-date=10 korrik 2019 |archive-date=10 korrik 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190710112754/http://floripress.blogspot.com/2014/11/adem-nimani-runiku-nga-neoliti-pushtimi.html |url-status=dead }}</ref> ==Referimet== {{reflist}} ==Lidhje të jashtme== https://www.academia.edu/5230204/HARTA_ARKEOLOGJIKE_E_KOSOVES_II [[Kategoria:Artikuj në Muzeun e Kosovës]] [[Kategoria:Muze]] 3ccv0umbxhgexh3tk2caobhto4d67di 1 268195 2985311 1994683 2026-05-29T12:54:55Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985311 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Nikshiqi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1994682 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081017060334/http://www.niksic.cg.yu/ te http://www.niksic.cg.yu/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 05:15 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nikshiqi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985310 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 14:54 (CEST) b7zwhypfv733kciz046z0mlrpybw20u 1 268357 2985503 2980837 2026-05-30T04:19:41Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Pepsi/Arkivi 1]] 2985503 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pepsi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} o0xm8589i99k9yvsidax30agcfjou09 1 268386 2985413 1995234 2026-05-29T18:24:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985413 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Plevla]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1995233 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20070918233955/http://www.fallingrain.com/world/YI/1/Pljevlja.html te http://www.fallingrain.com/world/YI/1/Pljevlja.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 06:31 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Plevla]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985412 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:24 (CEST) h9fp51dgnv4h78jsjwqfszxn9znyosw 1 268509 2985505 2981060 2026-05-30T04:20:01Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Ramush Haradinaj/Arkivi 1]] 2985505 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Ramush Haradinaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} 6o4gmgmuq6r5hntjewhtmxcw8lxa5d6 1 268695 2985548 2981792 2026-05-30T09:20:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985548 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Shoqata Leibniz/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shoqata Leibniz]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985547 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230715015110/https://www.giga-hamburg.de/ për lidhjen http://www.giga-hamburg.de/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 11:20 (CEST) gilmrtqv9y2t546nwtywqoccwyumz0k 1 268738 2985566 2379339 2026-05-30T11:00:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985566 wikitext text/x-wiki == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli [[Siddhartha]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1996242 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 te https://www.gutenberg.org/etext/2499 *U shtua arkivi https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 te https://www.gutenberg.org/etext/2499 Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 09:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259550 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://wayback.archive-it.org/all/20060221132521/http://www.gutenberg.org/etext/2499 për lidhjen https://www.gutenberg.org/etext/2499. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 03:54 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2375420 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150705122332/https://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/9/93/River_man_Nick_Drake_28_sec.ogg për lidhjen http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/9/93/River_man_Nick_Drake_28_sec.ogg. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 21:20 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379338 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150602100825/http://read.libripass.com/hermann_hesse-siddhartha.htm për lidhjen http://read.libripass.com/hermann_hesse-siddhartha.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 31 dhjetor 2021 02:56 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Siddhartha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985565 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150524014732/http://www.cummingsstudyguides.net/Guides6/Siddhartha.html për lidhjen http://www.cummingsstudyguides.net/Guides6/Siddhartha.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 13:00 (CEST) 6roj1fuldceg0gygom6daewxmvttww7 1 271284 2985319 2694548 2026-05-29T13:32:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985319 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Nuhi Veselaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nuhi Veselaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985318 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200108140817/http://floripress.blogspot.com/2013/04/lidhja-e-shkrimtareve-e-kosoves-me.html për lidhjen http://floripress.blogspot.com/2013/04/lidhja-e-shkrimtareve-e-kosoves-me.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 15:32 (CEST) hn2rkkszb8ip5wcuqb5e4nxj6fmpagn 1 271376 2985406 2038640 2026-05-29T18:16:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985406 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Plazhi i grave (Ulqin)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2038639 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131120100232/http://www.ulcinj.travel/al/plazhi-i-femrave për lidhjen http://www.ulcinj.travel/al/plazhi-i-femrave. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 08:21 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Plazhi i grave (Ulqin)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985405 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.visit-ulcinj.com/sq/guida/plazhet-e-ulqinit/plazhi-i-grave-ulqin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:16 (CEST) kmmla8r1d1bt5y4vwedvlm16qcteb0o 1 271480 2985491 2382020 2026-05-30T03:16:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985491 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Rita Petro/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rita Petro]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985490 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305125159/http://floripress.blogspot.com/2013/11/poezi-ne-floripress-nga-rita-petro.html për lidhjen http://floripress.blogspot.com/2013/11/poezi-ne-floripress-nga-rita-petro.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 05:16 (CEST) 9j4gbqof17029q5hsmo1hri6nyfxeh0 1 271501 2985527 2116834 2026-05-30T05:31:24Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985527 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[SRC Biljanini Izvori]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2039061 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.time.mk/read/55bd4d1c6c/a6ca2f0d4c/index.html *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170801070036/http://www.biljaniniizvori.mk/pages/sportski-objekti/gradski-stadion.php për lidhjen http://www.biljaniniizvori.mk/pages/sportski-objekti/gradski-stadion.php. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shtator 2019 10:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[SRC Biljanini Izvori]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116833 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.time.mk/read/55bd4d1c6c/a6ca2f0d4c/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170801070036/http://www.biljaniniizvori.mk/pages/sportski-objekti/gradski-stadion.php për lidhjen http://www.biljaniniizvori.mk/pages/sportski-objekti/gradski-stadion.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[SRC Biljanini Izvori]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985526 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190826032855/https://www.europlan-online.de/stadion-biljanini-izvori/verein/4632 për lidhjen http://www.europlan-online.de/stadion-biljanini-izvori/verein/4632. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 07:31 (CEST) 8w9811b62tk9g22ljvdv37mqud9u4aj 1 272299 2985342 2776004 2026-05-29T15:01:28Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985342 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paga]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2043208 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070927015224/http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_48_al.pdf për lidhjen http://www.assembly-kosova.org/common/docs/ligjet/2004_48_al.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 tetor 2019 05:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paga]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2776003 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.iliriaestate.com/llogaritja-e-pages. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 mars 2025 04:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paga]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985341 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200809105823/http://boshti.com/calc/index.html për lidhjen https://www.iliriaestate.com/llogaritja-e-pages. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 17:01 (CEST) h9v3v558ybz0nlxgw39o5imtzf9jsgw 1 274388 2985357 2905204 2026-05-29T15:46:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985357 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Paolo Maldini/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{Projekti Futbolli}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Paolo Maldini]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985356 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191227081541/https://www.football-stadiums.co.uk/articles/one-club-football-players/ për lidhjen https://www.football-stadiums.co.uk/articles/one-club-football-players/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 17:46 (CEST) qbc5uwm5fnaz04bs2p78pgynijpb8el 1 277601 2985507 2980764 2026-05-30T04:21:20Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara/Arkivi 1]] 2985507 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} se81z4kczq23gytgfxktbggwvs0ycl6 0 277920 2985408 2985033 2026-05-29T18:18:32Z Edukatori 112234 added [[Category:Arsimi në lashtësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985408 wikitext text/x-wiki [[File:CireneGinnasio1999.jpg|thumb|Gimnaziumi në Cirene]] '''Arsimi në Greqinë e lashtë''' kishte një traditë [[Homeri|homerike]] dhe aristokratike ndërsa ishte "demokratizuar" shumë sidomos në shekullin V p.e.s. pjesërisht si rezultat edhe i ndikimit nga [[sofistët]], [[Platoni]] dhe [[Isokrati]]. Më vonë, në periudhën helenistike të [[Greqia e lashtë|Greqisë antike]], arsimi në gjimnaze konsiderohej si një kusht themelor për pjesëmarrje në kulturën greke. Vlera e edukimit fizik për grekët dhe romakët e lashtë ka qenë historikisht unike. Në Greqinë e lashtë kishte dy forma themelore të arsimit: formal dhe joformal. Arsimi formal arrihej përmes frekuentimit të një shkollë publike ose nga një mësues privat. Arsimi joformal arrihej nga një mësues i papaguar dhe zakonisht bëhej në një mjedis jo publik. Asokohe arsimi ishte një element përbërës dhe thelbësor i identitetit të një personi. Arsimi dhe edukimi formal grek ishte kryesisht për meshkuj por jo edhe për skllevërit.<ref>Downey, "Ancient Education," ''The classical Journal''52, no.8 (May 1957): 339.</ref> Në disa polise, u miratuan edhe ligje për të ndaluar arsimimin e skllevërve.<ref name="Pythagoras">{{Cito web|url=http://www2.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Y.html|title=Pythagoras|website=www2.stetson.edu|accessdate=2017-11-07|language=en|archive-date=15 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015033212/https://www2.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Y.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Sienkewicz 2007">Ed. Sienkewicz, "Daily Life and Customs," ''Ancient Greece'' (New Jersey: Salem Press, I)</ref> Spartanët gjithashtu mësonin edhe muzikën dhe vallëzimin, por vetëm me qëllim të forcimit të manovrimit të tyre si ushtarë. == Sistemi athinas == === Athina klasike (508–322 p.e.s.) === [[Skeda:From_Temple_of_Olympian_Zeus_to_Lycabetus_Athens_Greece.jpg|parapamje|Pamje e Athinës nga tempulli i Zeusit Olimpik deri te Mali Lycabettus ]] Arsimi i vjetër në Athinën klasike kishte dy aspekte kryesore: fizik dhe intelektual, ose ajo që njihej prej athinasve si "gumnastike" dhe "mousike".<ref name="Gower 2008 200–208">{{Cite book|title=Princeton Companion to Mathematics|url=https://archive.org/details/princetoncompanio00gowe|last=Gower|first=Timothy|publisher=Princeton University Press|year=2008|isbn=9781400830398|location=Princeton University|pages=[https://archive.org/details/princetoncompanio00gowe/page/n225 200]–208|language=en}}</ref> Gumnastike ishte edukimi fizik që pasqyronte idealet e ushtrisë: forcën, qëndrueshmërinë dhe përgatitjen ushtarake për luftë.<ref name="Lynch">{{Cite book|title=Aristotle's School|last=Lynch|pages=33 - 87|language=en}}</ref> Një përgatitje e mirë trupore (fizike) ishte jashtëzakonisht e rëndësishme për athinasit. Djemtë do të fillonin edukimin fizik ose gjatë ose menjëherë pas fillimit të arsimit fillor. Fillimisht, ata do të mësonin nga një mësues privat, i njohur si ''paidotripe''. Përfundimisht, djemtë do të fillonin stërvitjen në ''gjimnaz''.<ref>{{Cite book|title=Ancient Greece|url=https://archive.org/details/ancientgreecevol00sien_502|publisher=Salem Press, Inc.|year=2007|editor-last=Sienkewicz|editor-first=Joseph|location=New Jersey|pages=[https://archive.org/details/ancientgreecevol00sien_502/page/n21 344]|chapter=Education and Training|language=en}}</ref> Trajnimi fizik konsiderohej i nevojshëm për të përmirësuar pamjen fizike, përgatitjen për luftë dhe shëndetin e mirë në moshë të shtyrë.<ref>{{Cite book|title=Moralia|last=Plutarch|publisher=Loeb Classical Library|year=1927|pages=7|chapter=The Training of Children|language=en}}</ref> Nga ana tjetër, edukimi muzikor ishte një ndërthurje e muzikës, vallëzimit, vjershave dhe poezisë moderne.<ref name="Lynch"/> Mousike u jepte nxënësve dhe studentëve shembuj të bukurisë dhe fisnikërisë, si dhe një vlerësim të harmonisë dhe ritmit.<ref name=":2">{{Cite book|title=Greek Education, 450–350 B.C.|url=https://archive.org/details/greekeducation450000fred|last=Beck|first=Frederick A.G.|publisher=Methuen & CO LTD|year=1964|location=London|pages=[https://archive.org/details/greekeducation450000fred/page/201 201]–202|language=en}}</ref> Nxënësit (studentët) mësonin të shkruanin duke përdorur një majë shkruese, me të cilën do të shkruanin në një tabelë të mbuluar me dyll. Kur fëmijët ishin të gatshëm të fillonin të lexonin vepra të tëra, atyre u jepeshin poezi për ti mësuar përmendësh dhe për ti recituar. Legjendat e [[Hesiodi|Hesiodit]] dhe [[Homeri|Homerit]] gjithashtu vlerësoheshin shumë nga athinasit, dhe veprat e tyre shpesh përfshiheshin në planet mësimore. Do theksuar se arsimit të vjetër athinas i mungonte struktura e rëndë duke u përqëndruar vetëm në shkollimin deri në nivelin fillor. Pasi një fëmijë arrinte adoleshencën, arsimi i tij zyrtar mbaronte.<ref name="Lynch"/> Prandaj, një pjesë e madhe e këtij arsimi dhe edukimi ishte joformale dhe mbështetej në përvojën e thjeshtë njerëzore.<ref name="Lodge">{{Cite book|title=Plato's Theory of Education|url=https://archive.org/details/platostheoryofed0000rclo|last=Lodge|first=R.C.|publisher=Russell & Russell|year=1970|location=New York|pages=[https://archive.org/details/platostheoryofed0000rclo/page/11 11] - 304|language=en}}</ref> ==== Arsimi i lartë ==== Arsimi i lartë në Athinë zuri të zhvillohej vetëm rreth vitit 420 p.e.s.<ref name="Lysistrata2">Aristophanes, ''Lysistrata and Other Plays'' (London: Penguin Classics, 2002), 65.</ref> Filozofë si [[Sokrati]] ( ''rreth'' 470–399 p.e.s.), si dhe lëvizja sofiste, e cila çoi në një fluks mësuesish të huaj, krijuan një kalim nga arsimi i vjetër në një arsim të lartë të ri.<ref name="Lynch"/> Ky arsim i lartë e zgjeroi dukshëm arsimin formal dhe shoqëria athinase filloi të ketë konsiderata më të larta për aftësitë intelektuale sesa për aftësitë fizike. Ndryshimi shkaktoi polemikë midis atyre me qëndrime tradicionale në krahasim me pikëpamjet moderne mbi arsimin. Tradicionalistët besonin se ngritja e "intelektualëve" do të shkatërronte kulturën athiniane dhe do ta linte Athinën në një disavantazh në kohë lufte. Nga ana tjetër, ata që mbështesnin ndryshimin mendonin se ndërsa forca fizike ishte e rëndësishme, vlera e saj në lidhje me fuqinë athinase do të zvogëlohej me kalimin e kohës.<ref name=":0">Plutarch ''The Training of Children'', c. 110 CE (Ancient History Sourcebook), 5-6.</ref> Njerëz të tillë besonin se arsimi duhet të jetë një mjet për të zhvilluar njeriun në tërësi, përfshirë edhe intelektin e tij.<ref name=":1">Downey, "Ancient Education," ''The Classical Journal'' 52, no.8 (May 1980): 340.</ref> Futja e niveleve të arsimit të mesëm siguroi një strukturë dhe thellësi më të madhe në kornizën ekzistuese të arsimit të vjetër. Fushat më të përqendruara të studimit përfshinin matematikën, astronominë, harmoninë dhe dialektikën - të gjitha me theks në zhvillimin e arsimit filozofik. U pa si e nevojshme që individët të përdornin njohuritë brenda një kornize logjike dhe të arsyeshme.<ref name="Lodge"/> Pasuria luajti një rol integral në arsimin e lartë klasik. Në fakt, sasia e arsimit të lartë që një individ mund të merrte shpesh varej nga aftësia dhe gatishmëria e familjes për të paguar për një arsim të tillë.<ref name="Lynch"/> Programet formale në kuadër të arsimit të lartë shpesh mësoheshin nga sofistë të cilët akuzoheshin për mësimet e tyre. Në fakt, [[sofistët]] përdorën gjerësisht reklamat në mënyrë që të rrisnin numrin e klientëve sa më shumë që të ishte e mundur.<ref name="Lynch"/> Në shumicën e rrethanave, vetëm ata që mund të përballonin çmimin mund të merrnin pjesë në arsimin e lartë<ref name="Lynch"/> ndërsa klasa fshatare të cilëve u mungonte kapitali ishin të kufizuar në arsimin që mund të merrnin. Gratë dhe skllevërit gjithashtu nuk ishin të lejuar të merrnin arsim. Pritjet shoqërore i kufizuan gratë kryesisht në shtëpi, dhe besimi i përhapur gjerësisht se gratë kanë aftësi intelektuale inferiore, bëri që ato të mos kenë akses në arsimin formal.<ref>{{Cite journal|last=O’pry|first=Kay|year=2012|title=Social and Political Roles of Women in Athens and Sparta|url=http://digitalcommons.apus.edu/saberandscroll/vol1/iss2/3/|journal=Saber and Scroll|volume=1|pages=9|access-date=1 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20171108094714/https://digitalcommons.apus.edu/saberandscroll/vol1/iss2/3/|archive-date=8 nëntor 2017|url-status=dead|language=en}}</ref> Skllevërit nuk e lejuan ligjërisht që të kishin qasje në arsim. Pasi Greqia u bë pjesë e Perandorisë Romake, grekët e arsimuar u përdorën si skllevër nga romakët e pasur - duke bërë që kjo të ishte mënyra kryesore me të cilën u arsimuan dhe edukuan romakët e pasur. Kjo çoi në vazhdimin e kulturës greke edhe në sferën romake.<ref>{{Cite book|title=The Rise and Fall of Athens: Nine Greek Lives|url=https://archive.org/details/risefallofathens0000unse_u8o2|last=Plutarch|publisher=Penguin Classics|year=1960|location=London|pages=[https://archive.org/details/risefallofathens0000unse_u8o2/page/168 168]–9.|language=en}}</ref> ==== Mësuesë klasikë athinas ==== [[File:Socrates Louvre.jpg|parapamje|170px|Busti i [[Sokrati]]t - ekspozitë në Louvre]] ===== Sokrati (470-399 p.e.s.) ===== {{Shiko gjithashtu|Sokrati}} [[Sokrati]] është filozof i shquar dhe mësuesi më i madh i botës antike greke. Konsiderohet si ''"babai i filozofëve"''. Edhe pse me prejardhje ishte nga një familje demokratike (i ati skulptor ndërsa e ëma mami) ai e kritikoi demokracinë athinase. Sokrati ishte ideolog i ''"aristokracisë shpirtërore"'' të Athinës. Ai ishte edhe kundërshtar i sofistëve. Përkundër tyre ai angazhohet për urtësi (për të menduar të thelluar) si dhe për përkryerje morale të njeriut. Pikëpamjet e tij i mbështeti në dituri dhe në njohjen e vetvetës, ndaj apelonte: Njihe vetveten! (Gnothi seauton!)<ref name="Beck">{{Cite book|title=Greek Education|last=Beck|pages=240 - 293|language=en}}</ref><ref name=":6">{{Cite book|title=Readings from Classical Rhetoric|last=Matsen|first=Patricia|last2=Rollinson|first2=Philip|last3=Sousa|first3=Marion|publisher=Southern Illinois University Press|year=1990|location=Edwardsville|pages=43|language=en}}</ref> ===== Platoni (428–348 p.e.s.) ===== {{Shiko gjithashtu|Platoni}} [[Skeda:Louvre,_Plato-Sculpture.jpg|parapamje|170px|Busi i [[Platoni]]t - ekspozitë në Louvre]] Platoni ishte një filozof në Athinën klasike që kishte qenë student i Sokratit, duke u bërë përfundimisht njëri nga studentët e tij më të njohur. Pas ekzekutimit të [[Sokrati|Sokratit]], Platoni u largua nga Athina me zemërim, duke refuzuar politikën si një karrierë dhe duke udhëtuar për në Itali dhe Siçili.<ref name="Beck"/> Ai u kthye dhjetë vjet më vonë për të themeluar shkollën e tij, Akademinë (rreth 387 p.e.s.) - të cilën e quajti me emrin e heroit grek [[Akademos]]. Platoni e perceptoi arsimin si një metodë për të prodhuar qytetarë që mund të vepronin si anëtarë të komunitetit në Athinë.<ref name=":2"/> Në një kuptim, Platoni besonte se athinasit mund të merrnin arsim përmes përvojave të të qenit anëtar i komunitetit, por ai gjithashtu kuptoi rëndësinë e trajnimit të qëllimshëm, ose arsimit të lartë, në zhvillimin e virtytit qytetar.<ref name="Beck"/> Ky ishte arsyetimi i tij për themelimin e Akademisë - ajo që shpesh vlerësohet si Universiteti i parë.<ref name="Beck"/> Në këtë shkollë Platoni diskutoi pjesën më të madhe të programit të tij arsimor, e të cilin e paraqiti në veprën e tij më të njohur - ''[[ Republika (Platoni) |Republika (Shteti)]].'' Në shkrimet e tij, Platoni përshkruan procesin e rreptë nëpët të cilin duhet kaluar në mënyrë që të arrihet virtyti i vërtetë si dhe të kuptohet realiteti për atë që është në të vërtetë.<ref name="Lodge"/> Arsimi dhe edukimi i kërkuar për një arritje të tillë, sipas Platonit, përfshinte një arsim fillor në muzikë, poezi dhe stërvitje fizike, dy deri në tre vjet të trajnimit të detyrueshëm ushtarak, dhjetë vjet të shkencës matematikore, pesë vjet të trajnimit dialektik, dhe pesëmbëdhjetë vjet trajnim praktik politik.<ref name="Plato">{{Cite book|title=Republic|last=Plato|publisher=Harvard University Press|year=2013|location=Cambridge|pages=186|language=en}}</ref> Të paktët individë të aftë për të arritur një nivel të tillë do të bëheshin filozofë, udhëheqësit e qytetit (shtetit) ideal të Platonit.<ref name="Plato"/> ===== Aristoteli (384–322 p.e.s.) ===== {{Shiko gjithashtu|Aristoteli}} [[Skeda:Aristotle_Bust_White_Background_Transparent.png|parapamje|170px| Busti i [[Aristoteli]]t]] [[Aristoteli]] ishte një filozof klasik grek i lindur në Stagira, Chalkidice. Ai iu bashkua Akademisë së Platonit në Athinë gjatë viteve të tij të adoleshencës e ku mbeti për nëntë vjet, duke u tërhequr vetëm pas vdekjes së Platonit.<ref name=":7">{{Cite book|title=A Companion to Aristotle|publisher=Wiley-Blackwell|year=2013|editor-last=Anagnostopoulos|editor-first=Georgios|pages=5 - 9|chapter=First Athenian Period|language=en}}</ref> Largimi i tij nga Akademia sinjalizoi edhe largimin e tij nga Athina. Aristoteli u largua për t'u bashkuar me Hermeias, një ish-student në Akademi, i cili ishte bërë sundimtar i Atarneus dhe Assos në bregdetin veriperëndimor të [[Anadolli|Anadollit]] ( [[Turqia|Turqia e]] sotme). Ai qëndroi atje deri në vitin 342 p.e.s. kur mori një ftesë nga Mbreti Filip i Maqedonisë për t'u bërë arsimtar i djalit të tij trembëdhjetëvjeçar [[Leka i Madh|Aleksandër]]. Aristoteli pranoi ftesën dhe u transferua në [[ Pella |Pella]] për të filluar punën e tij me djalin e Filipit që shumë shpejt do të bëhej i njohur si Aleksandri i Madh.<ref name=":7"/> Kur Aristoteli u zhvendos përsëri në Athinë në vitin 352 p.e.s. Aleksandri i Madh e ndihmoi financiarisht Shkollën e Aristotelit - Liceun.<ref name=":7"/> Një pjesë e rëndësishme e Liceut ishin kërkimet. Shkolla kishte një qasje sistematike për mbledhjen e informacionit. Aristoteli besonte se marrëdhëniet dialektore midis studentëve që kryejnë kërkime mund të pengojë ndjekjen e së vërtetës. Kështu, pjesa më e madhe e përqendrimit të shkollës ishte tek hulumtimi i bërë në mënyrë empirike.<ref name="Lynch"/> == Sistemi spartan == Shoqëria spartane dëshironte që të gjithë qytetarët meshkuj të bëheshin ushtarë të suksesshëm me qëndrueshmëri dhe aftësi për të mbrojtur polisin e tyre si anëtarë të një fallange spartane. Ekziston një mendim i gabuar që spartanët vrisnin fëmijët e dobët, por duket që kjo nuk është e vërtetë. Ishte kjo një zhurmë e nisur nga Plutarku, një historian grek, i cili me sa duket e mori gabimisht këtë histori.<ref name="Sienkewicz-344">Ed. Sienkewicz, "Education and Training," ''Ancient Greece'' (New Jersey: Salem Press, Inc. 2007), 344.</ref> Pas ekzaminimit, këshilli ose do të vendoste që fëmija ishte i përshtatshëm për të jetuar ose do të refuzonte fëmijën gjë që e dënonte me vdekje nga braktisja dhe ekspozimi. === Agoge === {{Shiko gjithashtu|Agoge}} Dominimi ushtarak kishte një rëndësi të madhe për spartanët e Greqisë antike. Prandaj, spartanët strukturuan sistemin e tyre arsimor si një formë ekstreme e kampit ushtarak, të cilin ata e quajtën ''"agoge"''.<ref name="Adkins, 2005">Adkins and Adkins, ''Handbook to Life in Ancient Greece'' (New York: Facts On File, Inc., 2005), 104.</ref> Ndjekja e njohurive intelektuale shihej si e parëndësishme, dhe kështu të mësuarit akademik, si leximi dhe shkrimi, u mbajtën në minimum. Jeta e një djali spartan ishte e përkushtuar pothuajse tërësisht në shkollën e tij, e cila kishte vetëm një qëllim: prodhimin e një ''falange'' të pathyeshme të shtetit spartan. Arsimi dhe edukimi formal për një mashkull spartan fillonte rreth moshës 7 vjeçare, kur shteti e merrte djalin nga kujdestaria e prindërve të tij dhe e dërgonte atë që të jetonte në një kazermë së bashku me shumë djem të tjerë të moshës së tij. Për të gjitha qëllimet dhe synimet, kazermat ishin shtëpia e tij e re, dhe meshkujt e tjerë që jetonin në kazerma, ishin familja e tij. Për pesë vitet e ardhshme, deri në moshën dymbëdhjetë vjeçare, djemtë do të hanin, flinin dhe stërviteshin brenda kazermave të tyre duke marr udhëzime dhe mësime nga një qytetar i rritur mashkull, i cili kishte përfunduar të gjithë stërvitjen e tij ushtarake dhe kishte provuar edhe betejën në luftë. Gjatë kësaj periudhe, instruktori theksonte disiplinën dhe ushtrimin dhe kujdesej që nxënësit (studentët) e tij të merrnin pak ushqim dhe veshje minimale në përpjekje për të aftësuar djemtë që të mësojnë se si të ushqehen, të vjedhin dhe të durojnë urinë ekstreme, këto aftësi të domosdoshme në rast të luftës eventuale.<ref>Adkins and Adkins, ''Handbook'', 104-5</ref> Ata djem që mbijetonin në fazën e parë të stërvitjes vazhdonin në një fazë të dytë në të cilën dënimet bëheshin edhe më të ashpra ndërsa stërvitja fizike dhe pjesëmarrja në sporte bëhej pothuajse pa ndalesë në mënyrë që të ndërtojnë forcën dhe durimin.<ref>Adkins and Adkins, ''Handbook'', 104, 275</ref> Gjatë kësaj faze, e cila zgjaste derisa meshkujt të arrinin moshën tetëmbëdhjetë vjeçare, luftimet brenda njësisë inkurajoheshin, bëheshin beteja tallëse, lavdëroheshin aktet guximtare ndërsa shenjat e frikës dhe mosbindjes ndëshkoheshin rëndë.<ref name="Adkins-105">Adkins and Adkins, ''Handbook'', 105</ref> Gjatë betejave tallëse, të rinjtë përgatiteshin në ''fallangje'' duke mësuar që të manovronin sikur të ishin një entitet i vetëm dhe jo një grup individësh.<ref name="Adkins-105">Adkins and Adkins, ''Handbook'', 105</ref> Për të qenë më efikas (efektiv) gjatë manovrave, studentët aftësoheshin gjithashtu edhe në vallëzim dhe muzikë, sepse konsiderohej se kjo do të rriste aftësinë e tyre për të lëvizur këndshëm si një njësi e vetme.<ref>Adkins and Adkins, ''Handbook'', 275</ref> Në fund të kësaj faze të njohur si ''agoge'', pritej që ''ndjekësit'' të gjuanin dhe të vrisnin një helot, një skllav grek.<ref name="Sienkewicz-344">Ed. Sienkewicz, "Education and Training," ''Ancient Greece'' (New Jersey: Salem Press, Inc. 2007), 344.</ref> Nëse studenti kapej ai do të dënohej dhe disiplinohej - jo për kryerjen e vrasjes, por për paaftësinë e tij për të kryer vrasjen pa u zbuluar. === Efebia === {{Shiko gjithashtu|Efebia}} Studentët ''diplomonin'' nga ''agoge'' në moshën 18 vjeçare kur merrnin titullin ''efebes'' (ephebe) dhe në këtë mënyrë fillonte periudha e njohur si ''"efebia"''.<ref name="Sienkewicz-344">Ed. Sienkewicz, "Education and Training," ''Ancient Greece'' (New Jersey: Salem Press, Inc. 2007), 344.</ref> Pasi të bëhej ''efebes'', mashkulli do të betohej (zotohej) për besnikëri të rreptë dhe të plotë ndaj Spartës dhe do të bashkohej me një organizatë private për të vazhduar trajnimin në të cilin do të garonte në gjimnastikë, gjueti dhe performanca me betejat e planifikuara duke përdorur armë të vërteta. Pas dy vjetësh, në moshën 20 vjeçare, stërvitja mbaronte dhe burrat e rritur tani vlerësoheshin zyrtarisht si ushtarë spartan.<ref name="Adkins, 2005">Adkins and Adkins, ''Handbook to Life in Ancient Greece'' (New York: Facts On File, Inc., 2005), 104.</ref> === Edukimi i grave spartane === Gratë spartane, ndryshe nga homologet e tyre athinase, merrnin një arsim formal të mbikëqyrur dhe kontrolluar nga shteti.<ref>Pomeroy, Sarah B. ''Spartan Women''. (Oxford: Oxford University Press, 2002), 27-29.</ref> Pjesa më e madhe e shkollimit publik për gratë spartane ishte e përqendruar rreth edukimit fizik. Deri në moshën tetëmbëdhjetë vjeçare gratë mësonin vrapimin, mundjen, hedhjen e diskut, dhe gjithashtu hedhjen e shtizës.<ref>Pomeroy, ''Spartan Women'', 13-14.</ref> Aftësitë e grave të reja testoheshin rregullisht në gara siç ishin lojërat vjetore në Heraea të Elisit,<ref>Pomeroy, ''Spartan Women'', 24.</ref> Përveç edukimit fizik, vajzat e reja mësoheshin gjithashtu të këndonin, kërcenin dhe të luanin në instrumente, shpesh edhe nga poetë të tilla, si Alcman ose nga gratë e moshuara të polisit.<ref>Pomeroy, ''Spartan Women'', 5-12.</ref> Sistemi arsimor spartan për femrat ishte shumë i rreptë sepse qëllimi i tij ishte të stërviste nënat e ardhshme të ushtarëve në mënyrë që të ruante forcën e fallangave të Spartës, të cilat konsideroheshin shumë të rëndësishme për mbrojtjen e shtetit dhe kulturës spartane.<ref>Pomeroy, ''Spartan Women'', 4.</ref> == Mësues të tjerë grekë == === Pitagora (570–490 p.e.s.) === {{Shiko gjithashtu|Pitagora}} Pitagora ishte njëri nga shumë filozofët grekë. Ai e kaloi jetën në ishullin Samos dhe është i njohur për kontributet e tij në matematikë. Pitagora mësoi filozofinë e jetës, fesë dhe matematikës në shkollën e tij në Kroton, e cila ishte një koloni greke. Shkolla e Pitagorës është e lidhur me teoremën që thotë se sipërfaqja e katrorit të ndërtuar mbi hipotenuzë është e barabartë me shumën e sipërfaqeve të ndërtuara mbi katete. Studentët e Pitagorës ishin të njohur si pitagorian. ==== Pitagorianët ==== Pitagorianët ndoqën një mënyrë jetese shumë specifike. Ata ishin të njohur për miqësinë, bujarin dhe ndershmërinë. Pitagorianët gjithashtu besonin në një jetë tjetër gjë që i shtyu të ishin njerëz që nuk kishin asnjë lidhje me pronat personale pasi gjithçka ishte komunale; ata ishin gjithashtu vegjetarianë. Njerëzit në një shoqëri pitagoriane njiheshin si matematikoi (μαθηματικοί, greqisht për "nxënësit").<ref name=":02">{{Cito web|url=https://www.mathopenref.com/pythagoras.html|title=Biography of Pythagoras - math word definition - Math Open Reference|website=www.mathopenref.com|accessdate=2017-11-07|language=en}}</ref> ==== Mësimet ==== Ekzistojnë dy forma për të cilat udhëzonte Pitagora: ekzoterike dhe ezoterike. Ekzoterike ishte mësimi i ideve përgjithësisht të pranuara. Këto mësime zgjasnin tre vjet për matematikoi. Ezoterike ishin mësime me kuptim më të thellë. Këto mësime nuk kishin një kufi kohor. Ata i nënshtroheshin atyre kur Pitagora mendonte se studenti ishte gati. Në ezoterik, studentët do të mësonin filozofinë e kuptimeve të brendshme.<ref name=":02"/> Përqendrimet e Pitagorës në mësimet e tij ekzoterike konsiderohen si mësime etike. Këtu, ai mësonte idenë e varësisë së të kundërtave në botë; dinamika pas bilancit të të kundërtave. Së bashku me arritjet më të famshme, pitagorianët mësonin ide të ndryshme matematikore. Disa nga mësimet e tyre ishin; Shuma e Këndeve në një trekëndësh, Teorema e Pitagorës, numrat irracionalë, pesë poligone të rregullta specifike, dhe se toka ishte një sferë në qendër të universit. Shumë njerëz besonin se idetë matematikore që paraqiti Pitagora lejonin që realiteti të kuptohej më mirë. Nëse realiteti shihej si i rregullt ose nëse ai thjesht kishte një strukturë gjeometrike. Edhe pse Pitagora ka shumë kontribute në matematikë, teoria e tij më e njohur është se vetë gjërat janë numra.<ref name="Pythagoras"/> Pitagora ka një stil unik të mësimdhënies. Ai kurrë nuk u shfaq ballë për ballë me studentët e tij në mësimet ekzoterike. Studentët pasi kalonin arsimin e tyre fillonin të bëheshin dishepuj. Pitagora ishte shumë i afërt me fillestarët dhe do t'u fliste atyre personalisht. Në shoqërinë e Krotonës, Pitagora njohej si mjeshtri i gjithë shkencës dhe vëllazërimit. ==== Rregullat e shkollës ==== Për dallim nga sistemet e tjera arsimore të kohës, burrat dhe gratë lejoheshin të ishin pitagorian. Studentët e Pitagorës kishin rregulla që duhej të ndiqnin siç janë: abstenimi nga fasulet, mos marrja e sende (gjërave) që kanë rënë (janë rrëzuar), mos prekja e pulave të bardha, nuk mund ta preknin zjarrin me hekur, dhe të mos shikonin në një pasqyrë që nuk ishte tjetër përveç se një dritë.<ref name=":12">{{Cito web|url=http://www.math.tamu.edu/~dallen/history/pythag/pythag.html|title=Pythagoras and the Pythagoreans|website=www.math.tamu.edu|accessdate=2017-11-08|language=en|archive-date=1 mars 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301110522/https://www.math.tamu.edu/~dallen/history/pythag/pythag.html|url-status=dead}}</ref> ==== Matematika dhe muzika ==== Disa nga aplikimet e Pitagorës në matematikë mund të shihen në marrëdhëniet e tij muzikore me matematikën si p.sh. ideja e proporcioneve dhe raporteve. Pitagorianët njihen për formulimin e konkordeve numerike dhe harmonisë. Ata bashkojnë tinguj duke këputur një tel, fakt që muzikanti kishte për qëllim të zhytej në një pikë matematikisht të shprehur. Sidoqoftë, nëse proporcioni matematikor midis pikave në tel do të prishej, tingulli do të bëhej i paqëndrueshëm. ==== Diktumi i shkollës ==== Shkolla e Pitagorës kishte një diktim që thoshte ''Gjithçka është numër''. Kjo do të thotë që gjithçka në botë ka një numër që e përshkruan.<ref name="Gower 2008 200–208"/> Për shembull, numri '''gjashtë''' është numri që ka të bëjë me krijimin, numri '''pesë''' është numri që lidhet me martesën, numri '''katër''' është numri që lidhet me drejtësinë, numri '''tre''' është numri që ka të bëjë me harmoninë, numri '''dy''' është numri që lidhet me mendimin, dhe numri '''një''' është numri që lidhet me arsyen.<ref name=":12"/> Shoqëria Pitagoriane ishte shumë e fshehtë, ndërsa shoqëria arsimore ishte e bazuar në idenë e të jetuarit në paqe dhe harmoni, por në fshehtësi. Për shkak se arsimi dhe shoqëria ishin kaq të fshehta, nuk dihet shumë për njerëzit e Pitagorës. == Shih edhe == {{div col}} * [[Iliria]] * [[Polisi]] * [[Athina]] * [[Sparta]] * [[Paidea]] * [[Efebia]] * [[Platoni]] * [[Sokrati]] * [[Sofistët]] * [[Aristoteli]] * [[Akropoli]] * [[Kalokagathia]] * [[Liceumi antik]] * [[Akademia e Platonit]] * [[Arsimi dhe edukata tek ilirët]] {{div col end}} == Bibliografia == {{div col}} *Anagnostopoulos, Georgios, ed. (2013). "First Athenian Period". A Companion to Aristotle. Wiley-Blackwell. p.&nbsp;5. *Aristophanes, ''Aristophanes Comoediae'', vol. 2. (ed. F.W. Hall and W.M. Geldart), Clarendon Press, (Oxford, 1907). *Aristophanes, Lysistrata and Other Plays (London: Penguin Classics, 2002), 65. *Αristotle, ''Aristotle in 23 Volumes'', Vol. 21, (trans. H. Rackham), Cambridge, MA, Harvard University Press, William Heinemann Ltd. (London, 1944). *Beck, Frederick A.G. (1964). Greek Education, 450–350 B.C. London: Methuen & CO LTD. pp.&nbsp;201–202. *Dittenberg, W., ''De Ephebis Atticis Dissertatio'', Dieterich, (Gottingen, 1863) *Downey, "Ancient Education," The Classical Journal 52, no.8 (May 1980): 340. *Freeman K. J. ''Schools of Hellas'', MacMillan and Co, (London, 1908). *Godley A. D., (trans), ''Herodotus'', Cambridge, Harvard University Press, (1920). *Jaeger, W., ''Paideia, The Ideals of Greek Culture'', Oxford University Press, (Oxford, 1945). *Lodge, R.C. (1970). Plato's Theory of Education. New York: Russell & Russell. *Lynch, John P. (1972). Aristotle's School: A Study of a Greek Educational Institution. Los Angeles: University of California Press. p.&nbsp;33. *Mahaffy, J. P., ''Old Greek Education'', Kegan Paul, (1883). *Matsen, Patricia; Rollinson, Philip; Sousa, Marion (1990). Readings from Classical Rhetoric. Edwardsville: Southern Illinois University Press. p.&nbsp;43. *Muller, K.O., ''Dorians'', (Oxford, 1830). *O’pry, Kay (2012). "Social and Political Roles of Women in Athens and Sparta". Saber and Scroll. 1: 9. *Plato (2013). Republic. Cambridge: Harvard University Press. p.&nbsp;186. *Plato, ''Platonis Opera'', (ed. John Burnet), Oxford University Press, (1903). *Plutarch (1927). "The Training of Children". Moralia. Loeb Classical Library. p.&nbsp;7. *Plutarch (1960). The Rise and Fall of Athens: Nine Greek Lives. London: Penguin Classics. pp.&nbsp;168–9. *Plutarch, The Training of Children, c. 110 CE (Ancient History Sourcebook), 5-6. *Plutarch, ''Plutarch's Lives'', (trans Bernadotte Perrin), Cambridge, MA, Harvard University Press, William Heinemann Ltd. (London, 1914). *Sienkewicz, Joseph, ed. (2007). "Education and Training". Ancient Greece. New Jersey: Salem Press, Inc. p.&nbsp;344. *Thucydides, Historiae in two volumes, Oxford University Press, (Oxford, 1942). *Wilkins, A. S., ''National Education in Greece'', Cambridge, (London, 1873). *Xenophon, ''Xenophontis opera omnia'', vol. 1, Oxford, Clarendon Press, (1900, repr.1968). {{div col end}} === Burimet primare (Greqia e lashtë) === * Aristotle. Athenian Constitution – via Wikisource. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0045 Perseus program]. * Lycurgus, Contra Leocratem. * {{Cite book|last=Aristophanes|title=Lysistrata and Other Plays|url=https://archive.org/details/liang.lysistrataotherp0000aris_v0r4|publisher=New York: Penguin Classics|year=2002|language=en}} * {{Cite book|last=Plutarch|title=The Training of Children, c. 110 CE|language=en}}. See [http://www.fordham.edu/halsall/ancient/plutarch-education.html original text] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121004040153/http://www.fordham.edu/halsall/ancient/plutarch-education.html |date=4 tetor 2012 }}. * {{Cite book|last=Plutarch|title=The Rise and Fall of Athens: Nine Greek Lives|url=https://archive.org/details/risefallofathens0000unse_u8o2|publisher=New York: Penguin Classics|year=1960|language=en}} * {{Cite book|last=Xenophon|title=Xenophon on the Spartans|publisher=Ancient History Sourcebook|date=28 janar 2010|language=en}}. See [http://www.csun.edu/~hcfll004/sparta-a.html original text]. === Burimet sekondare === * {{Cite book|last=Marrou|first=Henri-Irénée|title=A History of Education in Antiquity|publisher=University of Wisconsin Press|year=1956|language=en}} * {{Cite book|last=Adkins|first=Lesley and Roy A.|title=Handbook to Life in Ancient Greece|url=https://archive.org/details/handbooktolifein0000adki_w7s5|publisher=New York: Facts On File, Inc|year=2005|language=en}} * {{Cite journal|last=Downey|first=Glanville|date=maj 1957|title=Ancient Education|url=https://archive.org/details/sim_classical-journal_1957-05_52_8/page/337|journal=The Classical Journal|volume=52|issue=8|pages=337–345|language=en}} * {{Cite book|last=Ed. Sienkewicz|first=Thomas J|title=Ancient Greece: Daily Life and Customs|volume=1|publisher=Hackensack, NJ: Salem Press, Inc|year=2007|language=en}} * {{Cite book|last=Ed. Sienkewicz|first=Thomas J|title=Ancient Greece: Education and Training|volume=2|publisher=Hackensack, NJ: Salem Press, Inc|year=2007|language=en}} * {{Cite journal|last=Mavrogenes|first=Nancy A|date=maj 1980|title=Reading in Ancient Greece|journal=Journal of Reading|volume=23|issue=8|pages=691–697|language=en}} * {{Cite book|last=Pomeroy|first=Sarah B.|title=Spartan Women|publisher=Oxford: Oxford University Press|year=2002|language=en}} == Referime == {{reflist|2}} [[Kategoria:Greqia e Lashtë]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] [[Kategoria:Histori e pedagogjisë]] [[Kategoria:Arsimi në lashtësi]] me4jrcf8o7ox1wqucknyp10edvz8xq1 0 278094 2985407 2985023 2026-05-29T18:17:53Z Edukatori 112234 added [[Category:Arsimi në lashtësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985407 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Bronze_young_girl_reading_CdM_Paris.jpg|parapamje| Statujë bronzi e një vajze duke lexuar ''(Shekulli I)'' ]] '''Arsimi në Romën e lashtë''' përparoi nga një sistem arsimor joformal, familjar i arsimit në Republikën e hershme në një sistem të bazuar në shkollim gjatë Republikës së vonë dhe Perandorisë. Sistemi arsimor romak ishte i bazuar në sistemin [[Arsimi në Greqinë e lashtë|grek]] - dhe shumë prej mësuesve privatë në sistemin romak ishin skllevër apo njerëz të lirë grekë. Metodologjia arsimore dhe programi mësimor i përdorur në Romë u kopjua në provincat e tij duke siguruar një bazë për sistemet arsimore përgjatë civilizimit të mëvonshëm perëndimor. Edukimi dhe arsimi i organizuar mbeti relativisht i rrallë dhe ka pak burime ose të dhëna lidhur me procesin arsimor romak deri në shekullin II të erës sonë. Për shkak të fuqisë së gjerë të ushtruar nga babai mbi familjet romake, niveli dhe cilësia e arsimit që u sigurohej fëmijëve romakë ndryshonte në mënyrë drastike nga familja në familje; megjithatë, morali popullor romak erdhi duke ndryshuar madje aq sa baballarët të dëshironin të kishin fëmijët e tyre të arsimuar deri në një farë mase, dhe pritej një arsim i plotë i avancuar nga çdo romak që dëshironte të hynte në politikë.<ref name="Hist">Michael Chiappetta, "Historiography and Roman Education," '' History of Education Journal'' 4, no. 4 (1953): 149-156.</ref> == Arsimi gjatë Perandorisë == Në kulmin e Republikës Romake dhe më vonë [[Perandoria Romake|Perandorisë Romake]], sistemi arsimor romak gradualisht gjeti formën e tij përfundimtare. U krijuan shkolla formale, të cilat u shërbenin studentëve kundrejt një pagese; krahas të cilave ekzistonin edhe shkolla si dhe arsimim publik falas.<ref name="Ox">Oxford Classical Dictionary, Edited by Simon Hornblower and Antony Spawforth, Third Edition. Oxford; New York: Oxford University Press, 1996</ref> Që të dy gjinitë, djemtë dhe vajzat, arsimoheshin edhe pse jo domosdoshmërisht së bashku. Në një sistem shumë të ngjashëm me atë që mbizotëron në botën moderne, sistemi arsimor romak zhvilloi shkolla të rregulluara në nivele. Pedagogu [[Mark Fab Kuintiliani|Mark Fab Quintiliani]] theksonte rëndësinë e fillimit të arsimit sa më herët që të jetë e mundur, duke theksuar se "kujtesa ... jo vetëm që ekziston edhe tek fëmijët e vegjël, por është posaçërisht tërheqëse në atë moshë".<ref>Quintilian, ''Quintilian on Education'', translated by William M. Smail (New York: Teachers College Press, 1966).</ref> Një student romak do të përparonte nëpër shkolla ashtu si një student sot mund të shkojë nga shkolla fillore në shkollë të mesme dhe më pas në fakultet (kolegj). Ata përgjithësisht ishin të përjashtuar nga studimet gjatë ditëve të tregut të cilat formonin një lloj fundjave në çdo ditë të tetë të vitit. Progresioni varej më shumë nga aftësia sesa mosha<ref name="Ox">Oxford Classical Dictionary, Edited by Simon Hornblower and Antony Spawforth, Third Edition. Oxford; New York: Oxford University Press, 1996</ref> me një theksim të madh kushtuar ''ingeniumit të'' studentit ose "dhuratës" së lindur për të mësuar,<ref>Yun Lee Too, ''Education in Greek and Roman antiquity'' (Boston: Brill, 2001).</ref> dhe një theksim më të qetë në aftësinë e një studenti për arsim të nivelit të lartë. == Ndikimi == Para shekullit III p.e.s.. sistemi romak i arsimit ishte i lidhur ngushtë me institucionin shoqëror romak të ''patria potestas'', në të cilin babai vepronte si kryefamiljar ( paterfamilias ), dhe kishte, sipas ligjit, të drejtën absolute të kontrollit mbi fëmijët e tij. Ishte detyrë e babait të edukonte fëmijët e tij dhe nëse ai nuk ishte në gjendje të përmbushë këtë detyrë, detyra merrej nga anëtarët e tjerë të familjes.<ref>{{Cite book|title=Education in Ancient Rome: From the Elder Cato to the Younger Pliny|volume=5th|last=Bonner|first=Stanley|publisher=Routledge|year=2012|isbn=978-0415689793|location=2 Park Square, Milton Park, Abingdon, Oxon|pages=14, 15|language=en}}</ref> Madje vetëm në vitin 272 p.e.s. me pushtimin e Tarentumit, dhe aneksimin e [[Siçilia|Siçilisë]] në vitin 241 p.e.s. dhe periudhën pas Luftës së Parë Punike romakët u ekspozuan ndaj një ndikimi të fortë të mendimit dhe të jetesës greke kur edhe gjetën që në kohën e lirë të studionin artet. Në shekullin III p.e.s. një rob i Greqisë nga Tarentumi i quajtur Livius Andronicus u shit si skllav dhe u punësua si mësues për fëmijët e zotërisë së tij.<ref>J.F. Dobson, ''Ancient Education and Its Meaning to Us'' (Cooper Square: New York, 1963).</ref> Pasi fitoi lirinë e tij, ai vazhdoi të jetojë në Romë dhe u bë mësuesi i parë i shkollës (tutori privat) që ndoqi metodat greke të arsimit dhe edukimit dhe që do të përkthente [[Homeri|Odiseën]] e ''[[Odiseja|Homerit]]'' në vargje latine. Situata e grekëve ishte ideale për themelimin e arsimit letrar, pasi ata ishin pronarë të veprave të mëdha të [[Homeri|Homerit]], [[Hesiodi|Hesiodit]] dhe lirikëve të Greqisë arkaike. Mungesa e një metode letrare të edukimit dhe arsimit nga jeta romake ishte për shkak të faktit se Roma ishte pa ndonjë letërsi kombëtare. Artet ushtarake ishin gjithçka që Roma mund të ofronte për të kaluar kohë duke studiuar. Kur nuk bënin luftë, kohën e mbetur romakët i kushtonin bujqësisë. Shqetësimi i Romës ishte ai i mbijetesës, qoftë përmes mbrojtjes ose sundimit. Kjo nuk ndodhi deri në shfaqjen e [[Ennius]] (239-169 pes), babai i poezisë romake. Ndërsa romakët përvetësuan shumë aspekte të arsimit grek, në veçanti dy fusha u konsideruan si gjëra të vogla: muzika dhe atletika. Muzika për grekët dhe sistemin e tyre arsimor e edukativ ishte një element themelor dhe lidhej drejtpërdrejt me ''[[paideia]]'' greke. ''Mousike'' përfshiu të gjitha ato fusha të mbikëqyrura nga [[Muza|muzat]], të krahasueshme me artet e sotme liberale. Zona që shumë romakë e konsideruan të parëndësishëm është e barabartë me përkufizimin tonë modern të muzikës. Për grekët, aftësia për të luajtur një instrument ishte shenja e një njeriu të civilizuar, të arsimuar dhe përmes një edukimi dhe arsimi në të gjitha fushat e ''muzikës'' mendohej se shpirti mund të bëhet më i moderuar dhe i kultivuar. Romakët nuk e kishin këtë pikëpamje dhe e konsideruan studimin e muzikës si një rrugë drejt korrupsionit moral.<ref name=":0">{{Cite book|title=Education in Greek and Roman Antiquity|url=https://archive.org/details/educationgreekro00tooy|last=Lee Too|first=Y|last2=Faroqhi|first2=S.N|publisher=Brill|year=2001|isbn=9789004107816|pages=[https://archive.org/details/educationgreekro00tooy/page/n241 241]|language=en}}</ref> Sidoqoftë, ata kultivuan një fushë të ''muzikës'' : letërsinë greke. Atletika, për grekët, ishte mjet për një trup të shëndetshëm dhe të bukur, i cili ishte një qëllim në vetvete por që edhe promovonte më tej dashurinë e tyre për konkurrencën. Megjithatë, romakët nuk e kishin këtë qëndrim, duke besuar se atletika ishte vetëm një mënyrë për të mbajtur ushtarë të mirë. == Shkallët e arsimit == === Edukimi moral === Në themel të arsimit të lashtë grek ishte një sistem efektiv i edukimit dhe arsimit formal, gjë që romakëve u mungonte një sistem i tillë deri në shekullin III p.e.s.<ref name="Smith">William A. Smith, ''Ancient Education'' (New York: Philosophical Library, 1955).</ref> Përkundrazi, në themel të arsimit të lashtë romak ishte, mbi të gjitha, shtëpia dhe familja, nga të cilat fëmijët nxirrnin të ashtuquajturin "edukim moral". Ndërsa djemtë grekë kryesisht merrnin arsimin e tyre nga komuniteti, arsimtarët e parë dhe më të rëndësishëm të një fëmije romak ishin pothuajse gjithmonë prindërit e tij ose të saj. Prindërit u mësonin fëmijëve të tyre aftësitë e nevojshme për të jetuar në republikën e hershme romake, e cila përfshinte aftësi bujqësore, shtëpiake dhe ushtarake, si dhe përgjegjësi morale dhe civile që do të priteshin prej tyre si qytetarë. Edukimi romak u zhvillua pothuajse ekskluzivisht në shtëpi nën drejtimin e baballarëve.<ref>William A. Smith, ''Ancient Education'' (New York: Philosophical Library, 1955), p.184.</ref> Nga baballarët (paterfamiljet) ose mashkulli i rangut më të lartë të familjes, zakonisht mësonte "thjesht lexim, shkrim dhe aritmetikë të mjaftueshme për t'i bërë të mundur që ata të kuptojnë transaksione të thjeshta biznesi, ë numërojnë, peshojnë dhe matin.<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> Personalitete të tilla si Kato Plaku iu përmbajtën kësaj tradite romake dhe i morën rolet e tyre si mësues shumë seriozisht. Kato Plaku jo vetëm që i bëri fëmijët e tij punëtorë, qytetarë të mirë dhe romakë të përgjegjshëm, por "ai ishte mësuesi i tij (i të birit) i leximit, profesori i tij i drejtësisë, trajneri i tij i atletikës. Ai e mësoi djalin e tij, jo vetëm që të hidhte një ushtë, të luftonte në forca të blinduara dhe të kakëronte një kal, por edhe të boksonte, të duronte edhe nxehtësinë, edhe të ftohtin, dhe të notonte mirë ".<ref name="Plutarch">Plutarch, ''The Lives of Aristeides and Cato'', translated by David Sansone (Warminster: Aris & Phillips, 1989).</ref> Në shoqërinë romake është theksuar edhe trajnimi për punë, dhe djemtë merrnin përvojë të vlefshme përmes praktikantëve. Nënat, megjithatë, nuk mund të anashkalohen për rolet e tyre si edukatore morale dhe krijuese të personazheve të fëmijëve të tyre. Cornelia Africanana, nëna e Gracchi, madje është vlerësuar si një shkak kryesor i elokuencës së njohur të djemve të saj.<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> === Ludusi === Roma si Republikë ose më vonë një Perandori, kurrë nuk krijoi zyrtarisht një formë të arsimit fillor të sponsorizuar nga shteti.<ref name="Bonner">Bonner, Stanley F., ''Education in Ancient Rome'' (Berkeley: University of California Press, 1977).</ref> Në asnjë fazë të historisë së saj, Roma nuk kërkoi ndonjëherë ligjërisht që njerëzit e saj të arsimohen në çfarëdo niveli.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Ishte tipike për fëmijët romakë të familjeve të pasura që të merrnin arsimin e hershëm nga tutorët privatë. Sidoqoftë, ishte e zakonshme për fëmijët me mjete më të përulura për t'u udhëzuar në një shkollë fillore, e njohur tradicionalisht si një ''ludus litterarius'' .<ref name="Bonner">Bonner, Stanley F., ''Education in Ancient Rome'' (Berkeley: University of California Press, 1977).</ref> {{Rp|47}} Një arsimtar në një shkollë të tillë shpesh njihej si ''litterator'' ose ''litteratus'', që shihej si një titull më i respektueshëm. Nuk kishte asgjë që të ndalonte një ''litterator'' që të themel''onte'' shkollën e tij, përveç pagesave të tij të pakta. Asnjëherë nuk ka pasur vendndodhje zyrtare për një ''ludus litterarius''. Ato mund të gjendeshin në vende të ndryshme, kudo, nga një rezidencë private në një gjimnaz, apo edhe në rrugë.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Në mënyrë tipike, arsimi fillor në botën romake përqendrohej në kërkesat e jetës së përditshme, leximit dhe shkrimit. Studentët do të përparonin nga leximi dhe shkrimi i shkronjave, tek rrokjet, tek listat e fjalëve, përfundimisht duke mësuar përmendsh dhe diktim të teksteve.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Shumica e teksteve të përdorura në arsimin e hershëm romak ishin nga letërsia, kryesisht poezi.<ref name="Bonner">Bonner, Stanley F., ''Education in Ancient Rome'' (Berkeley: University of California Press, 1977).</ref> Poetët grekë, si [[Homeri]] dhe [[Hesiodi]], përdoreshin shpesh si shembuj të ilustrimit në klasë për shkak të mungesës së letërsisë romake.<ref name=":0"/> Studentët romak pritej të punonin vetë. Kishte pak sens për një klasë si një njësi kohezive, e ilustruar nga studentët që vijnë dhe shkojnë në periudha të ndryshme gjatë gjithë ditës. Studentët e rinj romak nuk u përballën me provime zyrtare ose prova. Performanca e tyre u mat përmes ushtrimeve që ose u korrigjuan ose u duartrokitën në bazë të performancës. Kjo krijoi një sens të pashmangshëm të konkurrencës midis studentëve. Duke përdorur një sistem arsimor konkurrues, romakët zhvilluan një formë të kontrollit shoqëror që lejonte elitat të ruanin stabilitetin e klasës.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Kjo, së bashku me shpenzimet e dukshme monetare, penguan që shumica e studentëve romak të përparojnë në nivele më të larta të arsimit. === Gramatikusi === Në moshën midis nëntë dhe dymbëdhjetë vjeç, djemtë e familjeve të pasura do të linin pas litteratorin e tyre dhe do të merrnin mësime nga një ''gramatikus'', i cili i nderonte aftësitë e shkrimit dhe të të folurit të studentëve të tij, i përgatiste ata në artin e analizës poetike dhe u mësonte atyre greqishten nëse nuk e dinin akoma.<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> Analiza e poezisë vazhdoi të përdorë po ato poezi dhe poetë të cilëve studentët i mësonin në Ludus, siç është p.sh. ''Gratë fenikase'' nga [[Euripidi]].<ref name=":0"/> Deri në këtë pikë, djemtë e klasës së ulët do të punonin tashmë si nxënës, dhe vajzat - të pasura ose të varfra - do të përqendroheshin për ta bërë veten nuse tërheqëse dhe, më pas, nëna të afta. Aktivitetet e përditshme përfshinin leksione nga ''gramatika'' ( ''enarratio'' ), lexim shprehës i poezisë ( ''lektio'' ) dhe analiza e poezisë ( ''partitio'' ).<ref name="Ox">Oxford Classical Dictionary, Edited by Simon Hornblower and Antony Spawforth, Third Edition. Oxford; New York: Oxford University Press, 1996</ref> Kurrikula ishte tërësisht dygjuhëshe, pasi studentët pritej të lexonin dhe flisnin në greqisht, dhe në latinisht.<ref name="Legacy">The Legacy of Roman Education (in the Forum), Nanette R. Pacal, The Classical Journal, Vol. 79, No. 4. (Apr. – May, 1984)</ref> Vlerësimi i performancës së një studenti bëhej në vend dhe në fluturim, sipas standardeve të përcaktuara nga ''gramatika e'' tij e veçantë, pasi asnjë burim mbi arsimin romak nuk përmend asnjëherë punën e vlerësimit.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Në vend të kësaj, nxënësit do të përfundonin një stërvitje, do të shfaqnin rezultatet e tyre dhe do të korrigjoheshin ose përgëzoheshin sipas nevojës nga ''gramatiku'', i cili zbulonte në vetë-perceptimin e tij si një "kujdestar i gjuhës".<ref name="Kaster">Robert A. Kaster, ''Guardians of language: the grammarian and society in late antiquity'' (Berkeley: University of California Press, 1997).</ref> ''Gramatikanë'' të famshëm ishin Lucius Orbilius Pupillus, që ende shërben si pedagog quintessential që nuk ka frikë të fshikulloj ose kamxhikojë nxënësit e tij,<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> Marcus Verrius Flaccus, i cili fitoi patronazhin perandorak dhe një tutelë të gjerë për praktikën e tij të re të përballjes së studentëve të moshave dhe aftësive të ngjashme kundër njëri-tjetrit dhe shpërblimin e fituesit me një çmim, zakonisht një libër të vjetër e të rrallë.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Edhe në kulmin e karrierës së tij, Verrius Flaccus, prestigji i të cilit i lejoi të paguhej me tarifa të mëdha dhe të punësohej nga [[Augusti]] për të mësuar nipat e tij, kurrë nuk kishte dhomën e tij të shkollës.<ref name="Morgan">Morgan, Teresa, "Assessment in Roman Education," Assessment in Education, Vol. 8, No.1, (Mar, 2001): 15, HYPERLINK "http://web.ebscohost.com/" http://web.ebscohost.com (accessed November 23, 2007)</ref> Përkundrazi, ai, si shumë nga mësuesit e tjerë, siguronte hapësirën shkollore me financim privat, gjë që varej nga tarifat e shkollimit, duke kërkuar me qira hapësirë për klasë kudo që ta gjente.<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> Mësimdhënësit e tjerë anashkaluan shpenzimet e qirasë dhe të ndriçimit duke mbledhur dhe organizuar klasat e tyre në trotuare, kolonada ose në hapësira të tjera publike, ku zhurma e trafikut, turmat në rrugë dhe moti i keq ishin të sigurt se paraqesin probleme. Fëmijët vazhdonin studimet me ''gramatikun'' deri në moshën katërmbëdhjetë apo pesëmbëdhjetë vjeç, dhe në këtë pikë vetëm studentët më të pasur dhe më premtues vazhdonin mësimet te një ''oratorë'' .<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> === Oratori === ''Retorati'' ishte faza e fundit në arsimin romak. Shumë pak djem vazhduan studimin e [[Gojëtaria|retorikës]] . Në fillim të historisë romake, mund të ketë qenë e vetmja mënyrë për t’u stërvitur si avokat apo politikan.<ref>Jo-Ann Shelton. ''As the Romans Did: A Sourcebook in Roman Social History''. (New York: Oxford University Press, 1998), p.100.</ref> Në periudhat e hershme romake, studimet retorike nuk mësoheshin ekskluzivisht përmes një mësuesi, por mësoheshin përmes vëzhgimit të kujdesshëm të pleqve (më të vjetërve) nga ana e studentit.<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> Praktika e retorikës u krijua nga grekët përpara se të bëhej një institucion i rëndësishëm në shoqërinë romake dhe u desh shumë kohë që ajo të merrte pranimin në Romë.<ref name="Bonner">Bonner, Stanley F., ''Education in Ancient Rome'' (Berkeley: University of California Press, 1977).</ref> Oratori, ose studenti i retorikës, ishte i rëndësishëm në shoqërinë romake për shkak të grindjeve të vazhdueshme politike që ndodhën përgjatë gjithë historisë romake.<ref name="Bonner">Bonner, Stanley F., ''Education in Ancient Rome'' (Berkeley: University of California Press, 1977).</ref> Të rinjtë që studionin nën një retor nuk do të përqendroheshin vetëm në të folur në publik. Këta studentë mësonin edhe lëndë të tjera si gjeografia, muzika, filozofia, letërsia, mitologjia dhe gjeometria.<ref name="Shelton">Jo-Ann Shelton, ''As the Romans Did: A Source book in Roman Social History'' (New York: Oxford University Press, 1998).</ref> Këto studime të rrumbullakosura mirë u dhanë oratorëve romak një arsim më të larmishëm dhe ndihmuan në përgatitjen e tyre për debate të ardhshme. Kishte dy fusha të studimit oratorik që ishin në dispozicion për të rinjtë. E para nga këto fusha ishte dega e diskutimit. Kjo fushë ishte për trajnimin e të rinjve që më vonë do të duhet të nxisin "këshillueshmërinë ose papranueshmërinë" e masave që prekin Senatin Romak .<ref name="Bonner">Bonner, Stanley F., ''Education in Ancient Rome'' (Berkeley: University of California Press, 1977).</ref> Fusha e dytë e studimit ishte shumë më fitimprurëse dhe njihej si oratori gjyqësore. Këta oratorë do të hynin më vonë në fusha të tilla si e drejta penale, e cila ishte e rëndësishme për të fituar një përkrahje publike. Mbështetja e publikut ishte shumë e nevojshme për një karrierë të suksesshme politike në Romë. === Filozofia === Një nivel i fundit arsimor ishte studimi filozofik. Studimi i filozofisë ishte dukshëm me përmbajtje greke, por që e ndiqnin shumë studentë romakë. Për të studiuar filozofinë, një student do të duhej të shkonte në një qendër filozofie, ku jepnin mësim filozofë, zakonisht jashtë vendit në Greqi . Një kuptim i një shkolle filozofike të mendimit mund të kishte bërë shumë për të shtuar njohurinë e hutuar të [[Ciceroni|Ciceronit]] për "atë që është e shkëlqyeshme", por mund të ndiqej nga vetë më i pasuri i elitës së Romës. Romakët e vlerësuan arsimin filozofik si dukshëm grek, dhe përkundrazi përqendruan përpjekjet e tyre në ndërtimin e shkollave të drejtësisë (ligjit) dhe retorikës.<ref name="Ox">Oxford Classical Dictionary, Edited by Simon Hornblower and Antony Spawforth, Third Edition. Oxford; New York: Oxford University Press, 1996</ref> == Mësues të shquar romak == === Marcus Tullius Cicero (106 p.e.s. - 43 p.e.s.) === {{Shiko gjithashtu|Marcus Tullius Cicero}} Në Romë oratoria (retorika) ishte një pjesë integrale e arsimit të përgjithshëm. Duke marrë Aristotelin si një model, në librin e parë të veprës me titull De Oratore ai përdori një formë të dialogut që do të çonte në konkluzionin sipas të cilit një folës i mirë përveç njohurive të specializuara të retorikës duhet të ketë një arsimim të gjerë dhe të përgjithshëm; përfshirë njohuritë mbi historinë, ligjin dhe letërsinë, në filozofi njohuri themelore të etikës, ndërsa për fushat e tjera të njohurive njerëzore, "folësi mund të drejtohet te një ekspert kur është e nevojshme". Në librat e dytë dhe të tretë, ai trajtoi pesë pjesë të retorikës ndërsa i gjithë libri i katërt i veprës së tij me titull De Re Publica përmbledh një diskurs mbi arsimin. === Marcus Fabius Quintilianus (35 - 100) === {{shiko gjithashtu|Marcus Fabius Quintilian}} Mark Fab Kuintiliani ishte një orator i madh dhe mësues i madh i oratorisë romake. Ai ishte pedagogu më i madh romak dhe njëri ndër pedagogët më të shquar të botës antike. Kontributi i Quintilianit qëndron në atë se ai e theksoi se përgatitja e oratorit duhet të fillojë që në moshën parashkollore. Për sa u përket lëndëve mësimore ai vlerësonte mësimin e gjuhës greke e latine dhe letërsinë, matematikën, filozofinë dhe muzikën. Për sa i përket metodës së mësimdhënies ai u jep rëndësi imitimit, të mësuarit teorik dhe ushtrimeve. Më tutje Quintiliani theksoi shembullin pozitiv të njerëzve me të cilët fëmija është në kontakt, njohja e aftësive individuale të nxënësit dhe respektimi i personalitetit të tij, cilësimi i ndëshkimeve fizike si të padrejta për edukim, rekomandimi i garave, lëvdatave dhe mjeteve tjera stimuluese, roli pozitiv i lojës dhe i pushimit në mësim dhe edukim, angazhimi i mësuesve të përgatitur profesionalisht, etj. == Shih edhe == * [[Ilirët]] * [[Efebia]] * [[Oratoria]] * [[Roma e lashtë]] * [[Perandoria Romake]] * [[Arsimi në Greqinë e lashtë]] * [[Arsimi dhe edukata tek ilirët]] == Referime == {{Reflist}} == Literatura == * Bloomer, W. Martin. 2011. ''The School of Rome: Latin Studies and the Origins of Liberal Education.'' Berkeley: Univ. of California Press. * Bonner, Stanley F. 1977. ''Education in Ancient Rome: From the Elder Cato to the Younger Pliny.'' Berkeley: Univ. of California Press. * Booth, Alan D. 1979. "The Schooling of Slaves in First-Century Rome." ''Transactions of the American Philological Association'' 109:11–19. * Bowman, Alan K., and Greg Woolf, eds. 1994. ''Literacy and Power in the Ancient World.'' Cambridge, UK: Cambridge Univ. Press. * Dickey, Eleanor. 2010. [https://ore.exeter.ac.uk/repository/handle/10871/11541 "The Creation of Latin Teaching Materials in Antiquity: A Re-Interpretation of P. Sorb. inv. 2069."] ''Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik.'' 175:188–208. * Gwynn, Aubrey. 1926. ''Roman Education from Cicero to Quintilian.'' Oxford: Oxford Univ. Press. * Richlin, Amy. 2011. "Old Boys: Teacher-Student Bonding in Roman Oratory [Section = Ancient Education]." ''Classical World'' 105.1: 91-107 * Starr, Raymond J. 1987. "The Circulation of Literary Texts in the Roman World." ''Classical Quarterly'' 37:213–223. * Turner, J. Hilton. 1951. "Roman Elementary Mathematics: The Operations." ''Classical Journal'' 47:63–74, 106–108. * Van den Bergh, Rena. 200. "The Role of Education in the Social and Legal Position of Women in Roman Society." ''Revue internationale des droits de l'antiquit'' 47: 351-364 [[Kategoria:Kultura Romake]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] [[Kategoria:Histori e pedagogjisë]] [[Kategoria:Arsimi në lashtësi]] 4yd0rmuk2nsaxsru6xv1b8ob96o37v2 0 281490 2985477 2824705 2026-05-30T01:12:58Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi greke]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985477 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Kyriakos Mitsotakis | native_name = {{Nobold|{{Lang|el|Κυριάκος Μητσοτάκης}}}} | honorific-prefix = [[Shkëlqesia e Tij]] | honorific-suffix = | image = Kyriakos Mitsotakis (2021-12-08) 03 (cropped).jpg | caption = Mitsotakis në 2021 | office = [[Kryeministri i Greqisë]] | status = | president = [[Katerina Sakellaropoulou]] | deputy = | term_start = 26 Qershor 2023 | term_end = | succeeded = | predecessor = [[Ioannis Sarmas]] | president1 = [[Prokopis Pavlopoulos]]<br />[[Katerina Sakellaropoulou]] | deputy1 = [[Panagiotis Pikrammenos]] | term_start1 = 8 Korrik 2019 | term_end1 = 24 Maj 2023 | succeeded1 = [[Ioannis Sarmas]] | predecessor1 = [[Aleksis Cipras]] | office2 = President i Demokracisë së Re | vicepresident2 = [[Adonis Georgiadis]]<br />[[Kostis Hatzidakis]] | term_start2 = 10 Janar 2016 | term_end2 = | predecessor2 = [[Ioannis Plakiotakis]] | office3 = Lideri i Opozitës | primeminister3 = [[Alexis Tsipras]] | term_start3 = 10 Janar 2016 | term_end3 = 8 Korrik 2019 | predecessor3 = [[Ioannis Plakiotakis]] | successor3 = Aleksis Cipras | office4 = Ministër i Reformës Administrative dhe Qeverisjes Digjitale | primeminister4 = [[Antonis Samaras]] | term_start4 = 25 Qershor 2013 | term_end4 = 27 Janar 2015 | predecessor4 = [[Antonis Manitakis]] | successor4 = [[Nikos Voutsis]] | office5 = Anëtar i Parlamentit Helen | term_start5 = 7 Mars 2004 | term_end5 = | constituency5 = Athens B2 (2019–tani)<br />[[Athens B]] (2004–2019) | birth_date = {{birth date and age|4|3|1968|df=y}} | birth_place = [[Athinë]], Greqi | death_date = | death_place = | party = [[Demokracia e Re]] | father = [[Konstantinos Mitsotakis]] | spouse = Mareva Grabowski | children = 3 | education = [[Athens College]] | alma_mater = [[Universiteti i Harvardit]] ([[Bachelor|BA]], [[Master]])<br />[[Universiteti Stanford]] (Masteri Ford Dorsey në Politika Ndërkombëtare)) | awards = Çmimi Thomas T. Hoopes (1990)<br /> Çmimi Alexis de Tocqueville (1990) | signature = Kyriakos Mitsotakis signature.svg | preceded = Ioannis Sarmas }} '''Kyriakos Mitsotakis''' ({{lang-el|Κυριάκος Μητσοτάκης}}, lindur më 4 Mars 1968) është një politikan grek dhe aktualisht kryeministri i Republikës Greke, pas fitores së partisë Demokracia e Re në zgjedhjet e Qershorit 2023. Ai është djali i ish-presidentit të N.D. dhe ish-kryeministri Konstantinos Mitsotakis. Ai studioi në Universitetet e Harvardit dhe Stanford-it. Ai shërbeu si Ministër i Reformës Administrative dhe e-Qeverisjes nga Qershori 2013 deri në Janar 2015. Ai u zgjodh President i Demokracisë së Re në raundin e dytë të zgjedhjeve të brendshme partiake në janar 2016. == Kurrikula vitae == Lindur në Athinë më 4 mars 1968. Ai është djali i vetëm dhe i fundit i katër fëmijëve të ish-kryeministrit të Greqisë Konstantinos Micotaqis dhe Marika Yannoukou . Nga ana e babait të tij, ai vjen nga një familje e vjetër e politikanëve dhe është një pasardhës i motrës së Eleftherios Venizelos . Ndër të tjera, ai është stërnipi i politikanit Kostis Mitsotakis , nipi i Kyriakos Mitsotakis dhe vëllai i ish-Ministrit të Jashtëm Dora Bakojanis .  Kur ai ishte gjashtë muajsh, babai i tij iku jashtë vendit dhe familja e tij u la në arrest shtëpiak ngajunta . Një vit më vonë, nëna e tij iu dha një pasaportë dhe ata menjëherë u nisën për në Paris, ku ishte Konstantinos Mitsotakis. Ai u diplomua në Kolegjin e Athinës në 1986 dhe studioi Shkencat Sociale në Harvard , ku u diplomua me nderime dhe u dha nga Universiteti për disertacionin e tij mbi marrëdhëniet Greko - Sh.B.A . Ai e bëri diplomuar në Integrimin Evropian në Stanford dhe Harvard Business Administrata (MBA) Në vitin 1997 ai u martua me polak origjinën Mareva Gkrampofski , biznesmen dhe ish-bankier. Ata kanë tre fëmijë: Sofje, Konstantinos dhe Dafne. Ai flet, përveç greqisht, anglisht, frëngjisht dhe gjermanisht. == Karriera profesionale == Ai ka punuar në Anglishten Chase Investment (periudha janar-mars 1992) dhe McKinsey (prill-maj 1993 stazh, konsulent 1995-1997) dhe në filialet e bankave greke Alpha dhe Ethniki (programi i kuponit gjashtëmujor 1994). Ai ishte themeluesi dhe CEO i NBG Venture Capital (1999-2003). == Karriera politike == === Anëtar i Parlamentit dhe Ministër === Në zgjedhjet e Marsit 2004 dhe Shtator 2007, ai u zgjodh deputet i Parlamentit për Demokracinë e Re , së pari me vota në Kushtetutën e Dytë të Athinës . Më 25 qershor 2013, ai mori përsipër si Ministër të Reformës Administrative dhe e-Qeverisë në qeverinë e Antonis Samaras , pas riorganizimit të parë, një pozicion që ai mbajti deri më 27 janar 2015.  Si Ministër, Mitsotakis mbikëqyri një program lëvizshmërie për 12.500 shërbyes civil  që çoi në largimin e pastruesve të Ministrisë së Financave dhe qindra rojeve të shkollës, ndërsa policët bashkiakë dhe administratorët e universitetit u zhvendosën në lokacione të tjera. === Presidenti i Demokracisë së Re dhe udhëheqësi i Opozitës Zyrtare === Pas humbjes së ND në zgjedhjet parlamentare të janarit 2015 , Kyriakos Mitsotakis u emërua përfaqësues parlamentar i partisë së tij. Në Shtator 2015, ai kandidoi për President të Demokracisë së Re.  Në raundin e parë të zgjedhjeve të brendshme partiake, të mbajtura në 20 dhjetor,  Mitsotakis mori 115,162 vota, 28.5%, njëmbëdhjetë pikë përqindje më pak se Vangelis Meimarakis , i cili gjithashtu përparoi në raundin e dytë.  Adonis Georgiadis njoftoi mbështetjen e tij për kandidaturën e Micotaqis,  ndërsa Apostulli Tzitzikostas mori një qëndrim neutral. Në raundin e dytë, i cili u zhvillua në 10 janar 2016, Mitsotakis mbizotëroi ndaj Meimarakis me një përqindje prej 52.43% dhe u zgjodh kryetar i partisë. Mitsotakis emëroi Kostis Hatzidakis dhe Adonis Georgiadis si nënkryetarë të partive . Me vendim të Mitsotakis, deputetja e ND në Athinë Katerina Papakosta u përjashtua nga ND në tetor 2017 ,  cili themeloi Momentin e Ri Grek ,  dhe në shkurt 2018, Evangelos Antonaros , një zyrtar i lartë i qeverisë, Kostas Karamanlis . Në zgjedhjet evropiane të 26 majit 2019 , Demokracia e Re mbizotëroi me një diferencë prej 9.37 pikë kundër SYRIZA. === Kryeministri i Greqisë === {| class="wikitable" | |Pamja '''neutrale në''' këtë pjesë është e '''diskutueshme''' . |} Në zgjedhjet kombëtare të 7 korrikut 2019 , Demokracia e Re fitoi zgjedhjet me një përqindje prej 39.9% dhe një diferencë prej 8.32% nga SYRIZA dhe kështu u drejtua në pozicionin e qeverisë  . Të nesërmen, Kyriakos Mitsotakis u betua si kryeministër dhe të nesërmen u dha betimi për kabinetin e ri. Të Mërkurën, 10 Korrik 2019, nën kryesinë e Kryeministrit Kyriakos Mitsotakis, Këshilli i ri i Ministrave u takua në Parlament. Një nga lëvizjet e para të Kyriakos Mitsotakis ishte transferimi i mbledhjeve të Room Kabinetit në Mansion Maximos , të cilën ai e quajti "Dimitris Stefanou," në kujtim të ish-Sekretarit të Përgjithshëm të Ministrisë së Reformës Administrative  . Në 100 ditët e para të qeverisë së re, ENFIA u zvogëlua mesatarisht me 22%, rregullimi i 120 kësteve u përmirësua për debitorët tek Fondet e Taksave dhe Sigurimeve, burimet prej 180 milion eurosh u aprovuan për Komunat dhe Rajonet në të gjithë vendin, kryesisht për punimet e kontrollit të përmbytjes, 1.500 pozicione të reja u njoftuan në Policinë Greke . Ndër iniciativat e para legjislative ishte heqja e azilit në universitetet e vendit, ndërsa dhjetëra ndërtesa të okupuara u evakuuan. == Rishikim == === Skandali i Siemens === Një pjesë e mediave greke akuzoi Mitsotakis për financim nga kompania Siemens në 2008, kur shpërtheu skandali i ndërmarrjes gjermane në Greqi. Në qershor 2008, në shtypin grek u gjetën fatura të ndryshme elektronike, të cilat dyshohet se ishin paguar disa ditë pas ndërhyrjes së prokurorit në kompani dhe dëshmisë së dëshmitarëve.  Pajisjet përfshinin telekomunikacionin dhe pajisjet elektronike.  Vërtetohet vërtetësia e faturave.  Sidoqoftë, Mitsotakis u deklarua i pafajshëm dhe nuk mori asnjë dhuratë nga Siemens. I pyetur se si ai dhe motrat e tij, Dora Bakoyannis dhe Katerina Mitsotakis, blenë pajisje telefonike nga e njëjta kompani në të njëjtën kohë, ai u përgjigj se " ''nuk ka shumë kompani që furnizojnë shkëmbime telefonike në treg'' ".  Asnjë procedurë penale nuk është ngritur në këtë rast. === Shkarkimet e nëpunësve civilë === Kur Mitsotakis, si Ministër i Reformës Administrative të qeverisë Samaras, ndërmori programin e shkarkimit të afërsisht 15,000 shërbyesve civilë, një pjesë e shtypit grek e akuzoi atë për krijimin e boshllëqeve në shërbime dhe lëshime indirekte për sektorin privat.  Sidoqoftë, ai përshkroi pushimet nga puna si të nevojshme për reformën e Administratës Publike, duke komentuar se ishte një angazhim memorandum dhe një parakusht për disbursimin e kësteve të kredisë.  Ai gjithashtu tha se "nëse dikush nuk ka kualifikimet e nevojshme për të punuar në sektorin publik, duhet të largohet nga sektori publik" dhe argumentoi se qeveritë e mëparshme kishin zgjedhur "për të mbajtur të paprekur thelbin e vështirë të klientelës së tyre elektorale". Nga ana tjetër, FMN , në një raport në verën e vitit 2014, kritikoi programin e tepërt të qeverisë Greke, duke deklaruar se pushimet nga puna ishin të kufizuara në kategori specifike të nëpunësve civilë dhe se nuk përdoren kritere për punën e punonjësve. Gjithashtu, gjatë qeverisë Samaras, Mitsotakis u akuzua nga mediat Greke se pushkatoi një drejtor të përgjithshëm të ministrisë së tij, i cili ishte zgjedhur pas krizave, për ta zëvendësuar atë me njeriun e tij.  Më në fund, ai u akuzua për emërimin e nipit të tij si këshilltar special në zyrën e tij politike. [[Kategoria:Kryeministra të Greqisë‎]] [[Kategoria:Lindje 1968]] [[Kategoria:Biografi greke]] rgzuumv27l5lnxb27ztmwds83vdecr4 1 281649 2985509 2980778 2026-05-30T04:21:40Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Mark Cuban/Arkivi 1]] 2985509 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Mark Cuban/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} Faqia është në përditësim. 9iew9qtkr58ajasuno1hngt8utfnge0 0 281662 2985449 2956744 2026-05-29T20:43:32Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985449 wikitext text/x-wiki {{Infobox monument|monument_name=Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë|complete=15 mars 1958|coordinates={{coord|40.04966|N|26.21828|E|region:TR_type:landmark_scale:500000|display=inline,title}}|map_width=|map_caption=|map_image=|dedicated_to=Ushtarët turq që kanë marrë pjesë në [[Lufta e Çanakalasë|Luftën e Çanakalasë]] më 1915|open=21 gusht 1960|begin=19 prill 1954|native_name=Çanakkale Şehitleri Anıtı|height={{convert|41.70|m|ft|0|abbr=on}}|width=|length=|material=|type=[[Përmendore]]|designer=Doğan Erginbaş, Ismail Utkular and Ertuğrul Barla|location=Parku Kombëtar Historik i Gadishullit Gallipoli, [[Provica e Çanakalasë]], [[Turqi]]|caption=|image=Canakkalesehitleriabidesi.jpg|extra=}} '''Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë''' ({{lang-tr|Çanakkale Şehitleri Anıtı}}) është një përmendore e luftës që përkujton shërbimin e rreth 253,000 ushtarëve turq që morën pjesë në [[Lufta e Çanakalasë|Betejën e Gallipolit]], e cila u zhvillua nga prilli 1915 deri në dhjetor 1915 gjatë [[Lufta e Parë Botërore|Luftës së Parë Botërore]]. Ndodhet brenda Parkut Kombëtar Historik të Gadishullit Gallipoli në kodrën Hisarlık në gjirin Morto në skajin jugor të gadishullit Gallipoli në Provincën Çanakala, [[Turqia|Turqi]]. Përmendorja ishte vënë në kthimin e kartëmonedhave turke 500,000 [[Lira turke|lira]] të viteve 1993-2005. [[Skeda:500000_TL_reverse.jpg|parapamje|250x250px| Kthimi i 500,000 lirave (1993-2005) ]] == Dizajnimi dhe ndërtimi == Për ngritjen e një përmendoreje në Gallipoli, u hap një konkurs [[Arkitektura|arkitekturor]] më 1944. Dizajni nga arkitektët Doğan Erginbaş, Ismail Utkular dhe inxhinier civil Ertuğrul Barla fitoi konkursin zyrtar.<ref>{{Cite web|url=http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords|title=MiniaTurk|access-date=15 prill 2020|archive-date=16 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116015536/https://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords|url-status=dead}}</ref> Ndërtimi i monumentit u vendos në vitin 1952, dhe guri i themelit u vendos më 19 prill 1954. Problemet financiare shkaktuan ndërprerje të punimeve të ndërtimit disa herë. Struktura kryesore u përfundua në 15 mars 1958. Ndërkohë, e përditshmja turke ''[[ Milliyet |Milliyet]]'' filloi një fushatë mbarëkombëtare për mbështetje financiare, dhe përmendorja u hap zyrtarisht më 21 gusht 1960. Monumenti i lartë 41.70 metra është në formën e katër kolonave katrore me gjerësi 7.5 metra me 10 metra hapësirë ndërmjet njëra-tjetrës, në krye të së cilave nga një pllakë betoni me 25x25 metra. Struktura e madhe është e dukshme gjatë kalimit nëpër [[Dardanelet|Dardanele]]. Muzeu poshtë monumentit u hap më vonë dhe reliktet themelore në kolona përfunduan më pas. E ndodhur në veri të përmendores, një varrezë lufte që mban eshtrat e 600 ushtarëve turq u krijua më 1992. Një mbishkrim me vargje nga [[Marshi i Pavarësisë|himni kombëtar turk]] (Marshi i Pavarësisë) nga [[Mehmet Aqif Ersoj]], është i vënë në atë vend. <blockquote></blockquote> == Muzeu i Luftës == Brenda muzeut, nën përmendore, informacione të mëtejshme dhe artifakte historike ilustrojnë përmasën e Betejës së Gallipolit, kundër fuqive aleate: britanike, franceze, dhe australiane dhe Ushtria e Zelandës së Re (ANZAC). Artikuj origjinalë personalë dhe ushtarakë, siç janë takëmin, një grup dhëmbësh të rremë, butona fustanesh, kopset e rripave, mburojat e snajperit dhe fotografitë e gjetura në fushën e betejës, janë në ekspozitë në muze. == Përmendorja e Regjimentit të 57-të == Një monument që përkujton ushtarët dhe oficerët e Regjimentit të 57-të të Divizionit të 19-të, të cilët të gjithë u vranë në aksion, u hap më 1992. Është një kullë trekatëshe me një mbishkrim relievi të komandës së famshme të Shtabit të [[Komandanti|Komandant]] [[Mustafa Qemal Ataturku|Mustafa Qemali]] për ushtarët e tij që u mbaruan me municion dhe nuk kishin mbetur asgjë tjetër përveç [[Bajoneta|bajonetave]], në mëngjesin e 25 prillit 1915 për të takuar ANZAC-të në shpatet që çojnë lart nga plazhi në lartësitë e Chunuk Bair (Conkbayırı):<ref>[http://www.allaboutturkey.com/gelibolu.htm All about Turkey]</ref> <blockquote> Unë nuk ju porosis që të sulmoni, porosis që të vdisni.<ref>Erickson, Edward. ''[[Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War]]''. 2000, page xv.</ref> </blockquote> Si shenjë respekti, nuk ka asnjë Regjiment të 57-të në ushtrinë moderne turke.<ref>{{Cite web |url=http://www.salihsaydam.com/Canakkale_En.html |title=Salih Saydam website |access-date=15 prill 2020 |archive-date=24 prill 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190424021743/http://www.salihsaydam.com/canakkale_en.html |url-status=dead }}</ref> Në zonë janë varreza të tjera që mbajnë të vdekur ANZAC, dhe monumente për ta. == Shiko edhe == * [[Çanakalaja]] * [[Anıtkabir]] == Lidhje të jashtme == * [https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html Fotografitë e memorialit] * [https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html Faqja ANZAC] * [https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ 360 gradë panoramike Fotografitë | Statuja Çanakkale - Gadishulli Historik i Turit Virtual të Gallipolit, 360TR.] [https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ COM, 2008] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Përmendore]] [[Kategoria:Turqi]] rvr44aqguiq7y9171e4dhese2wlzskp 1 281663 2985450 2561115 2026-05-29T20:43:33Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985450 wikitext text/x-wiki {{CEE Spring 2020|user=Berishasinan|topic=Arkitekturën|topic2=|topic3=|country=Turqi|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2093149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html për lidhjen http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html për lidhjen http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ për lidhjen http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2020 05:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116614 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html për lidhjen http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html për lidhjen http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ për lidhjen http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2561114 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201116015536/https://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords për lidhjen http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 qershor 2023 17:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985449 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190424021743/http://www.salihsaydam.com/canakkale_en.html për lidhjen http://www.salihsaydam.com/Canakkale_En.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:43 (CEST) a8hdxad51c90igoe9fzx1o2m1jtn4b1 2985479 2985450 2026-05-30T02:16:13Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 2985479 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{CEE Spring 2020|user=Berishasinan|topic=Arkitekturën|topic2=|topic3=|country=Turqi|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2093149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html për lidhjen http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html për lidhjen http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ për lidhjen http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2020 05:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116614 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html për lidhjen http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html për lidhjen http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ për lidhjen http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2561114 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201116015536/https://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords për lidhjen http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 qershor 2023 17:09 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985449 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190424021743/http://www.salihsaydam.com/canakkale_en.html për lidhjen http://www.salihsaydam.com/Canakkale_En.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:43 (CEST) qdr9rhhyoy8rtsgkah4ug194pqt4q2d 2985511 2985479 2026-05-30T04:22:00Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë/Arkivi 1]] 2985511 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} {{CEE Spring 2020|user=Berishasinan|topic=Arkitekturën|topic2=|topic3=|country=Turqi|country2=|country3=}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985449 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190424021743/http://www.salihsaydam.com/canakkale_en.html për lidhjen http://www.salihsaydam.com/Canakkale_En.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:43 (CEST) 3ptf8jkkqounivvtanpvpg6h4retu03 1 288112 2985493 2116778 2026-05-30T03:22:14Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985493 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rizo Shurdha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116777 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja https://shkurteshqip.info/po-na-vjedhin-edhe-zezaket-tane/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:37 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rizo Shurdha]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985492 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.visit-ulcinj.com/blog/2013/02/24/potomci-africkih-robova-trajno-obiljezili-istoriju-ulcinja/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 05:22 (CEST) 4u26jyaj2e7v58wo8unpp2k0jjb8y3a 0 290848 2985409 2957607 2026-05-29T18:19:20Z Edukatori 112234 added [[Category:Arsimi në lashtësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985409 wikitext text/x-wiki [[File:Teuta.jpg|thumb|[[Teuta e Ilirisë|Mbretëresha Teuta]] është shembulli më i mirë i cili flet jo vetëm për pozitën e gruas ilire në familje dhe në edukim por edhe në shoqërinë ilire në përgjithësi]] [[File:IllyrianFootmanNoHelmet.jpg|thumb|Ushtar i këmbësorisë ilire (ilustrim)]] [[File:Butrint - Gymnasion 1.jpg|thumb|[[Gjimnazi antik]] [[Butrinti|i Butrintit]]]] [[File:Apollonia - Driving Albania 178 (3868349072).jpg|thumb|[[Shëtitoret antike|Shëtitorja dykatëshe]] në Apolloni (Stili dorik dhe jonik - Shek. IV - III p.e.s.)]] [[File:Bronze figure of a running girl, Greek, about 520-500 BC, Found at Prizren, Kosovo, Winning at the ancient Games, British Museum (7667206370).jpg|thumb|[[Vrapuesja e Prizrenit (figurinë)|Figurina e "Atletes nga Prizreni"]] e cila daton rreth viteve 500 p.e.s. flet për kujdesin që tregonin ilirët ndaj edukimit fizik dhe sportit e ku ishin të përfshira edhe vajzat dhe gratë ilire]] [[Skeda:Menada.jpg|thumb|Statuja e [[Menada e Tetovës|Menadës nga Tetova]] një tjetër dëshmi për kujdesin që tregonin ilirët ndaj edukimit muzikor dhe vallëzimit]] [[File:Arkeologji - Periudha Romake - Kllokot.JPG|thumb|[[Busti i Gruas Dardane]] nga Kllokoti flet mes tjerash edhe për kujdesin që tregonin ilirët ndaj [[Edukimi estetik|edukimit estetik]]]] [[Skeda:Niceta-of-RemesianaBishopMusician-and-Philosopher-of-the-5.jpg|thumb|[[Niketë Dardani|Shën Niketa i Remesianës]]]] [[File:Domenico Ghirlandaio - St Jerome in his study.jpg|thumb|[[Jeronimi|Shën Jeronimi (Sofron Eusebi)]]]] [[File:Arte romana, statua di magistrato, III secolo, da apollonia.JPG|thumb|Statujë e [[magjistrati]]t nga Apollonia]] '''Arsimi dhe edukata tek ilirët''' janë nocione dhe koncepte nga fusha e [[Historia e arsimit dhe pedagogjisë|historisë së arsimit dhe mendimit pedagogjik]] me të cilat nënkuptohet tërësia e formave, organizimeve dhe institucioneve arsimore, edukative dhe shkollore tek ilirët. Duke u mbështetur në hulumtimet dhe zbulimet më të reja [[Shkenca|shkencore]] [[Historia|historike]], [[Arkeologjia|arkeologjike]], [[Epigrafia|epigrafike (mbishkrimore)]], [[Gjuhësia|linguistike (gjuhësore)]], [[Palaeografia|paleografike]], etj. është bërë e mundur edhe rikonstruktimi i sistemit arsimor dhe edukativ te ilirët. Shikuar në përgjithësi, mund të thuhet se, arsimi dhe edukata tek ilirët është zhvilluar duke u nisur nga një nivel i [[Arsimi shtëpiak|edukatës familjare]] dhe [[Arsimi informal|informale]] drejt një sistemi të organizuar, [[Institucion arsimor|institucional]] dhe [[Arsimi formal|formal]] arsimor. == Ilirët dhe Iliria == {{Shiko gjithashtu|Ilirët|Iliria}} Ilirët ishin një popull i lashtë i [[Gadishulli Ballkanik|Gadishullit Ballkanik]] dhe njëri ndër popujt më të lashtë të Evropës. Me sa dihet deri më sot, ata për herë të parë i përmend gjeografi antik grek nga shekulli VI p.e.s. [[Hekateu i Miletit]] në veprën me titull ''"Periodos Europa"'' dhe historiani antik grek nga shekulli V p.e.s. [[Herodoti]] në veprën me titull ''"[[Historitë e Herodotit|Historitë]]"''.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2002|p=16}}.</ref> Pikërisht në këtë periudhë kohore, ilirët hynë në dritën e historisë si një popull, që dallohej për fizionominë e tij etnike, për zhvillimin e tij kulturor e politik, në mes të popujve të Ballkanit.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=13}}.</ref> Territori në të cilin banonin ilirët, nga autorët grek dhe romak është quajtur [[Iliria]]. Sipas tyre, ilirët "në epokën parahistorike dhe historike kanë banuar në një rajon të gjërë që nga lindja mbyllet nga [[Deti Adriatik]] dhe [[Deti Jon]], në veri nga [[Alpet|Alpet Lindore]] dhe [[Drava|lumi i Dravës]], në lindje lumenjt [[Danubi]], [[Morava]] dhe [[Vardari]], ndërsa në jug [[Epiri]], [[Malet e Pindit]] dhe vise të tjera helene. Përveç kësaj, mund të flitet me mjaft siguri për praninë e elementeve ilire edhe në [[Greqi]], [[Anadolli|Azinë e Vogël]] dhe [[Italia|Itali]].<ref>{{harvnb|Stipqeviç|1980|p=35}}</ref> Ata ishin fqinjë të grekëve antikë me të cilët për shekuj të tërë bashkëjetuan si dy popuj dhe si rezultat i kësaj krijuan "nënshtratin e përbashkët kulturor ballkanik".<ref>{{harvnb|Baku|2011|p=434 - 437}}.</ref><ref>{{harvnb|Lafe|2008|p=975 - 978}}.</ref><ref>{{harvnb|Wilkes|2005|p=}}.</ref> == Arsimi dhe edukata == {{Shiko gjithashtu|Arsimi|Edukata}} Shikuar nga pikëpamja e rrethanave dhe kushteve shoqërore dhe ekonomike në të cilat u zhvillua arsimi dhe edukata te ilirët mund të dallojmë tri periudha kryesore e që janë: # Edukimi te ilirët në bashkësinë e parë primitive (deri rreth shekullit X p.e.s.) # Arsimi dhe edukata te ilirët në shoqërinë skllavopronare para pushtimit romak (prej shekullit IX p.e.s. deri në shekullin I p.e.s.) # Arsimi dhe edukata te ilirët në shoqërinë skllavopronare prej pushtimit romak deri në rënien e Perandorisë Romake (prej shekullit I p.e.s. deri në shekullin V e.s.). == Sistemi arsimor == {{Shiko gjithashtu|Sistemi arsimor}} === Edukimi në familje === {{Shiko gjithashtu|Familja|Arsimi shtëpiak}} ''Edukimi i fëmijëve në familje'' përbënte fazën e parë të edukimit e që përfshin periudhën që nga lindja deri në moshën 7 vjeçare. Gjatë kësaj periudhe fëmijët e ilirëve edukoheshin në gjirin familjar, nga ana e prindërve dhe/ose gjyshërve, mirëpo rol të veçantë edukativ kishte nëna (gruaja ilire). Dihet se gruaja ilire në familje dhe në shoqëri gëzonte respekt të veçantë. Autorët antikë grekë dhe romakë, zbulimet arkeologjike dhe studiuesit bashkëkohorë konfirmojnë se gratë në botën ilire kishin më shumë të drejta se gratë antike greke ose romake. Mes tjerash ato gëzonin edhe të drejtën e trashëgimisë duke u nisur që nga familja deri në organet më të larta drejtuese të shtetit. Shembuj të këtillë janë edhe [[Mirtal|Olimpia (Mirtal)]], [[Teuta e Ilirisë|Teuta]], [[Beroia e Epirit|Beroja]], [[Birkena]], [[Etleua|Etleva]], etj.<ref>{{harvnb|Stipqeviç|1980|p=174}}.</ref> Sipas Ciceronit, gratë ilire ishin "të fuqishme dhe punëtore po aq sa edhe burrat e tyre, ato i ruanin bagëtitë, sillnin dru në vatrat e tyre dhe përgatisnin ushqimin. Fëmijëve të vet, madje edhe binjakëve u jepnin gji ato vet".<ref>{{harvnb|Šišiċ|1925|p=83}}.</ref> Pas kësaj periudhe fëmijët e qytetarëve të lirë, të shtresave të mesme dhe të larta të shoqërisë ilire,<ref>{{harvnb|Rexhepi & Demaj|2009|p=84 - 85}}.</ref> e vazhdonin arsimin dhe edukimin e tyre në institucione përkatëse arsimore-edukative. === Shkolla e gramatikanit === {{Shiko gjithashtu|Gramatikani|Shkolla gramatikore}} ''Shkollat e gramatikanit (fillore)'' ishin institucione arsimore private në të cilat vijonin mësimin fëmijët e ilirëve prej moshës 7 deri në moshën 11 vjeçare. Këtë shkolla i mbanin [[Gramatikani|gramatikanët]]. Në këtë periudhë kujdes i veçantë i kushtohej mësimit të leximit, shkrimit dhe njehsimit. Si mjete për të shkruar përdoreshin tabela të vogla prej druri të lyera me një shtresë dylli bletësh si dhe stilot të cilat ishin vegla të mprehta metalike ose prej kocke (ashti) në formë lapsi. Përveç këtyre tabelave ilirët përdornin edhe papirusin dhe pergamenën.<ref>{{harvnb|Koliqi|1997|p=101}}.</ref> === Palestra === {{Shiko gjithashtu|Palestra}} ''Palestra'' ishte faza e tretë e sistemit arsimor te ilirët në të cilën vijonin mësimet fëmijët nga mosha 12 deri 14 vjeçare. Edhe këto institucione arsimore zakonisht ishin private. Gjatë kësaj periudhe vëmendje e veçantë i kushtohej zhvillimit fizik të të rinjve, kryesisht nëpërmjet ushtrimeve gjimnastikore dhe atletikës. Synimi primar i tyre ishte formimi i personalitetit të fuqishëm, të qëndrueshëm, të shkathët dhe me trup të bukur.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=17 - 18}}.</ref> === Gjimnazi === {{Shiko gjithashtu|Gjimnazi antik}} ''Gjimnazi'' është faza e katërt e sistemit arsimor te ilirët në të cilin vijonin mësimet të rinjtë prej moshës 15 deri në moshën 17 vjeçare. Arsimimi në gjimnaz bëhej nën kujdesin e [[gimnaziarku]]t ndërsa kujdes i veçantë i kushtohej përgatitjes fizike, ushtarake dhe mendore (intelektuale) të të rinjëve, nëpërmjet vrapimit, kërcimit, hedhjes së shtizës dhe diskut, bisedave filozofike, letrare dhe juridiko-politike me njerëz të ditur të kohës, etj.<ref>{{harvnb|Strabo|Geographica IX|p=3;16}}.</ref><ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=18}}.</ref> === Efebia === {{Shiko gjithashtu|Efebia}} ''Efebia'' paraqet fazën e pestë të sistemit arsimor te ilirët e ku vijonin mësimin të rinjtë, zakonisht meshkuj, prej moshës 18 deri në moshën 20 vjeçare. Gjatë kësaj periudhe vazhdonte përgatitja fizike dhe ushtarake e të rinjve, vitin e parë nën drejtimin e [[gimnaziarku]]t ndërsa vitin e dytë në reparte kufitare të njohura si peripole nën drejtimin e peripolarkut. Synimi kryesor i kësaj periudhe ishte përgatitja e luftëtarëve të aftë për mbrojtjen e qytetit-shtetit të tyre në rast nevoje. Për shkak të rëndësisë sa dhe çfarë kishte efebia, përgatitja e të rinjve në këtë periudhë bëhej nën kujdesin e drejtpërdrejtë të shtetit dhe bashkësive qytetare ilire të njohura si koinone.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=19 - 20}}.</ref> == Aspekte tjera arsimore - edukative == Në Iliri, sidomos në Ilirinë e Jugut ishin paraqitur edhe institucionet e para arsimore pak më herët se në pjesët tjera të [[Iliria|Ilirisë]]. Kështu p.sh. [[Tharrhypa|Mbreti Tharipa]] ka meritën se futi elementet e qytetërimit kulturor të asaj kohe në Molosi dhe Epir duke përfshirë edhe teatrot, shkollat (arsimin) dhe administratën me ligje e parime filantropike.<ref>{{harvnb|Plutarku:|Pirro (Jetët Paralele)|p=7}}</ref> Gjithashtu ekzistonin edhe institucione të larta arsimore, si p.sh. në Apolloni, Butrint, Durrës, etj. Hulumtimet arkeologjike dëshmojnë ekzistencën e gjimnazit në Apolloni qysh nga fundi i shekullit VI p.e.s.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=22}}.</ref> Dëshmitë historike flasin për ''Skolinë e Apollonisë'' në të cilën në vitin 44 p.e.s. ishte student edhe nipi i Jul Cezarit, Oktavian Augusti, mbase për arsye se në këtë institucion arsimor jepnin mësim dijetarë të shquar të kohës.<ref>{{harvnb|Qafëzezi|1936|p=84}}.</ref> Skolia e Apollonisë ishte një shkollë filozofike - retorike në të cilën studentët mësonin njohuri nga fusha të tilla si filozofia, oratoria (retorika), letërsia dhe gjuha. Gjeografi dhe historiani grek Straboni në veprën e tij ''Geographica'' e cilëson "qytet me ligje të mira" (''polis eunomotate'').<ref>Strabo. ''Geographica'', [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/7E*.html 7.8.316].</ref> Edhe oratori romak [[Ciceroni]] që i kishte vizituar këto vise në vitin 58 p.e.s. në veprën e tij ''Philipicae'' e cilësoi Apolloninë si një "qytet i madh e hijerëndë" (magna urbs et gravis) me një shkollë të filozofisë dhe oratorisë.<ref>{{harvnb|Elsie|2011|p=80 - 81}}.</ref> Në disa qytete ilire është dëshmuar edhe ekzistenca e bibliotekave dhe stadiumeve. Në periudha të ndryshme historike, në [[Iliria|Iliri]] funksionuan edhe institucione arsimore greke dhe romake në të cilat i ndiqnin mësimet fëmijët e shtresave të pasura ilire.<ref>{{harvnb|Rexhepi & Demaj|2019|p=16 - 17}}.</ref> Ndërkaq, për qytetin e Durrësit antik flet edhe filozofi dhe mësuesi i madh i Greqisë antike, [[Aristoteli]], autor i disa shkrimeve kushtuar ilirëve, mes të cilave dallohen ''Kushtetuta e Dyrrahut'' dhe ''Kushtetuta e Mollosëve''.<ref>{{harvnb|Osmani|1983|p=36 - 37}}.</ref> Në veprat e tij Aristoteli disa herë e merr Durrësin si shembull për qeverisjen e brendshme,<ref>{{harvnb|Baku|2011|p=260}}.</ref> Përderisa poeti Catulus e quajti Durrësin "taverna e Adriatikut" (''Adriae taberna''), Ciceroni e përshkruan si një "qytet i admirueshëm" (''admirabilis urbs'').<ref>{{harvnb|Elsie|2011|p=178 - 179}}.</ref> Në përgjithësi, nga shkollat dhe sistemi arsimor ilirë dolën dijetarë dhe personalitete të shquara, komandantë ushtarakë dhe burrështetas të dalluar (mbretër).<ref>{{harvnb|Rexhepi & Demaj|2019|p=16 - 17}}.</ref> Funksionimi i një sistemi të rregullt arsimor ndihmoi në zhvillimin e formave të larta të kulturës. Në qytetet kryesore nuk mungonin kurrë shëtitoret, që ishin ndërtesa publike për zhvillimin e bisedave politike, letrare e filozofike. Shëtitorja e Bylisit, me gjatësi 144 m, ka qenë dykatëshe dhe kishte dy kalime, të ndara nga një kolonadë, për lëvizjen e qytetarëve. Shëtitore janë zbuluar edhe në Nikaja, Dimal, [[Foinike]]. Në qytetet kryesore kishte edhe teatro, që ishin llogaritur jo vetëm për popullësinë e qytetit, por edhe të fshatit. Këtë e dëshmon kapaciteti i teatrit të Bylisit me 7500 vende, kur popullsia e vetë qytetit ishte 10-15 mijë banorë. Kuptohet se pjesa më e madhe e spektatorëve ishte nga territoret fshatare, Karkateri masiv i pjesëmarrjes tregon njëkohësisht se shfaqjet nuk ishin llograitur për një elitë të kulturuar, që mund të ndiqte dramat në gjuhën e Eskilit, të Sofokliut, e të Euripidit, por, në gjuhën vendase, të kuptueshme për të gjithë. Kjo është një provë e tërthortë për ekzistencën e një letërsie dramatike në gjuhën ilire. Në përgjithësi, jeta politike, kulturore dhe fetare në bashkësitë qytetare ilire zhvillohej edhe në gjimnaze, shëtitore, teatro, stadiume, tempuj, etj. Në historinë e ilirëve, duke përfshirë këtu edhe arsimin dhe edukimin e tyre, vend të rëndësishëm zënë edhe luftërat, sidomos ato me romakët. Intervenimet romake me qëllim që ta thyenin rezistencën ilire zgjatën përreth dy shekuj. Ato pothuajse gjithmonë ngadhënjenin, por pas çdo disfate fiset çlirimtare ilire përsëri gjenin forcë për rezistencë dhe kryengritje.<ref>{{harvnb|Črnja|1965|p=41}}.</ref> == Mësues të njohur nga Iliria == === Kratil Mahata === {{Shiko gjithashtu|Kratill Mahata}} [[Kratill Mahata|Kratil Mahata]] (shek. III p.e.s.) ishte një gimnaziark nga qyteti ilir Nikaja emri i të cilit përmendet në një mbishkrim të gjetur në kështjellën e Klosit në Mallakastër.<ref>{{harvnb|Anamali|1976|p=119}}.</ref> "Në kështjellën ilire të Klosit në Mallakastër, ku është identifikuar qyteti ilir Nikaja, gjatë hulumtimeve arkeologjike, ishte gjetur një mbishkrim i shekullit III p.e.s. i cili përmend, krahas nëpunësve kryesorë të qytetit, edhe gimnasiarhun me emrin Kratill Mahata, të ngarkuar me arsimin dhe përgatitjen fiziko-ushtarake të rinisë.<ref>{{harvnb|Ceka|1987|p=90}}.</ref> Si për të provuar më shumë këtë fakt, u gjet në qytetin Oropos të Greqisë një mbishkrim i shekullit II p.e.s. ku, ndërmjet fitimtarëve në garat e vrapimit me armë në [[Amfiaraja|festat e Amfiarajës]], rreshtohej i pari një i ri nga qyteti Nikaja. Ky ishte një nder edhe për gimnazin e qytetit, ku ishte përgatitur kampioni." === Mark Lugari === {{Shiko gjithashtu|Mark Lugari}} [[Mark Lugari]] (Shek. II p.e.s.) ishte një mësues nga qyteti i [[Apollonia|Apollonisë]] i cili ka jetuar në shekullin II p.e.s.<ref>{{harvnb|Dhana|2010|p=24 - 25}}.</ref> Gjatë hulumtimeve arkeologjike në varrin e mësuesit [[Mark Lugari]] janë zbuluar mjetet e shkrimit të cilat përdoreshin asokohe nga ana e nxënësve në shkollë. Në brezin e këtij mësuesi varej një mbajtëse lëkure, në vrimat e së cilës futeshin fletët e shkrimit nga papirusi ose pergamena, të mbledhura në formë cilindrike. Në fund kishte një kanxhë metalike për kapjen e kallamarit dhe për mbajtjen e një stiloje. Gurëskalitësi ka gdhendur aty edhe një tabelë katërkëndëshe shkrimi. Në këtë mënyrë janë dhënë që të dyja mënyrat me të cilat shkruhej asokohe.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=18}}.</ref><ref>{{harvnb|Grup autorësh|1986|p=52}}.</ref> Krahas më mësuesit [[Kratill Mahata]] dhe [[Mark Lugari]] përmenden edhe mësimdhënës dhe filozofë të tjerë si p.sh. filozofi pitagorik nga Apollonia, Mark Sopatri si dhe emri i stoikut Niko Filozofi, etj.<ref>{{harvnb|Grup autorësh|2003|p=22}}.</ref> === Niketë Dardani (Niketa i Remesianës) === {{Shiko gjithashtu|Niketë Dardani}} [[Niketë Dardani]] (335, Remesianë - 414, Remesianë) i njohur edhe si ''Shën Niketa i Remesianës'' ishte personalitet poliedrik, dijetar i shquar, muzikant dhe teolog ilir me famë botërore. Vet Niketë Dardani ka shkruar se "ishte dardan" (''dardanus sum''), nga Remesiana e Dardanisë (sot Bela Palanka në juglindje të qytetit të Nishit në Serbi). Ipeshkv i Remesianës që nga mosha 26 vjeçare. Njohës i disa gjuhëve të huaja. Autor i disa veprave të shkruara në latinisht mes të cilave dallohet vepra në gjashtë libra ''Competentibus ad baptismum instructionis libelli VI'' dhe vepra muzikore ''Te Deum Laudamus (Ty o Zot të lavdërojmë)''. Ka dhënë kontribut edhe në zhvillimin e muzikologjisë dhe edukatës e pedagogjisë muzikore. Si dijetar dhe shenjtor përkujtohet më 7 janar të çdo viti.<ref>{{harvnb|Baku|2011|p=209}}.</ref><ref>{{harvnb|Schram|1994|p=}}.</ref> === Jeronimi nga Stridoni (Sofron Eusebi) === {{Shiko gjithashtu|Jeronimi}} [[Jeronimi|Jeronimi nga Stridoni]] (345, Stridon - 420, Betlehem) i njohur edhe si Shën Jeronimi dhe ''Sophronius Eusebius Hieronymus Stridonensis'' ishte dijetar i shquar dhe ''doctor maximus'', cilësohet si "babai i kishës" dhe njëri nga katër Etërit e Kishës, (krahas me [[Brozi|Ambrozin e Milanos]], [[Agostini|Shën Augustinin]] dhe [[Gregori I|Gregorin e Madh]]). Sofron Eusebi u lind në qytetin Stridon të Ilirikut (Illyricum) rreth vitit 345. Studioi në Romë rreth viteve 355 - 363 të cilat i vazhdoi në Trier të Gjermanisë dhe Akuilea të Italisë. Udhëtoi në shumë vende të Lindjes gjatë të cilave mësoi edhe hebraishten. Në vitet 382 - 386 ishte sekretar i papës Damasi I, me kërkesën e të cilit e përktheu Biblën në gjuhën latine. Përkthimi i tij i Biblës njihet me emrin ''Vulgata'' dhe për një kohë të gjatë ishte i padiskutueshëm. Shkroi mbi 100 biografi të shkrimtarëve të ndryshëm. Ndër veprat e tij të shumta janë edhe ''Adversus Jovinianum'' në të cilën ngre lartë virgjërinë. Jeronimi shkroi edhe për ngjarjet e rëndësishme të kohës në viset e Ilirisë ku u lind dhe jetoi, për birrën e përdorur nga njerëzit e Ilirisë të njohur si ''sabaja'' (sabaium), si dhe për sulmet dhe shkatërrimet e popujve barbarë në viset e Ilirisë. Jeronimi në veprat e tij ka trajtuar edhe probleme të ndryshme të arsimit, edukimit dhe pedagogjisë si p.sh. ka bërë studime dhe shpjegime mbi një alfabet të ilirishtes të njohura si ''Alphabetum Illyricum Hieronymus'',<ref>{{harvnb|Baku|2011|p=880 - 881}}.</ref> flet për kualitetet e personalitetit të arsimtarit, shkruan një doracak me tematikë pedagogjike në të cilin trajton çështje që kanë të bëjnë me edukimin dhe arsimimin e vajzave.<ref>{{harvnb|Maraval|1995 (1998)|p=66}}.</ref> Vitet e fundit të jetës i kaloi në Jerusalem. Vdiq më 30 shtator të vitit 420 dhe u varros në Betlehem ndërsa më vonë u rivaros në Romë. Në nderim të kontributit të tij si dijetar dhe përkthyes i shquar, 30 shtatori është caktuar si [[Dita ndërkombëtare e përkthimit]].<ref>{{harvnb|Baku|2011|p=880 - 881}}.</ref> == Shih edhe == * [[Ilirologjia]] * [[Ilirët]] - [[Iliria]] * [[Mitologjia ilire]] * [[Arsimi]] - [[Edukata]] * [[Mbretëria e Ilirisë]] * [[Dardanët]] - [[Dardania]] * [[Mbretëria e Dardanisë]] * [[Arsimi në Romën e lashtë]] * [[Muzeu Kombëtar i Arsimit]] * [[Arsimi në Greqinë e lashtë]] * [[Historia e arsimit në Shqipëri]] * [[Arsimi dhe edukimi në antikitet]] * [[Edukimi dhe arsimi në Perandorinë Osmane]] == Literatura == * Anamali, Skënder (1976) Të dhënat mbishkrimore në disa qytete të Ilirisë së Jugut. Tiranë * {{cite encyclopedia|editor-last=Baku|editor-first=Pasho|title=[[Enciklopedia universale e ilustruar]]|language=sq|year=2011|publisher=Shtëpia Botuese Bacchus|location=Tiranë|oclc=734077163|ref=Baku}} * Ceka, Neritan (1987) [https://www.persee.fr/doc/iliri_1727-2548_1987_num_17_2_1456 Mbishkrime byline (Inscriptions bylliones)]. In: Iliria, vol. 17 n°2, 1987. pp. 49-121. * Ceka, Neritan (1988) Arsimi dhe edukata tek ilirët. Shkenca dhe jeta, Nr. 1, [[Tiranë]] * Črnja, Zvane (1965) Kulturna historija Hrvatske (Historija kulturore e Kroacisë). Epoha, [[Zagreb]] * Dhana, Petraq (2010) [http://books.google.com/books?id=LI9aAgAAQBAJ"Arsimi dhe kultura në Myzeqe (1912 - 1990)"]. ISBN 978-0-557-58307-2 * Elsie, Robert (2011) Fjalor Historik i Shqipërisë. Uegen, Tiranë * Grup autorësh (1965, 2002) Ilirët dhe Iliria te autorët antikë. Tiranë * Grup autorësh (1986) Didaktika. Instituti i Studimeve Pedagogjike. Tiranë. * Grup autorësh (1990) Historia e arsimit shqiptar, (I). [[Instituti i Studimeve Pedagogjike]], Tiranë * Grup autorësh (2003) Historia e arsimit dhe e mendimit pedagogjik shqiptar. [[Instituti i Studimeve Pedagogjike]], Tiranë * Koliqi, Hajrullah (1997) Historia e pedagogjisë botërore, (I). [[Universiteti i Prishtinës]], Prishtinë * {{cite encyclopedia|editor-last=Lafe|editor-first=Emil|editor-link=Emil Lafe|encyclopedia=(Encyclopedic Dictionary of Albania)|title=Fjalor Enciklopedik Shqiptar|url=https://books.google.com/books/about/Fjalor_enciklopedik_shqiptar_H_M.html?id=G_wnAQAAIAAJ|language=sq|year=2008|publisher=[[Akademia e Shkencave e Shqipërisë]]|volume=2|location=[[Tiranë]]|isbn=9789995610272|oclc=426069353}} * {{cite book|last=Maraval|first=Pierre|title=Petite vie de Saint Jérôme|location=Paris (France)|edition=Éditions Desclée de Brouwer|orig-year=1995|year=1998|isbn=2-220-03572-7|language=fr}} * {{cite book|author=Plutarku|author-link=Plutarku|date=2000|title=Pirro (Pyrrhus of Epirus): Jetë Paralele (Parallel Lives)|url=https://books.google.com/books?id=nauiDAAAQBAJ|location=[[Tiranë]]|publisher=Logoreci|translator=Sotir Papahristo|editor=Pjerin Logoreci|isbn=9992766417|lang=sq|access-date=14 nëntor 2021}} * {{Citation|last=Osmani|first=Shefik|author-link=Shefik Osmani|title=[[Fjalor i pedagogjisë]]|year=1983|publisher=Shtëpia Botuese "8 Nëntori"|location=Tiranë|oclc=17442147|language=sq}} * Qafëzezi, Ilo-Mitkë (1936) Dhaskal Gjoka ose shkolla korçare e qëmoçme. Qafëzezi, Korçë * Rexhepi, F. & Demaj, F. (2009) Historia 6, Libri Shkollor, Prishtinë * Rexhepi, F. & Demaj, F. (2019) Historia 5, Libri Shkollor, Prishtinë * Stipçeviq, Aleksandër (1980, 1990, 2002) [[Ilirët, historia, jeta, kultura, simbolet e kultit|Ilirët (Historia, Jeta, Kultura, Simbolet e Kultit)]]. Prishtinë, Tiranë * Strabo [[Strabonis Geographica|Geographica]]. [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Strabo/9C*.html Book IX, Chapter 3, 16] * Schram, Gottfried (1994) ''[https://web.archive.org/web/20131013072916/http://www.albanianhistory.net/texts21/AH1994_2.html A New Approach to Albanian History]'', www.albanianhistory.net * Šišić, Ferdo (1925) Povijest Hrvata u vrijeme narodnih vladara (Historia e Kroatëve në kohën e sundimtarëve popullor), Naklada školskih knjiga Zagreb ISBN 86-401-0080-2 * Wilkes, John (2005) Ilirët. Bacchus, Tiranë == Lidhje të jashtme == * [http://skender-zhur.weebly.com/histopedagogji.html Histopedagogji (S. Susuri)] * [https://keshillapsikologjike.info/edukata-arsimi-besimi-dhe-shkollat-ilire-para-pushtimit-romak/ Edukata, arsimi, besimi dhe shkollat ilire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717225825/https://keshillapsikologjike.info/edukata-arsimi-besimi-dhe-shkollat-ilire-para-pushtimit-romak/ |date=17 korrik 2020 }}. këshillapsikologjike.info * [https://shqiptarja.com/lajm/edukimi-dhe-sportet-ne-boten-ilire-fama-e-epidamnosit-ne-lojerat-olimpike Kocillari, J. Edukimi dhe sportet në botën ilire]. shqiptarja.com == Referime == {{reflist|3}} {{iliria}} [[Kategoria:Ilirët]] [[Kategoria:Histori]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] [[Kategoria:Histori e pedagogjisë]] [[Kategoria:Arsimi në lashtësi]] 99c4xpwd43aub3pjh6juc75pnwzs7rd 0 291769 2985402 2957690 2026-05-29T17:47:37Z Edukatori 112234 removed [[Category:Histori]]; added [[Category:Arsimi në lashtësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985402 wikitext text/x-wiki [[File:Greek - Pedagogue and Boy - Walters 481934.jpg|thumb|Pedagogu dhe nxënësi (Terrakotë e antikitetit klasik)]] '''Arsimi dhe edukimi në antikitet''' janë nocione dhe koncepte me të cilat nënkuptohet edukimi dhe arsimi në shoqërinë antike skllavopronare duke përfshirë një hark kohor prej rreth 4000 vjetësh, prej paraqitjes së shkrimit të parë kuneiform sumerian rreth vitit 3200 p.e.s. e deri në shekullin V të erës sonë. Djepi i kulturës dhe civilizimit perëndimor konsiderohen ata popuj të cilët jetonin në vende me kushte të përshtatshme për jetesë siç ishin lugina e lumit Nil në [[Egjipti i lashtë|Egjiptin e lashtë]], luginat e lumenjve Tigër dhe Eufrat në Mesopotami, lugina e lumit Jangce në Kinë, lugina e lumit Indus në Indi, bregdeti i Egjeut në Greqi, etj. == Arsimi në vendet e Lindjes == {{Shiko gjithashtu|Egjipti i lashtë}} == Arsimi në Greqinë antike == {{Shiko gjithashtu|Arsimi në Greqinë e lashtë}} Arsimi në Greqinë antike kishte një traditë [[Homeri|homerike]] dhe aristokratike ndërsa ishte "demokratizuar" shumë sidomos në shekullin V p.e.s. pjesërisht si rezultat edhe i ndikimit nga [[sofistët]], [[Sokrati]] , [[Platoni]] dhe [[Aristoteli]]. Më vonë, në periudhën helenistike të [[Greqia e lashtë|Greqisë antike]], arsimi në gjimnaze konsiderohej si një kusht themelor për pjesëmarrje në kulturën greke. Vlera e edukimit fizik për grekët dhe romakët e lashtë ka qenë historikisht unike. Në Greqinë e lashtë kishte dy forma themelore të arsimit: formal dhe joformal. Arsimi formal arrihej përmes frekuentimit të një shkollë publike ose nga një mësues privat. Arsimi joformal arrihej nga një mësues i papaguar dhe zakonisht bëhej në një mjedis jo publik. Asokohe arsimi ishte një element përbërës dhe thelbësor i identitetit të një personi. Arsimi dhe edukimi formal grek ishte kryesisht për meshkuj por jo edhe për skllevërit.<ref>Downey, "Ancient Education," ''The classical Journal''52, no.8 (May 1957): 339.</ref> Në disa polise, u miratuan edhe ligje për të ndaluar arsimimin e skllevërve.<ref name="Pythagoras">{{Cito web|url=http://www2.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Y.html|title=Pythagoras|website=www2.stetson.edu|accessdate=2017-11-07|language=en|archive-date=15 tetor 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181015033212/https://www2.stetson.edu/~efriedma/periodictable/html/Y.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Sienkewicz 2007">Ed. Sienkewicz, "Daily Life and Customs," ''Ancient Greece'' (New Jersey: Salem Press, I)</ref> Spartanët gjithashtu mësonin edhe muzikën dhe vallëzimin, por vetëm me qëllim të forcimit të manovrimit të tyre si ushtarë. == Arsimi në Romën antike == {{Shiko gjithashtu|Arsimi në Romën e lashtë}} Arsimi në Romën antike fillimisht kishte karakter familjar dhe joformal sidomos në Republikën e hershme por që më vonë u zhvillua në një sistem të bazuar në shkollim gjatë Republikës së vonë dhe Perandorisë. Sistemi arsimor romak ishte i bazuar në sistemin [[Arsimi në Greqinë e lashtë|grek]] - dhe shumë prej mësuesve privatë në sistemin romak ishin skllevër apo njerëz të lirë grekë. Metodologjia arsimore dhe programi mësimor i përdorur në Romë u kopjua në provincat e tij duke siguruar një bazë për sistemet arsimore përgjatë civilizimit të mëvonshëm perëndimor. Edukimi dhe arsimi i organizuar mbeti relativisht i rrallë dhe ka pak burime ose të dhëna lidhur me procesin arsimor romak deri në shekullin II të erës sonë. Për shkak të fuqisë së gjerë të ushtruar nga babai mbi familjet romake, niveli dhe cilësia e arsimit që u sigurohej fëmijëve romakë ndryshonte në mënyrë drastike nga familja në familje; megjithatë, morali popullor romak erdhi duke ndryshuar madje aq sa baballarët të dëshironin të kishin fëmijët e tyre të arsimuar deri në një farë mase, dhe pritej një arsim i plotë i avancuar nga çdo romak që dëshironte të hynte në politikë.<ref name="Hist">Michael Chiappetta, "Historiography and Roman Education," '' History of Education Journal'' 4, no. 4 (1953): 149-156.</ref> Ndër mësuesit më të njohur në Romën antike konsiderohen [[Ciceroni|Marcus Tullius Ciceroni]] dhe sidomos [[Kuintiliani|Marcus Fabius Quintiliani]]. == Arsimi dhe edukimi tek ilirët == {{Shiko gjithashtu|Arsimi dhe edukata tek ilirët}} Arsimi dhe edukata te ilirët janë nocione dhe koncepte me të cilat nënkuptohet tërësia e formave, organizimeve dhe institucioneve arsimore, edukative dhe shkollore tek ilirët. Duke u mbështetur në hulumtimet dhe zbulimet më të reja [[Shkenca|shkencore]] [[Historia|historike]], [[Arkeologjia|arkeologjike]], [[Epigrafia|epigrafike (mbishkrimore)]], [[Gjuhësia|linguistike (gjuhësore)]], [[Palaeografia|paleografike]], etj. është bërë e mundur edhe rikonstruktimi i sistemit arsimor dhe edukativ te ilirët.<ref>Neritan Ceka (2006) [[Udhëtim në kështjellat ilire]]. Migjeni, Tiranë</ref> Në përgjithësi ai është zhvilluar duke u nisur nga një nivel i edukatës familjare dhe [[Arsimi informal|informale]] drejt një sistemi të organizuar, institucional dhe [[Arsimi formal|formal arsimor]] dhe edukativ. Sistemi arsimor te ilirët përfshinte këto nivele: #Edukimi i fëmijëve në familje #Shkolla gramatikore #Palestra #Gjimnazi #Efebia Nga mësuesit më të njohur ilirë konsiderohen [[Kratill Mahata]], [[Mark Lugari]], Mark Sopatri, Niko Filozofi, [[Niketë Dardani|Niketë Dardani (Niketa i Remesianës)]], [[Jeronimi|Jeronimi nga Stridoni (Sofron Eusebi)]], etj. == Shih edhe == * [[Antikiteti klasik]] * [[Arsimi në Greqinë e lashtë]] * [[Arsimi dhe edukata tek ilirët]] * [[Arsimi në Romën e lashtë]] == Literatura == * {{Citation|last=Furley|first=David|date=2003a|contribution=Peripatetic School|editor-last=Hornblower|editor-first=Simon|editor2-last=Spawforth|editor2-first=Antony|title=The Oxford Classical Dictionary|edition=3rd|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-860641-9|language=en}} * {{Citation|last=Irwin|first=T.|year=2003|contribution=Aristotle|contribution-url=http://www.rep.routledge.com/article/A022|editor-last=Craig|editor-first=Edward|title=Routledge Encyclopedia of Philosophy|publisher=Routledge|language=en}} * {{Citation|last=Lynch|first=J.|year=1997|contribution=Lyceum|editor-last=Zeyl|editor-first=Donald J.|editor2-last=Devereux|editor2-first=Daniel|editor3-last=Mitsis|editor3-first=Phillip|title=Encyclopedia of Classical Philosophy|publisher=Greenwood Press|isbn=0-313-28775-9|url-access=registration|url=https://archive.org/details/encyclopediaofcl00zeyl|language=en}} * Riché, Pierre. ''Education and Culture in the Barbarian West: From the Sixth through the Eighth Century.'' Columbia: University of South Carolina Press, 1978. {{ISBN|0-87249-376-8}}. * Emmanuelle Valette-Cagnac: Etre enfant à Rome (Le dur apprentissage de la vie civique). Terrain, (40) Enfant et apprentissage, mars 2003, fq. 49-64 http://terrain.revues.org/1534 * Robert Flacelière, ''La vie quotidienne en Grèce au siècle de Périclès'', Hachette. * ''La vie de la Rome antique'', Que sais-je ? 596 {{ISBN|2130432182}} * Henri-Irénée Marrou, ''Histoire de l’éducation dans l’antiquité'', (2) Paris, Seuil, première édition : 1948, sixième édition : 1964 (ouvrage fondamental). * Bernard Legras, ''Éducation et culture dans le monde grec, (VIII - IV), Paris, Armand Colin, « Cursus », 2004³, 156 {{p.}} {{ISBN|2-200-26287-6}} * Amandine Marshall, ''Être un enfant en Égypte ancienne'', Le Rocher, 2014. * [https://books.google.fr/books?id=AeCz7BSIosgC&pg=PA317&dq=grammatiste+et+grammatikos&hl=fr&ei=TJe9S6iMEIrm-Qb_lJXNCA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CEAQ6AEwBQ#v=onepage&q=grammatiste%20et%20grammatikos&f=false ''Que reste-t-il de l’éducation classique ? : relire le Marrou'', par Jean-Marie Pailler, Pascal Payen] * ''Pédagogie archéologique : l’enfance antique'' ; FRY C. R. ; Fribourg, revue « {{lang-de|Bildungsforschung und Bildungspraxis}} » {{ISSN|0252-9955}} 1995, vol. 17, nr. 3, {{p.}}274-289 (1 {{p.}}1/4). * [https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k816475.image.hl.r=ath%C3%A8nes.f24.langFR ''Histoire critique des doctrines de l’éducation en France depuis le seizième siècle''. {{nobr|Tome 1}} / par Gabriel Compayré] == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://keshillapsikologjike.info/edukata-arsimi-besimi-dhe-shkollat-ilire-para-pushtimit-romak/ Edukata, arsimi, besimi dhe shkollat ilire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717225825/https://keshillapsikologjike.info/edukata-arsimi-besimi-dhe-shkollat-ilire-para-pushtimit-romak/ |date=17 korrik 2020 }}. këshillapsikologjike.info * [https://shqiptarja.com/lajm/edukimi-dhe-sportet-ne-boten-ilire-fama-e-epidamnosit-ne-lojerat-olimpike Kocillari, J. Edukimi dhe sportet në botën ilire]. shqiptarja.com [[Kategoria:Arsimi në lashtësi]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] [[Kategoria:Histori e pedagogjisë]] rgr03buc65zs8i72dbasittbwbinnw3 1 292012 2985504 2272579 2026-05-30T04:19:51Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ramush Haradinaj]] 2985504 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli [[Ramush Haradinaj]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1995579 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html te http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20121203053640/http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2012&mm=11&dd=29&nav_id=83404 te http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2012&mm=11&dd=29&nav_id=83404 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20130208114434/http://president.al/?p=4836 te http://www.president.al/?p=4836 *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.icty.org/cases/haradinaj *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday%2Fthe_trail *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html te http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140504015400/http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html te http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 07:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Ramush Haradinaj]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1999603 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.icty.org/cases/haradinaj *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday%2Fthe_trail *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171207192030/http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714 për lidhjen http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714. Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 13 shtator 2019 09:47 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2038888 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.icty.org/cases/haradinaj *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday%2Fthe_trail *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061117223550/http://www.ourprime.org/ për lidhjen http://www.ourprime.org/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070625050422/http://www.meramushin.org/home.php për lidhjen http://www.meramushin.org/home.php. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 09:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2050005 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U zëvendësua lidhja e arkivit https://web.archive.org/web/20061013204957/http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf me https://web.archive.org/web/20061107234126/http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf te lidhja http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130208114434/http://president.al/?p=4836 për lidhjen http://www.president.al/?p=4836. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.icty.org/cases/haradinaj. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110208182240/http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html për lidhjen http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday%2Fthe_trail. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140504015400/http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html për lidhjen http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171207192030/http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714 për lidhjen http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061117223550/http://www.ourprime.org/ për lidhjen http://www.ourprime.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070625050422/http://www.meramushin.org/home.php për lidhjen http://www.meramushin.org/home.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 tetor 2019 20:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2068798 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061107234126/http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf për lidhjen http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130208114434/http://president.al/?p=4836 për lidhjen http://www.president.al/?p=4836. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110208182240/http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html për lidhjen http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday%2Fthe_trail. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170110010645/http://www.almakos.com/engel-papranueshem-keqperdorimi-interpolit-nga-serbia për lidhjen http://www.almakos.com/engel-papranueshem-keqperdorimi-interpolit-nga-serbia. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140504015400/http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html për lidhjen http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061117223550/http://www.ourprime.org/ për lidhjen http://www.ourprime.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070625050422/http://www.meramushin.org/home.php për lidhjen http://www.meramushin.org/home.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2020 08:04 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116711 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061107234126/http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf për lidhjen http://www.cdhrf.org/English/Weekly/CDHRFReprotNo-401E.pdf. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130208114434/http://president.al/?p=4836 për lidhjen http://www.president.al/?p=4836. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110208182240/http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html për lidhjen http://www.headlandpictures.com/the-trial-film.html. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.galwayfilmfleadh.com/pr_2009.php?p=wednesday%2Fthe_trail. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170110010645/http://www.almakos.com/engel-papranueshem-keqperdorimi-interpolit-nga-serbia për lidhjen http://www.almakos.com/engel-papranueshem-keqperdorimi-interpolit-nga-serbia. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140504015400/http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html për lidhjen http://www.shqiptarja.com/kosova/2727/kosove-videoja-e-ramush-haradinaj-une-nuk-e-di-pse-jam-musliman-188464.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061117223550/http://www.ourprime.org/ për lidhjen http://www.ourprime.org/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070625050422/http://www.meramushin.org/home.php për lidhjen http://www.meramushin.org/home.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171851 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200721145941/http://top-lajme.com/pasojat-e-demarkacionit-me-malin-e-zi-fillon-debimi-i-banoreve-nga-kulla-e-zhlepit/ për lidhjen http://top-lajme.com/pasojat-e-demarkacionit-me-malin-e-zi-fillon-debimi-i-banoreve-nga-kulla-e-zhlepit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 10:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170705104415/http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html për lidhjen http://www.kosovalive360.com/ramush-haradinaj-u-nderua-me-cmimin-qytetar-nderi-i-pukes.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171207192030/http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714 për lidhjen http://abcnews.go.com/amp/International/wireStory/albania-grants-citizenship-kosovos-premier-haradinaj-46985714. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 00:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramush Haradinaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981059 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200721203614/https://www.periskopi.com/ekspertet-kosova-humb-territor-mali-zi-fiton-territor-per-70-44-kilometra-shume/ për lidhjen https://www.periskopi.com/ekspertet-kosova-humb-territor-mali-zi-fiton-territor-per-70-44-kilometra-shume/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 00:03 (CEST) 8otr1vyck18czc861qpzslkxj8no5j4 1 293159 2985502 2640524 2026-05-30T04:19:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Pepsi]] 2985502 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli [[Pepsi]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1995145 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080212003647/http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 te http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20080212003647/http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 te http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20060821140416/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx te http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20081218212155/http://www.pepsiamericas.com/ te http://www.pepsiamericas.com/ Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 06:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2038555 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Gjithashtu aty mund të gjeni informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070222105329/http://www.pepsico.com/PEP_Company/Honors/index.cfm për lidhjen http://www.pepsico.com/PEP_Company/Honors/index.cfm. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070311021327/http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991 për lidhjen http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061014040437/http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1277 për lidhjen http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1277. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te http://www.metimes.com/articles/normal.php?StoryID=20060719-083019-1430r *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070308121809/http://wiredforbooks.org/johnsculley/ për lidhjen http://wiredforbooks.org/johnsculley/. *U shtua versioni i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101119180447/http://pepsifireworks.com/ për lidhjen http://www.pepsifireworks.com/. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 24 shtator 2019 07:57 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 9 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116500 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080212003647/http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 për lidhjen http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080212003647/http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3 për lidhjen http://www.sodamuseum.bigstep.com/generic.jhtml?pid=3. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070222105329/http://www.pepsico.com/PEP_Company/Honors/index.cfm për lidhjen http://www.pepsico.com/PEP_Company/Honors/index.cfm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070311021327/http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991 për lidhjen http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060821140416/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx për lidhjen http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20061014040437/http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1277 për lidhjen http://www.memritv.org/Transcript.asp?P1=1277. *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.metimes.com/articles/normal.php?StoryID=20060719-083019-1430r. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20081218212155/http://www.pepsiamericas.com/ për lidhjen http://www.pepsiamericas.com/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070308121809/http://wiredforbooks.org/johnsculley/ për lidhjen http://wiredforbooks.org/johnsculley/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20101119180447/http://pepsifireworks.com/ për lidhjen http://pepsifireworks.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 10:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2229653 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20121025044405/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/22/AR2006092200277.html për lidhjen http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/09/22/AR2006092200277.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 qershor 2021 04:52 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2258805 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070311021327/http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991 për lidhjen http://www.financialexpress.com/latest_full_story.php?content_id=136991. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20060821140416/http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx për lidhjen http://autofeed.msn.co.in/pandorav3/output/News/53a3285a-8106-4c3f-9e76-a5081c8762b8.aspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 8 tetor 2021 23:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2565584 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070206024306/http://www.pepsigallery.com/?or=pw.474 për lidhjen http://www.pepsigallery.com/?or=pw.474. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120511063201/http://www.pepsiworld.com/ për lidhjen http://www.pepsiworld.com/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 korrik 2023 22:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2637626 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070307020141/http://www.foodsdatabase.com/LinkedLabel.aspx?FoodId=7356 për lidhjen http://www.foodsdatabase.com/LinkedLabel.aspx?FoodId=7356. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 janar 2024 01:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pepsi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980836 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070219032644/http://money.cnn.com/2005/03/07/news/fortune500/cokepepsi_sales/ për lidhjen http://money.cnn.com/2005/03/07/news/fortune500/cokepepsi_sales/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 19:32 (CEST) jhskn7ehgzh45n34u1w945jgoe5bgtk 0 294138 2985437 2976756 2026-05-29T20:15:18Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985437 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition|field=[[Psikiatria]], [[psikologjia klinike]]|symptoms=[[Guximi]], vetëvlerësimi i lartë, mungesa e [[Empatia|empatisë]], prirja për [[Dhuna|dhunë]] dhe manipulim psikologjik, impulsiviteti|causes=Gjenetikë dhe mjedisorë|risks=[[Historia familjare]], [[varfëria]], lënia pas dore nga prindërit|prognosis=E dobët|frequency=1% e popullsisë së përgjithshme|emri=Psikopatia}} '''Psikopatia''', ndonjëherë e konsideruar sinonim me '''sociopatinë''', është tradicionalisht një çrregullim i personalitetit, i karakterizuar me sjellje të vazhdueshme antisociale, [[Empatia|ndjeshmëri]] dhe pendim të dëmtuar, dhe [[Sjellja|tipare]] të guximshme, të çmbrojtura dhe egotistike.<ref name="triarchic model">{{Cite journal|last=Patrick|first=Christopher|last2=Fowles|first2=Don|last3=Krueger|first3=Robert|date=gusht 2009|title=Triarchic conceptualization of psychopathy: Developmental origins of disinhibition, boldness, and meanness|url=https://archive.org/details/sim_development-and-psychopathology_2009-08_21_3/page/913|journal=[[Development and Psychopathology]]|location=Cambridge, England|publisher=[[Cambridge University Press]]|volume=21|issue=3|pages=913–938|doi=10.1017/S0954579409000492|pmid=19583890}}</ref><ref>{{Cite book|first=Robert D.|last=Hare|author-link=Robert D. Hare|title=[[Without Conscience: The Disturbing World of the Psychopaths Among Us|Without Conscience: The Disturbing World of the Psychopaths Among Us]]|date=1999|location=New York City|publisher=[[Guilford Press]]|isbn=978-1572304512}}</ref><ref>{{Cite book|first=Michael H.|last=Stone|first2=Gary|last2=Brucato|title=The New Evil: Understanding the Emergence of Modern Violent Crime|publisher=[[Prometheus Books]]|location=Amherst, New York|date=2019|isbn=978-1633885325|pages=48–52}}</ref> Koncepte të ndryshme të psikopatisë janë përdorur gjatë gjithë historisë që janë pjesërisht të mbivendosura dhe ndonjëherë mund të jenë kontradiktore.<ref name="gap">{{Cite journal|last=Skeem|first=Jennifer L.|last2=Polaschek|first2=Devon L.L.|last3=Patrick|first3=Christopher J.|last4=Lilienfeld|first4=Scott O.|date=15 dhjetor 2011|title=Psychopathic Personality: Bridging the Gap Between Scientific Evidence and Public Policy|url=http://www.psychologicalscience.org/index.php/publications/journals/pspi/psychopathy.html|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|location=Thousand Oaks, California|publisher=[[SAGE Publications]]|volume=12|issue=3|pages=95–162|doi=10.1177/1529100611426706|pmid=26167886|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222023333/http://www.psychologicalscience.org/index.php/publications/journals/pspi/psychopathy.html|archive-date=22 shkurt 2016}}</ref> [[Hervey M. Cleckley]], një [[Psikiatria|psikiatër]] amerikan, ndikoi në kriteret fillestare diagnostike për reagimin/shqetësimin e personalitetit antisocial në ''Manualin Diagnostik dhe Statistikor të Çrregullimeve Mendore'' (DSM), ashtu si psikologu amerikan [[George E. Partridge]].<ref name="Partridge1930">{{Cite journal|last=Partridge|first=George E.|author-link=George E. Partridge|date=korrik 1930|title=Current Conceptions of Psychopathic Personality|journal=[[The American Journal of Psychiatry]]|location=Philadelphia, Pennsylvania|publisher=[[American Psychiatric Association]]|volume=1|issue=87|pages=53–99|doi=10.1176/ajp.87.1.53}}</ref> DSM dhe ''[[International Classification of Diseases and Related Health Problems|Klasifikimi Ndërkombëtar i Sëmundjeve]]'' (ICD) herë pas here prezantuan diagnoza të çrregullimit antisocial të personalitetit (ASPD) dhe çrregullimit të pashoqërueshëm të personalitetit (DPD) respektivisht, duke deklaruar se këto diagnoza janë referuar (ose përfshirë atë që është përmendur) si psikopati ose [[Psikopatia#Sociopatia|sociopati]]. Krijimi i ASPD dhe DPD u nxit nga fakti që shumë nga tiparet klasike të psikopatisë ishin të pamundura të mateshin objektivisht.<ref name="Semple">{{Cite book|first=David|last=Semple|year=2005|title=The Oxford Handbook of Psychiatry|url=https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_o1u9|publisher=[[Oxford University Press]]|location=Oxford, England|pages=[https://archive.org/details/oxfordhandbookof0000unse_o1u9/page/448 448]–9|isbn=978-0-19-852783-1}}</ref><ref name="Handbook of Psychopathy">{{Cite book|last=Patrick|first=Christopher|title=Handbook of Psychopathy|year=2005|publisher=Guilford Press|isbn=978-1-60623-804-2}}</ref><ref name="Hare1996">{{Cite journal|last=Hare|first=Robert D.|author-link=Robert D. Hare|date=1 shkurt 1996|title=Psychopathy and Antisocial Personality Disorder: A Case of Diagnostic Confusion|url=http://www.psychiatrictimes.com/dsm-iv/content/article/10168/54831|journal=[[Psychiatric Times]]|location=New York City|publisher=MJH Associates|volume=13|issue=2|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528053223/http://www.psychiatrictimes.com/dsm-iv/content/article/10168/54831|archive-date=28 maj 2013}}</ref><ref name="HareHarpur">{{Cite journal|last=Hare|first=Robert D.|last2=Hart|first2=Stephen D.|last3=Harpur|first3=Timothy J.|year=1991|title=Psychopathy and the DSM-IV criteria for antisocial personality disorder|url=https://philpapers.org/rec/HARPAT-27|journal=[[Journal of Abnormal Psychology]]|volume=100|issue=3|pages=391–8|doi=10.1037/0021-843X.100.3.391|pmid=1918618}}</ref> Psikologu kanadez [[Robert D. Hare]] më vonë ripopullarizoi konstruktin e psikopatisë në kriminologji me Listën e tij të Kontrollit të Psikopatisë.<ref name="aspd statement">{{Cite book|last=Andrade|first=Joel|date=23 mar 2009|title=Handbook of Violence Risk Assessment and Treatment: New Approaches for Mental Health Professionals|url=https://books.google.com/books?id=_zxz3XqE8MkC|location=New York City|publisher=[[Springer Publishing Company]]|isbn=978-0-8261-9904-1|accessdate=5 janar 2014}}</ref> Megjithëse asnjë organizatë [[Psikiatria|psikiatrike]] ose [[Psikologjia|psikologjike]] nuk ka sanksionuar një diagnozë të titulluar "psikopati", vlerësimet e karakteristikave psikopatike përdoren gjerësisht në ambientet e drejtësisë penale në disa kombe dhe mund të kenë pasoja të rëndësishme për individët. Studimi i psikopatisë është një fushë aktive e hulumtimit dhe termi përdoret gjithashtu nga publiku i gjerë, shtypi popullor dhe në portretizime të trilluara.<ref name="LecterMyth">{{Cite journal|last=Delisi|first=Matt|last2=Vaughn|first2=Michael G.|last3=Beaver|first3=Kevin M.|last4=Wright|first4=John Paul|year=2009|title=The Hannibal Lecter Myth: Psychopathy and Verbal Intelligence in the MacArthur Violence Risk Assessment Study|journal=[[Journal of Psychopathology and Behavioral Assessment]]|location=New York City|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|volume=32|issue=2|pages=169–77|doi=10.1007/s10862-009-9147-z}}</ref> Ndërsa termi përdoret shpesh në përdorim të zakonshëm së bashku me "i çmendur", dhe "i sëmurë mendor", ekziston një ndryshim kategorik midis [[Psikoza|psikozës]] dhe psikopatisë.<ref>{{Cite book|last=Hare|first=Robert D.|author-link=Robert D. Hare|title=Without Conscience: The Disturbing World of the Psychopaths Among Us|publisher=[[Guilford Press]]|location=New York City|year=1999|page=[https://archive.org/details/withoutconscienc00hare/page/22 22]|isbn=978-1-57230-451-2|url=https://archive.org/details/withoutconscienc00hare/page/22}}</ref> == Përkufizimi == Një person që vuan nga një çrregullim mendor kronik me sjellje shoqërore jonormale ose të dhunshme. === Konceptet === Ekzistojnë konceptualizime të shumta të psikopatisë, duke përfshirë ''psikopatinë Cleckleyane'' (konceptimi i [[Hervey Cleckley]] që sjell sjellje të guximshme, të çinstaluar dhe "shpërfillje të patëmetë") dhe ''psikopatinë kriminale'' (një konceptim i nënkuptuar, më agresiv dhe i disinibuar që sjell shprehimisht sjellje të vazhdueshme dhe nganjëherë serioze kriminale). Konceptualizimi i fundit zakonisht përdoret si koncept modern klinik dhe vlerësohet nga Lista e Psikopatisë. Etiketa "psikopat" mund të ketë implikime dhe stigmatizim në lidhje me vendimet në lidhje me ashpërsinë e dënimit për vepra penale, trajtim mjekësor, angazhime civile, etj. Prandaj janë bërë përpjekje për të sqaruar kuptimin e termit. Modeli triarkik sugjeron që konceptime të ndryshme të psikopatisë theksojnë tre karakteristika të vëzhgueshme në shkallë të ndryshme. Janë bërë analiza në lidhje me zbatueshmërinë e mjeteve të matjes të tilla si Lista e Kontrollit të Psikopatisë (PCL, PCL-R) dhe Inventari i Personalitetit të Psikopatisë (PPI) në këtë model. * '''Guximi'''. Frika e ulët përfshirë stres-tolerancën, tolerimin e mosnjohjes dhe rrezikut, dhe të vetëbesimit të lartë e këmbënguljes sociale. PCL-R e mat këtë relativisht dobët dhe kryesisht përmes Facet 1 të Faktorit 1. Ngjashëm me PPI Dominimi i patrembur. Mund të korrespondojë me ndryshimet në amigdala dhe sistemet e tjera neurologjike të lidhura me frikën. * '''Shfrenimi'''. Kontrolli i dobët i impulsit duke përfshirë problemet me planifikimin dhe parashikimin, mungesa e ndikimit dhe nxitjes së kontrollit, kërkesa për kënaqësi të menjëhershme dhe kufizimet e dobëta të sjelljes. Ngjashëm me antisocialitetin impulsiv PCL-R Factor 2 dhe PPI. Mund të korrespondojë me dëmtime në sistemet e lobit ballor që janë të përfshirë në një kontroll të tillë. * '''Poshtërsia'''. Mungesa e ndjeshmërisë dhe afërsisë së ngushtë me të tjerët, shpërfillja e lidhjeve të ngushta, përdorimi i mizorisë për të fituar fuqizimin, prirjet shfrytëzuese, sfidimi i autoritetit dhe kërkimi i eksitimit shkatërrues. PCL-R në përgjithësi ka të bëjë me këtë, por në veçanti me disa elementë në Faktorin 1. Ngjashëm me PPI, por gjithashtu përfshin elementë të nënshkallëve në antisocialitetin impulsiv. === Matja === Një analizë e hershme dhe me ndikim nga Harris dhe kolegët treguan se një kategori diskrete, ose takson, mund të qëndrojë në themel të psikopatisë PCL-R, duke lejuar që ajo të matet dhe analizohet. Sidoqoftë, kjo u gjet vetëm për çështjet e Faktorit 2 të sjelljes që ata identifikuan, sjelljet e problemeve të fëmijëve; sjellja kriminale e të rriturve nuk mbështeste ekzistencën e një taksoni.<ref>{{Cite journal|last=Harris|first=Grant T.|last2=Rice|first2=Marnie E.|last3=Quinsey|first3=Vernon L.|year=1994|title=Psychopathy as a taxon: Evidence that psychopaths are a discrete class|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-consulting-and-clinical-psychology_1994-04_62_2/page/387|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology|volume=62|issue=2|pages=387–97|doi=10.1037/0022-006X.62.2.387|pmid=8201078}}</ref> Marcus, John dhe Edens kohët e fundit kryen një seri analizash statistikore mbi rezultatet e PPI-së dhe arritën në përfundimin se psikopatia mund të konceptohet më së miri se ka një "strukturë të fshehtë dimensionale" si [[Depresioni (gjendje emocionale)|depresioni]].<ref name="taxon">{{Cite journal|last=Marcus|first=David K.|last2=John|first2=Siji L.|last3=Edens|first3=John F.|date=2004|title=A Taxometric Analysis of Psychopathic Personality|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_2004-11_113_4/page/626|journal=[[Journal of Abnormal Psychology]]|location=Washington, D.C.|publisher=[[American Psychological Association]]|volume=113|issue=4|pages=626–35|doi=10.1037/0021-843X.113.4.626|pmid=15535794}}</ref> Marcus etj. përsëritën studimin në një mostër më të madhe të të burgosurve, duke përdorur PCL-R dhe duke kërkuar të përjashtojë çështje të tjera eksperimentale ose statistikore që mund të kenë prodhuar gjetje të ndryshme më parë.<ref>{{Cite journal|last=Edens|first=John F.|last2=Marcus|first2=David K.|year=2006|title=Psychopathic, Not Psychopath: Taxometric Evidence for the Dimensional Structure of Psychopathy|url=https://journals.scholarsportal.info/pdf/0021843x/v115i0001/131_pnpteftdsop.xml|journal=[[Journal of Abnormal Psychology]]|location=Washington, D.C.|publisher=[[American Psychological Association]]|volume=115|issue=1|pages=131–44|doi=10.1037/0021-843X.115.1.131|pmid=16492104}}</ref> Ata përsëri zbuluan se matjet e psikopatisë nuk duket se identifikojnë një lloj diskreti (një takson). Ata sugjerojnë që derisa për qëllime ligjore ose të tjera praktike mund të përdoret një pikë arbitrare e ndërprerjes së rezultateve të tipareve, në të vërtetë nuk ka prova të qarta shkencore për një pikë objektive të ndryshimit me të cilën disa njerëz të etiketohen "psikopatë"; me fjalë të tjera, një "psikopat" mund të përshkruhet më saktë si dikush që është "relativisht psikopatik". PCL-R u krijua për hulumtim, jo për diagnozë klinike kriminalistike, madje edhe për qëllime kërkimore për të përmirësuar kuptimin e çështjeve themelore, është e nevojshme të shqyrtohen dimensionet e personalitetit në përgjithësi sesa vetëm një plejadë e tipareve.<ref>{{Cite journal|last=Edens|first=John F.|last2=Marcus|first2=David K.|last3=Lilienfeld|first3=Scott O.|last4=Poythress|first4=Norman G., Jr.|date=2006|title=Psychopathic, Not Psychopath: Taxometric Evidence for the Dimensional Structure of Psychopathy|url=http://www.antoniocasella.eu/archipsy/Edens_2006.pdf|journal=[[Journal of Abnormal Psychology]]|location=Washington, D.C.|publisher=[[American Psychological Association]]|volume=115|issue=1|pages=131–44|doi=10.1037/0021-843X.115.1.131|pmid=16492104}}</ref> === Dimensionet e personalitetit === Studimet kanë lidhur psikopatinë me dimensione alternative si antagonizmi (i lartë), ndërgjegjshmëria (i ulët) dhe [[ankthi]] (i ulët).<ref>{{Cite journal|last=Derefinko|first=Karen J.|date=dhjetor 2015|title=Psychopathy and Low Anxiety: Meta-Analytic Evidence for the Absence of Inhibition, Not Affect|journal=Journal of Personality|location=New York City|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|volume=83|issue=6|pages=693–709|doi=10.1111/jopy.12124|pmid=25130868}}</ref> Psikopatia gjithashtu ka qenë e lidhur me psikotizëm të lartë - një dimension i teorizuar duke iu referuar tendencave të ashpra, agresive ose armiqësore. Aspektet e kësaj që shfaqen të shoqëruara me psikopatinë janë mungesa e socializimit dhe përgjegjësisë, impulsiviteti, kërkimi i ndjeshmërisë (në disa raste) dhe agresiviteti.<ref name="handbook">{{Cite book|first=Thomas A.|last=Widiger|first2=Donald R.|last2=Lynam|year=2002|chapter=Psychopathy and the Five-Factor Model of Personality|pages=[https://archive.org/details/psychopathyantis0000unse_c2w8/page/171 171]–87|editor-first=Theodore|editor-last=Millon|title=Psychopathy: Antisocial, Criminal, and Violent Behavior|url=https://archive.org/details/psychopathyantis0000unse_c2w8|location=New York|publisher=Guilford Press|isbn=978-1-57230-864-0}}</ref><ref name="bare_url">{{Cite book|first=Marvin|last=Zuckerman|year=1991|title=Psychobiology of personality|url=https://archive.org/details/isbn_9780521359429|publisher=[[Cambridge University Press]]|location=Cambridge, England|page=[https://archive.org/details/isbn_9780521359429/page/390 390]|isbn=978-0-521-35942-9}}</ref><ref name="Kernberg">{{Cite book|first=Kernberg|last=Otto F.|author-link=Otto F. Kernberg|title=Aggressivity, Narcissism, and Self-Destructiveness in the Psychotherapeutic Relationship: New Developments in the Psychopathology and Psychotherapy of Severe Personality Disorders|publisher=[[Yale University Press]]|location=New Haven, Connecticut|date=2004|isbn=978-0-300-10180-5|pages=130–153}}</ref> [[Otto F. Kernberg|Otto Kernberg]], nga një këndvështrim i veçantë [[Psikoanaliza|psikoanalitik]], besonte se psikopatia duhet të konsiderohet si pjesë e një spektri të [[Narcisizmi|narcisizmit]] patologjik, që do të varionte nga personaliteti narcisist si më i ulëti, narcisizmi malinj në mes dhe psikopatia në fund më i larti. Psikopatia, narcisizmi dhe [[makiavelizmi]], tri tipare të personalitetit që janë referuar së bashku si [[triada e errët]], ndajnë disa karakteristika, të tilla si një stil ndërpersonal i kallzuar-manipulues.<ref>{{Cite journal|last=Paulhus|first=Delroy L.|last2=Williams|first2=Kevin M.|date=dhjetor 2002|title=The Dark Triad of Personality|journal=Journal of Research in Personality|location=New York City|publisher=[[Elsevier]]|volume=36|issue=6|pages=556–563|doi=10.1016/S0092-6566(02)00505-6}}</ref> [[Tetradi i errët]] u referohet këtyre tipareve me shtimin e [[Sadizmi|sadizmit]].<ref name="RegoliHewitt2011">{{Cite book|first=Robert M.|last=Regoli|first2=John D.|last2=Hewitt|first3=Matt|last3=DeLisi|title=Delinquency in Society: The Essentials|url=https://books.google.com/books?id=v6MTZ2WhcfIC&pg=PA99|publisher=[[Jones & Bartlett Learning]]|location=Burlington, Massachusetts|date=2011|isbn=978-0-7637-7790-6|page=99}}</ref><ref name="CampbellMiller2011">{{Cite book|first=W. Keith|last=Campbell|first2=Joshua D.|last2=Miller|title=The Handbook of Narcissism and Narcissistic Personality Disorder: Theoretical Approaches, Empirical Findings, and Treatments|url=https://books.google.com/books?id=gw_zHSuejdcC&pg=PA154|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|location=New York City|date=2011|isbn=978-1-118-02924-4|page=154}}</ref><ref name="LearyHoyle2009">{{Cite book|first=Mark R.|last=Leary|first2=Rick H.|last2=Hoyle|title=Handbook of individual differences in social behavior|url=https://books.google.com/books?id=VgcGZ5sCEcIC&pg=PA100|publisher=Guilford Press|location=New York City|date=2009|isbn=978-1-59385-647-2|page=100}}</ref><ref>{{Cite book|first=Daniel N.|last=Jones|first2=Delroy L.|last2=Paulhus|chapter=Differentiating the Dark Triad within the interpersonal circumplex|editor-first=Leonard M.|editor-last=Horowitz|title=Handbook of interpersonal theory and research|publisher=[[Guilford Press]]|location=New York City|year=2010|isbn=978-1118001868|pages=249–67}}</ref><ref name="Chabrol">{{Cite journal|last=Chabrol H.|last2=Van Leeuwen N.|last3=Rodgers R.|last4=Sejourne N.|year=2009|title=Contributions of psychopathic, narcissistic, Machiavellian, and sadistic personality traits to juvenile delinquency|url=https://archive.org/details/sim_personality-and-individual-differences_2009-11_47_7/page/734|journal=Personality and Individual Differences|volume=47|issue=7|pages=734–739|doi=10.1016/j.paid.2009.06.020}}</ref><ref name="Buckels">{{Cite journal|last=Buckels|first=E. E.|last2=Jones, D. N.|last3=Paulhus, D. L.|year=2013|title=Behavioral confirmation of everyday sadism|url=https://archive.org/details/sim_psychological-science_2013-11_24_11/page/2201|journal=Psychological Science|volume=24|issue=11|pages=2201–9|doi=10.1177/0956797613490749|pmid=24022650}}</ref> === Kritika e konceptimeve aktuale === Konceptimet aktuale të psikopatisë janë kritikuar sepse janë konceptuar dobët, shumë subjektive dhe që përfshijnë një larmi të gjerë të çrregullimeve themelore. [[Dorothy Otnow Lewis]] ka shkruar:<ref>{{Cite book|last=Benjamin|first=Sadock|last2=Virginia|first2=Sadock|last3=Pedro|first3=Ruiz|title=Kaplan and Sadock's Comprehensive Textbook of Psychiatry (2 Volume Set)|url=https://archive.org/details/kaplansadockscom0002vari|isbn=978-1451100471|edition=10th|year=2017}}</ref> {{Quote|"Koncepti dhe riformimi pasues i diagnozës "psikopati" ka menduar për këtë autor, që ka penguar të kuptuarit e kriminalitetit dhe dhunës... Sipas Hare, në shumë raste nuk duhet as të takohet me pacientin. Thjesht shfletoni të dhënat e tij përcaktoni se cilat sende duken të përshtatshme. Pakuptimësi. Sipas mendjes së këtij shkrimtari, psikopatia dhe sinonimet e saj (p.sh. sociopatia dhe personaliteti antisocial) janë diagnoza dembele. Gjatë viteve, ekipi i autorëve ka parë shumë shkelës të ligjit, të cilët para vlerësimit nga autorët , u shkarkuan si psikopatë ose të ngjashëm. Vlerësimet e hollësishme, gjithëpërfshirëse psikiatrike, neurologjike dhe neuropsikologjike kanë zbuluar një mori shenjash, simptomash dhe sjelljesh treguese të çrregullimeve të tilla si [[çrregullimi bipolar]], [[skizofrenia]] çrregullimet e spektrit, kriza të pjesshme komplekse, [[çrregullimi i identitetit përçarës]], [[parasomnia]] dhe, natyrisht, dëmtimi/mosfunksionimi i trurit."}} Gjysma e Listës së Kontrollit të Psikopatisë Hare përbëhet nga simptoma të manisë, hipomanisë dhe mosfunksionimit të lobit frontal, që shpesh rezulton në heqjen e çrregullimeve themelore.<ref>{{Cite journal|last=Lewis|first=Dorothy|last2=Yeager|first2=Catherine|last3=Blake|first3=Pamela|last4=Bard|first4=Barbara|last5=Strenziok|first5=Maren|date=2004|title=Ethics Questions Raised by the Neuropsychiatric, Neuropsychological, Educational, Developmental, and Family Characteristics of 18 Juveniles Awaiting Execution in Texas|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-academy-of-psychiatry-and-the-law_2004_32_4/page/408|journal=J Am Acad Psychiatry Law|volume=32|issue=4|pages=408–429|pmid=15704627}}</ref> Konceptimi i Hare për psikopatinë është kritikuar gjithashtu për të qenë zvogëlues, shpërfillës, tautologjik dhe injorant i kontekstit, si dhe natyrës dinamike të sjelljes njerëzore.<ref>{{Cite journal|last=Walters|first=GD|date=prill 2004|title=The trouble with psychopathy as a general theory of crime.|journal=International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology|volume=48|issue=2|pages=133–48|doi=10.1177/0306624X03259472|pmid=15070462}}</ref> Disa kanë bërë thirrje për refuzimin e konceptit në tërësi, për shkak të natyrës së tij të paqartë, subjektive dhe gjykuese që e bën atë të prirur për keqpërdorim.<ref>{{Cite journal|last=Martens|first=WH|date=qershor 2008|title=The problem with Robert Hare's psychopathy checklist: incorrect conclusions, high risk of misuse, and lack of reliability.|journal=Medicine and Law|volume=27|issue=2|pages=449–62|pmid=18693491}}</ref> == Shenjat dhe simptomat == Nga ana shoqërore, psikopatia shpreh sjellje të gjera të pashpirta dhe manipuluese të vetëshërbimit, pa marrë parasysh të tjerët, dhe shpesh shoqërohet me delikuencë të përsëritur, krim dhe dhunë. Mendërisht, dëmtime në proceset që lidhen me ndikimin dhe [[Kognicioni|njohjen]], veçanërisht proceset mendore të lidhura me shoqërinë, janë gjetur tek ata me çrregullim. Në mënyrë zhvillimore, simptomat e psikopatisë janë identifikuar tek fëmijët e vegjël me çrregullim të sjelljes dhe sugjerojnë të paktën një faktor të pjesshëm kushtetues që ndikon në zhvillimin e tij.<ref name=":0">{{Cite journal|last=de Almeida|first=Rosa Maria Martins|last2=Cabral|first2=João Carlos Centurion|last3=Narvaes|first3=Rodrigo|year=2015|title=Behavioural, hormonal and neurobiological mechanisms of aggressive behaviour in human and nonhuman primates|journal=Physiology & Behavior|volume=143|pages=121–135|doi=10.1016/j.physbeh.2015.02.053|pmid=25749197}}</ref> === Ofendimi === ==== Kriminaliteti ==== [[Skeda:Inmates_Orleans_Parish_Prison.jpg|parapamje|Psikopatia është e lidhur ngushtë me krimin, dhunën dhe sjelljen antisociale.]] Sa i përket korrelacioneve të thjeshta, manuali PCL-R shprehet se një rezultat mesatar prej 22.1 është gjetur në mostrat e të burgosurve në Amerikën e Veriut, dhe se 20.5% shënuan 30 ose më të lartë. Një analizë e mostrave të të burgosurve nga jashtë Amerikës së Veriut gjeti një vlerë mesatare disi më të ulët prej 17.5. Studimet kanë zbuluar se rezultatet e psikopatisë lidhen me burgosje të përsëritura, ndalim në siguri më të lartë, shkelje disiplinore dhe keqpërdorim të substancave.<ref name="Patrick2005a">{{Cite book|editor-last=Patrick|editor-first=Christopher J|date=2005|title=Handbook of Psychopathy|publisher=Guilford Press|location=New York City|isbn=978-1593855918|pages=440–3}}</ref><ref name="englandandwales2009">{{Cite journal|last=Coid|first=Jeremy|last2=Yang|first2=Min|last3=Ullrich|first3=Simone|last4=Roberts|first4=Amanda|last5=Moran|first5=Paul|last6=Bebbington|first6=Paul|last7=Brugha|first7=Traolach|last8=Jenkins|first8=Rachel|last9=Farrell|first9=Michael|date=maj 2009|title=Psychopathy among prisoners in England and Wales|url=https://www.researchgate.net/publication/24256789|journal=[[International Journal of Law and Psychiatry]]|location=Amsterdam, Netherland|publisher=[[Elsevier]]|volume=32|issue=3|pages=134–41|doi=10.1016/j.ijlp.2009.02.008|pmid=19345418|archive-url=https://web.archive.org/web/20160413022016/https://www.researchgate.net/publication/24256789_Psychopathy_among_prisoners_in_England_and_Wales|archive-date=13 prill 2016|access-date=1 prill 2016}}</ref> Psikopatia, e matur me PCL-R në mjediset institucionale, tregon në metaanaliza madhësi të efektit nga i vogël deri te i moderuar me sjellje të gabuar institucionale, krim pas lirimit ose krim të dhunshëm pas lirimit me efekte të ngjashme për tri rezultatet. Studimet individuale japin rezultate të ngjashme për ofenduesit e moshës madhore, mostrat psikiatrike mjeko-ligjore, kampionët e komunitetit dhe të rinjtë. PCL-R është më e varfër në parashikimin e ri-ofendimit seksual. Ky efekt nga i vogël deri te i moderuar duket të jetë kryesisht për shkak të artikujve të shkallës që vlerësojnë sjelljet impulsive dhe historisë së kaluar kriminale, të cilët janë faktorë të mirëvendosur por shumë të përgjithshëm të rrezikut. Aspektet e personalitetit thelbësor shpesh të konsideruara psikopatike në veçanti tregojnë përgjithësisht pak ose aspak lidhje parashikuese me krimin vetvetiu. Për shembull, Faktori 1 i PCL-R dhe dominimi i patrembur i PPI-R kanë lidhje më të vogla ose aspak me krimin, përfshirë krimin e dhunshëm. Në të kundërt, Faktori 2 dhe antisocialiteti impulsiv i PPI-R shoqërohen më fort me kriminalitetin. Faktori 2 ka një marrëdhënie me forcë të ngjashme me atë të PCL-R si një e tërë. Aspekti antisocial i PCL-R është ende parashikues i dhunës në të ardhmen pas kontrollit për sjelljen e kaluar kriminale e cila, së bashku me rezultatet në lidhje me PPI-R e cila nga modeli nuk përfshin sjelljen kriminale të kaluar, sugjeron që sjelljet impulsive janë një faktor i pavarur rreziku. Kështu, koncepti i psikopatisë mund të performojë dobët kur përpiqet të përdoret si një teori e përgjithshme e krimit.<ref>{{Cite journal|last=Walters|first=Glenn D.|date=prill 2004|title=The Trouble with Psychopathy as a General Theory of Crime|url=https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=204918|journal=[[International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology]]|location=Thousand Oaks, California|publisher=[[SAGE Publications]]|volume=48|issue=2|pages=133–148|doi=10.1177/0306624X03259472|pmid=15070462|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119002546/https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=204918|archive-date=19 nëntor 2015}}</ref> ==== Dhuna ==== Studimet kanë sugjeruar një korrelacion të fortë midis rezultateve të psikopatisë dhe [[Dhuna|dhunës]], dhe PCL-R thekson tiparet që janë disi parashikuese të sjelljes së dhunshme. Studiuesit, megjithatë, kanë vërejtur se psikopatia është e shkëputur dhe jo sinonim i dhunës.<ref name="neumann1">{{Cite journal|last=Neumann|first=Craig S.|last2=Hare|first2=Robert D.|year=2008|title=Psychopathic traits in a large community sample: Links to violence, alcohol use, and intelligence|url=http://www.hare.org/references/NeumannandHareJCCP2008.pdf|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology|volume=76|issue=5|pages=893–9|doi=10.1037/0022-006X.76.5.893|pmid=18837606|archive-url=https://web.archive.org/web/20111203071514/http://www.hare.org/references/NeumannandHareJCCP2008.pdf|archive-date=2011-12-03}}</ref> Është sugjeruar që psikopatia shoqërohet me agresion "instrumental", i njohur gjithashtu si agresion grabitqar, proaktiv ose "me gjak të ftohtë", një formë e agresionit e karakterizuar nga emocione të reduktuara dhe e kryer me një qëllim që ndryshon, por lehtësohet nga kryerja e dëmit.<ref>{{Cite journal|last=Glenn|first=Andrea L.|last2=Raine|first2=Adrian|date=korrik 2009|title=Psychopathy and instrumental aggression: Evolutionary, neurobiological, and legal perspectives|url=https://www.researchgate.net/publication/222427267|journal=[[International Journal of Law and Psychiatry]]|location=New York City|publisher=[[Elsevier]]|volume=32|issue=4|pages=253–258|doi=10.1016/j.ijlp.2009.04.002|issn=0160-2527|pmid=19409615|archive-url=https://web.archive.org/web/20160418062714/https://www.researchgate.net/publication/222427267_Psychopathy_and_instrumental_aggression_Evolutionary_neurological_and_legal_perspectives|archive-date=18 prill 2016|access-date=8 prill 2016}}</ref><ref name="Walsh2010">{{Cite journal|last=Walsh|first=Zach|last2=Swogger|first2=Marc T.|last3=Walsh|first3=Tiffany|last4=Kosson|first4=David S.|date=dhjetor 2007|title=Psychopathy and violence: increasing specificity|journal=Netherlands Journal of Psychology|location=New York City|publisher=[[Springer Science+Business Media]]|volume=63|issue=4|pages=125–132|doi=10.1007/BF03061075|pmc=2817979|pmid=20148183}}</ref> Një përfundim në lidhje me këtë u bë nga një studim i vitit 2002 mbi kryerësit e vrasjeve, i cili raportoi se vrasjet e kryera nga autorët vrasës me psikopati ishin pothuajse gjithmonë (93.3%) kryesisht instrumentale, dukshëm më shumë se përqindja (48.4%) e atyre të kryera nga jokryerësit e vrasjeve psikopatike, me instrumentalitetin e vrasjes, gjithashtu lidhen me rezultatin total të PCL-R të kryerësit, si dhe rezultatet e tyre në dimensionin "ndërpersonal-afektiv" të Faktorit 1. Sidoqoftë, në kundërshtim me barazimin e kësaj që do të thotë ekskluzivisht "në gjak të ftohtë", më shumë se një e treta e vrasjeve të kryera nga ofenduesit psikopatë përfshinin edhe një përbërës të reaktivitetit emocional.<ref name="Woodworth">{{Cite journal|last=Woodworth|first=Michael|last2=Porter|first2=Stephen|year=2002|title=In cold blood: Characteristics of criminal homicides as a function of psychopathy|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-abnormal-psychology_2002-08_111_3/page/436|journal=[[Journal of Abnormal Psychology]]|location=Philadelphia, Pennsylvania|publisher=[[American Psychological Association]]|volume=111|issue=3|pages=436–45|doi=10.1037/0021-843X.111.3.436|pmid=12150419}}</ref> Në çdo rast, profilistët e FBI-së tregojnë se dëmtimi serioz i viktimës është përgjithësisht një vepër emocionale dhe disa studime e mbështesin këtë, të paktën në lidhje me ofendimin seksual. Një studim ka gjetur ofendim më serioz nga ofenduesit jopsikopatë mesatarisht sesa nga ofenduesit me psikopati (p.sh. më shumë vrasje kundrejt grabitjes më të armatosur dhe vepra pronësore) dhe një tjetër që aspekti afektiv i PCL-R parashikoi zvogëlimin e seriozitetit të veprës. Studimet mbi autorët e dhunës në familje zbulojnë se abuzuesit kanë shkallë të lartë të psikopatisë, me përhapjen e vlerësuar të jetë rreth 15-30%. Për më tepër, kryerja e dhunës në familje është e ndërlidhur me Faktorin 1 të PCL-R, i cili përshkruan deficitet emocionale dhe stilin ndërpersonal të pashpirt dhe shfrytëzues të gjetur në psikopati. Prevalenca e psikopatisë midis abuzuesve shtëpiakë tregon se karakteristikat thelbësore të psikopatisë, siç janë pashpirtësia, pendimi dhe mungesa e lidhjeve të afërta ndërpersonale, predispozojnë ata me psikopati të kryejnë abuzime në familje dhe sugjerojnë që abuzimet në familje të kryera nga këta individë kryhen (dmth. instrumentalisht agresivë) sesa një rast i [[Agresioni|agresionit]] emocional dhe për këtë arsye mund të mos jetë i përshtatshëm për llojet e ndërhyrjeve psikosociale që u jepen zakonisht keqbërësve në familje.<ref name="Walsh2010"/><ref>{{Cite journal|last=Swogger|first=Marc T.|last2=Walsh|first2=Zach|last3=Kosson|first3=David S.|date=maj 2007|title=Domestic violence and psychopathic traits: distinguishing the antisocial batterer from other antisocial offenders|journal=[[Aggressive Behavior (journal)|Aggressive Behavior]]|location=New York City|publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]]|volume=33|issue=3|pages=253–260|doi=10.1002/ab.20185|pmid=17444531}}</ref> Disa klinicistë sugjerojnë që vlerësimi i konstruktit të psikopatisë jo domosdoshmërisht i shton vlerë vlerësimit të rrezikut të dhunës. Një rishikim i madh sistematik dhe meta-regresion zbuloi se PCL kryente më të varfërit nga nëntë mjetet për parashikimin e dhunës. Për më tepër, studimet e kryera nga autorët ose përkthyesit e masave të parashikimit të dhunës, përfshirë PCL, tregojnë mesatarisht rezultate më pozitive sesa ato të kryera nga hetues më të pavarur. Ekzistojnë disa instrumente të tjera të vlerësimit të rrezikut që mund të parashikojnë krimin e mëtejshëm me një saktësi të ngjashme me PCL-R dhe disa prej tyre janë shumë më të lehta, më të shpejta dhe më pak të kushtueshme për t'u administruar. Kjo madje mund të bëhet automatikisht nga një kompjuter thjesht bazuar në të dhëna të tilla si mosha, gjinia, numri i dënimeve të mëparshme dhe mosha e dënimit të parë. Disa nga këto vlerësime mund të identifikojnë gjithashtu ndryshimin dhe qëllimet e trajtimit, të identifikojnë ndryshime të shpejta që mund të ndihmojnë menaxhimin afatshkurtër, të identifikojnë lloje më specifike të dhunës që mund të jenë në rrezik dhe mund të kenë krijuar probabilitet specifik të shkeljes për rezultate specifike. Sidoqoftë, PCL-R mund të vazhdojë të jetë popullor për vlerësimin e rrezikut për shkak të rolit të tij pionier dhe sasisë së madhe të hulumtimeve të bëra duke e përdorur atë.<ref>{{Cite book|doi=10.1002/0470013397.ch5|chapter=Violence Risk: From Prediction to Management|chapter-url=https://books.google.com/books?id=jV79pP8rW8kC&pg=PA127|title=Handbook of Psychology in Legal Contexts|year=2005|last=Heilbrun|first=Kirk|isbn=978-0-470-01339-7|pages=127–42|editor-first=David|editor-last=Carson}}</ref><ref name="Mills et. al">{{Cite book|first=Jeremy F.|last=Mills|first2=Daryl G.|last2=Kroner|first3=Robert D.|last3=Morgan|title=Clinician's Guide to Violence Risk Assessment|chapter=Psychopathic Traits|pages=55–64|chapter-url=https://books.google.com/books?id=3Jw-Slr65eQC&pg=PA55|publisher=[[Guilford Press]]|location=New York City|isbn=978-1-60623-985-8|date=2011}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yang|first=Min|last2=Wong|first2=Stephen C. P.|last3=Coid|first3=Jeremy|year=2010|title=The efficacy of violence prediction: A meta-analytic comparison of nine risk assessment tools|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_2010-09_136_5/page/740|journal=[[Psychological Bulletin]]|location=Washington, D.C.|publisher=[[American Psychological Association]]|volume=136|issue=5|pages=740–67|citeseerx=10.1.1.404.4396|doi=10.1037/a0020473|pmid=20804235}}</ref><ref name="Psychol">{{Cite journal|vauthors=Singh JP, Grann M, Fazel S|date=pri 2011|title=A comparative study of violence risk assessment tools: a systematic review and metaregression analysis of 68 studies involving 25,980 participants|url=https://archive.org/details/sim_clinical-psychology-review_2011-04_31_3/page/499|journal=[[Clinical Psychology Review]]|location=Oxfordshire, England|publisher=[[Pergamon Press]]|volume=31|issue=3|pages=499–513|doi=10.1016/j.cpr.2010.11.009|pmid=21255891}}</ref><ref>{{Cito web|first=Karen|last=Franklin|url=http://forensicpsychologist.blogspot.co.uk/2011/06/violence-risk-meta-meta-instrument.html|title=Violence risk meta-meta: Instrument choice does matter: Despite popularity, psychopathy test and actuarials not superior to other prediction methods|website=forensicpsychologist.blogspot.co.uk|date=19 qershor 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130923062039/http://forensicpsychologist.blogspot.co.uk/2011/06/violence-risk-meta-meta-instrument.html|archivedate=23 shtator 2013}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Singh|first=Jay P.|last2=Martin|first2=Grann|last3=Seena|first3=Fazel|date=2 shtator 2013|title=Authorship Bias in Violence Risk Assessment? A Systematic Review and Meta-Analysis|journal=[[PLOS ONE]]|location=San Francisco, California|publisher=[[Public Library of Science]]|volume=8|issue=9|page=e72484|bibcode=2013PLoSO...872484S|doi=10.1371/journal.pone.0072484|pmc=3759386|pmid=24023744}}</ref> [[Zyra Federative e Hetimit Amerikan|Zyra Federale e Hetimit]] raporton se sjellja psikopatike është në përputhje me tiparet e zakonshme për disa [[Vrasësi serik|vrasës serikë]], duke përfshirë kërkimin e ndjeshmërisë, mungesën e pendimit ose fajit, impulsivitetin, nevojën për kontroll dhe sjelljen grabitqare.<ref name="fbi.gov">{{Cito web|url=https://www.fbi.gov/stats-services/publications/serial-murder|first=Robert J|last=Morton|title=Serial Murder|publisher=[[Federal Bureau of Investigation]]|accessdate=1 janar 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101028051224/http://www.fbi.gov/stats-services/publications/serial-murder|archivedate=28 tetor 2010}}</ref> Është gjetur gjithashtu se viktimat e vrasjeve të autorëve psikopatë ishin në mënyrë disproporcionale femra në krahasim me shpërndarjen më të drejtë gjinore të viktimave të ofenduesve jopsikopatë. ==== Ofendimi seksual ==== Psikopatia është shoqëruar me kryerjen e krimit seksual, me disa studiues që argumentojnë se është e ndërlidhur me një preferencë për sjellje të dhunshme seksuale. Një studim i vitit 2011 i lëshimeve me kusht për shkelësit federalë kanadezë meshkuj zbuloi se psikopatia lidhej me vepra më të dhunshme dhe jo të dhunshme, por jo më shumë vepra seksuale. Për keqtrajtuesit e fëmijëve, psikopatia shoqërohej me më shumë vepra penale.<ref name="Porter20092">{{cite journal|last1=Porter|first1=Stephen|last2=Brinke|first2=Leanne|last3=Wilson|first3=Kevin|year=2009|title=Crime profiles and conditional release performance of psychopathic and non-psychopathic sexual offenders|journal=Legal and Criminological Psychology|volume=14|issue=1|pages=109–18|doi=10.1348/135532508X284310}}</ref> Një studim mbi marrëdhëniet midis rezultateve të psikopatisë dhe llojeve të agresionit në një mostër të vrasësve seksualë, në të cilin 84.2% e mostrës kishin rezultate PCL-R mbi 20 dhe 47.4% mbi 30, zbuloi se 82.4% e atyre me rezultate mbi 30 kishin të përfshirë dhunë sadiste (e përcaktuar si kënaqësi e treguar nga vetëraportimi ose prova) krahasuar me 52.6% të atyre me rezultate nën 30, dhe rezultatet totale të PCL-R dhe Faktorit 1 kanë lidhje të konsiderueshme me dhunën sadiste.<ref>{{cite journal|last1=Williams|first1=Kevin M.|last2=Cooper|first2=Barry S.|last3=Howell|first3=Teresa M.|last4=Yuille|first4=John C.|last5=Paulhus|first5=Delroy L.|year=2008|title=Inferring Sexually Deviant Behavior from Corresponding Fantasies: The Role of Personality and Pornography Consumption|url=https://semanticscholar.org/paper/e090d334b3cb9cb740a5a68b8fd9890e7c239d35|journal=Criminal Justice and Behavior|volume=36|issue=2|pages=198–22|doi=10.1177/0093854808327277|s2cid=33364099}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Porter|first1=Stephen|last2=Woodworth|first2=Michael|last3=Earle|first3=Jeff|last4=Drugge|first4=Jeff|last5=Boer|first5=Douglas|year=2003|title=Characteristics of sexual homicides committed by psychopathic and nonpsychopathic offenders|journal=Law and Human Behavior|volume=27|issue=5|pages=459–70|doi=10.1023/A:1025461421791|pmid=14593792|s2cid=486057}}</ref> Përkundër kësaj, është raportuar se shkelësit me psikopati (shkelës seksualë dhe joseksualë) kanë rreth 2.5 herë më shumë gjasa për t'u dhënë lirim me kusht në krahasim me shkelësit jopsikopatë. Hildebrand dhe kolegët (2004) kanë zbuluar një bashkëveprim midis psikopatisë dhe interesave devijuese seksuale, ku ata që janë të lartë në psikopati, të cilët gjithashtu mbështetën interesa seksuale deviante, kishin më shumë të ngjarë të përsëritnin seksualisht.<ref>{{Cite journal|last=Hildebrand|first=Martin|last2=de Ruiter|first2=Corine|last3=de Vogel|first3=Vivienne|year=2004|title=Psychopathy and Sexual Deviance in Treated Rapists: Association With Sexual and Nonsexual Recidivism|url=http://journals.sagepub.com/doi/10.1177/107906320401600101|journal=Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment|language=en|volume=16|issue=1|pages=1–24|doi=10.1177/107906320401600101|issn=1079-0632|pmid=15017823}}</ref> Një meta-analizë e mëvonshme ka konsoliduar një rezultat të tillë.<ref>{{Cite journal|last=Hawes|first=Samuel W.|last2=Boccaccini|first2=Marcus T.|last3=Murrie|first3=Daniel C.|year=2013|title=Psychopathy and the combination of psychopathy and sexual deviance as predictors of sexual recidivism: Meta-analytic findings using the Psychopathy Checklist—Revised.|url=http://doi.apa.org/getdoi.cfm?doi=10.1037/a0030391|journal=Psychological Assessment|language=en|volume=25|issue=1|pages=233–243|doi=10.1037/a0030391|issn=1939-134X|pmid=23088204}}</ref> Në shqyrtimin e çështjes së ribashkimit të mundshëm të disa ofenduesve seksualë në shtëpi me një prind dhe fëmijë jofyes, është këshilluar që çdo shkelës seksi me një histori të konsiderueshme kriminale duhet të vlerësohet në PCL-R, dhe nëse ata shënojnë 18 ose më lart, atëherë ata duhet të përjashtohen nga çdo vlerësim i vendosjes në një shtëpi me fëmijë në asnjë rrethanë.<ref>{{Cite book|first=Jill S.|last=Levenson|first2=John W.|last2=Morin|year=2000|title=Treating Non-offending Parents in Child Sexual Abuse Cases|page=7|publisher=SAGE|isbn=978-0-7619-2192-9}}</ref> Megjithatë, ekziston shqetësimi në rritje që rezultatet PCL janë shumë të paqëndrueshme midis ekzaminuesve të ndryshëm, përfshirë edhe përdorimin e tij për të vlerësuar shkelësit seksualë.<ref>{{Cite journal|last=Edens John F|year=2010|title=Inter-rater reliability of the PCL-R total and factor scores among psychopathic sex offenders: are personality features more prone to disagreement than behavioral features?|journal=Behavioral Sciences|volume=28|issue=1|pages=106–119|doi=10.1002/bsl.918|pmid=20101592}}</ref> ==== Ofendimet e tjera ==== Mundësia e psikopatisë është shoqëruar me krimin e organizuar, krimin ekonomik dhe krimet e luftës. [[Terrorizmi|Terroristët]] ndonjëherë konsiderohen psikopatë dhe krahasimet mund të bëhen me tipare të tilla si dhuna antisociale, një pikëpamje egoiste e botës që përjashton mirëqenien e të tjerëve, mungesën e pendimit ose fajit, dhe fajësojnë eksternalizimin. Sidoqoftë, John Horgan, autor i ''Psikologjisë së Terrorizmit'', argumenton se krahasime të tilla gjithashtu mund të tërhiqen më gjerësisht: për shembull, me ushtarët në luftëra. Aktiviteti i koordinuar terrorist kërkon organizim, besnikëri dhe fanatizëm [[Ideologjia|ideologjik]] shpesh deri në skajin e sakrifikimit të vetes për një kauzë ideologjike. Karakteristikat si prirja e përqendruar tek vetja, mosbesueshmëria, kontrollet e dobëta të sjelljes dhe sjelljet e pazakonta mund të dëmtojnë ose përjashtojnë individët psikopatë në kryerjen e terrorizmit të organizuar.<ref>{{Cite book|editor-first=Helinä|editor-last=Häkkänen-Nyholm|year=2012|title=Psychopathy and Law: A Practitioners Guide|page=177|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-0-470-97238-0}}</ref><ref>{{Cite book|last=Horgan|first=John|year=2005|title=The Psychology of Terrorism|url=https://archive.org/details/psychologyofterr0000horg|page=[https://archive.org/details/psychologyofterr0000horg/page/49 49]|publisher=Routledge|isbn=978-0-7146-5262-7}}</ref> Mund të ndodhë që një pjesë e konsiderueshme e njerëzve me çrregullim janë të suksesshëm në shoqëri dhe kanë tendencë të shprehin sjelljen e tyre antisociale përmes rrugëve më të fshehta siç janë manipulimi social ose krimi i jakës së bardhë. Individë të tillë nganjëherë referohen si "psikopatë të suksesshëm", dhe jo domosdoshmërisht mund të kenë gjithmonë histori të gjera të sjelljes tradicionale antisociale si karakteristikë e psikopatisë tradicionale.<ref name="Successful and unsuccessful">{{Cite journal|last=Gao|first=Yu|last2=Raine|first2=Adrian|date=mars 2010|title=Successful and unsuccessful psychopaths: a neurobiological model|journal=Behavioral Sciences & the Law|volume=28|issue=2|pages=194–210|doi=10.1002/bsl.924|pmid=20422645}}</ref> === Pararendësit e fëmijërisë dhe adoleshencës === PCL: YV është një përshtatje e PCL-R për individët e moshës 13–18 vjeç. Është bërë, si PCL-R, nga një vlerësues i trajnuar bazuar në një intervistë dhe një ekzaminim të të dhënave kriminale dhe të tjera. "Pajisja për shqyrtimin e procesit antisocial" (APSD) është gjithashtu një përshtatje e PCL-R. Mund të administrohet nga prindër ose mësues për individë të moshës 6–13 vjeç. Rezultatet e larta të psikopatisë për të dy të miturit, të matur me këto instrumente, dhe të rriturit, të matur me PCL-R dhe mjete të tjera të matjes, kanë lidhje të ngjashme me variabla të tjerë, duke përfshirë aftësi të ngjashme në parashikimin e dhunës dhe kriminalitetit.<ref name="hare scale pclyv">{{Cito web|url=http://www.hare.org/scales/pclyv.html|title=Psychopathy Scales: PCL:YV|last=Robert Hare|website=Without Conscience|accessdate=5 janar 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140810204223/http://www.hare.org/scales/pclyv.html|archivedate=10 gusht 2014}}</ref><ref name="hare scale apsd">{{Cito web|url=http://www.hare.org/scales/apsd.html|title=Psychopathy Scales: APSD|last=Robert Hare|website=Without Conscience|accessdate=5 janar 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131103020830/http://www.hare.org/scales/apsd.html|archivedate=3 nëntor 2013}}</ref> Psikopatia e të miturve gjithashtu mund të shoqërohet me emocionalitet më negativ si zemërimi, armiqësia, ankthi dhe depresioni.<ref>{{Cite journal|last=Bartels|first=M.|last2=Hudziak|first2=J. J.|last3=Oord|first3=E. J. C. G. van den|last4=Beijsterveldt|first4=C. E. M. van|last5=Rietveld|first5=M. J. H.|last6=Boomsma|first6=D. I.|date=2003-09-01|title=Co-occurrence of Aggressive Behavior and Rule-Breaking Behavior at Age 12: Multi-Rater Analyses|url=https://research.vu.nl/en/publications/4a033802-36e1-4375-a139-1e3e50362e6f|journal=Behavior Genetics|language=en|volume=33|issue=5|pages=607–621|doi=10.1023/a:1025787019702|issn=0001-8244|pmid=14574136}}</ref> Karakteristikat psikopatike te të rinjtë zakonisht përmbajnë tre faktorë: të pashpirt/joemocional, narcizëm dhe impulsivitet/papërgjegjësi.<ref>{{Cite journal|last=Roose|first=Annelore|last2=Bijttebier|first2=Patricia|last3=Van der Oord|first3=Saskia|last4=Claes|first4=Laurence|last5=Lilienfeld|first5=Scott O.|date=2013-01-01|title=Psychopathic Traits in Youth and Associations with Temperamental Features|journal=Journal of Individual Differences|volume=34|issue=1|pages=1–7|doi=10.1027/1614-0001/a000090|issn=1614-0001}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Hyde|first=Luke W.|last2=Waller|first2=Rebecca|last3=Trentacosta|first3=Christopher J.|last4=Shaw|first4=Daniel S.|last5=Neiderhiser|first5=Jenae M.|last6=Ganiban|first6=Jody M.|last7=Reiss|first7=David|last8=Leve|first8=Leslie D.|date=2016-04-08|title=Heritable and Nonheritable Pathways to Early Callous-Unemotional Behaviors|journal=American Journal of Psychiatry|volume=173|issue=9|pages=903–910|doi=10.1176/appi.ajp.2016.15111381|issn=0002-953X|pmc=5008992|pmid=27056607}}</ref> Ekziston një korrelacion pozitiv midis ngjarjeve të hershme negative të jetës së moshave 0–4 dhe aspekteve të psikopatisë të bazuara në emocione.<ref name=":2">{{Cite news|url=https://psychcentral.com/blog/the-science-of-preventing-dangerous-psychopathy/|title=The Science of Preventing Dangerous Psychopathy|date=2017-01-21|work=World of Psychology|access-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216143815/https://psychcentral.com/blog/the-science-of-preventing-dangerous-psychopathy/|archive-date=2018-02-16|language=en-US}}</ref> Ekzistojnë korrelacione mesatare deri të larta midis renditjes së psikopatisë nga fëmijëria e vonë në adoleshencën e hershme. Korrelacionet janë dukshëm më të ulëta nga fillimi ose mesi i adoleshencës deri në moshën e rritur. Në një studim, shumica e ngjashmërive ishin në shkallët impulsive dhe sjellje antisociale. Nga ata adoleshentë që shënuan në 5% rezultatet më të larta të psikopatisë në moshën 13 vjeç, më pak se një e treta (29%) u klasifikuan si psikopatë në moshën 24 vjeç. Disa studime të fundit kanë gjetur gjithashtu aftësi më të dobët në parashikimin e veprës afatgjatë, për të rritur.<ref>{{Cite journal|last=Hawes|first=Samuel W.|last2=Byrd|first2=Amy L.|last3=Waller|first3=Rebecca|last4=Lynam|first4=Donald R.|last5=Pardini|first5=Dustin A.|date=2017-01-01|title=Late childhood interpersonal callousness and conduct problem trajectories interact to predict adult psychopathy|journal=Journal of Child Psychology and Psychiatry|language=en|volume=58|issue=1|pages=55–63|doi=10.1111/jcpp.12598|issn=1469-7610|pmc=5340563|pmid=27516046}}</ref> ==== Çrregullimi i sjelljes ==== Çrregullimi i sjelljes diagnostikohet bazuar në një model të zgjatur të sjelljes antisociale në fëmijëri dhe/ose adoleshencë, dhe mund të shihet si një pararendës i ASPD. Disa studiues kanë spekuluar se ekzistojnë dy nëntipe të çrregullimit të sjelljes që shënojnë rrugë të dyfishta të zhvillimit drejt psikopatisë së të rriturve.<ref name="Hinshaw">Hinshaw, S. P., & Lee, S. S. (2003). Conduct and oppositional defiant disorders. In E. J. Mash & R. A. Barkley (Eds.), Child psychopathology (pp. 144-198). New York: Guilford Press.</ref><ref>{{Cite book|last=American Psychiatric Association|year=2013|title=Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders|edition=Fifth|publisher=American Psychiatric Publishing|location=Arlington, VA|pages=[https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/659 659]|isbn=978-0-89042-555-8|url=https://archive.org/details/diagnosticstatis0005unse/page/659}}</ref> DSM lejon dallimin midis fillimit të fëmijërisë para moshës 10 vjeç dhe adoleshencës në moshën 10 vjeç e më vonë. Fillimi i fëmijërisë argumentohet të jetë më shumë për shkak të një çrregullimi të personalitetit të shkaktuar nga deficitet neurologjike që ndërveprojnë me një mjedis të pafavorshëm. Për shumë, por jo për të gjithë, fillimi i fëmijërisë shoqërohet me atë që është në teorinë e krimit të Terrie Moffitt-it për zhvillimin e krimit të referuar si sjellje antisociale "rrjedhë e vazhdueshme e jetës" si dhe gjendje më të dobët shëndetësore dhe ekonomike. Fillimi i adoleshencës argumentohet se shoqërohet më tipikisht me sjellje antisociale afatshkurtër. Është sugjeruar që kombinimi i çrregullimit të sjelljes me fillimin e hershëm dhe ADHD mund të shoqërohet me sjellje antisociale të qëndrueshme gjatë jetës, si dhe psikopati. Ka prova që ky kombinim është më agresiv dhe antisocial sesa ata me çrregullim të sjelljes vetëm. Sidoqoftë, nuk është një grup veçanërisht i veçantë pasi që shumica dërrmuese e fëmijëve të vegjël me çrregullim të sjelljes gjithashtu kanë ADHD. Disa prova tregojnë se ky grup ka deficite në frenimin e sjelljes, të ngjashëm me atë të të rriturve me psikopati. Ata mund të mos kenë më shumë gjasa se ata me çrregullim të sjelljes vetëm që të kenë tiparet ndërpersonale/afektive dhe deficitet në përpunimin emocional, karakteristikë e të rriturve me psikopati. Ithtarët e llojeve/dimensioneve të ndryshme të psikopatisë e kanë parë këtë lloj si korrespondon me psikopatinë sekondare të të rriturve dhe rritjen e dezinibibimit në modelin triaarkik. [[DSM-5]] përfshin një specifikues për ata me çrregullim të sjelljes, të cilët shfaqin gjithashtu një stil ndërpersonal të paqartë, jo emocional në shumë cilësime dhe marrëdhënie. Specifikuesi bazohet në hulumtim i cili sugjeron që ata me çrregullim të sjelljes, të cilët gjithashtu plotësojnë kriteret për specifikuesin priren të kenë një formë më të rëndë të çrregullimit me një fillim të hershëm si dhe një përgjigje të ndryshme ndaj trajtimit. Ithtarët e llojeve/dimensioneve të ndryshme të psikopatisë e kanë parë këtë si mundësi që i përgjigjet psikopatisë primare të të rriturve dhe rritjes së guximit dhe/ose poshtërsisë në modelin triarok.<ref name="dsm-5 cd changes">{{Cito web|url=http://www.dsm5.org/Documents/changes%20from%20dsm-iv-tr%20to%20dsm-5.pdf|title=Highlights of Changes from DSM-IV-TR to DSM-5|year=2013|website=DSM-5 Development|publisher=American Psychiatric Association|accessdate=5 janar 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019204551/http://www.dsm5.org/Documents/changes%20from%20dsm-iv-tr%20to%20dsm-5.pdf|archivedate=19 tetor 2013}}</ref> === Tiparet mendore === ==== Njohja ==== Mosfunksionimet në rajonet e korteksit paraballor dhe amigdala të trurit janë shoqëruar me dëmtime specifike të të mësuarit në psikopati. Që nga vitet 1980, shkencëtarët kanë lidhur dëmtimin traumatik të trurit, përfshirë dëmtimin e këtyre rajoneve, me sjelljen e dhunshme dhe psikopatike. Pacientët me dëmtime në zona të tilla ngjanin me "individë psikopatë", truri i të cilëve ishte i paaftë për të marrë njohuri shoqërore dhe morale; ata që kanë fituar dëm si fëmijë mund të kenë probleme në konceptimin e arsyetimit shoqëror ose moral, ndërsa ata me dëm të fituar nga të rriturit mund të jenë të vetëdijshëm për sjelljen e duhur shoqërore dhe morale, por nuk janë në gjendje të sillen si duhet. Mosfunksionimet në amigdalën dhe lëvoren paraballore ventromediale gjithashtu mund të dëmtojnë mësimin e përforcuar nga stimulimi te psikopatët, qoftë i bazuar në ndëshkim apo i bazuar në shpërblim. Njerëzit që shënojnë 25 ose më të lartë në PCL-R, me një histori shoqëruese të sjelljes së dhunshme, duket se kanë zvogëluar ndjeshëm integritetin mesatar të mikrostrukturës në fashikulin e tyre uncinat - lëndën e bardhë që lidh amigdalën dhe korteksin orbitofrontal. Ka prova nga DT-MRI, të prishjeve në lidhjet e lëndës së bardhë midis këtyre dy zonave të rëndësishme.<ref name="Protect – Watch Your Head">{{Cito web|url=http://www.fi.edu/learn/brain/head.html|title=Protect – Watch Your Head|year=2004|website=The Franklin Institute Online|publisher=The Franklin Institute|accessdate=10 korrik 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130708224943/http://www.fi.edu/learn/brain/head.html|archivedate=8 korrik 2013}}</ref><ref name="Archives of General Psychiatry">Archives of General Psychiatry, February 1, 2000{{Verifiko burimin|need more bibliographic info}}</ref><ref name="Nature Neuroscience">Nature Neuroscience, November 1999{{Verifiko burimin|need more bibliographic info}}</ref><ref name="pmid18434283">{{Cite journal|last=Blair|first=R.J.R|year=2008|title=The amygdala and ventromedial prefrontal cortex: Functional contributions and dysfunction in psychopathy|journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences|volume=363|issue=1503|pages=2557–65|doi=10.1098/rstb.2008.0027|pmc=2606709|pmid=18434283}}</ref><ref name="pmid19506560">{{Cite journal|last=Craig|first=M C|last2=Catani|first2=M|last3=Deeley|first3=Q|last4=Latham|first4=R|last5=Daly|first5=E|last6=Kanaan|first6=R|last7=Picchioni|first7=M|last8=McGuire|first8=P K|last9=Fahy|first9=T|year=2009|title=Altered connections on the road to psychopathy|journal=Molecular Psychiatry|volume=14|issue=10|pages=946–53, 907|doi=10.1038/mp.2009.40|pmid=19506560|doi-access=free}}</ref> Megjithëse disa studime kanë sugjeruar marrëdhënie të anasjellta midis psikopatisë dhe [[Inteligjenca|inteligjencës]], përfshirë në lidhje me IQ verbal, Hare dhe Neumann thonë se një literaturë e gjerë demonstron më së shumti vetëm një lidhje të dobët midis psikopatisë dhe [[Koeficienti i inteligjencës|IQ-së]], duke vërejtur se pioneri i hershëm Cleckley përfshinte inteligjencën e mirë në listë kontrolli për shkak të paragjykimit të përzgjedhjes (meqenëse shumë prej pacientëve të tij ishin "të arsimuar mirë dhe me prejardhje të klasës së mesme ose të klasës së lartë") dhe se "nuk ka ndonjë arsye të dukshme teorike pse çrregullimi i përshkruar nga Cleckley ose klinikë të tjerë duhet të ketë lidhje me inteligjencën; disa psikopatë janë të ndritshëm, të tjerët më pak". Studimet gjithashtu tregojnë se aspekte të ndryshme të përkufizimit të psikopatisë (p.sh. ndërpersonale, afektive (emocione), sjellje dhe përbërës të mënyrës së jetesës) mund të tregojnë lidhje të ndryshme me inteligjencën, dhe rezultati mund të varet nga lloji i vlerësimit të inteligjencës (p.sh. verbale, krijuese, praktike, analitike).<ref name="HareNeumann2008">{{Cite journal|last=Hare|first=Robert D.|last2=Neumann|first2=Craig S.|year=2008|title=Psychopathy as a Clinical and Empirical Construct|url=http://www.hare.org/references/HareandNeumannARCP2008.pdf|journal=Annual Review of Clinical Psychology|volume=4|issue=1|pages=217–46|doi=10.1146/annurev.clinpsy.3.022806.091452|pmid=18370617|archive-url=https://web.archive.org/web/20130914041634/http://hare.org/references/HareandNeumannARCP2008.pdf|archive-date=2013-09-14}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sharratt|first=Kafhryn|date=22 shk 2019|title=Clarifying the Relationship between Psychopathy and Intelligence Using Four Dimensions of the WASI-II|url=https://pure.hud.ac.uk/ws/files/15814564/Clarifying_the_Relationship_between_Psychopathy_and_Intelligence_using_Four_Dimensions_of_the_WASI_II.pdf|journal=Deviant Behavior|volume=41|issue=5|pages=619–627|doi=10.1080/01639625.2019.1582968}}</ref> ==== Njohja e emocioneve dhe empatia ==== Një grup i madh kërkimesh sugjeron që psikopatia shoqërohet me përgjigje atipike ndaj shenjave të shqetësimit (p.sh. shprehjet e fytyrës dhe zërit të frikës dhe [[Trishtim|trishtimit]]), duke përfshirë aktivizimin e zvogëluar të rajoneve kortikale fusiforme dhe ekstrastriale, të cilat pjesërisht mund të japin llogari për njohjen e dëmtuar të autonomeve reagimi ndaj shprehjeve të frikës dhe dëmtimet e [[Empatia|ndjeshmërisë]]. Sipërfaqet themelore biologjike për përpunimin e shprehjeve të lumturisë janë funksionalisht të paprekura në psikopatët, megjithëse më pak të përgjegjshme sesa ato të kontrolleve. Literatura e imazheve neurologjike është e paqartë nëse deficitet janë specifike për emocione të veçanta siç është frika. Modeli i përgjithshëm i rezultateve nëpër studime tregon se njerëzit e diagnostikuar me psikopati demonstrojnë aktivitet të zvogëluar të MRI, fMRI, aMRI, PET dhe SPECT në zonat e trurit.<ref>{{Cite journal|last=Nickerson|first=Sherry|title=Brain Abnormalities in Psychopaths: A Meta-Analysis|journal=North American Journal of Psychology|volume=16|pages=63–77}}</ref> Kërkimet kanë treguar gjithashtu se një madhësi e përafërt 18% më e vogël e amigdalës kontribuon në një ndjesi emocionale dukshëm më të ulët në lidhje me frikën, trishtimin, midis emocioneve të tjera negative, e cila mund të jetë ndoshta arsyeja pse individët psikopatë kanë ndjeshmëri më të ulët.<ref>{{Cite journal|last=Yang|first=Yaling|last2=Raine|first2=Adrian|last3=Narr|first3=Katherine L.|last4=Colletti|first4=Patrick|last5=Toga|first5=Arthur W.|date=shtator 2009|title=Localization of Deformations Within the Amygdala in Individuals With Psychopathy|journal=Archives of General Psychiatry|volume=66|issue=9|pages=986–994|doi=10.1001/archgenpsychiatry.2009.110|issn=0003-990X|pmc=3192811|pmid=19736355}}</ref> Disa studime të fundit të fMRI kanë raportuar se deficitet e perceptimit të emocioneve në psikopati janë të përhapura nëpër emocione (pozitive dhe negative).<ref>Decety, J., & Skelly, L. (2013). The neural underpinnings of the experience of empathy: Lessons for psychopathy. In K. N. Ochsner and S. M. Kosslyn (Eds.), The Oxford Handbook of Cognitive Neuroscience – Volume 2 (pp. 228-243). New York: Oxford University Press.</ref><ref name="Kiehl2006">{{Cite journal|last=Kiehl K. A.|year=2006|title=A cognitive neuroscience perspective on psychopathy: Evidence for paralimbic system dysfunction|journal=Psychiatry Research|volume=142|issue=2–3|pages=107–128|doi=10.1016/j.psychres.2005.09.013|pmc=2765815|pmid=16712954}}</ref><ref name="Blair 1995">{{Cite journal|last=Blair|first=R.J.|year=1995|title=A cognitive developmental approach to morality: investigating the psychopath.|url=http://www.unc.edu/~knobe/PHIL109/blair.pdf|journal=Cognition|volume=57|issue=1|pages=1–29|doi=10.1016/0010-0277(95)00676-p|pmid=7587017|archive-url=https://web.archive.org/web/20130721140948/http://www.unc.edu/~knobe/PHIL109/blair.pdf|archive-date=2013-07-21}}</ref><ref name="Blair2002">{{Cite journal|last=Blair|first=R. J. R.|year=2003|title=Neurobiological basis of psychopathy|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=182|issue=1|pages=5–7|doi=10.1192/bjp.182.1.5|pmid=12509310|doi-access=free}}</ref><ref name="Quinton">"Psychopathy" by Quinton 2006</ref> Studimet mbi fëmijët me prirje psikopatike gjithashtu kanë treguar shoqata të tilla.<ref name="Blair 2001a">{{Cite journal|last=Blair|first=R.J.|last2=E. Colledge, D.G. Mitchell|date=2001a|title=Somatic markers and response reversal: is there orbitofrontal cortex dysfunction in boys with psychopathic tendencies?|journal=Journal of Abnormal Child Psychology|volume=29|issue=6|pages=499–511|doi=10.1023/A:1012277125119|pmid=11761284}}</ref><ref name="Blair 2002">{{Cite journal|last=Blair|first=R. J.|last2=D.G. Mitchell, R.A. Richell|display-authors=etal|year=2002|title=Turning a deaf ear to fear: impaired recognition of vocal affect in psychopathic individuals|url=https://zenodo.org/record/1231468|journal=Journal of Abnormal Psychology|volume=111|issue=4|pages=682–686|doi=10.1037/0021-843x.111.4.682|pmid=12428783}}</ref><ref name="Stevens 2001">{{Cite journal|last=Stevens|first=D.|last2=T. Charman, R.J. Blair|year=2001|title=Recognition of emotion in facial expressions and vocal tones in children with psychopathic tendencies|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-genetic-psychology_2001-06_162_2/page/201|journal=Journal of Genetic Psychology|volume=162|issue=2|pages=201–11|doi=10.1080/00221320109597961|pmid=11432605}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Decety L., Skelly L. R., Yoder K. J., Kiehl K.|last2=Skelly|last3=Yoder|last4=Kiehl|year=2014|title=Neural processing of dynamic facial expressions in psychopaths|journal=Social Neuroscience|volume=9|issue=1|pages=36–49|doi=10.1080/17470919.2013.866905|pmc=3970241|pmid=24359488}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Dawel A., O'Kearney R., McKone E., Palermo R.|last2=o’Kearney|last3=McKone|last4=Palermo|year=2012|title=Not just fear and sadness: Meta-analytic evidence of pervasive emotion recognition deficits for facial and vocal expressions in psychopathy|journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews|volume=36|issue=10|pages=2288–2304|doi=10.1016/j.neubiorev.2012.08.006|pmid=22944264}}</ref> Metaanalizat gjithashtu kanë gjetur prova të dëmtimeve në njohjen emocionale të zërit dhe të fytyrës për disa emocione (dmth., Jo vetëm frika dhe trishtimi) si te të rriturit ashtu edhe te fëmijët/adoleshentët.<ref>{{Cite journal|last=Dawel|first=Amy|last2=O'Kearney|first2=Richard|last3=McKone|first3=Elinor|last4=Palermo|first4=Romina|date=2012-11-01|title=Not just fear and sadness: meta-analytic evidence of pervasive emotion recognition deficits for facial and vocal expressions in psychopathy|journal=Neuroscience and Biobehavioral Reviews|volume=36|issue=10|pages=2288–2304|doi=10.1016/j.neubiorev.2012.08.006|issn=1873-7528|pmid=22944264}}</ref> ==== Gjykimi moral ==== Psikopatia është shoqëruar me amoralitet - një mungesë, indiferencë ose mosrespektim të besimeve morale. Ka pak të dhëna të forta për modelet e gjykimit moral. Studimet e nivelit të zhvillimit (sofistikimit) të arsyetimit moral gjetën të gjitha rezultatet e mundshme - më të ulta, më të larta ose të njëjta me jo-psikopatët. Studimet që krahasuan gjykimet e shkeljeve personale morale kundrejt gjykimeve të thyerjes së rregullave ose ligjeve konvencionale zbuluan se psikopatët i vlerësuan ato si po aq të rënda, ndërsa jo-psikopatët e vlerësuan shkeljen e rregullave si më pak të rënda.<ref name="KoenigsKruepkeZeierNewman">{{Cite journal|last=Koenigs|first=M.|last2=Kruepke|first2=M.|last3=Zeier|first3=J.|last4=Newman|first4=J. P.|year=2011|title=Utilitarian moral judgment in psychopathy|journal=Social Cognitive and Affective Neuroscience|volume=7|issue=6|pages=708–14|doi=10.1093/scan/nsr048|pmc=3427868|pmid=21768207}}</ref> Një studim që krahason gjykimet nëse dëmi personal apo jopersonal do të miratohej për të arritur sasinë e mirëqenies racionale maksimale (utilitare) nuk gjeti ndryshime të rëndësishme midis subjekteve të lartë dhe të ulët në psikopati. Sidoqoftë, një studim i mëtejshëm duke përdorur të njëjtat teste zbuloi se të burgosurit që kishin rezultate të larta në PCL kishin më shumë të ngjarë të mbështesnin dëmtimin jopersonal ose shkelje të rregullave sesa kontrollet jo-psikopatike. Shkelësit psikopatë që shënuan një ankth të ulët ishin gjithashtu më të gatshëm të mbështesin dëmin personal mesatarisht.<ref name="KoenigsKruepkeZeierNewman"/> Duke vlerësuar aksidentet, kur një person dëmtonte një tjetër pa dashje, psikopatët gjykuan se veprimet e tilla ishin më të lejueshme nga ana morale. Ky rezultat është konsideruar si një reflektim i dështimit të psikopatëve për të vlerësuar aspektin emocional të përvojës së dëmshme të viktimës.<ref>{{Cite journal|last=Young|first=Liane|last2=Koenigs|first2=Michael|last3=Kruepke|first3=Michael|last4=Newman|first4=Joseph P.|year=2012|title=Psychopathy increases perceived moral permissibility of accidents|url=http://moralitylab.bc.edu/wp-content/uploads/2011/10/YoungKoenigsPsychopathy.pdf|journal=Journal of Abnormal Psychology|volume=121|issue=3|pages=659–67|doi=10.1037/a0027489|pmc=4603562|pmid=22390288|archive-url=https://web.archive.org/web/20130406201911/http://moralitylab.bc.edu/wp-content/uploads/2011/10/YoungKoenigsPsychopathy.pdf|archive-date=2013-04-06}}</ref> == Shkaku == Studimet gjenetike të sjelljes kanë identifikuar kontribues të mundshëm gjenetikë dhe jo-gjenetikë të psikopatisë, përfshirë ndikimet në funksionin e trurit. Ithtarët e modelit triarkik besojnë se psikopatia rezulton nga ndërveprimi i predispozicioneve gjenetike dhe një mjedisi të pafavorshëm. Çfarë është e pafavorshme mund të ndryshojë në varësi të predispozicionit themelor: për shembull, hipotetizohet se personat me guxim të lartë mund t'i përgjigjen dobët ndëshkimit, por mund t'i përgjigjen më mirë shpërblimeve dhe bashkëngjitjeve të sigurta. === Gjenetike === Studimet e informuara gjenetikisht mbi karakteristikat e personalitetit tipike të individëve me psikopati kanë gjetur ndikime të moderuara gjenetike (si dhe jo-gjenetike). Në PPI, dominimi i patrembur dhe antisocialiteti impulsiv u ndikuan në mënyrë të ngjashme nga faktorët gjenetikë dhe të palidhur me njëri-tjetrin. Faktorët gjenetikë mund të ndikojnë përgjithësisht në zhvillimin e psikopatisë ndërsa faktorët mjedisorë ndikojnë në shprehjen specifike të tipareve që mbizotërojnë. Një studim mbi një grup të madh fëmijësh zbuloi më shumë se 60% të trashëgimisë për " tipare kallo-joemocionale " dhe që problemet e sjelljes tek fëmijët me këto tipare kishin një trashëgueshmëri më të lartë sesa tek fëmijët pa këto tipare.<ref name="Glenn2011">{{Cite journal|last=Glenn|first=Andrea L.|last2=Kurzban|first2=Robert|last3=Raine|first3=Adrian|year=2011|title=Evolutionary theory and psychopathy|journal=Aggression and Violent Behavior|volume=16|issue=5|pages=371–380|doi=10.1016/j.avb.2011.03.009}}</ref> === Mjedisore === [[Skeda:Phineas_Gage_GageMillerPhoto2010-02-17_Unretouched_Color_Cropped.jpg|parapamje|Nga aksidente të tilla si ajo e [[Phineas Gage]], dihet që lëvorja paraballore luan një rol të rëndësishëm në sjelljen morale.]] Një studim nga Farrington i një shembulli të meshkujve nga Londra i ndjekur nga mosha 8 deri në 48 vjeç përfshiu studimin se cilët faktorë shënuan 10 ose më shumë në PCL: SV në moshën 48 vjeç. Faktorët më të fortë përfshinin pasjen e një prindi të dënuar, neglizhimin fizikisht, përfshirjen e ulët të babait me djalin, të ardhurat e ulëta familjare dhe ardhjen nga një familje e prishur. Faktorë të tjerë të rëndësishëm përfshinin mbikëqyrjen e dobët, disiplinën e ashpër, madhësinë e madhe të familjes, vëllain ose motrën delikuente, nënën e re, nënën në depresion, klasën e ulët shoqërore dhe strehimin e dobët.<ref name="Patrick2005b">{{Cite book|editor-last=Patrick|editor-first=Christopher J|year=2005|title=Handbook of Psychopathy|publisher=Guilford Press|pages=234, 240}}</ref> Ka pasur gjithashtu lidhje midis psikopatisë dhe trajtimit të dëmshëm nga kolegët. Sidoqoftë, është e vështirë të përcaktohet shkalla e një ndikimi mjedisor në zhvillimin e psikopatisë për shkak të dëshmive të trashëgimisë së saj të fortë.<ref>{{Cito web|last=Wallisch|first=Pascal|title=Psychopaths in our midst — what you should know|url=https://www.elsevier.com/connect/psychopaths-what-are-they-and-how-should-we-deal-with-them|website=Elsevier Connect|publisher=Elsevier B.V.|accessdate=10 prill 2016|date=17 nëntor 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160423203039/https://www.elsevier.com/connect/psychopaths-what-are-they-and-how-should-we-deal-with-them|archivedate=23 prill 2016}}</ref> == Mekanizmat == === Psikologjike === Disa hulumtime laboratorike demonstrojnë korrelacione midis psikopatisë dhe përgjigjeve atipike ndaj stimujve neveritës, duke përfshirë [[Kushtëzimi klasik|kushtëzimin e]] dobët ndaj stimujve të dhimbshëm dhe mësimin e dobët të shmangies së përgjigjeve që shkaktojnë ndëshkimin, si dhe reaktivitetin e ulët në sistemin nervor autonom siç matet me përçueshmërinë e lëkurës ndërsa pret një të dhimbshme stimul por jo kur ndodh stimuli. Ndërsa është argumentuar që sistemi i shpërblimit funksionon normalisht, disa studime kanë gjetur gjithashtu reagim të reduktuar ndaj stimujve të kënaqshëm. Sipas hipotezës së modulimit të përgjigjes, individët psikopatë gjithashtu kanë pasur vështirësi të kalojnë nga një veprim i vazhdueshëm, pavarësisht shenjave mjedisore që sinjalizojnë nevojën për ta bërë këtë.<ref name="SmithLilienfeld2015">{{Cite journal|last=Smith|first=Sarah Francis|last2=Lilienfeld|first2=Scott O.|year=2015|title=The response modulation hypothesis of psychopathy: A meta-analytic and narrative analysis.|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_psychological-bulletin_2015-11_141_6/page/1144|journal=Psychological Bulletin|volume=141|issue=6|pages=1145–1177|doi=10.1037/bul0000024|issn=1939-1455|pmid=26302165}}</ref> Kjo mund të shpjegojë vështirësinë për t'iu përgjigjur dënimit, megjithëse është e paqartë nëse mund të shpjegojë gjetje të tilla si kushtëzimi i mangët. Mund të ketë çështje metodologjike në lidhje me hulumtimin. Ndërsa krijon një sërë idiosyncrasies mesatarisht në përpunimin gjuhësor dhe afektiv në kushte të caktuara, ky program kërkimor nuk ka konfirmuar një patologji të zakonshme të psikopatisë.<ref>Patrick, Christopher J. (Editor) [https://books.google.com/books?id=OuNdrmHcJlgC&q=nato#v=snippet&q=nato&f=false Handbook of Psychopathy] (2005). Chapter 3: Other Theoretical Models of Psychopathy, Ronald Blackburn, Page 39</ref> === Neurologjike === [[Skeda:MRI_of_orbitofrontal_cortex.jpg|parapamje|Mosfunksionimi i korteksit orbitofrontal, ndër zona të tjera, është i implikuar në mekanizmin e psikopatisë.]] Falë avancimit të studimeve MRI, ekspertët janë në gjendje të vizualizojnë ndryshimet specifike të trurit dhe anomalitë e individëve me psikopati në zona që kontrollojnë emocionet, ndërveprimet shoqërore, etikën, moralin, keqardhjen, impulsivitetin dhe ndërgjegjen brenda trurit. Bler, një studiues i cili ishte pionier i kërkimeve në tendencat psikopatike, deklaroi, "Në lidhje me psikopatinë, ne kemi indikacione të qarta në lidhje me pse patologjia shkakton shqetësim emocional dhe të sjelljes dhe njohuri të rëndësishme në sistemet nervore të implikuara në këtë patologji". Dadds et al., Vëren se pavarësisht një neuroshkence të ndjeshmërisë që përparon me shpejtësi, pak dihet për mbështetjen zhvillimore të shkëputjes psikopatike midis ndjeshmërisë afektive dhe asaj njohëse.<ref name="Dadds et al.">{{Cite journal|last=Dadds|first=Mark|display-authors=etal|year=2010|title=Learning to 'talk the talk': the relationship of psychopathic traits to deficits in empathy across childhood|journal=The Journal of Child Psychology and Psychiatry|volume=50|issue=5|pages=599–606|doi=10.1111/j.1469-7610.2008.02058.x|pmid=19445007}}</ref> === Biokimike === Nivele të larta të testosteronit të kombinuara me nivele të ulëta të kortizolit dhe / ose serotoninës janë teorizuar si faktorë kontribues. Testosteroni është "i lidhur me sjelljen e lidhur me qasjen, ndjeshmërinë e shpërblimit dhe zvogëlimin e frikës", dhe injektimi i testosteronit "zhvendos [ekuilibrin nga ndëshkimi në ndjeshmërinë e shpërblimit", ul frikën dhe rrit "reagimin ndaj fytyrave të zemëruara". Disa studime kanë zbuluar se nivelet e larta të testosteronit shoqërohen me sjellje antisociale dhe agresive, megjithatë hulumtime të tjera sugjerojnë se vetëm testosteroni nuk shkakton agresion por rrit kërkimin e dominimit. Studiesshtë e paqartë nga studimet nëse psikopatia ndërlidhet me nivele të larta të testosteronit, por disa studime kanë gjetur që psikopatia të jetë e lidhur me nivele të ulëta të kortizolit dhe reaktivitetit. Kortizoli rrit sjelljen e tërheqjes dhe ndjeshmërinë ndaj ndëshkimit dhe kondicionimit aversiv, të cilat janë anormalisht të ulëta tek individët me psikopati dhe mund të qëndrojnë në themel të të mësuarit të neveritjes së tyre të dëmtuar dhe sjelljes së disinhibition. Nivelet e larta të testosteronit të kombinuara me nivele të ulëta të serotoninës shoqërohen me “reaksione impulsive dhe shumë negative”, dhe mund të rrisin agresionin e dhunshëm kur një individ provokohet ose zhgënjehet.<ref name="Glenn2008">{{Cite journal|last=Glenn|first=Andrea L.|last2=Raine|first2=Adrian|year=2008|title=The Neurobiology of Psychopathy|url=https://archive.org/details/sim_psychiatric-clinics-of-north-america_2008-09_31_3/page/463|journal=Psychiatric Clinics of North America|volume=31|issue=3|pages=463–75, vii|doi=10.1016/j.psc.2008.03.004|pmid=18638646}}</ref> Disa studime mbi kafshët shënojnë rolin e funksionimit serotonergjik në agresionin impulsiv dhe sjelljen antisociale.<ref>{{Cite journal|last=Beauchaine|first=Theodore P.|last2=Klein|first2=Daniel N.|last3=Crowell|first3=Sheila E.|last4=Derbidge|first4=Christina|last5=Gatzke-Kopp|first5=Lisa|year=2009|title=Multifinality in the development of personality disorders: A Biology × Sex × Environment interaction model of antisocial and borderline traits|journal=Development and Psychopathology|volume=21|issue=3|pages=735–70|doi=10.1017/S0954579409000418|pmc=2709751|pmid=19583882}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Gollan|first=Jackie K.|last2=Lee|first2=Royce|last3=Coccaro|first3=Emil F.|year=2005|title=Developmental psychopathology and neurobiology of aggression|url=https://archive.org/details/sim_development-and-psychopathology_fall-2005_17_4/page/1151|journal=Development and Psychopathology|volume=17|issue=4|pages=1151–71|doi=10.1017/S0954579405050546|pmid=16613435}}</ref><ref>{{Cite book|chapter=Neurobiology of impulsive aggression: Focus on serotonin and the orbitofrontal cortex|title=The Cambridge handbook of violent behavior and aggression|url=https://archive.org/details/cambridgehandboo00flan|location=New York|publisher=Cambridge University Press|year=2007|pages=[https://archive.org/details/cambridgehandboo00flan/page/170 170]–86|isbn=978-0-521-60785-8}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Van Goozen|first=Stephanie H. M.|last2=Fairchild|first2=Graeme|last3=Snoek|first3=Heddeke|last4=Harold|first4=Gordon T.|year=2007|title=The evidence for a neurobiological model of childhood antisocial behavior|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_2007-01_133_1/page/149|journal=Psychological Bulletin|volume=133|issue=1|pages=149–82|citeseerx=10.1.1.326.8003|doi=10.1037/0033-2909.133.1.149|pmid=17201574}}</ref> == Diagnostifikimi == === Mjetet === Psikopatia zakonisht vlerësohet me ''Listën e Kontrollit të Psikopatisë, Rishikuar (PCL-R)'', krijuar nga Robert D. Hare bazuar në kriteret e Cleckley nga vitet 1940, koncepte kriminologjike të tilla si ato të William dhe Joan McCord, dhe hulumtimet e tij mbi kriminelët dhe të burgosurit shkelësit e ligjit në Kanada.<ref name="Blackburn2005">[https://books.google.com/books?id=clrGnwE8mrIC&source=gbs_navlinks_s Handbook of Personology and Psychopathology] Stephen Strack, John Wiley & Sons, 21 Jan 2005. Chapter 15: Psychopathy as a Personality Construct (Ronald Blackburn).</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=NBC0jOMVmIYC Thinking about Psychopaths and Psychopathy: Answers to Frequently Asked Questions] "What are the differences between the psychopathy definitions designed by Hare and by Cleckley?" Editor: Ellsworth Lapham Fersch. iUniverse, 30 Oct 2006</ref> PCL-R përdoret gjerësisht dhe nga disa referohet si "standardi i artë" për vlerësimin e psikopatisë.<ref name="kiehlhistoryneuroscience">{{Cite journal|last=Kiehl|first=Kent A.|last2=Hoffman|first2=Morris B.|date=1 janar 2011|title=The Criminal Psychopath: History, Neuroscience, Treatment, and Economics|journal=Jurimetrics|volume=51|issue=4|pages=355–397|issn=0897-1277|pmc=4059069|pmid=24944437}}</ref> Sidoqoftë ka kritika të shumta ndaj PCL-R si një mjet teorik dhe në përdorimin në botën reale.<ref name="Minkel">{{Cito web|last=Minkel|first=JR|url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=critique-of-forensic-psychopathy-scale-delayed-by-lawsuit|title=Fear Review: Critique of Forensic Psychopathy Scale Delayed 3 Years by Threat of Lawsuit|date=17 qershor 2010|website=Scientific America|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120318155851/http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=critique-of-forensic-psychopathy-scale-delayed-by-lawsuit|archivedate=18 mars 2012}}</ref><ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last=Walters|first=Glenn D.|year=2004|title=The Trouble with Psychopathy as a General Theory of Crime|journal=International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology|volume=48|issue=2|pages=133–48|doi=10.1177/0306624X03259472|pmid=15070462}}</ref><ref name="jaapl.org">[[Dorothy Otnow Lewis]], MD, Catherine A. Yeager, MA, Pamela Blake, MD, Barbara Bard, PhD, and Maren Strenziok, MS [http://jaapl.org/content/32/4/408.full.pdf Ethics Questions Raised by the Neuropsychiatric, Neuropsychological, Educational, Developmental, and Family Characteristics of 18 Juveniles Awaiting Execution in Texas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201123041218/http://jaapl.org/content/jaapl/32/4/408.full.pdf |date=23 nëntor 2020 }} J Am Acad Psychiatry Law 32:408–29, 2004</ref><ref name="ReferenceB">{{Cite journal|last=Miller|first=A. K.|last2=Rufino|first2=K. A.|last3=Boccaccini|first3=M. T.|last4=Jackson|first4=R. L.|last5=Murrie|first5=D. C.|year=2011|title=On Individual Differences in Person Perception: Raters' Personality Traits Relate to Their Psychopathy Checklist-Revised Scoring Tendencies|url=https://archive.org/details/sim_assessment_2011-06_18_2/page/253|journal=Assessment|volume=18|issue=2|pages=253–60|doi=10.1177/1073191111402460|pmid=21393315}}</ref> == Prognoza == Parashikimi për psikopatinë në mjediset mjeko-ligjore dhe klinike është mjaft i dobët, me disa studime që raportojnë se trajtimi mund të përkeqësojë aspektet antisociale të psikopatisë, të matura nga normat e recidivizmit, megjithëse është vërejtur se një nga studimet e përmendura shpesh që tregon rritjen e recidivizmit kriminal pas trajtimit, një studim retrospektiv i vitit 2011 i një programi trajtimi në vitet 1960, kishte disa probleme serioze metodologjike dhe me gjasë nuk do të miratoheshin sot. Sidoqoftë, disa studime relativisht rigoroze kuazi-eksperimentale duke përdorur metoda më moderne të trajtimit kanë gjetur përmirësime në lidhje me zvogëlimin e sjelljes së dhunshme dhe të tjera kriminale në të ardhmen, pavarësisht nga rezultatet e PCL-R, megjithëse asnjë nuk ka qenë gjykim i kontrolluar rastësisht . Studime të ndryshme të tjera kanë gjetur përmirësime në faktorët e rrezikut për krimin siç është abuzimi me substancat. Asnjë studim ende nuk ka ekzaminuar nëse tiparet e personalitetit që formojnë shqetësimet kryesore të karakterit të psikopatisë mund të ndryshohen nga trajtime të tilla.<ref name="polaschek2013">{{Cite journal|last=Polaschek|first=Devon L.L.|last2=Daly|first2=Tadhg E.|date=shtator 2013|title=Treatment and psychopathy in forensic settings|journal=Aggression and Violent Behavior|volume=18|issue=5|pages=592–603|doi=10.1016/j.avb.2013.06.003}}</ref> == Shpeshtësia == Një studim i vitit 2008 duke përdorur PCL: SV zbuloi se 1.2% e një kampioni amerikan shënoi 13 ose më shumë nga 24, duke treguar "psikopati të mundshme". Rezultatet lidheshin në mënyrë të konsiderueshme me dhunën, përdorimin e alkoolit dhe inteligjencën më të ulët. Një studim britanik i vitit 2009 nga Coid et al., Gjithashtu duke përdorur PCL: SV, raportoi një mbizotërim të komunitetit prej 0.6% duke shënuar 13 ose më shumë. Sidoqoftë, nëse pikëzimi do të rregullohej në 18 ose më shumë të rekomanduar,<ref name="cooke">{{Cite journal|last=Cooke|first=David J.|last2=Michie|first2=Christine|last3=Hart|first3=Stephen D.|last4=Hare|first4=Robert D.|year=1999|title=Evaluating the Screening Version of the Hare Psychopathy Checklist—Revised (PCL: SV): An Item Response Theory Analysis|url=https://www.researchgate.net/publication/232570257|journal=Psychological Assessment|volume=11|issue=1|pages=3–13|doi=10.1037/1040-3590.11.1.3}}</ref> kjo do ta linte prevalencën më afër 0.1%.<ref>{{Cito web|url=https://www.psychopathtest.com/|title=Frequently asked questions|website=Psychopath Test|accessdate=15 korrik 2019}}</ref> Rezultatet lidhen me moshën më të re, gjininë mashkullore, përpjekjet për vetëvrasje, dhunën, burgosjen, pastrehën, varësinë nga ilaçet, çrregullimet e personalitetit (histrionike, kufitare dhe antisociale), dhe çrregullimet e panikut dhe obsesiv-kompulsiv.<ref name="coid">{{Cite journal|last=Coid J, Yang M, Ullrich S, Roberts A, Hare RD|last2=Yang|last3=Ullrich|last4=Roberts|last5=Hare|year=2009|title=Prevalence and correlates of psychopathic traits in the household population of Great Britain|url=http://roar.uel.ac.uk/660/1/Coid%2C%20JW%20%282009%29%20IJLP%2032%20%282%29%2065-73.pdf|journal=International Journal of Law and Psychiatry|volume=32|issue=2|pages=65–73|doi=10.1016/j.ijlp.2009.01.002|pmid=19243821|access-date=10 tetor 2020|archive-date=23 nëntor 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201123041506/https://repository.uel.ac.uk/download/205a1ede0ed89beb564f218560216129c94d4320f39a5edac15b7be5bdcf1242/186297/Coid%2C%20JW%20%282009%29%20IJLP%2032%20%282%29%2065-73.pdf|url-status=dead}}</ref> Psikopatia ka një prevalencë shumë më të lartë në popullatën e dënuar dhe të burgosur, ku mendohet se rreth 15-25% e të burgosurve kualifikohen për diagnozën. Një studim mbi një kampion të burgosurish në MB zbuloi se 7.7% e të burgosurve të intervistuar plotësuan prerjen e PCL-R prej 30 për një diagnozë të psikopatisë. Një studim mbi një kampion të burgosurish në Iran duke përdorur PCL: SV gjeti një prevalencë prej 23% duke shënuar 18 ose më shumë.<ref>{{Cite journal|last=Assadi|first=Seyed Mohammad|last2=Noroozian|first2=Maryam|last3=Pakravannejad|first3=Mahdi|last4=Yahyazadeh|first4=Omid|last5=Aghayan|first5=Shahrokh|last6=Shariat|first6=Seyed Vahid|last7=Fazel|first7=Seena|date=shkurt 2006|title=Psychiatric morbidity among sentenced prisoners: prevalence study in Iran|journal=The British Journal of Psychiatry|volume=188|issue=2|pages=159–164|doi=10.1192/bjp.188.2.159|pmid=16449704|doi-access=free}}</ref> Një studim nga Nathan Brooks nga Universiteti Bond zbuloi se rreth një në pesë bosë të korporatave shfaqin tipare klinikisht të rëndësishme psikopatike - një proporcion i ngjashëm me atë mes të burgosurve.<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/australasia/psychopaths-ceos-study-statistics-one-in-five-psychopathic-traits-a7251251.html|title=A disturbing number of bosses are psychopaths|date=2016-09-13|work=The Independent|access-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216084926/http://www.independent.co.uk/news/world/australasia/psychopaths-ceos-study-statistics-one-in-five-psychopathic-traits-a7251251.html|archive-date=2018-02-16|language=en-GB}}</ref> == Shiko edhe == * [[Vrasësi serik]] == Referime == {{reflist|2}} == Bibliografia == == Lidhje të jashtme == * [https://books.google.com/books?id=OuNdrmHcJlgC&dq=psychopath+dsm-II&source=gbs_navlinks_s Manual i Psikopatisë (2007)] në Google Books. * [http://www.cassiopaea.org/cass/sanity_1.PdF Maska e mendjes së shëndoshë, Edicioni i 5-të] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116233614/https://cassiopaea.org/cass/sanity_1.PdF |date=16 janar 2020 }}, PDF i librit të Cleckley, 1988 * [http://www.hare.org Pa ndërgjegje Uebfaqja] zyrtare e Dr. Robert Bae * [http://philpapers.org/browse/psychopathy/?sort=pubYear&showCategories=on&hideAbstracts=&cn=psychopathy&new=1&limit=50&filterByAreas=&proOnly=on&cId=109956&freeOnly=&newWindow=on&categorizerOn=&onlineOnly=&langFilter=&start=0&sqc=&publishedOnly=&format=html&jlist=&ap_c1=&ap_c2= Psikopatia e Philpapers] * [http://www.all-about-forensic-psychology.com/psychopath.html Kuptimi i Psikopatit: Përkufizimet dhe Kërkimet kryesore] * [http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/54411 Paradoksi i Psikopatisë] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130415015241/http://www.psychiatrictimes.com/display/article/10168/54411 |date=15 prill 2013 }} Psikiatrike Times, 2007 (shënimi: qasje jokonsistente) * [https://web.archive.org/web/20090320111620/http://www.uiowa.edu/~c036090/abbott.pdf Në mendjen e një vrasësi] ''Natyrës,'' 2001 * {{Cito web|url=https://www.npr.org/2011/05/26/136619689/can-a-test-really-tell-whos-a-psychopath|title=Can A Test Really Tell Who's A Psychopath?|website=npr.org|publisher=NPR|quote=NPR audio, text and expert panel report, 2011|language=en}} * [http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=what-psychopaths-teach-us-about-how-to-succeed ''Çfarë na mësojnë psikopatët rreth asaj se si të kemi sukses''] ''American American'', tetor 2012 * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/06/when-your-child-is-a-psychopath/524502/ "Kur fëmija juaj është psikopat"] në ''Atlantik'' [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Psikopati]] [[Kategoria:Kriminologji]] [[Kategoria:Shkenca të sjelljes]] f8htimpdwmwf8dtnc5v41sd9tsh7x33 1 297107 2985500 2892552 2026-05-30T04:17:56Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Roberto Baggio]] 2985500 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116791 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809191333/http://baggio2000.se/ për lidhjen http://baggio2000.se/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 21 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2171923 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140904011324/http://www.golcalcio.it/Bag3002.htm për lidhjen http://www.golcalcio.it/Bag3002.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160203085652/http://www.pro-paul.net/baggio/special/sportsillustrated.html për lidhjen http://www.pro-paul.net/baggio/special/sportsillustrated.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140904011353/http://www.golcalcio.it/Bag3001.htm për lidhjen http://www.golcalcio.it/Bag3001.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151208154017/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/22/3607ef0f06e63/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160427140518/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199903/09/36e5859404e9f/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199903/09/36e5859404e9f/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150722072352/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199905/27/374d9bf0035df/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199905/27/374d9bf0035df/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150629131520/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199811/25/365c7eb90415c/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/199811/25/365c7eb90415c/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160427112804/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/200005/18/39244d01019db/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/coppe978/200005/18/39244d01019db/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131201024554/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200005/23/392ad14d06645/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/200005/23/392ad14d06645/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141020060539/http://www.mondopallone.it/2013/07/18/storie-di-provincia-le-quattro-stagioni-del-brescia-di-baggio-e-mazzone-e-non-solo/ për lidhjen http://www.mondopallone.it/2013/07/18/storie-di-provincia-le-quattro-stagioni-del-brescia-di-baggio-e-mazzone-e-non-solo/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://eurocalcionews.sportlive.it/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=32961. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120526115323/http://www.golcalcio.it/Brescia.htm për lidhjen http://golcalcio.it/Brescia.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180922063632/https://video.gazzetta.it/baggio-prima-doppietta-nazionale-20-settembre-1989/8bab0422-b2b5-11e8-98cd-900568a11a97 për lidhjen https://video.gazzetta.it/baggio-prima-doppietta-nazionale-20-settembre-1989/8bab0422-b2b5-11e8-98cd-900568a11a97. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090704030831/http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_chi.htm për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_chi.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090704112212/http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_aut.htm për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_aut.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120616003113/http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_fra.htm për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/eventi/francia98/incontri/ita_fra.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140904183042/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/05/35f17a03036fa/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199809/05/35f17a03036fa/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150722072916/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199902/10/36c1dcd506ce9/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199902/10/36c1dcd506ce9/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180921034903/https://www.fourfourtwo.com/us/features/fifa-18-icons-7-all-time-legends-we-really-want-see-included?page=0%2C1 për lidhjen https://www.fourfourtwo.com/us/features/fifa-18-icons-7-all-time-legends-we-really-want-see-included?page=0%2C1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200407150318/https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-60-51%3Fpage%3D0,1 për lidhjen https://www.fourfourtwo.com/features/fourfourtwos-100-greatest-footballers-ever-60-51?page=0%2C1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20090812012510/http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/libri/200111/28/3bf54ee905581/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/rubriche/libri/200111/28/3bf54ee905581/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170823170312/https://footballgreatones.files.wordpress.com/2017/06/ksuf-92.pdf për lidhjen https://footballgreatones.files.wordpress.com/2017/06/ksuf-92.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 1 janar 2021 11:13 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2178606 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131120211805/http://www.worldsoccer.com/blogs/the-redemption-of-roberto-baggio për lidhjen http://www.worldsoccer.com/blogs/the-redemption-of-roberto-baggio. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 18:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2181800 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140427152408/http://www.fantasista10.co.uk/when-totti-surpassed-baggio/ për lidhjen http://www.fantasista10.co.uk/when-totti-surpassed-baggio/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140528011232/http://www.fantasista10.co.uk/roberto-baggio/ për lidhjen http://www.fantasista10.co.uk/roberto-baggio/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140527214155/http://www.fantasista10.co.uk/totti-tops-40-years-of-gazzetta-ratings-but-baggio-is-perfect-10/ për lidhjen http://www.fantasista10.co.uk/totti-tops-40-years-of-gazzetta-ratings-but-baggio-is-perfect-10/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140716065417/http://www.fantasista10.co.uk/buffon-reveals-greatest-italians/ për lidhjen http://www.fantasista10.co.uk/buffon-reveals-greatest-italians/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 janar 2021 05:03 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2210914 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181015002841/http://www.pianetamilan.it/ultimissime/capello-il-calciatore-italiano-numero-uno-roberto-baggio/ për lidhjen http://www.pianetamilan.it/ultimissime/capello-il-calciatore-italiano-numero-uno-roberto-baggio/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 mars 2021 02:17 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2220450 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140223011438/http://www.in.com/eddy-baggio/profile-80735.html për lidhjen http://www.in.com/eddy-baggio/profile-80735.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 prill 2021 06:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2232150 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160305200328/http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html për lidhjen http://www.storiedicalcio.altervista.org/02_mondiali_calcio_1998.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 korrik 2021 03:22 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2233298 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304115825/http://www.storiedicalcio.altervista.org/storia-assocalciatori-sergio-campana_6.html për lidhjen http://www.storiedicalcio.altervista.org/storia-assocalciatori-sergio-campana_6.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 korrik 2021 15:50 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2234981 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20150107170732/http://www.storiedicalcio.altervista.org/coppa_uefa/UEFA_94_95.html për lidhjen http://www.storiedicalcio.altervista.org/coppa_uefa/UEFA_94_95.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 korrik 2021 08:38 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2237733 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120729090340/http://www.independent.co.uk/opinion/profile-has-so-much-ever-hung-on-a-hamstring-roberto-baggio-italys-buddhist-footballing-hero-1414123.html për lidhjen https://www.independent.co.uk/opinion/profile-has-so-much-ever-hung-on-a-hamstring-roberto-baggio-italys-buddhist-footballing-hero-1414123.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2021 21:18 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 25 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2259197 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151029033413/http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html për lidhjen http://www.rsssf.com/tablesi/italcuptops.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150107131720/http://www.juvenewsradio.it/21-maggio-1995-juventus-parma-4-0-di-nuovo-scudetto-dopo-nove-anni-di-digiuno/ për lidhjen http://www.juvenewsradio.it/21-maggio-1995-juventus-parma-4-0-di-nuovo-scudetto-dopo-nove-anni-di-digiuno/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140602200113/http://www.bbc-now.co.uk/sport/0/football/23078711 për lidhjen http://www.bbc-now.co.uk/sport/0/football/23078711. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140912004457/http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/04/19-64719/Juve,+50+stelle+da+onorare për lidhjen http://www.tuttosport.com/calcio/serie_a/juventus/2010/04/19-64719/Juve,+50+stelle+da+onorare. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100618135820/http://www.francobrain.com/robybaggio.htm për lidhjen http://www.francobrain.com/robybaggio.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161120222731/http://www.thegentlemanultra.com/calcio-caught-on-camera/classic-match-the-1996-supercoppa-italiana-ac-milan-1-2-fiorentina për lidhjen http://www.thegentlemanultra.com/calcio-caught-on-camera/classic-match-the-1996-supercoppa-italiana-ac-milan-1-2-fiorentina. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140516205407/http://www.fourfourtwo.com/it/features/schillaci-ricorda-fft-dopo-italia-90-ho-pianto-e-fumato për lidhjen http://www.fourfourtwo.com/it/features/schillaci-ricorda-fft-dopo-italia-90-ho-pianto-e-fumato. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100926142411/http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=1992/round=218/group=74.html për lidhjen http://en.archive.uefa.com/competitions/euro2012/history/season=1992/round=218/group=74.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100621060717/http://www.assoallenatori.it/aiacweb.nsf/WebviewAllenatorebyNumero/fd813c4c32c13907c1256f20004b5032 për lidhjen http://www.assoallenatori.it/aiacweb.nsf/WebviewAllenatorebyNumero/fd813c4c32c13907c1256f20004b5032. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20120710143203/http://italy.theoffside.com/serie-a/baggio-speaks-about-calcio.html për lidhjen http://italy.theoffside.com/serie-a/baggio-speaks-about-calcio.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130604152313/http://www.eatsport.net/2012/roberto-baggio-il-nove-e-mezzo/ për lidhjen http://www.eatsport.net/2012/roberto-baggio-il-nove-e-mezzo/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151121213630/http://www.goldenfoot.com/winner-details.php?l=en&WinnerID=8&Title=roberto-baggio për lidhjen http://www.goldenfoot.com/winner-details.php?l=en&WinnerID=8&Title=roberto-baggio. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140903060908/http://www.ftbpro.com/it/messaggi/davide.martini/369377/i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a për lidhjen http://www.ftbpro.com/it/messaggi/davide.martini/369377/i-10-migliori-rigoristi-della-storia-della-serie-a. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120516014018/http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-robertobaggio/en/ për lidhjen http://www.fao.org/getinvolved/ambassadors/ambassadors/ambassadors-robertobaggio/en/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140903092935/http://www.matchforpeace.org/?lang=en për lidhjen http://www.matchforpeace.org/?lang=en. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130315121549/http://www.windoweb.it/guida/spettacolo/filmografia_corrado_guzzanti.htm për lidhjen http://www.windoweb.it/guida/spettacolo/filmografia_corrado_guzzanti.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140517221107/https://itunes.apple.com/gb/podcast/father-ted-dvd-commentaries/id582800079 për lidhjen https://itunes.apple.com/gb/podcast/father-ted-dvd-commentaries/id582800079. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20130218120457/http://store.gazzetta.it/calcio/io-che-saro-roberto-baggio/KpSsEWcVRz4AAAEobWY3aqbV/ct për lidhjen http://store.gazzetta.it/calcio/io-che-saro-roberto-baggio/KpSsEWcVRz4AAAEobWY3aqbV/ct. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160629194202/http://www.worldsoccer.com/features/world-soccer-awards-previous-winners-2-338433 për lidhjen http://www.worldsoccer.com/features/world-soccer-awards-previous-winners-2-338433. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181023121239/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181023121239/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-awards.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160630203237/http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html për lidhjen http://football.sporting99.com/fifa-world-cup-all-star-team.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151231035356/https://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151231035356/https://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151117033752/http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html për lidhjen http://www.rsssf.com/miscellaneous/fifa-xi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 01:25 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 6 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2368670 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151222155132/http://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2002/m=12/news=history-the-gala-part-european-legends-84548.html për lidhjen https://www.fifa.com/ballon-dor/news/y=2002/m=12/news=history-the-gala-part-european-legends-84548.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180123073156/http://www.fifa.com/news/y=2012/m=5/news=eight-goal-milan-make-history-foggia-1637247.html për lidhjen https://www.fifa.com/news/y=2012/m=5/news=eight-goal-milan-make-history-foggia-1637247.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120712101738/http://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=82406/index.html për lidhjen https://www.fifa.com/newscentre/news/newsid=82406/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160514025207/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=174363/profile.html për lidhjen https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=174363/profile.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140602200053/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174363/ për lidhjen https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=174363/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170116150032/http://www.fifa.com/news/y=2012/m=2/news=happy-birthday-you-1582974.html për lidhjen https://www.fifa.com/news/y=2012/m=2/news=happy-birthday-you-1582974.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 dhjetor 2021 01:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2372325 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160922140647/http://www.tuttomercatoweb.com/accade-oggi/21-settembre-1986-roberto-baggio-esordisce-in-serie-a-880064 për lidhjen http://www.tuttomercatoweb.com/accade-oggi/21-settembre-1986-roberto-baggio-esordisce-in-serie-a-880064. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Brescia-Bologna/10450s. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130731014804/http://www.ilsole24ore.com/fc?cmd=anteprima&codid=22.0.750520433&artType=Articolo&DocType=Libero&chId=30 për lidhjen http://www.ilsole24ore.com/fc?cmd=anteprima&codid=22.0.750520433&artType=Articolo&DocType=Libero&chId=30. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20100804094530/http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplRubriche/editoriali/gEditoriali.asp?ID_blog=25&ID_articolo=7671&ID_sezione=29&sezione= për lidhjen http://www.lastampa.it/_web/cmstp/tmplRubriche/editoriali/gEditoriali.asp?ID_blog=25&ID_articolo=7671&ID_sezione=29&sezione=. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 dhjetor 2021 01:10 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2373005 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170822125332/http://articles.baltimoresun.com/1994-07-16/sports/1994197049_1_dino-baggio-roberto-baggio-world-cup për lidhjen http://articles.baltimoresun.com/1994-07-16/sports/1994197049_1_dino-baggio-roberto-baggio-world-cup. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2021 09:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2379149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140109223941/http://au.fourfourtwo.com/features/5146,roberto-baggio-italys-finest-no10.aspx për lidhjen http://au.fourfourtwo.com/features/5146,roberto-baggio-italys-finest-no10.aspx. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.legaseriea.it/it/serie-a-tim/match-report/-/match-report/Juventus-Foggia/4190s. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141121203742/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=cronomilan për lidhjen http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=cronomilan. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151114003756/http://articles.orlandosentinel.com/1994-06-15/features/9406150766_1_baggio-great-soccer-players-goals-in-world për lidhjen http://articles.orlandosentinel.com/1994-06-15/features/9406150766_1_baggio-great-soccer-players-goals-in-world. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200728114131/https://www.ilgiornale.it/news/cesare-cremonini-pop-maturo-conquisto-l-estate.html për lidhjen http://www.ilgiornale.it/spettacoli/cesare_cremonini_pop_maturo_conquisto_lestate/06-08-2005/articolo-id=20259-page=0-comments=1. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170719091811/http://www.diadora.com/en/us/stories/matchwinnerrb/ për lidhjen http://www.diadora.com/en/us/stories/matchwinnerrb/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 23:41 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2382570 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190712120410/https://www.coni.it/it/news/primo-piano/9832-inaugurata-la-walk-of-fame.html për lidhjen http://www.coni.it/it/news/primo-piano/9832-inaugurata-la-walk-of-fame.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190712120416/https://www.coni.it/images/CNA_100_Leggende_per_data_di_nascita.pdf për lidhjen http://www.coni.it/images/CNA_100_Leggende_per_data_di_nascita.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 janar 2022 00:34 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2401902 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190924082150/https://iffhs.de/iffhs-has-announced-the-48-football-legend-players/ për lidhjen http://iffhs.de/iffhs-has-announced-the-48-football-legend-players/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 shkurt 2022 02:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 4 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2486351 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150109085954/http://ricerca.gelocal.it/lanuovasardegna/archivio/lanuovasardegna/2001/10/22/SWC02.html për lidhjen http://ricerca.gelocal.it/lanuovasardegna/archivio/lanuovasardegna/2001/10/22/SWC02.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180921034514/http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/2002/12/16/LS4LG_LS480.html për lidhjen http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/2002/12/16/LS4LG_LS480.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150107141239/http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/1997/07/15/LA303.html për lidhjen http://ricerca.gelocal.it/iltirreno/archivio/iltirreno/1997/07/15/LA303.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170802093619/https://sport.sky.it/calcio-estero/fotogallery/2010/10/10/i_grandi_numeri_dieci_del_calcio.html për lidhjen http://sport.sky.it/calcio-estero/fotogallery/2010/10/10/i_grandi_numeri_dieci_del_calcio.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 tetor 2022 15:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2495125 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://archive.is/20150209110622/http://www.solocalcio.com/gallery/players/robaggio_uk.htm për lidhjen http://www.solocalcio.com/gallery/players/robaggio_uk.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 17 nëntor 2022 07:16 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2504718 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140904183036/http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199903/31/37027b6305ff3/ për lidhjen http://www2.raisport.rai.it/news/sport/calcio/199903/31/37027b6305ff3/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 25 dhjetor 2022 09:44 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2535772 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140109224954/http://coa.inducks.org/story.php?c=I+MG++451-A për lidhjen http://coa.inducks.org/story.php?c=I+MG++451-A. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 mars 2023 08:28 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2554632 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140519095055/http://www.olimpiazzurra.com/2014/05/storie-mondiali-litalia-e-i-maledetti-rigori/ për lidhjen http://www.olimpiazzurra.com/2014/05/storie-mondiali-litalia-e-i-maledetti-rigori/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2023 23:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2559946 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130306024406/http://www.stpauls.it/gio/1147gi/tommiGi.html për lidhjen http://www.stpauls.it/gio/1147gi/tommiGi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 qershor 2023 01:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2632409 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140605051500/http://www.ilpost.it/2012/02/23/come-fare-gol-su-calcio-dangolo/6/ për lidhjen http://www.ilpost.it/2012/02/23/come-fare-gol-su-calcio-dangolo/6/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2023 06:48 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2637663 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140407072033/http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/16/Baggio_elogia_Stoichkov_Barcellona_giusto_co_0_94121616248.shtml për lidhjen http://archiviostorico.corriere.it/1994/dicembre/16/Baggio_elogia_Stoichkov_Barcellona_giusto_co_0_94121616248.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 janar 2024 09:06 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2644902 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160128101324/http://www.myfootballgames.co.uk/game/80/Baggio_s-Magical-Kicks.html për lidhjen http://www.myfootballgames.co.uk/game/80/Baggio_s-Magical-Kicks.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2024 09:27 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2678780 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140810050521/http://www.robertobaggio.org/italian/statistiche.html për lidhjen http://www.robertobaggio.org/italian/statistiche.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20070808054427/http://www.robertobaggio.org/italian/biografia.html për lidhjen http://www.robertobaggio.org/italian/biografia.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20151007071408/http://www.goaldentimes.org/roberto-baggio-and-the-essence-of-buddhism/ për lidhjen http://www.goaldentimes.org/roberto-baggio-and-the-essence-of-buddhism/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 korrik 2024 02:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2700415 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140109223702/http://www.calciomercato.com/altre-notizie/roberto-baggio-allenare-l-italia-non-si-sa-mai-826328 për lidhjen http://www.calciomercato.com/altre-notizie/roberto-baggio-allenare-l-italia-non-si-sa-mai-826328. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 shtator 2024 23:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2715417 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150119205444/http://www.sportmediaset.mediaset.it/news/2011/06/29/6522997.shtml për lidhjen http://www.sportmediaset.mediaset.it/news/2011/06/29/6522997.shtml. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 nëntor 2024 08:22 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2723682 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120331070734/http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html për lidhjen http://esportes.terra.com.br/futebol/copa/2010/noticias/0,,OI4480146-EI14416,00-Shakira+lanca+clipe+de+Waka+Waka+musica+oficial+da+Copa.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 nëntor 2024 17:35 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2771605 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170718140017/http://inbedwithmaradona.com/journal/2017/2/17/pasadena-to-bordeaux-the-redemption-of-roberto-baggio për lidhjen http://inbedwithmaradona.com/journal/2017/2/17/pasadena-to-bordeaux-the-redemption-of-roberto-baggio. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 mars 2025 04:24 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2874089 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111007155835/http://www.settoretecnico.figc.it/Allegati/1572011145826.pdf për lidhjen http://www.settoretecnico.figc.it/Allegati/1572011145826.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 nëntor 2025 07:31 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2887622 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120530200839/http://www.giantbomb.com/roberto-baggio/94-22220/ për lidhjen http://www.giantbomb.com/roberto-baggio/94-22220/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 10 janar 2026 00:21 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Roberto Baggio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981095 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20131216233952/http://it.eurosport.yahoo.com/10052010/45/top-10-mondiali-pele-baggio-i-10-grandi.html për lidhjen http://it.eurosport.yahoo.com/10052010/45/top-10-mondiali-pele-baggio-i-10-grandi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:18 (CEST) plk0rxg424ssqruso5nee94c5za7kjq 1 302049 2985497 2771611 2026-05-30T04:05:22Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985497 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rozhaja]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2215876 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140822230515/http://illyriapress.com/emertimet-gjeografike-apo-toponimet-ne-sanxhak/ për lidhjen http://illyriapress.com/emertimet-gjeografike-apo-toponimet-ne-sanxhak/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2021 05:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rozhaja]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2771610 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sq.warbletoncouncil.org/caracteristicas-imperio-bizantino-4598. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://sq.warbletoncouncil.org/caracteristicas-imperio-bizantino-4598. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 mars 2025 05:00 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rozhaja]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985496 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 06:05 (CEST) hwluqjykfda1rvyf48h05kgo63eb49y 0 308904 2985320 2979044 2026-05-29T13:37:11Z ~2026-32053-31 188314 E hoqa fjalën Vogel sepse shkalla në të cilën çamët bashkëpunuan me nazistët është e diskutueshme 2985320 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Filatishkolla.jpg|parapamje|Shkolle per femijnë Shqiptarë në [[Filati]], foto nga 1942-1944]] '''Dëbimi i shqiptarëve çamë''' ose '''dëbimi i shqiptarëve nga Greqia''' ishte [[Zhvendosja e detyruar|shpërngulja e detyruar]] e mijëra [[Shqiptarët në Greqi|shqiptarëve]] [[Çamët|çamë]] nga [[Çamëria]], pjesë e rajonit bregdetar të [[Epiri]]t, pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] në [[Republika Popullore e Shqipërisë|Shqipëri]], në duart e elementëve të [[Rezistenca greke|rezistencës greke]], [[EDES|Lidhja Kombëtare Republikane Greke]] (EDES) (1944) dhe luftëtarët veteranë të rezistencës EDES (1945).<ref name=":0">Evergeti, Venetia; Hatziprokopiou, Panos and Nicolas Prevelakis (2014) "[https://books.google.com/books?id=82Y3BQAAQBAJ&pg=PA352&lpg=PA352&dq=The+Oxford+Handbook+of+European+Islam+Chams&source=bl&ots=aPeiu-szsO&sig=bz8UvkPvNb2vH3Sx71bQtSAj_HU&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjWy96q4d3KAhWG6KYKHRCeA0EQ6AEINDAD#v=onepage&q=The%20Oxford%20Handbook%20of%20European%20Islam%20Chams&f=false Greece]". In Cesari, Jocelyn (ed). ''The Oxford Handbook of European Islam''. Oxford University Press. p. 352.</ref> Gati 35,000 Shqiptaresh Çam u depërtuan nga Çamërisë ne ate kohe. [[Skeda:Varrezat Monumentale në Kllogjër.jpg|parapamje|[[Varrezat e çamëve|Memoriali]] i [[Gjenocidi]]t në Kllogjër, Shqipëri]] Në [[Perandoria Osmane|periudhën e vonë osmane]], tensionet midis çamëve dhe popullsisë greke u shfaqën përmes konflikteve komunale që vazhduan gjatë kaosin në [[Luftërat Ballkanike|Luftërave Ballkanike]], kur një pjesë e rajonit historik të [[Epiri]]t, atëherë nën [[Vilajeti i Janinës|sundimin osman]], u bë pjesë e [[Greqia|Greqisë]]. Gjatë [[Lufta e Parë Ballkanike|Luftës së Parë Ballkanike]], shumica e shqiptarëve çamë, megjithëse në fillim hezituan, u rreshtuan në anën e [[Ushtria Osmane|forcave osmane]] kundër forcave greke<ref>Baltsiotis. ''The Muslim Chams of Northwestern Greece''. 2011. para 21.</ref> dhe formuan njësi të armatosura të parregullta dhe dogjën vendbanime të banuara nga të krishterët ortodoksë, me vetëm pak [[Beu|bejlerë]] shqiptarë të gatshëm të pranonin sundimin grek në rajon. Si përgjigje ndaj këtij aktiviteti në rajon u organizuan njësi guerile greke. Pas luftërave ballkanike dhe gjatë periudhës së ndërmjetme, çamët myslimanë nuk u integruan në shtetin grek, i cili adoptoi politika që synonin t'i dëbonin ata nga territori i tyre, pjesërisht përmes përfshirjes së tyre në [[Shkëmbimi i popullsisë midis Greqisë dhe Turqisë|shkëmbimin e popullsisë greko-turke]], edhe pse kjo nuk u realizua për shkak të kundërshtimeve të [[Italia Fashiste (1922–1943)|regjimit fashist të Italisë]]. Për më tepër, tentativa për vendosjen e [[Refugjatët grekë|refugjatëve grekë]] nga [[Anadolli]] brenda zonës dhe periudhat e represionit të hapur shtetëror në vitet 1920 dhe 1930, veçanërisht nga [[Regjimi i 4 gushtit|regjimi autoritar]] [[Joanis Metaksas|Metaksas]], çoi në tensione midis pakicës çame dhe shtetit grek. Ndërkohë, [[Propaganda në Italinë fashiste|propaganda fashiste italiane]] nisi në vitin 1939 një fushatë agresive proshqiptare për aneksimin e rajonit grek dhe krijimin e një shteti të madh shqiptar. Si e tillë, me fillimin e Luftës së Dytë Botërore, një pjese e popullsisë çame [[Bashkëpunimi i shqiptarëve çamë me Boshtin|bashkëpunoi me trupat e Boshtit]], ose duke u ofruar atyre mbështetje indirekte (udhërrëfyes, lidhje lokale, informatorë etj.) ose duke u rekrutuar si trupa të Boshtit të parregullta dhe të armatosur. Rastet e fundit ishin përgjegjëse për mizori kundër popullatës lokale greke. Shqiptarët e Çamërisë u akuzuan për bashkëpunim me forcave e akseve. Ne realitet, Greqia ka pasur një rezistencë te madhe kundër nazifashizmin dhe luftuan per çlirimin e Shqipërisë. [[Këshilla|Vetëm disa bashkëpunëtore të armatosura çame]] morën pjesë aktive në operacionet [[Nazizmi|naziste]] që rezultuan në vrasjen e më shumë se 1200 fshatarëve grekë midis korrikut dhe shtatorit 1943 dhe, në janar 1944, në vrasjen e 600 personave në anën shqiptare të kufirit. [[Bashkëpunimi i shqiptarëve çamë me Boshtin|Bashkëpunimi me Fuqitë e Boshtit]] nxiti pakënaqësi nga pala greke dhe pas Luftës së Dytë Botërore, shumica e komunitetit çam duhej të ikte në Shqipëri. Në këtë proces 200-300 çamë u masakruan nga forcat EDES në vendbanime të ndryshme, ndërsa gjithsej 1200 u vranë. Disa burime shqiptare e rrisin këtë numër në shek. 2000. Në vitet 1945-1946, një gjykatë bashkëpunëtore speciale në Greqi dënoi gjithsej 2109 shqiptarë çamë në mungesë për bashkëpunim me fuqitë e Boshtit dhe krime lufte. Numri i vlerësuar i shqiptarëve çamë të dëbuar nga Epiri në Shqipëri dhe [[Turqi]] ndryshon: shifrat përfshijnë 14,000, 19,000, 20,000 dhe 25,000. Sipas raporteve çame ky numër duhet të rritet në c. 35,000. Mizoritë nuk u inkurajuan nga udhëheqja e EDES dhe misioni britanik, por të dy nuk ishin në gjendje t'i parandalonin ato. Disa fisnikë vendas grekë premtuan kalim të sigurt dhe ofruan të strehonin të gjithë ata çamë që do të braktisnin anën naziste. [[Skeda:Cham march 2.JPG|parapamje|Protestat për Çamërinë]] == Pasojat == === Rivendosja në Shqipërinë === Për më tepër, sipas burimeve shqiptare, 2500 refugjatë [[Myslimanët|myslimanë]] çamë humbën jetën nga uria dhe epidemitë gjatë rrugës për në Shqipëri. Pas vendosjes së anëtarëve të komunitetit në Shqipëri, [[Republika Popullore e Shqipërisë]] nuk i trajtoi ata si viktima, por pati një qëndrim shumë mosbesues ndaj tyre dhe vazhdoi me arrestime dhe internime. Shqiptarët çamë u etiketuan si "reaksionarë" dhe pësuan njëfarë [[persekutimi]] brenda Shqipërisë, ndoshta sepse ishin shtetas grekë, elitat e tyre tradicionalisht ishin pronarë të pasur, kishin bashkëpunuar me forcat e Boshtit dhe ishin përfshirë në aktivitetet anti-komuniste. Pas dëbimit të komunitetit Çam në Shqipëri, Çamët organizuan [[Komiteti Antifashist i Emigranteve Çame|Komitetin Antifashist i Emigrantëve Çamë]], me ndihmën e qeverisë komuniste të re të Shqipërisë. U krijua gjatë valës së parë të refugjatëve dhe synonte të bënte Greqinë të pranonte rikthimin e Çamëve në shtëpitë e tyre. Ata organizuan dy kongrese, miratuan një memorandum dhe dërguan delegatë në Greqi dhe në aleatët evropianë. Pas tre vitesh aktiviteti, organizata nuk arriti as të ri-vendoste Çamët në [[Çamëria|Çamëri]], as të internacionalizonte çështjen e Çamëve. Ata u dhanë shtëpi të reja në pjesë të jugut të Shqipërisë nga regjimi i [[Republika Popullore e Shqipërisë|Republikës Popullore e Shqipërisë]], duke krijuar një shpërndarje të elementit grek lokal. Në dhjetor të vitit 1945, Administrata e Kombeve të Bashkuara për Ndihmën dhe Rimëkëmbjen miratoi 1.45 milion dollarë amerikanë për refugjatët Çam në Shqipëri. Megjithatë, për shkak të përkeqësimit të marrëdhënieve midis Republikës Popullore të Shqipërisë dhe botës perëndimore, regjimi lokal ndaloi çdo ndihmë financiare dhe humanitare. Që nga viti 1947, Komiteti u ngarkua me normalizimin e situatës së jetesës për refugjatët Çam në Shqipëri. Në vitin 1951, Çamëve u dha me forcë shtetësinë shqiptare dhe Komiteti u shpërbë. == Burime == * ''[[Gjenocidi grek kundër Çamërisë dhe greqizimi i Shqipërisë vazhdon]]: dokumente, dëshmi, analiza dhe druajtja e shtetarëve ndaj Greqisë për problemin çam...'' libër me autor Hilmi Saqe dhe Arben Iljazi (red.). Botuar në Tiranë nga "Arbëria", në vitin 2010. V.2, me 478 faqe. == Referimet == {{reflist}} [[Kategoria:Përndjekje e shqiptarëve]] [[Kategoria:Përndjekje e myslimanëve]] [[Kategoria:Çamëri]] [[Kategoria:Çamë]] [[Kategoria:Shpërngulje e detyruar]] [[Kategoria:Shqipëria në Luftën e Dytë Botërore]] [[Kategoria:Lidhja Kombëtare Republikane Greke]] [[Kategoria:Gjenocid]] [[Kategoria:Dëbimi i shqiptarëve]] 1rfevwjkxhalytn0kqc66eukjwn9gku 1 310571 2985506 2978534 2026-05-30T04:21:10Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]] 2985506 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2077018 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809154614/https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497 për lidhjen https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 shkurt 2020 06:08 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2121633 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809154614/https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497 për lidhjen https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190209124413/http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/ për lidhjen http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 2 qershor 2020 11:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2177812 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191017152222/https://www.kohajone.com/2018/11/30/kanada-meksike-shba-nenshkruajne-marreveshje-te-re-tregtare/ për lidhjen https://www.kohajone.com/2018/11/30/kanada-meksike-shba-nenshkruajne-marreveshje-te-re-tregtare/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 18 janar 2021 05:36 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2263985 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180809154614/https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497 për lidhjen https://k.caixinglobal.com//web/detail_23497. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190209124413/http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/ për lidhjen http://logisym.org/trade-conflict-doom-or-boom-logisym-november-december-2018/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 9 tetor 2021 23:27 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2374019 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171209232254/https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/03/31/presidential-executive-order-establishing-enhanced-collection-and për lidhjen https://www.whitehouse.gov/the-press-office/2017/03/31/presidential-executive-order-establishing-enhanced-collection-and. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180406123005/https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-president-donald-j-trump-additional-proposed-section-301-remedies/ për lidhjen https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/statement-president-donald-j-trump-additional-proposed-section-301-remedies/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180615214724/https://www.rtsh.al/lajme/kine-shba-vazhdon-perplasja-per-tarifat-tregetare/ për lidhjen https://www.rtsh.al/lajme/kine-shba-vazhdon-perplasja-per-tarifat-tregetare/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 dhjetor 2021 01:18 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2378919 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190904140940/https://www.aljazeera.com/blogs/asia/2019/05/china-trade-war-sino-american-ties-torn-brick-brick-190512132227395.html për lidhjen https://www.aljazeera.com/blogs/asia/2019/05/china-trade-war-sino-american-ties-torn-brick-brick-190512132227395.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 dhjetor 2021 10:05 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449232 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191011150529/https://ata.gov.al/2018/06/15/shba-trump-vendos-tarifa-edhe-per-produktet-kineze/ për lidhjen https://ata.gov.al/2018/06/15/shba-trump-vendos-tarifa-edhe-per-produktet-kineze/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 02:13 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2511282 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20181223103732/https://www.democraticleader.gov/newsroom/52918-2/ për lidhjen https://www.democraticleader.gov/newsroom/52918-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 janar 2023 19:07 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2665198 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191006112411/http://www.scan-tv.com/shba-kine-pse-pasojat-e-luftes-tregtare-po-i-vuajne-me-shume-grate/ për lidhjen http://www.scan-tv.com/shba-kine-pse-pasojat-e-luftes-tregtare-po-i-vuajne-me-shume-grate/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 21 maj 2024 03:39 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2694275 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210215084205/https://www.reuters.com/article/topNews/idCAKBN1O201A-OCATP?edition-redirect=ca për lidhjen https://ca.reuters.com/article/topNews/idCAKBN1O201A-OCATP. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 shtator 2024 03:46 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2733101 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201011145624/https://www.menendez.senate.gov/news-and-events/press/menendez-democratic-senators-call-on-trump-administration-to-put-american-jobs-national-security-before-china për lidhjen https://www.menendez.senate.gov/news-and-events/press/menendez-democratic-senators-call-on-trump-administration-to-put-american-jobs-national-security-before-china. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 dhjetor 2024 11:33 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2882762 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191006122755/https://gazetamapo.al/amerika-e-para-shba-vendos-tarifa-per-lavatricet-dhe-panelet-diellore/ për lidhjen https://gazetamapo.al/amerika-e-para-shba-vendos-tarifa-per-lavatricet-dhe-panelet-diellore/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 20 dhjetor 2025 17:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2969024 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210224203249/https://olemiss.edu/courses/pol324/kentanne.pdf për lidhjen https://olemiss.edu/courses/pol324/kentanne.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 04:29 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Lufta tregtare Kinë–Shtetet e Bashkuara]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980763 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210324040104/https://money.cnn.com/2011/04/17/news/economy/trump_china_trade_war/index.htm për lidhjen https://money.cnn.com/2011/04/17/news/economy/trump_china_trade_war/index.htm. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20180615193710/http://money.cnn.com/2018/06/14/news/economy/trump-china-tariffs/index.html?adkey=bn për lidhjen http://money.cnn.com/2018/06/14/news/economy/trump-china-tariffs/index.html?adkey=bn. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 08:39 (CEST) en6ltgzpristj0qw0uad9x6p6hodg21 0 315175 2985447 2959893 2026-05-29T20:43:29Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985447 wikitext text/x-wiki Kjo është një listë jo e plotë e përmendoreve në [[Ulqini|Ulqin]], [[Mali i Zi]]. == Pllaka përkujtimore Kosovë-Ulqin == [[Skeda:UlcinjKosovo.jpg|parapamje|Pllaka përkujtimore e vendosur në oborrin e ndërtesës së [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendit Komunal]].]] '''Pllaka përkujtimore ''Kosovë-Ulqin''''' është një [[pllakë përkujtimore]], e cila gjendet pranë ndërtesës së [[Kuvendi i Komunës së Ulqinit|Kuvendit të Komunës së Ulqinit]]. Është inauguruar me rastin e [[Dita e Ulqinit|Ditës së Ulqinit]] më 6 prill 2002, ndërsa është zbuluar nga akademiku shqiptar nga Kosova [[Mark Krasniqi]] dhe kryetari i atëhershëm i Komunës së Ulqinit [[Skënder Hoxha]].<ref>{{Cite web|url=http://www.ulqini.org/Lajme/prill2002.htm|title=U shënua Dita e Ulqinit|publisher=ulqini.de|access-date=20 shkurt 2026}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.buzuku.info/Arkivi/Buzuku07/kultur%C3%AB_2.htm|title=U përurua pllaka përkujtimore|publisher=buzuku.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305164529/http://www.buzuku.info/Arkivi/Buzuku07/kultur%C3%AB_2.htm|archive-date=5 mars 2016|url-status=dead|access-date=20 shkurt 2026}}</ref> Në tekstin e pllakës, që është i shkruar në tre gjuhë (shqip, serbokroatisht dhe anglisht), thuhet: {{Citat|'''PLLAKË PËRKUJTIMORE'''<br /><br />Në shenjë falënderimi qytetarëve të Ulqinit dhe rrethinës për humanizëm, solidaritet, mikpritje, strehim dhe përkujdesje të treguar ndaj të përndjekurve nga Kosova në periudhën mars 1998 - qershor 1998.|''Mirënjohësit nga Kosova.''}} == Përmendorja kushtuar viktimave të tërmetit të vitit 1979 == [[Skeda:Përmendorja kushtuar viktimave të tërmetit të vitit 1979.jpg|parapamje|Përmendorja kushtuar viktimave të tërmetit të vitit 1979.]] '''Përmendorja kushtuar viktimave të tërmetit të vitit 1979''' është një [[Monumenti|monument]] në [[Ulqin]], që gjendet nën bedemet e [[Kalaja e Ulqinit|Kalasë së Ulqinit]]. Vepër e arkitektit Muhamed Muharremit, është inauguruar më 14 janar 2021, ndërsa është zbuluar nga ambasadori i Kosovës në Podgoricë Ylber Hysa dhe ambasadori i Kroacisë në Podgoricë Veselko Grubshiq.<ref>{{Cite journal|last=Çapuni|first=Dr. Ilir|date=12 mars 2021|title=Ceremonia e zbulimit të Përmendores së viktimave të termetit të vitit 1979|url=http://www.ul-gov.me/upload/document/buletini_alb_final_20210317_205455.pdf|journal=Buletini i Komunës së Ulqinit|language=sq|volume=02/2021|pages=9}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Përmendorja e Lirisë == [[Skeda:Përmendorja e Lirisë.jpg|parapamje|Përmendorja e Lirisë, më 17 mars 2014.]] '''Përmendorja e Lirisë''' ([[Gjuha malazeze|mal.]] ''Spomenik Slobode'') është [[Monumenti|monument]] në [[Ulqin]], vepër e skulptorit serb Miodrag Zhivkoviq (''Miodrag Živković''). Përmendorja është ngritur më 1985 nga qeveria komuniste jugosllave, dhe sipas tyre është ngritur ''"në nder të luftëtarëve të rënë të Ushtrisë Nacionalçlirimtare të Jugosllavisë gjatë Luftës Nacionalçlirimtare"''. Përmendorja përbëhet nga dy masa, të gjata rreth 10 metra.<ref>{{Cite web|title=1985 Spomenik Slobode, Ulcinj.|url=http://miodrag-zivkovic.com/biografija.htm|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100305115406/http://miodrag-zivkovic.com/biografija.htm|archive-date=5 mars 2010|access-date=26 qershor 2014|language=sr}}</ref> Plani ishte që në hapësirën përreth përmendores të ndërtohet një shesh me amfiteatër, restorante dhe hapësira për shëtitje dhe pushim, por ky plan nuk u realizua. Gjatë ndërtimit të kësaj përmendoreje u [[Tjetërsimi i pronave në Ulqin|nacionalizuan pronat e shqiptarëve]] vendas, toka në të cilën u ndërtua përmendorja ishte pronë e tyre.<ref>{{Cite web|url=http://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/|title=Ružna strana lepote Ulcinja|last=Karamanaga|first=Ismet|publisher=visit-ulcinj.com|access-date=20 shkurt 2026|language=sr|archive-date=9 prill 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250409182249/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist}} == Shiko edhe == * [[Lista e monumenteve në Ulqin]] [[Kategoria:Ulqin]] lbdvc1u40h4cs4moxov20pary42dri2 0 315435 2985312 2818403 2026-05-29T12:56:42Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985312 wikitext text/x-wiki {{Neutralitet i dyshimtë}}{{Infobox company | name = NimiTV | logo = NimiTVLOGO.png | logo_size = | type = Telekomunikacion | industry = | genre = Platformë shqiptare për transmetim televiziv | founder = | area_served = [[Europë]], [[Australi]] | key_people = | products = Platformë televizive me një sërë programesh, aplikacione speciale televizive për çdo pajisje | services = | revenue = | operating_income = | net_income = | assets = | equity = | owner = | num_employees = | parent = | divisions = | footnotes = | intl = | homepage = {{URL|https://nimitv.com}} | foundation = 2012 | location_city = | location_country = | location = | locations = | market cap = }} '''NimiTV''' një platformë transmetimi televizive që ofron transmetimin e kanaleve televizive shqipe dhe të huaja, i koncentruar drejt diasporës shqiptare në Europë dhe Australi. NimiTV ofron shërbime TV si , kanale live, VOD, Catch-Up TV dhe të tjera. Transmeton mediat kryesore shqiptare dhe kanale televizive në mbarë botën. Platforma ofron emisione të njohura reality show si [[Big Brother VIP Albania]], [[Big Brother VIP Kosova]] dhe [[Ferma VIP Albania]], të cilat i dedikohen diasporës shqiptare në Europë. Që nga viti 2021, NimiTV është e vetmja TV shqiptare e licencuar për të transmetuar kanale DigitAlb në Evropë.<ref name="Exclusive content for Albanian viewers in Europe on Nimitv">[https://www.londondaily.news/exclusive-content-for-albanian-viewers-in-europe-on-nimitv// Exclusive content for Albanian viewers in Europe on Nimitv] (Londondaily.news), 25.10.2024</ref> ==Historia== Platforma NimiTV është themeluar në vitin 2012, duke ofruar shërbimet e saj të kanaleve TV shqiptare dhe ndërkombëtare nga teknologjia më e fundit botërore për shqiptarët që jetojnë në Evropë. Shërbimet e kanaleve TV shqiptare nga NimiTV i dedikohen diasporës evropiane në [[Zvicër]], [[Gjermani]], [[Angli]], [[Australi]], [[Austri]], [[Belgjikë]], [[Finlandë]], [[Francë]], [[Greqi]], [[Holandë]], [[Itali]], [[Luksemburg]], [[Norvegji]], [[Suedi]] dhe në mbarë Evropën. ==Shërbimet== NimiTV ofron VOD (Video On Demand), Catch-Up TV, Live Rewind dhe shërbime të tjera, gjithashtu NimiTV ofron shërbim ndaj klientit 24/7 me qendrën e kujdesit gjithmonë në dispozicion për ju. Transmeton përmbajtjen më të plotë televizive për çdo pjesëtar të familjes, duke ofruar programe shqip nga të gjitha trevat shqipfolëse dhe kanale televizive nga platformat më të kërkuara në [[Shqipëri]] dhe [[Kosovë]] dhe të huaja. Gjithashtu ekskluzivitetin e transmetimit të të gjitha kanaleve të platformave televizive më të njohura në Kosovë dhe Shqipëri si [[DigitAlb]], Tring, Artmotion, dhe kanale si [[RTK]], [[RTSH]], [[Top Channel]] e të tjera.<ref name="Why Should You Start Watching Albanian TV on Streaming App?">[https://www.webku.net/why-should-you-start-watching-albanian-tv-on-streaming-app/ Why Should You Start Watching Albanian TV on Streaming App?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231003133248/https://www.webku.net/why-should-you-start-watching-albanian-tv-on-streaming-app/ |date=3 tetor 2023 }} (Webku.net), 15.08.2023</ref> Që nga viti 2021, NimiTV është e vetmja TV shqiptare e licencuar për të transmetuar kanale DigitAlb në Evropë.<ref name="NimiTV bashkpunon me DigitAlb">[https://www.albinfo.ch/nimitv-dhe-tvalb-ri-nenshkruajne-kontraten-me-digitalb-per-kanale-ne-diaspore/ NimiTV bashkpunon me DigitAlb] (Albinfo.ch), 12.11.2021</ref> Për shpërndarjen e kanaleve, NimiTV është e vetmja platformë me aplikacion për Smart TV<ref name="NimiTV lanson aplikacionin për Smart TV">[https://klankosova.tv/kompania-e-pare-shqiptare-me-aplikacion-per-smarttv-samsung-lg-dhe-sony/ NimiTV lanson aplikacionin për Smart TV] (Klankosova.tv), 11.10.2017</ref>, Gjithashtu NimiTV mund ta shikoni ne dekoder i paisur me Wi-Fi si dhe ne paisje si [[iOS]], [[Android]], RokuTV, Amazon Fire Stick dhe paisje te tjera. ==Pajisjet e mbështetura== NimiTV është gjithashtu në shumicën e pajisjeve më të njohura me qasje në internet, duke përfshirë: *Smart TV (Samsung, LG) *Amazon Fire TV *Apple TV *Roku TV *Android TV *Pajisjet Android (telefona Android, tablet Android) *Pajisje Apple iOS (iPhone, iPad) *PC, laptops (Windows, Linux, and MacOS) ==Referimet== {{Reflist}} ==Linqe të jashtme== *[https://nimitv.com/ Faqja zyrtare] *[https://apps.apple.com/us/app/nimitv/id1311469051 NimiTV në App Store] *[https://play.google.com/store/apps/details?id=com.nimitv.android&hl=sq/ NimiTV në Google Play] cb25ciex2cps5wvu4x35t1v7rbpdf8b 0 315665 2985368 2959961 2026-05-29T16:23:50Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985368 wikitext text/x-wiki '''Partitë shqiptare në Malin e Zi''' janë [[Partia politike|parti politike]] që përfaqësojnë [[Shqiptarët në Mal të Zi|pakicën shqiptare]] në [[Mali i Zi|Malin e Zi]]. == Historia == {{Shiko dhe|Shqiptarët në Mal të Zi}} Menjëherë pas zyrtarizimit të sistemit shumëpartiak në Mal të Zi në mesin e viteve 1990, më 9 shtator të atij viti u themelua partia e parë shqiptare: [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]].<ref>{{Cite web|last=Osmani|first=Qani|date=11 maj 2022|title=Qani Osmani: PARTIA E PARË POLITIKE E POPULLATËS SHQIPTARE NË MAL TË ZI|url=https://mne.ul-info.com/qani-osmani-partia-e-pare-politike-e-popullates-shqiptare-ne-mal-te-zi/|url-status=live|access-date=11 maj 2022|website=UL-Info.me|language=sq}}</ref> == Partitë aktive shqiptare në Malin e Zi == Në tabelën e mëposhtme janë të paraqitura partitë shqiptare të renditura sipas datës së themelimit. Numri i deputetëve në [[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendin e Malit të Zi]], si dhe në kuvendet komunale të [[Ulqini|Ulqinit]], [[Tuzi|Tuzit]], [[Gucia|Gucisë]] dhe [[Plava|Plavës]], është i paraqitur. {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" rowspan="3" |Emri ! rowspan="3" |{{abbr|Shk.|Shkurtesa}} ! rowspan="3" |Themeluar më ! rowspan="3" |Selia ! rowspan="3" |Kryetari ! rowspan="11" | ! colspan="6" |Deputete |- ! colspan="2" |[[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendi]] <small>(2020)</small> ! rowspan="2" |KK Ulqin <small>([[Zgjedhjet lokale në Ulqin#Zgjedhjet e vitit 2022|2022]])</small> ! rowspan="2" |KK Tuz <small>([[Zgjedhjet lokale në Tuz#Zgjedhjet e vitit 2023|2023]])</small> ! rowspan="2" |KK Guci <small>([[Zgjedhjet lokale në Guci#Zgjedhjet e vitit 2020|2020]])</small> ! rowspan="2" |KK Plavë <small>(2018)</small> |- !{{abbr|Koal.|Koalicioni}} !Nr. |- ! style="background:#6495ED;" | |[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]]<br><small>Demokratski savez u Crnoj Gori</small> |LDnëMZ |9 shtator 1990<ref name=":0">{{Cite web|date=16 nëntor 2012|title=IZVJEŠTAJ O REVIZIJI GODIŠNJIH FINANSIJSKIH IZVJEŠTAJA POLITIČKIH PARTIJA ZA 2011. GODINU|url=http://www.dri.co.me/1/doc/Izvjestaj%20o%20reviziji%20godisnjih%20finansijskih%20izvjestaja%20politickih%20partija%20za%202011godinu.pdf|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=Državna revizorska institucija|language=cnr|archive-date=11 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511145646/http://www.dri.co.me/1/doc/Izvjestaj%20o%20reviziji%20godisnjih%20finansijskih%20izvjestaja%20politickih%20partija%20za%202011godinu.pdf}}</ref> |[[Ulqini|Ulqin]] |Saubih Mehmeti |[[Aleanca Shqiptare|ASH]] |0 |2 | | | |- ! style="width:5px; background:#e85231;" | |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]]<br><small>Demokratska unija Albanaca</small> |UDSH |21 nëntor 1993<ref name=":0" /> |[[Ulqini|Ulqin]] |[[Mehmet Zenka]] |Bashkë |1 |4 |3 |2 | |- ! style="background:#05437a;" | |[[Forca e Re Demokratike]]<br><small>Nova demokratska snaga</small> |FORCA |22 tetor 2005<ref name=":0" /> |[[Ulqini|Ulqin]] |[[Genci Nimanbegu]]<ref>{{Cite web|date=30 tetor 2021|title=Genci Nimanbegu zgjidhet kryetar i ri i FORCËS|url=https://www.malesia.me/30/10/2021/genci-nimanbegu-zgjidhet-kryetar-i-ri-i-forces/|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=malesia.me|language=sq|archive-date=27 janar 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230127151444/https://www.malesia.me/30/10/2021/genci-nimanbegu-zgjidhet-kryetar-i-ri-i-forces/}}</ref> |[[Aleanca Shqiptare|ASH]] |1 |5 | | | |- ! style="background:#000b45;" | |[[Alternativa Shqiptare]]<br><small>Albanska alternativa</small> |ASH |19 qershor 2008<ref name=":0" /> |[[Tuzi|Tuz]] |[[Nik Gjeloshaj]] |[[Forumi shqiptar|FSH]] |1 |1 |10 |1 |1 |- ! style="background-color:#09aae9;" | |[[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partia Demokratike]]<br><small>Demokratska partija</small> |PD |24 dhjetor 2011<ref>{{Cite web|date=14 tetor 2021|title=Konačni izvještaj o reviziji Godišnjeg konsolidovanog finansijskog izvještaja Demokratske partije za 2020.godinu|url=http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20konsolidovanog%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20Demokratske%20partije%20za%202020.%20godinu.pdf|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=DRŽAVNA REVIZORSKA INSTITUCIJA|language=cnr|archive-date=16 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416070124/http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20konsolidovanog%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20Demokratske%20partije%20za%202020.%20godinu.pdf}}</ref> |[[Ulqini|Ulqin]] |[[Fatmir Gjeka]] |[[Aleanca Shqiptare|ASH]] |0 |5 | | | |- ! style="background:#c42027;" | |[[Lidhja Demokratike Shqiptare]]<br><small>Demokratski savez Albanaca</small> |LDSH |20 shtator 2017<ref>{{Cite web|date=18 nëntor 2019|title=IZVJEŠTAJ O REVIZIJI GODIŠNJEG KONSOLIDOVANOG FINANSIJSKOG IZVJEŠTAJA DEMOKRATSKOG SAVEZA ALBANACA ZA 2018. GODINU|url=http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20konsolidovanog%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20Demokratskog%20saveza%20Albanaca%20za%202018.%20godinu.pdf|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=DRŽAVNA REVIZORSKA INSTITUCIJA|language=cnr|archive-date=11 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511145643/http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20konsolidovanog%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20Demokratskog%20saveza%20Albanaca%20za%202018.%20godinu.pdf}}</ref> |[[Tuzi|Tuz]] |[[Nikollë Camaj]] |[[Forumi shqiptar|FSH]] |1 | |5 |4 | |- ! style="background-color:#2e3193;" | |[[Unioni Nacional Shqiptar]]<br><small>Nacionalna albanska unija</small> |UNSH |7 korrik 2020<ref>{{Cite web|date=8 korrik 2020|title=LËVIZJA MË E RE POLITIKE – UNIONI I TUZIT|url=https://tvboin.com/08/07/2020/levizja-me-e-re-politike-unioni-i-tuzit/|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=TV Boin|language=sq|archive-date=6 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706031356/https://tvboin.com/08/07/2020/levizja-me-e-re-politike-unioni-i-tuzit/}}</ref> |[[Tuzi|Tuz]] |[[Ferhat Dinosha]] |[[Forumi shqiptar|FSH]] |0 | |3 | | |- ! colspan="6" |Gjithësej ! colspan="2" |{{Composition bar|4|81|hex=crimson}} !{{Composition bar|17|33|hex=crimson}} !{{Composition bar|21|32|hex=crimson}} !{{Composition bar|7|30|hex=crimson}} !{{Composition bar|1|31|hex=crimson}} |} == Partitë joaktive shqiptare në Malin e Zi == * Lëvizja Qytetare Perspektiva, regjistruar më 17 gusht 2009 si grup qytetarësh.<ref>{{Cite web|date=15 janar 2018|title=IZVJEŠTAJ O REVIZIJI GODIŠNJEG FINANSIJSKOG IZVJEŠTAJA NVO „PERSPEKTIVA – ANA E MALIT“ ZA 2016. godinu|url=http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20NVO%20Perspektiva%20Ana%20E%20Malit%20za%202016.%20godinu.pdf|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=DRŽAVNA REVIZORSKA INSTITUCIJA|language=cnr|archive-date=11 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511145641/http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20NVO%20Perspektiva%20Ana%20E%20Malit%20za%202016.%20godinu.pdf}}</ref> Kryetar i partisë ishte Amir Hollaj. * Partia e Prosperitet Demokratik (PPD), u shkriu në [[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partinë Demokratike]] në vitin 2011.<ref name=":1">{{Cite web|date=12 dhjetor 2011|title=Bashkohen Partia Demokratike dhe Alternativa Shqiptare ?|url=http://www.malesia.org/2011/12/12/bashkohen-partia-demokratike-dhe-alternativa-shqiptare/|url-status=live|access-date=12 maj 2022|website=malesia.org|language=sq}}</ref> Kryetar i partisë ishte Ali Rexha. * Aleanca Rinore e Shqiptarëve (ARSH), kryetar i partisë ishte Anton Lulgjuraj.<ref>{{Cite web|date=7 dhjetor 2015|title=Anton Lulgjuraj, një zë për shqiptarët e Malit të Zi|url=https://gazetamapo.al/anton-lulgjuraj-nje-ze-per-shqiptaret-e-malit-te-zi/|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=Gazeta Mapo|language=sq|archive-date=11 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511215104/https://gazetamapo.al/anton-lulgjuraj-nje-ze-per-shqiptaret-e-malit-te-zi/}}</ref> * Bashkimi Demokratik i Shqiptarëve në Mal të Zi (BDSH), u shkriu në [[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partinë Demokratike]] në vitin 2011.<ref name=":1" /> Kryetar i partisë ishte Ali Doda.<ref>{{Cite web|date=25 shkurt 2008|title=Bashkimi Demokratik i Shqiptarëve në Mal të Zi përgëzon popullin e Kosovës me rastin e shpalljes së pavarësisë|url=http://www.visit-ulcinj.com/blog/2008/02/25/bashkimi-demokratik-i-shqiptareve-ne-mal-te-zi-pergezon-popullin-e-kosoves-me-rastin-e-shpalljes-se-pavaresise/|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=Lajme nga Ulqini|language=sq|archive-date=11 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511145641/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2008/02/25/bashkimi-demokratik-i-shqiptareve-ne-mal-te-zi-pergezon-popullin-e-kosoves-me-rastin-e-shpalljes-se-pavaresise/}}</ref> * Lista për Tuz (LT), kryetar i partisë ishte Muhamed Gjokaj.<ref>{{Cite web|date=27 prill 2010|title=Lista për Tuzin del e vetme në zgjedhjet lokale|url=http://www.malesia.org/2010/04/27/lista-per-tuzin-del-e-vetme-ne-zgjedhjet-lokale/|url-status=live|access-date=11 maj 2020|website=malesia.org|language=sq}}</ref> * Partia Qendrore Shqiptare për Integrime (PQSHI), themeluar më 28 janar 2015<ref>{{Cite web|date=9 shkurt 2015|title=Intervistë me dr.Isat Jakupi kryetarin e partisë së re në Ulqin|url=http://luginapress.com/interviste-me-dr-isat-jakupi-kryetarin-e-partise-se-re-ne-ulqin/|url-status=live|access-date=11 maj 2022|website=Lugina Press|language=sq}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> dhe mbyllur në nëntor 2021.<ref>{{Cite web|date=11 prill 2022|title=Izvještaj o kontroli rada političkih subjekata|url=https://www.antikorupcija.me/media/documents/godisnji_i_clanarine.pdf|url-status=live|access-date=11 maj 2022|website=antikorupcija.me|language=cnr}}</ref> Kryetar i partisë ishte Isat Jakupi. * Iniciativa Qytetare - Tuz (IQ), themeluar më 18 shkurt 2007 si grup qytetarësh, iu bashkua [[Alternativa Shqiptare|Alternativës Shqiptare]].<ref>{{Cite web|date=22 tetor 2018|title=IZVJEŠTAJ O REVIZIJI GODIŠNJEG FINANSIJSKOG IZVJEŠTAJA GRUPE GRAĐANA GRAĐANSKA INICIJATIVA ZA 2017. GODINU|url=http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20%20Grupe%20gra%C4%91ana%20Gra%C4%91anska%20inicijativa%20%20za%202017.%20godinu.pdf|url-status=dead|access-date=11 maj 2022|website=DRŽAVNA REVIZORSKA INSTITUCIJA|language=cnr|archive-date=19 janar 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220119171110/http://www.dri.co.me/1/doc/Izvje%C5%A1taj%20o%20reviziji%20Godi%C5%A1njeg%20finansijskog%20izvje%C5%A1taja%20%20Grupe%20gra%C4%91ana%20Gra%C4%91anska%20inicijativa%20%20za%202017.%20godinu.pdf}}</ref> Kryetar i partisë ishte [[Vasel Sinishtaj]]. * Iniciativa Qytetare - Plavë (IQP), iu bashkua [[Alternativa Shqiptare|Alternativës Shqiptare]] më 10 maj 2016.<ref>{{Cite web|date=12 maj 2016|title=Pristupili Albanskoj alternativi|url=https://old.dan.co.me/?nivo=3&datum=2016-05-13&rubrika=Politika&clanak=545945&najdatum=2016-05-12|url-status=live|access-date=11 maj 2022|website=DAN|language=cnr}}</ref> Kryetar i partisë ishte Iber Hoti. * Aleanca Shqiptare (ASH), iu bashkua [[Alternativa Shqiptare|Alternativës Shqiptare]] më 4 tetor 2017.<ref>{{Cite web|date=5 tetor 2017|title=Alternativës Shqiptare i bashkohet edhe një subjekt politik|url=http://www.malesia.org/2017/10/05/alternatives-shqiptare-i-bashkohet-edhe-nje-subjekt-politik/|url-status=live|access-date=11 maj 2022|website=malesia.org|language=sq}}</ref> Kryetar i partisë ishte Myftar Balidemaj. == Rezultatet zgjedhore == Në tabelën e mëposhtme janë të paraqitura rezultatet e partive shqiptare në zgjedhjet për zgjedhjen e përfaqësuesve në [[Kuvendi i Malit të Zi|Kuvendin e Malit të Zi]]. {| class="wikitable" |+ !Viti !Subjektet politike shqiptare !Vota !% !Vende !Deputetët |- |'''1990''' |Koalicioni Demokratik¹ * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * <small>Partia e Veprimit Demokratik</small> * <small>Partia e Barazisë Kombëtare</small> |30,760 |10.09% |12 (4)² | * Gjergj Gjokaj * Mustafë Çapuni * Xheladin Zeneli (deri më 24.2.1992) <br/> Skender Hoxha (nga 31.3.1992) * Tahir Peraziqi |- ! colspan="6" | |- |'''1992''' |[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] |11,388 |3.86% |0 | |- ! colspan="6" | |- | rowspan="2" |'''1996''' |[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] |5,289 |1.76% |2 | * Mehmet Bardhi * Muhamet Nika |- |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] |3,849 |1.28% |2 | *[[Ferhat Dinosha]] (deri më 5.02.1998) <br /> Luigj Junçaj (nga 11.2.1998) * Mehmet Gjoni |- ! colspan="6" | |- | rowspan="2" |'''1998''' |[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] |5,425 |1,56% |1 |Mehmet Bardhi |- |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] |3,529 |1.01% |1 |[[Ferhat Dinosha]] |- ! colspan="6" | |- | rowspan="3" |'''2001''' |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] |4,232 |1.16% |1 |[[Ferhat Dinosha]] |- |[[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] |3,570 |0.98% |1 |Mehmet Bardhi |- |[[Partia e Prosperitetit Demokratik]] |1,572 |0,43% |0 | |- ! colspan="6" | |- |'''2002''' |Koalicioni Demokratik – Shqiptarët Bashkë * [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * [[Partia e Prosperitetit Demokratik]] |8,498 |2.44% |2 | * [[Ferhat Dinosha]] * Mehmet Bardhi |- ! colspan="6" | |- | rowspan="4" |'''2006''' |Koalicioni * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * [[Partia e Prosperitetit Demokratik]] |4,373 |1.29% |1 |Mehmet Bardhi |- |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] |3,693 |1.09% |1 |[[Ferhat Dinosha]] |- |[[Alternativa Shqiptare]] |2,656 |0.78% |1 |Vasel Sinishtaj |- |[[Forca e Re Demokratike]] |2,197 |0,65% |0 | |- ! colspan="6" | |- | rowspan="5" |'''2009''' |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] |4,747 |1,44% |1 |Ferhat Dinosha (deri më 9.6.2009) <br /> [[Mehmet Zenka]] (nga 9.6.2009) |- |[[Forca e Re Demokratike]] |2,939 |0,89% |1 |[[Genci Nimanbegu]] |- |Lista Shqiptare * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * [[Alternativa Shqiptare]] |2,898 |0,88% |1 |Mehmet Bardhi |- |Koalicioni Shqiptar – Perspektiva * GQ Iniciativa Qytetare Tuz * GQ Aleanca e Re |2,619 |0,79% |1 |Amir Hollaj (deri më 24.5.2011) <br /> Vasel Sinishtaj (nga 31.5.2011) |- |[[Partia e Prosperitetit Demokratik]] |805 |0,24% |0 | |- ! colspan="6" | |- | rowspan="4" |[[Zgjedhjet parlamentare në Mal të Zi (2012)|'''2012''']] |Koalicioni – Forca për Bashkim * [[Forca e Re Demokratike]] * GQ Iniciativa Qytetare Tuz * GQ Lëvizja Qytetare Perspektiva |5,244 |1.45% |1 |[[Genci Nimanbegu]] |- |[[Koalicioni Shqiptar]] * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * [[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partia Demokratike]] * [[Alternativa Shqiptare]] |3,824 |1.05% |1 |[[Fatmir Gjeka]] (deri më 28.2.2014) <br /> [[Nik Gjeloshaj]] (nga 12.3.2014) |- |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] |2,848 |0.79% |0 | |- |Aleanca Rinore e Shqiptarëve |531 |0.15% |0 | |- ! colspan="6" | |- | rowspan="3" |[[Zgjedhjet parlamentare në Mal të Zi (2016)|'''2016''']] |Koalicioni – [[Shqiptarët të vendosur]] * [[Forca e Re Demokratike]] * [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] * [[Alternativa Shqiptare]] |4,851 |1.27% |1 |[[Genci Nimanbegu]] |- |[[Koalicioni Shqiptar]] – Me një qëllim * [[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partia Demokratike]] * GQ Iniciativa Qytetare Tuz * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * GQ Lëvizja Qytetare Perspektiva |3,394 |0.89% |0 | |- |[[Lidhja Demokratike Shqiptare]] |1,542 |0.40% |0 | |- ! colspan="6" | |- | rowspan="2" |'''[[Zgjedhjet parlamentare në Malin e Zi, 2020|2020]]''' |[[Lista Shqiptare]] * [[Forca e Re Demokratike]] * [[Alternativa Shqiptare]] * [[Lidhja Demokratike Shqiptare]] * Unioni i Tuzit * GQ Lëvizja Qytetare Perspektiva |6,488 |1.58% |1 |[[Nik Gjeloshaj]] (deri më 23.10.2020)<ref>{{Cite web|title=Najvažnije vijesti svakog dana|url=https://www.pobjeda.me/|url-status=live|access-date=2022-07-09|website=Pobjeda|language=cnr}}</ref> <br /> [[Genci Nimanbegu]] (nga 02.12.2020) |- |[[Koalicioni Shqiptar]] – Bashkë nji za * [[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partia Demokratike]] * [[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] |4,675 |1.14% |1 |[[Fatmir Gjeka]] (deri më 04.05.2022) <br /> [[Mehmet Zenka]] (nga 04.05.2022) |- ! colspan="6" | |- | rowspan="3" |'''[[Zgjedhjet parlamentare në Malin e Zi, 2023|2023]]''' |[[Forumi shqiptar|Forumi Shqiptar]] * [[Alternativa Shqiptare]] * [[Lidhja Demokratike Shqiptare]] * [[Unioni Nacional Shqiptar]] |5,671 |1.88% |2 | *[[Nik Gjeloshaj]] *[[Nikollë Camaj]] |- |[[Aleanca Shqiptare]] * [[Forca e Re Demokratike]] * [[Partia Demokratike (Mali i Zi)|Partia Demokratike]] * [[Lidhja Demokratike në Mal të Zi]] * Lëvizja për Tuz |4,520 |1.50% |1 |[[Genci Nimanbegu]] (deri më 30.10.2023) <br /> [[Fatmir Gjeka]] (nga 30.10.2023) |- |[[Unioni Demokratik i Shqiptarëve]] (si pjesë e koalicionit me partitë qytetare [[Partia Demokratike e Socialistëve|PDS]], [[Socialdemokatët e Malit të Zi|SD]] dhe [[Partia Liberale e Malit të Zi|PL]]) |— |— |1 |[[Mehmet Zenka]] |- ! colspan="6" | |- | colspan="6" |{{hidden|'''Referimet:'''|¹ Për rezultatet zgjedhore:<ref>{{Cite web|date=13 maj 2022|title=The Elections to the Assembly of Montenegro|url=http://www.kolumbus.fi/taglarsson/dokumentit/mtnval.htm#20.12.1992|url-status=dead|access-date=13 maj 2022|website=MTNVAL|language=en|archive-date=10 prill 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220410185854/http://www.kolumbus.fi/taglarsson/dokumentit/mtnval.htm#20.12.1992}}</ref> ² Për emrat e deputetëve:<ref>{{Cite web|date=13 maj 2022|title=Prethodni sazivi|url=https://www.skupstina.me/me/poslanice-i-poslanici/prethodni-sazivi|url-status=live|access-date=13 maj 2022|website=Skupština Crne Gore|language=cnr}}</ref>}} |- ! colspan="6" | |- | colspan="6" |{{hidden|'''Shënimet:'''|¹ Koalicion mes pakicave shqiptare, boshnjake dhe myslimane. ² Deputetët që i takuan LDnëMZ-së.}} |} == Shiko dhe == * [[Zgjedhjet lokale në Ulqin]] * [[Zgjedhjet lokale në Tuz]] * [[Zgjedhjet lokale në Guci]] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Parti politike shqiptare të Malit të Zi|*]] [[Kategoria:Parti politike në Mal të Zi]] 0oo5p05c6iterjmvhveognj5ergk231 3 318968 2985567 2866319 2026-05-30T11:06:08Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Tërbimi i Kadifenjtë */ 2985567 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Fraumec}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 13 shtator 2022 15:12 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Vepra kombëtare Balilla]]'' == Përshëndetje, Fraumec! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2667385|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Vepra kombëtare Balilla]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(31%20maj%202024,%2010:20)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 31 maj 2024 12:20 (CEST) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"autoreview"''' (Përdorues automatikisht të kontrolluar) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 09:49 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:41 (CET) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"editor"''' (Redaktorët) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 09:49 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:41 (CET) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 09:49 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:41 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[MIna]]'' == Përshëndetje, Fraumec! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2866291|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:MIna]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20tetor%202025,%2022:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 tetor 2025 23:52 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Tërbimi i Kadifenjtë]]'' == Përshëndetje, Fraumec! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985563|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Tërbimi i Kadifenjtë]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20maj%202026,%2011:06)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 maj 2026 13:06 (CEST) iqvi2f3lmtk0x1wnixsjgnzn9pcgdb2 0 319020 2985575 2960418 2026-05-30T11:27:20Z Inda06 172854 zgjerim info dhe redaktim 2985575 wikitext text/x-wiki '''Aseksualitet do të thotë interes i ulët për,''' mungesë e tërheqjes apo dëshirës seksuale.<ref name="Crooks">{{Cite book|last=Robert L. Crooks|url=https://books.google.com/books?id=isIaCgAAQBAJ&pg=PT300|title=Our Sexuality|last2=Karla Baur|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2016|isbn=978-1305887428|page=300|language=en|access-date=4 janar 2017}}</ref><ref>{{Cite book|last=Katherine M. Helm|url=https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|title=Hooking Up: The Psychology of Sex and Dating|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2015|isbn=978-1610699518|page=32|language=en|access-date=4 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122195144/https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|archive-date=22 nëntor 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Kelly">{{Cite book|last=Kelly|first=Gary F.|url=https://archive.org/details/isbn_9780072420050|title=Sexuality Today: The Human Perspective|publisher=[[McGraw-Hill]]|year=2004|isbn=978-0-07-255835-7|edition=7th|page=[https://archive.org/details/isbn_9780072420050/page/400/mode/2up 401] (sidebar)|language=en|chapter=Chapter 12|quote=Asexuality is a condition characterized by a low interest in sex.|url-access=registration}}</ref> Konsiderohet si [[Orientimi seksual|orientim seksual]]<nowiki/>por mund të kategorizohet edhe më gjerësisht, për të përfshirë një spektër të gjerë nënidentitetesh aseksuale.<ref>{{Cite journal|last=Scherrer|first=Kristin|year=2008|title=Coming to an Asexual Identity: Negotiating Identity, Negotiating Desire|journal=Sexualities|language=en|volume=11|issue=5|pages=621–641|doi=10.1177/1363460708094269|pmc=2893352|pmid=20593009}}</ref> [[Skeda:Asexual ring.jpg|parapamje|Simbol i unazës referuar aseksualitetit]] Aseksualiteti nuk duhet ngatërruar me abstenimin seksual(ndërprerja e përkohshme e aktivitetit seksual ) apo celibacinë(eleminimi i plotë i marrdhënieve seksuale),të cilat janë sjellje të nxitura nga faktorë si bindjet personale, sociale apo fetare të një individi.<ref>''The American Heritage Dictionary of the English Language'' (3d ed. 1992), entries for ''celibacy'' and thence ''abstinence''.</ref> Orientimi seksual, ndryshe nga sjellja seksuale, besohet të jetë "i qëndrueshëm".<ref name="apahelp">{{Cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808010101/http://www.apa.org/helpcenter/sexual%2Dorientation.aspx|archive-date=8 gusht 2013|access-date=30 mars 2013|publisher=[[American Psychological Association]]|language=en}}</ref> Disa njerëz aseksualë mund të kryejnë aktivitet seksual pavarësisht mungesës së tërheqjes seksuale ose dëshirës për seks, për një sërë arsyesh si dëshira për të kënaqur fizikisht veten, partnerët e tyre romantikë apo dëshira për të pasur fëmijë.<ref>{{Cite journal|last=Prause|first=Nicole|last2=Cynthia A. Graham|date=2007|title=Asexuality: Classification and Characterization|url=https://kinseyinstitute.org/pdf/PrauseGraham-Asexuality.pdf|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|language=en|volume=36|issue=3|pages=341–356|doi=10.1007/s10508-006-9142-3|pmid=17345167|access-date=4 prill 2022|archive-date=27 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927014407/http://www.kinseyinstitute.org/publications/PDF/PrauseGrahamPDF.pdf|url-status=dead}}</ref> Pranimi i aseksualitetit si një orientim seksual dhe fushë e [[Metoda shkencore|kërkimit shkencor]] është ende relativisht e re,<ref>{{Cite book|last=Katherine M. Helm|url=https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|title=Hooking Up: The Psychology of Sex and Dating|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2015|isbn=978-1610699518|page=32|language=en|access-date=4 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122195144/https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|archive-date=22 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> pasi sapo ka filluar të zhvillohen studime nga këndvështrimi sociologjik dhe psikologjik. Një pjesë e mirë e studiuesve këmbëngulin se aseksualiteti është një lloj orientimi seksual, por ka dhe nga ata që nuk pajtohen me këtë bindje.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aVDZchwkIMEC&pg=PA82|title=Sex and Society|publisher=Marshall Cavendish|year=2010|isbn=978-0-7614-7906-2|editor-last=Marshall Cavendish|volume=2|pages=82–83|language=en|chapter=Asexuality|access-date=27 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040824/https://books.google.com/books?id=aVDZchwkIMEC&pg=PA82|archive-date=16 tetor 2015|url-status=live}}</ref> Individët aseksualë përbëjnë rreth një për qind të popullsisë. == Përkufizimi, identiteti dhe marrëdhëniet == Aseksualiteti nganjëherë quhet ''ace'' (ejs) (shkurtim fonetik "aseksual"), ndërsa komuniteti nganjëherë quhet ''komuniteti ace (ejs)'', nga studiuesit ose aseksualët.<ref name="Meg">{{Cite book|last=Meg Barker|url=https://books.google.com/books?id=Dp8_R8A2PIYC&pg=PA69|title=Rewriting the Rules: An Integrative Guide to Love, Sex and Relationships|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-0415517621|page=69|language=en|access-date=8 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726103159/https://books.google.com/books?id=Dp8_R8A2PIYC&pg=PA69|archive-date=26 korrik 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Tarrant">{{Cite book|last=Shira Tarrant|url=https://books.google.com/books?id=jqjwCQAAQBAJ&pg=PA256|title=Gender, Sex, and Politics: In the Streets and Between the Sheets in the 21st Century|publisher=[[Routledge]]|year=2015|isbn=978-1317814764|pages=254–256|language=en|access-date=8 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524061206/https://books.google.com/books?id=jqjwCQAAQBAJ&pg=PA256|archive-date=24 maj 2021|url-status=live}}</ref> Për shkak të diversitetit të individëve që indentifkohen si të tillë, termi aseksualitet rkufizime të shumta.<ref name="Cerankowski and Milks">{{Cite book|last=Karli June Cerankowski|url=https://books.google.com/books?id=zLgTAwAAQBAJ&pg=PA89|title=Asexualities: Feminist and Queer Perspectives|last2=Megan Milks|publisher=[[Routledge]]|year=2014|isbn=978-1-134-69253-8|pages=89–93|language=en|access-date=3 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716130847/http://books.google.com/books?id=zLgTAwAAQBAJ&pg=PA89|archive-date=16 korrik 2014|url-status=live}}</ref> Studiuesit në përgjithësi e përkufizojnë aseksualitetin si mungesë të tërheqjes seksuale ose mungesën e interesit seksual<ref>{{Cite journal|last=Prause|first=Nicole|last2=Cynthia A. Graham|date=2007|title=Asexuality: Classification and Characterization|url=https://kinseyinstitute.org/pdf/PrauseGraham-Asexuality.pdf|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|language=en|volume=36|issue=3|pages=341–356|doi=10.1007/s10508-006-9142-3|pmid=17345167|access-date=4 prill 2022|archive-date=27 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927014407/http://www.kinseyinstitute.org/publications/PDF/PrauseGrahamPDF.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Bogaert2006">{{Cite journal|last=Bogaert|first=Anthony F.|year=2006|title=Toward a conceptual understanding of asexuality|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18172400|url-status=dead|journal=[[Review of General Psychology]]|language=en|volume=10|issue=3|pages=241–250|doi=10.1037/1089-2680.10.3.241|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114191419/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18172400|archive-date=14 janar 2012|access-date=31 gusht 2007}}</ref> por përkufizimet e tyre ndryshojnë; ata mund të përdorin termin "për t'iu referuar individëve me dëshirë ose tërheqje seksuale të ulët ose të munguar, sjellje seksuale të ulëta ose të munguara, marrëdhënie romantike joseksuale, ose një kombinim i dëshirave dhe sjelljeve seksuale që mungojnë".<ref name="Fischer">{{Cite book|last=Nancy L. Fischer|url=https://books.google.com/books?id=SEmTDAAAQBAJ&pg=PA183|title=Introducing the New Sexuality Studies|last2=Steven Seidman|publisher=[[Routledge]]|year=2016|isbn=978-1317449188|page=183|language=en|access-date=4 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726102104/https://books.google.com/books?id=SEmTDAAAQBAJ&pg=PA183|archive-date=26 korrik 2020|url-status=live}}</ref> == Marrëdhëniet == Disa aseksualë mund të përfshihen në marrëdhënie romantike pavarësisht mungesës së tërheqjes seksuale.Disa aseksualë thonë se ndonëse ndiejnë tërheqje seksuale, u mungon iniciativa për të vepruar mbi këtë ndjenjë duke arsyetuar se nuk duan të përfshihen në aktivitet seksual.Disa aseksualë nuk duan të përfshihen as në aktivitete fizike jo seksuale si përqafimet dhe të kapurit për dore, teksa të tjerë nuk i kanë problem këto të fundit. Individët aseksualë mund të duan të kenë marrëdhënie pa aktivitete romantike a seksuale,të njohura si marrëdhënie kuasi – platonike.Termi skuish përdoret nga komuniteti aseksual për t’iu referuar pëlqimeve të tyre platonike. Disa aseksualë mund të kryejnë aktivitet seksual nga kurioziteti.Disa mund të masturbojnë edhe si një formë çlirimi ndërsa të tjerë mund të mos ndiejnë nevojë për ta bërë këtë.[16][23][24] Dëshira për masturbim ose aktivitet tjetër seksual shpesh konsiderohet si dëshirë seksuale nga aseksualët, të cilët e shkëputin atë nga tërheqja seksuale dhe të qenit aseksual. Aseksualët që masturbojnë , në përgjithësi e konsiderojnë atë si një proces normal të trupit të njeriut dhe jo si një shenjë të seksualitetit të fshehur, dhe të tjerëve nuk u duket aspak e kënaqshme.[14][25] [26] Aseksualët gjithashtu ndryshojnë në pikëpamjet e tyre mbi kryerjen e akteve seksuale: disa janë indiferentë dhe mund të angazhohen në aktivitet seksual për hir të partnerit të tyre ndërsa të tjerë janë kundër kësaj ideje. Sidoqoftë, ata nuk janë kundër seksit në tërësi deri në pikën që të dënojnë njerëzit e tjerë për kryerjen e këtij aktiviteti.Shumë prej atyre që identifikohen si aseksualë mund të kenë identitete të ndryshme seksuale a romantike.[27] Këto shpesh janë të integruara me identitetin aseksual të individit, dhe aseksualët mund të identifikohen ende si heteroseksualë, lezbike, gej, biseksualë ose panseksualë në lidhje me aspektet romantike ose emocionale të orientimit seksual ose identitetit seksual, përveç identifikimit si aseksualë.[22] Aspektet romantike të orientimeve seksuale mund të tregohen gjithashtu nga një sërë identitetesh romantike, duke përfshirë biromantikë, heteroromantikë, homoromantikë ose panromantikë, dhe ata që nuk përjetojnë tërheqje romantike mund të identifikohen si aromantikë.[16][22] Kjo ndarje midis orientimit romantik dhe seksual shpjegohet zakonisht si modeli i tërheqjes së dyfishtë, i cili pretendon se tërheqja romantike dhe seksuale nuk janë të lidhura ngushtë për të gjithë. Individët që janë si aromantikë ashtu edhe aseksualë ndonjëherë njihen si aro-ace ose aroace.[28] == Referime == [[Kategoria:LGBTQ]] hq8hrp24xdgll44vl0mzbthllaqy85m 2985576 2985575 2026-05-30T11:27:46Z Inda06 172854 2985576 wikitext text/x-wiki '''Aseksualitet do të thotë interes i ulët për,''' mungesë e tërheqjes apo dëshirës seksuale.<ref name="Crooks">{{Cite book|last=Robert L. Crooks|url=https://books.google.com/books?id=isIaCgAAQBAJ&pg=PT300|title=Our Sexuality|last2=Karla Baur|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2016|isbn=978-1305887428|page=300|language=en|access-date=4 janar 2017}}</ref><ref>{{Cite book|last=Katherine M. Helm|url=https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|title=Hooking Up: The Psychology of Sex and Dating|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2015|isbn=978-1610699518|page=32|language=en|access-date=4 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122195144/https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|archive-date=22 nëntor 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Kelly">{{Cite book|last=Kelly|first=Gary F.|url=https://archive.org/details/isbn_9780072420050|title=Sexuality Today: The Human Perspective|publisher=[[McGraw-Hill]]|year=2004|isbn=978-0-07-255835-7|edition=7th|page=[https://archive.org/details/isbn_9780072420050/page/400/mode/2up 401] (sidebar)|language=en|chapter=Chapter 12|quote=Asexuality is a condition characterized by a low interest in sex.|url-access=registration}}</ref> Konsiderohet si [[Orientimi seksual|orientim seksual]] por mund të kategorizohet edhe më gjerësisht, për të përfshirë një spektër të gjerë nënidentitetesh aseksuale.<ref>{{Cite journal|last=Scherrer|first=Kristin|year=2008|title=Coming to an Asexual Identity: Negotiating Identity, Negotiating Desire|journal=Sexualities|language=en|volume=11|issue=5|pages=621–641|doi=10.1177/1363460708094269|pmc=2893352|pmid=20593009}}</ref> [[Skeda:Asexual ring.jpg|parapamje|Simbol i unazës referuar aseksualitetit]] Aseksualiteti nuk duhet ngatërruar me abstenimin seksual(ndërprerja e përkohshme e aktivitetit seksual ) apo celibacinë(eleminimi i plotë i marrdhënieve seksuale),të cilat janë sjellje të nxitura nga faktorë si bindjet personale, sociale apo fetare të një individi.<ref>''The American Heritage Dictionary of the English Language'' (3d ed. 1992), entries for ''celibacy'' and thence ''abstinence''.</ref> Orientimi seksual, ndryshe nga sjellja seksuale, besohet të jetë "i qëndrueshëm".<ref name="apahelp">{{Cite web|title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|url=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130808010101/http://www.apa.org/helpcenter/sexual%2Dorientation.aspx|archive-date=8 gusht 2013|access-date=30 mars 2013|publisher=[[American Psychological Association]]|language=en}}</ref> Disa njerëz aseksualë mund të kryejnë aktivitet seksual pavarësisht mungesës së tërheqjes seksuale ose dëshirës për seks, për një sërë arsyesh si dëshira për të kënaqur fizikisht veten, partnerët e tyre romantikë apo dëshira për të pasur fëmijë.<ref>{{Cite journal|last=Prause|first=Nicole|last2=Cynthia A. Graham|date=2007|title=Asexuality: Classification and Characterization|url=https://kinseyinstitute.org/pdf/PrauseGraham-Asexuality.pdf|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|language=en|volume=36|issue=3|pages=341–356|doi=10.1007/s10508-006-9142-3|pmid=17345167|access-date=4 prill 2022|archive-date=27 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927014407/http://www.kinseyinstitute.org/publications/PDF/PrauseGrahamPDF.pdf|url-status=dead}}</ref> Pranimi i aseksualitetit si një orientim seksual dhe fushë e [[Metoda shkencore|kërkimit shkencor]] është ende relativisht e re,<ref>{{Cite book|last=Katherine M. Helm|url=https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|title=Hooking Up: The Psychology of Sex and Dating|publisher=[[ABC-CLIO]]|year=2015|isbn=978-1610699518|page=32|language=en|access-date=4 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20201122195144/https://books.google.com/books?id=O3K9CgAAQBAJ&pg=PA32|archive-date=22 nëntor 2020|url-status=live}}</ref> pasi sapo ka filluar të zhvillohen studime nga këndvështrimi sociologjik dhe psikologjik. Një pjesë e mirë e studiuesve këmbëngulin se aseksualiteti është një lloj orientimi seksual, por ka dhe nga ata që nuk pajtohen me këtë bindje.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=aVDZchwkIMEC&pg=PA82|title=Sex and Society|publisher=Marshall Cavendish|year=2010|isbn=978-0-7614-7906-2|editor-last=Marshall Cavendish|volume=2|pages=82–83|language=en|chapter=Asexuality|access-date=27 korrik 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016040824/https://books.google.com/books?id=aVDZchwkIMEC&pg=PA82|archive-date=16 tetor 2015|url-status=live}}</ref> Individët aseksualë përbëjnë rreth një për qind të popullsisë. == Përkufizimi, identiteti dhe marrëdhëniet == Aseksualiteti nganjëherë quhet ''ace'' (ejs) (shkurtim fonetik "aseksual"), ndërsa komuniteti nganjëherë quhet ''komuniteti ace (ejs)'', nga studiuesit ose aseksualët.<ref name="Meg">{{Cite book|last=Meg Barker|url=https://books.google.com/books?id=Dp8_R8A2PIYC&pg=PA69|title=Rewriting the Rules: An Integrative Guide to Love, Sex and Relationships|publisher=[[Routledge]]|year=2012|isbn=978-0415517621|page=69|language=en|access-date=8 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726103159/https://books.google.com/books?id=Dp8_R8A2PIYC&pg=PA69|archive-date=26 korrik 2020|url-status=live}}</ref><ref name="Tarrant">{{Cite book|last=Shira Tarrant|url=https://books.google.com/books?id=jqjwCQAAQBAJ&pg=PA256|title=Gender, Sex, and Politics: In the Streets and Between the Sheets in the 21st Century|publisher=[[Routledge]]|year=2015|isbn=978-1317814764|pages=254–256|language=en|access-date=8 shkurt 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20210524061206/https://books.google.com/books?id=jqjwCQAAQBAJ&pg=PA256|archive-date=24 maj 2021|url-status=live}}</ref> Për shkak të diversitetit të individëve që indentifkohen si të tillë, termi aseksualitet rkufizime të shumta.<ref name="Cerankowski and Milks">{{Cite book|last=Karli June Cerankowski|url=https://books.google.com/books?id=zLgTAwAAQBAJ&pg=PA89|title=Asexualities: Feminist and Queer Perspectives|last2=Megan Milks|publisher=[[Routledge]]|year=2014|isbn=978-1-134-69253-8|pages=89–93|language=en|access-date=3 korrik 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140716130847/http://books.google.com/books?id=zLgTAwAAQBAJ&pg=PA89|archive-date=16 korrik 2014|url-status=live}}</ref> Studiuesit në përgjithësi e përkufizojnë aseksualitetin si mungesë të tërheqjes seksuale ose mungesën e interesit seksual<ref>{{Cite journal|last=Prause|first=Nicole|last2=Cynthia A. Graham|date=2007|title=Asexuality: Classification and Characterization|url=https://kinseyinstitute.org/pdf/PrauseGraham-Asexuality.pdf|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|language=en|volume=36|issue=3|pages=341–356|doi=10.1007/s10508-006-9142-3|pmid=17345167|access-date=4 prill 2022|archive-date=27 shtator 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927014407/http://www.kinseyinstitute.org/publications/PDF/PrauseGrahamPDF.pdf|url-status=dead}}</ref><ref name="Bogaert2006">{{Cite journal|last=Bogaert|first=Anthony F.|year=2006|title=Toward a conceptual understanding of asexuality|url=http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18172400|url-status=dead|journal=[[Review of General Psychology]]|language=en|volume=10|issue=3|pages=241–250|doi=10.1037/1089-2680.10.3.241|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114191419/http://cat.inist.fr/?aModele=afficheN&cpsidt=18172400|archive-date=14 janar 2012|access-date=31 gusht 2007}}</ref> por përkufizimet e tyre ndryshojnë; ata mund të përdorin termin "për t'iu referuar individëve me dëshirë ose tërheqje seksuale të ulët ose të munguar, sjellje seksuale të ulëta ose të munguara, marrëdhënie romantike joseksuale, ose një kombinim i dëshirave dhe sjelljeve seksuale që mungojnë".<ref name="Fischer">{{Cite book|last=Nancy L. Fischer|url=https://books.google.com/books?id=SEmTDAAAQBAJ&pg=PA183|title=Introducing the New Sexuality Studies|last2=Steven Seidman|publisher=[[Routledge]]|year=2016|isbn=978-1317449188|page=183|language=en|access-date=4 janar 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726102104/https://books.google.com/books?id=SEmTDAAAQBAJ&pg=PA183|archive-date=26 korrik 2020|url-status=live}}</ref> == Marrëdhëniet == Disa aseksualë mund të përfshihen në marrëdhënie romantike pavarësisht mungesës së tërheqjes seksuale.Disa aseksualë thonë se ndonëse ndiejnë tërheqje seksuale, u mungon iniciativa për të vepruar mbi këtë ndjenjë duke arsyetuar se nuk duan të përfshihen në aktivitet seksual.Disa aseksualë nuk duan të përfshihen as në aktivitete fizike jo seksuale si përqafimet dhe të kapurit për dore, teksa të tjerë nuk i kanë problem këto të fundit. Individët aseksualë mund të duan të kenë marrëdhënie pa aktivitete romantike a seksuale,të njohura si marrëdhënie kuasi – platonike.Termi skuish përdoret nga komuniteti aseksual për t’iu referuar pëlqimeve të tyre platonike. Disa aseksualë mund të kryejnë aktivitet seksual nga kurioziteti.Disa mund të masturbojnë edhe si një formë çlirimi ndërsa të tjerë mund të mos ndiejnë nevojë për ta bërë këtë.[16][23][24] Dëshira për masturbim ose aktivitet tjetër seksual shpesh konsiderohet si dëshirë seksuale nga aseksualët, të cilët e shkëputin atë nga tërheqja seksuale dhe të qenit aseksual. Aseksualët që masturbojnë , në përgjithësi e konsiderojnë atë si një proces normal të trupit të njeriut dhe jo si një shenjë të seksualitetit të fshehur, dhe të tjerëve nuk u duket aspak e kënaqshme.[14][25] [26] Aseksualët gjithashtu ndryshojnë në pikëpamjet e tyre mbi kryerjen e akteve seksuale: disa janë indiferentë dhe mund të angazhohen në aktivitet seksual për hir të partnerit të tyre ndërsa të tjerë janë kundër kësaj ideje. Sidoqoftë, ata nuk janë kundër seksit në tërësi deri në pikën që të dënojnë njerëzit e tjerë për kryerjen e këtij aktiviteti.Shumë prej atyre që identifikohen si aseksualë mund të kenë identitete të ndryshme seksuale a romantike.[27] Këto shpesh janë të integruara me identitetin aseksual të individit, dhe aseksualët mund të identifikohen ende si heteroseksualë, lezbike, gej, biseksualë ose panseksualë në lidhje me aspektet romantike ose emocionale të orientimit seksual ose identitetit seksual, përveç identifikimit si aseksualë.[22] Aspektet romantike të orientimeve seksuale mund të tregohen gjithashtu nga një sërë identitetesh romantike, duke përfshirë biromantikë, heteroromantikë, homoromantikë ose panromantikë, dhe ata që nuk përjetojnë tërheqje romantike mund të identifikohen si aromantikë.[16][22] Kjo ndarje midis orientimit romantik dhe seksual shpjegohet zakonisht si modeli i tërheqjes së dyfishtë, i cili pretendon se tërheqja romantike dhe seksuale nuk janë të lidhura ngushtë për të gjithë. Individët që janë si aromantikë ashtu edhe aseksualë ndonjëherë njihen si aro-ace ose aroace.[28] == Referime == [[Kategoria:LGBTQ]] 0xx9tgjn85qrbqjvkvk1isihkp1mjzt 1 322852 2985448 2500819 2026-05-29T20:43:30Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985448 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendoret në Ulqin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2500818 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://www.ul-gov.me/upload/document/buletini_alb_final_20210317_205455.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 dhjetor 2022 03:09 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendoret në Ulqin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985447 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20250409182249/https://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2014/03/19/ruzna-strana-lepote-ulcinja/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:43 (CEST) 6rahvdqg12h2ioz2xwzrreo2nsc6xh8 1 323646 2985369 2919474 2026-05-29T16:23:50Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985369 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Partitë shqiptare në Malin e Zi/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Partitë shqiptare në Mal të Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2906188 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220706031356/https://tvboin.com/08/07/2020/levizja-me-e-re-politike-unioni-i-tuzit/ për lidhjen https://tvboin.com/08/07/2020/levizja-me-e-re-politike-unioni-i-tuzit/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2026 17:30 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Partitë shqiptare në Mal të Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2919473 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://luginapress.com/interviste-me-dr-isat-jakupi-kryetarin-e-partise-se-re-ne-ulqin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 prill 2026 04:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Partitë shqiptare në Mal të Zi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985368 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220511145641/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2008/02/25/bashkimi-demokratik-i-shqiptareve-ne-mal-te-zi-pergezon-popullin-e-kosoves-me-rastin-e-shpalljes-se-pavaresise/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2008/02/25/bashkimi-demokratik-i-shqiptareve-ne-mal-te-zi-pergezon-popullin-e-kosoves-me-rastin-e-shpalljes-se-pavaresise/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 18:23 (CEST) tqncmklx8jm44qe6nkko2ng6311515v 1 326941 2985513 2982314 2026-05-30T04:23:13Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Patrick Mahomes/Arkivi 1]] 2985513 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Patrick Mahomes/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2982313 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220603011603/https://www.yahoo.com/entertainment/patrick-mahomes-offseason-regimen-whole-lotta-video-games-210447325.html për lidhjen https://www.yahoo.com/entertainment/patrick-mahomes-offseason-regimen-whole-lotta-video-games-210447325.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230110170323/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-joins-nws-ls-kansas-city-current-ownership-group-165852485.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-joins-nws-ls-kansas-city-current-ownership-group-165852485.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 maj 2026 17:26 (CEST) 0urii9is6kzc440wn2k5g5yf7ekb15p 1 331835 2985522 2885138 2026-05-30T05:01:07Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985522 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:S.S. Lazio/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[S.S. Lazio]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985521 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140415071824/http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,1544_02_1966_0021_0013_21454902/ për lidhjen http://www.archiviolastampa.it/component/option,com_lastampa/task,search/mod,libera/action,viewer/Itemid,3/page,13/articleid,1544_02_1966_0021_0013_21454902/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 07:01 (CEST) iawdvcqdcc5tcfyp89kp3ro8282cmsn 0 335228 2985325 2962982 2026-05-29T13:59:24Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985325 wikitext text/x-wiki {{Kujdes-med}} [[Skeda:Mathematical-Modeling-of-Human-Glioma-Growth-Based-on-Brain-Topological-Structures-Study-of-Two-pone.0039616.s002.ogv|thumb|300px|right|Modelimi matematik i rritjes së një oligodendroglioma anaplastike bazuar në strukturat topologjike të trurit, ekzaminimi i dy poneve (video)]] Oligodendroglioma anaplastike është një tumor neuroepitelial që mendohet se e ka origjinën nga oligodendrocitet, një lloj qelize gliale. Në klasifikimin e [[Organizata Botërore e Shëndetësisë]] - OBSH të tumoreve të trurit, oligodendrogliomat anaplastike klasifikohen si shkallë III.<ref name="Louis2007">{{cite journal|author=David N. Louis, Hiroko Ohgaki, Otmar D. Wiestler, Webster K. Cavenee, Peter C. Burger, Anne Jouvet, Bernd W. Scheithauer, Paul Kleihues|date=2007-07-06|title=The 2007 WHO Classification of Tumours of the Central Nervous System|journal=Acta Neuropathol.|language=EN}}</ref> Në rrjedhën e sëmundjes, ajo mund të degjenerojë në një oligodendroglioma shumë malinje grade IV.<ref name="radboudumc">{{cite web|title=highly malignant oligodendroglioma, grade IV|website=www.radboudumc.nl/|url=https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/74412/74412.pdf?sequence=1|last=Radboud universitair medisch centrum.|language=nl|access-date=28 gusht 2023|archive-date=24 gusht 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230824130204/https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/74412/74412.pdf?sequence=1|url-status=dead}}</ref> Shumica dërrmuese e oligodendrogliomave ndodhin në mënyrë sporadike, pa një shkak të konfirmuar dhe pa trashëgimi familjare. ==Patogjeneza== Oligodendroglioma anaplastike (malinje) i përket grupit të gliomave difuze dhe e ka origjinën në sistemin nervor qendror ([[Truri]] dhe palcën kurrizore) nga qelizat burimore pararendëse të oligodendrociteve. Ky tumor shfaqet kryesisht në moshën e mesme të rritur me një frekuencë maksimale në dekadën e katërt dhe të pestë të jetës.<ref>{{Internetquelle |autor=Schweizerische Hirntumor Stiftung |url=http://www.swissbraintumorfoundation.com/Anaplastisches-Oligodendrogliom.htm |titel=Anaplastisches Oligodendrogliom |werk=www.swissbraintumorfoundation.com/ |abruf=2013 |sprache=de}}</ref> ==Simptomat== Simptomat e oligodendroglioma anaplastike mund të përfshijnë:<ref>{{cite web|title=Oligodendrogliom, hjärntumör: orsaker, symtom och behandlingar|url=http://medicinsk.net/oligodendrogliom-hjarntumor-orsaker-symtom-och-behandlingar|trans-title=Oligodendroglioma brain tumor: causes, symptoms and treatments|first=Julian|last=Sandberg|date=2022-03-06}}</ref> * [[Konfiskimi]] * dhimbje koke * Dobësi në njërën anë të trupit * Vështirësi gjuhësore * Ndryshimet e sjelljes dhe personalitetit * Probleme të ekuilibrit dhe lëvizjes * Probleme me kujtesën. ==Diagnoza== El procedimiento diagnóstico más importante es la resonancia magnética nuclear (RMN). Ocasionalmente, fuera de los diagnósticos de rutina, el metabolismo tisular se puede demostrar mediante el uso de tomografía por emisión de positrones (PET). El diagnóstico se confirma mediante un examen del tejido fino tras cirugía. Los oligodendrogliomas anaplásicos a menudo muestran una pérdida de material genético. Alrededor del 50 al 70% de los oligodendrogliomas anaplásicos de grado III según la clasificación de la OMS tienen pérdidas de alelos combinados en el brazo corto del cromosoma 1 (1p) y el brazo largo del cromosoma 19 (19q). Este cambio se conoce principalmente como "co-deleción de 1p/19q". Su presencia se considera favorable para el paciente y hace más probable una respuesta a la radiacterapia o quimioterapia. La designación de oligodendroglioma de grado III (grado alto) generalmente subsume los diagnósticos previos de oligodendroglioma anaplásico o maligno. <gallery class="center" mode="packed" heights="200px"> Anaplastic oligodendroglioma (1).jpg|Imazhi histopatologjik i oligodendroglioma anaplastike në tru. Njolla me hematoksilin dhe eozinë. Anaplastic oligodendroglioma (3).jpg|Duke zmadhuar, vini re format e parregullta të qelizës dhe bërthamës. File:IDH1 R132H in anaplastic ologodendroglioma.jpg| IDH1 R132H në oligodendroglioma anaplastike </gallery> ==Mjekimi== Kirurgjia mund të ndihmojë në uljen e simptomave të shkaktuara nga tumori. Preferohet heqja sa më e plotë e tumorit të dukshëm në MRI, sa herë që e lejon vendndodhja e tumorit. Meqenëse qelizat e një oligodendroglioma anaplastike zakonisht kanë migruar tashmë në indet e shëndetshme përreth trurit në kohën e diagnozës, heqja e plotë kirurgjikale e të gjitha qelizave tumorale nuk është e mundur. Prania e "co-deletion 1p/19q" luan një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në përzgjedhjen e terapive dhe kombinimet e tyre në trajtim. Për shkak se ky lloj tumori sillet si një "gjendje indolente" (një gjendje mjekësore ngadalë progresive e shoqëruar me pak ose aspak dhimbje) dhe sëmundshmërisë së mundshme të lidhur me neurokirurgjinë, kimioterapinë dhe terapinë me rrezatim, shumica e neuro-onkologëve preferojnë një qasje fillestare të pritjes vigjilente. dhe do të trajtohet vetëm në bazë të simptomave aktuale. Trajtimi simptomatik shpesh përfshin përdorimin e antiepileptikëve për krizat dhe steroidet për edemën cerebrale. Për trajtim shtesë, terapia me rrezatim ose kimioterapia me temozolomid ose kimioterapia me prokarbazinë, CCNU dhe vincristine (PCV) janë treguar të efektshme dhe ishin regjimet e kimioterapisë më të përdorura për trajtimin e këtij lloji të neoplazmës. Cyberknife mund të përdoret për trajtimin e oligodendroglioma anaplastike.<ref>{{cite web|url=http://med.stanford.edu/neurosurgery/patient_care/radiosurgery.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070903152109/http://med.stanford.edu/neurosurgery/patient_care/radiosurgery.html|archive-date=3 shtator 2007|access-date=8 shkurt 2019|title=Radiosurgery/Cyberknife|website=Stanford School of Medicine}}</ref> ==Parashikim== Shkalla e mbijetesës relative 5-vjeçare ishte 76% për pacientët 20-44 vjeç, 67% për 45-54, 67% dhe 45%<ref name="DOI10.1093/neuonc/nor040">A. B. Lassman, F. M. Iwamoto, T. F. Cloughesy, K. D. Aldape, A. L. Rivera, A. F. Eichler, D. N. Louis, N. A. Paleologos, B. J. Fisher, L. S. Ashby, J. G. Cairncross, G. B. Roldan, P. Y. Wen, K. L. Ligon, D. Schiff, H. I. Robins, B. G. Rocque, M. C. Chamberlain, W. P. Mason, S. A. Weaver, R. M. Green, F. G. Kamar, L. E. Abrey, L. M. DeAngelis, S. C. Jhanwar, M. K. Rosenblum, K. S. Panageas: ''International retrospective study of over 1000 adults with anaplastic oligodendroglial tumors.'' In: ''Neuro-Oncology.'' 13, 2011, S.&nbsp;649, {{DOI|10.1093/neuonc/nor040}}.</ref><ref name="DOI10.1093/jnen/64.6.479">Hiroko Ohgaki, Paul Kleihues: ''Population-Based Studies on Incidence, Survival Rates, and Genetic Alterations in Astrocytic and Oligodendroglial Gliomas.'' In: ''Journal of Neuropathology & Experimental Neurology.'' 64, 2005, S.&nbsp;479, {{DOI|10.1093/jnen/64.6.479}}.</ref> në grupmoshën 55-64 vjeç. Prokarbazina, lomustina dhe vinkristina janë përdorur që nga maji 1975. Për 48 vjet, opsionet e reja terapeutike janë testuar rregullisht si pjesë e studimeve të terapisë për të përmirësuar trajtimin e oligodendroglioma anaplastike. ==Hetoni== Ishte zbulimi që neoplazmat [[Komunikimi|komunikojnë]] me njëra-tjetrën në një rrjet të madh, shkëmbejnë substanca të nevojshme për mbijetesë dhe kështu reduktojnë efektet e [[rrezatimit] ] ose [[kimioterapia]]. Një rol të rëndësishëm në përhapjen e sëmundjes luan edhe komunikimi në rrjet. Qelizat e tumorit janë madje të lidhura me qelizat nervore të shëndetshme dhe marrin sinjale të drejtpërdrejta prej tyre - në këtë mënyrë tumoret mund të rriten më shpejt. Mekanizmat e hetuar jo vetëm që japin shpjegime thelbësisht të reja për rritjen shumë agresive të këtij lloji tumori. Ato ofrojnë gjithashtu qasje ndaj terapive të reja - për të ndaluar rritjen e tumoreve të trurit dhe për t'i bërë terapitë ekzistuese më efektive. Kështu, prishja dhe madje edhe shkatërrimi i rrjeteve të qelizave tumorale bëhet një parim krejtësisht i ri terapeutik në onkologji, me provat e para klinike të bazuara në këto gjetje.<ref>{{cite journal|vauthors=Winkler F, Venkatesh HS, Amit M, Batchelor T, Demir IE, Deneen B, Gutmann DH, Hervey-Jumper S, Kuner T, Mabbott D, Platten M, Rolls A, Sloan EK, Wang TC, Wick W, Venkataramani V, Monje M|title=Cancer Neuroscience: State of the Field, Emerging Directions|journal=Cell|volume=186|number=8|pages=1689–1707|date=prill 2023|pmid=37059069|doi=10.1016/j.cell.2023.02.002|language=EN|type=Recension|pmc=10107403}}</ref> ==Bibliografi== * Weller M, van den Bent M, Preusser M, Le Rhun E, Tonn JC, Minniti G, Bendszus M, Balana C, Chinot O, Dirven L, French P, Hegi ME, AS Jakola, M. Platten, P. Roth, R. Rudà, S. Short, M. Smits, MJ Taphoorn, A. von Deimling, M. Westphal, R. Soffietti, G. Reifenberger, W. Wick: Udhëzimet EANO mbi diagnostikimin dhe trajtimin e gliomave difuze të moshës madhore. Në: Rishikimet e natyrës. Onkologji klinike. Vëllimi 18, Numri 3, 03 2021, f. 170-186, doi:10.1038/s41571-020-00447-z, PMID 33293629, PMC 7904519 (Përmbledhje). ==Lidhjet e internetit== * [[Neuroonkologjia]] ==Shënime== [[Kategoria:Neurologji]] nrpf09epvdrovzpgw0056d5thhvtso5 0 335261 2985459 2787009 2026-05-29T21:15:30Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985459 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Sigla guvernului României versiunea 2016 cu coroană.png|parapamje|180px|Logoja e Qeverisë së Rumanisë]] '''Qeveria e Rumanisë''' ([[Gjuha rumune|rumanisht]]: ''Guvernul României'') përbën gjysmën e degës ekzekutive të qeverisë së [[Rumania|Rumanisë]] (gjysma tjetër është zyra e [[Presidenti i Rumanisë|Presidentit të Rumanisë]]). Ai drejtohet nga [[Kryeministri i Rumanisë]] dhe përbëhet nga ministritë, institucione dhe agjenci të ndryshme vartëse dhe 42 prefekturat. Selia e qeverisë rumune është në [[Pallati Victoria|Pallatin Victoria]] në [[Bukuresht]]. Qeveria është autoriteti publik i pushtetit ekzekutiv që funksionon në bazë të votës së besimit të Kuvendit, duke garantuar arritjen e politikës së brendshme dhe të jashtme të vendit dhe që ushtron drejtimin e përgjithshëm të administratës publike. Qeveria emërohet nga Presidenti i Rumanisë në bazë të votës së besimit të dhënë Qeverisë nga [[Parlamenti i Rumanisë]]. == Pasqyrë == === Qeveria e tanishme === {{Kryesor|Kabineti Ciolacu}} Qeveria e tanishme drejtohet nga [[Marcel Ciolacu]]. === Investimi === Procedura e investimit të një Qeverie të re inicohet nga Presidenti, i cili cakton një kandidat për postin e kryeministrit pas konsultimit me partinë që ka shumicën e vendeve në Parlament. Nëse nuk ekziston një shumicë e tillë, Presidenti konsultohet me të gjitha partitë e përfaqësuara në Parlament. Pasi të nominohet, kandidati krijon një listë anëtarësh dhe një platformë qeveritare; kjo duhet të bëhet brenda 10 ditësh. Intervali 10-ditor nuk është një afat i rreptë, përkundrazi përfaqëson periudhën kohore që konsiderohet optimale për të krijuar një Qeveri ligjore kompetente. Skadimi i këtij intervali i lejon Presidentit të revokojë kandidatin dhe të caktojë një të ri, megjithëse kjo nuk është e detyrueshme.<ref>Constitution, art. 103</ref> Pasi kandidati të ketë formuar një listë dhe një program, ai mund të kërkojë [[Mocioni i mosbesimit|votëbesimin]] e Kuvendit. Kuvendi debaton për këtë çështje në [[Seancë e përbashkët|seancë të përbashkët]] dhe propozimet mund t'i refuzojë vetëm dy herë në një hark kohor prej 60 ditësh. Nëse Parlamenti nuk arrin të miratojë një kandidat brenda kësaj periudhe kohore, Presidenti fiton të drejtën ta [[Shpërndarja e parlamentit|shpërndajë]] atë.<ref>Constitution, art. 89</ref> Nëse Kuvendi i jep votëbesimin, platforma e propozuar politike bëhet zyrtare dhe lista e plotë e Qeverisë duhet të konfirmohet nga Presidenti. Më pas, qeveria bën [[betimi]]n dhe fillon mandatin e saj.<ref>Constitution, art. 104</ref> === Programi qeveritar === Qeveria organizohet dhe funksionon në përputhje me Kushtetutën, në bazë të Programit të Qeverisë të miratuar nga Kuvendi. Programi i Qeverisë është një dokument politiko-administrativ që përcakton parimet, udhëzimet dhe hapat që duhen ndërmarrë që Qeveria synon të zbatojë gjatë mandatit të saj në të gjitha fushat e veprimtarisë. Për të arritur qëllimet e përcaktuara në Programin e Qeverisë, Qeveria Rumune kryen funksionet e strategjisë, rregullimit, administrimit, përfaqësimit dhe ushtrimit të autoritetit shtetëror. === Strategjitë, politikat dhe programet === Qeveria miraton strategjitë, politikat dhe programet e administratës publike, të cilat janë metoda të realizimit të qëllimeve të përcaktuara në Programin e Qeverisë, si dhe metoda të përmbushjes së kompetencave të institucionit si autoritet publik në pushtetin ekzekutiv, ku roli i tij është ai i sigurimin e funksionimit dhe zhvillimit të ekuilibruar të sistemit kombëtar ekonomik dhe social, së bashku me lidhjen e tij me sistemin ekonomik global duke promovuar interesat kombëtare të Rumanisë.<ref name="Gov.ro">[http://arhiva.gov.ro/objectives__l2a112451.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140710035459/http://arhiva.gov.ro/objectives__l2a112451.html |date=10 korrik 2014 }},''arhiva.gov.ro''</ref> === Roli === Roli i Qeverisë është i sanksionuar me Kushtetutë dhe me ligjet përkatëse. Qeveria ushtron “''udhëheqjen e përgjithshme të [[Administrata publike|administratës publike]]''”,<ref>Law no. 90/2001, art. 11</ref> përpunon strategji për zbatimin e platformës qeveritare, ushtron [[E drejta e iniciativës (legjislative)|iniciativën legjislative]], negocion [[Traktati|traktatet ndërkombëtare]],<ref>Constitution, art. 91</ref> përfaqëson shtetin rumun si brenda dhe jashtë, emëron prefektët<ref>Constitution, art. 123</ref> dhe paraqet informacione dhe dokumente për Dhomat e Parlamentit sipas kërkesës.<ref>Constitution, art. 111</ref> === Marrëdhëniet me Parlamentin === Qeveria i përgjigjet ekskluzivisht [[Parlamenti i Rumanisë|Parlamentit]], si nëpërmjet informimit të detyrueshëm të Kuvendit, ashtu edhe përmes pyetjeve, interpelancave dhe komisioneve hetimore. Dhoma e Parlamentit ([[Dhoma e Deputetëve të Rumanisë|Dhoma e Deputetëve]] ose [[Senati i Rumanisë|Senati]]) mund të bëjë një mocion të thjeshtë në lidhje me çështjen e [[Interpelanca|interpelancës]].<ref>Constitution, art. 112</ref> Në raste ekstreme, Kuvendi mund të votojë një mocion mosbesimi, duke e tërhequr besimin dhe duke e detyruar Qeverinë të japë dorëheqjen.<ref>Constitution, art. 113</ref> Nëpërmjet një ligji të veçantë për habilitimin, Qeverisë mund t'i mundësohet nxjerrja e [[Dekreti|urdhëresave (''ordonanțe''), të cilat kanë të njëjtën [[Sundimi i ligjit|fuqi juridike]] si ligjet e zakonshme. Urdhëresat janë një formë [[Delegacioni parlamentar|delegimi legjislativ]] dhe mund të kërkojnë miratim në Parlament nëse e përcakton ligji i habilitimit. Në situata të jashtëzakonshme, në të cilat rregullimi nuk mund të shtyhet, Qeveria mund të nxjerrë urdhëresa emergjente (''ordonanțe de urgență''), të cilat nuk kërkojnë ligje të habilitimit, por duhet t'i nënshtrohen miratimit në Parlament përpara se të hyjnë në fuqi.<ref>Constitution, art. 115</ref> == Struktura == [[Kushtetuta e Rumanisë]] parashikon dy lloje bazë të anëtarëve, përkatësisht ministrat (''miniștri'') dhe kryeministrin (''prim-ministrul''). Statuti i anëtarëve shtesë përcaktohet me ligj organik. Legjislacioni i tanishëm përcakton pozicionet e [[Zëvendës Kryeministër|zëvendëskryeministrit]] (''viceprim-ministru''), [[Ministri i Shtetit|ministrit të shtetit]] (''ministru de stat'') dhe ministrave të deleguar me detyra të veçanta (''miniștri delegați cu însărcinări speciale'').<ref>Law no. 90/2001, art. 3</ref> “Ministri i Shtetit” është një post i lartë, titullari i të cilit koordinon veprimtarinë e ministrive të ndryshme nën drejtimin e Kryeministrit.<ref>Law no. 90, art. 54</ref> Kryeministri është drejtues i Qeverisë dhe bashkërendon veprimtarinë e saj. Aparati i punës së Qeverisë përbëhet nga Zyra e Kryeministrit, Sekretariati i Përgjithshëm i Qeverisë dhe departamentet dhe strukturat e tjera të krijuara me vendime të Qeverisë.<ref>Law no. 90/2001, art. 20</ref> Vetë zyra e Kryeministrit përbëhet nga Kabineti i Kryeministrit, organi i sekretarëve shtetërorë dhe këshilltarëve shtetërorë të tij, si dhe nga Regjistri i Kryeministrit. === Ministritë === {{For|kabinetin e tanishëm|Kabineti Ciucă}} Ka njëzet ministri në qeverinë rumune: # [[Ministria e Financave Publike (Rumani)|Ministria e Financave]] # [[Ministria e Punëve të Brendshme (Rumani)|Ministria e Punëve të Brendshme]] # [[Ministria e Punëve të Jashtme (Rumani)|Ministria e Punëve të Jashtme]] # Ministria e Drejtësisë # [[Ministria e Mbrojtjes Kombëtare (Rumani)|Ministria e Mbrojtjes Kombëtare]] # Ministria e Ekonomisë # Ministria e Energjisë # Ministria e Transportit dhe Infrastrukturës # Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural # [[Ministria e Mjedisit (Rumani)|Ministria e Mjedisit, Ujërave dhe Pyjeve]] # [[Ministria e Zhvillimit Rajonal dhe Administratës Publike (Rumani)|Ministria e Zhvillimit, Punëve Publike dhe Administratës]] # Ministria e Investimeve dhe Projekteve Europiane # [[Ministria e Punës dhe Mbrojtjes Sociale (Rumani)|Ministria e Punës dhe Solidaritetit Social]] # Ministria e Shendetesise # [[Ministria e Arsimit Kombëtar (Rumani)|Ministria e Arsimit]] # Ministria e Kërkimit, Inovacionit dhe Dixhitalizimit # [[Ministria e Kulturës (Rumani)|Ministria e Kulturës]] # Ministria e Sportit # Ministria e Familjes, Rinisë dhe Barazisë së Shanseve # Ministria e Sipërmarrjes dhe Turizmit == Procesi legjislativ == Mbledhjet e qeverisë thirren dhe udhëhiqen nga kryeministri. Qeveria mblidhet çdo javë ose sa herë që është e nevojshme për të debatuar çështje të politikës së brendshme dhe të jashtme ose aspekte të udhëheqjes së përgjithshme të administratës publike. Rendi i ditës së mbledhjes së Qeverisë përfshin: * hartimi i akteve legjislative (hartimi i ligjeve, urdhëresave dhe vendimeve) * raportimd * shënime, shënime mandati * memorandume * qëndrimet * informacione dhe dokumente të tjera, në varësi të nevojave dhe kërkesave. Axhenda e qeverisë është e ndarë në dy pjesë dhe mund të përmbajë edhe lista shtesë, me miratimin e Kryeministrit. Qeveria miraton vendime dhe urdhëresa (urdhra të thjeshta ose emergjente). Vendimet nxirren për organizimin e zbatimit të ligjit dhe urdhëresat nxirren me ligj të posaçëm fuqizues, brenda kufijve dhe kushteve të përcaktuara në të. === Qarku i vendimmarrjes === Qarku vendimmarrës i projekt-dokumenteve të politikave publike dhe projekt-akteve legjislative është i strukturuar në dy faza: a) mbledhja përgatitore e mbledhjes së Qeverisë, e cila siguron bashkërendimin e procesit të përpunimit, konsultimit dhe miratimit për dokumentet e politikave publike dhe aktet legjislative në ndër. -nivel ministror; b) mbledhjen e qeverisë që shënon përfundimin e procesit të vendimmarrjes nëpërmjet miratimit/miratimit ose rrëzimit të këtyre projektligjeve.<ref name="Gov.ro-2">[http://gov.ro/en/government/legislative-process],''Legislative process''</ref> == Referime == {{reflist}} [[Kategoria:Qeveria e Rumanisë| ]] [[Kategoria:Politika e Rumanisë]] [[Kategoria:Qeveria sipas vendit]] ka01l9c75iqje98m93uw06bhxfyyeg4 0 342214 2985475 2838955 2026-05-30T00:47:46Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi izraelite]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985475 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = Yitzhak Rabin | image = Flickr - Israel Defense Forces - Life of Lt. Gen. Yitzhak Rabin, 7th IDF Chief of Staff (cropped).jpg | order = 5ti | office = Kryeministër i Izraelit | termstart1 = 13 Korrik 1992 | termend1 = 4 Nëntor 1995 | president1 = {{Unbulleted list|[[Chaim Herzog]]|[[Ezer Weizman]]}} | predecessor1 = [[Yitzhak Shamir]] | successor1 = [[Shimon Peres]] | termstart2 = 3 Qershor 1974 | termend2 = 20 Qershor 1977 | president2 = [[Ephraim Katzir]] | predecessor2 = [[Golda Meir]] | successor2 = [[Shimon Peres]] (i përkohshëm) | birth_date = {{birth date|1922|03|01|df=y}} | birth_place = [[Jerusalem]], [[Mandati Britanik i Palestinës|Mandati i Palestinës]] | death_date = {{death date and age|1995|11|04|1922|03|01|df=y}} | death_place = [[Tel Aviv]], [[Izrael]] | party = [[Alignment (political party)|Vendosja]], [[Partia Laburiste (Izrael)|Partia Laburiste]] | spouse = {{Marriage|[[Leah Rabin]]|1948}} | children = {{Unbulleted list|[[Dalia Rabin-Pelossof]]|Yuval Rabin}} | nationality = Izraelit | profession = Oficer ushtarak | signature = Yitzhak Rabin Signature.svg | allegiance = [[Izraeli]] | branch = {{ubl|[[Haganah]] | [[Forcat e Mbrojtjes së Izraelit|IDF]]}} | rank = ''[[Rav Aluf]]'' | serviceyears = 1941–1967 | unit = | battles = {{ubli|[[Fushata Siri-Liban]] |[[Guerrilja izraelite nën Palestinën e Mandatit]] |[[Lufta Arabo-Izraelite 1948]] |[[Lufta Gjashtë Ditore]]}} | caption = Rabin në 1994 }} '''Yitzhak Rabin''' ( <ref>[https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/rabin "Rabin"]. ''[[Collins English Dictionary]]''.</ref> {{Lang-he|יִצְחָק רַבִּין}} ; 1 mars 1922 – 4 nëntor 1995) ishte një politikan, burrë shteti dhe gjeneral izraelit. Ai ishte kryeministri i pestë i Izraelit, duke shërbyer dy mandate në detyrë, 1974–1977, dhe nga viti 1992 deri në vrasjen e tij në 1995. Rabini lindi në Jeruzalem, fëmija i emigrantëve nga [[Evropa lindore|Europa Lindore]] dhe u rrit në një shtëpi punëtore-zionsite. Ai mësoi bujqësi në shkollë dhe shkëlqeu si student. Ai pati një karrierë ushtarake 27 vjecare dhe arriti rankun e Rav Aluf. Si adoleshent ai hyri në rradhët e Palmach-ut, [[Komando|forca komando]] e Yishuv-it. Eventualisht ai u ngrit në grada për tu bërë shefi i veprimeve gjatë [[Lufta Arabo-Izraelite 1948|Luftës Arabo-Izraelite 1948]]. Ai iu bashkua [[Forcat e Mbrojtjes të Izraelit|Forcave të Mbrojtjes së Izraelit]] në 1948 e vonë kur sapo ishin formuar dhe vazhoi të rritej si një oficer premtues. Ai ndihmoi që doktrina trajnuese e IDF-it të merrte formë në vitet 1950 dhe udhëhoqi Operacionin Direktorata të IDF nga 1959 në 1963. Ai u caktua Shef i Përgjithshëm i Shtabit në vitin 1964 dhe mbikqyri fitoren e Izraelit në [[Lufta Gjashtë Ditore|Luftën Gjashtë Ditore]]. Rabin shërbeu si ambasador i Izraelit në Shtetet e Bashkuara nga viti 1968 deri në 1973, gjatë një periudhe të thellimit të [[Marrëdhëniet Izrael-SHBA|marrëdhënieve SHBA-Izrael]] . Ai u emërua Kryeministër i Izraelit në 1974 pas dorëheqjes së [[Golda Meir|Golda Meirit]] . Në mandatin e tij të parë, Rabin nënshkroi Marrëveshjen e Përkohshme të Sinait dhe urdhëroi [[Operacioni Entebbe|bastisjen e Entebesë]] . Ai dha dorëheqjen në vitin 1977 pas një skandali financiar. Rabin ishte ministër i mbrojtjes i Izraelit për pjesën më të madhe të viteve 1980, përfshirë edhe gjatë shpërthimit të Intifadës së Parë . Në vitin 1992, Rabin u rizgjodh si kryeministër në një platformë që përfshinte procesin e paqes izraelito-palestineze . Ai nënshkroi disa marrëveshje historike me udhëheqjen palestineze si pjesë e [[Marrëveshjet e Oslos|Marrëveshjes së Oslos]] . Në vitin 1994, Rabin fitoi [[Çmimi Nobel për Paqe|Çmimin Nobel për Paqe]] së bashku me rivalin politik për një kohë të gjatë [[Shimon Peres]] dhe udhëheqësin palestinez [[Jaser Arafat|Yasser Arafat]]. Rabini nënshkroi gjithashtu një traktat paqeje me Jordaninë në 1994. Në nëntor 1995, ai u vra nga një ekstremist i quajtur [[Yigal Amir]], i cili kundërshtonte kushtet e Marrëveshjes së Oslos. Amiri u dënua për vrasjen e Rabinit dhe u dënua me [[Burgimi i përjetshëm|burgim të përjetshëm]] . Rabini ishte kryeministri i parë i lindur në izrael i Izraelit, i vetmi kryeministër që u vra dhe i dyti që vdiq në detyrë pas Levi Eshkolit. Rabini është bërë simbol i procesit të paqes izraelito &#x2013; palestineze. [[Kategoria:Kryeministra të Izraelit]] [[Kategoria:Çmimi Nobel për Paqe]] [[Kategoria:Vdekje 1995]] [[Kategoria:Lindje 1922]] [[Kategoria:Biografi izraelite]] 1f7ghgidgc4tqa5mljq47k224d6og2o 0 359070 2985410 2967903 2026-05-29T18:21:15Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985410 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Pleurad Xhafa''' (lindur në 1984 në [[Lushnjë]]) është një artist, regjisor filmi-dokumentar dhe aktivist që jeton dhe punon në [[Tirana|Tiranë]]. Xhafa zhvillon projekte që shqyrtojnë efektet e prodhuara nga eksperimentet politike neoliberale. Puna e tij kërkimore dhe kritike rezulton nga një praktikë post-konceptuale që vepron mbi një bazë dokumentare për të raportuar më pas – vizualisht dhe politikisht – mbi kulturën e kohës sonë.{{Citim i duhur}} Xhafa është një nga themeluesit e [[DebatikCenter of Contemporary Art]] dhe është anëtar Manifesto (art collective).{{Citim i duhur}} ==Arsimimi dhe eksperienca profesionale== Në vitin 1997, Xhafa, si shumë të tjerë të brezit të tij, përjetoi shembjen e [[skemat piramidale në Shqipëri|skemave piramidale]]<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Pyramid_schemes_in_Albania</ref>, e cila çoi në [[trazira civile shqiptare|trazira civile]] të dhunshme, që nisën në Lushnjë.{{Citim i duhur}} Në vitin 1998, gjatë fazës së hershme të [[terapisë së shokut]]<ref>https://www.dissentmagazine.org/online_articles/pyramids-everywhere/</ref> në vend, ai u transferua në Tiranë për të studiuar tek [[Liceu Artistik Jordan Misja]].{{Citim i duhur}} Më pas, në vitin 2002, ai u largua për të studiuar në Itali në [[Accademia di Belle Arti di Bologna]], ku u diplomua në MPJ.{{Citim i duhur}} Në vitin 2009, ndërsa kthehej nga Italia në Shqipëri, Xhafa së bashku me kolegun e tij Sokol Peçi krijuan veprën ''Dejavu & Paranoia''<ref>https://www.berlinbiennale.de/en/personen/969/pleurad-xhafa-sokol-pei</ref>. Ata ndërtuan me baltë kokën e ekonomistit të çmimit Nobel [[Milton Friedman]] gjatë një udhëtimi me tren<ref>https://www.frieze.com/article/raw-and-cooked</ref> nga [[Bologna]] në [[Bari]] dhe më pas në një anije nga Bari në [[Durrës]]. Ashtu si Wisborg në [[Nosferatu]] e Murnaut, imazhi i Friedman mbërrin përfundimisht si një spektër i zymtë në brigjet e Shqipërisë. ===Tireless Worker, 2013=== Nga viti 2009 deri në vitin 2011, '''Xhafa''' ka dokumentuar jetën e punëtorit Haxhi Xhihani. Filmi i Xhafës, Punëtori i palodhur, 2013<ref>https://www.art-action.org/site/en/cat/_search.php?c_type=c_film&c_country=Albanie&c_ryear=c_all</ref>, eksploron jetën e përditshme dhe kushtet e punës së Xhihanit dhe kolegëve të tij punëtorë në ish-fabrikën [[bunkerët në Shqipëri|bunker]] Josif Pashko në Tiranë. Filmi thekson marrëdhëniet<ref>https://afterart.org/2020/01/06/contemporary-art-in-and-public-space-an-interview-with-pleurad-xhafa-archival-recoveries/</ref> ekonomike shfrytëzuese në Shqipërinë postsocialiste. Punëtori i lodhshëm është prodhuar nga artisti dhe [[Qendra Debatik e Artit Bashkëkohor]]. ===Negative I–II–III–IV, 2015=== Në vitin 2015, '''Xhafa''' prodhoi Negativin<ref>https://www.academia.edu/44279689/Monumentality_Counter_monumentality_and_Political_Authority_in_Post_socialist_Albania</ref> I–II–III–IV. Ai mori suva të katër pllakave prej bronzi që ishin projektuar nga firma belge e arkitekturës [[51N4E]] në vendin ku katër protestues ishin qëlluar gjatë [[ demonstratave të opozitës shqiptare 2011]]. Negativët "janë tregues të një mohimi: një mohim i drejtësisë, një mohim i transparencës, një mohim i llogaridhënies dhe një mohim i përgjegjësisë"<ref>{{Cite web |url=https://departmentofeagles.org/sculpture/ |title=Kopje e arkivuar |access-date=23 gusht 2024 |archive-date=5 dhjetor 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231205044529/https://departmentofeagles.org/sculpture/ |url-status=dead }}</ref>. ===Çeta, 2016=== '''Xhafa''' ka qenë pjesë e kolektivit '''Çeta'''<ref>https://artmargins.com/the-politics-of-street-art-in-albania/</ref> (2016–2017). Gjatë ekzistencës së saj, Çeta prodhoi disa vepra të motivuara politikisht që trajtojnë [[partneritetet publiko-privat]] në Shqipëri, padrejtësinë sociale dhe vdekjen ende të pazbardhur të viktimës së [[punës së fëmijëve]] Ardit Gjoklaj<ref>https://exit.al/en/ardit-gjoklajs-death-continues-to-haunt-veliaj/</ref>. ===Each Strike Leads To The Next, 2021=== Në shtator 2021, për katër ditë radhazi, '''Xhafa''', në bashkëpunim me Blerta Hocia, Diana Malaj dhe Ergin Zaloshnja, realizuan performancën ''Secila grevë çon në tjetrën''<ref>{{Cite web|url=https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/|title=Kopje e arkivuar|language=en|access-date=23 gusht 2024|archive-date=23 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823120257/https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/|url-status=dead}}</ref>, 2021. Çdo ditë në orën 5 të mëngjesit artistët ndalonin në pika të ndryshme. të shtegut malor për në [[miniera e Bulqizës|miniera e Bulqizës]] për t'u lexuar minatorëve histori të grevave të suksesshme mbarëbotërore të të gjitha kohërave. Këto histori u shtypën në mbështjellëset e dinamitit. ===Irreconcilability as an Act of Love, 2022=== ''Papajtueshmëria si akt dashurie''<ref>{{Cite web|url=https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/|title=Kopje e arkivuar|language=en|access-date=23 gusht 2024|archive-date=23 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823120256/https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/|url-status=dead}}</ref> (2022), është ekspozita e parë vetjake e '''Pleurad Xhafës''', e kuruar nga [[Raino Isto]]. Ekspozita u zhvillua në [[Qendra për Art Bashkëkohor Zeta]] dhe ishte një koleksion i punimeve të Xhafës gjatë periudhës (2009 - 2022). ==Aktivizëm== '''Xhafa''' ishte një nga artistët që protestoi hapur kundër vendimit të qeverisë shqiptare për shembjen e [[Teatrit Kombëtar të Shqipërisë]], duke pushtuar teatrin për dy vite radhazi. Më 17 maj 2020, natën e fundit të karantinës pandemike [[COVID-19]], Xhafa u arrestua brenda teatrit. Gjatë përplasjes me policinë, Xhafa ka marrë një dëmtim të rëndë<ref>https://shqiptarja.com/lajm/mbi-20-artiste-dhe-politikane-te-shoqeruar-mes-tyre-kryemadhi-rama-po-hap-varrin-e-tij-te-themelet-e-teatrit-e-ka-fundin</ref> në këmbën e djathtë<ref>https://www.panorama.com.al/teatri-nga-rama-te-veliaj-te-denoncuar-pedagogu-ervin-goci-flet-per-rolin-e-drejtesise/</ref>. '''Xhafa''' akuzohej<ref>https://artmargins.com/one-on-one-pleurad-xhafa-200-million-euro-2020/</ref> për rezistencë ndaj policisë, grumbullim të paligjshëm dhe thyerje të karantinës. Pas ekspertizës mjeko-ligjore, policia ka hequr dy akuza, duke zbatuar vetëm një gjobë për thyerje të karantinës. ==Censura dhe Shkatërrimi== Disa nga veprat e Xhafës i janë nënshtruar censurës dhe shkatërrimit. Tre prej tyre nuk ekzistojnë më. ===A Monument to Failure, 2016=== Në janar 2016, '''Xhafa''' vendosi një pllakë të vogël përkujtimore në përkujtim të viktimave të [[Shpërthimeve të Gërdecit]] në një trung peme në bulevardin qendror<ref>https://www.buuuuuuuuu.org/2016/02/buuuuuuuuu-curated-by-lorenzo-balbi.html</ref> në Tiranë, përballë [[Ndërtesës së Presidencës, Tiranë]]. Disa javë më vonë, në vazhdën e fushatës, Mbillni një Pemë, ​​kryetari i Bashkisë së Tiranës [[Erion Veliaj]] shkuli<ref>{{Cite web|url=https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/|title=Kopje e arkivuar|language=en|access-date=23 gusht 2024|archive-date=23 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823114320/https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/|url-status=dead}}</ref> personalisht trungun dhe mbolli një pemë të re<ref>https://afterart.org/2020/01/06/contemporary-art-in-and-public-space-an-interview-with-pleurad-xhafa-archival-recoveries/</ref> në vend, duke postuar një foto të aksionit në rrjetet e tij sociale. Nuk u përmend asnjë përmendore apo viktima të Gërdecit. ===Untitled, 2017=== Në nëntor 2017, '''Xhafa''' ka gdhendur<ref>https://debatikcenter.net/strikes/Untitled</ref> emrin e viktimës së punës së fëmijëve [[Ardit_Gjoklaj]] në një nga pllakat e gurit<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/international-labor-and-working-class-history/article/abs/representing-the-worker-in-postsocialist-public-space-art-and-politics-under-neoliberalism/947DB9FA1051726FC91C8F94B2B00864</ref> të [[Sheshit Skënderbej]] të ri, projektuar nga [[51N4E]] dhe [[Anri Sala]]. Ndërhyrja kaloi pa u vënë re për disa ditë. Megjithatë, sapo autoritetet e morën parasysh këtë, mbishkrimi u hoq<ref>https://www.academia.edu/44279689/Monumentality_Counter_monumentality_and_Political_Authority_in_Post_socialist_Albania</ref>. ===200 million euros, 2020=== Në mars 2020, '''Xhafa''' printoi 200 milionë euro<ref>https://debatikcenter.net/black_sun_projects/200-million-euros</ref> kartëmonedha 500 euro. Këto shënime mbroheshin nga një kub xhami, i cili u vendos si vepër e përhershme arti në skenën e Teatrit Kombëtar. Shuma “200 milionë euro”<ref>https://artmargins.com/one-on-one-pleurad-xhafa-200-million-euro-2020/</ref> përmendet vazhdimisht<ref>https://www.politika.io/en/article/monument-of-culture-protected-by-the-people-destruction-resistance-and-counterheritage-in</ref> në lidhje me raste të ndryshme korrupsioni që kanë ndodhur ose po ndodhin në Shqipëri. Gjithashtu, kompania private e ndërtimit Fusha Shpk do të përfitonte 200 milionë euro nga ndërtimi i gjashtë kullave në pronën e dikurshme publike. Vepra e '''Xhafës''', 200 milionë euro, u shkatërrua kur teatri u rrafshua përtokë.<ref>http://www.forumartecontemporanea.it/focus-1-friday-17th-two-months-without-teatri-komba-tar</ref> ==Çmimet== * Ardhje Award, 2014<ref>{{Cite web|url=https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/|language=sq|title=Kopje e arkivuar|access-date=23 gusht 2024|archive-date=23 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240823111153/https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/|url-status=dead}}</ref> == Referime == {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT: Xhafa, Pleurad}} [[Kategoria: lindje 1984]] t06gtuotmr73wd5iq66f2iu70k9co49 1 361807 2985512 2884999 2026-05-30T04:23:03Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Patrick Mahomes]] 2985512 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2524555 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210222012914/https://www.kctv5.com/sports/kansas_city_chiefs/patrick-mahomes-proposes-to-longtime-girlfriend-brittany-matthews/article_e4addd7c-ecbc-11ea-ac3f-6ff17ad27805.html për lidhjen https://www.kctv5.com/sports/kansas_city_chiefs/patrick-mahomes-proposes-to-longtime-girlfriend-brittany-matthews/article_e4addd7c-ecbc-11ea-ac3f-6ff17ad27805.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201002161533/https://www.kctv5.com/news/local_news/patrick-mahomes-brittany-matthews-expecting-first-child/article_8e739138-029f-11eb-a79a-17553f929173.html për lidhjen https://www.kctv5.com/news/local_news/patrick-mahomes-brittany-matthews-expecting-first-child/article_8e739138-029f-11eb-a79a-17553f929173.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 shkurt 2023 08:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2528491 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190903075650/http://www.101awards.com/event për lidhjen http://www.101awards.com/event. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 mars 2023 21:55 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2637619 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170618092436/http://m.chron.com/sports/texans/article/Texas-Tech-quarterback-Patrick-Mahomes-has-18-11038096.php për lidhjen http://m.chron.com/sports/texans/article/Texas-Tech-quarterback-Patrick-Mahomes-has-18-11038096.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 27 janar 2024 00:26 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2678626 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220120233325/https://fox4kc.com/business/patrick-mahomes-joins-whataburger-to-bring-favorite-restaurant-to-fans-across-chiefs-kingdom/ për lidhjen https://fox4kc.com/business/patrick-mahomes-joins-whataburger-to-bring-favorite-restaurant-to-fans-across-chiefs-kingdom/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 26 korrik 2024 01:43 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2680482 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20221114003804/https://fox4kc.com/sports/mahomes-sets-record-for-most-tds-in-a-players-first-75-starts/ për lidhjen https://fox4kc.com/sports/mahomes-sets-record-for-most-tds-in-a-players-first-75-starts/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210221212109/https://fox4kc.com/sports/chiefs-qb-patrick-mahomes-fiancee-brittany-matthews-gives-birth-to-baby-girl/ për lidhjen https://fox4kc.com/sports/chiefs-qb-patrick-mahomes-fiancee-brittany-matthews-gives-birth-to-baby-girl/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 5 gusht 2024 02:03 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2700314 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230213123456/https://maxwellfootballclub.org/the-bert-bell-award/ për lidhjen https://maxwellfootballclub.org/the-bert-bell-award/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 shtator 2024 19:30 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2818655 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200203080025/https://tylerpaper.com/news/local/whitehouse-native-and-texas-tech-quarterback-patrick-mahomes-ii-declares/article_af960af6-8980-5426-bcaf-249269865017.html për lidhjen https://tylerpaper.com/news/local/whitehouse-native-and-texas-tech-quarterback-patrick-mahomes-ii-declares/article_af960af6-8980-5426-bcaf-249269865017.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 23 korrik 2025 09:05 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2833729 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200927125418/https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888431/patrick-mahomes/ për lidhjen https://time.com/collection/100-most-influential-people-2020/5888431/patrick-mahomes/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 shtator 2025 15:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2866909 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211119032301/https://darik.news/en/scandal-lionel-messis-contract-with-barca-for-half-a-billion-euros-world.html për lidhjen https://darik.news/en/scandal-lionel-messis-contract-with-barca-for-half-a-billion-euros-world.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 tetor 2025 03:14 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2880595 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190802193806/http://www.startribune.com/hawkins-is-a-proud-godfather-for-k-c-s-new-qb-patrick-mahomes/420793493/ për lidhjen http://www.startribune.com/hawkins-is-a-proud-godfather-for-k-c-s-new-qb-patrick-mahomes/420793493/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 dhjetor 2025 04:52 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 5 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Patrick Mahomes]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980832 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20210921024054/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-first-interception-september-ravens-nfl-025616172.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-first-interception-september-ravens-nfl-025616172.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220117042334/https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-shines-as-chiefs-beat-steelers-in-what-was-likely-ben-roethlisbergers-final-game-041622634.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/patrick-mahomes-shines-as-chiefs-beat-steelers-in-what-was-likely-ben-roethlisbergers-final-game-041622634.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220117161604/https://sports.yahoo.com/chiefs-qb-patrick-mahomes-made-064733166.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/chiefs-qb-patrick-mahomes-made-064733166.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220131185612/https://uk.sports.yahoo.com/news/mahomes-lifts-chiefs-past-allens-032050902.html për lidhjen https://uk.sports.yahoo.com/news/mahomes-lifts-chiefs-past-allens-032050902.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220124154018/https://sports.yahoo.com/was-the-bills-chiefs-thriller-a-top-10-all-time-nfl-game-was-it-top-5-153038703.html për lidhjen https://sports.yahoo.com/was-the-bills-chiefs-thriller-a-top-10-all-time-nfl-game-was-it-top-5-153038703.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 19:13 (CEST) 35e1ia9ypwjvx2dtf7iug2016da903b 0 365341 2985414 2969282 2026-05-29T18:24:30Z Alexis Jazz 106987 AI slop ([[:File:VavaBelliniOrlandoVasco.jpg]] / [[User:WikiR26]]) [[[w:en:User:Alexis Jazz/AJSDelinker|AJS Delinker]]] 2985414 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | header color = #000000 | writing color = #FFFFFF | clubname = Vasco da Gama | caption = | image = Sports flag icons - Black with white diagonal and red cross pattée.svg | upright = 0.74 | fullname = Club de Regatas Vasco da Gama | nickname = ''A Cruz de Malta'', ''Cruzmaltino'' <br>''Gigante da Colina'' <br>''Camisas Negras'' <br>''O Legítimo Clube do Povo'' <br>''Vascaínos'', ''Cruzmaltinos''<ref>{{cite web|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/curios1.html|title=Vasco - Apelidos do Clube<!--|translated-title= Vasco - Pseudonimet e klubit -->|publisher=Netvasco.com|access-date=29 dhjetor 2021|language=pt}}</ref> | ground = [[Estádio São Januário|São Januário]]<br>[[Stadiumi Maracanã|Maracanã]] | capacity = 21,880<ref name="capacity">{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/noticia/2015/11/vasco-x-timao-novo-laudo-expande-capacidade-para-21880-mil-pessoas.html|title=Vasco x Timão: novo laudo expande capacidade para 21.880 mil pessoas|work=globoesporte|date=13 nëntor 2015|access-date=13 nëntor 2015|language=pt}}</ref><br>78,838<ref>{{Cite web|url=http://secure.rio2016.com/maracana/o-novo-estadio-do-maracana-tera-capacidade-para-78639-espectadores|title=Kopje e arkivuar|access-date=30 tetor 2024|archive-date=8 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008111146/http://secure.rio2016.com/maracana/o-novo-estadio-do-maracana-tera-capacidade-para-78639-espectadores|url-status=dead|language=pt}}</ref> | founded = [[21 gusht]] [[1898]] | chrtitle = | chairman = {{Flamuri|Brazili}} [[Pedrinho (footballer, born 1977)|Pedrinho]] | mgrtitle = | manager = {{Flamuri|Brazili}} Fábio Carille | league = [[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirão]] | season = 2024 | position = [[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirão]], 10të | current = 2024 CR Vasco da Gama season | website = | pattern_la1 = _vasco24h | pattern_b1 = _vasco24h | pattern_ra1 = _vasco24h | pattern_sh1 = _vasco24a | pattern_so1 = _vasco24h2l | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _vasco24a | pattern_b2 = _vasco24a | pattern_ra2 = _vasco24a | pattern_sh2 = _vasco24h | pattern_so2 = _vasco24a2l | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _vasco24t | pattern_b3 = _vasco24t | pattern_ra3 = _vasco24t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = fbf6e1 | owner = [[777 Partners]] (pezulluar)<ref>{{Cite web|date=2024-05-16|title=Justiça suspende contrato com a 777 e devolve controle do futebol ao Vasco|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2024/05/15/justica-aceita-pedido-do-vasco-e-tira-controle-da-saf-das-maos-da-777.ghtml|access-date=2024-05-16|website=ge|language=pt-br}}</ref><br>Club de Regatas Vasco da Gama (100%) | owntitle = }} '''Club de Regatas Vasco da Gama''' ({{IPA|pt|ˈklubi dʒi ʁeˈɡatɐz ˈvasku dɐ ˈɡɐ̃mɐ}}), zakonisht i referuar si '''Vasco da Gama''', është një klub futbolli brazilian me seli në [[Rio de Janeiro]]. Edhe pse fillimisht ishte një klub kanotazh dhe më pas një klub shumësportiv, Vasco njihet kryesisht për ekipin e saj të meshkujve të futbollit, i cili aktualisht garon në [[Campeonato Brasileiro Série A]], nivelin më të lartë të sistemit të ligës braziliane të futbollit, dhe në [[Campeonato Carioca]], ligën kryesore shtetërore të [[Rio de Janeiro (shtet)|shtetit të Rio de Janeiro]].<ref name="Unzelte 2002">Unzelte, Celso – O Livro de Ouro do Futebol; faqja 689 (Editora Ediouro, 2002) – {{ISBN|85-00-01036-3}}</ref> I emëruar sipas [[Vasco da Gama]] 400 vjet pas [[zbulimit të tij portugez të rrugës detare për në Indi|rrugës detare evropo-aziatike në 1498]], klubi u themelua në 1898 si një klub kanotazh nga punëtorë brazilianë, [[brazilianë portugezë]] dhe të sapoardhur [[brazilianë portugezë#imigracioni portugez në Brazil|emigrantë portugezë]].<ref>Porto Editora – Vasco da Gama (futebol) na Infopédia [em linha]. Porto: Porto Editora. [consult. 2023-08-28 01:04:51]. Disponível em https://www.infopedia.pt/$vasco-da-gama-(futebol)</ref><ref>{{Cite web|last=Portugal|first=Rádio e Televisão de|date=2014-07-02|title=Vasco da Gama foi fundado por portugueses há 116 anos|url=https://www.rtp.pt/noticias/mundial-2014/vasco-da-gama-foi-fundado-por-portugueses-ha-116-anos_v749562|access-date=2023-08-28|website=Vasco da Gama foi fundado por portugueses há 116 anos|language=pt}}</ref> Vasco krijoi departamentin e saj të futbollit në vitin 1915, me [[Profesionalizmin në futbollin e shoqatave|profesionalizmin]] të miratuar zyrtarisht në vitin 1933.<ref>{{Cite web|title=History of CR Vasco da Gama|url=http://www.crvascodagama.com/?display=HISTORIA-2-EN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131155756/http://crvascodagama.com/?display=HISTORIA-2-EN|archive-date=31 janar 2009|access-date=7 dhjetor 2023|website=CR Vasco Da Gama}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=C. R. Vasco da Gama: História, 1898-1923|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/histor1.html|access-date=2023-12-07|website=NetVasco}}</ref> Përveç departamenteve kryesore të futbollit dhe kanotazhit, Vasco ka departamente të tjera sportive që nga vitet 1910. [[Sistemi i të Rinjve|Akademia e të Rinjve]], e cila ka nxjerrë [[Lista e futbollistëve ndërkombëtarë brazilianë|futbollistë ndërkombëtarë]] si [[Romário]], [[Philippe Coutinho]], [[Hilderaldo Bellini]], [[Roberto Dinamite]] dhe [[Edmundo (futbollist)|Edmundo]], është e njohur për metodologjinë e saj socio-edukative.<ref>{{Cite web|date=2024-03-08|title=De Coutinho a Andrey: Colégio Vasco da Gama completa 20 anos e recebe parabéns de formados no clube|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2024/03/08/de-coutinho-a-andrey-colegio-vasco-da-gama-completa-20-anos-e-recebe-parabens-de-formados-no-clube.ghtml|access-date=2024-07-04|website=ge|language=pt-br}}</ref> Në nivel kombëtar, Vasco da Gama ka fituar katër [[Campeonato Brasileiro Série A]], tre [[Torneio Rio–São Paulo]] dhe një [[Copa do Brasil]]. Në futbollin ndërkombëtar të klubeve, klubi ka fituar një [[Copa Libertadores]], një [[Kampionatin e Kampionëve të Amerikës së Jugut]] dhe një [[Copa Mercosur]]. Në nivel shtetëror, klubi ka fituar gjithashtu 24 [[Campeonato Carioca]]. [[Brezi i artë]] i Vasco da Gama, i quajtur ''[[Expresso da Vitória]]'' (Victory Express), fitoi pesë [[Campeonato Carioca|tituj shtetërorë]] në harkun kohor tetëvjeçar midis viteve 1945 dhe 1952, dhe e udhëhoqi Vasco-n të bëhej kampioni i parë kontinental i klubeve ndonjëherë me titullin [[Kampionati i Kampionëve të Amerikës së Jugut|1948 Kampionati i Kampionëve të Amerikës së Jugut]]. Ky ekip, i cili përfshinte ndër të tjerë, [[Moacir Barbosa]], [[Ademir de Menezes]], [[Friaça]], [[Danilo Alvim]], [[Augusto da Costa]] dhe [[Chico (futbollist, i lindur më 1922)|Chico]], konsiderohet si një nga ekipet më të mëdha të gjeneratës së tij dhe të të gjitha kohërave. Me tifozë në të gjithë botën, Vasco da Gama është një nga klubet më të mbështetura gjerësisht në Brazil, [[Rio de Janeiro (shtet)|shtetin e Rio de Janeiro]] dhe [[Amerikë]]. Vasco i luan ndeshjet e tij në shtëpi në [[Estádio São Januário|São Januário Stadium]] që nga inaugurimi i tij në 1927. Herë pas here, klubi ka luajtur edhe ndeshjet e tij në shtëpi në [[Stadiumi Maracanã|stadiumi Maracanã]] që nga inaugurimi i tij në vitin 1950. Fillimisht nga kanotazhi në vitet 1900 dhe duke u shtrirë në futboll në vitet 1920 si ''[[Clássico dos Milhões|O Clássico dos Milhões]]'' (Derbi i Milionëve), rivaliteti Vasco-Flamengo konsiderohet si nga rivalitetet kryesore të sportit më të madh në Brazil dhe në botë. == Historia == ===Themelimi=== Në fund të shekullit të 19-të, [[Varkë me rrema (sport)|veshja me rrema]] ishte sporti më i rëndësishëm në [[Rio de Zhaneiro]]. Në këtë kohë, katër të rinj – Henrique Ferreira Monteiro, Luís Antônio Rodrigues, José Alexandre d'Avelar Rodrigues dhe Manuel Teixeira de Souza Júnior – të cilët nuk donin të udhëtonin në [[Niterói]] për të garuar me varkat e Klubit Gragoatá, vendosën të themelojnë një klub varkash me rrema.{{citation needed|date=maj 2023}} Më 21 gusht 1898, në një dhomë të ''Shoqërisë Dramatike Bijtë e Talmës'', 62 anëtarë (kryesisht emigrantë portugezë) formuan '''Club de Regatas Vasco da Gama''' (Klubi i Varkave me Rrema Vasco da Gama). Të frymëzuar nga festimet e 400-vjetorit të lundrimit të parë nga Evropa në Indi, themeluesit e emërtuan klubin për nder të eksploratorit portugez [[Vasco da Gama]].<ref name=":0" /> Ngjyrat e klubit u zgjodhën e zeza dhe e bardha; e zeza u zgjodh si përfaqësim i deteve të panjohura nëpër të cilat lundroi Vasco da Gama, dhe e bardha përfaqësonte rrugën e tij fitimtare. Veshja e parë përdorte këto ngjyra në një kombinim gjysmë-gjysmë, me [[Kryqi i Urdhrit të Krishtit|Kryqin e Urdhrit të Krishtit]] në qendër duke simbolizuar [[Feja e krishterë|besimin e krishterë]] ashtu si në velat e [[São Gabriel (anije)|karakës São Gabriel të Gama-s]]. Emblema u krijua gjithashtu menjëherë pas kësaj; ajo ishte e rrumbullakët me një anije me vela që mbante [[Kryqi pattée]]. Më 26 nëntor 1915, Vasco dhe Lusitania Sport Clube, një tjetër klub sportiv i themeluar nga komuniteti lokal portugez në Brazil dhe i emërtuar sipas [[Lusitania|Lusitania-s]], e cila shpesh përdoret si emër alternativ për vetë Portugalinë, u bashkuan, duke rezultuar në krijimin e departamentit të futbollit të Vasco-s. Duke filluar në ligat më të ulëta, ndeshja e parë e klubit u luajt më 3 maj 1916; një humbje 10–1 kundër Paladino FC. ===Vitet 1920: Kapërcimi i pabarazisë sociale dhe klasore=== [[File:Itália e Fausto pelo Vasco em São Januário.jpg|thumb|right|240px|[[Luís Gervasoni|Itália]] dhe [[Fausto dos Santos|Fausto]], pika kryesore të Cruzmaltinos gjatë viteve 1920 dhe 1930.]] Gjatë viteve 1920, futbolli në Brazil ishte një sport për elitat, dhe skuadra e larmishme racore e Vasco da Gama-s nuk i kënaqte ata. Disa lojtarë duhej të bënin një provim shkrim-leximi përpara se të vishnin këpucët e tyre. Vasco fitoi titullin e tij të parë të divizionit të lartë me [[Campeonato Carioca 1923]], duke u bërë kampion me një ekip që përfshinte lojtarë të bardhë, të zinj dhe "mulatë" të klasave të ndryshme sociale. Në vitin 1924, Vasco da Gama u bë presion nga Liga Metropolitane për të ndaluar disa lojtarë që nuk konsideroheshin të përshtatshëm për të luajtur në ligën aristokratike, veçanërisht sepse ishin të zinj ose mulatë dhe/ose të varfër. Pasi Vasco refuzoi të pajtohej me një ndalim të tillë, ekipet e tjera të mëdha, duke përfshirë [[Fluminense Football Club|Fluminense]], [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] dhe [[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]] krijuan Shoqatën Atletike Metropolitane dhe ndaluan Vasco-n të merrte pjesë nëse nuk përmbushte kërkesat e tyre raciste.{{citation needed|date=prill 2023}} Si rezultat, ish-Presidenti i Vasco-s, José Augusto Prestes, u përgjigj me një letër që u bë e njohur si Përgjigjja Historike (''Resposta Histórica''),<ref>{{cite web|title=Club de Regatas Vasco da Gama|url=http://www.crvascodagama.com/index.php?display=HISTORIA-1-EN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303123701/http://crvascodagama.com/index.php?display=HISTORIA-1-EN|language=en|archive-date=3 mars 2009|access-date=21 korrik 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=1924 – A resposta histórica|url=https://vasco.com.br/conteudo/1924-a-resposta-historica/|access-date=29 mars 2022|website=vasco.com.br|archive-date=24 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524032009/https://vasco.com.br/conteudo/1924-a-resposta-historica/|url-status=live|language=pt}}</ref> e cila revolucionarizoi praktikën e sportit në Brazil. Pas disa vitesh, barrierat e racizmit ranë dhe Vasco u bë i njohur si "Clube de todas as raças" (Klubi i të gjitha racave).<ref>{{Cite news|date=13 nëntor 1998|title=Vasco da Gama Redrew the Color Line in Brazil|url=https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1998/11/13/vasco-da-gama-redrew-the-color-line-in-brazil/e0ef3a4a-b830-4bee-89e9-bdff6ceb76fb/|access-date=28 mars 2022|newspaper=Washington Post|archive-date=28 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828033951/https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1998/11/13/vasco-da-gama-redrew-the-color-line-in-brazil/e0ef3a4a-b830-4bee-89e9-bdff6ceb76fb/|url-status=live|language=en}}</ref> Klubi kishte udhëhequr lëvizjen drejt një kulture më gjithëpërfshirëse të futbollit, një mendim përpara që nuk u punësua nga udhëheqësit e klubeve të tjera me bazë në Rio, si Fluminense, Flamengo dhe Botafogo.{{citation needed|date=prill 2023}} Edhe pse klubi nuk ishte i pari që aktivizoi lojtarë të zinj, ai ishte i pari që fitoi një ligë me ta, gjë që çoi në një protestë për të ndaluar "punëtorët e thjeshtë" të luanin në ligë – një lëvizje që në praktikë nënkuptonte ndalimin e lojës për njerëzit me ngjyrë.{{citation needed|date=prill 2023}} Në vitin 1925, Vasco u ripranua në ligën "e elitës", me lojtarët e tij me ngjyrë dhe mulatë. Deri në vitin 1933, kur futbolli u bë profesionist në Brazil, shumica e klubeve të mëdha kishin lojtarë me ngjyrë.{{citation needed|date=prill 2023}} Më 21 prill 1927, Stadiumi i Vasco-s u përurua me një ndeshje kundër [[Santos FC|Santos]]. Santos fitoi ndeshjen 5–3.<ref>{{Cite web|title=Históry 1924-1943|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/histor2.html|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=NetVasco.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20030924200653/http://www.netvasco.com.br:80/mauroprais/vasco/histor2.html|archive-date=24 shtator 2003|language=pt}}</ref> Më 26 prill 1931, Vasco pati një fitore historike 7–0 ndaj rivalëve Flamengo; kjo është diferenca më e madhe e fitores midis dy klubeve. === 1944–53: ''Expresso da Vitória'' (Ekspresi i Fitores)=== [[File:Ademir Marques de Menezes.png|thumb|150px|Ademir de Menezes shënoi 301 gola me fanellën e Cruzmaltina.<ref>{{Cite web|url=https://ge.globo.com/pe/futebol/noticia/o-rush-de-ademir-menezes-como-nasceu-o-maior-artilheiro-do-brasil-em-uma-unica-edicao-de-copa.ghtml|title=O rush de Ademir Menezes: como nasceu o maior artilheiro do Brasil em uma única edição de Copa|website=ge.globo|access-date=24 qershor 2020|language=pt}}</ref>]] Ndërmjet viteve 1944 dhe 1953, klubi u mbiquajt ''Expresso da Vitória'' (Ekspresi i Fitores), pasi Vasco fitoi disa gara në atë periudhë, si [[Campeonato Carioca|kampionatin e Rio de Zhaneiros]] në vitet 1945, 1947, 1949, 1950 dhe 1952, dhe [[Kampionati i Klubeve të Amerikës së Jugut (futboll)|Kampionatin e Klubeve të Amerikës së Jugut]], turneun e parë kontinental të klubeve në botë, në vitin 1948. Lojtarë si [[Ademir Marques de Menezes|Ademir de Menezes]], [[Moacyr Barbosa]], [[Hilderaldo Bellini|Bellini]] dhe [[Ipojucan]] shkëlqyen me ngjyrat e Vasco-s gjatë asaj periudhe.<ref>{{Cite web|date=30 gusht 2012|title=Esquadrão Imortal – Vasco 1945-1952|url=https://imortaisdofutebol.com/2012/08/30/esquadrao-imortal-vasco-1945-1952/|access-date=30 dhjetor 2021|website=Imortais do Futebol|language=pt|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230714/https://imortaisdofutebol.com/2012/08/30/esquadrao-imortal-vasco-1945-1952/|url-status=live}}</ref> Në vitin 1953, Vasco da Gama fitoi tre turne ndërkombëtarë, [[Torneio Octogonal Rivadavia Correa Meyer|Torneio Intercontinental Octogonal Rivadavia Correa Meyer]], [[Torneo Internacional de Chile|Turneun Ndërkombëtar të Kilit]], duke mundur kampionët kolumbianë [[Millonarios F.C.|Millonarios]] dhe klubin kilian [[Colo-Colo]], si dhe [[Quadrangular Internacional do Rio de Janeiro|Quadrangular Internacional i Rio de Zhaneiros]], duke mundur [[Boca Juniors]], [[Racing Club de Avellaneda|Racing]] dhe rivalët e tyre [[CR Flamengo|Flamengo]]. === 1956–59: Gjenerata Super-Superkampione=== Në vitin 1956, ''Vascaínos'' u bënë kampionë të [[Campeonato Carioca 1956|Campeonato Carioca]] dhe nënkampionë të [[Pequeña Copa del Mundo|Kupës së Vogël të Botës]], duke e humbur titullin nga Real Madridi i [[Alfredo Di Stéfano|Di Stefano]], të cilin Vasco e mposhti në një miqësore pak pas turneut, duke u bërë klubi i parë jovero-pian që mposhti një Kampion Evropian.<ref>{{Cite web|date=22 korrik 1956|title=En Partido Amistoso Vasco da Gama Vencio Al Madrid por 2–0|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1956/07/22/pagina-4/628064/pdf.html|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=hemeroteca - mundodeportivo.com|page=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203020527/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1956/07/22/pagina-4/628064/pdf.html|archive-date=3 shkurt 2015|language=es}}</ref> Në vitin 1957, kjo gjeneratë bëri një turne në Evropë dhe fitoi 10 ndeshje radhazi, duke përfshirë edhe një fitore tjetër kundër kampionit evropian Real Madrid (4–3) më 14 qershor, e cila vulosi [[Tournoi de Paris 1957|titullin Tournoi de Paris 1957]] - kjo ndeshje ishte e para ndonjëherë, në nivel konkurrues, midis dy kampionëve kontinentalë. Ajo ishte gjithashtu i vetmi turne ndërkombëtar që Real Madridi nuk e fitoi midis viteve 1955 dhe 1960. Vasco mposhti gjithashtu [[Athletic Bilbao]] (kampion i Ligës dhe Kupës së Spanjës në vitin e kaluar) duke fituar [[Trofeu Teresa Herrera|Trofeun Teresa Herrera]] me rezultatin 4–2, dhe [[FC Barcelona|Barcelona-n]] (kampion i Kupës së Spanjës një javë më parë) brenda [[Camp de Les Corts|Les Corts]], me një rezultat historik 2–7, humbja e dytë më e rëndë e pësuar ndonjëherë në shtëpi nga ekipi katalanas, dhe më e madhja në ndeshjet ndërkombëtare.<ref>{{Cite web|date=14 gusht 2020|title=Em 1957, Vasco também humilhou o Barcelona: 7 a 2. Lembre como foi o jogo|trans-title=In 1957, Vasco also humiliated Barcelona: 7-2. Remember how the game was|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/em-1957-vasco-tambien-humilhou-o-barcelona-7-a-2-lembre-como-foi-o-jogo.ghtml|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=globo esporte|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230712/https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/em-1957-vasco-tambien-humilhou-o-barcelona-7-a-2-lembre-como-foi-o-jogo.ghtml|archive-date=30 dhjetor 2021}}</ref> [[SL Benfica|Benfica]] (kampion i Portugalisë dhe nënkampion i [[Kupa Latine|Kupës Latine]]) ishte gjithashtu një viktimë e Vasco-s në këtë turne, duke humbur ndaj klubit brazilian me një rezultat tjetër mbresëlënës, 5–2, në Lisbonë më 30 qershor 1957.<ref>{{Cite web|date=30 qershor 2013|title=Há 56 anos, Vasco goleava o Benfica em Lisboa por 5 a 2|url=https://www.supervasco.com/noticias/ha-56-anos-vasco-goleava-o-benfica-em-lisboa-por-5-a-2-184082.html|access-date=30 dhjetor 2021|website=SuperVasco|language=pt|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230713/https://www.supervasco.com/noticias/ha-56-anos-vasco-goleava-o-benfica-em-lisboa-por-5-a-2-184082.html|url-status=live}}</ref> Në fillim të vitit 1958, pak para [[Kupa e Botës FIFA 1958|Kupës së Botës]], Vasco fitoi [[Torneio Rio-São Paulo|Turneun Rio-São Paulo]], kampionatin më të rëndësishëm në Brazil në atë kohë, i cili përfshinte ekipe legjendare si Santos i Peles, Botafogo i Garrincha-s, Flamengo i Zagallo-s dhe Fluminense i Tele Santana-s. Pas këtij titulli të paharrueshëm, tre lojtarë të Vasco-s luajtën role të rëndësishme në fushatën për titullin e parë të Kupës së Botës të Brazilit: [[Vavá]] (i cili shënoi pesë gola në Kupën e Botës, përfshirë dy në [[Finalja e Kupës së Botës FIFA 1958|finale]]) dhe mbrojtësit [[Orlando Peçanha|Orlando]] dhe [[Hilderaldo Bellini|Bellini]] (Bellini ishte ende kapiteni brazilian). Pas Kupës së Botës, ekipi fitoi një nga Kampionatet më të mëdha Carioca të të gjitha kohërave. Në një garë epike kundër Flamengo-s së Zagallo-s dhe Botafogo-s së Garrincha-s, e cila përfundoi në një barazim të trefishtë me 32 pikë dhe kërkoi dy turne shtesë për të vendosur kampionin, Vasco u bë "super-superkampion" i [[Campeonato Carioca 1958|Campeonato Carioca 1958]].<ref>{{Cite web|title=O dramático Super-Super|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/jogoes58.html|access-date=6 shtator 2024|website=NetVasco.com|language=pt}}</ref> Në vitin 1959, ekipi vazhdoi të mposhtte ekipe të mëdha evropiane si kampionin italian [[A.C. Milan|Milan]] dhe [[Atlético Madrid|Atletico de Madrid]] ([[Kupa Evropiane 1958-59|gjysmëfinalist i Kupës Evropiane]] atë vit). Vasco ishte gjithashtu nënkampion i Turneut Rio-São atë vit, vetëm pas Santosit të Peles. Po në vitin 1959, pesë lojtarë të Vasco-s u thirrën për [[Kampionati i Amerikës së Jugut 1959 (Argjentinë)|Copa America 1959]]: [[Paulinho de Almeida|Paulinho]], [[Orlando Peçanha|Orlando]], [[Hilderaldo Bellini|Bellini]], [[Coronel (futbollist)|Coronel]] (mbrojtës) dhe [[Almir (futbollist, lindur më 1969)|Almir]] (sulmues), me katër lojtarët e Vasco-s të lartpërmendur që pothuajse gjithmonë përfshiheshin në formacionin fillestar. Vasco, së bashku me Botafogo, ishte klubi që i dha më shumë lojtarë [[Kombëtarja braziliane e futbollit|ekipit kombëtar të Brazilit]] në atë periudhë. Shumë mendojnë se ky Vasco ishte një nga klubet më të mira të botës në atë kohë, dhe ndoshta më i miri në 1957–58.<ref>{{Cite web|title=História, 1953-1970|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/histor4.html|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=Netvasco.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20031016045655/http://www.netvasco.com.br:80/mauroprais/vasco/histor4.html|archive-date=16 tetor 2003|language=pt}}</ref> === Vitet 1960: Fushata mesatare=== Vitet 1960 ishin një periudhë e vështirë për klubin, duke pasur vetëm performanca mesatare me përjashtim të viteve 1965 dhe 1966; në [[Campeonato Brasileiro Série A 1965|Campeonato Brasileiro 1965]] (i njohur si Taça Brasil në atë kohë), Vasco arriti në finale, duke humbur nga Santosi i Peles 1–6 në total. Në [[Torneio Rio-São Paulo 1966|Torneio Rio-São Paulo 1966]], klubi e përfundoi turneun në një barazim katërfish. Meqenëse nuk kishte kritere për zgjidhjen e barazimit, duhej të luhej një katërkëndësh që përfshinte Botafogo, Corinthians, Santos dhe Vasco, por për shkak të përgatitjes së [[Kombëtarja braziliane e futbollit|ekipit kombëtar të Brazilit]] për [[Kupa e Botës FIFA 1966|Kupën e Botës FIFA 1966]], [[Confederação Brasileira de Futebol|CBD]] vendosi t'i shpallte të katër klubet kampionë. === Vitet 1970: Titulli i Parë i Ligës=== [[File:BR RJANRIO PH 0 FOT 03319 0042.tif|thumb|right|Ekipi i Vascos në 1970.]] Në vitin 1970, nën lojtarët yje [[Roberto Dinamite]] dhe [[Edgardo Andrada]], Vasco fitoi [[Campeonato Carioca 1970|Campeonato Carioca]] për herë të parë pas 12 vitesh. Në vitin 1974, ata fituan titullin e tyre të parë të ligës, me Roberto Dinamite si golashënuesin më të mirë. Përveç kësaj, ata u bënë ekipi i parë nga Rio që fitoi ligën. Cruzeiro dhe Vasco e kishin përfunduar sezonin me të njëjtin numër pikësh, që nënkuptonte se duhej të luhej një ndeshje e dytë; Vasco më pas mposhti Cruzeiro 2–1 dhe fitoi titullin.<ref>{{Cite web|date=1 gusht 2019|title=Tua fama assim se fez! Há 45 anos, Vasco vencia seu primeiro Brasileiro|url=https://www.lance.com.br/vasco/tua-fama-assim-fez-anos-vencia-seu-primeiro-brasileiro.html|access-date=4 shkurt 2022|website=Lance!|language=pt|archive-date=4 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204134435/https://www.lance.com.br/vasco/tua-fama-assim-fez-anos-vencia-seu-primeiro-brasileiro.html|url-status=live}}</ref> === 1997–2000: Epoka e Dytë e Artë=== Pasi fitoi [[Campeonato Brasileiro Série A 1997|Campeonato Brasileiro]] në [[Campeonato Brasileiro Série A 1997|1997]], duke mposhtur [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]] në finale, Vasco filloi ''[[Projeto Tóquio|Projeto Tóquio]]'', dhe investoi 10 milionë dollarë amerikanë për të fituar [[Copa Libertadores 1998|Copa Libertadores 1998]]. Klubi fitoi turneun në Vitin e tij të Qindvjetorit, duke mposhtur [[Barcelona Sporting Club|Barcelona-n]] e [[Ekuador|Ekuadorit]] në [[Finalja e Copa Libertadores 1998|finale]] 4–1 në total, dhe 50 vjet pasi fitoi trofeun e tij të parë të Amerikës së Jugut ([[Kampionati i Klubeve të Amerikës së Jugut 1948|Kampionatin e Kampionëve të Amerikës së Jugut]]). Duke fituar titullin e Copa Libertadores, Vasco da Gama fitoi një vend në [[Kupa Interkontinentale 1998|Kupën Interkontinentale 1998]], ku u përball me fituesit e [[UEFA Liga e Kampionëve 1997–98|UEFA Liga e Kampionëve 1997–98]] [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] dhe humbi 2–1. Si rezultat i titullit të tyre të Copa Libertadores dy vjet më parë, Vasco fitoi një vend për [[Kampionati Botëror i Klubeve FIFA 2000|Kampionatin Botëror të Klubeve FIFA 2000]] inaugural të mbajtur në Brazil. Ata mposhtën [[Manchester United F.C.|Manchester United-in]] e Anglisë, [[Club Necaxa|Necaxa-n]] e Meksikës dhe [[South Melbourne FC|South Melbourne-in]] e Australisë në fazën e grupeve për të arritur në finale. Ajo përfundoi 0–0 pas kohës shtesë në një përplasje të gjitha-braziliane me [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]], por Vasco humbi 3–4 në gjuajtjen e penalltive.<ref>{{Cite web|date=15 janar 2000|title=WORLD CLUB CHAMPIONSHIP {{!}} Corinthians crowned world champions|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/12/99/world_club_championship/604434.stm|access-date=4 korrik 2025|website=BBC News|language=en}}</ref> Fushata e [[Copa Mercosur|Copa Mercosur]] e Vasco-s [[Copa Mercosur 2000|atë vit]] filloi me një humbje 4–3 ndaj [[Peñarol]], por Vasco përfundimisht u kualifikua në raundin e eliminimit direkt me dhjetë pikë.<ref>{{Cite web|title=Copa Mercosul 2000|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/2000mer.html|access-date=5 shtator 2024|website=NetVasco.com|language=pt}}</ref> Në çerekfinale, Vasco eliminoi [[Rosario Central]] me penallti pasi pala argjentinase shënoi një barazim të vonë për ta çuar ndeshjen në gjuajtjen e penalltive. Në gjysmëfinale, Vasco eliminoi River Plate 5–1 në total, me një fitore të famshme 4–1 në [[Estadio Monumental (Buenos Aires)|Estadio Monumental]] në ndeshjen e parë. Vasco u kualifikua në finale kundër [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]], dhe zakonisht finalet luhen me dy ndeshje, por një ndeshje e tretë do të ishte e nevojshme nëse një ekip tjetër fitonte secilën ndeshje. Kështu ndodhi; Vasco kishte fituar ndeshjen e parë 2–0, por Palmeiras fitoi ndeshjen e dytë 1–0 gjashtë ditë më vonë. Më 20 dhjetor 2000, në një ndeshje e cila ende konsiderohet si një nga më të mirat në historinë e futbollit brazilian,<ref>{{Cite web|date=18 qershor 2013|title=Jogos Eternos – Palmeiras 3x4 Vasco 2000|url=https://imortaisdofutebol.com/2013/06/18/jogos-eternos-palmeiras-3x4-vasco-2000/|access-date=30 dhjetor 2021|website=Imortais do Futebol|language=pt|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230717/https://imortaisdofutebol.com/2013/06/18/jogos-eternos-palmeiras-3x4-vasco-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU|title=Melhor Jogo da História - Vasco 4x3 Palmeiras|date=7 tetor 2006|access-date=21 korrik 2015|work=YouTube|archive-date=4 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172107/https://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU|url-status=live|language=pt}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/EVVjHfkgRAU Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=http://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU&gl=US&hl=en&has_verified=1|title=Melhor Jogo da História - Vasco 4x3 Palmeiras|date=7 tetor 2006|access-date=21 korrik 2015|work=YouTube|archive-date=23 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723213803/http://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU&gl=US&hl=en&has_verified=1|url-status=live|language=pt}}</ref> Vasco e gjeti veten duke humbur 3–0 në pjesën e parë, dhe Palmeiras kishte shënuar 2 gola në më pak se një minutë; Vasco arriti të shënojë 3 gola për të barazuar ndeshjen në 3–3 me pesë minuta të mbetura, ndërsa luante me 10 burra pasi [[Júnior Baiano]] mori një karton të kuq në minutën e 77-të. Në minutën e 93-të, [[Romário]] shënoi një gol vendimtar dhe Vasco fitoi ndeshjen 4–3.<ref>{{cite web|title=Vasco é campeão da Mercosul com virada histórica sobre o Palmeiras|url=http://www.netvasco.com.br/especial/especial06/lance1.html|url-status=live|access-date=21 korrik 2015|website=netvasco|archive-url=https://web.archive.org/web/20020220052108/http://www.netvasco.com.br:80/especial/especial06/lance1.html|archive-date=20 shkurt 2002|language=pt}}</ref> Vasco fitoi gjithashtu [[Copa João Havelange]] në vitin 2000. E parë si një garë e diskutueshme e organizuar nga [[Clube dos 13]] në vend të [[Konfederata Braziliane e Futbollit|CBF]], Vasco luajti kundër [[Associação Desportiva São Caetano|São Caetano]] në [[Copa João Havelange Final|finale]]. Klubi barazoi ndeshjen e parë 1–1 në [[Estádio Palestra Itália]], dhe ndeshja e dytë u anulua nga Guvernatori i Shtetit të Rio de Zhaneiros [[Anthony Garotinho]] në pjesën e parë sepse një gardh u shemb në São Januário, gjë që rezultoi në shumë të lënduar.<ref>{{Cite news|date=30 dhjetor 2000|title=Fence collapse hits soccer final|language=en|work=BBC|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1094303.stm|access-date=30 dhjetor 2021|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230712/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1094303.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Queda do Alambrado de São Januário|url=https://www.netvasco.com.br/especial/especial08/|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=NetVasco|archive-url=https://web.archive.org/web/20010719074809/http://www.netvasco.com.br:80/especial/especial08/|archive-date=19 korrik 2001|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 dhjetor 2010|title=Dez anos depois, final da Copa João Havelange ainda não terminou|url=https://www.goal.com/br/news/619/especiais/2010/12/30/2283070/dez-anos-depois-final-da-copa-jo%C3%A3o-havelange-ainda-n%C3%A3o|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=Goal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230711/https://www.goal.com/br/news/619/especiais/2010/12/30/2283070/dez-anos-depois-final-da-copa-jo%C3%A3o-havelange-ainda-n%C3%A3o|archive-date=30 dhjetor 2021|language=pt}}</ref> Pavarësisht fatkeqësisë, Vasco fitoi ndeshjen e dytë të riplanifikuar 3–1 në Maracana për të ngritur trofeun për titullin e tij të katërt kombëtar të ligës. === 2001–2008: Rënia=== Në [[Copa Libertadores 2001]], Vasco u bë ekipi i parë që fitoi të gjashta ndeshjet e grupit, të cilat përfshinin fitore të mëdha (0–3 dhe 4–1), kundër kampionëve kolumbianë [[América de Cali]]. Në raundin e 16-të, klubi eliminoi [[Deportes Concepción (Kili)|Deportes Concepción]], por më pas pësoi një humbje totale 4–0 kundër kampionëve të atëhershëm [[Boca Juniors]], e cila u konsiderua një eliminim zhgënjyes pavarësisht shpresave të mëdha që ishin vendosur pas ecurisë së tyre perfekte në fazën e grupeve.<ref>{{Cite web|title=Libertadores 2001|url=https://www.netvasco.com.br/futebol/libertadores2001/|access-date=13 tetor 2023|website=Netvasco.com|language=pt}}</ref> Menjëherë pas sezonit 2001, klubi përjetoi një rënie të madhe, duke përfunduar i 15-ti në [[Campeonato Brasileiro Série A 2002|2002]] dhe duke shmangur me vështirësi rënien nga kategoria në [[Campeonato Brasileiro Série A 2003|2003]] dhe [[Campeonato Brasileiro Série A 2004|2004]], megjithëse në [[Campeonato Brasileiro Série A 2005|2005]] ata u kualifikuan për [[Copa Sudamericana 2006|Copa Sudamericana 2006]] me një përfundim në vendin e 12-të. Sezoni 2006 i Vasco-s ishte i mirë, duke përfunduar i gjashti në ligë dhe duke fituar kualifikimin për Sudamericana-n e vitit të ardhshëm, si dhe duke arritur në [[Copa do Brasil 2006|finalen e Copa do Brasil]] për herë të parë, duke humbur nga Flamengo.[[File:Camisavasco.JPG|thumb|Fanella e Vasco-s 2007]] ==== 2008: Rënia nga kategoria==== Ekipi përfundoi [[Campeonato Brasileiro Série A 2008|Série A 2008]] në një vend katastrofik të 18-të dhe ra në [[Campeonato Brasileiro Série B 2009|divizionin e dytë]] për herë të parë që nga themelimi i tij pas një humbjeje 0–2 në shtëpi kundër [[Esporte Clube Vitória|Vitória-s]].<ref>{{Cite web|date=7 dhjetor 2008|title=Vasco não faz sua parte, perde para o Vitória e cai para a Série B|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2008/12/07/ult59u180389.jhtm|access-date=20 gusht 2022|website=UOL Esporte|archive-date=20 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820180817/https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2008/12/07/ult59u180389.jhtm|url-status=live|language=pt}}</ref> Deri atëherë, ai kishte qenë një nga vetëm gjashtë klubet që nuk kishin rënë kurrë nga divizioni i parë, së bashku me [[Cruzeiro Esporte Clube|Cruzeiro]], [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] dhe [[São Paulo Futebol Clube|São Paulo]]. (Dy të fundit nuk morën pjesë në [[Campeonato Brasileiro Série A 1979|Kampionatin Brazilian 1979]], për të shmangur konfliktet me orarin e Kampionatit Paulista.) Pavarësisht rënies nga kategoria, Vasco pati një ecuri të respektueshme në [[Copa do Brasil 2008|Copa do Brasil]], duke arritur deri në gjysmëfinale ku u eliminuan nga kampioni i atëhershëm [[Sport Club do Recife|Sport Recife]] me penallti.<ref>{{Cite web|date=29 maj 2008|title=Nos pênaltis, Sport derrota o Vasco e chega à final da Copa do BR|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2008/05/29/ult59u158672.jhtm|access-date=5 shtator 2024|website=UOL Esporte|language=pt}}</ref> Vasco siguroi menjëherë kthimin e tij në Série A, duke vulosur ngritjen në [[Campeonato Brasileiro Série A 2010|Série A 2010]] më 7 nëntor 2009 me një fitore 2–1 kundër [[Esporte Clube Juventude|Juventude-s]] përpara një numri rekord për Série B prej 81,000 tifozësh në [[Estádio do Maracanã|Maracanã]], dhe gjithashtu duke përfunduar si kampion i Série B.<ref>{{Cite web|date=7 nëntor 2009|title=Vasco põe 81 mil no Maracanã, bate Juventude e confirma volta|url=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/brasileiro-serie-b/vasco-poe-81-mil-no-maracana-bate-juventude-e-confirma-volta,fc29199955e9a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|access-date=29 mars 2022|website=Terra|language=pt|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329044117/https://www.terra.com.br/esportes/futebol/brasileiro-serie-b/vasco-poe-81-mil-no-maracana-bate-juventude-e-confirma-volta,fc29199955e9a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|url-status=live}}</ref> === 2010–sot: Jo-qëndrueshmëri=== Në sezonin e ligës 2010, sezoni i tyre i parë që u kthyen në divizionin e lartë pas rënies nga kategoria, Vasco përfundoi në vendin e 11-të dhe u kualifikua për [[Copa Sudamericana 2011|Copa Sudamericana 2011]]. Në [[Copa do Brasil 2010]], Vasco arriti në çerekfinale, duke u eliminuar nga Vitória me rregullin e golit në transfertë. ==== 2011–2012: Titulli i Copa do Brasil dhe Kthimi në Copa Libertadores==== Vasco pati një fillim të dobët në [[Sezoni 2011 i CR Vasco da Gama|sezonin 2011]], duke humbur katër ndeshje radhazi në [[Campeonato Carioca 2011|Kupën Guanabara]], gjë që çoi në shkarkimin e [[PC Gusmão|Paulo Gusmāo]] dhe emërimin e [[Ricardo Gomes]]. Me ardhjen e Gomes, të kombinuar me ardhjet e [[Alecsandro]], [[Bernardo (futbollist, lindur më 1990)|Bernardo]] dhe [[Diego Souza (futbollist, lindur më 1985)|Diego Souza]], klubi kaloi më mirë në Kupën Rio, duke humbur vetëm një herë gjatë rrugës për në finale, ku humbën me penallti kundër Flamengo-s. Në [[Copa do Brasil 2011|Copa do Brasil]], Vasco ishte i pamposhtur gjatë rrugës për në [[Copa do Brasil 2011 finals|finale]], ku mundi [[Coritiba Foot Ball Club|Coritiba-n]] me rregullin e golit në transfertë dhe ngriti trofeun për herë të parë në historinë e klubit;<ref>{{Cite web|date=9 qershor 2011|title=Coritiba 3-2 Vasco da Gama (3-3 aggregate): Vasco hang on to edge thrilling Copa do Brasil final on away goals|url=https://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/06/09/2524229/coritiba-32-vasco-da-gama-3-3-aggregate-vasco-hang-on-to|access-date=29 mars 2022|website=Goal.com|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329044118/https://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/06/09/2524229/coritiba-32-vasco-da-gama-3-3-aggregate-vasco-hang-on-to|url-status=live|language=en}}</ref> vetëm tre ditë pas ndeshjes së parë, Coritiba mundi Vasco-n 5–1 në ligë.<ref>{{Cite web|date=5 qershor 2011|title=Vasco fala em soberba e lamenta time desligado após goleada por 5 a 1|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/campeonatos/brasileiro/serie-a/ultimas-noticias/2011/06/05/vasco-fala-em-soberba-e-lamenta-time-desligado-apos-goleada-por-5-a-1.jhtm|access-date=11 janar 2025|website=UOL Esporte|language=pt}}</ref> Pavarësisht humbjes së rëndë, Vasco pati një fushatë të shkëlqyer në [[Campeonato Brasileiro Série A 2011|ligë]], duke përfunduar vetëm 2 pikë prapa Corinthians. Një fitore në ditën e fundit të ndeshjes do t'i kishte dhënë atyre titullin, pasi Corinthians barazoi ndeshjen e tyre, por Flamengo e mbajti Vasco-n në barazim. Klubi gjithashtu e përfundoi vitin si gjysmëfinalist në [[Copa Sudamericana 2011|Copa Sudamericana]], një garë që pa klubin të mposhtte [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras-in]] me rregullin e golit në transfertë dhe të arrinte fitore me kthim kundër [[Club Aurora|Aurora-s]] dhe [[Club Universitario de Deportes|Universitario-s]], përpara se të eliminohej nga kampioni i atëhershëm [[Club Universidad de Chile|Universidad de Chile]].<ref>{{Cite web|date=23 nëntor 2011|title=Vasco cede empate, vê Universidad ampliar série e decide vaga no Chile|url=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/copa-sul-americana/vasco-cede-empate-ve-universidad-ampliar-serie-e-decide-vaga-no-chile,0a2f507c7255a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|access-date=11 janar 2025|website=Terra|language=pt}}</ref> Sezoni u quajt si ''"Viti i Shpëtimit"'' i Vasco-s, me shumë që e vlerësonin Vasco-n si një nga ekipet elitare të [[Futbolli në Brazil|futbollit brazilian]] edhe një herë.<ref>{{Cite web|date=20 maj 2011|title=[Guia do Brasileirão 2011] Vasco: ressurreição à vista?|url=https://news.yahoo.com/news/-guia-do-brasileir%C3%A3o-2011--vasco--ressurrei%C3%A7%C3%A3o-%C3%A0-vista-.html|access-date=11 janar 2025|website=Yahoo News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 dhjetor 2011|title=Diretor de marketing celebra 2011 como 'ano do renascimento' do Vasco|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2011/12/diretor-de-marketing-celebra-2011-como-ano-do-renascimento-do-vasco.html|access-date=11 janar 2025|website=globoesporte.com|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|date=23 shtator 2011|title=Diego Souza destaca nova ideologia: 'Vasco ganhou espírito de vencedor'|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2011/09/diego-souza-destaca-nova-ideologia-vasco-ganhou-espirito-de-vencedor.html|access-date=11 janar 2025|website=globoesporte.com|language=pt}}</ref> Vasco luajti finalen e tij të parë të [[Sezoni 2012 i CR Vasco da Gama|sezonit 2012]] në [[Campeonato Carioca 2012#Taça Guanabara|Kupën Guanabara]], duke humbur 1–3 kundër Fluminense-s pas eliminimit të Flamengo-s në gjysmëfinale. Dy muaj më vonë, ata po luanin përsëri një finale, këtë herë duke humbur nga Botafogo në [[Campeonato Carioca 2012#Taça Rio|Kupën Rio]], duke eliminuar Flamengo-n në gjysmëfinale përsëri. Vasco u kualifikua për [[Copa Libertadores 2012]] si kampion i Kupës së Brazilit, duke shënuar një kthim në garën më të lartë të Amerikës së Jugut pas 12 vitesh. Në fazën e grupeve, Vasco përfundoi i dyti në barazim me [[Club Libertad|Libertad]] me pikë dhe humbi vetëm një herë. Vasco mposhti [[Club Atlético Lanús|Lanús]] me penallti në raundin e 16-të,<ref>{{Cite web|date=9 maj 2012|title=Lanús x Vasco - Taça Libertadores 2012|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/09-05-2012/lanus-vasco.html|access-date=29 mars 2022|website=globoesporte.com|language=pt|archive-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513064948/http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/09-05-2012/lanus-vasco.html|url-status=live}}</ref> për të vendosur një përballje çerekfinale me Corinthians, i cili eliminoi Vasco-n 1–0 me një gol në minutën e 88-të nga [[Paulinho (futbollist, lindur në korrik 1988)|Paulinho]].<ref>{{Cite web|date=23 maj 2012|title=Corinthians x Vasco Libertadores 2012|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/23-05-2012/corinthians-vasco.html|access-date=29 mars 2022|website=globoesporte.com|language=pt|archive-date=27 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527040229/http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/23-05-2012/corinthians-vasco.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=23 maj 2012|title=Corinthians 1-0 Vasco da Gama|url=https://www.espn.co.cr/futbol/reporte/_/juegoId/342135|access-date=13 nëntor 2023|website=ESPN|language=en}}</ref> Në [[Campeonato Brasileiro Série A 2012|Kampionatin Brazilian]], ekipi vendosi rekordin për 54 raunde radhazi në top 4 (duke vazhduar nga sezonet 2011 dhe 2012), megjithëse përfundimisht përfunduan në vendin e pestë dhe humbën kualifikimin për Libertadores vitin e ardhshëm për shkak të formës së dobët, duke humbur gjashtë nga dhjetë ndeshjet e tyre të fundit. ==== 2013: Rënia e dytë nga kategoria==== {{Main|Sezoni 2013 i CR Vasco da Gama}} Pas një sezoni të mirë në 2012, Vasco e filloi [[Sezoni 2013 i CR Vasco da Gama|2013]] dobët dhe u pengua nga problemet financiare. Në [[Campeonato Carioca 2013|Taca Rio]], klubi pati një fushatë të tmerrshme dhe përfundoi i shtati nga tetë në tabelë. Deri në fund të vitit, klubi kishte rënë nga kategoria për herë të dytë në 5 vjet dhe vetëm herën e dytë në historinë e tyre, e cila u sigurua me një humbje 5–1 kundër [[Atletico paranaense|Atletico Paranaense]] në ditën e fundit të ndeshjes.<ref>{{Cite web|date=8 dhjetor 2013|title=Em jogo da vergonha nas arquibancadas, Atlético-PR goleia, vai à Libertadores, e Vasco cai outra vez após cinco anos|url=http://espn.com.br/noticia/375064_em-jogo-da-vergonha-nas-arquibancadas-atletico-pr-goleia-vai-a-libertadores-e-vasco-cai-outra-vez-apos-cinco-anos|access-date=29 mars 2022|website=ESPN|language=pt|archive-date=22 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140122144501/http://www.espn.com.br/noticia/375064_em-jogo-da-vergonha-nas-arquibancadas-atletico-pr-goleia-vai-a-libertadores-e-vasco-cai-outra-vez-apos-cinco-anos|url-status=live}}</ref> Në [[Copa do Brasil 2013|Copa do Brasil]] ekipi hyri në raundin e 16-të, duke mundur [[Nacional Futebol Clube|Nacional]] dhe më pas duke u eliminuar nga [[Goiás Esporte Clube|Goiás]] me rregullin e golit në transfertë, pavarësisht fitores në ndeshjen e dytë 3–2. ==== 2014–2021: Rënie e dyfishtë nga kategoria, tituj radhazi të Carioca-s==== Pas një sezoni në [[Campeonato Brasileiro Série B 2014|Série B gjatë 2014]], Vasco fitoi ngritjen në kategori dhe në maj 2015 fitoi [[Campeonato Carioca 2015|Campeonato Carioca]] pas një ndërprerjeje 12-vjeçare. Megjithatë, ata ranë përsëri në kategori në [[Campeonato Brasileiro Série A 2015|edicionin 2015]], duke u renditur të tetëmbëdhjetët. Në [[Campeonato Brasileiro Série B 2016|2016]], Vasco u bë kampion radhazi i [[Campeonato Carioca 2016|Carioca-s]] dhe pati një ecuri prej 34 ndeshjesh pa humbje, më e gjata në ndeshjet zyrtare.<ref>{{Cite web|date=11 qershor 2016|title=Defesa falha, Vasco cai diante do Atlético-GO e perde invencibilidade|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/brasileirao-serie-b/noticia/2016/06/defesa-falha-vasco-cai-diante-do-atletico-go-e-perde-invencibilidade.html|access-date=7 dhjetor 2023|website=globoesporte.com|language=pt}}</ref> Edhe një herë, ata u ngritën në kategori pas një sezoni në Série B. Megjithatë, në [[Campeonato Brasileiro Série A 2020|sezonin 2020]], ata ranë nga kategoria për herë të katërt dhe më pas nuk arritën të ngrihen në kategori gjatë [[Campeonato Brasileiro Série B 2021|sezonit 2021]], duke u renditur të dhjetët.<ref>{{Cite web|date=14 mars 2022|title=Vasco: The Brazilian Giant Set for Another Season in the Second Tier|url=https://breakingthelines.com/historical/vasco-the-brazilian-giant-set-for-another-season-in-the-second-tier/|access-date=20 gusht 2022|website=Breaking The Lines|language=en|archive-date=20 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820180756/https://breakingthelines.com/historical/vasco-the-brazilian-giant-set-for-another-season-in-the-second-tier/|url-status=live}}</ref> ==== 2022: Marrja në dorëzim nga 777 Partners dhe kthimi në Série A==== Më 22 shkurt 2022 u njoftua se [[:en:777 Partners|777 Partners]], një firmë private investimi me bazë në Miami e themeluar nga Steven W. Pasko dhe Josh Wander, bleu një aksion kontrollues në Vasco da Gama. Sipas kushteve të marrëveshjes, 777 Partners bleu një aksion 70% në klub, i cili vlerësohej në rreth 330 milionë dollarë amerikanë.<ref>{{Cite web|date=22 shkurt 2022|title=777 Partners agrees US$137m takeover of Vasco da Gama|url=https://www.sportspromedia.com/news/vasco-da-gama-777-partners-takeover-investment/|access-date=28 shkurt 2022|website=SportsPro|language=en}}</ref> Më 6 nëntor 2022, Vasco vulosi kthimin e tij në Série A pas një mungese dyvjeçare, duke përfunduar i katërti në tabelën e ligës. Ngritja e tyre në kategori u sigurua pas një fitoreje të vështirë 1–0 kundër [[Ituano FC|Ituano-s]], nëpërmjet një penalltie të shënuar nga [[Nenê (futbollist, lindur më 1981)|Nenê]].<ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2022|title=Vasco e Bahia, bem-vindos de volta à Série A. E que seja para sempre|url=https://ge.globo.com/blogs/blog-do-pvc/post/2022/11/06/vasco-e-bahia-bem-vindos-de-volta-a-serie-a-e-que-seja-para-sempre.ghtml|access-date=11 janar 2025|website=ge|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 nëntor 2022|title=Com acesso e dinheiro, Vasco destrava planejamento e vai ao mercado: "Nova era começa hoje"|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2022/11/07/com-acesso-e-dinheiro-vasco-destrava-planejamento-e-vai-ao-mercado-nova-era-comeca-hoje.ghtml|access-date=11 janar 2025|website=ge|language=pt}}</ref> Klubi përfundoi i 15-ti në [[Campeonato Brasileiro Série A 2023|Série A 2023]] dhe e përmirësoi këtë me një përfundim në vendin e 10-të në [[Campeonato Brasileiro Série A 2024|Série A 2024]]. ==Identiteti== ===Logoja=== Mburoja e parë e Vasco-s u krijua në vitin 1898. Mburoja aktuale me brezin diagonal nuk u miratua deri në vitet 1920. Mburoja aktuale ka një sfond të zi, me një brez diagonal të bardhë që shkon nga e majta në të djathtë, i cili ka një anije me vela në qendër, dhe shkronjat CR dhe VG ndodhen drejtpërdrejt majtas dhe poshtë anijes me vela, respektivisht.<ref name="1945kit" /> Në vitin 1980, logos iu shtua një kontur. Logoja ka kaluar nëpër ndryshime të ndryshme gjatë viteve, por ende i ngjan paraqitjes kryesore të përdorur në vitin 1920. Logoja aktuale, e miratuar në vitin 2021, lakoi velat e anijes me vela dhe flamurin sipër, theksoi valët, shtoi një shtyllë të përparme në anijen me vela dhe hoqi drejtkëndëshat që kishin qenë të pranishëm në logon e vitit 2015.<ref name="1945kit" /> Duke pasur parasysh Patronazhin Mbretëror të vitit 2017, logoja e mburojës mund të mbështillet me kurorën heraldike mbretërore portugeze. ===Evolucioni i fanellës=== {{Commons|Fanellat e CR Vasco da Gama}} [[File:Vasco historia uniforme2.jpg|thumb|Evolucioni i fanellës së Vasco da Gama-s]] Vasco da Gama është një nga klubet më të vjetra braziliane dhe ka pasur disa fanella të ndryshme në historinë e tij. Fanella e parë e Vasco da Gama-s, e përdorur në varkë me rrema, u krijua në vitin 1898 dhe ishte kryesisht e zezë, me një brez diagonal të bardhë majtas. Fanella e parë e futbollit e Vasco-s, e krijuar në vitin 1916, ishte tërësisht e zezë dhe identifikohej lehtësisht për shkak të pranisë së një kravate dhe një rripi të bardhë. Në vitin 1929, kravata dhe rripi u hoqën. Megjithatë, fanella mbeti tërësisht e zezë. Në vitet 1930, ngjyra e fanellës së shtëpisë u ndryshua përsëri; ajo u bë e zezë me një brez diagonal të bardhë djathtas.<ref name="1945kit" /> Në vitin 1945, ngjyra e fanellës u ndryshua në të bardhë dhe u prezantua një brez diagonal i zi. Brezi u prezantua sepse menaxherit të klubit në atë kohë, [[Uruguaji|Uruguajanit]] [[Ondino Viera]] i pëlqente brezi i përdorur në fanellën e klubit të tij të mëparshëm, [[Club Atlético River Plate|River Plate]] të [[Argjentina|Argjentinës]], dhe e miratoi këtë model në fanellën e ndeshjeve jashtë shtëpisë të Vasco-s. Pra, të dyja fanellat kishin një brez diagonal nga e djathta në të majtë.<ref name="1945kit">{{cite web|title=Símbolos|url=http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419110040/http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3|archive-date=19 prill 2008|access-date=7 dhjetor 2023|publisher=Club de Regatas Vasco da Gama official website|language=pt}}</ref> Në vitet 1970, [[Kryqi i Urdhrit të Krishtit|Kryqi i Urdhrit të Krishtit]] u zëvendësua me kryqin pattée, i cili përdoret edhe sot. Në vitin 1988, brezi i vendosur në pjesën e pasme të bluzës u hoq. Në fillim të viteve '90, yjet që përfaqësonin titujt e klubit filluan të përdoren sipër logos, dhe numrat ishin të zinj e të bardhë në vend të të kuqve. Në vitin 1996, brezi i vendosur në pjesën e pasme u kthye. Kjo fanellë u bë shumë e ngjashme me atë të vitit 1945, me përjashtim të shtimit të një vije të hollë të kuqe që përshkruan brezin.<ref name="1945kit" /> Vasco aktualisht ka tre fanella. Ngjyra kryesore e fanellës së shtëpisë është e zezë me një brez të bardhë. Shkurtat dhe çorapet janë të zeza. Fanella e ndeshjeve jashtë shtëpisë është e ngjashme me fanellën e shtëpisë, por ngjyra kryesore është e bardhë, brezi është i zi, dhe shkurtat dhe çorapet janë të bardha. Në vitet 2009–10, fanella e tretë ishte e gjitha e bardhë, me një "[[Urdhri i Tempullarëve|kryq të të Kalorësve Templarë]]" të kuq. Në vitin 2010, fanella e ndeshjeve jashtë shtëpisë u ndryshua në të zezë për nder të ekipit të vitit 1923, i cili ishte i gatshëm të hiqte dorë nga loja në vitin pasues për shkak të kundërshtimit të klubeve të tjera që Vasco të kishte lojtarë me ngjyrë. Nga korriku 2009, pas ndërprerjes së partneritetit me Champs,<ref name="ChampsBreakup">{{cite web|title=Vasco rescinde contrato com a Champs|url=http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1161617-9877,00-VASCO+RESCINDE+CONTRATO+COM+A+CHAMPS.html|access-date=9 dhjetor 2009|publisher=GloboEsporte.com|language=pt|archive-date=23 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523214217/http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1161617-9877,00-VASCO+RESCINDE+CONTRATO+COM+A+CHAMPS.html|url-status=live}}</ref> deri në vitin 2013, bluzat zyrtare u prodhuan nga Penalty.<ref name="PenaltyAgreement">{{cite web|title=Clube acerta com a Penalty e vai receber R$ 64 milhões em cinco anos|url=http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1191837-9877,00-CLUBE+ACERTA+COM+A+PENALTY+E+VAI+RECEBER+R+MILHOES+EM+CINCO+ANOS.html|access-date=9 dhjetor 2009|publisher=GloboEsporte.com|language=pt|archive-date=17 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017032946/http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1191837-9877,00-CLUBE+ACERTA+COM+A+PENALTY+E+VAI+RECEBER+R+MILHOES+EM+CINCO+ANOS.html|url-status=live}}</ref> Që nga viti 2020, fanellat prodhohen nga [[Kappa (markë)|Kappa]].<ref>{{Cite web|date=21 shkurt 2020|title=Com Kappa, Vasco lança nova camisa 2020; veja a campanha|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas-noticias/2020/08/03/vasco-lanca-novos-uniformes-e-aposta-em-rappers-idolos-e-joia.htm|access-date=11 janar 2025|website=UOL.com|language=pt|archive-date=23 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223124947/https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas-noticias/2020/08/03/vasco-lanca-novos-uniformes-e-aposta-em-rappers-idolos-e-joia.htm|url-status=dead}}</ref> ===Himnet=== Himni zyrtar i Vasco-s u kompozua në vitin 1918, nga Joaquim Barros Ferreira da Silva, dhe ishte himni i parë i klubit.<ref>{{cite web|title=Uniforme|url=http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3#ancora6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419110040/http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3#ancora6|archive-date=19 prill 2008|access-date=7 dhjetor 2023|website=crvascodagama.com|language=pt}}</ref> Ekziston një tjetër himn zyrtar, i krijuar në vitet 1930, i quajtur "Meu Pavilhão" (që do të thotë ''Pavijoni Im''), teksti i të cilit u kompozua nga João de Freitas dhe muzika nga Hernani Correia. Ky himn zëvendësoi atë të mëparshmin. Himni më popullor i klubit, megjithatë, është një himn jozyrtar i kompozuar nga Lamartine Babo në vitin 1942. ===Patronazhi Mbretëror=== Që nga viti 2017, Vasco ka qenë në gjendje të përdorë fjalën Mbretëror para emrit të tij, "Real Club de Regatas Vasco da Gama", nëpërmjet Dekretit Mbretëror të Kryetarit të Shtëpisë Mbretërore Portugeze, [[Duarte Pio, Duka i Bragancës|Duarte Pio, Duka i Bragancës]], i cili rinovoi dhe i dha Patronazhin Mbretëror Vasco da Gama-s. Titulli mbretëror do t'i jepej klubit në vitin 1908, në dekadën e tij të parë të ekzistencës, me rastin e vizitës së Mbretit [[Karlos I i Portugalisë|Karlosit I]] në Brazil, i cili kishte vendosur tashmë të rinovonte dhe të jepte titullin e "Shoqërisë Mbretërore", të cilin Vasco e kishte gëzuar tashmë gjatë periudhës kur [[Luisi I i Portugalisë|Luisi I]] ishte Mbret i Portugalisë, por u pengua ta bënte këtë nga [[Regjicidi i Lisbonës|regjicidi i 1 shkurtit 1908]].<ref>{{cite web|access-date=14 mars 2021|date=9 gusht 2020|first=Autor|language=pt|last=soumaisvasco|title=Vasco: único clube brasileiro com o título de Real concedido pela Casa Real Portuguesa (Patronato Régio)|url=https://soumaisvasco.com/2020/08/08/sou-mais-vasco/|website=Sou Mais Vasco}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2 mars 2024|date=21 gusht 2017|language=pt|last=webtailor|title=Esclarecimento#1|url=https://casarealportuguesa.org/esclarecimento1/|website=Casa Real Portuguesa}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2 mars 2024|date=13 prill 2018|language=pt|title=Real Club de Regatas Vasco da Gama|url=https://autarcasmonarquicos.com/medalha-de-honra-ao-merito-comemorativa-do-120-o-aniversario-do-real-club-de-regatas-vasco-da-gama/|website=APAM}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2 mars 2024|date=3 shkurt 2024|language=pt|title=Real Vasco da Gama? Clube tem título de realeza e pode usar coroa sobre o escudo|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2024/02/03/real-vasco-da-gama-clube-tem-titulo-de-realeza-e-pode-usar-coroa-sobre-o-escudo.ghtml|website=ge}}</ref> ==Stadiumi== {{Kryesore|São Januário|Stadiumi Maracanã}} [[Skeda:São Januário 2020.jpg|thumb|São Januário në 2020]] Stadiumi i Vasco da Gama është [[São Januário]], i inauguruar në 1927, me një kapacitet maksimal prej 35,000 njerëz. Megjithatë, për ndeshjet kombëtare, stadiumi mund të strehojë jo më shumë se 21,880 persona për arsye sigurie.<ref name="capacity"/> Herë pas here, Vasco përdor 78,000 vende [[Maracanã Stadium|Maracanã]] për derbi ose ndeshje ndërkombëtare. == Nderimet == === Vendase === * '''[[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirão]]: 4''' ** 1974, 1989, 1997, 2000 * '''[[Campeonato Brasileiro Série B|Brasileirão Série B]]: 1''' ** 2009 * '''[[Copa do Brasil|Kupa]]: 1''' ** 2011 ==== Rajonale ==== * '''[[Campeonato Carioca|Cariocão]]: 24''' ** 1923, 1924, 1929, 1934, 1936, 1945, 1947, 1949, 1950, 1952, 1956, 1958, 1970, 1977, 1982, 1987, 1988, 1992, 1993, 1994, 1998, 2003, 2015, 2016 === Ndërkombëtare === * '''[[Copa Libertadores]]: 1''' ** 1998 * '''Kupa Mercosur: 1''' ** 2000 * '''[[Kampionati i Amerikës së Jugut të ekipeve]]: 1''' ** 1948 == Skuadra aktuale == {{Përditësuar|30 tetor 2024}} {{Fs start}} {{fs player|no=1|pos=GK|nat=BRA|name=[[Léo Jardim]]|other=[[Kapiteni (futboll)|zv/kapiten]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=URU|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1997)|Puma Rodríguez]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=BRA|name=[[Léo Pelé|Léo]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=BRA|name=[[Maicon (footballer, born September 1988)|Maicon]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=BRA|name=[[Josef de Souza|Souza]]}} {{Fs player|no=6|pos=DF|nat=BRA|name=[[Lucas Piton]]}} {{Fs player|no=7|pos=FW|nat=BRA|name=[[David (footballer, born October 1995)|David]]|other=në huazim nga [[Sport Club Internacional|Internacional]]}} {{fs player|no=8|pos=MF|nat=BRA|name=[[Jair (footballer, born 26 August 1994)|Jair]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=FRA|name=[[Dimitri Payet]]}} {{Fs player|no=11|pos=MF|nat=BRA|name=[[Philippe Coutinho]]|other=në huazim nga [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]}} {{Fs player|no=12|pos=DF|nat=BRA|name=[[Victor Luis]]}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=BRA|name=[[Keiller (footballer)|Keiller]]|other=në huazim nga [[Sport Club Internacional|Internacional]]}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=BRA|name=[[Guilherme Estrella]]}} {{Fs player|no=16|pos=FW|nat=BRA|name=[[Erick Marcus]]}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=Colombia|name=[[Emerson Rodríguez (footballer)|Emerson Rodríguez]]|other=në huazim nga [[Inter Miami CF|Inter Miami]]}} {{Fs player|no=18|pos=MF|nat=BRA|name=[[Paulinho (footballer, born January 1997)|Paulinho]]}} {{Fs player|no=19|pos=FW|nat=BRA|name=[[GB (footballer)|GB]]}} {{Fs player|no=20|pos=MF|nat=ARG|name=[[Juan Sforza]]}} {{fs player|no=21|pos=FW|nat=Chile|name=[[Jean Meneses]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=25|pos=MF|nat=BRA|name=[[Hugo Moura]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=SUI|name=[[Maxime Dominguez]]}} {{Fs player|no=27|pos=MF|nat=Chile|name=[[Pablo Galdames (footballer, born 1996)|Pablo Galdames]]}} {{Fs player|no=28|pos=FW|nat=BRA|name=[[Adson (footballer)|Adson]]}} {{Fs player|no=31|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rossi (footballer)|Rossi]]}} {{Fs player|no=32|pos=DF|nat=Paraguay|name=[[Robert Rojas]]|other=në huazim nga [[Club Atlético River Plate|River Plate]]}} {{Fs player|no=33|pos=DF|nat=BRA|name=[[Lyncon (footballer, born 2005)|Lyncon]]}} {{Fs player|no=37|pos=GK|nat=BRA|name=[[Pablo de Paula Cardoso|Pablo]]}} {{Fs player|no=38|pos=DF|nat=BRA|name=[[João Victor (footballer, born 1998)|João Victor]]}} {{Fs player|no=40|pos=GK|nat=BRA|name=[[Phillipe Gabriel Pires de Oliveira|Phillipe Gabriel]]}} {{Fs player|no=58|pos=MF|nat=BRA|name=[[Lucas Eduardo de Souza Oliveira|Lucas Eduardo]]}} {{Fs player|no=66|pos=DF|nat=BRA|name=[[Leandrinho (footballer, born 2005)|Leandrinho]]}} {{Fs player|no=77|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]}} {{Fs player|no=85|pos=MF|nat=BRA|name=[[Mateus Carvalho]]}} {{Fs player|no=90|pos=FW|nat=BRA|name=[[Alex Teixeira]]}} {{Fs player|no=96|pos=DF|nat=BRA|name=[[Paulo Henrique (footballer, born July 1996)|Paulo Henrique]]}} {{Fs player|no=98|pos=MF|nat=BRA|name=[[João Pedro (footballer, born 2005)|JP]]}} {{Fs player|no=99|pos=FW|nat=ARG|name=[[Pablo Vegetti]]|other=[[Kapiteni (futboll)|kapiteni]]}} {{Fs end}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://vasco.com.br/ Faqja zyrtare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111230403/https://vasco.com.br/ |date=11 janar 2025 }} [[Kategoria:Klube futbolli në Brazil|Vasco da Gama]] ldiyzz2reu30plq3oi4nb3tp6zbusut 2985421 2985414 2026-05-29T18:38:42Z Alexis Jazz 106987 U kthye versioni 2985414 i bërë nga [[Special:Contributions/Alexis Jazz|Alexis Jazz]] ([[User talk:Alexis Jazz|diskutimet]]) found the original, overwritten 2985421 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | header color = #000000 | writing color = #FFFFFF | clubname = Vasco da Gama | caption = | image = Sports flag icons - Black with white diagonal and red cross pattée.svg | upright = 0.74 | fullname = Club de Regatas Vasco da Gama | nickname = ''A Cruz de Malta'', ''Cruzmaltino'' <br>''Gigante da Colina'' <br>''Camisas Negras'' <br>''O Legítimo Clube do Povo'' <br>''Vascaínos'', ''Cruzmaltinos''<ref>{{cite web|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/curios1.html|title=Vasco - Apelidos do Clube<!--|translated-title= Vasco - Pseudonimet e klubit -->|publisher=Netvasco.com|access-date=29 dhjetor 2021|language=pt}}</ref> | ground = [[Estádio São Januário|São Januário]]<br>[[Stadiumi Maracanã|Maracanã]] | capacity = 21,880<ref name="capacity">{{cite web|url=http://globoesporte.globo.com/futebol/noticia/2015/11/vasco-x-timao-novo-laudo-expande-capacidade-para-21880-mil-pessoas.html|title=Vasco x Timão: novo laudo expande capacidade para 21.880 mil pessoas|work=globoesporte|date=13 nëntor 2015|access-date=13 nëntor 2015|language=pt}}</ref><br>78,838<ref>{{Cite web|url=http://secure.rio2016.com/maracana/o-novo-estadio-do-maracana-tera-capacidade-para-78639-espectadores|title=Kopje e arkivuar|access-date=30 tetor 2024|archive-date=8 tetor 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008111146/http://secure.rio2016.com/maracana/o-novo-estadio-do-maracana-tera-capacidade-para-78639-espectadores|url-status=dead|language=pt}}</ref> | founded = [[21 gusht]] [[1898]] | chrtitle = | chairman = {{Flamuri|Brazili}} [[Pedrinho (footballer, born 1977)|Pedrinho]] | mgrtitle = | manager = {{Flamuri|Brazili}} Fábio Carille | league = [[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirão]] | season = 2024 | position = [[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirão]], 10të | current = 2024 CR Vasco da Gama season | website = | pattern_la1 = _vasco24h | pattern_b1 = _vasco24h | pattern_ra1 = _vasco24h | pattern_sh1 = _vasco24a | pattern_so1 = _vasco24h2l | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _vasco24a | pattern_b2 = _vasco24a | pattern_ra2 = _vasco24a | pattern_sh2 = _vasco24h | pattern_so2 = _vasco24a2l | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _vasco24t | pattern_b3 = _vasco24t | pattern_ra3 = _vasco24t | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = fbf6e1 | owner = [[777 Partners]] (pezulluar)<ref>{{Cite web|date=2024-05-16|title=Justiça suspende contrato com a 777 e devolve controle do futebol ao Vasco|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2024/05/15/justica-aceita-pedido-do-vasco-e-tira-controle-da-saf-das-maos-da-777.ghtml|access-date=2024-05-16|website=ge|language=pt-br}}</ref><br>Club de Regatas Vasco da Gama (100%) | owntitle = }} '''Club de Regatas Vasco da Gama''' ({{IPA|pt|ˈklubi dʒi ʁeˈɡatɐz ˈvasku dɐ ˈɡɐ̃mɐ}}), zakonisht i referuar si '''Vasco da Gama''', është një klub futbolli brazilian me seli në [[Rio de Janeiro]]. Edhe pse fillimisht ishte një klub kanotazh dhe më pas një klub shumësportiv, Vasco njihet kryesisht për ekipin e saj të meshkujve të futbollit, i cili aktualisht garon në [[Campeonato Brasileiro Série A]], nivelin më të lartë të sistemit të ligës braziliane të futbollit, dhe në [[Campeonato Carioca]], ligën kryesore shtetërore të [[Rio de Janeiro (shtet)|shtetit të Rio de Janeiro]].<ref name="Unzelte 2002">Unzelte, Celso – O Livro de Ouro do Futebol; faqja 689 (Editora Ediouro, 2002) – {{ISBN|85-00-01036-3}}</ref> I emëruar sipas [[Vasco da Gama]] 400 vjet pas [[zbulimit të tij portugez të rrugës detare për në Indi|rrugës detare evropo-aziatike në 1498]], klubi u themelua në 1898 si një klub kanotazh nga punëtorë brazilianë, [[brazilianë portugezë]] dhe të sapoardhur [[brazilianë portugezë#imigracioni portugez në Brazil|emigrantë portugezë]].<ref>Porto Editora – Vasco da Gama (futebol) na Infopédia [em linha]. Porto: Porto Editora. [consult. 2023-08-28 01:04:51]. Disponível em https://www.infopedia.pt/$vasco-da-gama-(futebol)</ref><ref>{{Cite web|last=Portugal|first=Rádio e Televisão de|date=2014-07-02|title=Vasco da Gama foi fundado por portugueses há 116 anos|url=https://www.rtp.pt/noticias/mundial-2014/vasco-da-gama-foi-fundado-por-portugueses-ha-116-anos_v749562|access-date=2023-08-28|website=Vasco da Gama foi fundado por portugueses há 116 anos|language=pt}}</ref> Vasco krijoi departamentin e saj të futbollit në vitin 1915, me [[Profesionalizmin në futbollin e shoqatave|profesionalizmin]] të miratuar zyrtarisht në vitin 1933.<ref>{{Cite web|title=History of CR Vasco da Gama|url=http://www.crvascodagama.com/?display=HISTORIA-2-EN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090131155756/http://crvascodagama.com/?display=HISTORIA-2-EN|archive-date=31 janar 2009|access-date=7 dhjetor 2023|website=CR Vasco Da Gama}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=C. R. Vasco da Gama: História, 1898-1923|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/histor1.html|access-date=2023-12-07|website=NetVasco}}</ref> Përveç departamenteve kryesore të futbollit dhe kanotazhit, Vasco ka departamente të tjera sportive që nga vitet 1910. [[Sistemi i të Rinjve|Akademia e të Rinjve]], e cila ka nxjerrë [[Lista e futbollistëve ndërkombëtarë brazilianë|futbollistë ndërkombëtarë]] si [[Romário]], [[Philippe Coutinho]], [[Hilderaldo Bellini]], [[Roberto Dinamite]] dhe [[Edmundo (futbollist)|Edmundo]], është e njohur për metodologjinë e saj socio-edukative.<ref>{{Cite web|date=2024-03-08|title=De Coutinho a Andrey: Colégio Vasco da Gama completa 20 anos e recebe parabéns de formados no clube|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2024/03/08/de-coutinho-a-andrey-colegio-vasco-da-gama-completa-20-anos-e-recebe-parabens-de-formados-no-clube.ghtml|access-date=2024-07-04|website=ge|language=pt-br}}</ref> Në nivel kombëtar, Vasco da Gama ka fituar katër [[Campeonato Brasileiro Série A]], tre [[Torneio Rio–São Paulo]] dhe një [[Copa do Brasil]]. Në futbollin ndërkombëtar të klubeve, klubi ka fituar një [[Copa Libertadores]], një [[Kampionatin e Kampionëve të Amerikës së Jugut]] dhe një [[Copa Mercosur]]. Në nivel shtetëror, klubi ka fituar gjithashtu 24 [[Campeonato Carioca]]. [[Brezi i artë]] i Vasco da Gama, i quajtur ''[[Expresso da Vitória]]'' (Victory Express), fitoi pesë [[Campeonato Carioca|tituj shtetërorë]] në harkun kohor tetëvjeçar midis viteve 1945 dhe 1952, dhe e udhëhoqi Vasco-n të bëhej kampioni i parë kontinental i klubeve ndonjëherë me titullin [[Kampionati i Kampionëve të Amerikës së Jugut|1948 Kampionati i Kampionëve të Amerikës së Jugut]]. Ky ekip, i cili përfshinte ndër të tjerë, [[Moacir Barbosa]], [[Ademir de Menezes]], [[Friaça]], [[Danilo Alvim]], [[Augusto da Costa]] dhe [[Chico (futbollist, i lindur më 1922)|Chico]], konsiderohet si një nga ekipet më të mëdha të gjeneratës së tij dhe të të gjitha kohërave. Me tifozë në të gjithë botën, Vasco da Gama është një nga klubet më të mbështetura gjerësisht në Brazil, [[Rio de Janeiro (shtet)|shtetin e Rio de Janeiro]] dhe [[Amerikë]]. Vasco i luan ndeshjet e tij në shtëpi në [[Estádio São Januário|São Januário Stadium]] që nga inaugurimi i tij në 1927. Herë pas here, klubi ka luajtur edhe ndeshjet e tij në shtëpi në [[Stadiumi Maracanã|stadiumi Maracanã]] që nga inaugurimi i tij në vitin 1950. Fillimisht nga kanotazhi në vitet 1900 dhe duke u shtrirë në futboll në vitet 1920 si ''[[Clássico dos Milhões|O Clássico dos Milhões]]'' (Derbi i Milionëve), rivaliteti Vasco-Flamengo konsiderohet si nga rivalitetet kryesore të sportit më të madh në Brazil dhe në botë. == Historia == ===Themelimi=== Në fund të shekullit të 19-të, [[Varkë me rrema (sport)|veshja me rrema]] ishte sporti më i rëndësishëm në [[Rio de Zhaneiro]]. Në këtë kohë, katër të rinj – Henrique Ferreira Monteiro, Luís Antônio Rodrigues, José Alexandre d'Avelar Rodrigues dhe Manuel Teixeira de Souza Júnior – të cilët nuk donin të udhëtonin në [[Niterói]] për të garuar me varkat e Klubit Gragoatá, vendosën të themelojnë një klub varkash me rrema.{{citation needed|date=maj 2023}} Më 21 gusht 1898, në një dhomë të ''Shoqërisë Dramatike Bijtë e Talmës'', 62 anëtarë (kryesisht emigrantë portugezë) formuan '''Club de Regatas Vasco da Gama''' (Klubi i Varkave me Rrema Vasco da Gama). Të frymëzuar nga festimet e 400-vjetorit të lundrimit të parë nga Evropa në Indi, themeluesit e emërtuan klubin për nder të eksploratorit portugez [[Vasco da Gama]].<ref name=":0" /> Ngjyrat e klubit u zgjodhën e zeza dhe e bardha; e zeza u zgjodh si përfaqësim i deteve të panjohura nëpër të cilat lundroi Vasco da Gama, dhe e bardha përfaqësonte rrugën e tij fitimtare. Veshja e parë përdorte këto ngjyra në një kombinim gjysmë-gjysmë, me [[Kryqi i Urdhrit të Krishtit|Kryqin e Urdhrit të Krishtit]] në qendër duke simbolizuar [[Feja e krishterë|besimin e krishterë]] ashtu si në velat e [[São Gabriel (anije)|karakës São Gabriel të Gama-s]]. Emblema u krijua gjithashtu menjëherë pas kësaj; ajo ishte e rrumbullakët me një anije me vela që mbante [[Kryqi pattée]]. Më 26 nëntor 1915, Vasco dhe Lusitania Sport Clube, një tjetër klub sportiv i themeluar nga komuniteti lokal portugez në Brazil dhe i emërtuar sipas [[Lusitania|Lusitania-s]], e cila shpesh përdoret si emër alternativ për vetë Portugalinë, u bashkuan, duke rezultuar në krijimin e departamentit të futbollit të Vasco-s. Duke filluar në ligat më të ulëta, ndeshja e parë e klubit u luajt më 3 maj 1916; një humbje 10–1 kundër Paladino FC. ===Vitet 1920: Kapërcimi i pabarazisë sociale dhe klasore=== [[File:Itália e Fausto pelo Vasco em São Januário.jpg|thumb|right|240px|[[Luís Gervasoni|Itália]] dhe [[Fausto dos Santos|Fausto]], pika kryesore të Cruzmaltinos gjatë viteve 1920 dhe 1930.]] Gjatë viteve 1920, futbolli në Brazil ishte një sport për elitat, dhe skuadra e larmishme racore e Vasco da Gama-s nuk i kënaqte ata. Disa lojtarë duhej të bënin një provim shkrim-leximi përpara se të vishnin këpucët e tyre. Vasco fitoi titullin e tij të parë të divizionit të lartë me [[Campeonato Carioca 1923]], duke u bërë kampion me një ekip që përfshinte lojtarë të bardhë, të zinj dhe "mulatë" të klasave të ndryshme sociale. Në vitin 1924, Vasco da Gama u bë presion nga Liga Metropolitane për të ndaluar disa lojtarë që nuk konsideroheshin të përshtatshëm për të luajtur në ligën aristokratike, veçanërisht sepse ishin të zinj ose mulatë dhe/ose të varfër. Pasi Vasco refuzoi të pajtohej me një ndalim të tillë, ekipet e tjera të mëdha, duke përfshirë [[Fluminense Football Club|Fluminense]], [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] dhe [[Botafogo de Futebol e Regatas|Botafogo]] krijuan Shoqatën Atletike Metropolitane dhe ndaluan Vasco-n të merrte pjesë nëse nuk përmbushte kërkesat e tyre raciste.{{citation needed|date=prill 2023}} Si rezultat, ish-Presidenti i Vasco-s, José Augusto Prestes, u përgjigj me një letër që u bë e njohur si Përgjigjja Historike (''Resposta Histórica''),<ref>{{cite web|title=Club de Regatas Vasco da Gama|url=http://www.crvascodagama.com/index.php?display=HISTORIA-1-EN|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20090303123701/http://crvascodagama.com/index.php?display=HISTORIA-1-EN|language=en|archive-date=3 mars 2009|access-date=21 korrik 2015}}</ref><ref>{{Cite web|title=1924 – A resposta histórica|url=https://vasco.com.br/conteudo/1924-a-resposta-historica/|access-date=29 mars 2022|website=vasco.com.br|archive-date=24 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220524032009/https://vasco.com.br/conteudo/1924-a-resposta-historica/|url-status=live|language=pt}}</ref> e cila revolucionarizoi praktikën e sportit në Brazil. Pas disa vitesh, barrierat e racizmit ranë dhe Vasco u bë i njohur si "Clube de todas as raças" (Klubi i të gjitha racave).<ref>{{Cite news|date=13 nëntor 1998|title=Vasco da Gama Redrew the Color Line in Brazil|url=https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1998/11/13/vasco-da-gama-redrew-the-color-line-in-brazil/e0ef3a4a-b830-4bee-89e9-bdff6ceb76fb/|access-date=28 mars 2022|newspaper=Washington Post|archive-date=28 gusht 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828033951/https://www.washingtonpost.com/archive/sports/1998/11/13/vasco-da-gama-redrew-the-color-line-in-brazil/e0ef3a4a-b830-4bee-89e9-bdff6ceb76fb/|url-status=live|language=en}}</ref> Klubi kishte udhëhequr lëvizjen drejt një kulture më gjithëpërfshirëse të futbollit, një mendim përpara që nuk u punësua nga udhëheqësit e klubeve të tjera me bazë në Rio, si Fluminense, Flamengo dhe Botafogo.{{citation needed|date=prill 2023}} Edhe pse klubi nuk ishte i pari që aktivizoi lojtarë të zinj, ai ishte i pari që fitoi një ligë me ta, gjë që çoi në një protestë për të ndaluar "punëtorët e thjeshtë" të luanin në ligë – një lëvizje që në praktikë nënkuptonte ndalimin e lojës për njerëzit me ngjyrë.{{citation needed|date=prill 2023}} Në vitin 1925, Vasco u ripranua në ligën "e elitës", me lojtarët e tij me ngjyrë dhe mulatë. Deri në vitin 1933, kur futbolli u bë profesionist në Brazil, shumica e klubeve të mëdha kishin lojtarë me ngjyrë.{{citation needed|date=prill 2023}} Më 21 prill 1927, Stadiumi i Vasco-s u përurua me një ndeshje kundër [[Santos FC|Santos]]. Santos fitoi ndeshjen 5–3.<ref>{{Cite web|title=Históry 1924-1943|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/histor2.html|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=NetVasco.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20030924200653/http://www.netvasco.com.br:80/mauroprais/vasco/histor2.html|archive-date=24 shtator 2003|language=pt}}</ref> Më 26 prill 1931, Vasco pati një fitore historike 7–0 ndaj rivalëve Flamengo; kjo është diferenca më e madhe e fitores midis dy klubeve. === 1944–53: ''Expresso da Vitória'' (Ekspresi i Fitores)=== [[File:Ademir Marques de Menezes.png|thumb|150px|Ademir de Menezes shënoi 301 gola me fanellën e Cruzmaltina.<ref>{{Cite web|url=https://ge.globo.com/pe/futebol/noticia/o-rush-de-ademir-menezes-como-nasceu-o-maior-artilheiro-do-brasil-em-uma-unica-edicao-de-copa.ghtml|title=O rush de Ademir Menezes: como nasceu o maior artilheiro do Brasil em uma única edição de Copa|website=ge.globo|access-date=24 qershor 2020|language=pt}}</ref>]] Ndërmjet viteve 1944 dhe 1953, klubi u mbiquajt ''Expresso da Vitória'' (Ekspresi i Fitores), pasi Vasco fitoi disa gara në atë periudhë, si [[Campeonato Carioca|kampionatin e Rio de Zhaneiros]] në vitet 1945, 1947, 1949, 1950 dhe 1952, dhe [[Kampionati i Klubeve të Amerikës së Jugut (futboll)|Kampionatin e Klubeve të Amerikës së Jugut]], turneun e parë kontinental të klubeve në botë, në vitin 1948. Lojtarë si [[Ademir Marques de Menezes|Ademir de Menezes]], [[Moacyr Barbosa]], [[Hilderaldo Bellini|Bellini]] dhe [[Ipojucan]] shkëlqyen me ngjyrat e Vasco-s gjatë asaj periudhe.<ref>{{Cite web|date=30 gusht 2012|title=Esquadrão Imortal – Vasco 1945-1952|url=https://imortaisdofutebol.com/2012/08/30/esquadrao-imortal-vasco-1945-1952/|access-date=30 dhjetor 2021|website=Imortais do Futebol|language=pt|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230714/https://imortaisdofutebol.com/2012/08/30/esquadrao-imortal-vasco-1945-1952/|url-status=live}}</ref> Në vitin 1953, Vasco da Gama fitoi tre turne ndërkombëtarë, [[Torneio Octogonal Rivadavia Correa Meyer|Torneio Intercontinental Octogonal Rivadavia Correa Meyer]], [[Torneo Internacional de Chile|Turneun Ndërkombëtar të Kilit]], duke mundur kampionët kolumbianë [[Millonarios F.C.|Millonarios]] dhe klubin kilian [[Colo-Colo]], si dhe [[Quadrangular Internacional do Rio de Janeiro|Quadrangular Internacional i Rio de Zhaneiros]], duke mundur [[Boca Juniors]], [[Racing Club de Avellaneda|Racing]] dhe rivalët e tyre [[CR Flamengo|Flamengo]]. === 1956–59: Gjenerata Super-Superkampione=== [[File:VavaBelliniOrlandoVasco.jpg|thumb|right|[[Vavá]], [[Bellini (futbollist)|Bellini]] dhe [[Orlando Peçanha]], eksponentë të Cruzmaltinos në atë periudhë.]] Në vitin 1956, ''Vascaínos'' u bënë kampionë të [[Campeonato Carioca 1956|Campeonato Carioca]] dhe nënkampionë të [[Pequeña Copa del Mundo|Kupës së Vogël të Botës]], duke e humbur titullin nga Real Madridi i [[Alfredo Di Stéfano|Di Stefano]], të cilin Vasco e mposhti në një miqësore pak pas turneut, duke u bërë klubi i parë jovero-pian që mposhti një Kampion Evropian.<ref>{{Cite web|date=22 korrik 1956|title=En Partido Amistoso Vasco da Gama Vencio Al Madrid por 2–0|url=http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1956/07/22/pagina-4/628064/pdf.html|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=hemeroteca - mundodeportivo.com|page=4|archive-url=https://web.archive.org/web/20150203020527/http://hemeroteca.mundodeportivo.com/preview/1956/07/22/pagina-4/628064/pdf.html|archive-date=3 shkurt 2015|language=es}}</ref> Në vitin 1957, kjo gjeneratë bëri një turne në Evropë dhe fitoi 10 ndeshje radhazi, duke përfshirë edhe një fitore tjetër kundër kampionit evropian Real Madrid (4–3) më 14 qershor, e cila vulosi [[Tournoi de Paris 1957|titullin Tournoi de Paris 1957]] - kjo ndeshje ishte e para ndonjëherë, në nivel konkurrues, midis dy kampionëve kontinentalë. Ajo ishte gjithashtu i vetmi turne ndërkombëtar që Real Madridi nuk e fitoi midis viteve 1955 dhe 1960. Vasco mposhti gjithashtu [[Athletic Bilbao]] (kampion i Ligës dhe Kupës së Spanjës në vitin e kaluar) duke fituar [[Trofeu Teresa Herrera|Trofeun Teresa Herrera]] me rezultatin 4–2, dhe [[FC Barcelona|Barcelona-n]] (kampion i Kupës së Spanjës një javë më parë) brenda [[Camp de Les Corts|Les Corts]], me një rezultat historik 2–7, humbja e dytë më e rëndë e pësuar ndonjëherë në shtëpi nga ekipi katalanas, dhe më e madhja në ndeshjet ndërkombëtare.<ref>{{Cite web|date=14 gusht 2020|title=Em 1957, Vasco também humilhou o Barcelona: 7 a 2. Lembre como foi o jogo|trans-title=In 1957, Vasco also humiliated Barcelona: 7-2. Remember how the game was|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/em-1957-vasco-tambien-humilhou-o-barcelona-7-a-2-lembre-como-foi-o-jogo.ghtml|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=globo esporte|language=pt|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230712/https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/em-1957-vasco-tambien-humilhou-o-barcelona-7-a-2-lembre-como-foi-o-jogo.ghtml|archive-date=30 dhjetor 2021}}</ref> [[SL Benfica|Benfica]] (kampion i Portugalisë dhe nënkampion i [[Kupa Latine|Kupës Latine]]) ishte gjithashtu një viktimë e Vasco-s në këtë turne, duke humbur ndaj klubit brazilian me një rezultat tjetër mbresëlënës, 5–2, në Lisbonë më 30 qershor 1957.<ref>{{Cite web|date=30 qershor 2013|title=Há 56 anos, Vasco goleava o Benfica em Lisboa por 5 a 2|url=https://www.supervasco.com/noticias/ha-56-anos-vasco-goleava-o-benfica-em-lisboa-por-5-a-2-184082.html|access-date=30 dhjetor 2021|website=SuperVasco|language=pt|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230713/https://www.supervasco.com/noticias/ha-56-anos-vasco-goleava-o-benfica-em-lisboa-por-5-a-2-184082.html|url-status=live}}</ref> Në fillim të vitit 1958, pak para [[Kupa e Botës FIFA 1958|Kupës së Botës]], Vasco fitoi [[Torneio Rio-São Paulo|Turneun Rio-São Paulo]], kampionatin më të rëndësishëm në Brazil në atë kohë, i cili përfshinte ekipe legjendare si Santos i Peles, Botafogo i Garrincha-s, Flamengo i Zagallo-s dhe Fluminense i Tele Santana-s. Pas këtij titulli të paharrueshëm, tre lojtarë të Vasco-s luajtën role të rëndësishme në fushatën për titullin e parë të Kupës së Botës të Brazilit: [[Vavá]] (i cili shënoi pesë gola në Kupën e Botës, përfshirë dy në [[Finalja e Kupës së Botës FIFA 1958|finale]]) dhe mbrojtësit [[Orlando Peçanha|Orlando]] dhe [[Hilderaldo Bellini|Bellini]] (Bellini ishte ende kapiteni brazilian). Pas Kupës së Botës, ekipi fitoi një nga Kampionatet më të mëdha Carioca të të gjitha kohërave. Në një garë epike kundër Flamengo-s së Zagallo-s dhe Botafogo-s së Garrincha-s, e cila përfundoi në një barazim të trefishtë me 32 pikë dhe kërkoi dy turne shtesë për të vendosur kampionin, Vasco u bë "super-superkampion" i [[Campeonato Carioca 1958|Campeonato Carioca 1958]].<ref>{{Cite web|title=O dramático Super-Super|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/jogoes58.html|access-date=6 shtator 2024|website=NetVasco.com|language=pt}}</ref> Në vitin 1959, ekipi vazhdoi të mposhtte ekipe të mëdha evropiane si kampionin italian [[A.C. Milan|Milan]] dhe [[Atlético Madrid|Atletico de Madrid]] ([[Kupa Evropiane 1958-59|gjysmëfinalist i Kupës Evropiane]] atë vit). Vasco ishte gjithashtu nënkampion i Turneut Rio-São atë vit, vetëm pas Santosit të Peles. Po në vitin 1959, pesë lojtarë të Vasco-s u thirrën për [[Kampionati i Amerikës së Jugut 1959 (Argjentinë)|Copa America 1959]]: [[Paulinho de Almeida|Paulinho]], [[Orlando Peçanha|Orlando]], [[Hilderaldo Bellini|Bellini]], [[Coronel (futbollist)|Coronel]] (mbrojtës) dhe [[Almir (futbollist, lindur më 1969)|Almir]] (sulmues), me katër lojtarët e Vasco-s të lartpërmendur që pothuajse gjithmonë përfshiheshin në formacionin fillestar. Vasco, së bashku me Botafogo, ishte klubi që i dha më shumë lojtarë [[Kombëtarja braziliane e futbollit|ekipit kombëtar të Brazilit]] në atë periudhë. Shumë mendojnë se ky Vasco ishte një nga klubet më të mira të botës në atë kohë, dhe ndoshta më i miri në 1957–58.<ref>{{Cite web|title=História, 1953-1970|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/histor4.html|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=Netvasco.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20031016045655/http://www.netvasco.com.br:80/mauroprais/vasco/histor4.html|archive-date=16 tetor 2003|language=pt}}</ref> === Vitet 1960: Fushata mesatare=== Vitet 1960 ishin një periudhë e vështirë për klubin, duke pasur vetëm performanca mesatare me përjashtim të viteve 1965 dhe 1966; në [[Campeonato Brasileiro Série A 1965|Campeonato Brasileiro 1965]] (i njohur si Taça Brasil në atë kohë), Vasco arriti në finale, duke humbur nga Santosi i Peles 1–6 në total. Në [[Torneio Rio-São Paulo 1966|Torneio Rio-São Paulo 1966]], klubi e përfundoi turneun në një barazim katërfish. Meqenëse nuk kishte kritere për zgjidhjen e barazimit, duhej të luhej një katërkëndësh që përfshinte Botafogo, Corinthians, Santos dhe Vasco, por për shkak të përgatitjes së [[Kombëtarja braziliane e futbollit|ekipit kombëtar të Brazilit]] për [[Kupa e Botës FIFA 1966|Kupën e Botës FIFA 1966]], [[Confederação Brasileira de Futebol|CBD]] vendosi t'i shpallte të katër klubet kampionë. === Vitet 1970: Titulli i Parë i Ligës=== [[File:BR RJANRIO PH 0 FOT 03319 0042.tif|thumb|right|Ekipi i Vascos në 1970.]] Në vitin 1970, nën lojtarët yje [[Roberto Dinamite]] dhe [[Edgardo Andrada]], Vasco fitoi [[Campeonato Carioca 1970|Campeonato Carioca]] për herë të parë pas 12 vitesh. Në vitin 1974, ata fituan titullin e tyre të parë të ligës, me Roberto Dinamite si golashënuesin më të mirë. Përveç kësaj, ata u bënë ekipi i parë nga Rio që fitoi ligën. Cruzeiro dhe Vasco e kishin përfunduar sezonin me të njëjtin numër pikësh, që nënkuptonte se duhej të luhej një ndeshje e dytë; Vasco më pas mposhti Cruzeiro 2–1 dhe fitoi titullin.<ref>{{Cite web|date=1 gusht 2019|title=Tua fama assim se fez! Há 45 anos, Vasco vencia seu primeiro Brasileiro|url=https://www.lance.com.br/vasco/tua-fama-assim-fez-anos-vencia-seu-primeiro-brasileiro.html|access-date=4 shkurt 2022|website=Lance!|language=pt|archive-date=4 shkurt 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220204134435/https://www.lance.com.br/vasco/tua-fama-assim-fez-anos-vencia-seu-primeiro-brasileiro.html|url-status=live}}</ref> === 1997–2000: Epoka e Dytë e Artë=== Pasi fitoi [[Campeonato Brasileiro Série A 1997|Campeonato Brasileiro]] në [[Campeonato Brasileiro Série A 1997|1997]], duke mposhtur [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]] në finale, Vasco filloi ''[[Projeto Tóquio|Projeto Tóquio]]'', dhe investoi 10 milionë dollarë amerikanë për të fituar [[Copa Libertadores 1998|Copa Libertadores 1998]]. Klubi fitoi turneun në Vitin e tij të Qindvjetorit, duke mposhtur [[Barcelona Sporting Club|Barcelona-n]] e [[Ekuador|Ekuadorit]] në [[Finalja e Copa Libertadores 1998|finale]] 4–1 në total, dhe 50 vjet pasi fitoi trofeun e tij të parë të Amerikës së Jugut ([[Kampionati i Klubeve të Amerikës së Jugut 1948|Kampionatin e Kampionëve të Amerikës së Jugut]]). Duke fituar titullin e Copa Libertadores, Vasco da Gama fitoi një vend në [[Kupa Interkontinentale 1998|Kupën Interkontinentale 1998]], ku u përball me fituesit e [[UEFA Liga e Kampionëve 1997–98|UEFA Liga e Kampionëve 1997–98]] [[Real Madrid C.F.|Real Madrid]] dhe humbi 2–1. Si rezultat i titullit të tyre të Copa Libertadores dy vjet më parë, Vasco fitoi një vend për [[Kampionati Botëror i Klubeve FIFA 2000|Kampionatin Botëror të Klubeve FIFA 2000]] inaugural të mbajtur në Brazil. Ata mposhtën [[Manchester United F.C.|Manchester United-in]] e Anglisë, [[Club Necaxa|Necaxa-n]] e Meksikës dhe [[South Melbourne FC|South Melbourne-in]] e Australisë në fazën e grupeve për të arritur në finale. Ajo përfundoi 0–0 pas kohës shtesë në një përplasje të gjitha-braziliane me [[Sport Club Corinthians Paulista|Corinthians]], por Vasco humbi 3–4 në gjuajtjen e penalltive.<ref>{{Cite web|date=15 janar 2000|title=WORLD CLUB CHAMPIONSHIP {{!}} Corinthians crowned world champions|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/12/99/world_club_championship/604434.stm|access-date=4 korrik 2025|website=BBC News|language=en}}</ref> Fushata e [[Copa Mercosur|Copa Mercosur]] e Vasco-s [[Copa Mercosur 2000|atë vit]] filloi me një humbje 4–3 ndaj [[Peñarol]], por Vasco përfundimisht u kualifikua në raundin e eliminimit direkt me dhjetë pikë.<ref>{{Cite web|title=Copa Mercosul 2000|url=https://www.netvasco.com.br/mauroprais/vasco/2000mer.html|access-date=5 shtator 2024|website=NetVasco.com|language=pt}}</ref> Në çerekfinale, Vasco eliminoi [[Rosario Central]] me penallti pasi pala argjentinase shënoi një barazim të vonë për ta çuar ndeshjen në gjuajtjen e penalltive. Në gjysmëfinale, Vasco eliminoi River Plate 5–1 në total, me një fitore të famshme 4–1 në [[Estadio Monumental (Buenos Aires)|Estadio Monumental]] në ndeshjen e parë. Vasco u kualifikua në finale kundër [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras]], dhe zakonisht finalet luhen me dy ndeshje, por një ndeshje e tretë do të ishte e nevojshme nëse një ekip tjetër fitonte secilën ndeshje. Kështu ndodhi; Vasco kishte fituar ndeshjen e parë 2–0, por Palmeiras fitoi ndeshjen e dytë 1–0 gjashtë ditë më vonë. Më 20 dhjetor 2000, në një ndeshje e cila ende konsiderohet si një nga më të mirat në historinë e futbollit brazilian,<ref>{{Cite web|date=18 qershor 2013|title=Jogos Eternos – Palmeiras 3x4 Vasco 2000|url=https://imortaisdofutebol.com/2013/06/18/jogos-eternos-palmeiras-3x4-vasco-2000/|access-date=30 dhjetor 2021|website=Imortais do Futebol|language=pt|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230717/https://imortaisdofutebol.com/2013/06/18/jogos-eternos-palmeiras-3x4-vasco-2000/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU|title=Melhor Jogo da História - Vasco 4x3 Palmeiras|date=7 tetor 2006|access-date=21 korrik 2015|work=YouTube|archive-date=4 gusht 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804172107/https://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU|url-status=live|language=pt}}</ref><ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211211/EVVjHfkgRAU Ghostarchive] and the {{cite AV media|url=http://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU&gl=US&hl=en&has_verified=1|title=Melhor Jogo da História - Vasco 4x3 Palmeiras|date=7 tetor 2006|access-date=21 korrik 2015|work=YouTube|archive-date=23 korrik 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110723213803/http://www.youtube.com/watch?v=EVVjHfkgRAU&gl=US&hl=en&has_verified=1|url-status=live|language=pt}}</ref> Vasco e gjeti veten duke humbur 3–0 në pjesën e parë, dhe Palmeiras kishte shënuar 2 gola në më pak se një minutë; Vasco arriti të shënojë 3 gola për të barazuar ndeshjen në 3–3 me pesë minuta të mbetura, ndërsa luante me 10 burra pasi [[Júnior Baiano]] mori një karton të kuq në minutën e 77-të. Në minutën e 93-të, [[Romário]] shënoi një gol vendimtar dhe Vasco fitoi ndeshjen 4–3.<ref>{{cite web|title=Vasco é campeão da Mercosul com virada histórica sobre o Palmeiras|url=http://www.netvasco.com.br/especial/especial06/lance1.html|url-status=live|access-date=21 korrik 2015|website=netvasco|archive-url=https://web.archive.org/web/20020220052108/http://www.netvasco.com.br:80/especial/especial06/lance1.html|archive-date=20 shkurt 2002|language=pt}}</ref> Vasco fitoi gjithashtu [[Copa João Havelange]] në vitin 2000. E parë si një garë e diskutueshme e organizuar nga [[Clube dos 13]] në vend të [[Konfederata Braziliane e Futbollit|CBF]], Vasco luajti kundër [[Associação Desportiva São Caetano|São Caetano]] në [[Copa João Havelange Final|finale]]. Klubi barazoi ndeshjen e parë 1–1 në [[Estádio Palestra Itália]], dhe ndeshja e dytë u anulua nga Guvernatori i Shtetit të Rio de Zhaneiros [[Anthony Garotinho]] në pjesën e parë sepse një gardh u shemb në São Januário, gjë që rezultoi në shumë të lënduar.<ref>{{Cite news|date=30 dhjetor 2000|title=Fence collapse hits soccer final|language=en|work=BBC|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1094303.stm|access-date=30 dhjetor 2021|archive-date=30 dhjetor 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230712/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1094303.stm|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|title=A Queda do Alambrado de São Januário|url=https://www.netvasco.com.br/especial/especial08/|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=NetVasco|archive-url=https://web.archive.org/web/20010719074809/http://www.netvasco.com.br:80/especial/especial08/|archive-date=19 korrik 2001|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|date=30 dhjetor 2010|title=Dez anos depois, final da Copa João Havelange ainda não terminou|url=https://www.goal.com/br/news/619/especiais/2010/12/30/2283070/dez-anos-depois-final-da-copa-jo%C3%A3o-havelange-ainda-n%C3%A3o|url-status=live|access-date=30 dhjetor 2021|website=Goal.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230230711/https://www.goal.com/br/news/619/especiais/2010/12/30/2283070/dez-anos-depois-final-da-copa-jo%C3%A3o-havelange-ainda-n%C3%A3o|archive-date=30 dhjetor 2021|language=pt}}</ref> Pavarësisht fatkeqësisë, Vasco fitoi ndeshjen e dytë të riplanifikuar 3–1 në Maracana për të ngritur trofeun për titullin e tij të katërt kombëtar të ligës. === 2001–2008: Rënia=== Në [[Copa Libertadores 2001]], Vasco u bë ekipi i parë që fitoi të gjashta ndeshjet e grupit, të cilat përfshinin fitore të mëdha (0–3 dhe 4–1), kundër kampionëve kolumbianë [[América de Cali]]. Në raundin e 16-të, klubi eliminoi [[Deportes Concepción (Kili)|Deportes Concepción]], por më pas pësoi një humbje totale 4–0 kundër kampionëve të atëhershëm [[Boca Juniors]], e cila u konsiderua një eliminim zhgënjyes pavarësisht shpresave të mëdha që ishin vendosur pas ecurisë së tyre perfekte në fazën e grupeve.<ref>{{Cite web|title=Libertadores 2001|url=https://www.netvasco.com.br/futebol/libertadores2001/|access-date=13 tetor 2023|website=Netvasco.com|language=pt}}</ref> Menjëherë pas sezonit 2001, klubi përjetoi një rënie të madhe, duke përfunduar i 15-ti në [[Campeonato Brasileiro Série A 2002|2002]] dhe duke shmangur me vështirësi rënien nga kategoria në [[Campeonato Brasileiro Série A 2003|2003]] dhe [[Campeonato Brasileiro Série A 2004|2004]], megjithëse në [[Campeonato Brasileiro Série A 2005|2005]] ata u kualifikuan për [[Copa Sudamericana 2006|Copa Sudamericana 2006]] me një përfundim në vendin e 12-të. Sezoni 2006 i Vasco-s ishte i mirë, duke përfunduar i gjashti në ligë dhe duke fituar kualifikimin për Sudamericana-n e vitit të ardhshëm, si dhe duke arritur në [[Copa do Brasil 2006|finalen e Copa do Brasil]] për herë të parë, duke humbur nga Flamengo.[[File:Camisavasco.JPG|thumb|Fanella e Vasco-s 2007]] ==== 2008: Rënia nga kategoria==== Ekipi përfundoi [[Campeonato Brasileiro Série A 2008|Série A 2008]] në një vend katastrofik të 18-të dhe ra në [[Campeonato Brasileiro Série B 2009|divizionin e dytë]] për herë të parë që nga themelimi i tij pas një humbjeje 0–2 në shtëpi kundër [[Esporte Clube Vitória|Vitória-s]].<ref>{{Cite web|date=7 dhjetor 2008|title=Vasco não faz sua parte, perde para o Vitória e cai para a Série B|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2008/12/07/ult59u180389.jhtm|access-date=20 gusht 2022|website=UOL Esporte|archive-date=20 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820180817/https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2008/12/07/ult59u180389.jhtm|url-status=live|language=pt}}</ref> Deri atëherë, ai kishte qenë një nga vetëm gjashtë klubet që nuk kishin rënë kurrë nga divizioni i parë, së bashku me [[Cruzeiro Esporte Clube|Cruzeiro]], [[Clube de Regatas do Flamengo|Flamengo]] dhe [[São Paulo Futebol Clube|São Paulo]]. (Dy të fundit nuk morën pjesë në [[Campeonato Brasileiro Série A 1979|Kampionatin Brazilian 1979]], për të shmangur konfliktet me orarin e Kampionatit Paulista.) Pavarësisht rënies nga kategoria, Vasco pati një ecuri të respektueshme në [[Copa do Brasil 2008|Copa do Brasil]], duke arritur deri në gjysmëfinale ku u eliminuan nga kampioni i atëhershëm [[Sport Club do Recife|Sport Recife]] me penallti.<ref>{{Cite web|date=29 maj 2008|title=Nos pênaltis, Sport derrota o Vasco e chega à final da Copa do BR|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas/2008/05/29/ult59u158672.jhtm|access-date=5 shtator 2024|website=UOL Esporte|language=pt}}</ref> Vasco siguroi menjëherë kthimin e tij në Série A, duke vulosur ngritjen në [[Campeonato Brasileiro Série A 2010|Série A 2010]] më 7 nëntor 2009 me një fitore 2–1 kundër [[Esporte Clube Juventude|Juventude-s]] përpara një numri rekord për Série B prej 81,000 tifozësh në [[Estádio do Maracanã|Maracanã]], dhe gjithashtu duke përfunduar si kampion i Série B.<ref>{{Cite web|date=7 nëntor 2009|title=Vasco põe 81 mil no Maracanã, bate Juventude e confirma volta|url=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/brasileiro-serie-b/vasco-poe-81-mil-no-maracana-bate-juventude-e-confirma-volta,fc29199955e9a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|access-date=29 mars 2022|website=Terra|language=pt|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329044117/https://www.terra.com.br/esportes/futebol/brasileiro-serie-b/vasco-poe-81-mil-no-maracana-bate-juventude-e-confirma-volta,fc29199955e9a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|url-status=live}}</ref> === 2010–sot: Jo-qëndrueshmëri=== Në sezonin e ligës 2010, sezoni i tyre i parë që u kthyen në divizionin e lartë pas rënies nga kategoria, Vasco përfundoi në vendin e 11-të dhe u kualifikua për [[Copa Sudamericana 2011|Copa Sudamericana 2011]]. Në [[Copa do Brasil 2010]], Vasco arriti në çerekfinale, duke u eliminuar nga Vitória me rregullin e golit në transfertë. ==== 2011–2012: Titulli i Copa do Brasil dhe Kthimi në Copa Libertadores==== Vasco pati një fillim të dobët në [[Sezoni 2011 i CR Vasco da Gama|sezonin 2011]], duke humbur katër ndeshje radhazi në [[Campeonato Carioca 2011|Kupën Guanabara]], gjë që çoi në shkarkimin e [[PC Gusmão|Paulo Gusmāo]] dhe emërimin e [[Ricardo Gomes]]. Me ardhjen e Gomes, të kombinuar me ardhjet e [[Alecsandro]], [[Bernardo (futbollist, lindur më 1990)|Bernardo]] dhe [[Diego Souza (futbollist, lindur më 1985)|Diego Souza]], klubi kaloi më mirë në Kupën Rio, duke humbur vetëm një herë gjatë rrugës për në finale, ku humbën me penallti kundër Flamengo-s. Në [[Copa do Brasil 2011|Copa do Brasil]], Vasco ishte i pamposhtur gjatë rrugës për në [[Copa do Brasil 2011 finals|finale]], ku mundi [[Coritiba Foot Ball Club|Coritiba-n]] me rregullin e golit në transfertë dhe ngriti trofeun për herë të parë në historinë e klubit;<ref>{{Cite web|date=9 qershor 2011|title=Coritiba 3-2 Vasco da Gama (3-3 aggregate): Vasco hang on to edge thrilling Copa do Brasil final on away goals|url=https://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/06/09/2524229/coritiba-32-vasco-da-gama-3-3-aggregate-vasco-hang-on-to|access-date=29 mars 2022|website=Goal.com|archive-date=29 mars 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220329044118/https://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/06/09/2524229/coritiba-32-vasco-da-gama-3-3-aggregate-vasco-hang-on-to|url-status=live|language=en}}</ref> vetëm tre ditë pas ndeshjes së parë, Coritiba mundi Vasco-n 5–1 në ligë.<ref>{{Cite web|date=5 qershor 2011|title=Vasco fala em soberba e lamenta time desligado após goleada por 5 a 1|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/campeonatos/brasileiro/serie-a/ultimas-noticias/2011/06/05/vasco-fala-em-soberba-e-lamenta-time-desligado-apos-goleada-por-5-a-1.jhtm|access-date=11 janar 2025|website=UOL Esporte|language=pt}}</ref> Pavarësisht humbjes së rëndë, Vasco pati një fushatë të shkëlqyer në [[Campeonato Brasileiro Série A 2011|ligë]], duke përfunduar vetëm 2 pikë prapa Corinthians. Një fitore në ditën e fundit të ndeshjes do t'i kishte dhënë atyre titullin, pasi Corinthians barazoi ndeshjen e tyre, por Flamengo e mbajti Vasco-n në barazim. Klubi gjithashtu e përfundoi vitin si gjysmëfinalist në [[Copa Sudamericana 2011|Copa Sudamericana]], një garë që pa klubin të mposhtte [[Sociedade Esportiva Palmeiras|Palmeiras-in]] me rregullin e golit në transfertë dhe të arrinte fitore me kthim kundër [[Club Aurora|Aurora-s]] dhe [[Club Universitario de Deportes|Universitario-s]], përpara se të eliminohej nga kampioni i atëhershëm [[Club Universidad de Chile|Universidad de Chile]].<ref>{{Cite web|date=23 nëntor 2011|title=Vasco cede empate, vê Universidad ampliar série e decide vaga no Chile|url=https://www.terra.com.br/esportes/futebol/copa-sul-americana/vasco-cede-empate-ve-universidad-ampliar-serie-e-decide-vaga-no-chile,0a2f507c7255a310VgnCLD200000bbcceb0aRCRD.html|access-date=11 janar 2025|website=Terra|language=pt}}</ref> Sezoni u quajt si ''"Viti i Shpëtimit"'' i Vasco-s, me shumë që e vlerësonin Vasco-n si një nga ekipet elitare të [[Futbolli në Brazil|futbollit brazilian]] edhe një herë.<ref>{{Cite web|date=20 maj 2011|title=[Guia do Brasileirão 2011] Vasco: ressurreição à vista?|url=https://news.yahoo.com/news/-guia-do-brasileir%C3%A3o-2011--vasco--ressurrei%C3%A7%C3%A3o-%C3%A0-vista-.html|access-date=11 janar 2025|website=Yahoo News|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 dhjetor 2011|title=Diretor de marketing celebra 2011 como 'ano do renascimento' do Vasco|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2011/12/diretor-de-marketing-celebra-2011-como-ano-do-renascimento-do-vasco.html|access-date=11 janar 2025|website=globoesporte.com|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|date=23 shtator 2011|title=Diego Souza destaca nova ideologia: 'Vasco ganhou espírito de vencedor'|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2011/09/diego-souza-destaca-nova-ideologia-vasco-ganhou-espirito-de-vencedor.html|access-date=11 janar 2025|website=globoesporte.com|language=pt}}</ref> Vasco luajti finalen e tij të parë të [[Sezoni 2012 i CR Vasco da Gama|sezonit 2012]] në [[Campeonato Carioca 2012#Taça Guanabara|Kupën Guanabara]], duke humbur 1–3 kundër Fluminense-s pas eliminimit të Flamengo-s në gjysmëfinale. Dy muaj më vonë, ata po luanin përsëri një finale, këtë herë duke humbur nga Botafogo në [[Campeonato Carioca 2012#Taça Rio|Kupën Rio]], duke eliminuar Flamengo-n në gjysmëfinale përsëri. Vasco u kualifikua për [[Copa Libertadores 2012]] si kampion i Kupës së Brazilit, duke shënuar një kthim në garën më të lartë të Amerikës së Jugut pas 12 vitesh. Në fazën e grupeve, Vasco përfundoi i dyti në barazim me [[Club Libertad|Libertad]] me pikë dhe humbi vetëm një herë. Vasco mposhti [[Club Atlético Lanús|Lanús]] me penallti në raundin e 16-të,<ref>{{Cite web|date=9 maj 2012|title=Lanús x Vasco - Taça Libertadores 2012|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/09-05-2012/lanus-vasco.html|access-date=29 mars 2022|website=globoesporte.com|language=pt|archive-date=13 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120513064948/http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/09-05-2012/lanus-vasco.html|url-status=live}}</ref> për të vendosur një përballje çerekfinale me Corinthians, i cili eliminoi Vasco-n 1–0 me një gol në minutën e 88-të nga [[Paulinho (futbollist, lindur në korrik 1988)|Paulinho]].<ref>{{Cite web|date=23 maj 2012|title=Corinthians x Vasco Libertadores 2012|url=http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/23-05-2012/corinthians-vasco.html|access-date=29 mars 2022|website=globoesporte.com|language=pt|archive-date=27 maj 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120527040229/http://globoesporte.globo.com/jogo/libertadores-2012/23-05-2012/corinthians-vasco.html|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|date=23 maj 2012|title=Corinthians 1-0 Vasco da Gama|url=https://www.espn.co.cr/futbol/reporte/_/juegoId/342135|access-date=13 nëntor 2023|website=ESPN|language=en}}</ref> Në [[Campeonato Brasileiro Série A 2012|Kampionatin Brazilian]], ekipi vendosi rekordin për 54 raunde radhazi në top 4 (duke vazhduar nga sezonet 2011 dhe 2012), megjithëse përfundimisht përfunduan në vendin e pestë dhe humbën kualifikimin për Libertadores vitin e ardhshëm për shkak të formës së dobët, duke humbur gjashtë nga dhjetë ndeshjet e tyre të fundit. ==== 2013: Rënia e dytë nga kategoria==== {{Main|Sezoni 2013 i CR Vasco da Gama}} Pas një sezoni të mirë në 2012, Vasco e filloi [[Sezoni 2013 i CR Vasco da Gama|2013]] dobët dhe u pengua nga problemet financiare. Në [[Campeonato Carioca 2013|Taca Rio]], klubi pati një fushatë të tmerrshme dhe përfundoi i shtati nga tetë në tabelë. Deri në fund të vitit, klubi kishte rënë nga kategoria për herë të dytë në 5 vjet dhe vetëm herën e dytë në historinë e tyre, e cila u sigurua me një humbje 5–1 kundër [[Atletico paranaense|Atletico Paranaense]] në ditën e fundit të ndeshjes.<ref>{{Cite web|date=8 dhjetor 2013|title=Em jogo da vergonha nas arquibancadas, Atlético-PR goleia, vai à Libertadores, e Vasco cai outra vez após cinco anos|url=http://espn.com.br/noticia/375064_em-jogo-da-vergonha-nas-arquibancadas-atletico-pr-goleia-vai-a-libertadores-e-vasco-cai-outra-vez-apos-cinco-anos|access-date=29 mars 2022|website=ESPN|language=pt|archive-date=22 janar 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140122144501/http://www.espn.com.br/noticia/375064_em-jogo-da-vergonha-nas-arquibancadas-atletico-pr-goleia-vai-a-libertadores-e-vasco-cai-outra-vez-apos-cinco-anos|url-status=live}}</ref> Në [[Copa do Brasil 2013|Copa do Brasil]] ekipi hyri në raundin e 16-të, duke mundur [[Nacional Futebol Clube|Nacional]] dhe më pas duke u eliminuar nga [[Goiás Esporte Clube|Goiás]] me rregullin e golit në transfertë, pavarësisht fitores në ndeshjen e dytë 3–2. ==== 2014–2021: Rënie e dyfishtë nga kategoria, tituj radhazi të Carioca-s==== Pas një sezoni në [[Campeonato Brasileiro Série B 2014|Série B gjatë 2014]], Vasco fitoi ngritjen në kategori dhe në maj 2015 fitoi [[Campeonato Carioca 2015|Campeonato Carioca]] pas një ndërprerjeje 12-vjeçare. Megjithatë, ata ranë përsëri në kategori në [[Campeonato Brasileiro Série A 2015|edicionin 2015]], duke u renditur të tetëmbëdhjetët. Në [[Campeonato Brasileiro Série B 2016|2016]], Vasco u bë kampion radhazi i [[Campeonato Carioca 2016|Carioca-s]] dhe pati një ecuri prej 34 ndeshjesh pa humbje, më e gjata në ndeshjet zyrtare.<ref>{{Cite web|date=11 qershor 2016|title=Defesa falha, Vasco cai diante do Atlético-GO e perde invencibilidade|url=https://globoesporte.globo.com/futebol/brasileirao-serie-b/noticia/2016/06/defesa-falha-vasco-cai-diante-do-atletico-go-e-perde-invencibilidade.html|access-date=7 dhjetor 2023|website=globoesporte.com|language=pt}}</ref> Edhe një herë, ata u ngritën në kategori pas një sezoni në Série B. Megjithatë, në [[Campeonato Brasileiro Série A 2020|sezonin 2020]], ata ranë nga kategoria për herë të katërt dhe më pas nuk arritën të ngrihen në kategori gjatë [[Campeonato Brasileiro Série B 2021|sezonit 2021]], duke u renditur të dhjetët.<ref>{{Cite web|date=14 mars 2022|title=Vasco: The Brazilian Giant Set for Another Season in the Second Tier|url=https://breakingthelines.com/historical/vasco-the-brazilian-giant-set-for-another-season-in-the-second-tier/|access-date=20 gusht 2022|website=Breaking The Lines|language=en|archive-date=20 gusht 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220820180756/https://breakingthelines.com/historical/vasco-the-brazilian-giant-set-for-another-season-in-the-second-tier/|url-status=live}}</ref> ==== 2022: Marrja në dorëzim nga 777 Partners dhe kthimi në Série A==== Më 22 shkurt 2022 u njoftua se [[:en:777 Partners|777 Partners]], një firmë private investimi me bazë në Miami e themeluar nga Steven W. Pasko dhe Josh Wander, bleu një aksion kontrollues në Vasco da Gama. Sipas kushteve të marrëveshjes, 777 Partners bleu një aksion 70% në klub, i cili vlerësohej në rreth 330 milionë dollarë amerikanë.<ref>{{Cite web|date=22 shkurt 2022|title=777 Partners agrees US$137m takeover of Vasco da Gama|url=https://www.sportspromedia.com/news/vasco-da-gama-777-partners-takeover-investment/|access-date=28 shkurt 2022|website=SportsPro|language=en}}</ref> Më 6 nëntor 2022, Vasco vulosi kthimin e tij në Série A pas një mungese dyvjeçare, duke përfunduar i katërti në tabelën e ligës. Ngritja e tyre në kategori u sigurua pas një fitoreje të vështirë 1–0 kundër [[Ituano FC|Ituano-s]], nëpërmjet një penalltie të shënuar nga [[Nenê (futbollist, lindur më 1981)|Nenê]].<ref>{{Cite web|date=6 nëntor 2022|title=Vasco e Bahia, bem-vindos de volta à Série A. E que seja para sempre|url=https://ge.globo.com/blogs/blog-do-pvc/post/2022/11/06/vasco-e-bahia-bem-vindos-de-volta-a-serie-a-e-que-seja-para-sempre.ghtml|access-date=11 janar 2025|website=ge|language=pt}}</ref><ref>{{Cite web|date=7 nëntor 2022|title=Com acesso e dinheiro, Vasco destrava planejamento e vai ao mercado: "Nova era começa hoje"|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2022/11/07/com-acesso-e-dinheiro-vasco-destrava-planejamento-e-vai-ao-mercado-nova-era-comeca-hoje.ghtml|access-date=11 janar 2025|website=ge|language=pt}}</ref> Klubi përfundoi i 15-ti në [[Campeonato Brasileiro Série A 2023|Série A 2023]] dhe e përmirësoi këtë me një përfundim në vendin e 10-të në [[Campeonato Brasileiro Série A 2024|Série A 2024]]. ==Identiteti== ===Logoja=== Mburoja e parë e Vasco-s u krijua në vitin 1898. Mburoja aktuale me brezin diagonal nuk u miratua deri në vitet 1920. Mburoja aktuale ka një sfond të zi, me një brez diagonal të bardhë që shkon nga e majta në të djathtë, i cili ka një anije me vela në qendër, dhe shkronjat CR dhe VG ndodhen drejtpërdrejt majtas dhe poshtë anijes me vela, respektivisht.<ref name="1945kit" /> Në vitin 1980, logos iu shtua një kontur. Logoja ka kaluar nëpër ndryshime të ndryshme gjatë viteve, por ende i ngjan paraqitjes kryesore të përdorur në vitin 1920. Logoja aktuale, e miratuar në vitin 2021, lakoi velat e anijes me vela dhe flamurin sipër, theksoi valët, shtoi një shtyllë të përparme në anijen me vela dhe hoqi drejtkëndëshat që kishin qenë të pranishëm në logon e vitit 2015.<ref name="1945kit" /> Duke pasur parasysh Patronazhin Mbretëror të vitit 2017, logoja e mburojës mund të mbështillet me kurorën heraldike mbretërore portugeze. ===Evolucioni i fanellës=== {{Commons|Fanellat e CR Vasco da Gama}} [[File:Vasco historia uniforme2.jpg|thumb|Evolucioni i fanellës së Vasco da Gama-s]] Vasco da Gama është një nga klubet më të vjetra braziliane dhe ka pasur disa fanella të ndryshme në historinë e tij. Fanella e parë e Vasco da Gama-s, e përdorur në varkë me rrema, u krijua në vitin 1898 dhe ishte kryesisht e zezë, me një brez diagonal të bardhë majtas. Fanella e parë e futbollit e Vasco-s, e krijuar në vitin 1916, ishte tërësisht e zezë dhe identifikohej lehtësisht për shkak të pranisë së një kravate dhe një rripi të bardhë. Në vitin 1929, kravata dhe rripi u hoqën. Megjithatë, fanella mbeti tërësisht e zezë. Në vitet 1930, ngjyra e fanellës së shtëpisë u ndryshua përsëri; ajo u bë e zezë me një brez diagonal të bardhë djathtas.<ref name="1945kit" /> Në vitin 1945, ngjyra e fanellës u ndryshua në të bardhë dhe u prezantua një brez diagonal i zi. Brezi u prezantua sepse menaxherit të klubit në atë kohë, [[Uruguaji|Uruguajanit]] [[Ondino Viera]] i pëlqente brezi i përdorur në fanellën e klubit të tij të mëparshëm, [[Club Atlético River Plate|River Plate]] të [[Argjentina|Argjentinës]], dhe e miratoi këtë model në fanellën e ndeshjeve jashtë shtëpisë të Vasco-s. Pra, të dyja fanellat kishin një brez diagonal nga e djathta në të majtë.<ref name="1945kit">{{cite web|title=Símbolos|url=http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419110040/http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3|archive-date=19 prill 2008|access-date=7 dhjetor 2023|publisher=Club de Regatas Vasco da Gama official website|language=pt}}</ref> Në vitet 1970, [[Kryqi i Urdhrit të Krishtit|Kryqi i Urdhrit të Krishtit]] u zëvendësua me kryqin pattée, i cili përdoret edhe sot. Në vitin 1988, brezi i vendosur në pjesën e pasme të bluzës u hoq. Në fillim të viteve '90, yjet që përfaqësonin titujt e klubit filluan të përdoren sipër logos, dhe numrat ishin të zinj e të bardhë në vend të të kuqve. Në vitin 1996, brezi i vendosur në pjesën e pasme u kthye. Kjo fanellë u bë shumë e ngjashme me atë të vitit 1945, me përjashtim të shtimit të një vije të hollë të kuqe që përshkruan brezin.<ref name="1945kit" /> Vasco aktualisht ka tre fanella. Ngjyra kryesore e fanellës së shtëpisë është e zezë me një brez të bardhë. Shkurtat dhe çorapet janë të zeza. Fanella e ndeshjeve jashtë shtëpisë është e ngjashme me fanellën e shtëpisë, por ngjyra kryesore është e bardhë, brezi është i zi, dhe shkurtat dhe çorapet janë të bardha. Në vitet 2009–10, fanella e tretë ishte e gjitha e bardhë, me një "[[Urdhri i Tempullarëve|kryq të të Kalorësve Templarë]]" të kuq. Në vitin 2010, fanella e ndeshjeve jashtë shtëpisë u ndryshua në të zezë për nder të ekipit të vitit 1923, i cili ishte i gatshëm të hiqte dorë nga loja në vitin pasues për shkak të kundërshtimit të klubeve të tjera që Vasco të kishte lojtarë me ngjyrë. Nga korriku 2009, pas ndërprerjes së partneritetit me Champs,<ref name="ChampsBreakup">{{cite web|title=Vasco rescinde contrato com a Champs|url=http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1161617-9877,00-VASCO+RESCINDE+CONTRATO+COM+A+CHAMPS.html|access-date=9 dhjetor 2009|publisher=GloboEsporte.com|language=pt|archive-date=23 maj 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090523214217/http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1161617-9877,00-VASCO+RESCINDE+CONTRATO+COM+A+CHAMPS.html|url-status=live}}</ref> deri në vitin 2013, bluzat zyrtare u prodhuan nga Penalty.<ref name="PenaltyAgreement">{{cite web|title=Clube acerta com a Penalty e vai receber R$ 64 milhões em cinco anos|url=http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1191837-9877,00-CLUBE+ACERTA+COM+A+PENALTY+E+VAI+RECEBER+R+MILHOES+EM+CINCO+ANOS.html|access-date=9 dhjetor 2009|publisher=GloboEsporte.com|language=pt|archive-date=17 tetor 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017032946/http://globoesporte.globo.com/Esportes/Noticias/Times/Vasco/0,,MUL1191837-9877,00-CLUBE+ACERTA+COM+A+PENALTY+E+VAI+RECEBER+R+MILHOES+EM+CINCO+ANOS.html|url-status=live}}</ref> Që nga viti 2020, fanellat prodhohen nga [[Kappa (markë)|Kappa]].<ref>{{Cite web|date=21 shkurt 2020|title=Com Kappa, Vasco lança nova camisa 2020; veja a campanha|url=https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas-noticias/2020/08/03/vasco-lanca-novos-uniformes-e-aposta-em-rappers-idolos-e-joia.htm|access-date=11 janar 2025|website=UOL.com|language=pt|archive-date=23 shkurt 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250223124947/https://www.uol.com.br/esporte/futebol/ultimas-noticias/2020/08/03/vasco-lanca-novos-uniformes-e-aposta-em-rappers-idolos-e-joia.htm|url-status=dead}}</ref> ===Himnet=== Himni zyrtar i Vasco-s u kompozua në vitin 1918, nga Joaquim Barros Ferreira da Silva, dhe ishte himni i parë i klubit.<ref>{{cite web|title=Uniforme|url=http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3#ancora6|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080419110040/http://www.crvascodagama.com/?display=CLUBE-3#ancora6|archive-date=19 prill 2008|access-date=7 dhjetor 2023|website=crvascodagama.com|language=pt}}</ref> Ekziston një tjetër himn zyrtar, i krijuar në vitet 1930, i quajtur "Meu Pavilhão" (që do të thotë ''Pavijoni Im''), teksti i të cilit u kompozua nga João de Freitas dhe muzika nga Hernani Correia. Ky himn zëvendësoi atë të mëparshmin. Himni më popullor i klubit, megjithatë, është një himn jozyrtar i kompozuar nga Lamartine Babo në vitin 1942. ===Patronazhi Mbretëror=== Që nga viti 2017, Vasco ka qenë në gjendje të përdorë fjalën Mbretëror para emrit të tij, "Real Club de Regatas Vasco da Gama", nëpërmjet Dekretit Mbretëror të Kryetarit të Shtëpisë Mbretërore Portugeze, [[Duarte Pio, Duka i Bragancës|Duarte Pio, Duka i Bragancës]], i cili rinovoi dhe i dha Patronazhin Mbretëror Vasco da Gama-s. Titulli mbretëror do t'i jepej klubit në vitin 1908, në dekadën e tij të parë të ekzistencës, me rastin e vizitës së Mbretit [[Karlos I i Portugalisë|Karlosit I]] në Brazil, i cili kishte vendosur tashmë të rinovonte dhe të jepte titullin e "Shoqërisë Mbretërore", të cilin Vasco e kishte gëzuar tashmë gjatë periudhës kur [[Luisi I i Portugalisë|Luisi I]] ishte Mbret i Portugalisë, por u pengua ta bënte këtë nga [[Regjicidi i Lisbonës|regjicidi i 1 shkurtit 1908]].<ref>{{cite web|access-date=14 mars 2021|date=9 gusht 2020|first=Autor|language=pt|last=soumaisvasco|title=Vasco: único clube brasileiro com o título de Real concedido pela Casa Real Portuguesa (Patronato Régio)|url=https://soumaisvasco.com/2020/08/08/sou-mais-vasco/|website=Sou Mais Vasco}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2 mars 2024|date=21 gusht 2017|language=pt|last=webtailor|title=Esclarecimento#1|url=https://casarealportuguesa.org/esclarecimento1/|website=Casa Real Portuguesa}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2 mars 2024|date=13 prill 2018|language=pt|title=Real Club de Regatas Vasco da Gama|url=https://autarcasmonarquicos.com/medalha-de-honra-ao-merito-comemorativa-do-120-o-aniversario-do-real-club-de-regatas-vasco-da-gama/|website=APAM}}</ref><ref>{{cite web|access-date=2 mars 2024|date=3 shkurt 2024|language=pt|title=Real Vasco da Gama? Clube tem título de realeza e pode usar coroa sobre o escudo|url=https://ge.globo.com/futebol/times/vasco/noticia/2024/02/03/real-vasco-da-gama-clube-tem-titulo-de-realeza-e-pode-usar-coroa-sobre-o-escudo.ghtml|website=ge}}</ref> ==Stadiumi== {{Kryesore|São Januário|Stadiumi Maracanã}} [[Skeda:São Januário 2020.jpg|thumb|São Januário në 2020]] Stadiumi i Vasco da Gama është [[São Januário]], i inauguruar në 1927, me një kapacitet maksimal prej 35,000 njerëz. Megjithatë, për ndeshjet kombëtare, stadiumi mund të strehojë jo më shumë se 21,880 persona për arsye sigurie.<ref name="capacity"/> Herë pas here, Vasco përdor 78,000 vende [[Maracanã Stadium|Maracanã]] për derbi ose ndeshje ndërkombëtare. == Nderimet == === Vendase === * '''[[Campeonato Brasileiro Série A|Brasileirão]]: 4''' ** 1974, 1989, 1997, 2000 * '''[[Campeonato Brasileiro Série B|Brasileirão Série B]]: 1''' ** 2009 * '''[[Copa do Brasil|Kupa]]: 1''' ** 2011 ==== Rajonale ==== * '''[[Campeonato Carioca|Cariocão]]: 24''' ** 1923, 1924, 1929, 1934, 1936, 1945, 1947, 1949, 1950, 1952, 1956, 1958, 1970, 1977, 1982, 1987, 1988, 1992, 1993, 1994, 1998, 2003, 2015, 2016 === Ndërkombëtare === * '''[[Copa Libertadores]]: 1''' ** 1998 * '''Kupa Mercosur: 1''' ** 2000 * '''[[Kampionati i Amerikës së Jugut të ekipeve]]: 1''' ** 1948 == Skuadra aktuale == {{Përditësuar|30 tetor 2024}} {{Fs start}} {{fs player|no=1|pos=GK|nat=BRA|name=[[Léo Jardim]]|other=[[Kapiteni (futboll)|zv/kapiten]]}} {{Fs player|no=2|pos=DF|nat=URU|name=[[José Luis Rodríguez (footballer, born 1997)|Puma Rodríguez]]}} {{Fs player|no=3|pos=DF|nat=BRA|name=[[Léo Pelé|Léo]]}} {{Fs player|no=4|pos=DF|nat=BRA|name=[[Maicon (footballer, born September 1988)|Maicon]]}} {{Fs player|no=5|pos=MF|nat=BRA|name=[[Josef de Souza|Souza]]}} {{Fs player|no=6|pos=DF|nat=BRA|name=[[Lucas Piton]]}} {{Fs player|no=7|pos=FW|nat=BRA|name=[[David (footballer, born October 1995)|David]]|other=në huazim nga [[Sport Club Internacional|Internacional]]}} {{fs player|no=8|pos=MF|nat=BRA|name=[[Jair (footballer, born 26 August 1994)|Jair]]}} {{Fs player|no=10|pos=MF|nat=FRA|name=[[Dimitri Payet]]}} {{Fs player|no=11|pos=MF|nat=BRA|name=[[Philippe Coutinho]]|other=në huazim nga [[Aston Villa F.C.|Aston Villa]]}} {{Fs player|no=12|pos=DF|nat=BRA|name=[[Victor Luis]]}} {{Fs player|no=13|pos=GK|nat=BRA|name=[[Keiller (footballer)|Keiller]]|other=në huazim nga [[Sport Club Internacional|Internacional]]}} {{Fs player|no=14|pos=MF|nat=BRA|name=[[Guilherme Estrella]]}} {{Fs player|no=16|pos=FW|nat=BRA|name=[[Erick Marcus]]}} {{Fs player|no=17|pos=FW|nat=Colombia|name=[[Emerson Rodríguez (footballer)|Emerson Rodríguez]]|other=në huazim nga [[Inter Miami CF|Inter Miami]]}} {{Fs player|no=18|pos=MF|nat=BRA|name=[[Paulinho (footballer, born January 1997)|Paulinho]]}} {{Fs player|no=19|pos=FW|nat=BRA|name=[[GB (footballer)|GB]]}} {{Fs player|no=20|pos=MF|nat=ARG|name=[[Juan Sforza]]}} {{fs player|no=21|pos=FW|nat=Chile|name=[[Jean Meneses]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=25|pos=MF|nat=BRA|name=[[Hugo Moura]]}} {{Fs player|no=26|pos=MF|nat=SUI|name=[[Maxime Dominguez]]}} {{Fs player|no=27|pos=MF|nat=Chile|name=[[Pablo Galdames (footballer, born 1996)|Pablo Galdames]]}} {{Fs player|no=28|pos=FW|nat=BRA|name=[[Adson (footballer)|Adson]]}} {{Fs player|no=31|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rossi (footballer)|Rossi]]}} {{Fs player|no=32|pos=DF|nat=Paraguay|name=[[Robert Rojas]]|other=në huazim nga [[Club Atlético River Plate|River Plate]]}} {{Fs player|no=33|pos=DF|nat=BRA|name=[[Lyncon (footballer, born 2005)|Lyncon]]}} {{Fs player|no=37|pos=GK|nat=BRA|name=[[Pablo de Paula Cardoso|Pablo]]}} {{Fs player|no=38|pos=DF|nat=BRA|name=[[João Victor (footballer, born 1998)|João Victor]]}} {{Fs player|no=40|pos=GK|nat=BRA|name=[[Phillipe Gabriel Pires de Oliveira|Phillipe Gabriel]]}} {{Fs player|no=58|pos=MF|nat=BRA|name=[[Lucas Eduardo de Souza Oliveira|Lucas Eduardo]]}} {{Fs player|no=66|pos=DF|nat=BRA|name=[[Leandrinho (footballer, born 2005)|Leandrinho]]}} {{Fs player|no=77|pos=FW|nat=BRA|name=[[Rayan (footballer, born 2006)|Rayan]]}} {{Fs player|no=85|pos=MF|nat=BRA|name=[[Mateus Carvalho]]}} {{Fs player|no=90|pos=FW|nat=BRA|name=[[Alex Teixeira]]}} {{Fs player|no=96|pos=DF|nat=BRA|name=[[Paulo Henrique (footballer, born July 1996)|Paulo Henrique]]}} {{Fs player|no=98|pos=MF|nat=BRA|name=[[João Pedro (footballer, born 2005)|JP]]}} {{Fs player|no=99|pos=FW|nat=ARG|name=[[Pablo Vegetti]]|other=[[Kapiteni (futboll)|kapiteni]]}} {{Fs end}} == Referime == {{reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://vasco.com.br/ Faqja zyrtare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111230403/https://vasco.com.br/ |date=11 janar 2025 }} [[Kategoria:Klube futbolli në Brazil|Vasco da Gama]] c9aonf0shi7tu4pvqor4j281p8sk5rb 3 368388 2985580 2784815 2026-05-30T11:37:22Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Solo (film i vitit 2023) */ 2985580 wikitext text/x-wiki == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"autoreview"''' (Përdorues automatikisht të kontrolluar) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 10:22 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:43 (CET) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"editor"''' (Redaktorët) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 10:22 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:43 (CET) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 10:22 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:43 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Marianne Rosenberg]]'' == Përshëndetje, ATUFAA! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2784814|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Marianne Rosenberg]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20prill%202025,%2012:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 prill 2025 14:05 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Solo (film i vitit 2023)]]'' == Përshëndetje, ATUFAA! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985572|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Solo (film i vitit 2023)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20maj%202026,%2011:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 maj 2026 13:37 (CEST) frc0be66aooqpsh1t0sqs1dzls6rvvc 2985585 2985580 2026-05-30T11:58:15Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Bibliografia e Oscar Wilde */ 2985585 wikitext text/x-wiki == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"autoreview"''' (Përdorues automatikisht të kontrolluar) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 10:22 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:43 (CET) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"editor"''' (Redaktorët) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 10:22 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:43 (CET) == Lajmërim për përfundimin e privilegjeve == Përshëndetje! Ky është një lajmërim i automatizuar nga [[m:Global reminder bot|Global reminder bot]] për t'ju bërë me dije se privilegjet e tua si '''"reviewer"''' (Kontrolluesit) do të përfundojnë më '''"14 dhjetor 2024, 10:22 (UTC)"'''. Për të lexuar më tepër në lidhje me ripërtëritjen e tyre, mund të shkoni te [[Wikipedia:Administrata|Administrata]]. Për të mos marrë më njoftime të tilla mjafton të shtoni veten te [[m:Global reminder bot/Exclusion|Global reminder bot/Exclusion]]. Ju faleminderit! [[Përdoruesi:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Përdoruesi diskutim:Leaderbot|diskutimet]]) 7 dhjetor 2024 20:43 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Marianne Rosenberg]]'' == Përshëndetje, ATUFAA! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2784814|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Marianne Rosenberg]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(12%20prill%202025,%2012:05)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 12 prill 2025 14:05 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Solo (film i vitit 2023)]]'' == Përshëndetje, ATUFAA! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985572|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Solo (film i vitit 2023)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20maj%202026,%2011:37)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 maj 2026 13:37 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Bibliografia e Oscar Wilde]]'' == Përshëndetje, ATUFAA! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985583|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Bibliografia e Oscar Wilde]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Gjuhë e panjohur|Gjuhë e panjohur]] - Referimet shfaqin këtë problem kur parametri language ka një vlerë të panjohur. Për ta zgjidhur këtë problem mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 maint: unrecognized language|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20maj%202026,%2011:58)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 maj 2026 13:58 (CEST) msu90lgkhzg7w29nog8aw44b5iu565o 0 368842 2985435 2969889 2026-05-29T20:13:40Z ~2026-32230-28 188342 /* */ 2985435 wikitext text/x-wiki '''Mehmet Gradica''' (1913-1945) ishte njëri nga drejtuesit e rezistencës shqiptare në fund të Luftës së Dytë Botërore. Ai organizoi grupe të armatosura në Drenicë dhe Artakoll të Çyçavicës, të cilat luftuan kundër represionit jugosllav dhe mbrojtën popullsinë shqiptare nga konfiskimi i tokave dhe shtypja. Gradica luajti një rol të madh në [[Kryengritja e Kosovës (1945)|Kryengritjen e Kosovës (1945)]], ku bashkëpunoi me figura si [[Shaban Polluzha]] dhe [[Bislim Bajgora]].<ref>{{Cite web|title=Mehmet Gradica dhe roli i tij në mbrojtje të vendit|url=https://www.botasot.info/opinione/520627/mehmet-gradica-dhe-roli-i-tij-ne-mbrojtje-te-vendit/|access-date=2024-12-14|website=Bota Sot|language=sq}}</ref> Përpjekjet e tij ishin simbol i përpjekjeve për ruajtjen e identitetit kombëtar. Ai u vra në vitin 1945, duke lënë pas një trashëgimi të njohur për qëndresën shqiptare në Kosovë. Krah Mehmet Gradices ka qenë Taulant Vitia == Shih edhe == * [[Kryengritja e Kosovës (1945)]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1913]] [[Kategoria:Njerëz nga Drenica]] [[Kategoria:vdekje 1945]] e24kidhsywh5l5ws2c6p360lyg4o8gg 2985436 2985435 2026-05-29T20:15:11Z ~2026-32230-28 188342 /* */ 2985436 wikitext text/x-wiki '''Mehmet Gradica''' (1913-1945) ishte njëri nga drejtuesit e rezistencës shqiptare në fund të Luftës së Dytë Botërore. Ai organizoi grupe të armatosura në Drenicë dhe Artakoll të Çyçavicës, të cilat luftuan kundër represionit jugosllav dhe mbrojtën popullsinë shqiptare nga konfiskimi i tokave dhe shtypja. Gradica luajti një rol të madh në [[Kryengritja e Kosovës (1945)|Kryengritjen e Kosovës (1945)]], ku bashkëpunoi me figura si [[Shaban Polluzha]] dhe [[Bislim Bajgora]].<ref>{{Cite web|title=Mehmet Gradica dhe roli i tij në mbrojtje të vendit|url=https://www.botasot.info/opinione/520627/mehmet-gradica-dhe-roli-i-tij-ne-mbrojtje-te-vendit/|access-date=2024-12-14|website=Bota Sot|language=sq}}</ref> Përpjekjet e tij ishin simbol i përpjekjeve për ruajtjen e identitetit kombëtar. Ai u vra në vitin 1945, duke lënë pas një trashëgimi të njohur për qëndresën shqiptare në Kosovë. Krah Mehmet Gradices == Shih edhe == * [[Kryengritja e Kosovës (1945)]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1913]] [[Kategoria:Njerëz nga Drenica]] [[Kategoria:vdekje 1945]] a00jhg4b73bcodrz47lu3nhfg5f6r7t 2985439 2985436 2026-05-29T20:15:27Z ~2026-32230-28 188342 /* */ 2985439 wikitext text/x-wiki '''Mehmet Gradica''' (1913-1945) ishte njëri nga drejtuesit e rezistencës shqiptare në fund të Luftës së Dytë Botërore. Ai organizoi grupe të armatosura në Drenicë dhe Artakoll të Çyçavicës, të cilat luftuan kundër represionit jugosllav dhe mbrojtën popullsinë shqiptare nga konfiskimi i tokave dhe shtypja. Gradica luajti një rol të madh në [[Kryengritja e Kosovës (1945)|Kryengritjen e Kosovës (1945)]], ku bashkëpunoi me figura si [[Shaban Polluzha]] dhe [[Bislim Bajgora]].<ref>{{Cite web|title=Mehmet Gradica dhe roli i tij në mbrojtje të vendit|url=https://www.botasot.info/opinione/520627/mehmet-gradica-dhe-roli-i-tij-ne-mbrojtje-te-vendit/|access-date=2024-12-14|website=Bota Sot|language=sq}}</ref> Përpjekjet e tij ishin simbol i përpjekjeve për ruajtjen e identitetit kombëtar. Ai u vra në vitin 1945, duke lënë pas një trashëgimi të njohur për qëndresën shqiptare në Kosovë. == Shih edhe == * [[Kryengritja e Kosovës (1945)]] == Referime == [[Kategoria:Lindje 1913]] [[Kategoria:Njerëz nga Drenica]] [[Kategoria:vdekje 1945]] bl45swnscen9yvjamriifjsdtlkfxrq 1 378640 2985411 2834800 2026-05-29T18:21:16Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985411 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2796384 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823114320/https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/ për lidhjen https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2025 07:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823120257/https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/ për lidhjen https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2025 20:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2834799 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823120256/https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/ për lidhjen https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823111153/https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/ për lidhjen https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 shtator 2025 03:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985410 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231205044529/https://departmentofeagles.org/sculpture/ për lidhjen https://departmentofeagles.org/sculpture/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:21 (CEST) 16ig8wyluquf63i1wi0b0dpih8sww9f 2985480 2985411 2026-05-30T02:16:23Z MajavahBot 122738 Vendosja e faqes së diskutimit për arkivim automatik. 2985480 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pleurad Xhafa/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2796384 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823114320/https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/ për lidhjen https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2025 07:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823120257/https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/ për lidhjen https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2025 20:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2834799 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823120256/https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/ për lidhjen https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823111153/https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/ për lidhjen https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 shtator 2025 03:32 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985410 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231205044529/https://departmentofeagles.org/sculpture/ për lidhjen https://departmentofeagles.org/sculpture/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:21 (CEST) 6rtm4qd9foxfqkoa0nqdgn4hhwiqphj 2985515 2985480 2026-05-30T04:23:47Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Pleurad Xhafa/Arkivi 1]] 2985515 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Pleurad Xhafa/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985410 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231205044529/https://departmentofeagles.org/sculpture/ për lidhjen https://departmentofeagles.org/sculpture/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:21 (CEST) aj258u2p5nslg97x4awclt39ztgwifz 0 378716 2985523 2971323 2026-05-30T05:10:45Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985523 wikitext text/x-wiki {{Infobox school | name = SHFMU <br> "Zekeria Rexha" <br> Gjakovë | image = Hyrja e shkollës "Zekeria Rexha".png | caption = Hyrja e shkollës | address = | city = Gjakovë, Komuna Gjakovë | country = Kosovë | type = [[Shkollë publike]] | established =29 prill 1954 }} '''Shkolla fillore dhe e mesme e ulët “Zekeria Rexha”''' është institucion arsimor në qytetin e [[Gjakova|Gjakovës]], themeluar më 29 prill 1954.<ref>{{Cite web|title=Shkolla fillore Zekeria Rexha - Gjirafa.biz|url=https://gjirafa.biz/shkolla-fillore-zekeria-rexha-1|access-date=2026-03-15|website=Shkolla fillore Zekeria Rexha - Gjirafa.biz|language=sq}}</ref> == Historiku == === Zanafilla në shtëpi private (1954–1955) === Pas përfundimit të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], arsimi në shumë pjesë të [[Kosova|Kosovës]] përballej me mungesë të institucioneve dhe me një nivel të lartë analfabetizmi. Për këtë arsye u ndërmorën iniciativa të ndryshme për hapjen e shkollave dhe për zhvillimin e arsimit në [[Gjuha shqipe|gjuhën shqipe]]. Sipas dokumenteve të Arkivit Komunal të Gjakovës, shkolla u themelua zyrtarisht si institucion arsimor në nëntor të vitit 1954. Megjithatë, në atë kohë nuk ekzistonte një objekt i posaçëm për shkollën, prandaj mësimi filloi në kushte të improvizuara. Procesi mësimor filloi më 1 shtator 1954 në shtëpinë private të Ahmet Begut. Kjo shtëpi u përshtat përkohësisht për zhvillimin e mësimit dhe u shndërrua në një hapësirë ku nxënësit mund të ndiqnin mësimet. Banorët e zonës dhe anëtarët e këshillit të shkollës kontribuan vullnetarisht për përgatitjen e ambienteve. Në vitin shkollor 1954/1955 shkolla kishte 567 nxënës, gjë që tregonte interesimin e madh të komunitetit për arsim. === Ndërtimi i objektit dhe konsolidimi (1956) === Rritja e vazhdueshme e numrit të nxënësve bëri që mësimi në shtëpi private të mos ishte më i përshtatshëm. Për këtë arsye autoritetet lokale dhe komuniteti vendosën të ndërtojnë një objekt të ri shkollor. Në vitin 1955 filloi ndërtimi i objektit të ri të shkollës, i cili sot njihet si objekti i vjetër i shkollës. Ndërtimi u realizua me ndihmën e Kuvendit të Komunës së Gjakovës dhe me kontributin vullnetar të qytetarëve. Më 10 shtator 1956 nxënësit filluan për herë të parë mësimin në objektin e ri shkollor. Në atë kohë shkolla kishte 1.118 nxënës të ndarë në 29 paralele. Stafi i shkollës përbëhej nga 12 mësues, një drejtor dhe një punëtor ndihmës. Në këtë periudhë shkolla funksiononte si shkollë fillore tetëvjeçare dhe mbante emrin “Vojo Llakçeviq”.<ref>{{Cite book|last=Rexha|first=Zekeria|url=https://fliphtml5.com/ywkpf/uwbl/Marigona/|title=Marigona|language=sq}}</ref> [[Skeda:Busti i Zekeria Rexhes.jpg|alt=Busti i Zekeria Rexhes që gjendet në hyrje të shkollës|parapamje|Busti i Zekeria Rexhës në oborrin e shkollës]] === Periudha e rezistencës dhe riemërtimi (vitet 1990) === Vitet 1990 përbëjnë një periudhë të rëndësishme në historinë e shkollës dhe të arsimit shqiptar në [[Kosova|Kosovë]]. Në këtë kohë arsimi në gjuhën shqipe u përball me presione dhe kufizime nga autoritetet e atëhershme. Në mars të vitit 1990 shkolla u trondit nga helmimi i një numri nxënësish dhe arsimtarësh në ambientet e saj. Ngjarja ndodhi më 27 dhe 29 mars dhe ishte pjesë e episodeve të njohura të helmimeve të nxënësve shqiptarë në Kosovë. Më 1 prill 1991 shkolla u shpall e pavarur nga sistemi arsimor i Serbisë dhe vazhdoi punën në kuadër të sistemit të arsimit shqiptar, në kushte të vështira dhe me sakrifica të mëdha nga mësimdhënësit dhe komuniteti. Në vitin 1992 Këshilli i Arsimtarëve vendosi të ndryshojë emrin e shkollës duke hequr emrin e mëparshëm ideologjik. Institucioni u riemërtua “Zekeria Rexha”, në nder të intelektualit dhe studiuesit shqiptar [[Zekeria Rexha]]. === Modernizimi dhe zgjerimi (2008–2010) === Me rritjen e vazhdueshme të numrit të nxënësve gjatë viteve pas [[Lufta e Kosovës|luftës në Kosovë]], objekti i vjetër i shkollës nuk ishte më i mjaftueshëm për zhvillimin normal të mësimit. Në disa periudha numri i nxënësve e kalonte shifrën 2000, gjë që krijonte vështirësi në organizimin e procesit mësimor. Për këtë arsye u mor vendimi për ndërtimin e një objekti të ri shkollor. Në vitin 2008 u vendos guri themeltar për ndërtimin e objektit të ri të shkollës. Pas përfundimit të punimeve, në prill të vitit 2010 filloi zhvillimi i mësimit në objektin e ri modern, i cili ofronte kushte më të mira për nxënësit dhe mësimdhënësit. == Infrastruktura == === Cikli i ulët (objekti i vjetër) === Shkolla është e pajisur me dy ndërtesa kryesore mësimore, një sallë sportive dhe një oborr shkolle. Në këto hapësira, nga parashkollori deri në klasën e nëntë, zhvillohet mësimi në gjithsej '''40''' klasa mësimore, të cilat akomodojnë '''67''' paralele. Ndërtesa e parë, në të cilën janë të vendosura parashkollori dhe klasat 1–5, shtrihet në dy kate. Përveç klasave mësimore, ajo përmban edhe hapësira të specializuara si kabineti i teknologjisë, bibliotekë dhe një klasë të dedikuar për nxënësit me nevoja të veçanta. Në këtë ndërtesë gjenden gjithashtu zyra e drejtorit, zyra e sekretarisë dhe hapësirat për stafin teknik.<ref name=":0">{{Cite book|last=Bejtullahu|first=Dhurata|url=https://fliphtml5.com/dzioj/pyex/Revista_%26%2339%3B%26%2339%3BMarigona%26%2339%3B%26%2339%3B/|title=Revista ''Marigona''|language=sq}}</ref> [[Skeda:Biblioteka në ciklin e ulët të shkollës në SHFMU "Zekeria Rexha".jpg|alt=Biblioteka në ciklin e ulët të shkollës në SHFMU "Zekeria Rexha"|majtas|parapamje|Biblioteka e ciklit të ulët të shkollës]] === Cikli i lartë (objekti i ri) === Ndërtesa e dytë, e cila shërben për klasat 6–9, është një objekt me tre kate që ofron një sërë laboratorësh dhe hapësirash të specializuara për mësim. Këto përfshijnë kabinete të veçantë për informatikë dhe teknologji, si dhe një laborator të përbashkët për biologji dhe kimi. Përveç kësaj, ka hapësira të dedikuara për matematikë, muzikë dhe shkenca shoqërore. Kjo ndërtesë përmban gjithashtu një laborator të [[Shtypi 3D|printimit 3D]], një sallë trajnimi që përdoret për mbledhjet e këshillit të nxënësve dhe për zhvillimin profesional të mësimdhënësve, një kënd të trashëgimisë kulturore dhe një klasë për nxënësit me nevoja të veçanta. [[Skeda:Korridori i shkollës "Zekeria Rexha".jpg|alt=Korridori i shkollës "Zekeria Rexha"|parapamje|Korridori i shkollës ]] Në kuadër të zhvillimit dhe përmirësimit të vazhdueshëm të kushteve për mësim dhe mbështetje të nxënësve, në këtë ndërtesë së fundmi janë funksionalizuar edhe disa hapësira si biblioteka, kabineti i gjuhës shqipe dhe kabineti i fizikës, ndërsa si risi është shtuar edhe një dhomë e dedikuar për orientim në karrierë, i cili synon të mbështesë nxënësit në informimin dhe planifikimin e rrugëtimit të tyre arsimor dhe profesional. Po ashtu, në këtë objekt ndodhen një ordinancë dentare, zyra e psikologut të shkollës, dhoma e stafit, zyra e koordinatorit, zyra e zëvendësdrejtorit dhe zyra e drejtorit, si dhe hapësirat për stafin teknik. Shkolla gjithashtu posedon një sallë të madhe sportive, e cila përdoret për aktivitete sportive dhe për zhvillimin e lëndës së edukimit fizik. [[Skeda:Salla e sporteve në SHFMU Zekeria Rexha.jpg|alt=Kjo salle është e pajisur me të gjitha mjetet e nevoijitshme për një shkollë. Ajo quhet Salla e sporteve në SHFMU Zekeria Rexha|parapamje|Salla e sporteve ]] === Oborri i Shkollës === Oborri i shkollës përbëhet nga një fushë futbolli me përmasa mesatare dhe një fushë shumëfunksionale të përshtatshme për [[Futbolli|futboll]], [[Volejbolli|volejboll]] dhe [[Basketbolli|basketboll]]. Infrastrukturat e jashtme përfshijnë hapësira të gjelbra, ndriçim publik, një zonë parkimi, ulëse për nxënësit dhe vizitorët, si dhe kosha për mbeturina. === Panelet solare === Në kuadër të përmirësimit të infrastrukturës dhe kushteve për mësim, shkolla ka qenë pjesë e projekteve për modernizimin e ambienteve shkollore. Ndër iniciativat më të rëndësishme është instalimi i paneleve solare në objektin e shkollës, i cili synon rritjen e [[Përdorimi efiçient i energjisë|efikasitetit energjetik]] dhe përdorimin e burimeve të ripërtërishme të energjisë në institucionet arsimore. == Stafi dhe nxënësit == Shkolla aktualisht ka rreth 1,318 nxënës të shpërndarë në klasat nga e para deri në të nëntën. Numri i paraleleve sipas klasave është: shtatë paralele në klasën e parë, tetë në klasën e dytë, tetë në klasën e tretë, shtatë në klasën e katërt, shtatë në klasën e pestë, shtatë në klasën e gjashtë, tetë në klasën e shtatë, tetë në klasën e tetë dhe shtatë në klasën e nëntë. Numri mesatar i nxënësve në një klasë varion nga 20 deri në 22 nxënës.<ref name=":0" /> Stafi i shkollës përbëhet nga 113 punonjës, prej të cilëve 98 janë arsimtarë. Përveç stafit mësimor, shkolla ka edhe personel administrativ dhe mbështetës, duke përfshirë drejtorin, zëvendësdrejtorët, koordinatorë, psikologun e shkollës, bibliotekistin, ndihmës për fëmijë me nevoja të veçanta, si dhe punëtorë teknikë dhe të sigurisë.<ref name=":0" /> [[Skeda:Foto e stafit të shkollës - 2025.jpg|alt=Foto e stafit|qendër|parapamje|900x900px|Stafi i shkollës më 2025]] == Arritjet dhe sukseset == === Garat dhe pjesëmarrja === Shkolla është një nga institucionet më të mëdha të arsimit parauniversitar në komunën e Gjakovës dhe është dalluar ndër vite për përfshirjen aktive të nxënësve në gara akademike, aktivitete kulturore dhe projekte edukative. Nxënësit e shkollës marrin pjesë rregullisht në gara dhe aktivitete arsimore në fusha të ndryshme, si [[matematika]], [[shkencat natyrore]] dhe gjuhët e huaja. Në kuadër të këtyre aktiviteteve, nxënësit kanë marrë pjesë edhe në gara ndërkombëtare dhe programe të vlerësimit të njohurive, duke përfaqësuar shkollën në nivel komunal, rajonal dhe më gjerë. Përveç garave akademike, nxënësit janë përfshirë edhe në aktivitete artistike dhe kulturore, si shkrimi krijues, arti figurativ dhe programe të ndryshme kulturore që zhvillohen në kuadër të jetës shkollore. Po ashtu, nxënësit marrin pjesë në gara sportive ndërshkollore në disiplina të ndryshme, duke promovuar bashkëpunimin dhe frymën sportive.<ref>{{Cite web|last=Redaksia|date=2022-05-12|title=Nxënësja nga shkolla 'Zekeria Rexha' përfaqëson Kosovën në Kroaci|url=https://prointegra.ch/nxenesja-nga-shkolla-zekeria-rexha-perfaqeson-kosoven-ne-kroaci/|access-date=2026-03-15|website=Prointegra.ch|language=de|archive-date=22 maj 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522103821/https://prointegra.ch/nxenesja-nga-shkolla-zekeria-rexha-perfaqeson-kosoven-ne-kroaci/|url-status=dead}}</ref> [[Skeda:Kupat dhe mirënjohjet e shkollës Zekeria Rexha.jpg|alt=Kupat dhe mirënjohjet e shkollës Zekeria Rexha|parapamje|Kupat dhe mirënjohjet e shkollës]] === Integrimi dhe zhvillimi === Shkolla ka realizuar edhe projekte edukative që synojnë zhvillimin e aftësive praktike dhe integrimin e teknologjisë në procesin mësimor. Këto projekte përfshijnë përdorimin e mjeteve bashkëkohore didaktike, aktivitete praktike në fushën e teknologjisë dhe projekte që lidhen me mbrojtjen e mjedisit dhe zhvillimin e qëndrueshëm. Në kuadër të përmirësimit të infrastrukturës dhe kushteve për mësim, shkolla ka qenë pjesë e projekteve për [[Modernizmi|modernizimin]] e ambienteve shkollore. Përveç kësaj, shkolla zhvillon rregullisht aktivitete dhe iniciativa që kontribuojnë në përmirësimin e jetës shkollore dhe në zhvillimin gjithëpërfshirës të nxënësve, duke luajtur një rol të rëndësishëm në edukimin dhe formimin e gjeneratave të reja në komunën e Gjakovës.<ref>{{Cite web|last=Media|first=Ndertimi|date=2023-08-25|title=Gjashtë shkolla të Komunës së Gjakovës do të bëhen me panele solare|url=https://ndertimi.info/gjashte-shkolla-te-komunes-se-gjakoves-do-te-behen-me-panele-solare/|access-date=2026-03-15|language=en-US}}</ref> == Programi mësimor == Programi mësimor zhvillohet në përputhje me kurrikulën e arsimit parauniversitar të [[Kosova|Republikës së Kosovës]] dhe udhëzimet e [[Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit e Kosovës|Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit.]] Procesi mësimor përfshin [[Arsimi fillor|arsimin fillor]] dhe arsimin e mesëm të ulët, duke mbuluar klasat nga niveli fillor deri në klasën e nëntë. Në kuadër të programit mësimor, nxënësit ndjekin lëndë të ndryshme si [[Gjuha shqipe|gjuhë]] dhe [[Letërsia shqipe|letërsi shqipe]], [[Matematika|matematikë]], [[Shkencat natyrore|shkenca natyrore]], [[Historia|histori]], [[Gjeografia|gjeografi]], gjuhë të huaja, [[Edukata qytetare|edukatë qytetare]], [[Teknologjia e informacionit dhe komunikimeve në Kosovë|teknologji informative dhe komunikim]], [[Muzika|muzikë]], [[Arti figurativ|art figurativ]] dhe [[Edukimi fizik|edukatë fizike]]. Programi synon zhvillimin e njohurive akademike, aftësive praktike dhe kompetencave sociale të nxënësve, në përputhje me modelin e kurrikulës së bazuar në kompetenca. === Aktivitete jashtëkurrikulare === Përveç mësimit të rregullt, shkolla organizon edhe aktivitete jashtëkurrikulare, projekte edukative, vizita studimore dhe aktivitete kulturore e sportive, të cilat kontribuojnë në zhvillimin e aftësive kreative, bashkëpunuese dhe sociale të nxënësve. Përmes këtyre aktiviteteve synohet që nxënësit të përfitojnë përvoja praktike dhe të lidhin njohuritë teorike me situata të jetës reale. === Shërbime mbështetëse pedagogjike dhe psikologjike === Në kuadër të përfshirjes dhe mbështetjes së nxënësve, shkolla ofron edhe shërbime mbështetëse [[Pedagogjia e fëmijërisë|pedagogjike]] dhe [[Psikologjia|psikologjike]]. Këtu përfshihet angazhimi i psikologut të shkollës dhe i mësuesve ndihmës, të cilët punojnë me nxënësit me nevoja të veçanta arsimore, duke ndihmuar në integrimin e tyre në procesin mësimor dhe në zhvillimin e plotë të potencialit të tyre. Programi mësimor mbështetet nga një staf profesional i mësimdhënësve dhe nga strukturat pedagogjike të shkollës, të cilat punojnë për krijimin e një mjedisi të përshtatshëm për mësim, zhvillim personal dhe arritje akademike të nxënësve. == Aktivitetet dhe klubet == === Klubet dhe vizitat === Në kuadër të zhvillimit të gjithanshëm të nxënësve, në shkollë organizohen një sërë aktivitetesh jashtëmësimore dhe aktivitete ekstrakurrikulare që synojnë zhvillimin e aftësive intelektuale, kreative, sociale dhe sportive të nxënësve. Në këto aktivitete përfshihen klube të ndryshme të cilat funksionojnë gjatë vitit shkollor dhe organizojnë projekte, punëtori, prezantime dhe gara. Ndër klubet që veprojnë në shkollë janë: Klubi i Trashëgimisë, Klubi i Fizikës, Klubi i Matematikës, Klubi i Gjelbër, Klubi i Teknologjisë, Klubi i Gjuhës Shqipe, Klubi për Orientim në Karrierë dhe Klubi i Sportit. [[Skeda:Këndi i krijuar nga klubi i "Trashëgimisë kulturore".jpg|alt=Këndi i krijuar nga klubi i "Trashëgimisë kulturore"|parapamje|Këndi i krijuar nga klubi i "Trashëgimisë kulturore"]] Përmes këtyre klubeve nxënësit kanë mundësi të zhvillojnë interesat e tyre në fusha të ndryshme dhe të përfshihen në aktivitete praktike dhe bashkëpunuese. Në kuadër të aktiviteteve të klubeve realizohen projekte edukative, punëtori tematike, prezantime shkencore dhe aktivitete praktike që ndihmojnë nxënësit të zhvillojnë aftësitë e tyre në shkencë, teknologji, gjuhë dhe fusha të tjera të dijes. Përveç kësaj, organizohen edhe vizita edukative, aktivitete ndërgjegjësuese për [[Mjedisi natyror|mjedisin]], projekte për mbrojtjen e [[Natyra|natyrës]] dhe iniciativa të ndryshme komunitare që synojnë zhvillimin e përgjegjësisë qytetare te nxënësit === Aktivitete kulturore dhe artistike === Përveç klubeve, në shkollë funksionojnë edhe kori i shkollës dhe [[orkestra]] e shkollës, të cilat marrin pjesë në aktivitete kulturore dhe artistike, duke kontribuar në zhvillimin e talentit muzikor të nxënësve dhe në pasurimin e jetës kulturore të shkollës. Shkolla gjithashtu organizon aktivitete sportive dhe merr pjesë në gara dhe programe të ndryshme sportive në nivel lokal dhe komunal, duke nxitur bashkëpunimin, frymën garuese dhe zhvillimin fizik të nxënësve.<ref>{{Cite web|date=2025-01-10|title=Shkolla “Zekeria Rexha” bëhet me kabinet të edukatës muzikore - TV SYRI - LAJMI I FUNDIT|url=https://www.syri-vision.tv/shkolla-zekeria-rexha-behet-me-kabinet-te-edukates-muzikore/|access-date=2026-03-15|website=TV SYRI|language=en-US}}</ref> === Vizitat edukative === Përveç kësaj, organizohen edhe vizita edukative, aktivitete ndërgjegjësuese për mjedisin, projekte për mbrojtjen e natyrës dhe iniciativa të ndryshme komunitare që synojnë zhvillimin e përgjegjësisë qytetare te nxënësit. Një rol të rëndësishëm në jetën shkollore ka edhe Këshilli i Nxënësve, i cili ka për qëllim përfaqësimin dhe fuqizimin e zërit të nxënësve në shkollë. Ai shërben si urë bashkëpunimi ndërmjet nxënësve, mësimdhënësve dhe menaxhmentit të shkollës, duke kontribuar në organizimin dhe mbështetjen e aktiviteteve, projekteve dhe nismave të ndryshme. == Shih edhe == {{CommonsCat|Shkolla Zekeria Rexha}} * [[Arsimi në Kosovë]] * [[Arsimi në Gjakovë]] * [[Ministria e Arsimit, Shkencës, Teknologjisë dhe Inovacionit e Kosovës|MASHT]] == Referime == [[Kategoria:Shkolla në Gjakovë]] [[Kategoria:Shkolla fillore dhe të mesme të ulëta në Kosovë]] 1dq99uevlllgzwl6748va77iz5uj03y 1 386288 2985508 2891715 2026-05-30T04:21:31Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Mark Cuban]] 2985508 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2449282 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2022 06:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2554140 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170118221903/http://www.johnstrubel.com/mark-cuban-pittsburghs-dream-owner/ për lidhjen http://www.johnstrubel.com/mark-cuban-pittsburghs-dream-owner/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 19 maj 2023 18:06 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2663023 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20110114052616/http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html për lidhjen http://www.hbo.com/real-time-with-bill-maher/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 14 maj 2024 19:12 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2682409 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190115055029/https://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/hollywood_now_interfaith_stars_of_the_new_tv_season_kate_hudsons_newest_movie/ për lidhjen https://www.interfaithfamily.com/arts_and_entertainment/popular_culture/hollywood_now_interfaith_stars_of_the_new_tv_season_kate_hudsons_newest_movie/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 gusht 2024 23:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2832041 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130921173941/http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1859909,00.html për lidhjen http://content.time.com/time/nation/article/0,8599,1859909,00.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 7 shtator 2025 07:23 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2886901 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20161022094231/http://www.recode.net/2016/6/9/11898102/mark-cuban-independent-vice-president-trump-clinton për lidhjen http://www.recode.net/2016/6/9/11898102/mark-cuban-independent-vice-president-trump-clinton. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 6 janar 2026 07:45 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Mark Cuban]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2980777 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140504052333/http://money.cnn.com/2007/10/03/news/newsmakers/mark_cuban.fortune/ për lidhjen http://money.cnn.com/2007/10/03/news/newsmakers/mark_cuban.fortune/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 10:32 (CEST) scgo2xcsx5mmintx0nmhgtu65b77epb 1 387535 2985466 2841246 2026-05-29T22:03:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985466 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Radiotelevizioni i Kosovës/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Radiotelevizioni i Kosovës]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985465 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230622235045/https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/ për lidhjen https://www.euractiv.de/section/europa-kompakt/news/kosovo-erreicht-naechste-stufe-der-mitgliedschaft-im-europarat/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 00:03 (CEST) n3ljwy05xln13di1nd6i8vyitmoexeb 2 390313 2985478 2982100 2026-05-30T01:16:30Z Leutrim.P 113691 /* Artikuj politikë */ 2985478 wikitext text/x-wiki == Artikuj parësorë == * [[Giovanni Ferrero]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Ferrero https://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Ferrero] * [[Jensen Huang]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Jensen_Huang https://en.wikipedia.org/wiki/Jensen_Huang] * [[Klaus-Michael Kühne]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Klaus-Michael_K%C3%BChne https://en.wikipedia.org/wiki/Klaus-Michael_K%C3%BChne] * [[Michael Platt (financier)]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Platt_(financier) https://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Platt_(financier)] * [[Steve Ballmer]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_Ballmer] * [[Vladimir Potanin]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Potanin https://en.wikipedia.org/wiki/Vladimir_Potanin] * [[Archicad]] https://en.wikipedia.org/wiki/Archicad * [[AutoCAD]] https://en.wikipedia.org/wiki/AutoCAD * [[Autodesk]] https://en.wikipedia.org/wiki/Autodesk * [[Autodesk 3ds Max]] https://en.wikipedia.org/wiki/Autodesk_3ds_Max * [[Autodesk Maya]] https://en.wikipedia.org/wiki/Autodesk_Maya * [[Cinema 4D]] https://en.wikipedia.org/wiki/Cinema_4D * [[ZBrush]] https://en.wikipedia.org/wiki/ZBrush * [[Dyqani i pajisjeve]] https://en.wikipedia.org/wiki/Hardware_store * [[Fluturimi hapësinor ndërplanetar]] https://en.wikipedia.org/wiki/Interplanetary_spaceflight * [[Keqinformimi i qëllimshëm]] https://en.wikipedia.org/wiki/Malinformation * [[Pjesa e tregut]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Market_share https://en.wikipedia.org/wiki/Market_share] * [[Fondi i investimit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Investment_fund https://en.wikipedia.org/wiki/Investment_fund] * [[Fondi i përbashkët]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Mutual_fund https://en.wikipedia.org/wiki/Mutual_fund] * [[Numri gjurmues]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Tracking_number https://en.wikipedia.org/wiki/Tracking_number] * [[Siguria fizike]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Physical_security https://en.wikipedia.org/wiki/Physical_security] * [[Thithja e ajrit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Inhalation https://en.wikipedia.org/wiki/Inhalation] * [[Nxjerrja e ajrit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Exhalation https://en.wikipedia.org/wiki/Exhalation] * [[Shpërthimi i zorrës qorre]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_perforation https://en.wikipedia.org/wiki/Gastrointestinal_perforation] * [[Kanceri i prostatës]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Prostate_cancer https://en.wikipedia.org/wiki/Prostate_cancer] * [[Amortizatori]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Shock_absorber https://en.wikipedia.org/wiki/Shock_absorber] * [[Blloku i betonit]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Concrete_block https://en.wikipedia.org/wiki/Concrete_block] * [[Blloku i dheut të ngjeshur]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Compressed_earth_block https://en.wikipedia.org/wiki/Compressed_earth_block] * [[Gërmimi]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Digging https://en.wikipedia.org/wiki/Digging] * [[Gërryerja]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Engraving https://en.wikipedia.org/wiki/Engraving] * [[Mprehtësia (prerje)]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Sharpness_(cutting) https://en.wikipedia.org/wiki/Sharpness_(cutting)] == Ligje, standarde dhe rregullore == * [[Ultra vires]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra_vires https://en.wikipedia.org/wiki/Ultra_vires] * [[Actus reus]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Actus_reus https://en.wikipedia.org/wiki/Actus_reus] * [[Mens rea]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Mens_rea https://en.wikipedia.org/wiki/Mens_rea] == Artikuj politikë == * [[Politika e jashtme e Shteteve të Bashkuara]] https://en.wikipedia.org/wiki/Foreign_policy_of_the_United_States * [[Lufta Ruso-Japoneze]] https://en.wikipedia.org/wiki/Russo-Japanese_War * [[Lufta Austro-Prusiane]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Austro-Prussian_War https://en.wikipedia.org/wiki/Austro-Prussian_War] * [[Revolucionet gjermane të 1848-1849]] [https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolutions_of_1848%E2%80%931849 https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolutions_of_1848%E2%80%931849] * [[Revolucioni gjerman i viteve 1918-1919]] [https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolution_of_1918%E2%80%931919 https://en.wikipedia.org/wiki/German_revolution_of_1918%E2%80%931919] * [[Traktati mbi Zgjidhjen Përfundimtare për Gjermaninë]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_on_the_Final_Settlement_with_Respect_to_Germany https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_on_the_Final_Settlement_with_Respect_to_Germany] == Artikuj ushtarakë == * [[Heckler & Koch MG5]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_MG5 * [[Heckler & Koch MG4]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_MG4 * [[Haenel MK 556]] https://en.wikipedia.org/wiki/Haenel_MK_556 * [[Heckler & Koch G41]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_G41 * [[Heckler & Koch HK433]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_HK433 * [[Heckler & Koch XM8]] https://en.wikipedia.org/wiki/Heckler_%26_Koch_XM8 * [[SIG Sauer SIGM400]] https://en.wikipedia.org/wiki/SIG_Sauer_SIGM400 * [[Zastava CZ99]] https://en.wikipedia.org/wiki/Zastava_CZ99 * [[M90 Stršljen]] https://en.wikipedia.org/wiki/M90_Str%C5%A1ljen * [[MATADOR]] https://en.wikipedia.org/wiki/MATADOR * [[9K32 Strela-2]] https://en.wikipedia.org/wiki/9K32_Strela-2 * [[9K38 Igla]] https://en.wikipedia.org/wiki/9K38_Igla == Video lojëra == * [[Counter-Strike]] https://en.wikipedia.org/wiki/Counter-Strike * [[Half-Life (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Half-Life_(series) * [[PUBG: Battlegrounds]] https://en.wikipedia.org/wiki/PUBG:_Battlegrounds * [[Mount & Blade II: Bannerlord]] https://en.wikipedia.org/wiki/Mount_%26_Blade_II:_Bannerlord * [[Call of Duty: Black Ops]] https://en.wikipedia.org/wiki/Call_of_Duty:_Black_Ops * [[Call of Duty 4: Modern Warfare]] https://en.wikipedia.org/wiki/Call_of_Duty_4:_Modern_Warfare * [[Call of Duty: Modern Warfare 2]] https://en.wikipedia.org/wiki/Call_of_Duty:_Modern_Warfare_2 * [[Mario (franshizë)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Mario_(franchise) * [[Pokémon (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Pok%C3%A9mon_(video_game_series) * [[The Legend of Zelda]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Legend_of_Zelda * [[The Elder Scrolls]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Elder_Scrolls * [[Resident Evil]] https://en.wikipedia.org/wiki/Resident_Evil * [[Assassin's Creed]] https://en.wikipedia.org/wiki/Assassin%27s_Creed * [[Metal Gear]] https://en.wikipedia.org/wiki/Metal_Gear * [[Tomb Raider]] https://en.wikipedia.org/wiki/Tomb_Raider * [[God of War (franshizë)]] https://en.wikipedia.org/wiki/God_of_War_(franchise) * [[World of Warcraft]] https://en.wikipedia.org/wiki/World_of_Warcraft * [[StarCraft]] https://en.wikipedia.org/wiki/StarCraft * [[Dota]] https://en.wikipedia.org/wiki/Dota * [[Diablo (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/Diablo_(series) * [[The Last of Us]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Last_of_Us * [[Uncharted]] https://en.wikipedia.org/wiki/Uncharted * [[FIFA (seri video lojërash)]] https://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_(video_game_series) * [[The Sims]] https://en.wikipedia.org/wiki/The_Sims * [[Street Fighter]] https://en.wikipedia.org/wiki/Street_Fighter <br>'''''Përditësuar më: <span style="color: green;">19.05.2026</span>''''' <div style="border-top: 5px solid green; margin: 10px 0;"></div> kbjd52cn5ke2xatfyabyh2xl165anud 3 392546 2985559 2880950 2026-05-30T10:14:19Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Cherry Valentine: Gypsy Queen and Proud (film dokumentar) */ 2985559 wikitext text/x-wiki == Aktiviteti i kontrolluesve == :Përshëndetje, [https://sq.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Kuvendi#Kontrolli%20i%20ndryshimeve%20n%C3%AB%20pritje sipas rregullores së përditësuar] për menaxhimin e privilegjeve të kontrolluesve, po kryhet rivlerësimi periodik i aktivitetit të përdoruesve. :Si pjesë e procesit standard, ju jepet një afat reflektimi prej 30 ditësh nga dita e marrjes së këtij njoftimi. Brenda këtij afati, nëse nuk keni përmbushur kriterin minimal ju mund të rritni aktivitetin tuaj në mënyrë që të përputhet me kërkesat e reja të rregullores. :Pas përfundimit të periudhës së reflektimit, do të kryhet auditimi përfundimtar. Nëse kriteret e aktivitetit nuk janë përmbushur deri atëherë, privilegjet e kontrolluesit do të hiqen automatikisht, në përputhje me rregulloren. :Ky proces ka për qëllim të sigurojë funksionimin e qëndrueshëm të sistemit të kontrollit dhe mbajtjen e numrit të ndryshimeve në pritje në nivel të ulët. :Faleminderit për mirëkuptim dhe kontributin tuaj. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 15 dhjetor 2025 07:04 (CET) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Cherry Valentine: Gypsy Queen and Proud (film dokumentar)]]'' == Përshëndetje, Etnolinguistike! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985554|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Cherry Valentine: Gypsy Queen and Proud (film dokumentar)]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(30%20maj%202026,%2010:14)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 30 maj 2026 12:14 (CEST) fcpy7ai2iuq04cc9lj1gyin3n2s27cx 1 392886 2985404 2883311 2026-05-29T18:10:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985404 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Plava]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2883310 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20211221163249/http://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje%281%29.pdf për lidhjen https://www.monstat.org/userfiles/file/popis2011/saopstenje/saopstenje(1).pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 dhjetor 2025 16:38 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Plava]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985403 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:10 (CEST) deffguzz0lzrjkm2qvst8pv0mdo6tg2 1 393007 2985498 2884073 2026-05-30T04:17:07Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Ramazani]] 2985498 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Kerkese == Shpresoj që ky artikull, i hartuar mbi baza dhe pretendime sa më të larta duke u bazuar në shkrimet e ekspertëve dhe specialistëve më të mirënjohur të literaturës shkencore dhe të paanëshme mbi këtë temë, të gjejë pëlqimin edhe të autorëve të versioneve të deritanishëm. Ai nuk pretendon të hedhë poshtë idetë e tyre por t'i zgjerojë dhe thellojë ato. --[[Përdoruesi:Gentius|Gentius]] 3 janar 2012 18:26 (CET) == Ndryshime te lidhjet e jashtme == Përshëndetje, redaktorë! Tani sa ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli [[Ramazani]]. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1995566 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua arkivi https://web.archive.org/web/20140410153315/http://www.wienerzeitung.at/themen_channel/wz_reflexionen/kompendium/233542_Anstrengend-und-segensreich.html te http://www.wienerzeitung.at/themen_channel/wz_reflexionen/kompendium/233542_Anstrengend-und-segensreich.html Kur të keni mbaruar së shqyrtuari ndryshimet e mia, mund të ndiqni udhëzimet te stampa më poshtë për të rregulluar çdo problem me adresat. Gjithë të mirat!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raporto bug]])</span> 10 shtator 2019 07:16 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramazani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2068796 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150109084839/http://www.feste-der-religionen.de/feste/Ramadan.html për lidhjen http://www.feste-der-religionen.de/feste/Ramadan.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150110081354/http://www.mondsichtung.de/ për lidhjen http://www.mondsichtung.de/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20141006105641/http://www.islam.de/10694.php për lidhjen http://www.islam.de/10694.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 22 janar 2020 07:57 (CET) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ramazani]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981057 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200621105742/http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm për lidhjen http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/islam/ummalqura.htm. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2026 23:59 (CEST) 3szc1i0d1v6srkl2revlzgwsrlsz0bf 0 396072 2985539 2973395 2026-05-30T07:10:45Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 0 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 3) #IABot (v2.0.9.5 2985539 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Sena Kalıp | birth_date = 18 maj 2000 | birth_place = [[Stamboll]], Turqi | occupation = Aktore }} '''Sena Kalıp''' (gjithashtu e njohur si Sena Mia Kalıp; lindur më 18 maj 2000) është një aktore turke. Ajo njihet për rolet e saj në serialet televizive ''Ruhun Duymaz'' (2023) dhe ''Bahar'' (2024–).<ref>{{Cite web|title=Ruhun Duymaz’ın Elif’i Sena Kalıp kimdir?|url=https://www.tgrthaber.com/mavikadin/ruhun-duymazin-elifi-sena-kalip-kimdir-kac-yasinda-oynadigi-diziler-ve-instagram-hesabi|website=TGRT Haber|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref><ref>{{Cite web|title=Bahar Dizisi Parla Kimdir?|url=https://www.antalyakorfez.com/bahar-dizisi-parla-kimdir|website=Antalya Körfez|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}</ref><ref>{{Cite web|last=Habertürk|title=Sena Kalıp kimdir?|url=https://hthayat.haberturk.com/sena-kalip-kimdir-1083063|access-date=24 shkurt 2026|website=HTHAYAT|language=tr}}</ref><ref>{{Cite web|date=2023-08-09|title=Ruhun Duymaz Elif Sena Kalıp Kimdir? Sena Kalıp nereli ve kaç yaşında?|url=https://www.gazeteilksayfa.com/ruhun-duymaz-elif-sena-kalip-kimdir-sena-kalip-nereli-ve-kac-yasinda-198160h.htm|access-date=24 shkurt 2026|website=Gazete İlk Sayfa|language=tr}}</ref> == Jeta e hershme dhe arsimi == Kalıp ka lindur në Stamboll, Turqi. Ajo studioi inxhinieri industriale në Universitetin Özyeğin.<ref>{{Cite web|title=Yeni Kadraj: Sena Mia Kalıp|url=https://gq.com.tr/sena-mia-kalip-roportaji|website=GQ Türkiye|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}</ref> Gjithashtu mori trajnime në aktrim në Akademi 35 Buçuk Sanat Evi.<ref>{{Cite web|title=Ruhun Duymaz’ın Elif’i Sena Kalıp kimdir?|url=https://www.tgrthaber.com/mavikadin/ruhun-duymazin-elifi-sena-kalip-kimdir-kac-yasinda-oynadigi-diziler-ve-instagram-hesabi|website=TGRT Haber|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> == Karriera == Kalıp filloi karrierën e saj në aktrim në vitin 2023 me rolin e Elif në serialin turk ''Ruhun Duymaz''.<ref>{{Cite web|title=Ruhun Duymaz’ın Elif’i Sena Kalıp kimdir?|url=https://www.tgrthaber.com/mavikadin/ruhun-duymazin-elifi-sena-kalip-kimdir-kac-yasinda-oynadigi-diziler-ve-instagram-hesabi|website=TGRT Haber|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}{{Lidhje e vdekur}}</ref> Në vitin 2024, ajo interpretoi Parla në dramën televizive ''Bahar''.<ref>{{Cite web|title=Bahar Dizisi Parla Kimdir?|url=https://www.antalyakorfez.com/bahar-dizisi-parla-kimdir|website=Antalya Körfez|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}</ref> Seriali u transmetua kombëtarisht në Turqi dhe kontribuoi në njohjen e saj si aktore televizive. Në intervista, Kalıp deklaroi se iu bashkua produksionit të ''Bahar'' pasi mori ofertën gjatë qëndrimit në Londër dhe u kthye në Turqi për të marrë pjesë në projekt.<ref>{{Cite web|title=Yeni Kadraj: Sena Mia Kalıp|url=https://gq.com.tr/sena-mia-kalip-roportaji|website=GQ Türkiye|language=tr|access-date=12 shkurt 2026}}</ref> == Filmografia == {| class="wikitable" ! Viti !! Titulli !! Roli |- | 2023 || ''Ruhun Duymaz'' || Elif |- | 2024–2025 || ''Bahar'' || Parla |} == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Aktore turke]] [[Kategoria:Lindje 2000]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] 0sktjz0ts9tctfexxxpt193l0i77p36 0 396454 2985569 2984903 2026-05-30T11:07:14Z Eraqena 181813 2985569 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = Benedetto Croce | honorific_suffix = [[Order of the Crown of Italy|OCI]] [[Order of Saints Maurice and Lazarus|COSML]] | image = Benedetto Croce 01.jpg | caption = Croce in 1909 | office = Member of the [[Senate of the Republic (Italy)|Senate of the Republic]] | termstart = 8 May 1948 | termend = 20 November 1952 | constituency = [[Naples]] | office1 = Member of the [[Constituent Assembly of Italy|Constituent Assembly]] | termstart1 = 25 June 1946 | termend1 = 31 January 1948 | constituency1 = [[At-large|Italy at-large]] | office2 = [[Italian Minister of Education|Minister of Public Education]] | primeminister2 = [[Giovanni Giolitti]] | termstart2 = 15 June 1920 | termend2 = 4 July 1921 | predecessor2 = Andrea Torre | successor2 = [[Orso Mario Corbino]] | birth_date = {{birth date|df=y|1866|2|25}} | birth_place = [[Pescasseroli]], [[Kingdom of Italy|Italy]] | death_date = {{death date and age|df=y|1952|11|20|1866|2|25}} | death_place = [[Naples]], Italy | party = [[Italian Liberal Party]]<br />(1922–1952) | spouse = {{marriage|Adele Rossi|1914}} | partner = {{marriage|Angelina Zampanelli|1893|1913|end=her d.}} | children = 4 | profession = {{hlist|Historian|writer|landowner}} | signature = FirmaBCroce.png | alma_mater = [[University of Naples]] }} '''Benedetto Croce''' (25 shkurt 1866 – 20 nëntor 1952)<ref name="historypageit">{{Cite web|title=BIOGRAPHY OF BENEDETTO CROCE – HistoriaPage|url=https://www.historypage.it/biography-of-benedetto-croce/|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20200923064641/https://www.historypage.it/biography-of-benedetto-croce/|archive-date=23 shtator 2020|access-date=2020-10-07}}</ref> ishte një [[Idealizmi|filozof idealist]] italian,<ref>{{Cite news|last=Koch|first=Adrienne|date=1944-07-30|title=Croce and the Germans; GERMANY AND EUROPE: A Spiritual Dissension. By Benedetto Croce. Translated and with an Introduction by Vincent Sheean. 83 pp. New York: Random House. $1.25. (Published 1944)|language=en-US|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1944/07/30/archives/croce-and-the-germans-germany-and-europe-a-spiritual-dissension-by.html|access-date=2020-10-07|issn=0362-4331}} "...distinguished philosopher..."</ref> historian,<ref>{{Cite web|title=Benedetto Croce {{!}} Italian philosopher|url=https://www.britannica.com/biography/Benedetto-Croce|access-date=2020-10-07|website=Encyclopedia Britannica|language=en}}</ref> dhe politikan që shkroi mbi tema të shumta, duke përfshirë filozofinë, historinë, [[Historiografia|historiografinë]] dhe [[Estetika|estetikën]] . Një liberal politik në shumicën e aspekteve, ai formuloi një dallim midis [[Liberalizmi|liberalizmit]] (si mbështetje për [[liritë civile]] ) dhe " [[Laissez-faire|liberizmit]] " (si mbështetje për ekonominë ''laissez-faire'' dhe [[Kapitalizmi|kapitalizmin]] ).<ref>{{Cite web|title=Croce ed Einaudi: un confronto su liberalismo e liberismo in "Croce e Gentile"|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/croce-ed-einaudi-un-confronto-su-liberalismo-e-liberismo_(Croce-e-Gentile)|access-date=2023-09-25|website=www.treccani.it|language=it-IT}}</ref><ref>{{Cite web|title=Croce e il liberalismo in "Croce e Gentile"|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/croce-e-il-liberalismo_(Croce-e-Gentile)|access-date=2023-09-25|website=www.treccani.it|language=it-IT}}</ref> Croce pati ndikim të konsiderueshëm te intelektualët e tjerë italianë, nga [[Marksizmi|marksistët]] te fashistët italianë, siç ishin përkatësisht [[Antonio Gramshi|Antonio Gramsci]] dhe [[Giovanni Gentile]].<ref name="historypageit" /> Ai pati një karrierë të gjatë në Parlamentin Italian, duke u bashkuar me Senatin e Mbretërisë së Italisë në vitin 1910, duke shërbyer gjatë fashizmit dhe Luftës së Dytë Botërore përpara se të zgjidhej në Asamblenë Kushtetuese si liberal. Në zgjedhjet e përgjithshme të vitit 1948, ai u zgjodh në Senatin e ri republikan dhe shërbeu atje deri në vdekjen e tij. Ai ishte një anëtar i hershëm i Partisë Liberale Italiane, duke shërbyer si president i saj nga viti 1944 deri në vitin 1947. Croce ishte president i shoqatës botërore të shkrimtarëve [[Klubi PEN|PEN International]] nga viti 1949 deri në vitin 1952. Ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel në Letërsi]] 16 herë.<ref>{{Cite web|title=Nomination Database|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=2027|access-date=31 janar 2017|publisher=Nobel Foundation}}</ref> Ai njihet gjithashtu për "kontributet e tij të mëdha në rilindjen e demokracisë italiane".<ref>{{Cite book|last=Rizi|first=Fabio Fernando|url=https://books.google.com/books?id=a_OADwAAQBAJ|title=Benedetto Croce and the Birth of the Italian Republic, 1943-1952|date=2019-01-09|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4875-0446-5|language=en}}</ref> Ai ishte një Anëtar Ndërkombëtar i zgjedhur si i Akademisë Amerikane të Arteve dhe Shkencave ashtu edhe i Shoqërisë Amerikane Filozofike.<ref>{{Cite web|date=9 shkurt 2023|title=Benedetto Croce|url=https://www.amacad.org/person/benedetto-croce|access-date=2023-04-07|website=American Academy of Arts & Sciences|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|title=APS Member History|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Benedetto+Croce&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|access-date=2023-04-07|website=search.amphilsoc.org}}</ref> == Biografia == Croce lindi në Pescasseroli në rajonin e [[Abruco|Abrucos]] në Itali. Familja e tij ishte me ndikim dhe e pasur, dhe ai u rrit në një mjedis shumë të rreptë katolik romak. Rreth moshës 16 vjeç, ai hoqi dorë nga katolicizmi dhe zhvilloi një filozofi personale të jetës shpirtërore, në të cilën feja nuk mund të jetë gjë tjetër veçse një institucion historik ku mund të shprehet forca krijuese e njerëzimit. Ai e ruajti këtë filozofi për pjesën tjetër të jetës së tij. Në vitin 1883, një tërmet ndodhi në fshatin Casamicciola në ishullin Ischia pranë [[Napoli|Napolit]], ku ai ishte me pushime me familjen e tij, duke shkatërruar shtëpinë ku jetonin. Nëna, babai dhe motra e tij e vetme u vranë të gjithë, dhe ai u varros për një kohë të gjatë dhe mezi mbijetoi. Pas tërmetit, ai trashëgoi pasurinë e familjes së tij dhe - ashtu si [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]] - ishte në gjendje të jetonte pjesën tjetër të jetës së tij në një kohë relativisht të lirë, duke i kushtuar shumë kohë filozofisë si një intelektual i pavarur që shkruante nga pallati i tij në [[Napoli]] (Ryn, 2000:xi). Ai studioi drejtësi, por nuk u diplomua kurrë, në [[Universiteti i Napolit Federico II|Universitetin e Napolit]], ndërsa lexonte gjerësisht mbi materializmin historik . Idetë e tij u publikuan në [[Universiteti i Romës La Sapienza|Universitetin e Romës]] drejt fundit të viteve 1890 nga Profesor Antonio Labriola . Croce ishte i njohur mirë dhe simpatizonte zhvillimet në filozofinë socialiste evropiane të ilustruara nga August Bebel, [[Frederik Engels|Friedrich Engels]], Karl Kautsky, Paul Lafargue, Wilhelm Liebknecht dhe Filippo Turati. I ndikuar nga mendimet e Gianbattista Vico -s, i lindur në Napolitan, rreth artit dhe historisë, ai filloi të studionte filozofi në vitin 1893. Croce bleu gjithashtu shtëpinë në të cilën kishte jetuar Vico. Miku i tij, filozofi [[Giovanni Gentile]], e inkurajoi atë të lexonte [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegelin]] . Komenti i famshëm i Croce-s mbi Hegelin, ''"Çfarë është e Gjallë dhe Çfarë është e Vdekur e Filozofisë së Hegelit"'', u botua në vitin 1907. === Përfshirja politike === Ndërsa fama e tij rritej, Croce u bind, kundër dëshirës së tij fillestare, për t'u përfshirë në politikë. Në vitin 1910, ai u emërua në Senatin Italian, një pozicion për gjithë jetën (Ryn, 2000:xi). Ai ishte një kritik i hapur i pjesëmarrjes së Italisë në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], duke ndjerë se ishte një luftë tregtare vetëvrasëse. Edhe pse kjo e bëri fillimisht jopopullor, reputacioni i tij u rivendos pas luftës. Në vitin 1919, ai mbështeti qeverinë e Francesco Saverio Nitti, ndërsa shprehu gjithashtu admirimin e tij për [[Republika e Vajmarit|Republikën e sapolindur të Vajmarit]] dhe [[Partia Socialdemokrate e Gjermanisë|Partinë Social Demokratike të Gjermanisë]].<ref>{{Cite book|last=Rizi|first=Fabio Fernando|title=Benedetto Croce and Italian Fascism|url=https://archive.org/details/benedettocroceit0000rizi|date=2003|publisher=University of Toronto Press|page=[https://archive.org/details/benedettocroceit0000rizi/page/34 34]}}</ref> Ai ishte Ministër i Arsimit Publik midis viteve 1920 dhe 1921 për qeverinë e 5-të dhe të fundit të kryesuar nga Giovanni Giolitti . [[Benito Musolini|Benito Mussolini]] mori pushtetin pak më shumë se një vit pas largimit të Croce nga qeveria; Ministri i parë i Arsimit Publik i Musolinit ishte Giovanni Gentile, një i pavarur i cili më vonë u bë fashist dhe me të cilin Croce kishte bashkëpunuar më parë në një [[Polemika|polemikë]] filozofike kundër [[Pozitivizmi|pozitivizmit]]. Gentile mbeti ministër vetëm për një vit, por arriti të fillonte një reformë gjithëpërfshirëse të arsimit italian që bazohej pjesërisht në sugjerimet e mëparshme të Croce-s. Reforma e Gentile-s mbeti në fuqi edhe përtej regjimit fashist dhe u shfuqizua vetëm pjesërisht në vitin 1962. Kroçe luajti një rol të rëndësishëm në zhvendosjen e Bibliotekës Kombëtare Vittorio Emanuele III në Pallatin Mbretëror të Napolit në vitin 1923. === Marrëdhëniet me fashizmin italian === Fillimisht, Croce mbështeti qeverinë fashiste italiane të Musolinit, e cila mori pushtetin në vitin 1922.<ref>{{Cite journal|last=Smith|first=Denis Mack|date=1973|title=Benedetto Croce: History and Politics|url=https://www.jstor.org/stable/260068|journal=Journal of Contemporary History|volume=8|issue=1|pages=41–61|doi=10.1177/002200947300800103|issn=0022-0094|jstor=260068|url-access=subscription}}</ref> Vrasja nga Partia Kombëtare Fashiste dhe [[Këmishat e zeza|Këmishat e Zeza]] e politikanit [[Socializmi|socialist]] Giacomo Matteotti në qershor 1924 tronditi mbështetjen e Croce-s për Musolinin. Në maj 1925, Croce ishte një nga nënshkruesit e Manifestit të Intelektualëve Antifashistë, i cili ishte shkruar nga vetë Croce; megjithatë, në qershor 1924, ai kishte votuar në Senat në mbështetje të qeverisë së Musolinit. Më vonë ai shpjegoi se kishte shpresuar që mbështetja për Musolinin në parlament do të dobësonte fashistët më ekstremë, të cilët, sipas tij, ishin përgjegjës për vrasjen e Matteotti-t. Croce më vonë u bë një nga kundërshtarët më të vendosur të fashizmit.<ref>{{Cite book|last=Gallo|first=Max|url=https://books.google.com/books?id=9clBAAAAIAAJ&q=Benedetto+Croce+mussolini+Matteotti|title=Mussolini's Italy; Twenty Years of the Fascist Era|date=1973|publisher=Macmillan|page=188|language=en}}</ref> Në vitin 1928, Croce votoi kundër ligjit, i cili në fakt shfuqizoi zgjedhjet e lira në Itali duke kërkuar që zgjedhësit të votonin për një listë kandidatësh të miratuar nga Këshilli i Madh i Fashizmit.<ref name="Rizi">{{Cite book|last=Rizi|first=Fabio Fernando|title=Benedetto Croce and Italian Fascism|url=https://archive.org/details/benedettocroceit0000rizi|date=2003|publisher=University of Toronto Press|pages=[https://archive.org/details/benedettocroceit0000rizi/page/124 124]–139}}</ref> Ai u mërzit gjithnjë e më shumë nga numri i ish-demokratëve që kishin braktisur parimet e tyre të mëparshme.<ref name="Rizi" /> Croce shpesh u ofronte ndihmë financiare shkrimtarëve dhe disidentëve [[Kundërfashizmi|antifashistë]], si Giorgio Amendola, Ivanoe Bonomi dhe Meuccio Ruini, si dhe atyre që donin të ruanin pavarësinë intelektuale dhe politike nga regjimi, dhe i ndihmonte fshehurazi ata të botoheshin.<ref name="Rizi" /> Shtëpia e Croce-s në Torino u bë një destinacion popullor për antifashistët. Pas luftës, Amendola, së bashku me [[Komunizmi|komunistë]] si Eugenio Reale, reflektuan se Croce u ofroi ndihmë dhe inkurajim anëtarëve të rezistencës si [[Liberalizmi|liberalë]] ashtu edhe [[Marksizmi|marksistë]] gjatë viteve vendimtare.<ref name="Rizi" /> Kroçe u kërcënua seriozisht nga regjimi i Musolinit dhe pësoi aktin e vetëm të dhunës fizike nga duart e fashistëve në nëntor 1926, kur fashistët plaçkitën shtëpinë dhe bibliotekën e tij në Napoli.<ref>See the detailed description in a letter by Fausto Nicolini to Giovanni Gentile published in {{Cite book|last=Sasso|first=Gennaro|title=Per invigilare me stesso|publisher=Il mulino|year=1989|location=Bologna|pages=139–40}}</ref> Edhe pse arriti të qëndronte jashtë burgut falë reputacionit të tij, ai mbeti nën mbikëqyrje dhe puna e tij akademike u mbajt në errësirë nga qeveria, deri në atë masë sa asnjë gazetë kryesore apo botim akademik nuk iu referua kurrë atij. Kroçe më vonë shpiku termin ''onagrocrazia'' (fjalë për fjalë "qeverisje me gomarë") për të theksuar tendencat anti-intelektuale dhe të vrazhda të pjesëve të regjimit fashist. Megjithatë, duke e përshkruar fashizmin si anti-intelektual, Kroçe injoroi shumë intelektualë italianë që në atë kohë mbështetën aktivisht regjimin e Musolinit, përfshirë ish-mikun dhe kolegun e Kroçes, Gentile. Kroçe gjithashtu e përshkroi fashizmin si ''malattia morale'' (fjalë për fjalë "sëmundje morale"). Kur qeveria e Musolinit miratoi politika [[Judeofobia|antisemite]] në vitin 1938, Croce ishte i vetmi intelektual jo-hebre që refuzoi të plotësonte një pyetësor qeveritar të hartuar për të mbledhur informacion mbi të ashtuquajturin "prejardhje racore" të intelektualëve italianë.<ref>{{Cite book|last=Chiarini|first=Roberto|url=https://books.google.com/books?id=OXQPAQAAMAAJ&q=Benedetto+croce|title=L'intellettuale antisemita|date=2008|publisher=Marsilio|isbn=978-88-317-9635-4|page=94|language=it}} ''BENEDETTO CROCE. Il filosofo napoletano fu l'unico grande intellettuale a prendere pubblicamente posizione in Italia contro le concezioni razziste e contro le persecuzioni antiebraiche attuate dal nazismo e dal fascismo, in scritti e interventi pubblicati sulla sua rivista « La Critica » e su organi di stampa stranieri.''</ref><ref>{{Cite book|last=Ceresatto|first=Alessandro|url=https://books.google.com/books?id=qOy7AAAAIAAJ&q=%22Benedetto+croce%22|title=Salvare la memoria: come studiare la storia di ieri per non essere indifferenti oggi : la persecuzione antiebraica in Italia dal 1938 al 1945 nelle testimonianze raccolte da un gruppo di studenti e insegnanti dei licei scientifici "Allende" e "Cremona" di Milano|last2=Fossati|first2=Marco|date=1995|publisher=Anabasi|isbn=978-88-417-6008-6|page=113|language=it}}</ref><ref> {{Cite book|last=Tagliacozzo|first=Franca|url=https://books.google.com/books?id=O_wvAQAAIAAJ&q=Benedetto+croce|title=Gli ebrei nella storia e nella società contemporanea|last2=Migliau|first2=Bice|date=1993|publisher=La Nuova Italia|isbn=978-88-221-1223-1|language=it}}</ref> Përveç shkrimit në periodikun e tij, Croce përdori mjete të tjera për të shprehur antiracizmin e tij dhe për të bërë deklarata publike kundër persekutimit të hebrenjve.<ref>{{Cite book|last=Rizi|first=Fabio Fernando|url=https://books.google.com/books?id=wkt9M1FD44cC&pg=PA224|title=Benedetto Croce and Italian Fascism|last2=Rizi|date=2003-01-01|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-3762-6|page=224|language=en}}</ref> === Mandate të shkurtra qeveritare dhe referendum kushtetues === Në vitin 1944, kur demokracia u rivendos në Italinë Jugore, Croce, si një "ikonë e [[Kundërfashizmi|antifashizmit liberal]] ", u bë ministër pa portofol në qeveritë e kryesuara nga Pietro Badoglio për rreth një muaj dhe përsëri për një muaj nga Ivanoe Bonomi (Ryn, 2000:xi–xii ). Ai u largua nga qeveria në korrik 1944, por mbeti president i Partisë Liberale deri në vitin 1947. Kroçe votoi për Monarkinë në referendumin kushtetues italian të vitit 1946, pasi e bindi Partinë e tij Liberale të mbante një qëndrim neutral. Ai u zgjodh në Asamblenë Kushtetuese, e cila ekzistonte në Itali midis qershorit 1946 dhe janarit 1948. Ai foli në Asamble kundër traktatit të Paqes (të nënshkruar në shkurt 1947), të cilin e konsideronte poshtërues për Italinë. Ai refuzoi të kandidonte si [[Presidenti i Italisë|President i përkohshëm i Italisë]]. === Vepra filozofike === Idetë më interesante filozofike të Croce-s janë shpjeguar në tre vepra: ''Estetika'' (1902), ''Logjika'' (1908) dhe ''Filozofia e Praktikës'' (1908), por vepra e tij e plotë është e shpërndarë në 80 libra dhe 40 vjet botime në revistën e tij letrare dyjavore, ''La Critica'' (Ryn, 2000:xi ). Croce ishte filozofikisht [[Panteizmi|panteist]], por, nga pikëpamja fetare, një [[Agnosticizmi|agnostik]] ; megjithatë, ai botoi një ese me titull "Pse nuk mund të ndalojmë së quajmë veten të krishterë". Kjo ese tregon rrënjët e krishtera të kulturës evropiane, por feja konsiderohet nga Croce një studim i thjeshtë propedeutik për filozofinë, e cila është e vetmja shkencë e vërtetë: filozofia është, në fakt, shkenca e shpirtit ("Filozofia e Shpirtit"). == Filozofia e shpirtit == I ndikuar shumë nga [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegeli]] dhe idealistë të tjerë gjermanë si [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling|Schellingu]], Croce prodhoi atë që ai e quajti Filozofia e Shpirtit. Emërtimet e tij të preferuara ishin " [[Idealizmi absolut|idealizëm absolut]] " ose "historizëm absolut". Vepra e Croce-s mund të shihet si një përpjekje e dytë (kundër [[Immanuel Kant|Kantit]] ) për të zgjidhur problemet dhe konfliktet midis [[Empiricizmi|empirizmit]] dhe [[Racionalizmi|racionalizmit]] (ose sensacionalizmit dhe transcendentalizmit, përkatësisht). Ai e quan rrugën e tij ''imanentizëm'' dhe përqendrohet në përvojën e jetuar njerëzore, siç ndodh në vende dhe kohë specifike. Meqenëse rrënja e realitetit është kjo ekzistencë imanente në përvojën konkrete, Croce vendos [[Estetika|estetikën]] në themel të filozofisë së tij. === Fushat e mendjes === Qasja metodologjike e Croce-s ndaj filozofisë shprehet në ndarjet e tij të shpirtit, ose mendjes. Ai e ndan aktivitetin mendor së pari në teorik dhe më pas në praktik. Ndarja teorike ndahet midis estetikës dhe logjikës. Kjo estetikë teorike përfshin, më e rëndësishmja, intuitat dhe historinë. Logjika përfshin konceptet dhe marrëdhëniet. Shpirti praktik merret me ekonominë dhe etikën. Ekonomia këtu duhet të kuptohet si një term shterues për të gjitha çështjet utilitare. Secila prej këtyre ndarjeve ka një strukturë themelore që ngjyros, ose dikton, llojin e të menduarit që zhvillohet brenda tyre. Ndërsa estetika drejtohet nga bukuria, logjika i nënshtrohet të vërtetës, ekonomia merret me atë që është e dobishme, dhe morali, ose etika, është e lidhur me të mirën. Kjo skemë është përshkruese në atë që përpiqet të sqarojë logjikën e mendimit njerëzor; megjithatë, është gjithashtu edhe përshkruese, në atë që këto ide formojnë bazën për pretendime dhe besim epistemologjik. == Historia == Croce gjithashtu kishte respekt të madh për Vicon dhe ndante mendimin e tij se historia duhet të shkruhet nga filozofët. Vepra e Croce-s " ''Mbi Historinë'' " paraqet pikëpamjen e historisë si "filozofi në lëvizje", se nuk ka "projektim kozmik" apo plan përfundimtar në histori dhe se "shkenca e historisë" ishte një farsë. == Estetika == Vepra e Croce-s, ''Breviario di estetica'' ( ''Esenca e Estetikës'' ), shfaqet në formën e katër mësimeve ( ''quattro lezioni'' ) mbi [[Estetika|estetikën]], të cilat atij iu kërkua t’i shkruante dhe t’i mbante në inaugurimin e Universitetit Rice në vitin 1912. Ai refuzoi një ftesë për të marrë pjesë në këtë ngjarje, por i shkroi mësimet dhe i dorëzoi ato për përkthim në mënyrë që të lexoheshin në mungesë të tij. Në këtë vepër të shkurtër, por të dendur, Croce parashtron teorinë e tij të artit. Ai besonte se arti është më i rëndësishëm se shkenca ose metafizika, pasi vetëm arti na ndërton. Ai pohoi se gjithçka që dimë mund të reduktohet në njohuri imagjinative. Arti buron nga kjo e fundit, duke e bërë atë, në thelb, imazhe të pastra. I gjithë mendimi bazohet pjesërisht në këtë dhe i paraprin çdo mendimi tjetër. Detyra e një artisti është pastaj të shpikë imazhin e përsosur që mund të prodhojë për shikuesin e tij, pasi kjo është ajo që bukuria është në thelb.&nbsp;– formimi i imazheve të brendshme, mendore në gjendjen e tyre ideale. Intuita jonë është baza për formimin e këtyre koncepteve brenda nesh. Croce ishte i pari që zhvilloi një qëndrim të njohur më vonë si '''ekspresivizëm estetik''', idenë se arti shpreh emocione, jo ide. (RG Collingwood më vonë zhvilloi një tezë të ngjashme.) Teoria e Croce-s u debatua më vonë nga filozofë të tillë bashkëkohorë italianë si [[Umberto Eco]], i cili e vendos estetikën brenda një konstruksioni semiotik. == Publikimet kryesore == * ''Materialismo storico ed economia marxistica'' (1900), përkthyer në anglisht nga CM Meredith si [[iarchive:historicalmateri00crocuoft|''Materializmi Historik dhe Ekonomia e Karl Marksit'']] (1914); [[iarchive:materialismostor00croc|teksti i plotë i botimit të 4-t të rishikuar në italisht (1921)]], botimi përfundimtar në italisht i rishikuar nga autori në vitin 1951 * ''Estetika si shkencë e shprehjes dhe gjuhësisë së përgjithshme'' (1902), përkthyer në anglisht nga Douglas Ainslie si [[iarchive:aestheticasscien0000croc_y4e9|''Estetika si Shkencë e Shprehjes dhe Gjuhësisë së Përgjithshme'' (botimi i 2-të, bazuar në botimin e 5-të të rishikuar në italisht)]], përkthim i ri nga Colin Lyas si [[iarchive:aestheticasscien0000croc_q9z2|''Estetika si Shkencë e Shprehjes dhe e Gjuhësisë në Përgjithësi'']] (1992); [[iarchive:esteticacomesci00crocgoog|teksti i plotë i botimit të 3-të të rishikuar në italisht (1908)]], botimi përfundimtar në italisht i rishikuar nga autori më 1950 * ''Filozofia e praktikës, ekonomisë dhe etikës'' (1909), përkthyer në anglisht nga Douglas Ainslie si [[iarchive:in.ernet.dli.2015.507026|''Filozofia e Ekonomisë dhe Etikës Praktike'']] (1913); [[iarchive:filosofiadellapr00croc|teksti i plotë i botimit të 3-të të rishikuar në italisht (1923)]], botimi përfundimtar në italisht i rishikuar nga autori në vitin 1950. * ''Logica come scienza del concetto puro'' (1905), përkthyer si [[iarchive:logicasscienceof00croc|''Logjika si Shkenca e Konceptit të Pastër'']] (1917, bazuar në botimin e 3-të të rishikuar në italisht); [[iarchive:logicacomescienz02croc|teksti i plotë i botimit të 4-t të rishikuar në italisht (1920)]], botimi përfundimtar i rishikuar nga autori në 1947 * ''La filosofia di Giambattista Vico'' (1911) * ''Filosofia dello spirito'' (1912) * [[iarchive:larivoluzionenap00crocuoft|''La rivoluzione napoletana del 1799. Biografie, racconti, ricerche'']] (botimi i 3-të i rishikuar, 1912); botimi përfundimtar i rishikuar nga autori 1948 * ''Breviario estetike'' (1913) * [[iarchive:cu31924029044729|''Çfarë është e Gjallë dhe Çfarë është e Vdekur e Filozofisë së Hegelit (Saggio sullo Hegel)'']], përkthyer nga Douglas Ainslie (1915) * ''Contributo alla kritika di me stesso'' (1918); botim i rishikuar 1945 * ''Historia e legjendës napoletane'' (1919) * [[iarchive:teoriaestoriadel00crocuoft|''Teoria e storia della storiografia'']] (1920), përkthyer në anglisht nga Douglas Ainslie si ''Teoria dhe Historia e Historiografisë'' (1921) * ''Racconto degli racconti'' (përkthimi i parë në italisht nga napolitani i ''Pentamerone'' të Giambattista Basile, ''Lo cunto de li cunti'', 1925) * " Manifesti i Intelektualëve Antifashistë " (në ''La Critica'', 1 maj 1925) * [[iarchive:croce-storia-del-regno-di-napoli|''Storia del regno di Napoli'']] (1925), përkthyer në anglisht nga Frances Frenaye si [[iarchive:historyofkingdom0000croc|''Historia e Mbretërisë së Napolit'']] (1970, bazuar në botimin e 3-të të rishikuar të vitit 1953) * ''Historia e Evropës në Shekullin e Nëntëmbëdhjetë'' (1933) * ''Ultimi saggi'' (1935) * ''Poezia'' (1936) * * ''Il carattere della filosofia moderna'' (1941) * ''Perché non possiamo non dirci "cristiani"'' (1942) * [[iarchive:in.ernet.dli.2015.503215|''Politika dhe Morali'']] (1945). Koncepti dinamik i Croce-s për lirinë, liberalizmin dhe marrëdhënien e moralit individual me shtetin. * ''Filosofia e storiografia'' (1949) == Biografia == {{Blockquote|"...dhe mbi këtë terren, të lëkundur në çdo hap, ne duhet të bëjmë çmos për të jetuar me dinjitet, si qenie njerëzore, duke menduar, punuar, kultivuar dashuri fisnike; dhe të jemi gjithmonë të gatshëm për sakrifica pa u dekurajuar prej tyre."|Benedetto Croce nga "Taccuini" (Mars 1944) në "Scritti e parlare politici", Vëll. I, f. 276-277}} Croce lindi në Pescasseroli, në [[Provinca e Akuilës|provincën e L'Aquila-s]], më 25 shkurt [[1866|1866.]] Prindërit e tij i përkisnin dy familjeve të pasura dhe të pasura [[Abruco|nga Abruco]] : familja Sipari, e nënës së tij, me origjinë nga vetë Pescasseroli, por gjithashtu e rrënjosur në Capitanata dhe Terra di Lavoro, veçanërisht e lidhur me idealet [[Liberalizmi|liberale]], dhe familja tjetër, e babait të tij, me origjinë nga Montenerodomo (në [[Provinca e Kietit|provincën e Chieti-t]] ), por e zhvendosur në [[Napoli]], e lidhur në vend të kësaj me një mentalitet të stilit Burbon, pasi gjyshi i tij «Benedetto "Plaku"» ishte «një magjistrat i lartë i [[Mbretëria e Dy Siçilive|Mbretërisë së Dy Siçilive]] ». <ref>{{Cite book |title=Storia d'Italia. Ovvero come nacque il neoidealismo dallo spirito del liberalismo. |publisher=Amazon Italia Logistica S. r. l. |isbn=9798455838552 |location=Torino |page=64}}</ref> Croce u rrit në një mjedis thellësisht [[Kisha Katolike Romake|katolik]], nga i cili, megjithatë, ai u distancua që në adoleshencë, duke mos u kthyer kurrë në fenë tradicionale për pjesën tjetër të jetës së tij. === Tërmeti i Casamicciola-s === <references group="Domenico Romano, Storia d'Italia. Ovvero come nacque il neoidealismo dal liberalismo, ed. Amazon, Torino, 2021, p. 64" responsive="0" /> Në moshën shtatëmbëdhjetë vjeç, ai humbi prindërit e tij, Pasquale Croce dhe Luisa Sipari, dhe motrën e tij Maria, e cila vdiq më 28 korrik [[1883]], gjatë tërmetit në Casamicciola, në ishullin e Ischias, ku Croce ishte me pushime me familjen e tij. Tërmeti nuk zgjati më shumë se 90 sekonda, por pati një fuqi të jashtëzakonshme shkatërruese - dhe për këtë arsye mbeti një shembull i tmerrshëm shkatërrimi sipas thënieve të njerëzve të përfshirë - ku vetë Benedetto mbeti "i varrosur për disa orë nën rrënoja dhe i copëtuar në disa pjesë të trupit të tij". "[[Problemi i së keqes]] ", që qëndron në themel të filozofisë së tij [[Optimizmi|optimiste]] mbi progresin, do të mbetet i pazgjidhur, nëse jo i mohuar, dhe prapa skenave të të menduarit të tij, i ndikuar nga këto ngjarje rinore, siç dëshmohet nga meditimet private të ''Shënimeve Personale''. <ref>{{Cite web |title=LIBRI: BENEDETTO CROCE E IL PROBLEMA DEL MALE NELL'INDAGINE DI CUCCI|url=http://www.illaboratorio.net/index.php?option=com_zoo&task=item&item_id=906&Itemid=200}}</ref>{{Blockquote|"Ato vite ishin më të dhimbshmet dhe më të errëtat e mia: të vetmet në të cilat shumë herë në mbrëmje, duke mbështetur kokën në jastëk, dëshiroja fort të mos zgjohesha në mëngjes, madje më lindën edhe mendime për vetëvrasje.<ref>{{Web citat|http://digilander.libero.it/eramoderna.46/calamita/casamicciola.htm|Dëshmia e Croce-s për tërmetin}}</ref>"}} Ndër të parët që nxituan për ta ndihmuar ishte kushëriri i tij Paolo Petroni, familja e të cilit u kujdes me dashuri për të në muajt në vijim në rezidencën e tyre në fshat në San Cipriano Picentino, një qytet jo shumë larg Salernos . Pas këtij episodi tragjik, ai iu besua, së bashku me vëllain e tij mbijetues Alfonso ([[1867]] - [[1948]] ), kujdestarisë së kushëririt të tij Silvio Spaventa, djali i tezes së tij të madhe Maria Anna Croce dhe vëllai i filozofit Bertrando Spaventa, i cili, duke lënë mënjanë mosmarrëveshjet historike që kishte me familjen Croce, e mirëpriti në shtëpinë e tij në [[Roma|Romë]], ku Benedetto i ri kaloi vitet e adoleshencës dhe pati mundësinë të zhvillohej kulturorisht deri në moshën njëzet vjeç. === Kontaktet e para me intelektualët === Në rrethin [[Kultura|kulturor]] në shtëpinë e xhaxhait të tij, Silvios, Croce pati mundësinë të takonte politikanë dhe [[Intelektuali|intelektualë]] të rëndësishëm, përfshirë Labriolën, i cili e prezantoi me [[Marksizmi|marksizmin]], nga i cili më vonë u distancua, siç u përmend, duke u angazhuar në polemika me vetë Labriolën. Megjithëse ishte i regjistruar në Fakultetin e [[Teoria juridike|Drejtësisë]] në [[Universiteti i Napolit Federico II|Universitetin e Napolit]], Croce ndoqi leksione mbi [[Etika|filozofinë morale]] në [[Roma|Romë]] të mbajtura nga Labriola. Ai nuk i përfundoi kurrë studimet universitare, por zhvilloi një pasion për studimet erudite dhe filozofike, duke lënë pas dore mendimin [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|hegelian]], formën e pakuptueshme të të cilit ai e kritikoi. === Kthimi në Napoli === Pasi u largua nga Roma, e cila ishte shumë e ndezur nga pasionet politike, Kroçe u kthye në Napoli në vitin 1886, ku bleu, për të jetuar, shtëpinë ku kishte kaluar jetën Giambattista Vico, filozofi napolitan i dashur nga Kroçe për pikëpamjet e tij filozofike që në disa aspekte i paraprinin të tijat. Në vitin 1890, ai ishte ndër themeluesit e Shoqërisë së Nëntë Muzave, një rreth intelektualësh. [[Skeda:Croce_giovane.jpg|parapamje|Foto grupore me Benedetto Croce-n e ri (i treti nga e majta, në këmbë)]] Ai bëri udhëtime të shumta në Spanjë, [[Perandoria Gjermane|Gjermani]], [[Republika e Tretë Franceze|Francë]] dhe [[Mbretëria e Bashkuar e Britanisë së Madhe dhe Irlandës|Mbretërinë e Bashkuar]], ndërsa edukimi i tij kulturor u rrit në interesin e tij për studimet historike dhe letrare, në veçanti në poezinë e [[Giosuè Carducci|Giosuè Carducci-t]] dhe në veprat e Francesco De Sanctis . Në vitin 1895, nëpërmjet Antonio Labriola-s me të cilin mbajti kontakt, ai u interesua për [[Marksizmi|Marksizmin]], por ai e kritikoi vizionin e tij për [[Kapitalizmi|kapitalizmin]] si johistorik. Nga [[Karl Marksi|Marksi]] ai u kthye te filozofia [[Georg Vilhelm Fridrih Hegel|Hegeliane]] të cilën filloi ta vlerësonte dhe ta studionte në thellësi. Megjithëse vlerësonte poezinë [[Laicizmi|laike]] të masonit Carducci, Croce debatoi me Masonizmin, duke marrë një përgjigje të prerë nga Mjeshtri i Madh Ernesto Nathan. Në janar të vitit 1903 u botua numri i parë i revistës ''La critica'', me bashkëpunimin e [[Giovanni Gentile|Giovanni Gentile-s]], dhe u shtyp me shpenzimet e tij deri në vitin 1906, kur botuesi Laterza mori përsipër. Gentile bashkëpunoi me të deri në vitin 1920, vitin në të cilin themeloi revistën e tij, Giornale critico della filosofia italiana.<ref>{{Cite web |date=2024-03-05 |title=Benedetto Croce e Giovanni Gentile, quasi amici: il carteggio completo |url=https://www.repubblica.it/cultura/2024/03/05/news/benedetto_croce_giovanni_gentile_carteggio_completo-422258798/ |language=it}}</ref> === Jeta politike === Ai u emërua senator i Mbretërisë sipas të ardhurave në vitin 1910. ==== Pozicioni në Luftën e Parë Botërore ==== {{Blockquote|Polemikat midis "ndërhyrësve" dhe "neutralistëve", siç quheshin, ishin të nxehta dhe të gjalla gjatë atyre dhjetë muajve. [...] Nuk mund të thuhet se [ndërhyrësit] kishin gabim, ashtu siç nuk mund të thuhet se kundërshtarët e tyre kishin gabim, sepse mosmarrëveshjet e këtij lloji nuk janë objekt i gjykatave, madje as i kritikës shkencore, dhe të dyja tezat, të mbrojtura me pasion, kanë këtë karakter: ato janë të nevojshme për efekt politik dhe, siç thotë shprehja, nëse njëra nga dy kundërshtimet nuk do të ekzistonte, do të ishte më mirë ta shpiknin. Më shumë se një i ashtuquajtur "neutralist" nganjëherë tronditej nga teza kundërshtare dhe prirej ta pranonte atë, dhe e njëjta gjë i ndodhte më shumë se një "ndërhyrësi".|{{citim libri|Benedetto|Croce|Historia e Italisë nga viti 1871 deri në vitin 1915|1943|[[Shtëpia botuese Giuseppe Laterza & sons|Laterza]]|Bari}}}} Filozofi, duke zgjedhur midis dy pozicioneve, neutralitetit ose ndërhyrjes në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]], iu drejtua të parit; por neutraliteti i tij ishte një neutralitet që pajtonte pozicionet liberale me mundësinë e ndërhyrjes (megjithatë, ai mbeti pak në favor të luftës dhe, duke mos qenë i detyruar të rekrutohej, për shkak të kufizimeve të moshës - 49 vjeç -, ai nuk shkoi kurrë në front ndryshe nga intelektualë të tjerë si D'Annunzio, i cili u ofrua vullnetar në moshën 52 vjeç). Ai i shkroi Henry Bigot në vitin 1914, i cili ishte: {{Blockquote|"të gatshëm të pranojmë luftën që do të detyrohemi të zhvillojmë, cilado qoftë ajo, madje edhe kundër Gjermanisë, ta pranojmë atë si një domosdoshmëri të dhimbshme, të vendosur të mos e provokojmë atë për arsye antikombëtare dhe sektare"|B. Croce, ''Epistolario'', vëll. I, Napoli 1967, f. 3.}} Në vitin 1915, së bashku me intelektualë të tjerë të kohës si Gabriele D'Annunzio dhe kushëriri i tij, zëvendësi Erminio Sipari, ai tërhoqi vëmendjen e publikut ndaj tragjedisë së tërmetit të Avezzano-s, i cili shkaktoi mbi 30,000 vdekje dhe dëme shumë të rënda në Marsikë dhe në provincat e Italisë qendrore. <ref>{{Cite web |title=Terremoto Avezzano 1915 |url=https://emergenze.protezionecivile.gov.it/it/sismiche/terremoto-di-avezzano-1915 |publisher=[[Dipartimento della protezione civile]]}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Roberta De Santi |date=10 gennaio 2018 |title=13 gennaio 1915, ore 7.52 |url=http://www.terremarsicane.it/13-gennaio-1915-ore-7-52/ |publisher=Terre Marsicane}}</ref> ==== Ministër ==== Nga viti 1920 deri në vitin 1921 ai u bë Ministër i Arsimit Publik<ref>{{Cite web |title=Ministri della pubblica istruzione |url=http://storia.camera.it/governi/v-governo-giolitti/Ministero%20dell'istruzione%20pubblica}}</ref> në qeverinë e pestë dhe të fundit të Giolitti-t . <ref>{{Cite web |title=Ultimo Governo Giolitti |url=http://storia.camera.it/governi/v-governo-giolitti}}</ref> Me një dekret mbretëror të 21 majit 1920 atij iu dha titulli "Fisnik"<ref>{{Cite web |title=Scheda senatore CROCE Benedetto |url=https://www.senato.it/web/senregno.nsf/c9a692e20ea5e59dc125785e003c094c/45b162f23980c5a64125646f005a8fe6?OpenDocument}}</ref>. Ai zhvilloi një reformë të arsimit publik, e cila më pas u mor pjesërisht nga [[Giovanni Gentile]]. ==== Besimi fillestar në qeverinë fashiste ==== [[File:Benedetto_Croce_biblioteca.jpg|parapamje|Benedetto Croce në bibliotekën e tij]] Fillimisht, Croce ishte afër fashizmit. Ai dëgjoi dhe duartrokiti fjalimin e Musolinit në teatrin San Carlo në Napoli më 24 tetor 1922, gjatë tubimit përgatitor për marshimin drejt Romës.<ref>{{Cite news|Antonio Gnoli|http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/06/09/benedetto-croce-il-suo-fantasma.html|Benedetto Croce e il suo fantasma|la Repubblica|9 giugno 1990}}</ref> Gjatë votimit në Senat më 24 qershor 1924, pas vrasjes së deputetit socialist Giacomo Matteotti (10 qershor 1924), Croce ishte midis 225 senatorëve që votuan besimin në qeverinë e Musolinit, së bashku me [[Giovanni Gentile]] dhe Vincenzo Morello.<ref>{{Cite web |title=XXVII Legislatura / Cronologia / Camera dei deputati - Portale storico |url=https://storia.camera.it/cronologia/leg-regno-XXVII/elenco}}</ref> Croce më vonë shpjegoi në një intervistë se vota e tij nuk kishte qenë fashiste, ai kishte votuar në favor të regjimit sepse mendonte se Musolini, nëse mbështetej, mund të çlirohej nga ekstremizmi fashist të cilit Croce ia atribuonte përgjegjësinë për vrasjen e Matteotti-t. Në këtë konfuzion të dukshëm shpirtëror dhe moral, filozofi kërkoi tek themeluesi i Fasci di Combattimen një aleat që mund të pengonte rënien diktatoriale të fashizmit në pushtet. Siç tregon fragmenti i mëposhtëm, ai ende besonte se mund ta shantazhonte Musolinin përmes votës së parlamentit. Një parlament në të cilin ai kishte kontribuar në zbrazjen e autoritetit falë listave të fashistëve dhe liberalëve që mbushnin sallat e tij. {{Blockquote|Ne kemi vendosur të japim një votë besimi. Por, le të jemi të qartë, është me kusht. Axhenda që hartuam thotë shprehimisht se Senati pret që qeveria të rivendosë ligjshmërinë dhe drejtësinë, siç premtoi Musolini në fjalimin e tij. Në këtë mënyrë, ne po e mbajmë atë të burgosur, të gatshëm të mos ia besojmë nëse nuk e mban fjalën. E shihni: fashizmi ishte një gjë e mirë; tani është bërë një e keqe dhe duhet të zhduket. Por duhet të shkojë pa probleme, në kohën e duhur, dhe ne do të jemi në gjendje ta zgjedhim atë kohë, pasi vazhdimi i ekzistencës së Musolinit në pushtet është i kushtëzuar nga miratimi ynë.<ref>Qershor 1924; cituar në G. Levi Della Vida, Fantazmat e Rizbuluara, Venecia, 1966</ref>}} Croce shkroi në ''Il Giornale d'Italia'' më 9 korrik 1924 se regjimi i Musolinit "nuk mund dhe nuk duhej të kishte qenë gjë tjetër veçse një urë për rivendosjen e një regjimi më të ashpër liberal". ==== Shpërbërja dhe ''Manifesti i Intelektualëve Antifashistë'' ==== Filozofi nga Abruco u distancua përfundimisht nga regjimi kur, me nxitjen e Giovanni Amendola-s, shkroi ''Manifestin e Intelektualëve Antifashistë'' në përgjigje të ''Manifestit të Intelektualëve Fashistë'' nga Giovanni Gentile. Shkrimi, i botuar në gazetën ''Il Mondo'' më 1 maj 1925, ndër të tjera argumentonte:{{Blockquote|Ndotja e politikës dhe letërsisë, politikës dhe shkencës është një gabim. Dhe kur bëhet, si në këtë rast, për të mbështetur akte të mjerueshme dhune dhe arrogance, si dhe shtypjen e lirisë së shtypit, nuk mund të quhet as një gabim bujar. As akti i intelektualëve fashistë nuk është pasqyrim i një ndjenje shumë delikate ndaj atdheut të tyre, vuajtjet e të cilit nuk duhet t'i nënshtrohen gjykimit të të huajve, të cilët (siç është e natyrshme) janë të pavetëdijshëm ndaj interesave të ndryshme dhe të veçanta politike të kombeve të tyre. [...] Ajo që mund të përfshijë ungjilli i ri, feja e re, besimi i ri nuk mund të kuptohet nga fjalët e [[Manifesti i Intelektualëve Fashistë|manifesti i gjatë]]; dhe, nga ana tjetër, faktet praktike, në elokuencën e tyre të heshtur, i tregojnë vëzhguesit pa paragjykime një përzierje të paqëndrueshme dhe të çuditshme të apeleve ndaj autoritetit dhe demagogjisë, të nderimit të shpallur për ligjin dhe shkeljes së ligjit, të koncepteve ultramoderne dhe ideve të vjetra të mykura, të qëndrimeve absolutiste dhe tendencave bolshevike, të mosbesimit dhe të joshjes ndaj Kishës Katolike, të neverisë ndaj kulturës dhe përpjekjeve sterile për një kulturë të zhveshur nga premisat e saj, të fantazive mistike dhe cinizmit. [...] Për këtë "fe" kaotike dhe të pakapshme, nuk kemi dëshirë ta braktisim besimin tonë të vjetër: besimin që për dy shekuj e gjysmë ka qenë shpirti i Italisë së ringjallur, i Italisë moderne; atë besim që përbëhej nga dashuria për të vërtetën, aspirata për drejtësi, njerëzimi dhe qytetërimi bujar, zelli për edukim intelektual dhe moral, shqetësimi për lirinë, forca dhe garancia e çdo përparimi.}} Sipas Norberto Bobbio-s,''Manifesti i Intelektualëve Antifashistë'' sanksionoi marrjen nga Croce të rolit të "ndërgjegjes morale të antifashizmit italian" dhe "filozofit të lirisë". Dokumenti shënoi gjithashtu fundin e miqësisë së tij me Gentilen, për shkak të dallimeve të tyre filozofike dhe politike, tashmë të papajtueshme. Më pas, Croce ishte i vetmi zë mospajtues i toleruar nga regjimi. Roli i Croce-s si ndërgjegje e antifashizmit dëshmohet, ndër të tjera, nga Primo Levi, i cili në vitin 1975 kujtoi se në vitet e fashizmit dhe luftës, të shënuara për antifashistët nga konfuzioni moral, izolimi dhe pasiguria, vetëm "Bibla, Croce, gjeometria, fizika, na u shfaqën si burime sigurie". [[Stefan Zweig|Stefan Cvajg]], i cili e vizitoi atë në Napoli, admiroi energjinë dhe freskinë shpirtërore tek një njeri i cili, megjithëse dukej tashmë i vjetër, komentoi: "Asgjë nuk është më e dëmshme për intelektin sesa mungesa e kundërshtimit... Tani jam i detyruar të ripërtërihem". ==== Fashizmi si një "sëmundje morale" ==== [[File:Benedetto_Croce.jpg|parapamje|Benedikti Kroçe]] {{Blockquote|"Liberalizmi im është diçka që e mbaj në gjak, si bir moral i burrave që bënë Risorgimenton italiane, bir i Francesco De Sanctis dhe të tjerëve që gjithmonë i kam cilësuar si mentorë të jetës sime. Historia do të më vendosë midis fitimtarëve ose do të më hedhë midis të mundurve. Kjo nuk më shqetëson. Ndjej se kam atë vend për të mbrojtur, se për të mirën e Italisë ai vend duhet të mbrohet nga dikush, dhe se midis atyre dikujt edhe unë jam në atë detyrë. Kaq."|Letër drejtuar [[Vittorio Enzo Alfierit]] të datës 10 tetor 1925}} Ai refuzoi të hynte në Akademinë e Italisë, të themeluar në vitin 1929, dhe pas një mbështetjeje të shkurtër për lëvizjen [[Kundërfashizmi|antifashiste]] Aleanca Kombëtare për Liri (1930), e themeluar nga poeti Lauro De Bosis, ai u distancua nga jeta politike, duke vazhduar megjithatë të shprehte lirisht idetë e tij politike, pa censurën e regjimit fashist, të paktën në mënyrë të qartë. I vetmi akt armiqësie i dhunshëm dhe i hapur i kryer nga fashizmi ndaj Croce-s ishte shkatërrimi i shtëpisë së tij napolitane në nëntor 1926. Në vitet në vijim, ato të afirmimit të tij dhe të të ashtuquajturit "konsensus", fashizmi e konsideroi Croce-n një kundërshtar jo shumë të frikshëm, pasi ai ishte mbështetës i tezës së fashizmit të kuptuar si një "sëmundje morale" e kapërcyer në mënyrë të pashmangshme nga përparimi i [[Historia|historisë]] . Për më tepër, fama e Croce-s në [[Opinioni publik|opinionin publik]] evropian e mbrojti atë nga ndërhyrjet shtypëse të regjimit. Ai gjithashtu kishte marrëdhënie të buta kulturore me intelektualë në një farë mënyre të afërt me regjimin, edhe nëse margjinalë, siç është një korrespondencë epistolare me tradicionalistin Julius Evola, të cilit i shprehu vlerësim formal për dy vepra, që do të botoheshin nga Laterza me miratimin e vetë Croce-s, ''Ese mbi Idealizmin Magjik'', ''Teoria e Individit Absolut'' dhe, më pas, ''Tradita Hermetike''.<ref>{{Cite news |title=Julius Evola: mi manda Don Benedetto |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/gennaio/11/Julius_Evola_manda_don_Benedetto_co_0_9601114492.shtml}}</ref> Në vitin 1931, qeveria fashiste u kërkoi profesorëve në universitetet italiane që t'i përmbaheshin zyrtarisht regjimit, sipas nenit 18 të dekretit mbretëror nr. 1227 të 28 gushtit 1931 (i ashtuquajturi betim besnikërie ndaj fashizmit ). Sipas këtij dispozite, profesorët do të duhej të betoheshin se do t'i qëndronin besnikë jo vetëm "atdheut", siç ishte imponuar tashmë nga rregulloret e përgjithshme universitare të vitit 1924, por edhe regjimit fashist. Me atë rast, Croce i inkurajoi profesorë si Guido Calogero dhe [[Luigi Einaudi]] të qëndronin në universitet, «për të vazhduar mësimdhënien sipas idesë së lirisë». Nëse figura e tij ishte e rëndësishme për fushën politike të liberalizmit, shkolla e tij kishte një audiencë shumë më të gjerë studentësh gjatë njëzet viteve të fashizmit: për më tepër, autorë të tillë si [[Antonio Gramshi|Antonio Gramsci]] dhe grupi komunist ''L'Ordine Nuovo'' kishin nxjerrë tashmë disa elementë kritikash nga idetë e tij, të cilat shkonin në drejtim të kundërt me atë të treguar deri më tani. Në këto shkrime 'nga burgu', Gramsci analizon sistemin doktrinar dhe filozofik që lejoi ngritjen e fashizmit dhe diktaturën pasuese. Filozofia e Croce-s, e cila së bashku me atë të Gentile-s, përbënte kulmin e mendimit filozofik italian deri në vitin 1922, me pavendosmërinë dhe paqartësinë e saj intelektuale të përcaktuar si 'dialektikë e të kundërtave' në veprën e lartpërmendur të Gramsci-t, u kishte dhënë forcë dhe mbështetje shpirtërore skuadrave fashiste që shtypën trazirat e viteve 1920-21, të paafta të bënin asgjë tjetër përveçse ta gjykonin vetë fenomenin si të zbrazët dhe kalimtar pas marrjes së pushtetit shtetëror. Duke demonstruar kështu paaftësinë e vet dhe mungesën e atij veprimi praktik, gjë që më pas e shtyu Gentilen të distancohej përfundimisht nga pozicionet e moderuara të Croce-s dhe të bëhej vetë një nga mbështetësit më fanatikë të rendit të ri institucional, në përputhje me filozofinë e tij të aktualizmit. Refuzimi i Croce-s për t'u bashkuar me fashizmin dukej se u vu në pikëpyetje nga gjesti që ai bëri në vitin 1935 gjatë Luftës Etiopiane, kur filozofi, me rastin e " Ditës së Besimit " (në të cilën italianët u thirrën të ofronin arin e tyre për atdheun) dhuroi medaljen e tij senatoriale, duke e shoqëruar atë me këtë letër të shkurtër drejtuar Presidentit të Senatit:{{Blockquote|"Shkëlqesia Juaj, megjithëse nuk e miratoj politikën e Qeverisë, e kam pranuar ftesën e Shkëlqesisë Suaj si një homazh për emrin e Atdheut dhe e kam kthyer medaljen time, të datës 1910, në Selinë Qendrore të Policisë së Senatit.<ref>B. Croce, ''Epistolario'', I, Napoli, Instituti Italian për Studime Historike, 1967, f. 187</ref>"}} Gjesti "ngjalli habi, dhimbje dhe polemika në qarqet antifashiste italiane, brenda dhe jashtë vendit", gjë që e preku me dhimbje Croce-n. Në fund të një bisede dramatike me Bianca Ceva-n, të dërguar për të mbështetur pikëpamjen antifashiste, pas një përpjekjeje fillestare për justifikim, Croce deklaroi: "thuaj se jam gjithmonë i njëjti, se jam gjithmonë me ta..." ==== Kundër ligjeve racore ==== Në vitin 1938, regjimi miratoi legjislacion [[Judeofobia|antisemitik]] (Croce nuk ishte i pranishëm në dhomën e Senatit, si formë proteste; ai ishte një nga të paktët që foli publikisht kundër tij). Qeveria u dërgoi të gjithë profesorëve të universitetit dhe anëtarëve të akademive një pyetësor për ta plotësuar me qëllim klasifikimin "racor". Të gjithë të pyeturit u përgjigjën. I vetmi intelektual johebre që refuzoi ta plotësonte pyetësorin ishte Croce.{{Blockquote|"Efekti i vetëm i deklaratës së kërkuar do të ishte të më bënte të skuqesha, duke më detyruar mua, mbiemri im është CROCE, të kryej aktin e urryer dhe qesharak të protestimit se nuk jam hebre, pikërisht kur këta njerëz po persekutohen. <ref>Pierluigi Battista, ''Corriere della Sera'', 17 dhjetor 2008</ref>"}} Filozofi, në vend që ta kthente formularin e plotësuar, i dërgoi një letër presidentit të Institutit Venedik të Shkencave, Letrave dhe Arteve, në të cilën i shkruante me sarkazëm:{{Blockquote|"I dashur koleg, sot mora pyetësorin këtu që duhej ta kisha dërguar para datës 20. Sidoqoftë, nuk do ta kisha plotësuar, duke preferuar të përjashtohesha si një hebre i supozuar. A ka kuptim t'i bësh pyetje një njeriu me gati gjashtëdhjetë vjet aktivitet letrar dhe një histori të jetës politike në vendin e tij se ku dhe kur ka lindur, si dhe pyetje të tjera të ngjashme?"|Benedetto Croce për Luigi Messedaglia-n, President i Institutit Venedik të Shkencave, Letrave dhe Arteve në Venedik, 21 shtator 1938, në A. CAPRISTO, ''Dëbimi i Hebrenjve nga Akademitë Italiane'', Torino, Zamorani, 2003, f. 38.}} Croce u përjashtua më pas nga pothuajse të gjitha akademitë ku ishte anëtar, duke përfshirë Accademia Nazionale dei Lincei dhe Shoqërinë Napolitane të Historisë Kombëtare. Në fund të luftës, Croce pranoi meritën e mospërjashtimit të tij gjatë regjimit fashist në Institutin Venedik të Shkencave, Letrave dhe Arteve, e vetmja akademi që e mbajti atë si anëtar. Pasi denoncoi persekutimin e hebrenjve, Croce kritikoi edhe qëndrimet e vetë hebrenjve, si të atyre që i ishin bashkuar fashizmit ashtu edhe të atyre që jetonin "të ndarë", duke e konsideruar specifikën hebraike si të rrezikshme për vetë hebrenjtë: Kur filloi persekutimi famëkeq kundër hebrenjve, pata, me një dridhje tmerri, zbulimin e plotë të delinkuencës thelbësore që ishte në fashizëm, sikur të isha i detyruar të dëshmoja masakrën gjakftohtë të një njeriu të pafajshëm, dhe u hodha në anën e tyre me gjithë qenien time për të bërë çfarë [...] mundesha që ata të lehtësonin ose zvogëlonin vuajtjet e tyre [...] Shumë nga dëmet dhe padrejtësitë e kryera nga fashizmi nuk mund të riparohen tani për ta si për italianët e tjerë që i vuajtën ato, as nuk do të duan të kërkojnë privilegje ose preferenca, dhe në të vërtetë qëllimi i tyre duhet të jetë të përzihen gjithnjë e më mirë me italianët e tjerë; duke u përpjekur të fshijnë atë dallim dhe ndarje në të cilën ata kanë vazhduar për shekuj dhe e cila, siç u ka dhënë rast dhe pretekst persekutimeve në të kaluarën, është për t'u frikësuar se do t'ua japë përsëri në të ardhmen... [ideja e] një populli të zgjedhur, e cila është aq e pamatur sa [[Hitleri]] e bëri të vetën, i cili, për fat të keq, kishte në dispozicion mjetet që e bënë të guximshëm të përpiqej të zbatonte atë budallallëk... [ata] injorojnë premisat historike (Greqia, Roma, Krishterimi) e qytetërimit të të cilit ata duhet të bëhen pjesë. Pastaj ai shprehu një qëndrim të hutuar ndaj [[Sionizmi|sionizmit]] . [[Skeda:Benedetto_Croce_Alessandro_Casati.jpg|majtas|parapamje|Benedetto Croce dhe Alessandro Casati në ceremoninë e inaugurimit të [[Luigi Einaudi]] si President i Republikës Italiane]] === Kthimi në jetën politike === Pas rënies së regjimit, Croce u rikthye në politikë, duke pranuar emërimin si president i Partisë Liberale Italiane. Gjatë [[Rezistenca italiane|Rezistencës]], ai u përpoq të ndërmjetësonte midis partive të ndryshme antifashiste dhe në vitin 1944 ishte Ministër pa portofol në qeverinë e dytë të Badoglios, megjithëse nuk respektonte as Marshallin dhe as Mbretin [[Viktor Emanueli III|Vittorio Emanuele III]], për shkak të përfshirjes së tyre në fashizëm. Menjëherë pas çlirimit të [[Roma|Romës]] (qershor 1944), ai iu bashkua qeverisë së dytë Bonomi, përsëri si ministër pa portofol, por dha dorëheqjen disa muaj më vonë, më 27 korrik. Ai do të kishte preferuar abdikimin e drejtpërdrejtë të sovranit në favor të të riut Vittorio Emanuele (me heqjen dorë nga froni i Umbertos ), regjencën e Badoglios dhe rolin e Carlo Sforzës si kreu i qeverisë, por përfaqësuesit e Mbretërisë së Bashkuar e kundërshtuan këtë. Në referendumin mbi formën e Shtetit (2 qershor 1946) ai votoi për monarkinë, megjithatë duke e bindur Partinë Liberale (presidente e së cilës mbeti deri më 30 nëntor 1947) të mos mbante anë, me qëllim që të sigurohej që liria e plotë dhe efektive e zgjedhjes të mbizotëronte mbi këtë çështje, dhe më vonë duke deklaruar: «logjika e shëndoshë i bëri ata miliona votues në favor të monarkisë të merrnin në konsideratë se, edhe nëse do të kishin fituar shumicën ligjore, një monarki me një shumicë të dobët nuk do të kishte prestigjin dhe autoritetin e nevojshëm, dhe për këtë arsye ishte më mirë të pranohej forma e re e Republikës dhe të përpiqej ta bënte atë të jetonte në mënyrën më të mirë, duke kontribuar me besnikëri forcat e veta». [[File:Enrico_De_Nicola_e_Benedetto_Croce.jpg|parapamje|Benedetto Croce me Enrico Altavilla dhe kreun e përkohshëm të shtetit, [[Enrico De Nicola]]]] Koncepte që Croce, në thelb, i kishte shprehur tashmë; shumë kohë përpara se Umberto II, në mesazhin e 13 qershorit 1946, ta përsëriste këtë tregues. I zgjedhur në Asamblenë Kushtetuese, ai nuk e pranoi propozimin për t'u kandidatur për Kryetar të përkohshëm të Shtetit, ashtu siç më vonë refuzoi propozimin e paraqitur nga [[Luigi Einaudi]], për t'u nominuar si senator për jetë. Ai kundërshtoi me forcë nënshkrimin e [[Traktati i Paqes së Parisit i 1946-ës|Traktatit të Paqes]], me një fjalim të përzemërt dhe të famshëm drejtuar Asamblesë Kushtetuese, duke e konsideruar atë të papërshtatshëm për Republikën e re. Në vitin 1946 ai themeloi Institutin Italian për Studime Historike në [[Napoli]], duke përdorur si seli një apartament që zotëronte, ngjitur me shtëpinë dhe bibliotekën e tij në Palazzo Filomarino, ku ndodhet tani Fondacioni i Bibliotekës Benedetto Croce . Midis viteve 1949 dhe 1952 ai ishte President i shoqatës [[Klubi PEN|PEN International]] dhe, në të njëjtat vite, ai u bashkua me [[Bordi i drejtorëve|Bordin e Drejtorëve]] të Institutit Suor Orsola Benincasa në Napoli.<ref>{{Cite web |title=Ente Morale |url=https://www.unisob.na.it/ente/index.htm?vr=1}}</ref>{{Blockquote|"Ti e ndave Shpirtin në katër segmente që të tjerët i përzien në një të vetëm: pra pakënaqësi, grindje në tufën e njerëzve profesionistë. Jeto në paqe në përjetësi: ti ishe thjesht pa e ditur, pa e dashur"|[[Eugenio Montale]], ''Për një filozof të madh'' [1972], në Id., ''Ditari i '71 dhe '72'', v. 5-8<ref>{{cito librin|author=Eugenio Montale|wkautore=Eugenio Montale|title=Të gjitha poezitë|botues=Mondadori|qyteti=Milano|viti=1977|isbn=jo|p=549}}</ref>}} Për shkak të një goditjeje cerebrale në vitin 1949, ai mbeti gjysmë i paralizuar dhe u tërhoq në shtëpinë e tij, duke vazhduar studimet: ai vdiq i ulur në një kolltuk në bibliotekën e tij më 20 nëntor 1952, në moshën 86 vjeç. Funerali solemn u mbajt në Napolin e tij të lindjes dhe eshtrat e tij u varrosën në varrin familjar në Varrezat Poggioreale . <ref>{{Cite web |title=Il filosofo della libertà Napoli - il funerale di Benedetto Croce - Cinegiornali - Scheda video - Istituto Luce - Cinecittà - Senato della Repubblica |url=http://senato.archivioluce.it/senato-luce/scheda/video/IL5000038575/2/Il-filosofo-della-libertagrave.html}}</ref> === Marrëdhënia me kulturën katolike === {{Blockquote|"Edhe si filozof [...] besoj se përmbysja më e thellë shpirtërore e arritur nga njerëzimi ishte Krishterimi, dhe unë e kam pranuar Krishterimin dhe e mbaj atë, një maja të përjetshme, në shpirtin tim<ref>B. Croce, Maria Curtopassi, ''Dialogo su Dio: carteggio 1941-1952'', Archinto, 2007, f. 11. Korrespondenca midis Croce dhe Maria Curtopassi u botua nga shtëpia botuese Archinto nga Giovanni Russo, gjithashtu autor i shënimit hyrës (f. 11-33).</ref>"}} Marrëdhënia e Croce-s me kulturën katolike ndryshoi me kalimin e kohës. Në fillim të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë,]] filozofë idealistë, si Croce dhe [[Giovanni Gentile|Gentile]], kishin ushtruar, së bashku me kulturën katolike, një kritikë të përbashkët të [[Pozitivizmi|pozitivizmit]] të shekullit të nëntëmbëdhjetë. Në fund të viteve [[Vitet 1920|1920]] kishte pasur një distancim progresiv të kulturës laike dhe idealiste nga kultura katolike. Croce, megjithëse jo një [[Antiklerikalizmi|antiklerikal]] militant, besonte se [[Ndarja e fesë nga shteti|ndarja liberale midis Kishës dhe Shtetit]], e mbështetur nga [[Camillo Benso, Konti i Cavour|Cavour]], ishte e rëndësishme.<ref name="Griffo">{{Cite web |title=Maurizio Griffo, ''Il pensiero di Benedetto Croce tra religione e laicità''. La citazione è tratta da: B. Croce, Taccuini di lavoro, vol. 6, Napoli 1987, p. 285 (3 luglio 1950). |url=http://www.loccidentale.it/node/8259}}</ref> Deri më 11 shkurt 1929, me [[Traktati Lateran|Paktet Laterane,]] Kisha kishte arritur një marrëdhënie të ekuilibruar me institucionet shtetërore italiane, duke u distancuar kështu nga pozicionet politike antifashiste të idealizmit të Kroçes. Kroçe ishte kundër Konkordatit dhe deklaroi hapur në Senat se "pranë ose përpara njerëzve që e konsiderojnë Parisin si të denjë për një meshë, ka të tjerë për të cilët dëgjimi i një meshe ose jo është diçka që vlen pafundësisht më shumë se Parisi, sepse është çështje ndërgjegjeje". [[Benito Musolini|Musolini]] u përgjigj duke e shpallur atë "një shmangës të historisë" dhe duke e akuzuar filozofin si të prapambetur dhe frikacak përballë progresit historik. Kur Croce shkroi ''Historinë e [[Evropa|Evropës]] në Shekullin e Nëntëmbëdhjetë'', [[Vatikani]] e kritikoi ashpër autorin i cili mbrojti filozofitë që lartësonin një fe lirie pa Zot. Zyra e Shenjtë e vendosi këtë libër në Indeks në vitin 1932, por, duke mos marrë ndonjë ndryshim zemre nga Croce në vitet në vijim, në vitin 1934 i futi të gjitha shkrimet e tij në listën e librave të ndaluar. Polemika antikonkordat e Croce-s pati si qëllim bashkimin e filozofit të ri jo të dhunshëm dhe liberal-socialist Aldo Capitini, i cili, në vjeshtën e vitit 1936 në Firence, në shtëpinë e Luigi Russo -s, kishte pasur mundësinë të takonte Croce-n, të cilit i kishte dhënë një pako me daktilografë që filozofi napolitan i kishte vlerësuar dhe i kishte botuar në janar të vitit pasardhës nga botuesi Laterza i Barit me titullin ''Elementi di un'experienza religiosa'' . Brenda një kohe të shkurtër, ''Elementi'' u bë një nga referencat kryesore letrare të të rinjve antifashistë. Qëndrimi personal i Croce-s ndaj fesë katolike shprehet mirë në esenë e tij ''Pse nuk mund ta quajmë veten "të krishterë"'', shkruar në vitin 1942. Termi "të krishterë" i futur në titull në thonjëza nuk kishte për qëllim të tregonte aderimin në një kredo konfesionale, por më tepër vetëdijen për një përkatësi të pashmangshme kulturore të përfaqësuar në perspektivën e tij të veçantë nga fenomeni i Krishterimit: nuk ishte një rrëfim i besimit të krishterë për shkak të mohimit të [[Agnosticizmi|agnosticizmit]] siç donte të nënkuptonte propaganda fashiste, por për të njohur vlerën historike dhe "trazirat shpirtërore":{{Blockquote|Krishterimi ishte revolucioni më i madh që njerëzimi ka arritur ndonjëherë: aq i madh, aq gjithëpërfshirës dhe i thellë, aq i frytshëm në pasoja, aq i papritur dhe i papërmbajtshëm në shpalosjen e tij, saqë nuk është për t'u habitur që një mrekulli është shfaqur ose mund të shfaqet ende, një zbulesë nga lart, një ndërhyrje e Zotit në çështjet njerëzore, të cilat prej tij kanë marrë një ligj dhe drejtim krejtësisht të ri. Të gjitha revolucionet e tjera, të gjitha zbulimet e mëdha që shënojnë epoka në historinë njerëzore, nuk i qëndrojnë krahasimit me të, duke u dukur të veçanta dhe të kufizuara në krahasim. Të gjitha, pa përjashtuar ato që Greqia bëri për poezinë, artin, filozofinë, lirinë politike dhe Romën e ligjit: për aftësinë e parimeve të krishtera për t'iu kundërvënë [[neopaganizmit]] dhe [[ateizmit]] të përhapur nga [[nacizmi]] dhe [[komunizmi sovjetik]]<ref>B. Croce, "Pse nuk mund ta quajmë veten "të krishterë", në "La Critica", 20 nëntor 1942</ref> pastaj në "Diskurse mbi filozofi të ndryshme", Laterza, Bari 1945:}}{{Blockquote|...Jam thellësisht i bindur dhe i bindur se mendimi dhe qytetërimi modern janë të krishtera, një vazhdim i impulsit të dhënë nga Jezusi dhe Pali. Kam shkruar një shënim të shkurtër historik mbi këtë, të cilin do ta publikoj sapo të kem hapësirën në dispozicion. Për më tepër, a nuk mendoni se në këtë luftë të tmerrshme botërore ajo që është në konflikt është një koncept ende i krishterë i jetës me një tjetër që mund të datojë që nga periudha para-kristiane, dhe në fakt para-helenike dhe para-orientale, të plaket dhe të rilidhë atë që i parapriu qytetërimit, dhunën barbare të hordës?<ref>B. Croce, M. Curtopassi, ''Dialogo su Dio. Carteggio 1941-1952'', op. cit. ''ibidem''.</ref>}} Shkurt, Croce sheh te Krishterimi themelin historik të qytetërimit perëndimor, por nuk e mohon imanentizmin radikal të mendimit të tij, i cili sheh te feja një moment të realizimit historik të shpirtit, i cili, duke e kapërcyer atë, lëviz drejt një sinteze më të lartë. Në Asamblenë Kushtetuese ai luftoi kundër futjes, të kërkuar nga [[Democrazia Cristiana|DC-ja]] dhe nga komunisti Togliatti, të Pakteve Laterane në paragrafin e dytë të nenit 7 të [[Kushtetuta e Italisë|Kushtetutës së Republikës Italiane]], duke e gjykuar atë si "arrogancë të paturpshme priftërore". <ref name="Griffo">{{Cite web |title=Maurizio Griffo, ''Il pensiero di Benedetto Croce tra religione e laicità''. La citazione è tratta da: B. Croce, Taccuini di lavoro, vol. 6, Napoli 1987, p. 285 (3 luglio 1950). |url=http://www.loccidentale.it/node/8259}}</ref> Megjithatë, duke pasur parasysh zgjedhjet politike të vitit 1948, ai arriti një marrëveshje me sekretarin e [[Democrazia Cristiana|Demokracisë Kristiane]], [[Alcide De Gasperi]], për t'i dhënë jetë një manifesti të përbashkët, ''Evropës, kulturës dhe lirisë'', kundër totalitarizmit të kaluar dhe të tashëm. Pas fitores së DC-së, ai iu përgjigj ashpër njerëzve laikë me mendim të djathtë të lidhur me Frontin Popullor, të cilët talleshin me klasën e përulur dhe fshatare nga e cila përbëhej kryesisht elektorati katolik:{{Blockquote|"Qofshin të bekuar ata [[beguines]] me të cilët qeshni, sepse pa votën dhe angazhimin e tyre ne nuk do të ishim të lirë sot.<ref>Në [[Vittorio Messori]], ''Të mendosh për historinë: një lexim katolik i aventurës njerëzore'', Paoline, 1992, f. 500.</ref>"}} Në vitin 1950, duke lënë udhëzime për vdekjen e tij (e cila do të ndodhë tre vjet më vonë), ai do të shkruajë në vend të kësaj se ndjeshmëria fetare e gruas së tij katolike do ta lejojë atë të shmangë një prift që përpiqet ta "shpëlejë" atë në minutën e fundit, sepse është "një gjë e tmerrshme të përfitosh nga dobësitë për t'i rrëmbyer një burri një fjalë që ai kurrë nuk do ta kishte thënë në një gjendje të shëndetshme". <ref name="Griffo">{{Cite web |title=Maurizio Griffo, ''Il pensiero di Benedetto Croce tra religione e laicità''. La citazione è tratta da: B. Croce, Taccuini di lavoro, vol. 6, Napoli 1987, p. 285 (3 luglio 1950). |url=http://www.loccidentale.it/node/8259}}</ref> === Privatësia === Nga viti 1893 deri në vitin 1913, Croce ishte në një lidhje romantike dhe jetoi me [[Angelina Zampanelli|Angelina Zampanelli-n]], deri në vdekjen e saj. <ref name="amore">{{Cite web |title=Benedetto Croce e l'amore |url=http://www.nuovomonitorenapoletano.it/index.php?option=com_content&view=article&id=685:benedetto-croce-e-lamore&catid=38:storia&Itemid=28}}</ref> Në vitin 1911, çifti u vendos në Palazzo Filomarino, në [[Napoli]] . Më 25 shtator 1913, Angelina, duke vuajtur nga probleme me zemrën, vdiq në të dyzetat e saj të hershme në Raiano, ku qëndronte shpesh me Croce-n, në Palazzo Rossi-Sagaria, mysafire e kushërirës së filozofit, Maria Teresa Petroni, gruas së pronarit të tokës Valentino Rossi. Në vitin 1914, Croce u martua në [[Torino]], me një rit fetar dhe më pas civil, me [[Adele Rossi|Adele Rossin]], me të cilën pati pesë fëmijë: Giulion (i vetmi mashkull, i cili vdiq si fëmijë në vitin 1917) dhe katër vajzat Elena, Alda, [[Lidia Herling Croce|Lidia]] (gruaja e shkrimtarit [[Polonia|polak]] dhe disidentit [[Kundërkomunizmi|antikomunist]] Gustaw Herling-Grudziński ) dhe [[Silvia Croce|Silvia]].<ref name="amore">{{Cite web |title=Benedetto Croce e l'amore |url=http://www.nuovomonitorenapoletano.it/index.php?option=com_content&view=article&id=685:benedetto-croce-e-lamore&catid=38:storia&Itemid=28}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Morta Alda Croce, figlia di Benedetto Croce |url=http://www.liberalsocialisti.org/articol.php?id_articol=1608}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2011-07-29 |title=È morta Silvia Crocel'ultima figlia del filosofo |url=https://napoli.repubblica.it/cronaca/2011/07/29/news/e_morta_silvia_l_ultima_figlia_di_benedetto_croce-19790053/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2015-04-07 |title=Morta Lidia, figlia di Benedetto Croce - Cultura |url=http://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/libri/2015/04/07/morta-lidia-figlia-di-benedetto-croce_71577772-75c2-417f-8836-b46c718e6b00.html |language=it}}</ref> == Referime == [[Kategoria:Anëtarë të Shoqërisë Filozofike Amerikane]] [[Kategoria:Ministra të Qeverisë së Italisë]] [[Kategoria:Vdekje 1952]] [[Kategoria:Lindje 1866]] [[Kategoria:Agnostikë italianë]] [[Kategoria:Ministra të Arsimit të Italisë]] 72koaziqnd8vsazx6sirq1lshgtiv39 1 397462 2985524 2912630 2026-05-30T05:10:46Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985524 wikitext text/x-wiki {{1 Shkollë, 1 Artikull}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[SHFMU "Zekeria Rexha" Gjakovë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985523 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220522103821/https://prointegra.ch/nxenesja-nga-shkolla-zekeria-rexha-perfaqeson-kosoven-ne-kroaci/ për lidhjen https://prointegra.ch/nxenesja-nga-shkolla-zekeria-rexha-perfaqeson-kosoven-ne-kroaci/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 07:10 (CEST) 1msqxr8h1q6i5wmx5s2g26moyethu2v 1 397790 2985517 2984228 2026-05-30T04:24:08Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim pa ndërveprim për më shumë se 14 ditë te faqja [[Diskutim:Rogert Sterkaj/Arkivi 1]] 2985517 wikitext text/x-wiki {{Përdoruesi:MajavahBot/config |archive = Diskutim:Rogert Sterkaj/Arkivi %(counter)d |algo = old(14d) |counter = 1 |maxarchivesize = 1M |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 |archiveheader = {{Arkivi}} }} {{Arkiva|age=14|bot=MajavahBot}} e6y4dyi488ofn6k9bfjenfl46q2y6bh 1 398069 2985561 2917272 2026-05-30T10:37:49Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985561 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shtëpia e Shëndetit (Ulqin)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2917271 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220627051159/https://www.domzdravljaulcinj.me/ për lidhjen https://www.domzdravljaulcinj.me/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 mars 2026 15:36 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shtëpia e Shëndetit (Ulqin)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985560 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200122145428/http://www.visit-ulcinj.com/blog/2011/02/14/materniteti-i-ulqinit-ne-6-vjetorin-e-tij/ për lidhjen http://www.visit-ulcinj.com/blog/2011/02/14/materniteti-i-ulqinit-ne-6-vjetorin-e-tij/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 12:37 (CEST) n5v5ibvxq2xpix6whr2h72e0dkx2mxu 0 398742 2985397 2973714 2026-05-29T17:28:36Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985397 wikitext text/x-wiki '''Petrit Kryeziu''' është ish-gazetar, jurist dhe [[Prokurori|prokuror]] [[kosovar]], i cili shërben si kryeprokuror i Prokurorisë Themelore në [[Prizren]]. Ai u emërua në këtë detyrë nga [[Këshilli Prokurorial i Kosovës]] në fund të vitit 2024 me mandat katërvjeçar. Kryeziu konsiderohet pjesë e gjeneratës së re të prokurorëve në [[Kosovë]] dhe është i njohur për hetime në raste të ndjeshme penale.<ref>{{Cite web|last=info@orainfo.com|first=Orainfo|title=Petrit Kryeziu is elected chief prosecutor of the Basic Prosecutor's Office in Prizren|url=https://orainfo.net/en/petrit-kryeziu-zgjidhet-kryeprokuror-i-prokurorise-themelore-ne-prizren/|access-date=2026-04-08|language=en|archive-date=22 prill 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260422093859/https://orainfo.net/en/petrit-kryeziu-zgjidhet-kryeprokuror-i-prokurorise-themelore-ne-prizren/|url-status=dead}}</ref> == Jeta == Petrit Kryeziu është djali i dëshmorit të Kosovës, Alush Kryeziu, i cili u vra në vitin 1992 gjatë përballjes me policinë serbe në Prizren.<ref name=":0">{{Cite web|date=2026-01-23|title=Djal dëshmori, ish-gazetar: Kush është Petrit Kryeziu, kryeprokuror i Prizrenit që arrestoi 109 veta sot? - Gazeta Kosova|url=https://www.gazetakosova.net/djal-deshmori-ish-gazetar-kush-eshte-petrit-kryeziu-kryeprokuror-i-prizrenit-qe-arrestoi-109-veta-sot/|access-date=2026-04-08|language=en-GB}}</ref> == Arsimi == Ai ka përfunduar studimet master në fushën e shkencave penale. Aktiviteti i tij në drejtësi dhe aksionet kundër krimit kanë bërë që emri i tij të përmendet shpesh në debatet publike mbi luftën kundër korrupsionit në Kosovë. == Profesioni == Para angazhimit në sistemin e drejtësisë, Kryeziu ka punuar në gazetari hulumtuese. Ai ishte pjesë e organizatës Balkan Investigative Reporting Network (BIRN) dhe kontribuoi në emisionin televiziv Drejtësia në Kosovë. Gjatë kësaj periudhe ai u dallua për raportime dhe intervista që trajtonin tema të ndjeshme të drejtësisë dhe krimit. Kryeziu ka udhëhequr dhe koordinuar disa hetime të rëndësishme. Në bashkëpunim me Policinë e Kosovës, ai ka qenë i përfshirë në aksione kundër korrupsionit, keqpërdorimit të detyrës dhe krimeve ekonomike. Një nga operacionet më të mëdha të udhëhequra prej tij ishte aksioni i vitit 2026 në Prizren, ku u arrestuan mbi 100 persona të dyshuar për manipulim të votave.<ref name=":0" /> == Shiko edhe == * [[Korrupsioni në Kosovë]] * [[Zbatimi i ligjit në Kosovë]] == Referime == [[Kategoria:Biografi shqiptare]] [[Kategoria:Shqiptarë të Kosovës]] [[Kategoria:Kryeprokurorë të Kosovës]] 7hiem71gw647z5y27zqw5p9w0oqy0nu 1 399450 2985438 2976757 2026-05-29T20:15:19Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985438 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Psikopatia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2970336 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201123041218/http://jaapl.org/content/jaapl/32/4/408.full.pdf për lidhjen http://jaapl.org/content/32/4/408.full.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 24 prill 2026 21:07 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Psikopatia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2976756 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201123041506/https://repository.uel.ac.uk/download/205a1ede0ed89beb564f218560216129c94d4320f39a5edac15b7be5bdcf1242/186297/Coid%2C%20JW%20%282009%29%20IJLP%2032%20%282%29%2065-73.pdf për lidhjen http://roar.uel.ac.uk/660/1/Coid%2C%20JW%20%282009%29%20IJLP%2032%20%282%29%2065-73.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 3 maj 2026 15:58 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Psikopatia]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985437 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20200116233614/https://cassiopaea.org/cass/sanity_1.PdF për lidhjen http://www.cassiopaea.org/cass/sanity_1.PdF. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:15 (CEST) 3oihx966jdwfiqc8wyllrmj9tw8yis2 0 400139 2985551 2977746 2026-05-30T09:39:49Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985551 wikitext text/x-wiki '''Shpërngulja e detyruar''' (ose '''migrimi i detyruar''' / '''zhvendosja e detyruar''') është një lëvizje e pavullnetshme ose e detyruar e një [[personi]] ose [[Popullsia|grupi njerëzish]] larg shtëpisë ose rajonit të tyre të [[Mëmëdheu|origjinës]]. [[UNHCR]] e përcakton “shpërnguljen e detyruar” si më poshtë: person që është shpërngulur “si rezultat i përndjekjes, konfliktit, dhunës së përgjithshme ose shkeljeve të të drejtave të njeriut”.<ref>{{Cite web |title=UNHCR Global Trends 2014 |url=https://www.unhcr.org/media/unhcr-global-trends-2014 |access-date=2026-05-05 |website=UNHCR |language=en}}</ref> Një person i shpërngulur me detyrim mund të quhet gjithashtu “'''migrant i detyruar'''”, “'''person i zhvendosur'''” ose, nëse është zhvendosur brenda vendit të tij, “person i zhvendosur brenda vendit” (IDP). Ndërsa disa persona të zhvendosur mund të konsiderohen refugjatë, termi i fundit i referohet veçanërisht atyre personave të zhvendosur që marrin mbrojtje të përcaktuar ligjërisht dhe njihen si të tillë nga vendi i tyre i banimit dhe/ose organizatat ndërkombëtare. Migrues sirianë dhe irakianë duke mbërritur në Lesbos, Greqi, në vitin 2015 për të kërkuar strehim. Shpërngulja e detyruar ka fituar vëmendje në diskutimet dhe politikat ndërkombëtare që nga kriza e migrantëve në Europë. Kjo ka rezultuar në një konsideratë më të madhe të ndikimeve të migrimit të detyruar në rajonet e prekura jashtë Europës. Organizata të ndryshme ndërkombëtare, rajonale dhe lokale po zhvillojnë dhe zbatojnë qasje për të parandaluar dhe lehtësuar ndikimin e migrimit të detyruar si në rajonet e origjinës, ashtu edhe në rajonet pritëse ose destinacion. Për më tepër, bëhen përpjekje për bashkëpunim për të mbledhur prova për të kërkuar ndëshkimin e atyre që kanë shkaktuar ngjarje të migrimit të detyruar të shkaktuar nga njeriu. Në fund të vitit 2022, rreth 100 milion njerëz në mbarë botën ishin shpërngulur me detyrim, me shumicën që vinin nga Globali Jugor.<ref>{{Cite web |title= |url=https://news.un.org/en/story/2022/05/1118772 |language=sq |access-date=5 maj 2026 |archive-date=28 shtator 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220928083838/https://news.un.org/en/story/2022/05/1118772 |url-status=dead }}</ref> == Shiko edhe == * [[Shpërngulja]] * [[Përndjekja]] * [[Internimi]] * [[Kolonizimi]] * [[Dëbimi]] == Burime == [[Kategoria:Migrim i detyruar]] [[Kategoria:Përndjekje]] [[Kategoria:Popullatë]] [[Kategoria:Çështje globale]] [[Kategoria:Shkelje të të drejtave të njeriut]] 2naozxuhwph0rkni7tkyfxecoj2ohzw 0 400229 2985541 2978598 2026-05-30T07:31:10Z Makenzis 95633 2985541 wikitext text/x-wiki {{Short description|Klub futbolli nga Azerbajxhani}} {{Infobox football club | clubname = Qarabağ FK | fullname = Qarabağ Futbol Klubu | nickname = | short name = | founded = {{Start date and age|df=yes|1951}} (si ''Məhsul'') <br /> {{Start date and age|df=yes|1987}} (si ''Qarabağ'') | ground = [[Azersun Arena]] | capacity = 5,800 | owner = [[Azersun Holding]] | chrtitle = President | chairman = Tahir Gözel | manager = [[Gurban Gurbanov]] | league = [[Azerbaijan Premier League]] | season = 2025–26 | position = Vendi 2 | website = http://fradi.hu | pattern_la1 = _adidasicon25ub | pattern_b1 = _adidasicon25ub | pattern_ra1 = _adidasicon25ub | pattern_sh1 = _adidastirocm25b | pattern_so1 = _3_stripes_white | leftarm1 = 000000 | body1 = 000000 | rightarm1 = 000000 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 | pattern_la2 = _adidasicon25w | pattern_b2 = _adidasicon25w | pattern_ra2 = _adidasicon25w | pattern_sh2 = _adidastirom23w | pattern_so2 = _3_stripes_black | leftarm2 = ffffff | body2 = ffffff | rightarm2 = ffffff | shorts2 = ffffff | socks2 = ffffff | pattern_la3 = _adidasicon25b | pattern_b3 = _adidasicon25b | pattern_ra3 = _adidasicon25b | pattern_sh3 = _adidastirocm24tr | pattern_so3 = | leftarm3 = FFFFFF | body3 = FFFFFF | rightarm3 = FFFFFF | shorts3 = FFFFFF | socks3 = 0000FF }} '''Qarabağ FK''' është një klub futbolli nga [[Azerbajxhani]]. [[Kategoria:Klube futbolli në Azerbajxhan|Qarabag]] {{Fut-cung}} qtrjiyfc78ojcel5cnqkw5rewrgivxh 0 400258 2985558 2982801 2026-05-30T10:07:21Z Gajtako 178569 /* Çmimet e karrierës dhe speciale */ 2985558 wikitext text/x-wiki __NOINDEX__ '''Festivali i''' '''13-të i Filmit Shqiptar'''<ref>{{Cite book |last=Asqeri |first=Irini |title=Enciklopedi e filmit shqiptar (1904-2022) |publisher=Botimet Jozef |year=2025 |isbn=978-9928-940-44-5 |location=Durrës |pages=898-900 |language=sq}}</ref> u mbajt në [[Tiranë]], më [[3 Nëntor|3]] - [[9 Nëntor|9]] [[Nëntori|nëntor]] [[2012]]. Emërtimi zyrtar: <u>FESTIVALI I</u> <u>TREMBËDHJETË I FILMIT ARTISTIK, DOKUMENTAR E TË ANIMUAR SHQIPTAR</u> Ky festival u organizua me rastin e [[100 Vjetori i Pavarësisë së Shqipërisë|100-Vjetorit të]] [[Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë|Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë]].<ref>{{Cite web |date=3 nëntor 2012 |title=Kalendari i veprimtarive të 100-Vjetorit të Pavarësisë |url=https://www.panorama.com.al/kalendari-i-veprimtarive-te-100-vjetorit-te-pavaresise/ |access-date=9 maj 2026 |website=www.panorama.com.al |language=sq}}</ref> Festivali u organizua në Kinema ''Millenium'' ''2'', [[Tirana|Tiranë]]. Në këtë festival konkurruan ''15 filma artistikë me metrazh të gjatë'' (prej të cilëve 2 filma nga Qendra Kinematografike e Kosovës - (QKK); ''19 filma artistikë me metrazh të shkurtër'' (prej të cilëve 6 filma të QKK - [[Kosova|Kosovë]]); ''17 filma dokumentarë'' (prej të cilëve 3 filma dokumentarë televizivë, 1 nga [[Maqedonia e Veriut]] [[Maqedonia e Veriut|(RMV)]], 1 [[Kosova|Kosova - (KS)]]; ''12 filma të animuar''; ''43 filma diplomë të studentëve'' (prej të cilëve 26 filma artistikë me metrazh të shkurtër dhe filma dokumentarë të [[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universitetit të Arteve]], Fakulteti i Artit Skenik dhe 17 filma të Akademisë së Filmit dhe Multimedias “MARUBI” - (AFMM). {| class="wikitable" ! colspan="2" |Festivali i 13-të i filmit shqiptar |- |Data: |2 - 9 nëntor |- |Viti: |2012 |- |Vendi: |Tiranë |- ! colspan="2" |'''Filma në konkurrim:''' |- |Artistikë: |15 |- |Artistikë (të shkurtër): |19 |- |Dokumentarë: |17 |- |Të animuar: |12 |- |Filma-diplomë të studentëve |43 |- | colspan="2" |'''Organizimi i shfaqjeve:''' |- | colspan="2" | * Kinema "Millenium 2" |} Shfaqje premierë të filmave (jashtë konkurrimit): * ''[[Nëntori i dytë]]'' - regjisor [[Viktor Gjika]], 1982. - shfaqje prezantuese e filmit të restauruar në vitin 2012; * Anija - regjisor Roland Sejko, 2012 - premierë botërore; * Besa - regjisor Rachel Goslins - premierë evropiane. == Filmat konkurrues në festival == === Filmat artistikë në konkurrim (me metrazh të gjatë): === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Pharmakon]] |Joni Shanaj |2012 |- |2 |[[Out of Touch (film)|Out of touch]] ([[E pakapshme]]) |Andi Deliana |2011 |- |3 |[[Amnistia]] |[[Bujar Alimani]] |2011 |- |4 |[[Ballkan Bazar]] |[[Edmond Budina]] |2011 |- |5 |[[Maya]] |[[Pluton Vasi]] |2010 |- |6 |[[Der Albaner]] ([[Shqiptari (2010)|Shqiptari]]) |Johannes Naber |2010 |- |7 |[[Gomarët e Kufirit|Gomarët e kufirit]] ([[Kosova|KS]]) |Jeton Ahmetaj |2010 |- |8 |[[Lindje, perëndim, lindje|Lindje, Perëndim, Lindje]] |[[Gjergj Xhuvani]] |2009 |- |9 |[[Muajt e mjaltit]] |Goran Paskaljević |2009 |- |10 |[[Përtej rrugës]] ([[Kosova|KS]]) |Yll Çitaku |2009 |- |11 |[[Gjallë]] ([[Alive!|Alive]]) |[[Artan Minarolli]] |2009 |- |12 |[[Ne dhe Lenini]] |[[Saimir Kumbaro]] |2009 |- |13 |[[Sekretet (film)|Sekretet]] |[[Spartak Pecani]] |2007 |- |14 |[[Koha e Kometës|Koha e kometës]] |[[Fatmir Koçi]] |2007 |- |15 |[[Mao Ce Dun]] |[[Besnik Bisha]] |2007 |} === Filmat artistikë në konkurrim (me metrazh të shkurtër): === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Një sy mbyllur]] |[[Andamion Murataj]] |2012 |- |2 |[[Matanë lumit]] |Sabir Kanaqi |2011 |- |3 |[[Bodrumi (dramë)|Bodrumi]] |Arian Mustafa |2011 |- |4 |[[Para perëndimit të diellit]] |Kled Kapexhiu |2011 |- |5 |[[Dita e fundit e Loro Shestanit]] |Sokol Keraj |2011 |- |6 |[[Ngushtë]] |Xhoslin Rama |2011 |- |7 |Nusja (KS) |Korab Leca |2011 |- |8 |[[Refren për Kosovën]] (KS) |Dhimitër Ismailaj |2010 |- |9 |[[Dritë në errësirë]] (Dritë në humnerë) |Namik Ajazi |2009 |- |10 |Homazh |[[Ermela Teli]] |2010 |- |11 |[[Si qeni n'rrush]] (KS) |Driton Hajredini & Yll Çitaku |2009 |- |12 |[[Në përvjetorin e martesës]] |Artan Malaj |2009 |- |13 |[[Shkallët]] |[[Ilir Harxhi]] |2008 |- |14 |[[Shënjtorja (film)|Shenjtorja]] |Eno Milkani |2008 |- |15 |OK (KS) |[[Blerta Zeqiri]] |2008 |- |16 |[[Busulla (film)|Busulla]] |[[Bujar Alimani]] |2007 |- |17 |[[Hekurishtja (film)|Hekurishtja]] (KS) |[[Burim Haliti]] |2007 |- |18 |[[Rri zgjuar]] (KS) |Blerime Topalli |2006 |- |19 |[[24 orëshi i një 10,000 lekëshi|24 orëshi i një 10 mijë lekëshi]] | Redi Treni |2007 |} === Filmat dokumentarë në konkurrim: === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[100 vjet me himnin e flamurit]] ([[Kryekënga e Kombit : 100 vjet me himnin e flamurit|Kryekënga e Kombit]]) |[[Petrit Ruka]] |2012 |- |2 |[[Sekreti i Akiut]] ([[Maqedonia e Veriut|RMV]]) |[[Merita Çoçoli]] |2012 |- |3 |[[S'është Lavazh|S'është lavazh]] |[[Gentian Koçi]] |2012 |- |4 |[[Martirët (film)|Martirët]] |[[Saimir Kumbaro]] |2012 |- |5 |Flamuri (TV) |Lorina Pepo |2012 |- |6 |[[Skënderbeu (dokumentar)|Skënderbeu]] |[[Vladimir Prifti]] |2012 |- |7 |[[20 vjeç]] |Borin Leka |2011 |- |8 |Rrugë |Sabir Kanaqi |2011 |- |9 |[[Pushtimet Biometrike|Pushtimet biometrike]] (TV) |Redi Mazi |2011 |- |10 |[[Pamundësia (film)|Pamundësia]] (TV) |Zhejniva Garo |2011 |- |11 |[[Rojtari i Bjeshkëve|Rojtari i bjeshkëve]] ([[Kosova|KS]]) |Antoneta Kastrati |2010 |- |12 |[[Ëndrra e Çamërisë]] | [[Kujtim Gjonaj]] |2010 |- |13 |[[Beratinus]] |[[Ylli Pepo]] |2008 |- |14 |[[Iso Polifonia (dokumentar)|Iso polifonia]] |[[Ibrahim Muçaj]] |2008 |- |15 |[[Kur vriteshin poetët]] | Namik Ajazi |2007 |- |16 |[[Përcjellja]] | Mevlan Shanaj |2006 |- |17 |[[Ventotenne|Ventotene]] |[[Petro Lati]] |2007 |} === Filmat e animuar në konkurrim: === {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Gjyqi (film)|Gjyqi]] |[[Shaqir Veseli]] |2011 |- |2 |[[Torollaku]] |Artur Dauti |2009 |- |3 |[[Shelgu dhe kungulli (film)|Shelgu dhe kungulli]] |Bertrand Shijaku |2010 |- |4 |Kanioni |Ilir Kaso |2009 |- |5 |[[Fajtori]] |Elton Vogli |2009 |- |6 |[[Esenca e jetës (film)|Esenca e jetës]] |Jani Zhonga |2009 |- |7 |[[100 kafe]] |Klejdi Eski |2008 |- |8 |[[Lakmia (film)|Lakmia]] |Rikarda Nova |2008 |- |9 |[[Një Natë|Një natë]] |Ardit Faja |2008 |- |10 |[[Divi dhe gjahtari]] |[[Artan Maku]] |2007 |- |11 |[[Bishtprerat]] |[[Gjin Varfi]] |2007 |- |12 |[[Butterfly]] |Stefan Taçi |2007 |} === Filma-diplomë të studentëve në konkurrim: === Studentët paraqitën në konkurrim punët e tyre vetëm në gjinitë e ''filmit artistik me metrazh të shkurtër'' dhe ''filmit dokumentar''. ==== '''Filma-diplomë të studentëve të [[Universiteti i Arteve, Tiranë|Universitetit të Arteve]]:''' ==== {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Dyer, dyer, dyer]] ([[Dyer, dyer, dyer|Doors, doors, doors]]) |Kreshnik Saraçi |2010 |- |2 |[[Kur vdekja kthen rruge|Kur vdekja kthen rrugë]] ([[Kur vdekja kthen rruge|When death makes a turn]]) |Eliodor Markja |2010 |- |3 |[[Pasioni i Ernest Komanit]] ([[Pasioni i Ernest Komanit|Passion for Ernest Komani]]) |Vivian Rama |2010 |- |4 |[[Letra Fati|Letra fati]] ([[Letra Fati|Fortunes letters]]) |Ervin Zarka |2010 |- |5 |[[Leksioni (film)|Leksioni]] ([[Leksioni (film)|The lectures]]) |Gjergj Kalaja |2011 |- |6 |[[Dita e parë e punës]] ([[Dita e parë e punës|The first day of work]]) |Suela Demiri |2009 |- |7 |[[Mysafiret|Mysafirët]] ([[Mysafiret|The guests]]) |Klajd Papadhimitri |2009 |- |8 |[[Përtej kufijve]] ([[Përtej kufijve|Beyond the borders]]) |Elvis Lule |2009 |- |9 |[[Realite Paralele|Realitete paralele]] ([[Realite Paralele|Parallel realities]]) |Andi Haxhihyseni |2010 |- |10 |[[Shtremët|Shtremët!!!]] ([[Shtremët|Awry!!!]]) |Indrit Kasmi |2009 |- |11 |[[Vdekja e gjysh Trifonit]] ([[Vdekja e gjysh Trifonit|The Death of Grandfather Trifon]]) |Xhoslin Rama |2009 |- |12 |[[Dritarja e Spitalit|Dritarja e spitalit]] ([[Dritarja e Spitalit|Hospital Window]]) |Bora Baxhaku |2010 |- |13 |[[Ushtarët 4]] ([[Ushtarët 4|Soldiers 4]]) |Geris Filipi |2010 |- |14 |Dy miqtë (Two friends) |Edlira Baholli |2010 |- |15 |[[Valsi i lamtumirës]] ([[Valsi i lamtumirës|Goodbye waltz]]) |Besian Kozma |2010 |- |16 |[[Horoskopi (film)|Horoskopi]] ([[Horoskopi (film)|The horoscope]]) |Elkjana Gjipali |2010 |- |17 |[[Paratë (film)|Paratë]] ([[Paratë (film)|The money]]) |Erenik Beqiri |2010 |- |18 |[[Shqipëri Itali 1-0|Shqipëri-Itali 1-0]] ([[Shqipëri Itali 1-0|Albania-Italy 1-0]]) |Redi Treni |2010 |- |19 |[[Family market]] ([[Family market|Tregu familjar]]) |Tan Kazazi |2010 |- |20 |[[Ditët e humbura]] ([[Ditët e humbura|Lost days]]) |[[Jonid Jorgji]] |2010 |- |21 |[[Një natë me mot të kthjellët]] ([[Një natë me mot të kthjellët|Night of clear weather]]) |Odeta Çunaj |2010 |- |22 |[[Punë fëmijësh]] ([[Punë fëmijësh|Children's deeds]]) |Olti Hatillari |2010 |- |23 |[[24 orë]] ([[24 orë|24 hours]]) |Klaudia Bastari |2010 |- |24 |[[Zheg]] ([[Zheg|Scorcher]]) |[[Kelmend Karuni]] |2010 |- |25 |[[Bela (film)|Bela]] |Lorina Beci |2010 |- |26 |[[Sarina (film)|Sarina]] |Olsi Tetaj |2010 |} ==== '''Filma-diplomë të studentëve të Akademisë së Filmit dhe Multimedias Marubi (AFMM):''' ==== {| class="wikitable" !Nr. !Titulli i filmit: !Regjia: !Viti: |- |1 |[[Libër (film)|Libër]] ([[Libër (film)|Book]]) |Elton Baxhaku & Eriona Çami |2012 |- |2 |[[Rastësisht e enjte]] ([[Rastësisht e enjte|Accidentally on a Thursday]]) |Jela Rodoni |2012 |- |3 |[[Arena]] ([[Arena|The Arena]]) |Jozefina Luci |2011 |- |4 |[[Vrima përballë]] ([[Vrima përballë|The hole ahead]]) |Emiljo Leka |2011 |- |5 |Baba (Papa) |Gledis Bica |2011 |- |6 |[[Gurë ujë]] ([[Gurë ujë|Stone Water]]) |Ervin Kotori |2010 |- |7 |[[Kohë zgjedhjesh]] ([[Kohë zgjedhjesh|Time for a choice]]) |Soena Lame |2010 |- |8 |[[Fjalë dhe bëma|Fjalë & bëma]] ([[Fjalë dhe bëma|Word & Deeds]]) |[[Amos Zaharia]] |2010 |- |9 |[[Lyer në të zeza|Lyer me të zezë]] ([[Lyer në të zeza|Painted black]]) |Anis Leka |2010 |- |10 |[[Kumarxhiu]] ([[Kumarxhiu|The gambler]]) |Reard Gjermani |2009 |- |11 |[[E dashur Ria]] ([[E dashur Ria|Dear Ria]]) |Sabir Kanaqi |2008 |- |12 |[[Fshehja e Billit të Zi]] ([[Fshehja e Billit të Zi|Hiding of black Bill]]) |Borin Leka |2008 |- |13 |[[Kapota]] ([[Kapota|Overcoat]]) |Ervis Koçi |2008 |- |14 |[[Kohë e lirë (film)|Kohë e lirë]] ([[Kohë e lirë (film)|Free Time]]) | Kreshnik Serjani |2009 |- |15 |[[Qesh dhe qaj]] ([[Qesh dhe qaj|Laugh & Cry]]) |Mirel Gjyzari & Reard Gjermani |2008 |- |16 |[[Shpuzë]] ([[Shpuzë|Ember]]) |Florjan Fejzollari |2007 |- |17 |[[Pa mbarim]] ([[Pa mbarim|Unfinished]]) |Denald Grepçka |2007 |} == Fituesit dhe çmime të tjera == Çmimet e dhëna nga juritë e filmit artistik (metrazh i gjatë, i mesëm dhe i shkurtër), filmi dokumentar dhe i animuar: === Filmi artistik - çmimet: === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 13-të: |- ! colspan="2" |Filmi artistik më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |[[Lindje, perëndim, lindje|Lindje-Perëndim-Lindje]] |[[Gjergj Xhuvani]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Çmim për '''regjisorin më të mirë të filmit artistik''': |- !'''Regjisori''': !Filmi: |- |[[Bujar Alimani]] |[[Amnistia]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorin më të mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Fadil Hasa]] | Hekuran Romalini |[[Mao Ce Dun]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorja më e mirë''': |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Luljeta Bitri|Luli Bitri]] |Elsa |[[Amnistia]] |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktorin më të mirë''' '''jo-protagonist:''' |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Besart Kallaku]] | Fike |[[Gjallë]] ([[Alive!|Alive]]) |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |Çmim për '''aktoren më të mirë jo-protagoniste:''' |- !'''Aktori''': !Roli: !Filmi: |- |[[Margarita Xhepa]] |Beti |[[Ne dhe Lenini]] |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Filmi artistik '''i metrazhit të shkurtër''' më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |[[Dita e fundit e Loro Shestanit]] |Sokol Keraj |} {| class="wikitable" ! colspan="3" |'''Çmimi special i jurisë:''' |- !Emri: !Çmim për: !Filmi: |- |Joni Shanaj |regji |[[Pharmakon]] |- |Yll Çitaku |regji-skenar |[[Përtej rrugës]] |} === '''Filmi dokumentar - çmimet:''' === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 13-të: |- ! colspan="2" |Filmi '''dokumentar''' më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |[[Rojtari i Bjeshkëve]] ([[Kosova|KS]]) |Antoneta Kastrati |} {| class="wikitable" ! colspan="2" |Çmim i veçantë për '''filmin dokumentar''': |- !'''Filmi:''' !Autor (regjia)-studentë '''AFMM:''' |- |[[Qesh dhe qaj]] ([[Qesh dhe qaj|Laugh & Cry]]) |Mirel Gjyzari & Reard Gjermani |} === Filmi i animuar - çmimet: === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Kupa e Festivalit të 13-të: |- ! colspan="2" |Filmi i animuar më i mirë: |- !Titulli: !Autor (regjia): |- |Kanioni |Ilir Kaso |} == Çmimet e karrierës dhe speciale == Këto çmime u dhanë nga organizatorët e Festivalit të 13-të të filmit shqiptar. * '''Kupa për personalitete të kinemasë.''' Kupa e karrierës: '''[[Muharrem Fejzo]]''' - Regjisori i karrierës së filmit artistik. * '''Çmime speciale.''' Çmim për: ''Kontributin e veçantë në themelimin e kinemasë moderne shqiptare:'' '''Alban Xhillari''' (kinema Millenium) Çmim për: ''Mik dhe kontribues në kinematografinë shqiptare:'' '''Sebastiano Celeste''' (Nino Celeste) ; '''Jacques Bouquin''' Çmim special për: ''Shfaqjen e jashtëzakonshme gjatë Festivalit të 13-të Filmit Shqiptar:'' filmi dokumentar '''Besa (The promise)''', skenari-regjia '''Rachel Goslins''' - (premierë evropiane) Çmim jubilar për: ''100 Vjetorin e Shpalljes së Pavarësisë'': filmi [[Kryekënga e Kombit : 100 vjet me himnin e flamurit|'''Kryekënga e Kombit''']] ([[100 vjet me himnin e flamurit|'''100 vjet me Himnin e Flamurit''']]), skenari-regjia '''[[Petrit Ruka]]''' == Shiko edhe == * [[Festivali i Filmit Shqiptar]] == Lidhje të jashtme == [https://www.panorama.com.al/nentori-i-dyte-i-restauruar-hap-festivalin-e-filmit/ ''“Nëntori i dytë” i restauruar hap Festivalin e Filmit'' - Panorama online, 2 nëntor 2012] [https://www.panorama.com.al/ndrenika-ti-kthejme-syte-nga-kinemaja/ ''Ndrenika: T’i kthejmë sytë nga kinemaja'' - Panorama online, 5 nëntor 2012] [https://www.panorama.com.al/artan-minarolli-rikthehet-festivali-52-filma-ne-gare/ ''Rikthehet Festivali, 52 filma në garë'' (intervistë me Artan Minarollin) - Panorama online, 22 maj 2012] [https://shqiptarja.com/lajm/festivali-i-filmit-rikthehet-n-euml-n-euml-nto Festivali i Filmit rikthehet në nëntor - Shqiptarja.com, 11 shtator 2012] == Referime == <references /> [[Kategoria:Festivali i Filmit Shqiptar]] i3it335a9lx05jww5fg7rv2qt21zbzq 1 400441 2985487 2979895 2026-05-30T03:05:15Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985487 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ricardo Quaresma]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979894 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170321082933/http://www.uaefa.ae/en/player_register.php për lidhjen http://www.uaefa.ae/en/player_register.php. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2026 13:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Ricardo Quaresma]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985486 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20130618070248/http://www.proleague.ae/en/person/ricardo-quaresma.html për lidhjen http://www.proleague.ae/en/person/ricardo-quaresma.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 05:05 (CEST) bhodruq0cbhwrx54mt7y0xj5u5q95fa 0 400635 2985340 2981396 2026-05-29T14:52:00Z Eraqena 181813 2985340 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cesare Beccaria.jpg|parapamje|'''Markezi i Gualdrascos dhe Villareggios''' '''Në zyrë''' 1782-1794 '''Paraardhësi''' Giovanni Saverio Beccaria '''Pasardhësi''' Gulio III Beccaria '''Lindur''' Milan,15 mars 1738 '''Vdekur''' Milan,28 nëntor 1794(56 vjet) '''Varrimi''' Varrezat e Mojazas '''Dinastia''' Beccaria-Bonesana '''Babai''' Giovanni Saverio Beccaria '''Nëna''' Maria Visconti e Salicetos'''Bashkëshortet''' Teresa Balsco Ana Barbo'''Fëmijët''' Gulia Maria Giovanni Annibale Margherita Gulio '''Religjioni''' Katolik ]] Cesare Beccaria Bonesana,Markezi i Gualdrascos dhe i Villareggio-s<ref name=":0" /> (Milano,15 Mars 1738 – Milano,28 Nëntor 1794),ishte një jurist,[[Filozofi|filozof]],[[Ekonomisti|ekonomist]] dhe njeri i letrave italiane,i konsideruar si një nga eksponentët më të mëdhenj të Iluminizmit Italian,një figurë kryesore e shkollës milaneze të Iluminizmit. Vepra e tij kryesore,traktati ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'', në të cilin ai kryen një analizë politike dhe ligjore kundër [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] dhe [[Tortura|torturës]] bazuar në arsye dhe [[Pragmatizmi|pragmatizëm]] utilitar,është ndër tekstet më me ndikim në historinë e [[E drejta penale|së drejtës penale]] dhe frymëzoi,ndër të tjera, kodin penal të dëshiruar nga Duka i Madh Peter Leopold i Toskanës.Mendimi i tij u ndikua fuqimisht nga Rrethi i vëllezërve Verri,veçanërisht nga Konti Pietro Verri,i cili në Iluminizëm në Milano themeloi revistën ''Il Caffè''. Si gjyshi nga nëna i [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],si dhe xhaxhai i madh i historianit Napoleone Bertoglio Pisani,Cesare Beccaria konsiderohet gjithashtu një nga etërit themelues të teorisë klasike të [[E drejta penale|drejtës penale]] dhe të [[Kriminologjia|kriminologjisë]] [[Liberalizmi|liberale]]<ref name=":0">{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref>. == Biografia == === Origjina e familjes dhe martesa === Cesare Beccaria lindi në Milano,bir i Giovanni Saverio di Francesco,pasardhës i një dege të familjes së rëndësishme Beccaria nga Pavia<ref>{{Cite web |title=Cesare Beccaria |url=https://museoperlastoria.unipv.it/cesare-beccaria/ |language=eng}}</ref>,dhe i Maria<ref>Indicata come "Ortensia" in {{Cite book |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8452267x/f10.image |title=Famiglie celebri italiane |language=ita}}</ref> Visconti di Saliceto,më 15 mars 1738.Babai i tij ishte martuar me Visconten për herë të dytë në vitin 1736, pasi kishte mbetur i ve në vitin 1730 nga Cecilia Baldroni. Ai u edukua në [[Parma]] nga [[Jezuitët]] dhe u diplomua për[[Teoria juridike|Drejtësi]] më 13 shtator 1758 në Universitetin e Pavias. Më 22 shkurt [[1761|1761,]]Cesare u martua me fisniken spanjolle Teresa de Blasco kundër vullnetit të babait të tij,i cili e detyroi të hiqte dorë nga të drejtat e tij të lindjes (megjithatë,ai e mbajti titullin e markezit<ref>{{Cite book |title=Cesare Beccaria. Dramma della Giustizia |year=1995 |location=Milano |page=53 |language=ita}}</ref>);nga kjo martesë ai pati katër fëmijë:Giulia (1762-1841),Maria (1766-1788),e lindur me probleme serioze neurologjike dhe vdiq e re,Giovanni Annibale i cili lindi dhe vdiq më [[1767]] dhe Margherita gjithashtu e cila lindi dhe vdiq në [[1772]] . Babai i tij e largoi nga shtëpia pas martesës,kështu që ai u detyrua të shkonte te Pietro Verri,i cili e mbështeti edhe financiarisht për një periudhë. Teresa vdiq më 14 mars [[1774]],për shkak të [[Sifilizi|sifilizit]] ose [[Tuberkulozi|tuberkulozit]].Beccaria,pas vetëm 40 ditësh vejurie, nënshkroi kontratën martesore me Anna dei Conti Barnaba Barbò,me të cilën u martua për herë të dytë më 4 qershor 1774,vetëm 82 ditë pas vdekjes së gruas së tij të parë.Me Anna Barbò ai pati një djalë tjetër, Giulio-n. === Veprat e tij të hershme === Qasja e tij ndaj [[Epoka e Iluminizmit|Iluminizmit]] ndodhi pasi lexoi ''Letrat Persiane'' të [[Monteskjë|Montesquieu-]]<nowiki/>së dhe"Kontratën Sociale"të Rusosë,falë të cilave ai u entuziazmua për problemet filozofike dhe sociale dhe hyri në rrethin e familjes Verri, ku ndodhej edhe stafi editorial i Caffè-së,gazetës më të famshme politiko-letrare të kohës,për të cilën shkruante herë pas here. [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene,_1780.djvu|majtas|faqja=13|parapamje|Faqja e titullit nga botimi i vitit 1780.Kopja në fotografi ishte në pronësi të [[John Adams]],[[Presidenti i Shteteve të Bashkuara|Presidentit të ardhshëm të Shteteve të Bashkuara]],emri i të cilit është shkruar me dorë,me datën 1780.]] === Publikimi i librit " ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'' === Pasi botoi disa artikuj mbi ekonominë,në [[1764|vitin 1764]] ai botoi ''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet (Dei delitti e delle pene''),një kryevepër e frymëzuar nga diskutimet në familjen Verri mbi gjendjen e mjerueshme të drejtësisë penale.Fillimisht anonim,ishte një vepër e shkurtër kundër [[Tortura|torturës]] dhe [[Dënimi me vdekje|dënimit me vdekje]] që gëzoi sukses të madh në të gjithë [[Evropa|Evropën]] dhe botën,veçanërisht në [[Franca|Francë]]. Në kundërshtim me qëndrimet e Beccarias,teksti Shënime dhe Vëzhgime(Note ed osservazioni) mbi Librin e ''Krimeve dhe Ndëshkimeve(Dei delitti e delle pene)'' të [[Ferdinando Facchinei]]-t u botua në [[1765|vitin 1765.]] Polemikat që pasuan kontribuan në vendimin për ta vendosur traktatin e Beccarias në Indeksin e Librave të Ndaluar në [[1766|vitin 1766]],për shkak të dallimit midis mëkatit dhe krimit. [[Skeda:Dei_delitti_e_delle_pene.tif|parapamje|''Mbi Krimet dhe Ndëshkimet'',1765.]] === Udhëtimi në Francë dhe vitet e fundit === Në vitin 1766,Beccaria udhëtoi me ngurrim për në [[Parisi|Paris]], dhe vetëm me këmbënguljen e vëllezërve Verri dhe filozofëve francezë që mezi prisnin ta takonin.Ai u mirëprit për një kohë të shkurtër në rrethin e [[Paul Henri Thiry d’Holbach|Baron d'Holbach]].Xhelozia e tij e justifikuar për gruan e tij të largët dhe karakteri i tij i zymtë dhe i ftohtë bënë që ai të kthehej në Milano sa më shpejt të ishte e mundur,duke lënë vetëm shokun e tij Alessandro Verri për të vazhduar udhëtimin drejt [[Anglia|Anglisë]].Natyra e rezervuar dhe e ngurruar e Beccaria-s,si në çështjet private ashtu edhe në ato publike,gjeti tek vëllezërit Verri,dhe veçanërisht tek Pietro,një pikë themelore mbështetjeje dhe stimuli,veçanërisht kur ai filloi të interesohej për studimin e ekonomisë.Ashtu si [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau]],Beccaria ishte ndonjëherë [[Paranoja|paranojak]] dhe shpesh kishte luhatje humori,personaliteti i tij ishte mjaft i ngathët dhe karakteri i tij ishte dobët,jo shumë i shkëlqyer dhe jo i prirur për jetën shoqërore;megjithatë,kjo nuk e pengoi atë të shprehte shumë mirë konceptet që kishte në mendje,veçanërisht në shkrimet e tij.<ref name="Pirrotta">Onofrio Pirrotta, Beccaria, i suoi delitti e le pene delle figlie, Milano, 1995, fq. 53.</ref> Duke u kthyer në Milano në vitin 1768,ai mori katedrën e Shkencave të Dhomës( ekonomi politike ),e krijuar për të në shkollat Palatine të Milanos dhe filloi të planifikonte një vepër të madhe mbi bashkëjetesën njerëzore,e cila nuk u përfundua kurrë. [[Skeda:Accademia_dei_Pugni.jpg|majtas|parapamje|[[Antonio Perego (pittore)|Antonio Perego]], ''Akademia e Grushtave''.Nga e majta në të djathtë: Alfonso Longo (kthehet prapa), Alessandro Verri, Giambattista Biffi, Cesare Beccaria, [[Luigi Stefano Lambertenghi]], Pietro Verri, [[Giuseppe Visconti di Saliceto]]]] Pasi hyri në administratën austriake në [[1771|vitin 1771]],ai u emërua anëtar i Këshillit të Lartë të Ekonomisë,duke kontribuar në reformat e Habsburgëve nën Maria Terezën dhe Jozefin II.Ai u kritikua për këtë nga miqtë e tij(përfshirë Pietro Verrin),të cilët e qortuan se ishte bërë burokrat.Megjithatë,studiuesit i konsiderojnë këto gjykime të padrejta,pasi Cesare Beccaria iu përkushtua reformave të rëndësishme,të cilat kërkonin përgatitje të konsiderueshme intelektuale,jo vetëm administrative. Midis tyre ishte reforma e masave të shtetit milanez,e ndërmarrë përpara asaj të [[Sistemi Ndërkombëtar i Njësive|sistemit metrik dhjetor]] francez,dhe së cilës Beccaria,së bashku me vëllanë e tij [[Annibale Beccaria|Annibale]],i kushtuan pothuajse njëzet vjet të jetës së tij. (Reforma,jashtëzakonisht komplekse,në fund të fundit përfshiu vetëm krahun milanez.Reforma pasuese e peshave nuk u zbatua kurrë.)<ref>{{Cite journal |title=Emanuele Lugli, 'Cesare Beccaria e la riduzione delle misure lineari a Milano,' Nuova Informazione Bibliografica 3/2015, 579-602. |url=http://www.rivisteweb.it/doi/10.1448/80865 |journal=Nuova informazione bibliografica |language=ita |doi=10.1448/80865}}</ref> Marrëdhënia e tij me vajzën e tij,Giulian, nënën e ardhshme të [[Alessandro Manzoni|Alessandro Manzonit]],ishte konfliktuale për pjesën më të madhe të jetës së tij;ajo ishte dërguar në një shkollë me konvikt (edhe pse Beccaria shpesh i kishte kritikuar shkollat fetare) menjëherë pas vdekjes së nënës së saj dhe ishte harruar atje për gati gjashtë vjet:babai i saj nuk donte të dëgjonte asgjë për të për një kohë të gjatë dhe kurrë nuk e konsideronte atë vajzën e tij,por përkundrazi frytin e një prej shumë marrëdhënieve jashtëmartesore që kishte pasur gruaja e tij.Beccaria nuk ndihej i përshtatshëm për rolin e babait,për më tepër ai i mohoi vajzës së tij trashëgiminë e nënës së saj,duke pasur borxhe të lidhura:kjo i dha atij reputacionin e një lakmitari të pakthyeshëm. Giulia u largua nga shkolla me konvikt në [[1780|vitin 1780]] dhe më pas frekuentoi rrethet e Iluminizmit dhe ato të libertinës. Në [[1782|vitin 1782]] ai e martoi me Kontin Pietro Manzoni, njëzet vjet më të madh se ajo:nipi i tij Alessandro lindi në [[1785|vitin 1785]], por duket se ai ishte në të vërtetë djali i Giovanni Verri-t,vëllait më të vogël të Pietros dhe Alessandros,dhe i dashuri i Giulias.Para vdekjes së babait të saj,Giulia braktisi burrin e saj,në vitin 1792,për të shkuar të jetonte në Paris me Kontin Carlo Imbonati, duke i ndërprerë përfundimisht marrëdhëniet me të atin,<ref name="Pirrotta" />dhe përkohësisht edhe me të birin. Beccaria vdiq në Milano më 28 nëntor [[1794]],për shkak të një goditjeje në tru,në moshën 56 vjeçare,dhe u varros në Varrezat e Mojazzës,jashtë Porta Comasina, në një vend varrimi të njohur (ku u varros edhe Giuseppe Parini ) në vend të varrit familjar.Kur të gjitha eshtrat u transferuan në varrezat monumentale të Milanos,një shekull më vonë,gjurmët e varrit të juristit të madh u humbën.Pietro Verri,me një reflektim që është ende i vlefshëm sot,e kritikoi në shkrimet e tij faktin që milanezët nuk e kishin nderuar mjaftueshëm emrin e Cesare Beccarias,as të gjallë as të vdekur,i cili i kishte sjellë kaq shumë lavdi qytetit.Gjithashtu të pranishëm në funeralin e Beccarias ishin nipi i tij i vogël [[Alessandro Manzoni]] (i cili do të merrte shumë nga reflektimet e gjyshit të tij dhe Verrit në''"Historia e Kolonës Famëkeqe"'' dhe në kryeveprën e tij," ''[[I promessi sposi|Të Fejuarit]]'' ",si dhe djali dhe trashëgimtari i tij i mbijetuar,Giulio.<ref>{{Cite web |date= |title=Beccaria non riposa sul Lario |url=http://www.corrierecomo.it/?option=com_content&view=article&id=40112%3Abeccaria-non-riposa-sul-lario&catid=29%3Acultura&Itemid=30 |language=ita}}</ref> == Mendimi == Beccaria u ndikua nga leximi i [[John Locke|Locke-ut]],Helvétius-it, [[Zhan Zhak Ruso|Rousseau-t]] dhe,si shumica e mendimtarëve të Iluminizmit Milanez,nga Sensualizmi i Condillac-ut.Ai u ndikua gjithashtu nga Enciklopedistët,në veçanti nga [[Voltaire]] dhe [[Denis Diderot|Diderot]].Duke u nisur nga teoria klasike kontraktuale e ligjit,e nxjerrë pjesërisht nga formulimi i dhënë nga Rousseau,e cila në thelb e bazon shoqërinë në një kontratë shoqërore(në veprën me të njëjtin emër) që synon mbrojtjen e të drejtave të individëve dhe kështu garantimin e rendit,Beccaria praktikisht e përcaktoi krimin në një mënyrë laike si shkelje të kontratës dhe jo si një shkelje të ligjit hyjnor,i cili i përket ndërgjegjes së personit dhe jo sferës publike. Shoqëria në tërësi gëzonte të drejtën për vetëmbrojtje, e cila duhej të ushtrohej në përpjesëtim me krimin e kryer (parimi i ndëshkimit proporcional) dhe sipas parimit kontraktual sipas të cilit askush nuk mund të disponojë me jetën e një tjetri (Rusoi as nuk e konsideronte vetëvrasjen moralisht të lejueshme,pasi, sipas pikëpamjes së gjenevasit,nuk ishte njeriu,por natyra,që kishte pushtet mbi jetën e vet,dhe për këtë arsye kjo e drejtë sigurisht që nuk mund t'i shkonte Shtetit,i cili në çdo rast do të kishte shkelur një të drejtë individuale). === Natyra utilitare e mendimit të Beccarias === Pikëpamja iluministe e Beccarias përqendrohet në fjali të tilla si"Nuk ka liri sa herë që ligjet lejojnë që në disa raste njeriu të pushojë së qeni person dhe të bëhet send".Ai përsërit se si është e nevojshme të neutralizohet"shpenzimi i padobishëm i torturave"që ishin të përhapura në shoqërinë e kohës së tij.Teza [[Humanitarizmi|humanitare]],e theksuar nga Volteri,lihet pjesërisht mënjanë prej tij,pasi Beccaria dëshiron të demonstrojë në mënyrë pragmatike kotësinë e torturës dhe dënimin me vdekje,sesa padrejtësinë e tyre.Ai në fakt është i vetëdijshëm se ligjvënësit motivohen më shumë nga dobia praktike e një ligji,sesa nga parimet absolute,të një natyre fetare ose filozofike.Beccaria në fakt pohon se"nëse demonstroj se vdekja nuk është as e dobishme dhe as e nevojshme,do të kem fituar kauzën e njerëzimit".Prandaj,Beccaria e vendos veten në shkollën utilitare:ai e konsideron dobinë si motivin dhe masën për vlerësimin e çdo veprimi njerëzor. [[Skeda:DSC02897_-_Milano_-_Piazza_Beccaria_-_Monumento_a_Cesare_Beccaria_-_Foto_di_Giovanni_Dall'Orto_-_29-1-2007.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria,Giuseppe Grandi, Milano]] Doktrina e tij është përgjithësisht parandaluese,duke supozuar se njeriu mund të ndikohet nga premtimi i shpërblimit ose ndëshkimit.Në të njëjtën kohë,ai beson se ekziston një konflikt pak a shumë i fshehur midis çdo qytetari dhe institucioneve.Ai mbështet [[Sekulariteti|natyrën laike]] të shtetit.Ai përvetëson një metodë analitike-deduktive të hetimit (tipike për matematikën),dhe për të,përvoja duhet të kuptohet në terma fenomenalë(një qasje sensoriste). Natyra njerëzore shpaloset brenda një dimensioni hedonist-instiktiv,që do të thotë se si individët ashtu edhe masat veprojnë sipas shqisave të tyre.Thënë thjesht,njeriu karakterizohet nga hedonizmi.Individët mund të krahasohen me"lëngje" të vënë në lëvizje nga ndjekja e vazhdueshme e kënaqësisë,e kuptuar si një ikje nga dhimbja.Njeriu,megjithatë,është një makinë inteligjente e aftë të racionalizojë impulset për të mundësuar jetën në shoqëri;në të vërtetë,çdo njeri pretendon autonomi dhe vendimmarrje të padiskutueshme,por ai njeh komoditetin e jetës shoqërore.Por konflikti mbetet,dhe për këtë arsye qytetarët duhet të parandalohen që të joshen nga ideja e shkeljes së ligjit në ndjekje të përfitimit personal me çdo kusht.Prandaj,ligjvënësi,si një"arkitekt i aftë",duhet të vendosë sanksione dhe shpërblime parandaluese; është e nevojshme t'i mbajmë këto"lëngje"nën kontroll, duke penguar impulset antisociale. Megjithatë,Beccaria pohon se sanksioni duhet të jetë i përshtatshëm dhe i sigurt,duke siguruar mbrojtje sociale,por në të njëjtën kohë i zbutur dhe respektues ndaj personit njerëzor. {{Blockquote|«Qëllimi i dënimeve nuk është të torturojë dhe të mundojë një qenie të ndjeshme,as të zhbëjë një krim të kryer tashmë.A mundet vallë që një trup politik,i cili duke qenë larg të vepruarit me pasion është moderatori i qetë i pasioneve të veçanta,të strehojë këtë mizori të kotë,instrument i tërbuar i fanatizmit ose i tiranëve të dobët?A thërrasin vallë britmat e një fatkeqi,nga koha që nuk kthen mbrapsht veprimet e konsumuara tashmë?Qëllimi pra nuk është tjetër veçse të pengojë fajtorin që t'u shkaktojë dëme të reja qytetarëve të tij dhe të largojë të tjerët nga kryerja e të njëjtave vepra.Ato dënime pra dhe ajo metodë e zbatimit të tyre duhet të përzgjidhen që,duke ruajtur proporcionin,të lënë një mbresë më efektive dhe më të qëndrueshme në shpirtrat e njerëzve,dhe më pak torturuese në trupin e fajtorit.»}} === Refuzimi i dënimit me vdekje === «Më duket një absurditet që ligjet,të cilat janë shprehje e vullnetit publik,që e urrejnë dhe e dënojnë vrasjen,të kryejnë vetë një të tillë dhe,për t'i larguar qytetarët nga vrasja,të urdhërojnë një vrasje publike» (Mbi krimet dhe dënimet, kreu XXVIII) [[Skeda:Beccaria_-_Dei_delitti_e_delle_pene_-_6043967_A.jpg|majtas|parapamje|Ilustrim alegorik nga vepra “Mbi Krimet dhe Ndëshkimet”: Drejtësia e personifikuar spraps xhelatin,duke mbajtur tre koka dhe një shpatë.]] [[Dënimi me vdekje]],"''një luftë e kombit kundër një qytetari'' ",është i papranueshëm sepse e mira e jetës nuk është e disponueshme,prandaj është e larguar nga vullneti i individit dhe i shtetit. Për më tepër,ajo: * nuk është një pengesë e vërtetë * Nuk është absolutisht e nevojshme në kohë paqeje Nuk ofron frikësim të mjaftueshëm sepse vetë krimineli i frikësohet vdekjes më pak sesa një dënimi me burgim të përjetshëm ose skllavërie të mjerueshme:është vuajtje përfundimtare kundrejt vuajtjes së përsëritur.Për më tepër,për ata që janë dëshmitarë të ekzekutimit të tij, kjo mund të duket si një spektakël ose të ngjallë dhembshuri.Në rastin e parë,e ngurtëson mendjen, duke e bërë atë më të prirur ndaj krimit;në të dytin,nuk arrin të forcojë ndjenjën e detyrimit ligjor dhe besimin në institucione. Kjo gjendje është shumë më e fuqishme se ideja e vdekjes dhe i frikëson ata që e shohin më shumë sesa ata që e vuajnë;prandaj është efektive dhe frikësuese, megjithëse e dobët.Në realitet,duke vepruar kështu, vdekja e trupit zëvendësohet nga vdekja e shpirtit, personi i dënuar asgjësohet nga brenda.Megjithatë, objektivi i Beccarias nuk është ndëshkimi si qëllim në vetvete,por ai e përdor këtë argument të vuajtjes penale për të bindur qeverinë dhe gjyqtarët,pasi qëllimi i tij mbetet jashtëzakonisht riedukues dhe kompensues (personi i dënuar nuk duhet të vuajë ose torturohet,por duhet ta riparojë dëmin në një mënyrë ekonomiko-politike,siç parashikohet nga një koncept thjesht utilitar dhe anti-ndëshkues i drejtësisë). Beccaria pranon se përdorimi i dënimit me vdekje është i nevojshëm vetëm kur eliminimi i individit është parandaluesi i vërtetë dhe i vetëm për të penguar të tjerët të kryejnë krime,si në rastin e atyre që nxisin trazira dhe tensione sociale:por ky rast nuk do të ishte i zbatueshëm përveçse ndaj një individi shumë të fuqishëm dhe vetëm në rastin e një [[Lufta civile|lufte civile]].Ky motivim u përdor për të kërkuar dënimin e [[Luigji XVI|Luigjit XVI]] nga [[Maksimiljen Robespier|Maximilien de Robespierre]],i cili fillimisht ishte kundër dënimit me vdekje,por më vonë i dha dritën jeshile përdorimit të tepruar të dënimit me vdekje dhe më pas Terrorit ;sjellje që ishte plotësisht e papranueshme në mendimin e Beccaria-s,i cili në fakt u distancua,si shumë iluministë të moderuar,nga [[Revolucioni Francez]] pas [[1793|vitit 1793]]. === Neveri ndaj torturës === [[Tortura]],“''empulli famëkeq i së vërtetës''”,hidhet poshtë nga Beccaria me argumente të ndryshme: * Kjo shkel prezumimin e pafajësisë,pasi "një njeri nuk mund të quhet fajtor derisa gjyqtari ta ketë dënuar atë". * Ai përbëhet nga një vuajtje dhe për këtë arsye është i papranueshëm;nëse krimi është i sigurt,ai çon në dënimin e përcaktuar me ligj,nëse është i pasigurt,një person ndoshta i pafajshëm nuk duhet të torturohet. * Nuk është efektive sepse nxit rrëfime të rreme, pasi njeriu,i rraskapitur nga dhimbja,do të përfundojë duke thënë gënjeshtra për t'i dhënë fund vuajtjeve. * Duhet të refuzohet gjithashtu për arsye humanizmi:të pafajshmit vendosen në kushte më të këqija se fajtorët. * Kjo nuk çon në ndryshimin e subjektit,as nuk e pastron atë në sytë e komunitetit. Beccaria pranon në mënyrë racionale dënimin me torturë në rastin e një dëshmitari të heshtur,domethënë dikush që këmbëngul të mos u përgjigjet pyetjeve gjatë gjyqit;në këtë rast,tortura është e justifikuar,por ai preferon të kërkojë largimin e saj të plotë,pasi argumenti utilitar në këtë rast mbivendoset nga ai racional (fakti që është e padrejtë të zbatohet një dënim parandalues,joproporcional dhe në çdo rast i dhunshëm). === Paraburgimi === Beccaria shpreh dyshime dhe rekomandon kujdes në paraburgimin,i cili në sistemet penale zakonisht zbatohet në rastet e rrezikut të arratisjes,përsëritjes së krimit ose manipulimit të provave,dhe i cili në kohën e vet ishte plotësisht i paligjshëm dhe i padrejtë. «Një gabim jo më pak i zakonshëm sesa kundërshtues ndaj qëllimit shoqëror,i cili është opinioni i sigurisë së vet,është të lihet arbitër magjistrati zbatues i ligjeve, për të burgosur një qytetar,për t'i hequr lirinë një armiku me pretekste të kota,dhe të lihet i pandëshkuar një mik me gjithë dëshmitë më të forta të fajësisë.Burgimi është një dënim i cili për nga domosdoshmëria duhet,ndryshe nga çdo dënim tjetër,t'i paraprijë deklarimit të krimit;por ky karakter dallues nuk ia heq atij tjetrin thelbësor, domethënë që vetëm ligji përcakton rastet në të cilat një njeri është i denjë për dënim.Prandaj,ligji duhet të tregojë dëshmitë e një krimi që meritojnë ndalimin e fajtorit,që e nënshtrojnë atë në një hetim dhe në një dënim.» Mund të jetë e nevojshme,por meqenëse është një dënim kundër një personi të supozuar të pafajshëm,si tortura(një koncept garantues i drejtësisë),nuk duhet të zbatohet nëpërmjet vullnetit arbitrar të një magjistrati ose një oficeri policie.Burgimi pas kapjes dhe para gjyqit është i pranueshëm vetëm kur ka,pa asnjë dyshim, prova të rrezikshmërisë së të akuzuarit:«reputacioni publik,arratisja,rrëfimi jashtëgjyqësor,ai i një bashkëpunëtori në krim,kërcënimet dhe armiqësia e vazhdueshme me palën e ofenduar,corpus delicti dhe të dhëna të ngjashme,janë prova të mjaftueshme për të kapur një qytetar.Por këto prova duhet të përcaktohen me ligj dhe jo nga gjyqtarët,dekretet e të cilëve janë gjithmonë në kundërshtim me lirinë politike,kur ato nuk janë propozime të veçanta të një maksime të përgjithshme që ekziston në kodin publik».[14] Provat duhet të jenë po aq të forta sa rrezikon burgimi të jetë i gjatë ose i rëndë:''«Ndërsa dënimet zbuten, ndërsa mjerimi dhe uria hiqen nga burgjet,ndërsa dhembshuria dhe njerëzimi depërtojnë në dyert e hekurta dhe u japin urdhra ministrave të drejtësisë të paepur dhe të ngurtësuar,ligjet do të jenë në gjendje të kënaqen me prova gjithnjë e më të dobëta për të arrestuar»''. Ai gjithashtu rekomandon rehabilitim të plotë për burgosjen e padrejtë:''«Një njeri i akuzuar për një krim,i burgosur dhe i liruar nga akuzat,nuk duhet të mbajë me vete asnjë shenjë turpi.Sa romakë të akuzuar për krime shumë të rënda,që më vonë u shpallën të pafajshëm,u nderuan nga populli dhe u nderuan nga magjistratët! Por pse është kaq i ndryshëm rezultati i një njeriu të pafajshëm në kohët tona?Sepse në sistemin e tanishëm kriminal,sipas mendimit të njerëzve,ideja e forcës dhe arrogancës mbizotëron mbi atë të drejtësisë;të akuzuarit dhe të dënuarit hidhen së bashku në të njëjtën shpellë;sepse burgu është më shumë një torturë sesa një kujdestari e fajtorëve,dhe sepse forca e brendshme që mbron ligjet është e ndarë nga forca e jashtme që mbron fronin dhe kombin,kur ato duhet të jenë të bashkuara»''. === Natyra e sanksionit === [[Skeda:Beccaria_-_Scritti_e_lettere_inediti,_1910.djvu|faqja=7|parapamje|Faqja e titullit të ''Shkrimeve dhe Letrave të Pabotuara'' nga viti 1910]] [[Skeda:Cesare_Beccaria_in_Dei_delitti_crop.jpg|parapamje|Cesare Beccaria, gravurë nga ''"Mbi Krimet dhe Ndëshkimet"'']] Beccaria tregon se sanksioni duhet të plotësojë disa kërkesa: * ''shpejtësia'' ose afërsia kohore e dënimit me krimin * {{'}} '','' domethënë,duhet të ketë siguri për një përgjigje sanksionuese nga autoritetet * ''proporcionaliteti'' me krimin(i vështirë për t’u arritur, por i dëshirueshëm) * ''kohëzgjatja'',e cila duhet të jetë e mjaftueshme * ''shembull publik'',në fakt marrësi i sanksionit është komuniteti,i cili vëren papërshtatshmërinë e shkeljes * të jetë''"minimumi i asaj që është e mundur në rrethanat e dhëna"'' Sipas Beccarias,për të përftuar një proporcionalitet të përafërt midis dënimit dhe krimit,është e nevojshme të merren parasysh: * dëmit të pësuar nga komuniteti * avantazhi që sjell kryerja e një krimi të tillë * tendencëa e qytetarëve për të kryer këtë krim Megjithatë,nuk duhet të jetë dhunë e panevojshme,por duhet të diktohet nga ligji,si dhe të zotërojë të gjitha karakteristikat racionale të përmendura,dhe të jetë e lirë nga personalizmat dhe ndjenjat irracionale të [[Hakmarrja|hakmarrjes]]. Ndëshkimi është gjithashtu një ''mjet i fundit'',në fakt duhet të shmanget kur dikush ka instrumente efektive të kontrollit shoqëror(për më tepër,nuk duhet të godasë qëllimet në një mënyrë të ngjashme me një fakt të kryer: për shembull,një sulm i dështuar nuk është i krahasueshëm me një të suksesshëm).Për këto arsye, është e rëndësishme të zbatohen masa"parandaluese indirekte",të tilla si:një sistem gjyqësor i rregullt, përhapja e arsimit në shoqëri,e drejta për shpërblim (duke shpërblyer virtytin e qytetarit,në vend që të ndëshkojë vetëm fajin),një reformë ekonomiko-sociale që përmirëson kushtet e jetesës së klasave shoqërore të disavantazhuara.Beccaria gjithashtu deklaron veten dyshues ndaj sistemit të denoncimit (i ashtuquajturi ''bashkëpunim me drejtësinë''),që duhet të përdoret vetëm për të parandaluar krime të rëndësishme,pasi ai inkurajon tradhtinë dhe favorizon kriminelët e vetëshpallur duke u dhënë atyre pandëshkueshmëri. Sa i përket institutit shpërblyes në dënimin e dhënë tashmë,pra amnistitë dhe [[Falja (ligj)|faljet]],ato mund të përdoren, por me kujdes:i dënuari që sillet në mënyrë shembullore gjatë ekzekutimit të dënimit ose në raste specifike,por vetëm në rastin e dënimeve të rënda,ato mund të jepen; megjithatë,ai sugjeron kufizimin e diskrecionit të sundimtarit dhe gjykatësit,pasi ka frikë se instrumenti i faljes do të përdoret për favorizim,si në Ancien Régime, duke eliminuar edhe dënimet e lehta për njerëzit që janë të fuqishëm ose politikisht ose njerëzisht të afërt me sovranin:"Falja është virtyt i ligjvënësit dhe jo i ekzekutuesit të ligjeve",shkruan ai në fakt. Prandaj,qëllimi i ndëshkimit nuk është të vuajë,por të parandalojë kryerësin e veprës penale nga kryerja e krimeve të mëtejshme dhe të frikësojë të tjerët nga kryerja e krimeve të mëtejshme,deri në atë pikë sa të flitet për një"ndëshkim të butë",në kontrast me ndëshkimin e dhunshëm:{{Blockquote|«Një nga frenat më të mëdha të krimeve nuk është mizoria e dënimeve,por pagabueshmëria(pashmangshmëria)e tyre.Siguria e një ndëshkimi,qoftë edhe i moderuar,do të bëjë gjithmonë një mbresë më të madhe sesa frika nga një tjetër më i tmerrshëm,i shoqëruar me shpresën e mosndëshkimit;sepse fatkeqësitë, qofshin edhe minimale,kur janë të sigurta,i frikësojnë gjithmonë shpirtrat njerëzorë,dhe shpresa,kjo dhuratë qiellore që shpesh na zë vendin e çdo gjëje,largon gjithmonë idenë e fatkeqësive më të mëdha,veçanërisht kur mosndëshkimi,të cilin lakmia dhe dobësia shpesh e lejojnë,ia rrit asaj forcën.Vetë egërsia e dënimit bën që të guxohet aq më shumë për t'iu shmangur atij,sa më e madhe që është e keqja me të cilën përballet;bën që të kryhen më shumë krime,për t'i shpëtuar dënimit të një krimi të vetëm. Vendet dhe kohërat e torturave më mizore ishin gjithmonë ato të veprimeve më të përgjakshme dhe çnjerëzore,pasi i njëjti shpirt egërsie që udhëhiqte dorën e ligjvënësit,udhëhiqte edhe atë të vrasësit të prindit(atëvrasësit)dhe të vrasësit me pagesë.(...)Që një dënim të arrijë efektin e tij,mjafton që e keqja e dënimit të tejkalojë të mirën që lind nga krimi,dhe në këtë tejkalim të së keqes duhet të llogaritet pashmangshmëria e dënimit dhe humbja e së mirës që krimi do të prodhonte.Çdo gjë më tepër është pra e tepërt dhe prandaj tiranike.»Mbi krimet dhe dënimet, kapitulli 27}} === E drejta për vetëmbrojtje: mbi mbajtjen e armëve === Mendimet e Beccarias mbi përdorimin e armëve,të cilat ai i konsideronte një mjet të dobishëm për të penguar krimin,mund të përmblidhen në citimet e mëposhtme:{{Blockquote|«Ide e rreme e përdorshmërisë është ajo që sakrifikon një mijë avantazhe reale për një shqetësim ose imagjinar ose me pak pasoja,që do t'u hiqte njerëzve zjarrin sepse digjet dhe ujin sepse mbyt,që nuk u jep zgjidhje të këqijave përveçse duke i shkatërruar ato.Ligjet që ndalojnë mbajtjen e armëve janë ligje të kësaj natyre; ato nuk çarmatosin askënd tjetër veç atyre që nuk janë të prirur dhe as të vendosur për të kryer krime,ndërsa ata që kanë guximin të shkelin ligjet më të shenjta të njerëzimit dhe më të rëndësishmet e kodit, si do t'i respektojnë ato më të voglat dhe thjesht arbitraret, shkelja e të cilave duhet të jetë aq e lehtë dhe e pandëshkueshme, dhe zbatimi i saktë i të cilave heq lirinë personale,aq të shtrenjtë për njeriun,aq të shtrenjtë për ligjvënësin e ndriçuar,dhe i nënshtron të pafajshmit ndaj të gjitha keqtrajtimeve që u takojnë fajtorëve?Këto e përkeqësojnë gjendjen e të sulmuarve,duke përmirësuar atë të sulmuesve,nuk i pakësojnë vrasjet,por i shtojnë ato,sepse besimi është më i madh në sulmin ndaj të çarmatosurve sesa ndaj të armatosurve.Këto quhen ligje jo parandaluese,por frikësuese ndaj krimeve,të cilat lindin nga përshtypja e trazuar e disa fakteve të veçanta,jo nga meditimi i arsyeshëm i disavantazheve dhe avantazheve të një dekreti universal»}} == Influenca == Edhe poeti Ugo Foscolo do të theksojë në Letrat e Fundit të Jacopo Ortis se "vuajtjet shtohen me torturat". Për më tepër,Beccaria ishte i afërt dhe simpatizues me idealet e Masonerisë<ref>{{Cite web |date=2018-02-28 |title=Da Garibaldi a John Wayne: gli iscritti illustri alla massoneria |url=https://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscrittiillustri-massoneria/ugo-foscolo.shtml |url-status=dead |access-date= |language=ita |archive-date=20 shkurt 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180220161117/http://www.corriere.it/politica/cards/da-garibaldi-john-wayne-iscritti-illustri-massoneria/massoneria_principale.shtml }}</ref><ref>{{Cite web |title=Massoneria al Palacongressi da Beccaria all’illuminismo |url=https://www.iltirreno.it/cecina/cronaca/2016/10/14/news/massoneria-al-palacongressi-da-beccaria-all-illuminismo-1.14250705 |language=ita}} (organizzato da Gran loggia d’Italia regione Toscana provincia di Cecina della Massoneria)</ref>,por mohoi përkatësinë e tij masonike(ashtu si edhe vëllezërit Verri),pavarësisht idealeve të revistës''Il Caffè''<ref>{{Cite web |last=Antonio Trampus |title=La massoneria nell'età moderna |url=https://books.google.it/books?id=9PiNDAAAQBAJ&pg=PT58 |publisher=Editori Laterza |language=ita |isbn=9788858100486}}</ref>në të cilën shkruante masoni Giambattista Biffi.Puna dhe mendimi i Beccarias dhe Gaetano Filangieri u vazhduan nga Francesco Mario Pagano Puna e Beccarias ndikoi në kodifikimin e Dukës së Madh të Toskanës,i mishëruar në Reformën e Legjislacionit Penal Toskan,të shpallur nga Peter Leopold i Habsburgut më 30 nëntor [[1786]],i njohur më mirë si"Kodi i Leopoldinit",me të cilin Toskana u bë shteti i parë në Evropë që eliminoi plotësisht dënimin me vdekje dhe torturën nga sistemi i saj penal.Më parë, Franca kishte hequr vetëm torturën,me një ligj të nxjerrë nga [[Luigji XVI]] në [[1780|vitin 1780.]] Filozofi utilitarist Jeremy Bentham do të trajtojë disa nga idetë e saj. Idetë e Beccarias nxitën një debat(mendoni për kritikat që [[Immanuel Kant|Kanti]] i drejtoi atij në ''Metafizikën e Moralit''<ref>{{Cite book |title=La metafisica dei costumi |publisher=Laterza |year=2009 |isbn=978-88-420-2261-9 |location=Roma-Bari |pages=168-169 |language=ita}}</ref>)i cili është ende gjallë dhe aktual sot. == Citate dhe referenca == [[Skeda:Cesare_Beccaria_statue_Pinacoteca_Brera.jpg|parapamje|Monument për Cesare Beccaria, Milano]] * Në [[1837|vitin 1837]] u krijua një monument për Cesare Beccaria-n,vepër e skulptorit Pompeo Marchesi, dhe u vendos në shkallët richiniane të Pallatit Brera. * Në [[1871|vitin 1871]],një monument i dytë prej mermeri u përurua në Milano(tani Piazza Beccaria);për shkak të përkeqësimit,monumenti u zëvendësua me një kopje prej bronzi në vitin 1913. * Një [[Asteroidi|asteroid]] u emërua pas tij:''8935 Beccaria'' . * Burgu për të mitur në Milano mban emrin e tij. * Një shkollë e mesme klasike prestigjioze në Milano,[http://www.liceobeccaria.it/ Shkolla e Mesme Shtetërore Cesare Beccaria],është emëruar sipas tij. * Një nga tre departamentet e Fakultetit të Drejtësisë të Universitetit të Milanos i është kushtuar atij. == Vepra == * ''Mbi çrregullimin dhe korrigjimet e monedhave në Shtetin e Milanos në vitin 1762'' ( [[1762]] ) * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=13753033 |title=Dei delitti e delle pene |publisher= |year=1764 |location=München |language=ita}}<ref>{{Cite book |last=Hostettler |first=John |url=https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host |title=Cesare Beccaria: The Genius of 'On Crimes and Punishments' |date=2011 |publisher=Waterside Press |year=2011 |isbn=978-1-904380-63-4 |location=Hampshire |page=[https://archive.org/details/cesarebeccariage0000host/page/n161 160] |language=eng}}</ref> ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9662013 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Marco Cortellini |year=1765 |location=Livorno |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=6043967 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=[s.n.] |year=1766 |location=Harlem [i.e. Parigi?] |language=ita}} ** {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=2540345 |title=Dei delitti e delle pene |publisher=Giovanni Claudio Molini |year=1780 |location=Harlem |language=ita}} * ''Hulumtime mbi Natyrën e Stilit'' ( [[1770]] ) * ''[https://it.wikisource.org/wiki/Elementi%20di%20economia%20pubblica Elementet e ekonomisë publike]'' ( [[1804]] ) === Koleksione artikujsh === Artikujt e Beccaria-s për ''Il caffè'' janë në:Gianni Francioni,Sergio Romagnoli(redaktuar nga)''«Il Caffè» nga 1764 deri në 1766'',seria «Pantheon»,Bollati Boringhieri Editore,2005 Dy vëllime, == Vepra == Edicioni Kombëtar i veprave të Cesare Beccaria u redaktua nga Mediobanca. U lancua në vitin 1978 me mbështetjen e Franco Venturi,Leo Valiani dhe Luigi Firpo për të nderuar kujtimin e Adolfo Tinos,president i Mediobanca nga viti 1958 deri në vitin 1977. Edicioni Kombëtar u [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/omaggio-a-cesare-beccaria/ përfundua në vitin 2015] dhe [https://archiviostorico.mediobanca.com/pubblicazione/edizione-nazionale-delle-opere-di-cesare-beccaria/ të gjitha vëllimet mund të shkarkohen në format PDF] nga [https://archiviostorico.mediobanca.com/patrimonio/home.html faqja e internetit e Arkivit Historik Mediobanca "Vincenzo Maranghi"]. == Gjenealogji == Të dhëna të marra nga gjenealogjia e shekullit të tetëmbëdhjetë të familjes Beccaria<ref>{{Cite web |title=Teatro genealogico delle famiglie nobili milanesi |url=http://bdh-rd.bne.es/viewer.vm?id=0000192117&page=1 |language=ita}}</ref>me një tregues të prejardhjes së Cesare Beccaria-s.{{Authority control}} == Shënime == <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=5921453&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL6&pds_handle= |title=Ricerche intorno alla natura dello stile |publisher=Società tipografica de' classici italiani |year=1822 |location=Milano |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=3946208&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL7&pds_handle= |title=Scritti e lettere inediti |publisher=Hoepli |year=1910 |location=Milano |language=ita}} * F. Scaduto, ''C. Beccaria. Saggio di storia nel diritto penale,'' Sandron, 1913. https://www.byterfly.eu/islandora/object/librib%3A1126665#page/218/mode/2up * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=I |location=Firenze |language=ita}} * {{Cite book |url=https://gutenberg.beic.it/ |title=Opere |publisher=Sansoni |year=1958 |volume=II |location=Firenze |language=ita}} * Introduzione a Beccaria, Enza Biagini, Roma-Bari, Laterza, 1992 * Antoine-Marie Graziani, ''Fortune de Beccaria'', Commentaire 2009/3 (Numéro 127). * Philippe Audegean, ''Violenza e giustizia. Beccaria e la questione penale'', Bologna, Il Mulino, 2023. https://www.mulino.it/isbn/9788815383037 == Hyrje të ngjashme == * Për krimet dhe dënimet * [[Të drejtat e njeriut]] * [[Burgimi i përjetshëm|Burgim i përjetshëm]] * [[Tortura|Torturë]] * [[Dënimi me vdekje]] * Mbi çrregullimin dhe zgjidhjet e monedhave në shtetin e Milanos në vitin 1762 == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * <cite class="citation libro" id="CITEREFEnciclopedia_Italiana" style="font-style:normal">Ugo Spirito, BECCARIA, Cesare, në Enciclopedia Italiana, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1930.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P4223|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_storia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i historisë, Instituti i Enciclopedisë Italiane, 2010.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6404|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDizionario_di_filosofia" style="font-style:normal">Beccaria, Cesare, në Dizionari i filozofisë, Institut i Enciclopedisë Italiane, 2009.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7993|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFSapere.it" style="font-style:normal">[https://www.sapere.it/enciclopedia/Beccarìa,+Césare.html <span style="font-style:italic;">Beccaria, Cezare</span>], në sci.it, [[De Agostini]].</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P6706|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Francis A. Allen, Cesare Beccaria, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Franco Venturi, BECCARIA, Cesare, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 7, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1970.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-b/cesare-beccaria <span style="font-style:italic;">Veprat e Cezar Beccaria</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Cesare Beccaria / Cesare Beckaria (version tjetër), në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (EN) Veprat e Cesare Beccaria, në Open Library, Internet Archive. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">Audiolibra të Cesare Beccaria, në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * (FR) Publikimet e Cesare Beccaria, në Persée, Ministère de l'Enseignement supérieur, de la Recherche et de l'Innovation. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2732|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Cesare Beccaria, në Goodreads. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q223723#P2963|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Beccaria, Cesare, në sie-asee.it, Arkiv Historic i Ekonomistëve dhe Ekonomistëve.''Arkivi i historisë së ekonomistëve dhe ekonomistëve.'' [[Kategoria:Aktivistë kundër dënimit me vdekje]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] kg7oma1ddp6w7pltc2209yzldlg430c 0 400643 2985344 2981394 2026-05-29T15:13:37Z Eraqena 181813 Rregullime te vogla 2985344 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Carlo Emilio|Cognome=Gadda|Sesso=M|LuogoNascita=Milano|GiornoMeseNascita=14 novembre|AnnoNascita=1893|LuogoMorte=Roma|GiornoMeseMorte=21 maggio|AnnoMorte=1973|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=|Immagine=Gadda 1921.jpg|Didascalia=Carlo Emilio Gadda nel 1921|Didascalia2={{Premio|[[Premio Bagutta]]|1934}} <br /> {{Premio|[[Premio Viareggio]]||1953}}}} '''Carlo Emilio Gadda''' (Milano, 14 nëntor 1893 – Romë, 21 maj 1973) ishte një shkrimtar dhe poet italian. Me profesion ishte inxhinier, por njëkohësisht ushtroi veprimtarinë e tij duke shkruar për revistën Solaria. Nga Milanoja e tij e lindjes u transferua në Rome, ku bashkëpunoi për një kohë të gjatë me RAI në programe kulturore. Duke nisur nga një qëndrim fort anti-novecentist, ende shumë i lidhur me stilin romanit [[Alessandro Manzoni|të Manzonit]], Gadda është bërë një nga figurat më të rëndësishme të [[Modernizmi|modernizmit]] italian; ai ka shënuar narrativën e shekullit XX si mjeshtër i ''[[:it:Pastiche|pastiche]]'' - një pritje e njohur nga miku i tij [[:it:Gianfranco_Contini|Gianfranco Contini]] - përmes një përzierjeje shumë personale të gjuhëve të ndryshme ( [[Dialekti|dialekte]], zhargon dhe terma teknikë, [[Neologjizmat|neologjizma]] ) dhe një përmbysjeje të vazhdueshme të strukturave tradicionale të [[Romani|romanit]] . Kohët e fundit, ai është njohur në të gjithë Evropën si një nga shkrimtarët më origjinalë të të gjitha kohërave, edhe për satirën e trealitetit bashkëkohor dhe për humorin me të cilin ai zbut mëshirën dhe përqeshjen për njeriun modern. Nga ana tjetër, rindërtimi i veprës së tij ka rezultuar të jetë një problem i vështirë dhe i mprehtë, veçanërisht për shkak të sasisë së madhe të veprave të mbetura të papërfunduara (si në rastin e ''[[Racconto italiano di ignoto del Novecento]]'' ) ose që patën një lindje shumë të gjatë (siç është ''La cognizione del dolore'', e filluar në vitet 1930, por e botuar vetëm në vitin 1963); kjo veçori është edhe më e habitshme duke pasur parasysh se Gadda shpesh përdorte zhanret detektive dhe noir për veprat e tij. Romani i tij më i famshëm, ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', i përket gjithashtu kësaj kategorie, në të cilën autori, duke përdorur zhanrin ''detektiv'', në një bashkim të jashtëzakonshëm të dialektit italian, Molise dhe romak, përshkruan një mjedis të mbushur me njerëz dhe të përqendruar ngjarjesh, gjërash, tingujsh, aromash, një rrëmujë që pasqyron situatën e errët dhe të egër të viteve [[Fashizmi|fashiste]] në të cilat është vendosur. == Biografia == Vitet e hershme dhe studimet I lindur i tre fëmijëve nga martesa e dytë e Francesco Ippolito Gadda (1838-1909), i cili kishte mbetur i ve pothuajse tridhjetë vjet më parë dhe ishte rimartuar në vitin 1893 me [[Hungaria|hungarezen]] Adele Lehr (1861-1936), Carlo Emilio Gadda lindi në [[Milano]] më 14 nëntor 1893. Babai i tij, një industrialist tekstili, dhe nëna e tij, mësuese letërsie dhe më pas drejtoreshë në disa shkolla lombarde, i siguruan familjes një mirëqenie të konsiderueshme, jo të lirë nga disa ndikime të jashtme të [[Borgjezia|borgjezisë]] lombarde, siç ishte blerja e kushtueshme e një vile në [[:it:Longone_al_Segrino|Longone]],në [[:it:Brianza|Brianza]], kundër së cilës u drejtua menjëherë urrejtja dhe sarkazma e Gadda-s, pasi ai shihte në të origjinën e të gjitha fatkeqësive familjare. Në të vërtetë, shpenzimet e bëra në këtë rast, si dhe disa investime të rrezikshme nga i ati në kultivimin e krimbave të mëndafshit, të kombinuara me konkurrencën nga industria tekstile japoneze dhe, së fundmi vet vdekja e të atit që ndodhi në vitin 1909, shënuan një kalim traumatik për të riun në një gjendje të vështirë ekonomike, të cilën vetëm puna dhe sakrificat e nënës së tij mund ta kapërcenin. Megjithatë, ai mbajti një marrëdhënie ambivalente me të ëmën, të karakterizuar nga dashuria, por edhe armiqësia. Ai u rrit në një ambient ende të ndikuar fuqishëm nga një [[Bashkimi i Italisë|Risorgimento]] dhe ideologji [[Patriotizmi|patriotike]], të cilat favorizonin besnikërinë e tij ndaj idealeve [[Nacionalizmi|nacionaliste]], dhe i riu Carlo Emilio u edukua në kulturën e Iluminizmit Lombard: mësuesit e tij ishin [[:it:Giuseppe_Parini|Parini]] , [[Cesare Beccaria|Beccaria]], por mbi të gjithë [[Alessandro Manzoni|Manzoni]] i cili ndikoi në idetë letrare të fazës së parë të veprës së Gadda-s. Pasi mori diplomën e shkollës së në shkollën e mesme klasike "Giuseppe Parini" (1912), kundër vullnetit të tij dhe në bindje ndaj aspiratave të nënës së tij <ref>{{Cite web |title=Ingegneria |url=http://www.gadda.ed.ac.uk/Pages/resources/walks/pge/ingegneriaantonel.php|language=it}}</ref> Gadda u regjistrua, ashtu si vëllai i tij [[:it:Enrico_Gadda|Enrico]] , në kursin e diplomës në [[:it:Ingegneria_elettrotecnica|Ingegneria elettrotecnica]] në Institutin Mbretëror Teknik të Milanos ([[:it:Politecnico_di_Milano|Politecnico]] i ardhëshëm : heqja dorë nga prirjet e tij letrare ishte nota e vazhdueshme dhe e dhimbshme në portretin që Gadda i pjekur i dha vetes. Vullnetar në Luftën e Parë Botërore Si një ndërhyrës i bindur që ishte, në maj 1915 ai doli në rrugë për të mbështetur hyrjen e Italisë në konfliktin kundër [[Austro-Hungaria|Austro-Hungarisë]] në [[Lufta e Parë Botërore|Luftën e Parë Botërore]] . Ai u ofrua vullnetar për t'u bashkuar me Ushtrinë Mbretërore, ku u vendos si toger i dytë në seksionin e dytë të njësisë së 89-të të mitralozëve të Regjimentit të 5-të Alpin dhe u vendos në zonat e pasme të frontit në Adamello dhe kodrat e Vicencës . Pas disfatës së Caporetto-s, oficeri Gadda u zu rob rrëzë malit Krasji, pranë Ternova d'Isonzo, në tetor 1917; u deportua në Celle, pranë [[Hanoveri|Hannover]] ( [[Gjermania|Gjermani]] ), në kasollen 15c (e quajtur "barka e poetëve"), ai u bë mik me Bonaventura Tecchi, Camillo Corsanego dhe Ugo Betti <ref>{{Cite web |last=Luigi Marsiglia |date=26 mars 2017 |title=Da Svevo a Gadda, le professioni altre degli scrittori |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/scrittori|language=it}}</ref> . Përvoja e jetuar me këta intelektualë tregohet në kapitullin "Shokët në Burg" të ''Kështjellës së Udines'' . Midis 24 gushtit 1915 dhe 31 dhjetorit 1919, Gadda mbajti një ditar shumë të detajuar, një pjesë e të cilit (ai i vitit 1917) është humbur. I titulluar ''Giornale di guerra e di prigionia (“Ditari i luftës dhe i robërisë”''), ai u botua pjesërisht vetëm në vitin 1955 dhe,me disa shtesa, në vitin 1965. Vetëm pas vdekjes së tij u botua pjesa që lidhej me Caporetto-n dhe burgosjen e tij, deri në rizbulimin e gjashtë fletoreve të tjera të pabotuara, të blera në një ankand Finarte nga Biblioteka Qendrore Kombëtare e Romës në vitin 2019, të restauruara dhe më në fund të botuara në një botim të ri kritik në vitin 2023 (Adelphi). Ky ditar është një denoncim i fuqishëm dhe i hidhur i paaftësisë me të cilën ishte zhvilluar lufta dhe i degradimit fizik dhe moral të jetës së të burgosurve të luftës. Vepra e Gadda-s rikthen në raste të ndryshme disa nga temat që bëheshin themeli i veprave të tij kryesore: çrregullimin objektiv të realitetit, dashurinë e autorit për vëllain e tij, tmerrin e luftës, përbuzjen për hierarkitë. Kthimi në Itali, në Milano, në fund të janarit 1919, u errësua nga lajmi për vdekjen e vëllait të tij të dashur Enrico, aviator, i cili humbi jetën në një aksident lufte më 23 prill 1918, “pjesa më e mirë dhe më e shtrenjtë e vetes sime”, siç shkruan ai në ''Giornale''. Kjo ngjarje do t’i vështirësonte edhe më shumë marrëdhëniet me nënën dhe do të linte gjurmë të thella te Carlo Emilio, si në misogjininë e tij, ashtu edhe në misantropinë e hapur të viteve të fundit të jetës së tij. === Inxhinier dhe bashkëpunëtor në ''Solaria'' === Pas kthimit në Milano, më 14 korrik 1920, ai u diplomua në Inxhinieri Elektrike, duke mbrojtur tezën ''e turbinave me veprim Pelton me dy mbikëqyrës'' . Si inxhinier, ai punoi në [[Sardenja|Sardenjë]], [[Lombardia|Lombardi]], [[Belgjika|Belgjikë]] dhe [[Argjentina|Argjentinë]] <ref name="arena.it,16ott2015">{{Cite web |last=Maria Vittoria Adami |date=16 tetor 2015 |title=Gadda, le memorie di guerra di un soldato, ingegnere (e scrittore) |url=http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720 |access-date=16 maj 2026 |archive-date=4 mars 2019 |archive-url=https://archive.today/20190304190558/http://www.larena.it/home/cultura/gadda-le-memorie-di-guerradi-un-soldato-ingegnere-e-1.3477720 |url-status=dead |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |date=10 janar 2017 |title=Carlo Emilio Gadda:Un letterato atipico |url=http://umsoi.org/2017/01/10/un-letterato-atipico-carlo-emilio-gadda/|language=sq}}</ref> në Compañía General de Fósforos, të themeluar nga industrialistët italianë Dellachà dhe Lavaggi. Duke pasur parasysh formimin e tij, nuk është për t'u habitur që ai ishte i tmerruar nga "rreziku socialist" gjatë Biennio Rosso, as që iu bashkua Partisë Kombëtare Fashiste, së cilës iu bashkua në vitin 1921. Megjithatë, pas vendosjes së regjimit, marrëdhënia e tij me fashizmin ishte shumë dykuptimta, siç mund të shihet nga bashkëpunimi i tij me gazetën e përditshme ''Solaria'', të themeluar nga antifashisti Alberto Carocci, në të njëjtën kohë si me ''L'Ambrosiano'', një gazetë e përditshme afër regjimit; Vetë Musolini ishte objekt, në shkrimet e Gadda-s, si i mbështetjes së hapur, ashtu edhe i kritikës dhe ironisë delikate, deri në sulmet shumë të dhunshme që, që në vitet 1930, Gadda i drejtoi regjimit në veprën e papërfunduar ''La cognizione del dolore'' dhe më pas, në periudhën e pasluftës, në ''Eros e Priapo'' . Ai ishte mësues matematike dhe fizikë në Shkollën e Mesme Parini në Milano, ku edhe kishte studiuar <ref name="arena.it,16ott2015"/>, midis viteve 1924 dhe 1925 <ref>{{Cite book |url=https://books.google.it/books?id=_jDMCQAAQBAJ&pg=PT73&lpg=PT73 |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto»: Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi Edizioni |isbn=978-8845976681 |page=173 |oclc=|language=it}}. Giuseppe Grieco, ''La mia vita, i miei amici'', Gente, XXIII, 20, 14 maggio 1969, pp. 64-67.</ref> . Në vitin 1924 ai vendosi të regjistrohej në degën [[Filozofia|filozofisë]] duke i'u përkushtuar një pasioni të shtyrë prej kohësh: [[Letërsia|letërsisë]] dhe shkencave humane. Ai i kaloi të gjitha provimet e programit nga sistemi arsimor dhe ra dakord për tezën me Profesor Piero Martinetti . Tema e tezës kishte të bënte me veprën e Leibniz-it " ''Nouveaux Essais sur l'entendement humain"'', por për arsye të panjohura, Gadda nuk e përfundoi kurrë shkrimin e saj dhe kështu hoqi dorë nga diplomimi në filozofi. Në vitin 1926 ai filloi bashkëpunimin e tij me [[Revista|revistën]] fiorentine ''Solaria'', duke debutuar në vitin 1927 në faqet e kritikës me [[Eseja|esenë]] e titulluar ''Apologia [[Alessandro Manzoni|manzoniana]]'' <ref>{{Cite journal |last=Carlo Emilio Gadda |year=1927 |title=Apologia manzoniana |journal=Solaria |volume=a. 2 |issue=1 |pages=39-48|language=it}}</ref> . === Shkrimet e para === Në vitet 1920 ai nisi të drafte të punonte mbi gjera romanesh dhe traktatesh, të tilla si ''Racconto italiano di ignoto del Novecento (Rrëfimi italian'' i një burri të panjohur të shekullit të njëzetë) në vitet 1924-25, i cili përmbante shumë informacion mbi karakteristikat që duhet të ndërtonte romani modern në lidhje me traditën (veçanërisht atë të Manzonit). Në vitet 1928-29 ai hartoi një tekst filozofik, ''Meditazione milanese'' (për të cilin shkroi një version të parë dhe filloi, pa e përfunduar, një version të dytë), i cili merrej me [[Gnoseologjia|epistemologjinë]] dhe në të cilin ishte i dukshëm interesi i tij për [[Gotfrid Lajbnici|Leibniz]], por edhe për [[Immanuel Kant|Kantin]] dhe [[Baruk Spinoza|Spinozën]] . Në të njëjtin vit ai ia kushtoi veten romanit ''La meccanica (Mekanika'' ), i cili, megjithatë, mbeti i papërfunduar dhe nuk u botua deri në vitin 1970. Në vitin 1931 ai filloi bashkëpunimin e tij të rregullt me gazetën milaneze ''L'Ambrosiano'' dhe botoi një përmbledhje me tregime të shkurtra dhe proza të ndryshme, të titulluar ''[[La Madonna dei filosofi]]'', me ''Edizioni di Solaria'' . Me ''Il castello di Udine'', përmbledhjen e tij të dytë me tregime të shkurtra, të botuar tre vjet më vonë, shkrimtari fitoi çmimin Bagutta . Në vitin 1936 vdiq nëna e tij, me të cilën Gadda kishte një marrëdhënie shpesh të vështirë dhe të tensionuar. Po në atë periudhë, edhe vdekja e Adele Lehr , si dhe vendimit për të shitur shtëpinë e babait të tij në Brianza, ku kishte jetuar edhe nëna e tij, e ndikuan thellë shkrimtarin që shkrimtari filloi të shkruante draftet e para të romanit ''La cognizione del dolore'', botuar midis viteve 1938 dhe 1941 në revistën ''Letteratura'' . === Braktisja e profesionit dhe e aktivitetit letrar === Në vitin 1940, shkrimtari, pasi kishte braktisur përfundimisht profesionin e tij si inxhinier, u vendos në [[Firencia|Firence]], ku jetoi deri në vitin 1950. Në vitin 1944 ai botoi ''L'Adalgisa'', një përmbledhje me [[Tregimi i shkurtër|tregime të shkurtra]] të vendosura në Milano, një portret historiko-satirik i [[Borgjezia|borgjezisë]] milaneze në tridhjetë vitet e para të [[Shekulli XX|shekullit të njëzetë]], i shoqëruar me shënime që i japin një referencë eseistike veprës: brenda, "duke treguar për Perego-t, Maldifas-ët, Lattuada-t, Corbetta-t, Ruscon-ët, Ghiringhelli-t dhe para së gjithash gratë e tyre", këto përshkruheshin si "rojtaret dhe interpretueset e vërteta të ndjenjave dhe institucioneve të fisit". '''Il Gran Lombardo''' Nofka “Il gran Lombardo” (Lombardi i madh), që i është dhënë nga biografi i tij i parë, është një referencë ndaj vargjeve 70–73 të ''Paradiso''-s, kënga XVII, ku Dante profetizohet për mbrojtjen që do të merrte nga Bartolomeo I della Scala i Veronës gjatë mërgimit të tij nga Firence: “Lo primo tuo refugio e ’l primo ostello / sarà la cortesia del gran Lombardo / che ’n su la scala porta il santo uccello”. “Gran Lombardo” është gjithashtu një figurë që shfaqet si personazh në romanin ''Conversazione in Sicilia'' (1941) të Elio Vittorini-t, ku takohet nga protagonisti Silvestro në pjesën e parë të veprës. === Puna në RAI dhe prodhimi letrar i pjekur === Në vitin 1950, Gadda u transferua në [[Roma|Romë]] ku punoi për Rai-n në shërbimet [[Kultura|kulturore]] të Programit të Tretë deri në vitin 1955. Pikërisht në këto vite ishin vitet e prodhimit letrar më të pjekur të shkrimtarit, të cilat e vendosën atë si një nga personalitetet e mëdha letrare të shekullit të njëzetë. Në vitin 1952 ai botoi ''Il primo libro delle favole'' dhe në vitin 1953 ''Novelle del ducato in fiamme'', një përfaqësim ironik i periudhës së fundit të [[Fashizmi|fashizmit]], me këtë vepër në vitin 1953 fitoi çmimin Viareggio. <ref>{{Cite web |title=Premio letterario Viareggio-Rèpaci |url=http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci |access-date=16 maj 2026 |archive-date=19 korrik 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719121618/http://www.premioletterarioviareggiorepaci.it/premi/vincitori/1-Premio%20Letterario%20Viareggio-R%C3%A8paci |url-status=dead |language=it}}</ref> Në vitin 1957, u botua ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', një [[Romani|roman]] eksperimental detektiv i vendosur në vitet e para të fashizmit,vepra kishte dal më herët në një version të parë i të cilit ishte shfaqur tashmë në vitet 1946-47 në revistën ''Letteratura'' . Kjo vepër u shndërrua në filmin e vitit 1959 ''Un maledetto imbroglio'' nga regjisori Pietro Germi . Në vitin 1963, u botua ''"La cognizione del dolore"'' . Vepra, e cila ishte botuar pjesërisht midis viteve 1938 dhe 1941 në ''revistën Letteratura'', fitoi ''Çmimin Ndërkombëtar të Litërsisë'' dhe u botua pas eseve dhe shënimeve autobiografike të mbledhura në vitin 1958 nën titullin ''"I viaggi la morte"'' . Gjithashtu në vitin 1963 '', "Le maraviglie d'Italia"'' u botua në versionin e saj përfundimtar, me ndryshime të konsiderueshme krahasuar me botimin e vitit 1938. Gadda e kësaj faze të pjekur është ajo që mbahet mend më së miri si një përfaqësuese e Linea Lombarda . Në vitin 1964, ai e bindi mikun e tij, Goffredo Parise, të zgjidhte një apartament pranë tij, siç tregon Giosetta Fioroni në një anekdotë të këndshme për ''Corriere della Sera.'' <ref>{{Cite web |last=Debenedetti Antonio |title=L' esplosione della fantasia e il presagio della violenza La malevolenza urbana La gelosia e la rabbia |url=http://archiviostorico.corriere.it/2001/dicembre/16/esplosione_della_fantasia_presagio_della_co_10_0112169289.shtml |language=it}}</ref> === Vitet e fundit === [[Skeda:§Gadda,_Carlo_Emilio_(1893-1973)_-_Tomba_al_Cimitero_acattolico,_Roma_-_Foto_di_Massimo_Consoli_01-4-2006_01.jpg|parapamje|Varri i Carlo Emilio Gadda në varrezat jo-katolike në Romë]] Ndër veprat e tij të fundit, romani-ese i vitit 1967 ''Erosi dhe Priapo: Nga tërbimi në hi'', një ''pamflet'' i dhunshëm dhe grotesk mbi mitet e periudhës njëzetvjeçare fashiste që demonstron edhe një herë marrëdhënien e armiqësisë së konsiderueshme të Gadda-s ndaj fashizmit; ''vetë Erosi dhe Priapo'' është një shkrim zbavitës, megjithëse shumë i hidhur, kundër regjimit dhe [[Benito Musolini|Benito Musolinit]] : në kohët më të fundit, libri është rilexuar si një reflektim mbi "motivet e turbullta" që rrjedhin nga impulset latente të sublimuara, një fakt i theksuar nga [[Homoseksualiteti|orientimi i tij seksual]] <ref>{{Cite book |title=Editing Novecento |publisher=Salerno Editrice|language=it}}</ref> . Në këtë drejtim, Sergio Luzzatto kujtoi se Gadda kishte qenë anëtar i Partisë Fashiste që nga viti 1921 dhe, sipas mendimit të tij, invektivat e tij ishin fryt i një dashurie të zhgënjyer . Duhet mbajtur mend gjithashtu se origjinali i pabotuar i ''Erosit dhe Priapos'' daton që nga viti 1945, edhe pse nuk u botua para vitit 1967 (gjithsesi i redaktuar shumë) edhe për shkak të censurës së konsiderueshme të praktikuar nga shtëpitë botuese të cilave iu propozua. Më pas u botua romani i parë i Gaddës, ''La meccanica'', në vitin 1970, si dhe shkrime të tjera të pabotuara që i përkasin që nga vitet e tij të hershme të aktivitetit letrar, siç është ''Novella seconda'' në vitin 1971. Gadda vdiq më 21 maj 1973 në Romë. Ai u varros në varrezat jo-katolike në Romë . Pas vdekjes së tij '', u botuan edhe disa vepra si : Meditazione milanese'' (1974) dhe ''Racconto italiano di ignoto del novecento'' (1983). == Mendimi dhe poetika == === Bota si një "gnommero" dhe teknika e pastishit === Që nga vepra e parë letrare e Gadda-s, ''Giornale di guerra e prigionia'', mund të vërehet një konflikt i brendshëm midis "të qenit i detyruar" dhe "të qenit". Ky tension është vendosur nga Andrea Cortellessa si themel i disa tipareve dalluese të veprës së Gadda-s, të shtrira nga përvoja e ditarit deri në të gjithë prodhimin e tij letrar: "pavullnetshmëria", "pamundësia" dhe "pafundësia" <ref>{{Cite book |title=Gadda |publisher=Carocci |year=2024 |location=Roma |pages=45, 49, 55|language=it}}</ref> . Tekstet e Gadda-s janë në fakt rezultat i një përpunimi të gjatë dhe kompleks, i shoqëruar nga rishkrime të vazhdueshme dhe një marrëdhënie problematike me botuesit. Shumë vepra përfundohen vetëm pas periudhave të gjata përgaditeje, ndërsa të tjera, të tilla si ''Racconto italiano'', mbeten të papërfunduara ose botohen në një distancë të konsiderueshme nga drafti i tyre origjinal. Në një plan teorik dhe estetik, Gadda i ri manifestoi qëllimin për t'u përballur me modelin e romanit Manzonian, duke u përpjekur të përshtasë tiparet e tij stilistike me realitetin e ndryshuar historik dhe shoqëror të shekullit të njëzetë. Projekti i tij narrativ ishte i orientuar drejt një "realizmi total", i karakterizuar nga një perspektivë e shumëfishtë dhe centrifugale, e cila kishte për qëllim të krijonte një formë të "romanit të shumëfishtë". Megjithatë, kjo përpjekje shumë ambicioze për të përfaqësuar tërësinë e realitetit përfundoi duke sfiduar dhe duke shkaktuar shembjen e strukturave të romanit tradicional. Ngjarjet traumatike si humbja në Caporetto dhe vdekja e vëllait të tij Enrico e ndërlikuan më tej mundësinë e një përfaqësimi të rregullt dhe koherent të realitetit. Këto përvoja përforcuan ndërgjegjësimin e Gadda-s për pamundësinë e unifikimit të një realiteti të perceptuar si kompleks, shumështresor dhe shpesh të padeshifrueshëm. Ky koncept gjen një formulim të famshëm simbolik në ''Quer pasticciaccio brutto de via Merulana'', përmes imazhit të "gnommero", një term dialektor që do të thotë një rrëmujë e pazgjidhshme. Tek Gadda, realiteti nuk përbëhet nga entitete të qëndrueshme, por nga një rrjet potencialisht i pafund marrëdhëniesh, reale ose të mundshme, që aktualizohen në botën e pamjeve. Ky vizion ka gjithashtu pasoja të thella në nivelet gjuhësore dhe stilistike. Ideja e pazgjidhshmërisë së realitetit reflektohet në përdorimin e tij jashtëzakonisht të larmishëm dhe eksperimental të gjuhës, të cilën vetë Gadda e përshkroi si "spastike". Përdorimi i shumëgjuhësisë, dialektit, ekspresionizmit dhe pastishit bëhet kështu një mjet për të imituar kompleksitetin e botës dhe për t'i dhënë fjalës një status të veçantë të së vërtetës. Megjithatë, gjatë gjithë veprës së Gadda-s, marrëdhënia midis fjalës, realitetit dhe të vërtetës bëhet gjithnjë e më problematike. E vërteta nuk i referohet më një rendi metafizik transcendental, por konfigurohet si rezultat i vetë lëvizjes së shkrimit dhe procesit narrativ. === Vlerësime kritike === Në të pestën e ''Mësimeve Amerikane'' <ref name="Calvino88">{{Cite book |url=http://tecalibri.altervista.org/C/CALVINO_lezioni.htm |title=''Lezioni americane. Sei proposte per il prossimo millennio'' |publisher=Garzanti |year=1988 |isbn=88-11-59815-X |location=Milano |pages=99-117|language=it}}</ref> [[Italo Calvino]] analizon veprën e Gadda-s si një shembull modern të " ''romanit bashkëkohor si enciklopedi'' " (f.103); sipas Calvinos, Gadda "u përpoq gjatë gjithë jetës së tij ta përfaqësonte botën si një rrëmujë, ose një rrëmujë, ose një top fije, ta përfaqësonte atë pa zbutur kompleksitetin e saj të pazgjidhshëm, ose akoma më mirë, praninë e njëkohshme të elementëve më heterogjenë që kontribuojnë në përcaktimin e çdo ngjarjeje" (f. 103-4). Kritiku letrar Guido Almansi ka argumentuar se ky përkufizim mund të zbatohet si për Gadda-n ashtu edhe [[Thomas Pynchon|për Thomas Pynchon]]. [[Alberto Arbasino]] analizoi shkrimet e Gadda-s në esenë ''Genius Loci'' (1977):{{Blockquote|la derisoria violenza della sua scrittura esplodeva esasperata, contestando insieme il linguaggio e la parodia, tra il ron-ron rondesco-neoclassico-fascistello e il pio-pio crepuscolare-ermetico-pretino, in schegge di incandescente ([[espressionistica]]) espressività… Proprio come per [[Rabelais]] e per [[James Joyce|Joyce]] che gli sarebbero poi stati accostati, «a braccio» e «a orecchio», i suoi messaggi fanno a pezzi ogni codice, spiritate e irritate, le sue invenzioni verbali dileggiano significati e significanti; devastano ogni funzione o finalità comunicativa; rappresentano innanzitutto se stesse, e i propri fantasmi, in un ''foisonnement'' inaudito e implacabile di spettacolari idioletti.<br />[…]<br />La complessa ricchezza linguistica e tematica dell'opera gaddiana, così visceralmente composta e tramata, e [[Sardanapalo|sardanapalesca]], e [[pantagruelica]], continua a sollecitare una pluralità di letture, a diversi livelli, lungo differenti parametri, secondo i più svariati presupposti e pregiudizi: a costo di razionalizzare fin troppo lucidamente attraverso nitidi procedimenti di schede e di referti quel suo atrabiliare viluppo di fantasticate irrisioni e di furie ''compossibili''.<br />[…]<br />Non per nulla, gl'interessi enciclopedici dell'Ingegnere coincidono (fino al delirio di riversare tutta la Funzione nell'Espressione) coi manifesti tracciati due secoli fa dagli impeccabili fratelli [[Pietro Verri|Verri]] e da [[Cesare Beccaria]], risoluti a insultare programmaticamente la [[Accademia della Crusca|Crusca]] in nome di [[Galileo Galilei|Galileo]] e di [[Isaac Newton|Newton]], cioè a sviluppare una cultura extraletteraria cosmopolita e un pensiero intellettuale «assolutamente moderno» a dispetto della [[grammatica]] arcaica dei Pedanti, trasgredendo al [[purismo (letteratura)|purismo]] imbecille che caldeggia l'impiego di qualsiasi grulleria del [[Piovano Arlotto]] per definire prodotti e nozioni del nostro tempo|[[Alberto Arbasino]], ''Genius Loci''}}{{Blockquote|Il dirmi che una scarica di mitra è realtà mi va bene, certo; ma io chiedo al romanzo che dietro questi due ettogrammi di piombo ci sia una tensione tragica, una consecuzione operante, un mistero, forse le ragioni o le irragioni del fatto.|''I viaggi, la morte'', 1958}} == Vepra == {{Div col}} * ''[[La Madonna dei filosofi]]. Racconti'', Edizioni di [[Solaria]], Firenze, 1931; Einaudi, Torino, 1963; Garzanti, Milano, 1989. * ''[[Il castello di Udine]]'', Edizioni di Solaria, Firenze, 1934; Einaudi, Torino, 1961; Garzanti, Milano, 1989; Milano, Adelphi, 2024. * ''[[Le meraviglie d'Italia]]'', Parenti, Firenze, 1939; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''Gli anni'', Collezione di Letteratura, Parenti, Firenze, 1943; Einaudi, Torino, 1964; Garzanti, Milano, 1993. * ''[[L'Adalgisa]]. Disegni milanesi'', Le Monnier, Firenze, 1944; Einaudi, Torino, 1960; Nota di [[Gianfranco Contini]], Einaudi, 1963; Nota al testo di Guido Lucchini, Garzanti, Milano, 1985; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2012. * ''[[Il primo libro delle favole]]'', Neri Pozza, Venezia, 1952; Il Saggiatore, Milano, 1969; Garzanti, Milano, 1976; Mondadori, Milano, 1990. * ''[[Novelle dal Ducato in fiamme]]'', Vallecchi, Firenze, 1953; UTET, Torino, 2006. * {{Cite book |title=Norme per la redazione di un testo radiofonico |publisher=Edizioni Radio Italiana |year=1953 |location=Roma |language=it}} - a cura di Mariarosa Bricchi, Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3300-4. * ''[[I sogni e la folgore]]'', Einaudi, Torino, 1955. [contiene: ''La Madonna dei filosofi'', ''Il castello di Udine'' e ''L'Adalgisa''] * ''[[Giornale di guerra e di prigionia]]'', a cura di [[Alessandro Bonsanti]], Sansoni, Firenze, 1955; con anteposto "Il giornale di campagna", Einaudi, Torino, 1965; Garzanti, Milano, 1999; Nuova edizione con taccuini inediti ritrovati, a cura di Paola Italia, Nota di Eleonora Cardinale, Collana Biblioteca n.741, Milano, Adelphi, 2023, ISBN 978-88-459-3731-6. * ''[[Quer pasticciaccio brutto de via Merulana]]'', Garzanti, Milano, 1957; nuova ed., Milano, Adelphi, 2018, ISBN 978-88-459-3306-6. * ''[[I viaggi, la morte]]'', Garzanti, Milano, 1958. * ''[[Verso la Certosa]]'', Ricciardi, Milano-Napoli, 1961; a cura di Liliana Orlando, Adelphi, Milano, 2013. * ''[[La cognizione del dolore]]'', Torino, Einaudi, 1963; Garzanti, Milano, 1994; nuova ed. riveduta filologicamente, a cura di Paola Italia, Giorgio Pinotti e Claudio Vela, Milano, Adelphi, 2017. * ''[[Accoppiamenti giudiziosi. I racconti. 1924-1958]]'', Garzanti, Milano, 1963; nuova ed. a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2011; ed. riveduta, Collana gli Adelphi, 2015. * ''[[I Luigi di Francia]]'', Garzanti, Milano, 1964, 1992; a cura di Martina Bertoldi, Collana Piccola Biblioteca, Milano, Adelphi, 2021, ISBN 978-88-459-3612-8. * ''I racconti'', Milano, Garzanti, 1965. * ''[[Eros e Priapo|Eros e Priapo (da furore a cenere)]]'', Garzanti, Milano, 1967; nuova ed. condotta sull'autografo redatto nel 1944, a cura di Paola Italia e Giorgio Pinotti, Milano, Adelphi, 2016. * ''Il Guerriero, l'Amazzone, lo Spirito della poesia nel verso immortale del Foscolo. Conversazione a tre voci'', Garzanti, Milano, 1967; a cura di Claudio Vela, Adelphi, Milano, 2015. * ''[[La meccanica]]'', Garzanti, Milano, 1970. [ma 1928-29] [[Premio Selezione Campiello]]<ref>{{Cita web|url = http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|titolo = Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni|sito = premiocampiello.org|accesso = 24 febbraio 2019|urlarchivio = https://web.archive.org/web/20190814165815/http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|urlmorto = sì}}</ref> * ''[[Novella seconda]]'', Garzanti, Milano, 1971. * ''[[Meditazione milanese]]'', a cura di Gian Carlo Roscioni, Collana Letteratura n.34, Torino, Einaudi, 1974; Garzanti, Milano, 2002. [quaderni filosofici del 1928] * ''[[Le bizze del capitano in congedo e altri racconti]]'', a cura di Dante Isella, Milano, Adelphi, 1981; All'insegna del pesce d'oro, Milano, 1981. * ''Il tempo e le opere. Saggi, note, divagazioni'', a cura di Dante Isella, Adelphi, Milano, 1982. * ''Un radiodramma per modo di dire e scritti sullo spettacolo'', a cura di Claudio Vela, Il Saggiatore, Milano, 1982. * ''[[Racconto italiano di Ignoto del Novecento (Cahier d'etudes)]]'', a cura di Dante Isella, Einaudi, Torino, 1983. * ''[[Il palazzo degli ori]]'', Einaudi, Torino, 1983. * ''Gonnella buffone'', Guanda, Milano, 1985. * ''[[Azoto e altri scritti di divulgazione scientifica]]'', a cura di Vanni Scheiwiller e A. Silvestri, Libri Scheiwiller, Milano, 1986. * ''I miti del somaro'', a cura di Alba Andreini, Libri Scheiwiller, Milano, 1988. * ''[[Taccuino di Caporetto]]. Diario di guerra e di prigionia (ottobre 1917-aprile 1918)'', Garzanti, Milano, 1991, ISBN 88-11-66114-5. * ''Gadda al microfono. L'ingegnere e la Rai 1950-1955'', a cura di G. Ungarelli, Nuova ERI, Torino, 1993, ISBN 88-397-0793-X. * ''Disegni milanesi'', a cura di Dante Isella, Paola Italia e Giorgio Pinotti, Can bianco, Pistoia, 1995. [Contiene: ''San Giorgio in casa Brocchi'', ''L'incendio di via Keplero'', ''Un fulmine sul 220''] * ''Racconti dispersi'', Milano, Garzanti, 1996. [edizione fuori commercio] * ''Un fulmine sul 220'', a cura di D. Isella, Garzanti, Milano, 2000. * ''I Littoriali del Lavoro e altri scritti giornalistici 1932-1941'', a cura di Manuela Bertone, ETS, Pisa, 2005. * ''Villa in Brianza'', a cura di G. Pinotti, Adelphi, Milano, 2007. * {{Cite book |title=Divagazioni e garbuglio. Saggi dispersi |publisher=Adelphi |year=2019 |isbn=978-88-459-3403-2 |edition=Collana Biblioteca n.698 |location=Milano |language=it}} [scritti fra il 1927 e il 1968] * {{Cite book |title=La casa dei ricchi |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3543-5 |edition=Collana Microgrammi |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Assalto con mine alla montagna |publisher=De Piante |year=2023 |isbn=979-12-803-6245-2 |location=Bursto Arsizio |language=it}} {{Div col end}} === Koleksione === * ''Vepra'', 5 vëllime, redaktuar nga Dante Isella, seria I Libri della Spiga, Garzanti, Milano, 1988-1993. ** I. ''Romane dhe tregime të shkurtra I'', 1988, ISBN 88-11-58640-2 ** II. ''Romane dhe Tregime II'', 1989, ISBN 88-11-58641-0 ** III. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera I'', 1991, ISBN 88-11-58642-9 ** IV. ''Ese, Ditarë, Fabula dhe Shkrime të Tjera II'', 1992, ISBN 88-11-58643-7 ** VI ''Shkrime të Ndryshme dhe Pasvdekjesh'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 ** V. II. ''Bibliografia dhe Indekset'', 1993, ISBN 88-11-58644-5 . * {{Cite book |title=Romanzi (contiene: L'Adalgisa, La cognizione del dolore, Quer pasticciaccio brutto de via Merulana) |publisher=UTET |year=1997 |isbn=978-88-02-05210-6 |edition=Collana Classici italiani n. 97 |page=832 |language=it}} === Romane, tregime të shkurtra, ese === === Tekste të tjera === * ''Dokumentet ushtarake të Gadda-s'', redaktuar nga Giulio Ungarelli, Prosa Collection n.51, Milan, Scheiwiller, 1994, ISBN 978-88-764-4195-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. I, Ricciardi, Milano-Napoli, 2001, ISBN 88-7817-556-0 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II, Ricciardi, Milano-Napoli, 2003, ISBN 978-88-781-7909-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III, Einaudi, Torino, 2006, ISBN 978-88-061-8221-2 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe Studimet e Gadda-s'', Vëll. IV, Einaudi, Torino, 2007, ISBN 978-88-061-8933-4 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. I, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2010, ISBN 978-88-608-8126-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. II. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2011, ISBN 978-88-608-8528-9 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. III. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2012, ISBN 978-88-608-8960-7 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. IV. Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2013, ISBN 978-88-235-0481-3 . * ''Fletoret e Inxhinierit. Tekstet dhe studimet e Gadda-s'', vëll. V, Seria e Re, Fondazione Pietro Bembo/Ugo Guanda Editore, Milano, 2014, ISBN 978-88-235-1038-8 . === Poezi === * {{Cite book |title=Poesie |publisher=Einaudi |year=1993 |isbn=978-88-061-3384-9 |edition=[[Collezione di poesia]] n.240 |location=Torino |language=it}} === Shkronja === * Piero Gadda Conti, ''Rrëfimet e Carlo Emilio Gadda'' <ref>{{Cite journal |date=1 janar 1976 |title=Confessioni di Gadda |url=https://www.jstor.org/stable/2907279 |journal=MLN |volume=91 |issue=1 |pages=157-163 |doi=10.2307/2907279|language=it}}</ref>, Milano, Pan editrice, 1974. * {{Cite book |title=Carteggio dell'Ing. Carlo Emilio Gadda con l'Ammonia Casale, s.a., 1927-1940 |publisher=Stamperia Valdonega |year=1982 |location=Verona |language=it}} * {{Cite book |title=Lettere a una gentile signora |publisher=Adelphi |year=1983 |isbn=978-88-459-0555-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Lettere agli amici milanesi |publisher=Il Saggiatore |year=1983 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'Ingegner fantasia. Lettere a Ugo Betti 1919-1930. Un capitolo inesplorato della vita dell'autore del "Pasticciaccio" |publisher=Rizzoli |year=1984 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=A un amico fraterno. Lettere a Bonaventura Tecchi |publisher=Garzanti |year=1984 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Lettere alla sorella. 1920-1924 |publisher=Archinto |year=1987 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Carissimo Gianfranco. Lettere ritrovate, 1943-63 |publisher=Archinto |year=1998 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Lettere a Piero [Bigongiari] |publisher=Polistampa |year=1999 |isbn=978-88-830-4049-8 |location=Firenze |language=it}} * {{Cite book |title=Cara Anita, Caro Emilio |publisher=Benincasa |year=2002 |isbn=978-88-864-1810-2 |location=Roma |language=it}} * {{Cite book |title=8 lettere di Carlo Emilio Gadda a Leone Piccioni |publisher=Erreciedizioni |year=2007 |isbn=978-88-899-7013-3 |language=it}} * {{Cite book |title=Carteggio 1934-1963. Con 62 lettere inedite |publisher=Garzanti |year=2009 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Un gomitolo di concause. Lettere a [[Pietro Citati]] (1957-1969) |publisher=Adelphi |year=2013 |isbn=978-88-459-2811-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=«Se mi vede Cecchi, sono fritto». Corrispondenza e scritti 1962-1973 |publisher=Adelphi |year=2015 |isbn=978-88-459-2990-8 |location=Milano |language=it}} * ''Gadda në "zonën Guarnieri": pesë letra nga Carlo Emilio Gadda drejtuar Silvio Guarnieri (1934-1939)'', redaktuar nga Maria Antonietta Grignani dhe Anna Modena, Novara, Interlinea, 2015. * ''Dedikime dhe Letra midis Carlo Emilio Gadda dhe Cesare Angelini'', redaktuar nga Fabio Maggi, në “Margini. Journal of Dedication and More,” nr. 9, Universiteti i Bazelit, 2015, f. 3-20. * {{Cite book |title=La guerra di Gadda. Lettere e immagini (1915-1919) |publisher=Adelphi |year=2021 |isbn=978-88-459-3479-7 |edition=La collana dei casi n.138 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=«Sono il pero e la zucca di me stesso». Carteggio 1930-1970 |publisher=Olschki |year=2021 |isbn=978-88-222-6719-1 |edition=Collana Gabinetto scient. lett. Vieusseux |location=Firenze |language=it}} * {{Cite book |title=«Col nuovo sole ti disturberò». Scritti, lettere, detti memorabili |publisher=Succedeoggi Libri |year=2022 |isbn=978-88-994-6713-5 |location=Roma |language=it}} === Melanzhe === * {{Cite book |title=«Per favore, mi lasci nell'ombra». Interviste 1950-1972 |publisher=Adelphi |year=1993 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Gadda. La vita e le opere in un volume di Mauro Bersani. Le immagini e la voce dello scrittore in una videocassetta di Rai Educational |publisher=Einaudi |year=2003 |location=Torino |language=it}} * {{Cite book |title="E sapremo chi fu l'autore del delitto?" Piero Chiara intervista Carlo Emilio Gadda |publisher=Mauro Pagliai Editore |year=2013 |isbn=978-88-5640-282-7 |language=it}} [intervista del 1957 per la Radio della Svizzera Italiana]. === Përkthime === * Francisco de Quevedo, ''"Bota siç është'' " (El mundo por de dentro), në ''Narratorët Spanjollë:'' ''Një Përmbledhje Romanesh dhe Tregimesh nga Origjina deri në Ditët e Sotme'', redaktuar nga Carlo Bo, Bompiani, 1941. * [[Alonso J. de Salas Barbadillo]], ''Udhëtimi i Urtësisë'' (La Peregrinación sabia), në ''Narratorët Spanjoll'', Bompiani, 1941. * Juan Ruiz de Alarcón, ''E vërteta e dyshimtë'' (La verdad sospechosa), 1957. * {{Cite book |title=La verità sospetta. Tre traduzioni |publisher=Bompiani |year=1977 |location=Milano |language=it}} [Botim me një vëllim]. == Çmimet == * 1962 - " ''Çmimi Feltrinelli për Letërsi'' ", i dhënë nga Akademia Kombëtare e Lincei-t <ref>{{Cite web |title=Premi Feltrinelli 1950-2011 |url=https://www.lincei.it/it/premi-feltrinelli-1950-2011|language=it}}</ref> . == Shënime == == Bibliografia == * Alberto Arbasino, ''I nipotini dell'ingegnere e il gatto di casa De Feo'', "Il Verri", n. 1, 1960, pp.&nbsp;185–210, poi in ''Sessanta posizioni'', Milano, Feltrinelli, 1971. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere e i poeti: colloquio con C. E. Gadda'', in "Il Verri", n. 13, Milano, Feltrinelli, 1963. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=U. Mursia & C. |year=1972 |location=Milano |postscript=nessuno}}; nuova edizione aggiornata, 1988. * Giulio Cattaneo, ''Il gran lombardo'', Milano: Garzanti, 1973; Torino: Einaudi, 1991, ISBN 88-06-12504-4. * [[Julius Goldmann]], ''Gaddas Mailand. Ein Beitrag zur Großstadtliteratur.'' Heidelberg: Universitätsverlag Winter, 2018 ISBN 978-3-8253-6652-0. * Angela Checola, "Una traduzione inedita di Gadda: gli ''Appelmaenner'' di Achim von Arnim", in Marchi-Vela (2014), pp. 185-201. * Monica Marchi - Claudio Vela (cur.), ''Meraviglie di Gadda'', Pisa, Pacini, 2014. * Angelo R. Dicuonzo, ''L’ossessione della frode. Socioanalisi del dolore nella «Cognizione» di Gadda'', Bologna, Il Mulino, 2021, ISBN 978-88-15-29434-0. * Giorgio Patrizi (a cura di), ''La critica e Gadda'', Bologna, Cappelli, 1975. * Giuditta Podestà, ''Tre lettere inedite di Carlo Emilio Gadda alla cugina Luisa'', in "Lettere Italiane", a. XXX, 1978, pp. 207-212. * Giuditta Podestà, ''La realtà del corpo e del corporeo nella "Meditazione milanese" di Carlo Emilio Gadda'', in ''Le chiavi dello scrigno'', Ceislo, Olginate (Lecco) 1990, pp.&nbsp;61-79. * Giuditta Podestà, ''Lo scrittore Carlo Emilio Gadda moralista lombardo: dall'ambiente familiare d'origine alla fortuna della sua opera in Europa'', Edizioni del CE.I.S.LO., Lecco 1994, pp.&nbsp;165-80. * Antonio Carrannante, ''Appunti su C.E. Gadda scrittore e critico (con tre scritti gaddiani poco noti)'', in "Studi novecenteschi", dicembre 1984, pp.&nbsp;153-196. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda e/o D'Annunzio. Fallimento e congedo del superuomo'', in "Otto/ Novecento", a. VII, n. 1, 1984. * Gian Carlo Roscioni, ''La disarmonia prestabilita: studio su Gadda'', Torino, Einaudi, 1969 (3ª ed. 1995). * Gianfranco Contini, ''Quarant'anni d'amicizia. Scritti su Gadda 1934-88'', Torino, Einaudi, 1989. * Emilio Manzotti, ''La cognizione del dolore di Carlo Emilio Gadda'', in Alberto Asor Rosa (a cura di), ''Letteratura Italiana. Le Opere'', vol. 4: ''Il novecento'', tomo 2: ''La ricerca letteraria'', Torino: Einaudi, 1996, pp.&nbsp;201-337. * Francesco Ferri, ''Linguaggio, passione e ideologia. Pier Paolo Pasolini tra Gramsci, Gadda e Contini'', presentazione di Tullio De Mauro, Roma, Progetti Museali, 1996. * Gian Carlo Roscioni, ''Il duca di Sant'Aquila: infanzia e giovinezza di Gadda'', Milano, Arnoldo Mondadori Editore, 1997. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda. Il narratore come delinquente'', Milano, Rizzoli, 1997. * Aldo Pecoraro, ''Gadda'', Roma-Bari, Laterza, 1998. * Maria Pia Selvaggio, ''Senti caro Carlo. Fibre epistolari tra Isabella Rappi Lehr e Carlo Emilio Gadda,'' Napoli, Ed. 2000diciassette'','' 2022. * Robert S. Dombroski, ''Gadda e il barocco'' (tr. di Angelo Dicuonzo, tit. originale ''Creative Entanglements'', 1999), Torino, Bollati Boringhieri, 2002. * Michele Mari, ''L'altro. Carlo Emilio Gadda come personaggio di un altro narratore'', in "Il Caffè illustrato", n. 4, gennaio-febbraio 2002, pp.&nbsp;22-24. * Giuseppe Papponetti, ''La solitudine del satiro: Carlo Emilio Gadda'', in "Otto/Novecento", a. XXVI, n. 2, maggio-agosto 2002. * Giuseppe Papponetti, ''Gadda, D'Annunzio e il lavoro italiano'', Roma, Fondazione Ignazio Silone, 2002. * Emanuele Narducci, ''La gallina Cicerone. Carlo Emilio Gadda e gli scrittori antichi'', Firenze, Olschki, 2003 ISBN 978-88-222-5198-5. * Cesare Garboli, ''Due furti uguali e distinti: Carlo Emilio Gadda, "Quer pasticciaccio brutto de via Merulana"'' (1957), in Franco Moretti (a cura di), ''Il romanzo'', vol. 5: ''Lezioni'', Torino, Einaudi, 2003, pp. 539-570. * Giovanni Palmieri, ''La fuga e il pellegrinaggio. Carlo Emilio Gadda e i viaggi'', Ravenna, Giorgio Pozzi, 2014. * Walter Pedullà, ''Carlo Emilio Gadda'', in Nino Borsellino e Walter Pedullà, ''Storia generale della letteratura italiana'', Milano, Federico Motta, 2004, vol. 14, pp.&nbsp;893–966 (con appendice bibliografica a cura di Graziella Pulce, pp.&nbsp;967–969 e un articolo di Maurizio Dardano, ''Le lingue di Gadda'', pp.&nbsp;958-961). * Caterina Verbaro, ''La cognizione della pluralità. Letteratura e conoscenza in Carlo Emilio Gadda'', Firenze, Le Lettere, 2005. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, ''Le rive del "Gadda": Viaggio poetico-musicale fra nuovi "signori" e antichi difetti'', in "Sulle rive del Tempo", vol. XXXIII, Collana Natura e Storia, edizioni Comunità Montana del Lario Orientale, Sala al Barro (Lecco) 2007. * Federica G. Pedriali, ''Altre carceri d'invenzione. Studi gaddiani'', Ravenna, Longo, 2007. * Alberto Arbasino, ''L'ingegnere in blu'', Milano, Adelphi, 2008. * Realino Marra, ''La cognizione del delitto. Reato e "macchina della giustizia" nel "Pasticciaccio" di Gadda'', in "Materiali per una storia della cultura giuridica", a. XL, n. 1, 2010, pp.&nbsp;157-83. * Realino Marra, ''Tra due guerre. Considerazioni sul pensiero politico di Gadda'', in «Giornale di storia costituzionale», 23, 2012, pp.&nbsp;265-76. * Daniela Carmosino, ''Come combattenti in duello. Gadda critico letterario'', Roma, Giulio Perrone editore, 2012. * Roberto Zambonini e Giuseppe Leone, "Gadda e il… Mahler di vivere - Viaggio poetico-musicale fra nevrosi coatte e ascesi poetiche", in "Sulle rive del tempo", VIII Edizione, "Comunità Montana Lario Orientale - Valle San Martino", Sala al Barro (Lecco), 2012. * Realino Marra, a cura di, ''Diritto e castigo. Immagini della giustizia penale: Goethe, Manzoni, Fontane, Gadda'', il Mulino, Bologna, 2013. * {{Cite book |title=Carlo Emilio Gadda |publisher=[[Le Monnier]] Università |year=2013 |isbn=978-88-00-74009-8 |location=Milano}} * Lucilla Sergiacomo, ''Gadda spregiator de le donne. Sublimazione, misoginia, femminicidio'', Noubs, 2014. * Arnaldo Liberati, ''Il "mio" Gadda. Padri, madri, zie e una E. (con foto e lettere inedite dei fratelli Gadda dal fronte della 1ª Guerra Mondiale'', Verona, Edizioni Stimmgraf, 2014 ISBN 978-88-96-68950-9. * Paola Travaglini, ''Una precipite diavoleria. Gadda tra metonimia e metafora'', Catania, Il Carrubo, 2013 ISBN 978-88-98-35208-1. * Antonio Zollino, ''Il vate e l’ingegnere. D’Annunzio in Gadda'', Pisa, ETS 1998; ristampa 2010, ISBN 88-467-0078-3. * Paola Italia (a cura di), ''Gadda'', Roma, Carocci, 2024. * Simone Marsi, ''Essere umano in un mondo disumano. L'uomo e la realtà nell'opera di Carlo Emilio Gadda'', Milano-Udine, Mimesis, 2024. * Agnela Guiso, ''Gadda e la cultura del '900'', Roma, InSchibboleth, 2024. * Clelia Martignoni, ''Complessità Gadda. Complessità Novecento'', Pisa, ETS, 2004. * Eloisa Morra, ''La lente di Gadda,'' Milano, Electa, 2024. == Hyrje të ngjashme == * Lufta e Bardhë * Muzeu i Luftës së Bardhë në Adamello == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} <nowiki> [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1973]] [[Kategoria:Lindje 1893]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> sfthcv6brts984dotsvwvemu2h4pfki 1 400649 2985516 2984227 2026-05-30T04:23:58Z MajavahBot 122738 U arkivua 1 diskutim nga faqja [[Diskutim:Rogert Sterkaj]] 2985516 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Gazetar sportiv == Sterkaj supozohet që i soll në ''BBVA5'' meqë është gazetar sportiv. Për cilin medium, saktësisht? Nuk mund të gjeja absolutisht asnjë mjet apo burim për të dëshmuar shquarësinë e këtij personi përtej ''BBVA''-së. A po humbas unë diçka? A i ka ''BBVA'' kriteret e shquarësisë akoma më të ulëta sesa [[Wikipedia:Shquarësia (njerëz)|Wikipedia]]? [[User:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] / <small>[[Përdoruesi_diskutim:Fallbackintoreality|diskutimi]] / [[Speciale:Kontributet/Fallbackintoreality|kontributet]]</small> 27 mars 2026 11:41 (CET) :Unë jam për mosljemimin e asnjë biografie të këtyre personazheve, nëse e vetmja "shquarsi" e këtyre vjen prej BB, apo rrethanave që lindin prej BB. Por nëse dikush është i njohur publikisht dhe me peshë publike që përpara atëhere mund të konsiderojmë ta kemi. Nga ana tjetër, për ta specifikuar më tej më i famshmi mes këtyre është anëtari i grupit [[West Side Family]] "Miri", i cili nga sa shof me një kërkim të shpejtë nuk e ka një biografi këtu, dhe mendoj se kështu është e drejtë, sepse nuk ka përse ta ketë, mjaftojnë disa rreshta tek grupi. Jo më këta të tjerët që nuk kanë asnjë kontribut publik. Unë po e propozoj për grisje. Flm! [[Përdoruesi:GLOBALIST LIBERTARIAN|GLOBALIST LIBERTARIAN]] ([[Përdoruesi diskutim:GLOBALIST LIBERTARIAN|diskutimet]]) 27 mars 2026 17:42 (CET) :Nëse mund të vendosësh për grisje ose jo? - @[[Përdoruesi:Fallbackintoreality|Fallbackintoreality]] - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 23 prill 2026 21:42 (CEST) :Per sa i perket faktit qe nuk ka qene i njohur me pare, kjo nuk eshte ndonje arsye e forte per ta fshire faqen. Shume figura publike behen te njohura me kalimin e kohes dhe faqet krijohen pikerisht kur fillon interesi i publikut. :Ne kete rast, faqja po krijohet sepse njerezit kane filluar te kerkojne dhe duan te dine me shume per Rogert Sterkaj. Ai eshte gazetar sportiv, ka prezence ne televizion dhe tani edhe ne muzike, pra nuk behet fjale per nje person pa aktivitet publik. :Fakti qe ka qene nder me te kerkuarit ne Google ne Shqiperi muajt e fundit tregon qarte qe ka interes real nga publiku. Wikipedia eshte pikerisht per keto raste, te ofroje informacion te verifikueshem per figura qe zgjojne interes publik. :Nese faqja rregullohet mire dhe shtohen burime te besueshme, nuk shoh arsye pse duhet te fshihet. [[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]] ([[Përdoruesi diskutim:Big Brother VIP Albania 5|diskutimet]]) 30 prill 2026 12:57 (CEST) ::@[[Përdoruesi:Big Brother VIP Albania 5|Big Brother VIP Albania 5]], lexo; [[Wikipedia:Konflikti i interesit]]. - [[Përdoruesi:Leutrim.P|Leutrim.P]] ([[Përdoruesi diskutim:Leutrim.P|diskutimet]]) 30 prill 2026 21:51 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2979905 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj](https://bigbrother.fandom.com/wiki/Rogert_Sterkaj). Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 12 maj 2026 14:33 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rogert Sterkaj]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2981099 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260129200724/https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/ për lidhjen https://www.faktiditor.ch/leter-zyrtare-e-familjes-bollati-rogert-sterkaj-ushtronte-bullizem-dhe-shpifje-ndaj-selin/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 maj 2026 05:24 (CEST) 1elyifowf3adod3isqiofxgn5iljtu5 0 400764 2985494 2982285 2026-05-30T03:38:03Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985494 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Rolando Maran | image = Rolando Maran.JPG | caption = Maran në vitin 2015 | fullname = Rolando Maran | birth_date = 14 korrik 1963 | birth_place = [[Trento]], [[Italia|Itali]] | position = [[Mbrojtës (futboll)|Mbrojtës]] | currentclub = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] (trajner) | years1 = 1983–1986 | clubs1 = Benacense Riva | caps1 = 87 | goals1 = 7 | years2 = 1986–1995 | clubs2 = [[A.C. ChievoVerona|Chievo]] | caps2 = 280 | goals2 = 11 | years3 = 1995 | clubs3 = Valdagno | caps3 = 10 | goals3 = 0 | years4 = 1995–1996 | clubs4 = Carrarese | caps4 = 23 | goals4 = 0 | years5 = 1996–1997 | clubs5 = Fano | caps5 = 28 | goals5 = 2 | totalcaps = 428 | totalgoals = 20 | manageryears1 = 2002–2005 | managerclubs1 = Cittadella | manageryears2 = 2005–2006 | managerclubs2 = [[Brescia Calcio|Brescia]] | manageryears3 = 2006–2007 | managerclubs3 = [[S.S.C. Bari|Bari]] | manageryears4 = 2007–2009 | managerclubs4 = [[US Triestina Calcio 1918|Triestina]] | manageryears5 = 2009–2011 | managerclubs5 = [[Vicenza Calcio|Vicenza]] | manageryears6 = 2011–2012 | managerclubs6 = Varese | manageryears7 = 2012–2013 | managerclubs7 = [[Calcio Catania|Catania]] | manageryears8 = 2014 | managerclubs8 = Catania | manageryears9 = 2014–2018 | managerclubs9 = [[A.C. ChievoVerona|Chievo]] | manageryears10 = 2018–2020 | managerclubs10 = [[Cagliari Calcio|Cagliari]] | manageryears11 = 2020 | managerclubs11 = [[Genoa C.F.C.|Genoa]] | manageryears12 = 2022 | managerclubs12 = [[Pisa S.C.|Pisa]] | manageryears13 = 2023–2024 | managerclubs13 = [[Brescia Calcio|Brescia]] | manageryears14 = 2025 | managerclubs14 = Brescia | manageryears15 = 2026– | managerclubs15 = [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|Shqipëria]] }} '''Rolando Maran''' (lindur më 14 korrik 1963) është një trajner italian futbolli dhe ish-futbollist, i cili luante si mbrojtës. Prej majit 2026 ai është trajner i [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtares shqiptare të futbollit]].<ref name="fshf">{{cite web |url=https://fshf.org/en/the-new-coach-of-the-albanian-national-team-rolando-maran-is-introduced-president-armand-duka-i-am-convinced-that-he-is-the-right-choice/ |title=The new coach of the Albanian National Team, Rolando Maran, is introduced! |publisher=Federata Shqiptare e Futbollit |date=19 maj 2026 |access-date=19 maj 2026 |language=en}}</ref> Gjatë karrierës si futbollist, Maran u aktivizua kryesisht me [[A.C. ChievoVerona|Chievon]], ndërsa si trajner ka drejtuar disa klube italiane në [[Serie A]] dhe [[Serie B]], përfshirë [[Calcio Catania|Catanian]], Chievon, [[Cagliari Calcio|Cagliarin]], [[Genoa C.F.C.|Genoan]], [[Pisa S.C.|Pisan]] dhe [[Brescia Calcio|Brescia]]-n.<ref name="transfermarkt">{{cite web |url=https://www.transfermarkt.it/rolando-maran/profil/trainer/3018 |title=Rolando Maran - Profilo allenatore |publisher=Transfermarkt |access-date=19 maj 2026 |language=it}}</ref> == Karriera si futbollist == Maran e nisi karrierën si futbollist te Benacense Riva. Në vitin 1986 kaloi te [[A.C. Chievo Verona|Chievo]], ku qëndroi për nëntë sezone dhe u bë një nga lojtarët më të rëndësishëm të skuadrës. Me klubin veronez ai kontribuoi në ngjitjen nga kategoritë e ulëta deri në [[Serie B]].<ref name="transfermarkt" /> Pas largimit nga Chievo, ai luajti edhe me Valdagno, Carrarese dhe Fano, përpara se të tërhiqej nga futbolli i luajtur në vitin 1997.<ref name="transfermarkt" /> == Karriera si trajner == === Fillimet === Pas tërheqjes si futbollist, Maran nisi karrierën si trajner në stafet teknike dhe në sektorët e të rinjve. Përvoja e parë si trajner i ekipit të parë erdhi te Cittadella, klub që e drejtoi nga viti 2002 deri në vitin 2005.<ref name="transfermarkt" /> Më pas ai mori drejtimin e [[Brescia Calcio|Brescia]]-s në sezonin 2005–2006, përpara se të drejtonte [[S.S.C. Bari|Bari]], [[US Triestina Calcio 1918|Triestina]], [[Vicenza Calcio|Vicenza]] dhe Varese në [[Serie B]]. Me Varese-n arriti finalen e play-off-it për ngjitjen në [[Serie A]] në sezonin 2011–2012.<ref name="transfermarkt" /> === Catania, Chievo dhe Cagliari === Në vitin 2012 Maran mori drejtimin e [[Calcio Catania|Catanias]] në Serie A. Në [[Serie A 2012–13|sezonin 2012–2013]], skuadra siciliane e mbylli kampionatin në vendin e tetë me 56 pikë, rezultati më i mirë i klubit në elitën e futbollit italian.<ref>{{cite web |url=https://www.uefa.com/news-media/news/0211-0f8a384ff1d0-7030127b9e7d-1000--catania-dismiss-de-canio-reappoint-maran/ |title=Catania dismiss De Canio, reappoint Maran |publisher=UEFA |date=16 janar 2014 |access-date=19 maj 2026 |language=en}}</ref> Në tetor 2014 ai u emërua trajner i [[A.C. Chievo Verona|Chievos]], klub ku kishte luajtur për shumë vite si futbollist. Maran e drejtoi Chievon deri në prill 2018. Në qershor 2018 mori drejtimin e [[Cagliari Calcio|Cagliarit]], ku qëndroi deri në mars 2020.<ref name="transfermarkt" /> === Genoa, Pisa dhe rikthimi te Brescia === Në gusht 2020 Maran u emërua trajner i [[Genoa C.F.C.|Genoas]], me të cilën firmosi një kontratë dyvjeçare.<ref>{{cite web |url=https://www.ansa.it/amp/liguria/notizie/2020/08/26/genoa-rolando-maran-e-il-nuovo-allenatore_b8ca6bc1-16b5-469b-a47c-9639afc0f229.html |title=Genoa, Rolando Maran è il nuovo allenatore |publisher=ANSA |date=26 gusht 2020 |access-date=19 maj 2026 |language=it}}</ref> Në vitin 2022 ai drejtoi Pisan në Serie B.<ref name="transfermarkt" /> Më 14 nëntor 2023 Brescia njoftoi emërimin e Maranit si trajner të ekipit të parë, duke shënuar rikthimin e tij në klub pas përvojës së mëparshme në sezonin 2005–2006.<ref>{{cite web |url=https://bresciacalcio.it/rolando-maran-e-il-nuovo-allenatore-del-brescia/ |title=Rolando Maran è il nuovo allenatore del Brescia |publisher=Brescia Calcio |date=14 nëntor 2023 |access-date=19 maj 2026 |language=it |archive-date=8 shkurt 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260208235728/https://bresciacalcio.it/rolando-maran-e-il-nuovo-allenatore-del-brescia/ |url-status=dead }}</ref> Pas një ndërprerjeje të shkurtër, ai u rikthye sërish në stolin e Brescia-s në janar 2025.<ref name="transfermarkt" /> === Kombëtarja shqiptare === Më 19 maj 2026, Maran u prezantua zyrtarisht si trajner i [[Kombëtarja shqiptare e futbollit|kombëtares shqiptare të futbollit]], duke pasuar brazilianin [[Sylvio Mendes Campos Junior|Sylvinho]]. Ai firmosi një kontratë njëvjeçare e gjysmë me [[Federata Shqiptare e Futbollit|Federatën Shqiptare të Futbollit]]. Ndihmës i tij në stolin kuqezi u emërua Christian Maraner.<ref name="fshf" /> Në prezantimin zyrtar, presidenti i [[Federata Shqiptare e Futbollit|Federatës Shqiptare të Futbollit]], [[Armand Duka]], deklaroi se objektivat e ciklit të ri ishin vendi i parë në Ligën e Kombeve dhe kualifikimi në finalet e [[UEFA Euro 2028]].<ref name="fshf" /> == Trofe == === Si futbollist === ; Chievo * [[Serie C|Serie C2]]: 1988–1989 * [[Serie C|Serie C1]]: 1993–1994 == Referime == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maran, Rolando}} [[Kategoria:Lindje 1963]] [[Kategoria:Futbollistë italianë]] [[Kategoria:Trajnerë italianë futbolli]] 9jj48jevdbu7i0vjrvwgf8b015zu0rf 0 400876 2985334 2983029 2026-05-29T14:30:07Z Eraqena 181813 /* Lidhje të jashtme */ E hoqa stampen e panevojshme te tranfesuar nga perkthimi i gjuhes latine 2985334 wikitext text/x-wiki {{Titull i pjerrët}} [[Skeda:Laurentianus_82,_6_folium_116r.jpg|parapamje|Interpretimi latin i Marsilis Ficino në dorëshkrimin Laurentian 82: ''Libri i Platonit mbi çmendurinë poetike'' .]] '''Ioni''' ([[Greqishtja e lashtë|greqisht:]] Ἴων) është një {{Interlanguage link|dialog i shkurtër sokratik|dialogus Socraticus|en}}, i shkruar nga [[Filozofia|filozofi]] [[Athina|athinas]] [[Platoni|Plato]] në një vit të panjohur (ndoshta rreth vitit [[390 p.e.s.]]). Zakonisht konsiderohet si një nga [[Dialogu|dialogët]] e tij të hershëm<ref>{{Sfn|Méridier, 1931}}.</ref>, megjithëse disa studiues mendojnë se është shkruar pak më vonë.<ref>{{Sfn|Rijksbaron, 2007}}.</ref> Dialogu ka vetëm dy [[Maska|personazhe:]] [[Sokrati]] dhe [[rapsodi]] Ion i Efesit, një njeri i përkushtuar ndaj poezive [[Homeri|homerike]], të cilët diskutojnë rreth [[Poezia|poezisë]] dhe artit e rapsodisë. Sokrati përpiqet të tregojë se poetët (dhe rapsodët) nuk krijojnë apo interpretojnë poezi të bukura përmes një arti ose dijeje të caktuar, por sepse janë të frymëzuar hyjnisht dhe të pushtuar nga një lloj entuziazmi hyjnor. Siç ndodh shpesh te Plato, dialogu i ngjan një [[Komedia|komedie]] të vogël. Kjo “komedi” shërben për të ilustruar fjalët e Sokratit mbi poetët në ''[[Kërkimfalja e Sokratit (Platoni)|Apologji,]]'' kur ai tregon se si kishte vizituar njerëz që dukeshin të ditur si për veten ashtu edhe për të tjerët, i kishte pyetur, dhe pasi kishte zbuluar se ata në të vërtetë nuk dinin asgjë, ua nxirrte në pah padijen. == Në rapsodin Ion == Megjithatë, Sokrati nuk debaton këtu me një poet, por me një rapsod, pra me një njeri që udhëtonte nëpër qytetet greke dhe recitonte poema në festa të mëdha, zakonisht ato të Homerit (homerike). Kështu, Ioni qytetar nga Efesi po vinte nga Epidauri. Ku sapo kishte fituar së një konkurs rapsodësh në [[Asklepiu|festat e Asklepit]], dhe po qëndronte në Athinë sepse do të merrte pjesë në lojërat e mëdha Panathenaike (pasi [[Pisistrati|familja Pisistratus]] kishte urdhëruar që poemat homerike të recitoheshin në ato festa). Ioni i shpërfillte plotësisht poetët e tjerë dhe ishte i përkushtuar vetëm ndaj Homerit, aq sa mburrej se ishte i shkëlqyer edhe në [[Exegetica|interpretimin]] e veprave homerike. Pikërisht për këtë aftësi nis biseda me Sokratin. Ioni nga Efesi njihet vetëm falë këtij dialogu; askund tjetër nuk është ruajtur ndonjë e dhënë për të, gjë që nuk është për t’u habitur, sepse rapsodët zakonisht nuk vlerësoheshin shumë. == Përmbledhje == Sokrati e takon rastësisht Ionin dhe e përshëndet. Ai lavdëron artin e tij për shkak të veshjeve të bukura me të cilat zbukuroheshin gjithmonë rapsodët dhe për afërsinë e tyre me poetët e mëdhenj, mendimet e të cilëve duhej t’i interpretonin mirë. Atëherë Ioni mburret se, sipas mendimit të të gjithë dëgjuesve, askush nuk fliste më mirë se ai për Homerin. Pastaj Sokrati e pyet nëse flet vetëm për Homerin apo edhe për poetë të tjerë. Ioni përgjigjet se ndihet i mpirë dhe nuk di ç’të thotë kur bëhet fjalë për poetët e tjerë. Nga kjo, Sokrati nxjerr përfundimin se Ioni nuk flet për Homerin falë një arti apo dijeje të caktuar. Sepse, sipas tij, në çdo art, ai që di të dallojë gjërat më të mira, mund të gjykojë lehtë edhe ato më të dobëta. Megjithatë, Ioni vazhdon të këmbëngulë se kështu janë gjërat dhe i kërkon Sokratit t’i shpjegojë arsyen. Atëherë Sokrati jep një shpjegim më të gjatë përmes një krahasimi: ashtu si [[Magneti|guri magnetik]] tërheq unaza hekuri dhe njëkohësisht u jep atyre fuqinë për të tërhequr unaza të tjera, duke krijuar ndonjëherë një zinxhir të gjatë, po kështu edhe [[Muza]] pushton mendjet e poetëve dhe muzikantëve, duke i lëvizur ato me një forcë hyjnore dhe duke u dhënë aftësinë të tërheqin shpirtrat e të tjerëve, qoftë dëgjues apo interpretues. Poetët nuk i krijojnë ato poema të bukura me vetëdije të plotë, por të frymëzuar hyjnisht. E njëjta gjë ndodh edhe me rapsodët dhe dëgjuesit: poeti është një qenie ''“e lehtë, me flatra dhe e shenjtë”'' . Ioni gëzohet që përshkruhet si një nga ato “unaza” mes Muzës dhe njerëzve dhe se, në njëfarë mënyre, merr pjesë në një fat hyjnor (θεία μοῖρα). Megjithatë, ai këmbëngul se kur lavdëron Homerin, nuk flet pa art (τέχνη). Kur pyetet se cilës pjesë të poemave i përket aftësia e tij, ai përgjigjet: “të gjithave”. Pastaj Sokrati citon vargje homerike që lidhen me vozitësit e qerreve, mjekësinë dhe [[Peshkatari|peshkimin]], dhe e pyet Ionin nëse për këto tema do të gjykonte më mirë një vozitës, një mjek, një peshkatar apo një rapsod. Ioni detyrohet të pranojë se mjeshtrit e këtyre zanateve, dhe jo rapsodët, do të gjykonin më mirë. Atëherë çfarë mbetet për rapsodët? I shtyrë nga pyetjet e Sokratit, më në fund Ioni përgjigjet se di shumë mirë çfarë duhet të thonë apo të bëjnë udhëheqësit dhe se është i aftë edhe në artin ushtarak. Por as kështu nuk arrin t’i shpëtojë “kurtheve” sokratike. Sokrati tregon me arsyetim dialektik se arti i rapsodit dhe arti i komandantit nuk mund të jenë i njëjti art, sepse vetë Ioni pranon se një komandant i mirë nuk është domosdoshmërisht edhe rapsod i mirë. Nëse Ioni di diçka për artin ushtarak, ai nuk e di atë falë artit të rapsodisë. Mund të ndodhë rastësisht që dikush të jetë njëkohësisht rapsod dhe komandant i mirë, por secili rol mbështetet në një aftësi tjetër. Në fund, Sokrati e vendos bashkëbiseduesin përballë një dileme: ose të pranojë se është “hyjnor”, siç mendon Sokrati, ose, nëse pretendon se zotëron një art të caktuar por nuk mund ta provojë, të duket si një njeri i padrejtë. Nuk është çudi që Ioni zgjedh më mirë të quhet “hyjnor”. == Shënime == <references /> == Botime dhe komente == * ''[https://gdz.sub.uni-goettingen.de/id/PPN654820856?tify=%7B%22pages%22%3A%5B5%5D%2C%22pan%22%3A%7B%22x%22%3A0.609%2C%22y%22%3A0.742%7D%2C%22view%22%3A%22info%22%2C%22zoom%22%3A0.386%7D Dialogu Io i Platonit, ose Mbi tërbimin e poetëve, i rishikuar sipas besimit të Kodikut Venedik dhe botimeve të vjetra]'' / Redaktuar dhe ilustruar me vërejtje nga Marcus Guilielmus Muller ; së bashku me interpretimin latin të Serranit. Hamburg, 1782 * * Platon, ''Ion'', Esquisse sur la tradita textuelle du dialogue, Texte critique et notes textuelles par L. Ferroni. Introduction, traduction et commentaire par A. Macé, Paris, Les Belles Lettres, 2018 [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_2020_num_133_2_8665_t18_0753_0000_2 Rishikim kritik] [https://www.researchgate.net/publication/341920376_Platon_Ion_Esquisse_sur_la_tradition_textuelle_du_dialogue_texte_critique_et_notes_textuelles_par_Lorenzo_Ferroni_Introduction_traduction_et_commentaire_par_Arnaud_Mace_Les_Belles_Lettres_Commentario_ Një rishikim tjetër kritik] * * Carlotta Capuccino, ''[https://web.archive.org/web/20240915172643/https://www.academia.edu/6018691/Filosofi_e_Rapsodi_Testo_traduzione_e_commento_dello_Ione_platonico Filozofe nga Rhapsody : testo, traduzione e commento dello "Ione" platonico]'', Bonn, 2005 [https://bmcr.brynmawr.edu/2007/2007.09.43 Rishikim kritik] * Michael JB Allen, ''Marsilio Ficino: Komente mbi Platonin.'' ''Vëllimi I, Fedri dhe Joni'', Shtëpia Botuese e Universitetit të Harvardit, 2008 [https://bmcr.brynmawr.edu/2009/2009.06.41 Recension kritik] == Lexoni më shumë nëse dëshironi. == [[Skeda:Ion_beginning._Editio_princeps.jpg|parapamje|Botimi i parë grek nga Aldus Manutius (Venecia, 1513).]] * Javier Aguirre, ''[[iarchive:platon-y-la-poesia.-ion-platon|Platón y la poesía.]]'' ''[[iarchive:platon-y-la-poesia.-ion-platon|Jon]]'', Madrid, 2013 ** " [https://www.jstor.org/stable/43816280 Téchne̲" dhe "Enthousiasmós" në Kritika e Poezisë së Platonit] ", ''Revista Portuguesa de Filosofia'', 2016: 181-197 * Alain Billault, " [https://www.persee.fr/doc/bude_1247-6862_2002_num_61_4_2474 La folie poetique". : remarques sur les conceptions grecques de l'inspiration] ", ''Buletin de l'Association Guillaume Budé'', 2002: 18-35 * Michel Briand, " [https://journals.openedition.org/mondesanciens/2113#quotation Shpikja e l'" entuziazëm » poetike »], ''Fletore « Botët e lashta »'', 2018 * Marie Delcourt, " [https://www.persee.fr/doc/bude_0004-5527_1937_num_55_1_6118 Socrate, Ion et la Poésie. La structure dialectique de l'Ion de Platon] ", ''Buletin de l'Association Guillaume Budé'', 1937: 4-14 * Ernst Heitsch, " [https://www.jstor.org/stable/41233776 Die Argumentationstruktur im Ion] ", ''Rheinisches Museum für Philologie'', 1990: 243-259 * Hellmut Flashar, ''Der Dialog Ion als Zeugnis platonischer Philosophie'', Akademie Verlag, 1958 * Joseph Moreau, " [https://www.persee.fr/doc/reg_0035-2039_1939_num_52_246_2854 Les thèmes platoniciens de l'" Jona »] ", ''Revue des Études Grecques'', 1939: 419-428 * Louis Roussel, ''Pan !'' ''sur l'Ion de Platon'', Vrin, 1949 [https://books.google.fr/books?id=KZwJEAAAQBAJ&pg=PA515&hl=fr&source=gbs_toc_r&cad=1#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Franco V. Trivigno, ''Joni i Platonit : poezi, ekspertizë dhe frymëzim'', Cambridge University Press, 2020 [https://books.google.fr/books?id=1UoEEAAAQBAJ&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] * Paul Vicaire, " [https://www.persee.fr/doc/bude_0004-5527_1963_num_1_1_4014 Les Grecs et le mystère de l'inspiration poétique] ", ''Buletin de l'Association Guillaume Budé'', 1963: 68-85 * Hartmut Westermann, ''Die Intention des Dichters und die Zwecke der Interpreten.'' ''Zu Theorie und Praxis der Dichterauslegung in den platonischen Dialogen'', De Gruyter 2002 [https://www.academia.edu/82450187/Die_Intention_des_Dichters_und_die_Zwecke_der_Interpreten Hyrje] [https://books.google.fr/books?id=aSzECNvK8j0C&printsec=frontcover&hl=fr&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false Disa faqe në Google Books] == Lidhje të jashtme == * [https://el.wikisource.org/wiki/%CE%8A%CF%89%CE%BD_(%CE%A0%CE%BB%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD) Tekst grek] në Vicifonte. * [https://biospraktikos.hypotheses.org/5167 Maël Goarzin (6 mars 2020). Le Jon de Platon, ou le poète contre l'artisan et le filozof. Komentoni vivre au quotidien ?] [[Kategoria:Wikipedia:Artikuj të përkryer]] g0jt6s645rlsl93hi50oln55msoa6c2 0 400976 2985345 2983557 2026-05-29T15:24:26Z Eraqena 181813 2985345 wikitext text/x-wiki Pietro Bembo (Venezia, 20 maj 1470 – Roma, 18 janar 1547) ka qene nje Kardinal, shkrimtar, grammatikor, poet dhe humanist italian. Duke i takuar një familjeje veneciane, Pietro Bembo pati mundësinë të ndërtonte një arsim dhe reputacion të fortë letrar që në rini fal kontakteve me rrethin e atit dhe miqësisë me Ludovico Ariosto, me Baldassarre Castiglione[1] që ju konsulton për Aldo Manuzio-n. Meritatij kryesore ishte kontributi i tij i bëri në "kodifikimin e italishtes së shkruar", duke e përshtatur atë me modelin, në veprën që ka bërë më të veçanta, "gramatika më e rëndësishme në të gjithë historinë e italishtes", gjë, Prose in which the vulgar language is diskuted (1525)[2]. Kur i shes këto role nuk përhapen në të gjithë Evropën e modelit Petrarkist, të lidhur me poetin tim rima dashurie me një platonike aroma me Maria Savorgnan dhe Lucrezia Borgia. Mos shkruaj për poetin që do të të njohë, mos harro gjuhën latine, mos harro aventurat italiane, mos harro historitë italiane, mos harro fondin kardinal ose Papa Pali III të vitit 1539, dukën e Palit të Romës ose verën e vitit 1547. == Biografia == [[Skeda:Hans_Memling_-_Bernardo_Bembo,_staatsman_en_ambassadeur_van_Venetië_-_Royal_Museum_of_Fine_Arts_Antwerp.jpg|djathtas|parapamje|Hans Memling, ''Bernardo Bembo'', pikturë me vaj, 1471-1474, Muzeu Mbretëror i Arteve të Bukura, Antverp .]] === Origjina dhe edukimi === Pietro Bembo lindi në Venecia më 20 maj 1470 në familjen e lashtë patriciane të Bembos <ref group="N">Secondo la tradizione, la famiglia Bembo era originaria di [[Bolonja|Bologna]]. Si sarebbe spostata «nelle piane fangose del nord-est dell'[[Deti Adriatik|Adriatico]]» durante la prima metà del [[Shekulli V|V secolo]], durante le invasioni perpetrate da [[Attila]] nell'[[Perandoria Romake Perëndimore|Impero romano d'Occidente]]. Cfr. {{Sfn|Kidwell|p. 3}}.</ref> . Prindërit e tij ishin Bernardo, një politikan i rëndësishëm dhe vetë [[Humanizmi i Rilindjes|humanist]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 38}}: «Questo, malgrado lo stesso Bernardo fosse uomo di vasta e versatile cultura, amante delle lettere, dell'arte, del collezionismo».</ref>, dhe Elena Marcello <ref name=":11">{{Cite web |title=BEMBO, Pietro - Albero genealogico |url=http://cardinaliserenissima.uniud.it/59-bembo-albero.html}}</ref> . Familja ishte e përfshirë aktivisht në trafikun tregtar dhe në prodhimin e pasurisë në Venecia, e cila në kohën e lindjes së Pietros po përjetonte një "epokën e artë" të vërtetë: në fakt kishte zyra në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], [[Lion]], Bryzh, [[Damasku|Damask]] dhe [[Palermo]] <ref name=":8">{{Sfn|Kidwell|p. 4}}.</ref> . Për më tepër, Bembo-t gjithmonë ishin dalluar në shërbimin e tyre ndaj Shtetit: Bernardo Bembo vazhdoi të merrej me çështjet publike deri në moshën 80 vjeç <ref name=":8" /> . Në këtë kontekst, Pietro në vitin 1478 <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 62, n°1}}.</ref> ndoqi të atin, senator të [[Republika e Venedikut|Serenissimës]], në [[Firencia|Firence]], ku takoi Lorencin e Madhërishëm dhe mësoi të vlerësonte toskanishten, të cilën do ta kishte preferuar ndaj gjuhës së qytetit të tij të lindjes për gjithë jetën <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> <ref>{{Sfn|Russo|p. 260}}: « […] bisogna concludere che egli era nato, come si è fatto intendere, linguisticamente toscano…»</ref> . Në dekadën pasuese, ai ishte në Romë në oborrin e [[Inoçenti VIII|Inocentit VIII]] (1484) <ref>{{Sfn|Faini|p. 34}}.</ref> dhe më pas në [[Bergamo]], ku i ati u emërua podestà i Serenissimës <ref name=":0" /> . Pasi u kthye në Venecia me të atin, ai nuk ndërmori një karrierë politike, duke preferuar t'i përkushtohej një karriere thjesht letrare <ref group="N">Questo lo si vide chiaramente al momento del trasferimento definitivo del giovane Bembo da Ferrara ad Urbino nel 1506. Cfr. {{Sfn|Vagni|p. 733}}.</ref>, duke shkaktuar kështu mosmiratimin e të atit dhe të nënës së tij, të cilët donin që ai të merrte pjesë në jetën politike të qytetit <ref>{{Sfn|Faini|p. 38}}.</ref> . Në filli të viteve 1490, Pietro i ri iu përkushtua studimit të dorëshkrimeve nga dramaturgu latin Publio Terenzio Afro së bashku me [[Filologjia|filologun]] dhe poetin shumë më ekspert Agnolo Poliziano, një njeri i letrave nga oborri Medici, i cili, së bashku me Giovanni Pico della Mirandola, po kërkonte dorëshkrime në [[Italia veriore|Italinë veriore,]] siç ishte zakon gjatë [[Humanizmi i Rilindjes|epokës humaniste]] <ref name=":18">{{Sfn|Faini|p. 36}}.</ref> Marco Faini shkruan, në këtë drejtim, se për Bernardo Bembo-n "shërbimi ndaj Atdheut dhe nderimi i familjes ishin një dhe e njëjta gjë" <ref>{{Sfn|Faini|p. 46}}.</ref> . Ndërkohë, disa kompozime poetike nga Bembo, të ruajtura tani në [[Bibliothèque nationale de France|Bibliothèque Nationale]] në [[Parisi|Paris]], filluan të kalonin kufijtë e Republikës së Venedikut, duke mbërritur në Milano, ku tërhoqën vëmendjen e njeriut të letrave të Sforcës, Gasparo Visconti, dhe të cilat, sipas Faini-t, u përhapën në Dukat falë studiuesit dhe filozofit grek [[Padova|nga Padova,]] Galeazzo Facino <ref>{{Sfn|Faini|p. 41}}.</ref> . ==== Udhëtimi për në Siçili ==== I etur për të mësuar [[Greqishtja e lashtë|greqishten e lashtë]], nga viti 1492 deri në vitin 1494 ai u transferua në [[Mesina]] për ta studiuar atë me studiuesin e famshëm grek Costantino Lascaris <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 68}}.</ref> . Ai shkoi atje me mikun dhe bashkëstudentin e tij Angelo Gabriel, duke mbërritur në Mesina më 4 maj 1492 <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 735}}.</ref> pasi kishte qëndruar në [[Napoli]], ku pati mundësinë të takonte humanistë të ndryshëm të [[Mbretëria e Napolit|oborrit aragonez,]] si Giovanni Pontano dhe Jacopo Sannazzaro <ref>{{Sfn|Faini|p. 42}}.</ref> . Ai mbeti gjithmonë i vetëdijshëm për qëndrimin e tij në Siçili, i cili u ripërtëri tek ai si nga korrespondenca e tij me letrarët e Mesinës, ndër të cilët Maurolico, ashtu edhe nga prania e mikut dhe sekretarit të tij besnik Cola Bruno (1480-1542) , i cili e ndoqi atë në Venecia dhe i qëndroi pranë gjatë gjithë jetës së tij <ref>{{Sfn|Santangelo 1986|p. 255}}.</ref> . Cola, në fakt, "u kujdes për Pietron, rishikoi shkrimet e tij... pasoi shtypjen e tyre". Ai administroi familjen Paduane dhe, më vonë, ndoqi edukimin e dy fëmijëve të tij, Elenës dhe Torquatos» <ref>{{Sfn|Faini|pp. 49-50}}.</ref> . ==== Debutimi i tij letrar: ''De Aetna (Vepra e parë letrare): De Aetna (Vepra e Etnës)'' ==== [[Skeda:Raffaello_Sanzio_-_Pietro_Bembo_HIRES.jpg|majtas|parapamje|[[Rafaelo|Raffaello Sanzio]], ''Portreti i Pietro Bembo'', vaj në panel, 1504, Muzeu i Arteve të Bukura, [[Budapesti|Budapest]] .]] Duke u kthyer në Venecia, ai bashkëpunoi aktivisht me shtypshkronjën Aldo Manuzio, duke u përfshirë që në fillim në programin e tij editorial me botimin më 28 shkurt 1495 të Aldines së parë, gramatikës greke të Konstandin Laskarisit (me titull ''Erotemata'' ), të cilën ai dhe shoku i tij Angelo Gabriel e kishin sjellë nga Messina <ref>{{Sfn|Crupi|p. 226}}.</ref> . Debutimi i tij letrar u zhvillua me botimin, të shtypur nga vetë Manutiusi në shkurt të vitit 1496, të dialogut latin ''De Aetna ad Angelum Chabrielem liber'', ku ai tregoi për qëndrimin e tij në Siçili dhe ngjitjen e tij në [[Etna]], duke e ndërthurur dialogun midis tij dhe babait të tij Bernardo me citate të mësuara të marra nga letërsia greke dhe [[Letërsia latine|latine]] <ref>{{Sfn|''De Aetna''||DeAetna}}.</ref> . === Qëndrimi në Ferrara dhe ''Asolani'' === Më pas, Pietro Bembo u diplomua në [[Universiteti i Padovës|Universitetin e Padovës]] nën drejtimin e [[Nikolla Leonik Tomeu|Niccolò Leonico Tomeo]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 49}}.</ref>, ku ra në kontakt me filozofinë aristoteliane, e cila atëherë ishte dominuese në atë universitet <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Babai i tij, Bernardo, në vitin 1497 <ref>{{Sfn|Faini|p. 51}}.</ref>, u emërua ''vicedomino'', domethënë ambasador zyrtar i Serenissima-s <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 71}}.</ref>, në Ferrara, kryeqytetin e dukës me të njëjtin emër, të cilin familja Este e kishte shndërruar në një qendër të rëndësishme letrare dhe muzikore <ref name=":9">{{Sfn|Kidwell|p. 18}}.</ref> falë figurës shumëplanëshe, së pari të Borso-s dhe më pas, mbi të gjitha, të Ercole I. Në dy vitet (1497-1499) gjatë të cilave qëndroi me të atin në qytetin emilian, Bembo i ri takoi Ludovico Ariosto, me të cilin krijoi një miqësi të thellë, vazhdoi studimet e tij në latinisht me humanistin Niccolò Leoniceno <ref name=":9">{{Sfn|Kidwell|p. 18}}.</ref> <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 736}}.</ref> dhe filloi të përpunonte ''Gli Asolani'', një vepër që e përfundoi në vitin 1505 dhe që u shtyp me shkronjat Manuzio <ref>{{Sfn|Chines|p. 251}}: « [...] con il dialogo teorico degli ''Asolani'', composto tra il 1497 e il 1502 e pubblicato nel 1505...»</ref> . Kjo vepër rinore, e vendosur në oborrin e Caterina Cornaro (ish- mbretëresha e Qipros dhe, me testament të Serenissima-s, zonja e Asolos ) dhe e përqendruar në komoditetin oborrtar të diskutimit të dashurisë nga një grup të rinjsh, "është frymëzuar nga biseda elegante e kompanisë ''[[Dekameroni|Decameron]]'' " <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref>, të cilën Bembo tashmë e tregon se e zgjedh si model proze. ==== Midis Venedikut dhe Ferrarës ==== [[Skeda:Veneto_-_Portrait_of_an_Unidentified_Young_Lady_-_National_Gallery.jpg|majtas|parapamje|Bartolomeo Veneto, ''Portret i një gruaje'', portret i supozuar [[1510|i]] Lucrezia Borgia-s <ref>{{Sfn|Bellonci, 2003|p. 507}}.</ref>, vaj mbi panel, [[1500|1500-1510]], Galeria Kombëtare, [[Londra|Londër]] .]] Në vitin 1499, Pietro u detyrua nga i ati të kthehej në Venecia, për shkak të ndryshimeve në politikën ndërkombëtare të cilat ishin ndërprerë nga fillimi i luftërave në Itali kundër francezëve dhe spanjollëve <ref><templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il proposito del B[embo] di prolungare, dopo la partenza del padre, il suo soggiorno a Ferrara, non teneva conto della situazione politica, che pur era già, dopo la lega di Blois fra Venezia e la Francia, chiara|{{Cita |Dionisotti}}}}</ref> . Gjatë qëndrimit të tij në atdhe, Bembo redaktoi botimin e vitit 1501 të ''Le cose volgari'' (domethënë ''Rerum Vulgarium Fragmenta'' dhe ''Triumphi'' ) nga [[Françesko Petrarka|Petrarka]] dhe në gusht të vitit 1502 botimin e ''Le terza rime'' (domethënë ''[[Komedia Hyjnore]]'' ) nga [[Dante Aligieri|Dante]] <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> : për herë të parë dy autorë në gjuhën e folur u bënë objekt i studimeve filologjike, deri atëherë të rezervuara ekskluzivisht për klasikët e lashtë <ref name="ReferenceA">{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 375}}.</ref>, duke shënuar afërsinë e Bembos me atë humanizëm të folur që u zhvillua në oborrin e Lorencos së Madhërishëm . Të dy botimet, të shtypura nga Aldo Manuzio, përbënin bazën e të gjitha botimeve të mëvonshme për të paktën tre shekuj. Kjo sipërmarrje tërhoqi vëmendjen e markezes së Mantovës Isabella d'Este, e cila, e rrethuar nga një oborr artistësh dhe letrarësh, krijoi miqësi me Bembo-n <ref>{{Sfn|Faini|p. 93}}.</ref> . Në tetor të vitit 1502, Bembo i ri mundi të kthehej në Ferrarën e tij të dashur, duke qëndruar në vilën në Ostellato, në pronësi të humanistit dhe mikut të tij Ercole Strozzi <ref name="Cita|Faini|p. 84">{{Sfn|Faini|p. 84}}.</ref> . Në kryeqytetin e dukës së vogël, ai takoi Lucrezia Borgia-n, në atë kohë gruan e princit të kurorës Alfonso d'Este . Me Lucrezian ai pati një lidhje pasionante epistolare dhe ndoshta edhe një marrëdhënie, e cila të paktën në pamje mbeti vetëm [[Dashuri platonike|platonike]], ndërsa nuk është e mundur të përcaktohet nëse ajo u bë ndonjëherë mishërore, edhe për shkak të mbikëqyrjes së rreptë ndaj së cilës Alfonso e nënshtroi gruan e tij <ref>{{Sfn|Bradford|pp. 172-176}}.</ref> <ref>{{Sfn|Pizzagalli|pp. 226-238}}.</ref> . Megjithatë, kthimi në qytetin Este nuk zgjati shumë: në prill të vitit 1505 (një muaj pas botimit të ''Gli Asolani'' ) Bembo ndoqi të atin në Romë në një ambasadë në emër të Serenissima-s, por, në vend që të kthehej në qytetin e lagunës, ai u ndal në oborrin e Urbinos <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . === Ndërhyrja e gjatë e Urbinos === [[Skeda:Raffaello_sanzio,_ritratto_di_elisabetta_gonzaga,_1503-06_ca._01.jpg|djathtas|parapamje|Raffaello Sanzio, ''Portreti i Elisabetta Gonzaga'', vaj në panel, 1504-1505, [[Uffizi]], Firence.]] Midis viteve 1506 dhe 1512, falë ndihmës së Dukeshës Elisabetta Gonzaga, Pietro jetoi në Urbino <ref>{{Sfn|Vagni|pp. 733-734}}.</ref>, ku filloi të shkruante një nga veprat e tij kryesore, ''Prose nelle cui si ragiona della volgar lingua'', me të cilën u ngrit në nivelet më të larta të karrierës së tij si humanist <ref>Si ricordi l'intensa attività di poeta volgare e il dialogo latino ''De Guido Ubaldo Feretrio deque Elisabetha Gonzagia Urbini ducibus'' scritto in onore dei suoi protettori. Cfr. {{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Oborri i Urbinos ishte një nga më të rafinuarit në Evropë, aq sa u përcaktua si një "laborator letrar" <ref>{{Sfn|Faini|p. 123}}.</ref> për shkak të tendencave dhe rrymave të ndryshme poetike të njerëzve të letrave që e gjallëruan atë oborr. Të frymëzuar nga Dukesha, gruaja e Guidobaldo da Montefeltro, intelektualët kryesorë të kohës u pritën në qytet në Marche, siç përshkruhet me mençuri nga njëri prej tyre, Baldassarre Castiglione, në kryeveprën e tij, ''Oborri''{{Blockquote|A Pietro Bembo, patrizio veneto,<br/>per le sue virtù singolari<br/>da Paolo III pontefice massimo<br/>[[cooptazione|cooptato]] nel Sacro Collegio,<br/>Torquato Bembo pose.<br/><br/>Morì il 18 gennaio 1547;<br/>visse 76 anni, 7 mesi e 28 giorni.|Për Pietro Bembo-n, një patric venecian, për virtytet e tij të veçanta nga Pali III, Pontifex Maximus, u vendos në Kolegjin e Shenjtë nga Torquato Bembo. Ai vdiq më 18 janar 1547; jetoi 76 vjet, 7 muaj dhe 28 ditë.|<small>PETRO · BEMBO · PATRITIO · VENETO<br/>OB · EIUS · SINGULARES · VIRTUTES <br/>A · PAULO · III· P · M<br/>IN · SAC · COLLEGIUM · COOPTAT<br/>TORQUATUS · BEMBUS · P<br/><br/>OB · XV · K · FEB · MDXLVII<br/><nowiki>VIXITt · AN · LXXVI · M · VII · D · XXVIII</nowiki></small><ref>Vedi anche {{Cita |Della Casa |p. 112}}.</ref>}}{{Blockquote|La lingua delle scritture, Giuliano, non dee a quella del popolo accostarsi, se non in quanto, accostandovisi, non perde gravità non perde grandezza; che altramente ella discostare se ne dee e dilungare, quanto le basta a mantenersi in vago e in gentile stato.|[[s:Prose della volgar lingua/Libro primo/XVIII|''Prose della volgar lingua'', I, 18]]}}Megjithatë, qëndrimi i Bembos në Urbino nuk ishte menduar të ishte kaq i gjatë: pasi vendosi të niste një karrierë kishtare për të mbështetur veten (në fakt ai mori rekomandimin e San Giovanni di Bolonja <ref name=":10">{{Sfn|Dionisotti, ''Introduzione''|p. 56}}.</ref> dhe të [[Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës|Urdhrit të Jerusalemit]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 117}}.</ref> ), ai u pengua të shkonte në Romë nga politika luftarake e Papa [[Juli II|Julius II Della Rovere]] (1503-1513) në dëm të Urbinos (ku nga viti 1508 ai instaloi nipin e tij, Francesco Maria ), dhe Venedikut <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Zgjatja e qëndrimit të tij në qytet në Marche, për shkak të luftërave italiane që po e mbingarkonin Gadishullin në ato vite, megjithatë i lejoi Bembos të përjetonte një atmosferë festive dhe intelektualisht stimuluese të cilën ai do ta festonte më vonë në dialogun ''De Urbini ducibus'' <ref>{{Sfn|Faini|p. 131}}.</ref> . === Në Romën e Leo X === [[Skeda:Giovanni_Francesco_II_Pico_della_Mirandola.jpg|djathtas|parapamje|Anonim, ''Portreti i Giovanni Francesco II Pico della Mirandola'', pikturë, [[Shekulli XVII|shekulli i 17-të]], Pallati Dukal, [[Mantova|Mantua]] .]] Në vitin 1513, Julius II vdiq dhe u pasua nga [[Leoni X|Leo X]] (1513-1521), shumë më i butë, i cili, duke e njohur personalisht <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 11}}.</ref> dhe duke qenë i vetëdijshëm për famën e tij si njeri i letrave, e emëroi atë përfaqësues të shkurtesave <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref> <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 85}}:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|L'incarico di scrivere tai lettere si dà a uomini prudentissimi, e belli scrittori: e siccome per l'altezza dell'impiego e del luogo si conviene che siano pieni di gravità e di onestà e per lo peso e la grandezza delle cose forniti di somma fede e probità, vi sono con molta cura e diligenza ricercati, e con grandi premure chiamati. E piacendo assai a Leone X questa costumanza... senza porre indugio comandò che il Bembo a quell'ufficio fosse invitato, e posto.}}</ref> . Pasi hyri në shërbim të Leos X dhe u bë mik i Kardinalit Giulio de' Medici ( Papa i ardhshëm Klementi VII ) <ref name=":2">{{Sfn|Miranda}}.</ref>, në këtë rol Pietro Bembo mbrojti shumë njerëz të letrave dhe studiues të pranishëm në kryeqytet, përfshirë Christophe de Longueil <ref>{{Sfn|Kidwell|p. 193}}.</ref> . Një diskutim me Giovan Francesco Pico-n mbi problemin e imitimit të klasikëve daton që në ato vite <ref name="ReferenceB">{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 379}}.</ref> : nëse për Picon ishte e mundur të përvetësohej një eksperimentalizëm eklektik në përpunimin e teksteve letrare, Bembo u bë mbështetës i Ciceronianizmit më të paepur, domethënë se ekzistojnë dy modele unike për t'u ndjekur në letërsinë latine, [[Ciceroni]] për prozën dhe [[Virgjili]] për poezinë <ref name=":6">{{Sfn|Tavoni}}.</ref> . Ai ishte mik i latin Giovenale Manetti dhe i Bernardo Cappello, të cilët e njihnin atë në mënyrë të qartë si mësuesin e tij dhe konsideroheshin dishepulli i tij më i rëndësishëm <ref>{{Sfn|Fasulo}}.</ref> . Shkurt, gjatë papatit Medici, Bembo "ishte një nga protagonistët e jetës kulturore romake" <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref> dhe kështu arriti të grumbullonte përfitime të ndryshme në [[Bolonja|Bolonjë]] ose në manastirin benediktin të S. Pietro di Villanova pranë [[Viçenca|Vicencës]] <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Në thelb, Bembo, siç kujtojnë Salvatore Guglielmino dhe Hermann Grosser, për të vazhduar karrierën e tij letrare i pashqetësuar, u shty "të përqafonte karrierën kishtare e cila, së bashku me atë oborrtare, ishte në ato vite pozicioni më i favorshëm për një njeri të letrave" <ref name="ReferenceA">{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 375}}.</ref> . Dekada romake, megjithatë, u shënua nga një sërë ngjarjesh që ndikuan thellësisht në jetën e Bembos: në vitin 1514, ambasada e tij në Venecia në emër të Papës në një përpjekje për të çliruar Serenissimën nga aleanca e saj me Francën rezultoi e pasuksesshme <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 5}}.</ref> ; megjithatë, më 28 maj 1519, babai i tij i moshuar vdiq papritur <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 6}}.</ref> <ref name="Faini149">{{Sfn|Faini|p. 149}}.</ref> . Për më tepër, gjatë viteve romake, Bembos iu desh të duronte humbjen e disa miqve dhe artistëve të rëndësishëm, si Giuliano de' Medici, Duka i Nemours (1516), [[Rafaelo|Raphael]] (1520) dhe kardinali dhe dramaturgu Bernardo Dovizi da Bibbiena (gjithashtu në vitin 1520) <ref name="Faini149" /> . === Qëndrimi në Paduan === Në shkurt të vitit 1522 <ref name=":16">{{Sfn|Faini|p. 152}}.</ref>, pas vdekjes së Leos X dhe ngjitjes në fronin papnor të holandezit [[Adriani VI|Adrian VI]], Pietro Bembo, me justifikimin e shëndetit të dobët <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 12}}.</ref>, vendosi të braktiste Romën në favor të atdheut të tij të lashtë, duke u vendosur në jetën private në [[Padova]] dhe duke marrë me vete Ambrogina Faustina Morosina della Torre <ref group="N">{{Sfn|Ferraioli|p. 345}}. A p. 344 n. 5 il Ferraioli suppone che "Morosina" fosse un appellativo dato dal Bembo alla sua amante, e che Ambrogina Faustina fosse il suo vero nome di battesimo.</ref>, të dashurën <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 14}}.</ref> që ai ndoshta e kishte takuar në qytetin papnor në vitin 1513 <ref name=":10">{{Sfn|Dionisotti, ''Introduzione''|p. 56}}.</ref> . Në vitet në vijim, pavarësisht se Bembo kishte shpallur betimet fetare duke hyrë në [[Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës|Urdhrin e Jerusalemit]] (6 dhjetor 1522) <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref>, ajo i dha tre fëmijë: Lucilio në nëntor 1523, Torquato më 10 maj 1525 dhe Elena më 30 qershor 1528 <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Nga të tre, vetëm dy të fundit i mbijetuan: Babai i Torquatos u ankua se ai ishte "i përtac dhe dembel" <ref>{{Sfn|Faini|p. 185}}.</ref>, gjë që e shtyu kardinalin, tani të moshuar, të mendonte t'ia linte të gjithë trashëgiminë e tij vajzës së tij shumë më premtuese, Elenës <ref>{{Sfn|Faini|pp. 185-186}}.</ref> . [[Skeda:Pietro_Bembo_by_Cranach_the_Younger.png|majtas|parapamje|Lucas Cranach i Riu, ''Portret i Pietro Bembos'', vaj mbi ahu, 1532-37.]] Periudha paduane ishte mjaft pjellore edhe nga pikëpamja letrare: në vitin 1525 Bembo botoi në Venecia ''Prose della volgar lingua'', të cilën ia kushtoi Papës Klementit VII, ndërsa në 1530 botimi i parë i ''Rime'', i ''De Virgilii Culice et Terenti della volgar lingua'' dhe i ''De Virgilii Culice et Terenti dellabetitaido. Gonzagia Urbini ducibus'' u botuan në Venecia, si dhe ribotimi i ''Gli Asolanit'', ''De Aetna'' dhe ''De imitatione'' <ref>{{Sfn|Cian 1885|pp. 157-159}}.</ref> ; më 26 shtator të të njëjtit vit Bembo, asokohe gjashtëdhjetë vjeç, mori postin e historianit zyrtar të [[Republika e Venedikut|Republikës së Venecias]] dhe bibliotekarit të Bibliotekës Marciana <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 173}}.</ref> — një post që e mbajti deri në vitin 1543 <ref>{{Sfn|Bibliotecari, Custodi e Direttori della Biblioteca Marciana}}.</ref> — duke pasuar Andrea Navagero . Siç kujton Carlo Dionisotti, Bembo u bë {{'}} ''autoritet'' letrar dhe moral, të cilin të rinjtë e letrave të Republikës (dhe jo vetëm) e shikonin me admirim: Bembo nuk u kufizua vetëm në demonstrimin e autoritetit të tij intelektual me paduanët e rinj ose me njerëzit e letrave. Në shtëpinë e tij në fshatin Altinate, autori i ''Prozës'' iu përkushtua aktivitetit të koleksionistit dhe admiruesit të veprave të artit, duke rënë në kontakt ose duke mbledhur kryevepra nga piktorë të kalibrit të [[Rafaelo|Rafaelit]], [[Giovanni Bellini|Giovanni Bellinit]], [[Mikelanxhelo|Michelangelo-s]] dhe [[Ticiani|Titianit]] <ref>{{Sfn|Mezzalira}}.</ref> . [[Skeda:Pietro_Bembo_(%3F)_di_Jacopo_Bassano.jpg|alt=|parapamje|''Portret i një kardinali'', i identifikuar nga disa si Pietro Bembo <ref>{{Cite book |title=Jacopo Bassano e lo stupendo inganno dell'occhio |publisher=Electa |year=2010 |isbn=978883707549/1 |page=19}}</ref>, i atribuohet Jacopo Bassanos <ref>{{Cite web |title=Portrait of a Cardinal |url=https://www.mfab.hu/artworks/9608/ |publisher=Szépmûvészeti Múzeum, Budapest |language=en}}.</ref> .]] === Rruga për në kardinal === Vitet që pasuan emërimin e tij si bibliotekar i Marcianës u shënuan nga humbje të ndryshme: në gusht 1532 vdiq djali i tij Lucilio, ndërsa më 6 gusht 1535 vdiq e dashura e tij Morosina <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Për më tepër, në vitin 1534 vdiq Papa Klementi VII dhe u pasua nga Alessandro Farnese, i cili mori emrin [[Pali III|Papa Pali III]] . Në ato vite, Bembo, i njohur në nivel ndërkombëtar, u bë i afërt me kardinalët Gasparo Contarini, bashkëkombësi i tij, me anglezin Reginald Pole dhe mbi të gjitha me nipin e papës me të njëjtin emër <ref name=":0" />, si dhe me Vittoria Colonna, me [[Mikelanxhelo|Michelangelo]] dhe me të gjithë ata të krishterë katolikë të mbledhur nën emrin " spiritualë ". Falë kësaj dijeje dhe, sipas Della Casa-s, edhe falë vullnetit të papës për të mbushur Kolegjin e Shenjtë me burra të denjë <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 103}}:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Imperocché mentre Paolo IIII cercava di nuovo uomini gloriosi da aggregare al sacro collegio, fra primi gli occorse il Bembo, che allora per caso era a Venezia.}}</ref>, më 19 mars 1539 <ref group="N">Già nel dicembre 1538 Bembo era stato nominato cardinale ''[[in pectore]]'' da papa Farnese ({{Sfn|Faini|p. 171}}).</ref> <ref>{{Sfn|Faini|p. 171}}.</ref> ai u krijua [[Kardinali|dhjak kardinal]], me titullin San Ciriaco <nowiki><i id="mwAlA">in thermis</i></nowiki> , dhe emërimi kardinal e solli atë përsëri në Romë, ku, përsëri në vitin 1539, u shugurua [[Prifti|prift]] : e gjithë kjo pavarësisht kritikave të një pjese të Kurisë Romake që kishin protestuar për të kaluarën epshore dhe marrëdhëniet e ndryshme të dashurisë (edhe nëse platonike) që Bembo kishte thurur me Savorgnan, Borgia dhe, mbi të gjitha, me Faustina della Torre <ref>{{Sfn|Faini|pp. 95-96}}.</ref> . Kardinali shumë i rreptë [[Pali IV|Gian Pietro Carafa]], Papa i ardhshëm Pali IV, iu shpreh kështu Palit III: «Atë i Shenjtë, ne nuk kemi në kolegj burra që dinë të shkruajnë sonete» <ref>{{Sfn|Faini|p. 172}}.</ref> . Që nga ai moment, kardinali i ri i ngadalësoi studimet e tij në letërsinë klasike dhe atë popullore, duke iu përkushtuar [[Teologjia|teologjisë]] dhe [[Historia e Krishtërimit|historisë së Kishës]] <ref name=":2">{{Sfn|Miranda}}.</ref> . ==== Midis Gubbio, Bergamo dhe Romë ==== Më 29 korrik 1541 <ref>{{Sfn|Faini|p. 176}}.</ref> ai u emërua administrator apostolik i Gubbio-s si pasardhës i Federico Fregoso-s, ndërsa ndodhej në Venecia në shoqërinë e vajzës së tij Elena, e cila u martua me Pietro Gradenigo në vitin 1543 <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 747}}.</ref> . Pasi hyri në Gubbio më 11 nëntor 1543, Bembo qëndroi në qytetin Umbrian deri më 18 shkurt 1544 <ref name=":2">{{Sfn|Miranda}}.</ref>, datë në të cilën ai u bë administrator apostolik i dioqezës së Bergamos . Dioqeza Lombardiane, shumë më e pasur se ajo në Gubbio, i lejoi atij të shlyente borxhet që kishte lidhur në vitin 1543 për shkak të pajës së madhe që i ishte dhënë vajzës së tij për martesën e saj <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|pp. 747-748}}.</ref> . Por pjesërisht për shkak të moshës së tij të shtyrë dhe pjesërisht për shkak të podagrës <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 748}}.</ref>, ai nuk shkoi kurrë në Bergamo, duke emëruar Vittore Soranzon, nxënësin e tij, si peshkop bashkëndihmës me të drejtë trashëgimie <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . === Vdekja === [[Skeda:Santa_Maria_sopra_Minerva_Grabtafel_für_Kardinal_Pietro_Bembo.jpg|djathtas|parapamje|Guri i varrit në Bazilikën e Santa Maria sopra Minerva]] Ai vdiq nga [[ethet]] në [[Roma|Romë]], në moshën 76 vjeç, më 18 janar 1547 <ref name=":3">{{Sfn|Della Casa|p. 112}}.</ref>, në shtëpinë që i përkiste Giovanni Della Casa <ref>{{Sfn|Faini|p. 25}}.</ref>, me mikun dhe kolegun e tij kardinal Reginald Pole në krah të tij <ref name=":17">{{Sfn|Faini|p. 173}}.</ref> . Ai u varros në Romë në kishën e Santa Maria sopra Minerva ; guri i varrit të tij është vendosur në dysheme, pas altarit kryesor, ndërsa mbishkrimi latin, i diktuar nga djali i tij Torquato, thotë: Edhe në Bazilikën e Sant'Antonio në Padova ndodhet një monument kushtuar kardinalit, vepër e arkitektit të madh Andrea Palladio, me bustin e tij të skalitur nga Danese Cattaneo <ref>{{Sfn|Possamai|p. 45 n° 37}}.</ref> . Më 27 shkurt 1547, Benedetto Varchi recitoi ''Oracionin'' {{'}} Funeral <ref>{{Citation |url=http://bibliotecaestense.beniculturali.it/info/img/stp/i-mo-beu-64.h.4.3.pdf}}, In Fiorenza, per il Doni, 1546 (m.v.).</ref> në Akademinë Firentine . == Mendimi dhe poetika == [[Skeda:Angelo_Poliziano_-_Angel_Appearing_to_Zacharias_(detail).jpg|parapamje|[[Domeniko Girlandaio|Domenico Ghirlandaio]] : ''Zakaria në tempull'', detaje me Angelo Poliziano, afresk, Santa Maria Novella, Kapela Tornabuoni, Firence, 1486-1490.]] ==== Lokalet ==== Nga vitet [[Vitet 1470|1470 e tutje]], në Itali ishte përhapur një entuziazëm i ripërtërirë ndaj gjuhës vendase, një zell që njihej me emrin ''humanizëm vulgar'' ose ''klasicizëm vulgar'' . Mbështetësit e këtij modeli gjuhësor, i cili synonte të barazonte klasikët latinë dhe grekë me ato vendase, ishin mbi të gjithë fiorentinë dhe midis tyre mund të numërojmë Lorencin e Madhërishëm dhe Agnolo Polizianon <ref>{{Sfn|Ferroni, 4|p. 42}}.</ref> <ref>{{Sfn|Chines|p. 212}}.</ref> . {{'}} ''i'' Mediçëve në fakt synonte të pohonte superioritetin kulturor dhe gjuhësor të Firences dhe për këtë arsye u krijua ''Raccolta aragonese'', një dhuratë që i Madhërishmi ia dha Frederikut të Aragonës, në të cilën tregohet shkëlqimi i poezisë lirike toskanike që nga origjina e saj deri te vetë i Madhërishmi <ref>{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 260}}.</ref> . Megjithatë, pohimi i dygjuhësisë nuk ishte një faktor i rëndësishëm vetëm në Firencen Laurentiane: në Ferrara '','' Konti Matteo Maria Boiardo, me një edukim humanist, iu përkushtua eposit kalorësiak, duke kompozuar ''Orlando innamorato'' ; Megjithatë, në jug, Jacopo Sannazzaro kompozoi {{'}}, duke ndërtuar një urë për zhvillimin e një zhanri që do të kishte sukses të madh në [[Shekulli XVII|shekujt]] 17 dhe [[Shekulli XVIII|18.]] Në Gadishull, ne dëshmojmë lindjen e një gjuhe "ndër-rajonale", një ''koinè'' e cila "përbëhet pikërisht nga një gjuhë e shkruar që synon eliminimin e të paktën një pjese të tipareve lokale dhe e arrin këtë rezultat duke pranuar kryesisht latinizmin, dhe gjithashtu duke u mbështetur, sa më shumë të jetë e mundur, në toskanishten" <ref>{{Sfn|Marazzini|p. 249}}.</ref> . ==== Supremacia e Petrarkës dhe Bokaços ==== Siç nënvizon Luigi Russo, shekulli i gjashtëmbëdhjetë ishte "shekulli i udhërrëfyesve të mëdhenj: udhërrëfyesi politik [[Nikolo Makiaveli|Machiavelli]], udhërrëfyesi letrar Pietro Bembo, udhërrëfyesi i jetës oborrtare Castiglione dhe së fundmi udhërrëfyesi i jetës shoqërore Monsignor Della Casa " <ref>{{Sfn|Russo|p. 257}}.</ref> . Prandaj, Bembo kishte detyrën e rivendosjes së ekuilibrit në botën e letrave nga pluri-stilizmi dhe pluri-linguizmi në të cilin ndodheshin në kohën e tij <ref>{{Sfn|Tavoni}}:{{Blockquote|Ma, al tempo stesso, [Bembo, ''n.d.a''] additò l’unica soluzione praticamente efficace nelle condizioni date. L’industria della stampa, infatti, esigeva uniformità, e la ricetta cosiddetta cortigiana o italianista non offriva uniformità, ma al contrario il perdurare del polimorfismo quattrocentesco.}}</ref> . Pasi u bë princ i Ciceronianizmit në mosmarrëveshjen e tij me Giovanni Francesco Pico Della Mirandola në vitin 1512, Bembo teorizoi superioritetin e Francesco Petrarka-s për poezinë dhe të Giovanni Boccaccio-s për prozën në veprën e tij ''Prose në të cilën ai arsyetoi rreth gjuhës volgare'' të vitit 1525. [[Skeda:Retrato_de_Petrarca.jpg|majtas|parapamje|Miniaturë e Petrarkës e bërë nga Matteo da Volterra në emër të Federigo da Montefeltro .]] [[Skeda:Pietro_Bembo_-_Titian_-_Museo_di_Capodimonte_(Naples).jpg|parapamje|Ticiani, ''Portreti i Kardinalit Pietro Bembo'', vaj mbi kanavacë, 1545, Muzeu Kombëtar i Capodimonte-s .]] Në debatin e tij me Giuliano de' Medici-n, Dukën e Nemours, mbështetës të humanizmit vulgar dhe të vitalitetit të gjuhës <ref name="Cita |Marazzini |pp. 263-264">{{Sfn|Marazzini|pp. 263-264}}.</ref>, Bembo e hedh poshtë boshtin gjuhë-bashkëkohësi për t'iu përkushtuar letërsisë së [[Shekulli XIV|shekullit të katërmbëdhjetë]], "fati i së cilës u gjykua i pandashëm nga ai i gjuhës" <ref>{{Sfn|Marazzini|p. 264}}.</ref> . Gjuha e gjallë, në fakt, humbet dy cilësi themelore, ''seriozitetin'' dhe ''këndshmërinë'', elementë që janë në vend të kësaj të paprekur te Petrarka dhe Bokaçio:>{{Blockquote|La lingua delle scritture, Giuliano, non dee a quella del popolo accostarsi, se non in quanto, accostandovisi, non perde gravità non perde grandezza; che altramente ella discostare se ne dee e dilungare, quanto le basta a mantenersi in vago e in gentile stato.|[[s:Prose della volgar lingua/Libro primo/XVIII|''Prose della volgar lingua'', I, 18]]}}Në tekstet e tij, Petrarka e tregon veten si një princ si në ''seriozitetin'' e tij ashtu edhe në ''këndshmërinë e tij,'' ku "nën gravitet unë vendos ndershmërinë, dinjitetin, madhështinë, shkëlqimin, madhështinë dhe të ngjashmet e tyre; nën këndshmëri unë kufizoj hirin, ëmbëlsinë, sharmin, ëmbëlsinë, shakatë, lojërat dhe nëse ka ndonjë gjë tjetër të këtij lloji" . Shkurt, Petrarka përfaqëson një model më të qëndrueshëm se [[Dante Aligieri|Dante]] <ref>Renucci riporta il passo esatto in cui Bembo dichiara la propria lontananza dall'esperienza linguistica dell'Alighieri: {{Blockquote|Dante è relegato in un rango inferiore...perché si lascia: "cadere molto spesso a scrivere le bassissime e vilissime cose...Con ciò sia cosa che affine di poter di qualunque cosa scrivere, che ad animo gli veniva, quantunque poco acconcia e malagevole a caper nel verso, egli molto spesso ora le latine voci, ora le straniere, che non sono state dalla Toscana ricevute, ora le vecchie del tutto e tralasciate, ora le non usate e rozze, ora le immonde e brutte, ora le durissime usando, e allo 'ncontro le pure e gentili alcuna volta mutando e guastando, e talora, senza alcuna scielta [''sic'', n.d.r.] o regole, da sé formandone e fingendone, ha in maniera operato che si può la sua ''Comedia'' giustamente rassomigliare ad un bello e spazioso campo di grano, che sia tutto d'avene e di logli e d'erbe sterili e dannose mescolato".|Pietro Bembo, ''Prose della volgar lingua'', libro II cap. 20 citato in {{Cita|Renucci|pp. 1296-1297}}}}</ref>, tek i cili mbizotërojnë pluri-stilizmi dhe pluri-linguizmi (sidomos {{'}} ''Ferr'' ):{{Blockquote|L'autore [Pietro Bembo, ''n.d.a.'']...esclude Dante, la cui lingua appare troppo piena di elementi "umili", dialettali e di origine composita.|{{Cita |Ferroni |pp. 5-6}}}}Edhe për Bokaçon mund të ketë probleme. Siç e shpjegoi Claudio Marazzini, «disa probleme mund të lindin nga pjesët e ''[[Dekameroni|Dekameronit]]'' ku gjuha e folur doli më e gjallë» <ref name=":7">{{Sfn|Marazzini|p. 265}}.</ref> . Zgjidhja për Bembon është e thjeshtë: shmangni ato pjesë dhe përqendrohuni në rrëfimin e shkrimtarit, bazuar në modelin Ciceronian dhe [[Tit Livi|Livian]] <ref name=":7" /> ; ose, siç thekson Paul Renucci, mbështetuni te Bokaçon, autor i ''Filokolit'' dhe {{'}} ''di Madonna Fiammetta'' <ref name=":12">{{Sfn|Renucci|p. 1294}}.</ref> . [[Skeda:Andrea_del_Sarto_-_Dama_col_-_Google_Art_Project.jpg|parapamje|Andrea del Sarto, ''Zonja me Petrarkinon'', vaj mbi panel, 1528, [[Uffizi|Galeria Uffizi]], [[Firencia|Firence]] .]] Gjatë kohës së tij në oborrin e Montefeltro-s, Pietro Bembo duhet të ketë filluar të ndiejë neveri ndaj gjuhëtarit dhe poetit të oborrit Vincenzo Calmeta (1460/65-1508) <ref>Per la biografia si rifaccia alla voce del ''[[Dizionario biografico degli italiani]]'' a cura di {{Sfn|Pieri}}.</ref> . Me origjinë të panjohur, Calmeta ishte fillimisht në oborrin e Ludovico il Moro si sekretar i Dukeshës Beatrice d'Este dhe më pas kaloi në shërbim të djalit të [[Aleksandri VI|Papa Aleksandrit VI]], makiavelistit Cesare Borgia . I mbrojtur nga Dukesha Elisabetta, ai u takua me Bembon në Urbino dhe fillimisht të dy patën një marrëdhënie të mirë, por më pas u bënë armiq të betuar, aq sa Calmeta ishte e vetmja që Bembo e denigroi në ''Prozën e tij,'' siç raportohet nga Giuseppe Scarpat : "Ndoshta Bembo, i cili nuk i fshehu qëllimet e tij për t'u marrë organikisht me gjuhën e përditshme, duhet të ketë ndjerë një bezdi të hidhur duke ditur se Calmeta po ndiqte të njëjtën rrugë që ai vetëm dhe i pari donte të ndiqte" . Në fakt, Kalmeta, gjatë ekzistencës së tij të shkurtër, ishte objekt zilie nga ana e Bembos, sepse ky i fundit donte të kishte përparësi në çështjen e kodifikimit të gjuhës letrare, pa pasur asnjë pengesë nga askush, aq sa në një letër të vitit 1512, kardinali i ardhshëm venecian duhej të thoshte: «nuk mungojnë njerëzit që, duke u marrë me gjuhën popullore, veprojnë si Kalmeta, pretendojnë të jenë një Kalmet» <ref>{{Sfn|Pieri}}.</ref> . ==== Lindja e Petrarkizmit të shekullit të gjashtëmbëdhjetë ==== {{Shiko gjithashtu|Petrarchismo}}Në ''Prozë'' (1525), e cila pati menjëherë një sukses të madh me publikun, veçanërisht midis letrarëve, Bembo teorizoi idealin e tij të Petrarkizmit dhe në ''Rimë'' (1530), me një aromë Petrarkane-Platonike, ai dha realizimin e tij praktik. Botimi bashkëkohor i rimave në gjuhën popullore të Bembos dhe atyre të Sannazaros, të botuara pas vdekjes në Napoli me titullin ''Sonetti e canzoni'', do të thotë që viti 1530 mund të konsiderohet simbolikisht "data e lindjes së Petrarkizmit lirik italian" <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Mësimi i Bembos u ndje aq thellë saqë i shtyu poetë të ndryshëm, përfshirë Bernardo Tasson në ''Primo libro degli Amori'' (1531), të kompozonin duke u frymëzuar nga ''Canzoniere'' e Petrarkës. Ludovico Ariosto, miku i tij, botoi botimin e tretë {{'}} ''Orlando furioso'' (1532), të zgjeruar dhe të korrigjuar në bazë të parimeve gjuhësore të Bembos <ref>{{Sfn|Giovine}}.</ref> . Shkrimtare të shumta gra të shekullit të gjashtëmbëdhjetë, përfshirë Vittoria Colonna, Laura Battiferri dhe Gaspara Stampa, prodhuan libra këngësh bazuar në modelin Petrarkian të ndërmjetësuar nga ai Bembian <ref>{{Sfn|Marti|p. 449}}: {{Blockquote|...ed il Petrarca era anche l'esponente di una tradizione cristiana in cui potevano riconoscersi le esigenze più profonde del secolo ed il senso d'arte dell'Umanesimo.}}</ref> ; secila prej tyre kishte ''Petrarchino-'' n e saj, një botim portativ të ''Canzoniere-s'', nga i cili nxirrte tekste për tekstet e saj. Për të përdorur një frazë nga Paul Renucci :<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Petrarca non diventa soltanto...l'incomparabile maestro della lirica d'amore, tanto che ogni altro esempio appare superfluo: ben presto sarà il poeta la cui odissea amorosa sembrerà così perfetta da spingere ogni versificatore ad attribuirsi la medesima vicenda.|{{Cita|Renucci|p. 1295}}}} == Vepra == === Shkrime në latinisht === ==== ''Nga Aetna'' ==== [[Skeda:Bembo-originalschnitt.jpg|alt=|parapamje|Fillimi i ''De Aetna-s'', shtypur me shkronja Bembo, në botimin Aldine të vitit 1496.]] E shkruar gjatë qëndrimit të tij në Siçili dhe e botuar nga Aldo Manuzio në shkurt të vitit 1496, ''De Aetna ad Angelum Chabrielem liber'' është një traktat në formë dialogu midis Pietro Bembo dhe babait të tij Bernardo mbi aventurën e tij të ngjitjes në [[Etna|vullkanin sicilian]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 43}}.</ref> . Në historinë e tipografisë, është gjithashtu e rëndësishme sepse ishte hera e parë që u shfaq shkronja e tipit që më vonë u quajt " Bembo " për nder të autorit, një shkronja e krijuar nga tipografi bolonez Francesco Griffo <ref>{{Sfn|Diotto|p. 20}}.</ref> . Siç nënvizon Ross Kilpatrick, vepra është e rëndësishme sepse në të Bembo përpiqet, përmes demonstrimit të erudicionit të tij të gjerë latin dhe grek, të futet në elitën intelektuale të kohës:{{Blockquote|But it is also an impressive work of Renaissance letters. In it the young Bembo reveals an easy familiarity with a wide range of ancient authors, philosophical and poetic, a delicate mastery of the Ciceronian Style, and a sensitive (at time puckish) gasp of character portrayal through dialogue ||Kilpatrick |p. 332}} ==== ''Historia Veneciane'' ==== {{'}} ''Veneta'' ishte vepra historike më e rëndësishme e Bembos që kur ai u emërua historian zyrtar nga qeveria e atdheut të tij. Traktati, i cili rrëfen ngjarjet e Serenissimës nga viti 1487 deri në vitin 1513 dhe është i ndarë në 12 libra (titulli origjinal ishte ''Rerum Veneticarum libri XII'' ), u shtyp pas vdekjes me shpenzimet e Republikës së Venedikut në vitin 1551. Vitin pasardhës doli përkthimi në italisht <ref>Nella storia della stesura dell'''Historia Veneta'', si sottolinea in {{Sfn|Faini|p. 41}} che: «la ''Historia vinitiana'' fu scritta in latino e poi resa in volgare dallo stesso autore tra il 1544 e il 1545...»</ref>, anonim, por që u krye gjithashtu nga Bembo në vitet e fundit të jetës së tij <ref>{{Sfn|Ulery|p. 331}}.</ref> . [[Skeda:Autograph_von_Pietro_Bembo.png|parapamje|Fillim i dorëshkrimit autografik të ''Epistolave'' nga Pietro Bembo (Vat. Lat. 3364), me shtesa dhe korrigjime.]] ==== ''Epistolae Leonis'' ==== ''Petri Bembi Epistolarum Leonis decimi pontificis maximi nomine scriptarum libri XVI'' janë dokumentet e shkruara në emër të Papa Leo X nga marsi 1513 deri në prill 1521, kur Bembo ishte përgjegjës për shkurtuesit dhe sekretari i tij. Siç vëren Ernesto Travi, "këto janë letra ku është vërtet e vështirë, përtej formës së jashtme, të identifikosh se sa shumë janë ato fryt i zgjedhjeve të sakta historike, fetare dhe morale nga ana e shkrimtarit sesa i ndikimit dhe vullnetit të papës" <ref>{{Sfn|Travi|p. 277}}.</ref> . Përmbledhja u botua në botimin e saj të parë në Venecia në vitin 1536 <ref>{{Sfn|Cian 1901|pp. 33-34 e pp. 63-64, nota 4}}.</ref>, redaktuar nga Cola Bruno . [[Kategoria:Humanistë italianë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Padovës]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] qlw7ks4rn3jjhx8936cbmcp6jx6b8k6 2985346 2985345 2026-05-29T15:25:06Z Eraqena 181813 /* Lindja e Petrarkizmit të shekullit të gjashtëmbëdhjetë */ 2985346 wikitext text/x-wiki Pietro Bembo (Venezia, 20 maj 1470 – Roma, 18 janar 1547) ka qene nje Kardinal, shkrimtar, grammatikor, poet dhe humanist italian. Duke i takuar një familjeje veneciane, Pietro Bembo pati mundësinë të ndërtonte një arsim dhe reputacion të fortë letrar që në rini fal kontakteve me rrethin e atit dhe miqësisë me Ludovico Ariosto, me Baldassarre Castiglione[1] që ju konsulton për Aldo Manuzio-n. Meritatij kryesore ishte kontributi i tij i bëri në "kodifikimin e italishtes së shkruar", duke e përshtatur atë me modelin, në veprën që ka bërë më të veçanta, "gramatika më e rëndësishme në të gjithë historinë e italishtes", gjë, Prose in which the vulgar language is diskuted (1525)[2]. Kur i shes këto role nuk përhapen në të gjithë Evropën e modelit Petrarkist, të lidhur me poetin tim rima dashurie me një platonike aroma me Maria Savorgnan dhe Lucrezia Borgia. Mos shkruaj për poetin që do të të njohë, mos harro gjuhën latine, mos harro aventurat italiane, mos harro historitë italiane, mos harro fondin kardinal ose Papa Pali III të vitit 1539, dukën e Palit të Romës ose verën e vitit 1547. == Biografia == [[Skeda:Hans_Memling_-_Bernardo_Bembo,_staatsman_en_ambassadeur_van_Venetië_-_Royal_Museum_of_Fine_Arts_Antwerp.jpg|djathtas|parapamje|Hans Memling, ''Bernardo Bembo'', pikturë me vaj, 1471-1474, Muzeu Mbretëror i Arteve të Bukura, Antverp .]] === Origjina dhe edukimi === Pietro Bembo lindi në Venecia më 20 maj 1470 në familjen e lashtë patriciane të Bembos <ref group="N">Secondo la tradizione, la famiglia Bembo era originaria di [[Bolonja|Bologna]]. Si sarebbe spostata «nelle piane fangose del nord-est dell'[[Deti Adriatik|Adriatico]]» durante la prima metà del [[Shekulli V|V secolo]], durante le invasioni perpetrate da [[Attila]] nell'[[Perandoria Romake Perëndimore|Impero romano d'Occidente]]. Cfr. {{Sfn|Kidwell|p. 3}}.</ref> . Prindërit e tij ishin Bernardo, një politikan i rëndësishëm dhe vetë [[Humanizmi i Rilindjes|humanist]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 38}}: «Questo, malgrado lo stesso Bernardo fosse uomo di vasta e versatile cultura, amante delle lettere, dell'arte, del collezionismo».</ref>, dhe Elena Marcello <ref name=":11">{{Cite web |title=BEMBO, Pietro - Albero genealogico |url=http://cardinaliserenissima.uniud.it/59-bembo-albero.html}}</ref> . Familja ishte e përfshirë aktivisht në trafikun tregtar dhe në prodhimin e pasurisë në Venecia, e cila në kohën e lindjes së Pietros po përjetonte një "epokën e artë" të vërtetë: në fakt kishte zyra në [[Kostandinopoja|Kostandinopojë]], [[Lion]], Bryzh, [[Damasku|Damask]] dhe [[Palermo]] <ref name=":8">{{Sfn|Kidwell|p. 4}}.</ref> . Për më tepër, Bembo-t gjithmonë ishin dalluar në shërbimin e tyre ndaj Shtetit: Bernardo Bembo vazhdoi të merrej me çështjet publike deri në moshën 80 vjeç <ref name=":8" /> . Në këtë kontekst, Pietro në vitin 1478 <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 62, n°1}}.</ref> ndoqi të atin, senator të [[Republika e Venedikut|Serenissimës]], në [[Firencia|Firence]], ku takoi Lorencin e Madhërishëm dhe mësoi të vlerësonte toskanishten, të cilën do ta kishte preferuar ndaj gjuhës së qytetit të tij të lindjes për gjithë jetën <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> <ref>{{Sfn|Russo|p. 260}}: « […] bisogna concludere che egli era nato, come si è fatto intendere, linguisticamente toscano…»</ref> . Në dekadën pasuese, ai ishte në Romë në oborrin e [[Inoçenti VIII|Inocentit VIII]] (1484) <ref>{{Sfn|Faini|p. 34}}.</ref> dhe më pas në [[Bergamo]], ku i ati u emërua podestà i Serenissimës <ref name=":0" /> . Pasi u kthye në Venecia me të atin, ai nuk ndërmori një karrierë politike, duke preferuar t'i përkushtohej një karriere thjesht letrare <ref group="N">Questo lo si vide chiaramente al momento del trasferimento definitivo del giovane Bembo da Ferrara ad Urbino nel 1506. Cfr. {{Sfn|Vagni|p. 733}}.</ref>, duke shkaktuar kështu mosmiratimin e të atit dhe të nënës së tij, të cilët donin që ai të merrte pjesë në jetën politike të qytetit <ref>{{Sfn|Faini|p. 38}}.</ref> . Në filli të viteve 1490, Pietro i ri iu përkushtua studimit të dorëshkrimeve nga dramaturgu latin Publio Terenzio Afro së bashku me [[Filologjia|filologun]] dhe poetin shumë më ekspert Agnolo Poliziano, një njeri i letrave nga oborri Medici, i cili, së bashku me Giovanni Pico della Mirandola, po kërkonte dorëshkrime në [[Italia veriore|Italinë veriore,]] siç ishte zakon gjatë [[Humanizmi i Rilindjes|epokës humaniste]] <ref name=":18">{{Sfn|Faini|p. 36}}.</ref> Marco Faini shkruan, në këtë drejtim, se për Bernardo Bembo-n "shërbimi ndaj Atdheut dhe nderimi i familjes ishin një dhe e njëjta gjë" <ref>{{Sfn|Faini|p. 46}}.</ref> . Ndërkohë, disa kompozime poetike nga Bembo, të ruajtura tani në [[Bibliothèque nationale de France|Bibliothèque Nationale]] në [[Parisi|Paris]], filluan të kalonin kufijtë e Republikës së Venedikut, duke mbërritur në Milano, ku tërhoqën vëmendjen e njeriut të letrave të Sforcës, Gasparo Visconti, dhe të cilat, sipas Faini-t, u përhapën në Dukat falë studiuesit dhe filozofit grek [[Padova|nga Padova,]] Galeazzo Facino <ref>{{Sfn|Faini|p. 41}}.</ref> . ==== Udhëtimi për në Siçili ==== I etur për të mësuar [[Greqishtja e lashtë|greqishten e lashtë]], nga viti 1492 deri në vitin 1494 ai u transferua në [[Mesina]] për ta studiuar atë me studiuesin e famshëm grek Costantino Lascaris <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 68}}.</ref> . Ai shkoi atje me mikun dhe bashkëstudentin e tij Angelo Gabriel, duke mbërritur në Mesina më 4 maj 1492 <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 735}}.</ref> pasi kishte qëndruar në [[Napoli]], ku pati mundësinë të takonte humanistë të ndryshëm të [[Mbretëria e Napolit|oborrit aragonez,]] si Giovanni Pontano dhe Jacopo Sannazzaro <ref>{{Sfn|Faini|p. 42}}.</ref> . Ai mbeti gjithmonë i vetëdijshëm për qëndrimin e tij në Siçili, i cili u ripërtëri tek ai si nga korrespondenca e tij me letrarët e Mesinës, ndër të cilët Maurolico, ashtu edhe nga prania e mikut dhe sekretarit të tij besnik Cola Bruno (1480-1542) , i cili e ndoqi atë në Venecia dhe i qëndroi pranë gjatë gjithë jetës së tij <ref>{{Sfn|Santangelo 1986|p. 255}}.</ref> . Cola, në fakt, "u kujdes për Pietron, rishikoi shkrimet e tij... pasoi shtypjen e tyre". Ai administroi familjen Paduane dhe, më vonë, ndoqi edukimin e dy fëmijëve të tij, Elenës dhe Torquatos» <ref>{{Sfn|Faini|pp. 49-50}}.</ref> . ==== Debutimi i tij letrar: ''De Aetna (Vepra e parë letrare): De Aetna (Vepra e Etnës)'' ==== [[Skeda:Raffaello_Sanzio_-_Pietro_Bembo_HIRES.jpg|majtas|parapamje|[[Rafaelo|Raffaello Sanzio]], ''Portreti i Pietro Bembo'', vaj në panel, 1504, Muzeu i Arteve të Bukura, [[Budapesti|Budapest]] .]] Duke u kthyer në Venecia, ai bashkëpunoi aktivisht me shtypshkronjën Aldo Manuzio, duke u përfshirë që në fillim në programin e tij editorial me botimin më 28 shkurt 1495 të Aldines së parë, gramatikës greke të Konstandin Laskarisit (me titull ''Erotemata'' ), të cilën ai dhe shoku i tij Angelo Gabriel e kishin sjellë nga Messina <ref>{{Sfn|Crupi|p. 226}}.</ref> . Debutimi i tij letrar u zhvillua me botimin, të shtypur nga vetë Manutiusi në shkurt të vitit 1496, të dialogut latin ''De Aetna ad Angelum Chabrielem liber'', ku ai tregoi për qëndrimin e tij në Siçili dhe ngjitjen e tij në [[Etna]], duke e ndërthurur dialogun midis tij dhe babait të tij Bernardo me citate të mësuara të marra nga letërsia greke dhe [[Letërsia latine|latine]] <ref>{{Sfn|''De Aetna''||DeAetna}}.</ref> . === Qëndrimi në Ferrara dhe ''Asolani'' === Më pas, Pietro Bembo u diplomua në [[Universiteti i Padovës|Universitetin e Padovës]] nën drejtimin e [[Nikolla Leonik Tomeu|Niccolò Leonico Tomeo]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 49}}.</ref>, ku ra në kontakt me filozofinë aristoteliane, e cila atëherë ishte dominuese në atë universitet <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Babai i tij, Bernardo, në vitin 1497 <ref>{{Sfn|Faini|p. 51}}.</ref>, u emërua ''vicedomino'', domethënë ambasador zyrtar i Serenissima-s <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 71}}.</ref>, në Ferrara, kryeqytetin e dukës me të njëjtin emër, të cilin familja Este e kishte shndërruar në një qendër të rëndësishme letrare dhe muzikore <ref name=":9">{{Sfn|Kidwell|p. 18}}.</ref> falë figurës shumëplanëshe, së pari të Borso-s dhe më pas, mbi të gjitha, të Ercole I. Në dy vitet (1497-1499) gjatë të cilave qëndroi me të atin në qytetin emilian, Bembo i ri takoi Ludovico Ariosto, me të cilin krijoi një miqësi të thellë, vazhdoi studimet e tij në latinisht me humanistin Niccolò Leoniceno <ref name=":9">{{Sfn|Kidwell|p. 18}}.</ref> <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 736}}.</ref> dhe filloi të përpunonte ''Gli Asolani'', një vepër që e përfundoi në vitin 1505 dhe që u shtyp me shkronjat Manuzio <ref>{{Sfn|Chines|p. 251}}: « [...] con il dialogo teorico degli ''Asolani'', composto tra il 1497 e il 1502 e pubblicato nel 1505...»</ref> . Kjo vepër rinore, e vendosur në oborrin e Caterina Cornaro (ish- mbretëresha e Qipros dhe, me testament të Serenissima-s, zonja e Asolos ) dhe e përqendruar në komoditetin oborrtar të diskutimit të dashurisë nga një grup të rinjsh, "është frymëzuar nga biseda elegante e kompanisë ''[[Dekameroni|Decameron]]'' " <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref>, të cilën Bembo tashmë e tregon se e zgjedh si model proze. ==== Midis Venedikut dhe Ferrarës ==== [[Skeda:Veneto_-_Portrait_of_an_Unidentified_Young_Lady_-_National_Gallery.jpg|majtas|parapamje|Bartolomeo Veneto, ''Portret i një gruaje'', portret i supozuar [[1510|i]] Lucrezia Borgia-s <ref>{{Sfn|Bellonci, 2003|p. 507}}.</ref>, vaj mbi panel, [[1500|1500-1510]], Galeria Kombëtare, [[Londra|Londër]] .]] Në vitin 1499, Pietro u detyrua nga i ati të kthehej në Venecia, për shkak të ndryshimeve në politikën ndërkombëtare të cilat ishin ndërprerë nga fillimi i luftërave në Itali kundër francezëve dhe spanjollëve <ref><templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Il proposito del B[embo] di prolungare, dopo la partenza del padre, il suo soggiorno a Ferrara, non teneva conto della situazione politica, che pur era già, dopo la lega di Blois fra Venezia e la Francia, chiara|{{Cita |Dionisotti}}}}</ref> . Gjatë qëndrimit të tij në atdhe, Bembo redaktoi botimin e vitit 1501 të ''Le cose volgari'' (domethënë ''Rerum Vulgarium Fragmenta'' dhe ''Triumphi'' ) nga [[Françesko Petrarka|Petrarka]] dhe në gusht të vitit 1502 botimin e ''Le terza rime'' (domethënë ''[[Komedia Hyjnore]]'' ) nga [[Dante Aligieri|Dante]] <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> : për herë të parë dy autorë në gjuhën e folur u bënë objekt i studimeve filologjike, deri atëherë të rezervuara ekskluzivisht për klasikët e lashtë <ref name="ReferenceA">{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 375}}.</ref>, duke shënuar afërsinë e Bembos me atë humanizëm të folur që u zhvillua në oborrin e Lorencos së Madhërishëm . Të dy botimet, të shtypura nga Aldo Manuzio, përbënin bazën e të gjitha botimeve të mëvonshme për të paktën tre shekuj. Kjo sipërmarrje tërhoqi vëmendjen e markezes së Mantovës Isabella d'Este, e cila, e rrethuar nga një oborr artistësh dhe letrarësh, krijoi miqësi me Bembo-n <ref>{{Sfn|Faini|p. 93}}.</ref> . Në tetor të vitit 1502, Bembo i ri mundi të kthehej në Ferrarën e tij të dashur, duke qëndruar në vilën në Ostellato, në pronësi të humanistit dhe mikut të tij Ercole Strozzi <ref name="Cita|Faini|p. 84">{{Sfn|Faini|p. 84}}.</ref> . Në kryeqytetin e dukës së vogël, ai takoi Lucrezia Borgia-n, në atë kohë gruan e princit të kurorës Alfonso d'Este . Me Lucrezian ai pati një lidhje pasionante epistolare dhe ndoshta edhe një marrëdhënie, e cila të paktën në pamje mbeti vetëm [[Dashuri platonike|platonike]], ndërsa nuk është e mundur të përcaktohet nëse ajo u bë ndonjëherë mishërore, edhe për shkak të mbikëqyrjes së rreptë ndaj së cilës Alfonso e nënshtroi gruan e tij <ref>{{Sfn|Bradford|pp. 172-176}}.</ref> <ref>{{Sfn|Pizzagalli|pp. 226-238}}.</ref> . Megjithatë, kthimi në qytetin Este nuk zgjati shumë: në prill të vitit 1505 (një muaj pas botimit të ''Gli Asolani'' ) Bembo ndoqi të atin në Romë në një ambasadë në emër të Serenissima-s, por, në vend që të kthehej në qytetin e lagunës, ai u ndal në oborrin e Urbinos <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . === Ndërhyrja e gjatë e Urbinos === [[Skeda:Raffaello_sanzio,_ritratto_di_elisabetta_gonzaga,_1503-06_ca._01.jpg|djathtas|parapamje|Raffaello Sanzio, ''Portreti i Elisabetta Gonzaga'', vaj në panel, 1504-1505, [[Uffizi]], Firence.]] Midis viteve 1506 dhe 1512, falë ndihmës së Dukeshës Elisabetta Gonzaga, Pietro jetoi në Urbino <ref>{{Sfn|Vagni|pp. 733-734}}.</ref>, ku filloi të shkruante një nga veprat e tij kryesore, ''Prose nelle cui si ragiona della volgar lingua'', me të cilën u ngrit në nivelet më të larta të karrierës së tij si humanist <ref>Si ricordi l'intensa attività di poeta volgare e il dialogo latino ''De Guido Ubaldo Feretrio deque Elisabetha Gonzagia Urbini ducibus'' scritto in onore dei suoi protettori. Cfr. {{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Oborri i Urbinos ishte një nga më të rafinuarit në Evropë, aq sa u përcaktua si një "laborator letrar" <ref>{{Sfn|Faini|p. 123}}.</ref> për shkak të tendencave dhe rrymave të ndryshme poetike të njerëzve të letrave që e gjallëruan atë oborr. Të frymëzuar nga Dukesha, gruaja e Guidobaldo da Montefeltro, intelektualët kryesorë të kohës u pritën në qytet në Marche, siç përshkruhet me mençuri nga njëri prej tyre, Baldassarre Castiglione, në kryeveprën e tij, ''Oborri''{{Blockquote|A Pietro Bembo, patrizio veneto,<br/>per le sue virtù singolari<br/>da Paolo III pontefice massimo<br/>[[cooptazione|cooptato]] nel Sacro Collegio,<br/>Torquato Bembo pose.<br/><br/>Morì il 18 gennaio 1547;<br/>visse 76 anni, 7 mesi e 28 giorni.|Për Pietro Bembo-n, një patric venecian, për virtytet e tij të veçanta nga Pali III, Pontifex Maximus, u vendos në Kolegjin e Shenjtë nga Torquato Bembo. Ai vdiq më 18 janar 1547; jetoi 76 vjet, 7 muaj dhe 28 ditë.|<small>PETRO · BEMBO · PATRITIO · VENETO<br/>OB · EIUS · SINGULARES · VIRTUTES <br/>A · PAULO · III· P · M<br/>IN · SAC · COLLEGIUM · COOPTAT<br/>TORQUATUS · BEMBUS · P<br/><br/>OB · XV · K · FEB · MDXLVII<br/><nowiki>VIXITt · AN · LXXVI · M · VII · D · XXVIII</nowiki></small><ref>Vedi anche {{Cita |Della Casa |p. 112}}.</ref>}}{{Blockquote|La lingua delle scritture, Giuliano, non dee a quella del popolo accostarsi, se non in quanto, accostandovisi, non perde gravità non perde grandezza; che altramente ella discostare se ne dee e dilungare, quanto le basta a mantenersi in vago e in gentile stato.|[[s:Prose della volgar lingua/Libro primo/XVIII|''Prose della volgar lingua'', I, 18]]}}Megjithatë, qëndrimi i Bembos në Urbino nuk ishte menduar të ishte kaq i gjatë: pasi vendosi të niste një karrierë kishtare për të mbështetur veten (në fakt ai mori rekomandimin e San Giovanni di Bolonja <ref name=":10">{{Sfn|Dionisotti, ''Introduzione''|p. 56}}.</ref> dhe të [[Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës|Urdhrit të Jerusalemit]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 117}}.</ref> ), ai u pengua të shkonte në Romë nga politika luftarake e Papa [[Juli II|Julius II Della Rovere]] (1503-1513) në dëm të Urbinos (ku nga viti 1508 ai instaloi nipin e tij, Francesco Maria ), dhe Venedikut <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Zgjatja e qëndrimit të tij në qytet në Marche, për shkak të luftërave italiane që po e mbingarkonin Gadishullin në ato vite, megjithatë i lejoi Bembos të përjetonte një atmosferë festive dhe intelektualisht stimuluese të cilën ai do ta festonte më vonë në dialogun ''De Urbini ducibus'' <ref>{{Sfn|Faini|p. 131}}.</ref> . === Në Romën e Leo X === [[Skeda:Giovanni_Francesco_II_Pico_della_Mirandola.jpg|djathtas|parapamje|Anonim, ''Portreti i Giovanni Francesco II Pico della Mirandola'', pikturë, [[Shekulli XVII|shekulli i 17-të]], Pallati Dukal, [[Mantova|Mantua]] .]] Në vitin 1513, Julius II vdiq dhe u pasua nga [[Leoni X|Leo X]] (1513-1521), shumë më i butë, i cili, duke e njohur personalisht <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 11}}.</ref> dhe duke qenë i vetëdijshëm për famën e tij si njeri i letrave, e emëroi atë përfaqësues të shkurtesave <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref> <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 85}}:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|L'incarico di scrivere tai lettere si dà a uomini prudentissimi, e belli scrittori: e siccome per l'altezza dell'impiego e del luogo si conviene che siano pieni di gravità e di onestà e per lo peso e la grandezza delle cose forniti di somma fede e probità, vi sono con molta cura e diligenza ricercati, e con grandi premure chiamati. E piacendo assai a Leone X questa costumanza... senza porre indugio comandò che il Bembo a quell'ufficio fosse invitato, e posto.}}</ref> . Pasi hyri në shërbim të Leos X dhe u bë mik i Kardinalit Giulio de' Medici ( Papa i ardhshëm Klementi VII ) <ref name=":2">{{Sfn|Miranda}}.</ref>, në këtë rol Pietro Bembo mbrojti shumë njerëz të letrave dhe studiues të pranishëm në kryeqytet, përfshirë Christophe de Longueil <ref>{{Sfn|Kidwell|p. 193}}.</ref> . Një diskutim me Giovan Francesco Pico-n mbi problemin e imitimit të klasikëve daton që në ato vite <ref name="ReferenceB">{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 379}}.</ref> : nëse për Picon ishte e mundur të përvetësohej një eksperimentalizëm eklektik në përpunimin e teksteve letrare, Bembo u bë mbështetës i Ciceronianizmit më të paepur, domethënë se ekzistojnë dy modele unike për t'u ndjekur në letërsinë latine, [[Ciceroni]] për prozën dhe [[Virgjili]] për poezinë <ref name=":6">{{Sfn|Tavoni}}.</ref> . Ai ishte mik i latin Giovenale Manetti dhe i Bernardo Cappello, të cilët e njihnin atë në mënyrë të qartë si mësuesin e tij dhe konsideroheshin dishepulli i tij më i rëndësishëm <ref>{{Sfn|Fasulo}}.</ref> . Shkurt, gjatë papatit Medici, Bembo "ishte një nga protagonistët e jetës kulturore romake" <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref> dhe kështu arriti të grumbullonte përfitime të ndryshme në [[Bolonja|Bolonjë]] ose në manastirin benediktin të S. Pietro di Villanova pranë [[Viçenca|Vicencës]] <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Në thelb, Bembo, siç kujtojnë Salvatore Guglielmino dhe Hermann Grosser, për të vazhduar karrierën e tij letrare i pashqetësuar, u shty "të përqafonte karrierën kishtare e cila, së bashku me atë oborrtare, ishte në ato vite pozicioni më i favorshëm për një njeri të letrave" <ref name="ReferenceA">{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 375}}.</ref> . Dekada romake, megjithatë, u shënua nga një sërë ngjarjesh që ndikuan thellësisht në jetën e Bembos: në vitin 1514, ambasada e tij në Venecia në emër të Papës në një përpjekje për të çliruar Serenissimën nga aleanca e saj me Francën rezultoi e pasuksesshme <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 5}}.</ref> ; megjithatë, më 28 maj 1519, babai i tij i moshuar vdiq papritur <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 6}}.</ref> <ref name="Faini149">{{Sfn|Faini|p. 149}}.</ref> . Për më tepër, gjatë viteve romake, Bembos iu desh të duronte humbjen e disa miqve dhe artistëve të rëndësishëm, si Giuliano de' Medici, Duka i Nemours (1516), [[Rafaelo|Raphael]] (1520) dhe kardinali dhe dramaturgu Bernardo Dovizi da Bibbiena (gjithashtu në vitin 1520) <ref name="Faini149" /> . === Qëndrimi në Paduan === Në shkurt të vitit 1522 <ref name=":16">{{Sfn|Faini|p. 152}}.</ref>, pas vdekjes së Leos X dhe ngjitjes në fronin papnor të holandezit [[Adriani VI|Adrian VI]], Pietro Bembo, me justifikimin e shëndetit të dobët <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 12}}.</ref>, vendosi të braktiste Romën në favor të atdheut të tij të lashtë, duke u vendosur në jetën private në [[Padova]] dhe duke marrë me vete Ambrogina Faustina Morosina della Torre <ref group="N">{{Sfn|Ferraioli|p. 345}}. A p. 344 n. 5 il Ferraioli suppone che "Morosina" fosse un appellativo dato dal Bembo alla sua amante, e che Ambrogina Faustina fosse il suo vero nome di battesimo.</ref>, të dashurën <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 14}}.</ref> që ai ndoshta e kishte takuar në qytetin papnor në vitin 1513 <ref name=":10">{{Sfn|Dionisotti, ''Introduzione''|p. 56}}.</ref> . Në vitet në vijim, pavarësisht se Bembo kishte shpallur betimet fetare duke hyrë në [[Urdhëri Sovran Ushtarak i Maltës|Urdhrin e Jerusalemit]] (6 dhjetor 1522) <ref name=":1">{{Sfn|Ferroni|p. 5}}.</ref>, ajo i dha tre fëmijë: Lucilio në nëntor 1523, Torquato më 10 maj 1525 dhe Elena më 30 qershor 1528 <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Nga të tre, vetëm dy të fundit i mbijetuan: Babai i Torquatos u ankua se ai ishte "i përtac dhe dembel" <ref>{{Sfn|Faini|p. 185}}.</ref>, gjë që e shtyu kardinalin, tani të moshuar, të mendonte t'ia linte të gjithë trashëgiminë e tij vajzës së tij shumë më premtuese, Elenës <ref>{{Sfn|Faini|pp. 185-186}}.</ref> . [[Skeda:Pietro_Bembo_by_Cranach_the_Younger.png|majtas|parapamje|Lucas Cranach i Riu, ''Portret i Pietro Bembos'', vaj mbi ahu, 1532-37.]] Periudha paduane ishte mjaft pjellore edhe nga pikëpamja letrare: në vitin 1525 Bembo botoi në Venecia ''Prose della volgar lingua'', të cilën ia kushtoi Papës Klementit VII, ndërsa në 1530 botimi i parë i ''Rime'', i ''De Virgilii Culice et Terenti della volgar lingua'' dhe i ''De Virgilii Culice et Terenti dellabetitaido. Gonzagia Urbini ducibus'' u botuan në Venecia, si dhe ribotimi i ''Gli Asolanit'', ''De Aetna'' dhe ''De imitatione'' <ref>{{Sfn|Cian 1885|pp. 157-159}}.</ref> ; më 26 shtator të të njëjtit vit Bembo, asokohe gjashtëdhjetë vjeç, mori postin e historianit zyrtar të [[Republika e Venedikut|Republikës së Venecias]] dhe bibliotekarit të Bibliotekës Marciana <ref>{{Sfn|Cian 1885|p. 173}}.</ref> — një post që e mbajti deri në vitin 1543 <ref>{{Sfn|Bibliotecari, Custodi e Direttori della Biblioteca Marciana}}.</ref> — duke pasuar Andrea Navagero . Siç kujton Carlo Dionisotti, Bembo u bë {{'}} ''autoritet'' letrar dhe moral, të cilin të rinjtë e letrave të Republikës (dhe jo vetëm) e shikonin me admirim: Bembo nuk u kufizua vetëm në demonstrimin e autoritetit të tij intelektual me paduanët e rinj ose me njerëzit e letrave. Në shtëpinë e tij në fshatin Altinate, autori i ''Prozës'' iu përkushtua aktivitetit të koleksionistit dhe admiruesit të veprave të artit, duke rënë në kontakt ose duke mbledhur kryevepra nga piktorë të kalibrit të [[Rafaelo|Rafaelit]], [[Giovanni Bellini|Giovanni Bellinit]], [[Mikelanxhelo|Michelangelo-s]] dhe [[Ticiani|Titianit]] <ref>{{Sfn|Mezzalira}}.</ref> . [[Skeda:Pietro_Bembo_(%3F)_di_Jacopo_Bassano.jpg|alt=|parapamje|''Portret i një kardinali'', i identifikuar nga disa si Pietro Bembo <ref>{{Cite book |title=Jacopo Bassano e lo stupendo inganno dell'occhio |publisher=Electa |year=2010 |isbn=978883707549/1 |page=19}}</ref>, i atribuohet Jacopo Bassanos <ref>{{Cite web |title=Portrait of a Cardinal |url=https://www.mfab.hu/artworks/9608/ |publisher=Szépmûvészeti Múzeum, Budapest |language=en}}.</ref> .]] === Rruga për në kardinal === Vitet që pasuan emërimin e tij si bibliotekar i Marcianës u shënuan nga humbje të ndryshme: në gusht 1532 vdiq djali i tij Lucilio, ndërsa më 6 gusht 1535 vdiq e dashura e tij Morosina <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Për më tepër, në vitin 1534 vdiq Papa Klementi VII dhe u pasua nga Alessandro Farnese, i cili mori emrin [[Pali III|Papa Pali III]] . Në ato vite, Bembo, i njohur në nivel ndërkombëtar, u bë i afërt me kardinalët Gasparo Contarini, bashkëkombësi i tij, me anglezin Reginald Pole dhe mbi të gjitha me nipin e papës me të njëjtin emër <ref name=":0" />, si dhe me Vittoria Colonna, me [[Mikelanxhelo|Michelangelo]] dhe me të gjithë ata të krishterë katolikë të mbledhur nën emrin " spiritualë ". Falë kësaj dijeje dhe, sipas Della Casa-s, edhe falë vullnetit të papës për të mbushur Kolegjin e Shenjtë me burra të denjë <ref>{{Sfn|Della Casa|p. 103}}:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Imperocché mentre Paolo IIII cercava di nuovo uomini gloriosi da aggregare al sacro collegio, fra primi gli occorse il Bembo, che allora per caso era a Venezia.}}</ref>, më 19 mars 1539 <ref group="N">Già nel dicembre 1538 Bembo era stato nominato cardinale ''[[in pectore]]'' da papa Farnese ({{Sfn|Faini|p. 171}}).</ref> <ref>{{Sfn|Faini|p. 171}}.</ref> ai u krijua [[Kardinali|dhjak kardinal]], me titullin San Ciriaco <nowiki><i id="mwAlA">in thermis</i></nowiki> , dhe emërimi kardinal e solli atë përsëri në Romë, ku, përsëri në vitin 1539, u shugurua [[Prifti|prift]] : e gjithë kjo pavarësisht kritikave të një pjese të Kurisë Romake që kishin protestuar për të kaluarën epshore dhe marrëdhëniet e ndryshme të dashurisë (edhe nëse platonike) që Bembo kishte thurur me Savorgnan, Borgia dhe, mbi të gjitha, me Faustina della Torre <ref>{{Sfn|Faini|pp. 95-96}}.</ref> . Kardinali shumë i rreptë [[Pali IV|Gian Pietro Carafa]], Papa i ardhshëm Pali IV, iu shpreh kështu Palit III: «Atë i Shenjtë, ne nuk kemi në kolegj burra që dinë të shkruajnë sonete» <ref>{{Sfn|Faini|p. 172}}.</ref> . Që nga ai moment, kardinali i ri i ngadalësoi studimet e tij në letërsinë klasike dhe atë popullore, duke iu përkushtuar [[Teologjia|teologjisë]] dhe [[Historia e Krishtërimit|historisë së Kishës]] <ref name=":2">{{Sfn|Miranda}}.</ref> . ==== Midis Gubbio, Bergamo dhe Romë ==== Më 29 korrik 1541 <ref>{{Sfn|Faini|p. 176}}.</ref> ai u emërua administrator apostolik i Gubbio-s si pasardhës i Federico Fregoso-s, ndërsa ndodhej në Venecia në shoqërinë e vajzës së tij Elena, e cila u martua me Pietro Gradenigo në vitin 1543 <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 747}}.</ref> . Pasi hyri në Gubbio më 11 nëntor 1543, Bembo qëndroi në qytetin Umbrian deri më 18 shkurt 1544 <ref name=":2">{{Sfn|Miranda}}.</ref>, datë në të cilën ai u bë administrator apostolik i dioqezës së Bergamos . Dioqeza Lombardiane, shumë më e pasur se ajo në Gubbio, i lejoi atij të shlyente borxhet që kishte lidhur në vitin 1543 për shkak të pajës së madhe që i ishte dhënë vajzës së tij për martesën e saj <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|pp. 747-748}}.</ref> . Por pjesërisht për shkak të moshës së tij të shtyrë dhe pjesërisht për shkak të podagrës <ref>{{Sfn|Mazzucchelli|p. 748}}.</ref>, ai nuk shkoi kurrë në Bergamo, duke emëruar Vittore Soranzon, nxënësin e tij, si peshkop bashkëndihmës me të drejtë trashëgimie <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . === Vdekja === [[Skeda:Santa_Maria_sopra_Minerva_Grabtafel_für_Kardinal_Pietro_Bembo.jpg|djathtas|parapamje|Guri i varrit në Bazilikën e Santa Maria sopra Minerva]] Ai vdiq nga [[ethet]] në [[Roma|Romë]], në moshën 76 vjeç, më 18 janar 1547 <ref name=":3">{{Sfn|Della Casa|p. 112}}.</ref>, në shtëpinë që i përkiste Giovanni Della Casa <ref>{{Sfn|Faini|p. 25}}.</ref>, me mikun dhe kolegun e tij kardinal Reginald Pole në krah të tij <ref name=":17">{{Sfn|Faini|p. 173}}.</ref> . Ai u varros në Romë në kishën e Santa Maria sopra Minerva ; guri i varrit të tij është vendosur në dysheme, pas altarit kryesor, ndërsa mbishkrimi latin, i diktuar nga djali i tij Torquato, thotë: Edhe në Bazilikën e Sant'Antonio në Padova ndodhet një monument kushtuar kardinalit, vepër e arkitektit të madh Andrea Palladio, me bustin e tij të skalitur nga Danese Cattaneo <ref>{{Sfn|Possamai|p. 45 n° 37}}.</ref> . Më 27 shkurt 1547, Benedetto Varchi recitoi ''Oracionin'' {{'}} Funeral <ref>{{Citation |url=http://bibliotecaestense.beniculturali.it/info/img/stp/i-mo-beu-64.h.4.3.pdf}}, In Fiorenza, per il Doni, 1546 (m.v.).</ref> në Akademinë Firentine . == Mendimi dhe poetika == [[Skeda:Angelo_Poliziano_-_Angel_Appearing_to_Zacharias_(detail).jpg|parapamje|[[Domeniko Girlandaio|Domenico Ghirlandaio]] : ''Zakaria në tempull'', detaje me Angelo Poliziano, afresk, Santa Maria Novella, Kapela Tornabuoni, Firence, 1486-1490.]] ==== Lokalet ==== Nga vitet [[Vitet 1470|1470 e tutje]], në Itali ishte përhapur një entuziazëm i ripërtërirë ndaj gjuhës vendase, një zell që njihej me emrin ''humanizëm vulgar'' ose ''klasicizëm vulgar'' . Mbështetësit e këtij modeli gjuhësor, i cili synonte të barazonte klasikët latinë dhe grekë me ato vendase, ishin mbi të gjithë fiorentinë dhe midis tyre mund të numërojmë Lorencin e Madhërishëm dhe Agnolo Polizianon <ref>{{Sfn|Ferroni, 4|p. 42}}.</ref> <ref>{{Sfn|Chines|p. 212}}.</ref> . {{'}} ''i'' Mediçëve në fakt synonte të pohonte superioritetin kulturor dhe gjuhësor të Firences dhe për këtë arsye u krijua ''Raccolta aragonese'', një dhuratë që i Madhërishmi ia dha Frederikut të Aragonës, në të cilën tregohet shkëlqimi i poezisë lirike toskanike që nga origjina e saj deri te vetë i Madhërishmi <ref>{{Sfn|Guglielmino e Grosser|p. 260}}.</ref> . Megjithatë, pohimi i dygjuhësisë nuk ishte një faktor i rëndësishëm vetëm në Firencen Laurentiane: në Ferrara '','' Konti Matteo Maria Boiardo, me një edukim humanist, iu përkushtua eposit kalorësiak, duke kompozuar ''Orlando innamorato'' ; Megjithatë, në jug, Jacopo Sannazzaro kompozoi {{'}}, duke ndërtuar një urë për zhvillimin e një zhanri që do të kishte sukses të madh në [[Shekulli XVII|shekujt]] 17 dhe [[Shekulli XVIII|18.]] Në Gadishull, ne dëshmojmë lindjen e një gjuhe "ndër-rajonale", një ''koinè'' e cila "përbëhet pikërisht nga një gjuhë e shkruar që synon eliminimin e të paktën një pjese të tipareve lokale dhe e arrin këtë rezultat duke pranuar kryesisht latinizmin, dhe gjithashtu duke u mbështetur, sa më shumë të jetë e mundur, në toskanishten" <ref>{{Sfn|Marazzini|p. 249}}.</ref> . ==== Supremacia e Petrarkës dhe Bokaços ==== Siç nënvizon Luigi Russo, shekulli i gjashtëmbëdhjetë ishte "shekulli i udhërrëfyesve të mëdhenj: udhërrëfyesi politik [[Nikolo Makiaveli|Machiavelli]], udhërrëfyesi letrar Pietro Bembo, udhërrëfyesi i jetës oborrtare Castiglione dhe së fundmi udhërrëfyesi i jetës shoqërore Monsignor Della Casa " <ref>{{Sfn|Russo|p. 257}}.</ref> . Prandaj, Bembo kishte detyrën e rivendosjes së ekuilibrit në botën e letrave nga pluri-stilizmi dhe pluri-linguizmi në të cilin ndodheshin në kohën e tij <ref>{{Sfn|Tavoni}}:{{Blockquote|Ma, al tempo stesso, [Bembo, ''n.d.a''] additò l’unica soluzione praticamente efficace nelle condizioni date. L’industria della stampa, infatti, esigeva uniformità, e la ricetta cosiddetta cortigiana o italianista non offriva uniformità, ma al contrario il perdurare del polimorfismo quattrocentesco.}}</ref> . Pasi u bë princ i Ciceronianizmit në mosmarrëveshjen e tij me Giovanni Francesco Pico Della Mirandola në vitin 1512, Bembo teorizoi superioritetin e Francesco Petrarka-s për poezinë dhe të Giovanni Boccaccio-s për prozën në veprën e tij ''Prose në të cilën ai arsyetoi rreth gjuhës volgare'' të vitit 1525. [[Skeda:Retrato_de_Petrarca.jpg|majtas|parapamje|Miniaturë e Petrarkës e bërë nga Matteo da Volterra në emër të Federigo da Montefeltro .]] [[Skeda:Pietro_Bembo_-_Titian_-_Museo_di_Capodimonte_(Naples).jpg|parapamje|Ticiani, ''Portreti i Kardinalit Pietro Bembo'', vaj mbi kanavacë, 1545, Muzeu Kombëtar i Capodimonte-s .]] Në debatin e tij me Giuliano de' Medici-n, Dukën e Nemours, mbështetës të humanizmit vulgar dhe të vitalitetit të gjuhës <ref name="Cita |Marazzini |pp. 263-264">{{Sfn|Marazzini|pp. 263-264}}.</ref>, Bembo e hedh poshtë boshtin gjuhë-bashkëkohësi për t'iu përkushtuar letërsisë së [[Shekulli XIV|shekullit të katërmbëdhjetë]], "fati i së cilës u gjykua i pandashëm nga ai i gjuhës" <ref>{{Sfn|Marazzini|p. 264}}.</ref> . Gjuha e gjallë, në fakt, humbet dy cilësi themelore, ''seriozitetin'' dhe ''këndshmërinë'', elementë që janë në vend të kësaj të paprekur te Petrarka dhe Bokaçio:>{{Blockquote|La lingua delle scritture, Giuliano, non dee a quella del popolo accostarsi, se non in quanto, accostandovisi, non perde gravità non perde grandezza; che altramente ella discostare se ne dee e dilungare, quanto le basta a mantenersi in vago e in gentile stato.|[[s:Prose della volgar lingua/Libro primo/XVIII|''Prose della volgar lingua'', I, 18]]}}Në tekstet e tij, Petrarka e tregon veten si një princ si në ''seriozitetin'' e tij ashtu edhe në ''këndshmërinë e tij,'' ku "nën gravitet unë vendos ndershmërinë, dinjitetin, madhështinë, shkëlqimin, madhështinë dhe të ngjashmet e tyre; nën këndshmëri unë kufizoj hirin, ëmbëlsinë, sharmin, ëmbëlsinë, shakatë, lojërat dhe nëse ka ndonjë gjë tjetër të këtij lloji" . Shkurt, Petrarka përfaqëson një model më të qëndrueshëm se [[Dante Aligieri|Dante]] <ref>Renucci riporta il passo esatto in cui Bembo dichiara la propria lontananza dall'esperienza linguistica dell'Alighieri: {{Blockquote|Dante è relegato in un rango inferiore...perché si lascia: "cadere molto spesso a scrivere le bassissime e vilissime cose...Con ciò sia cosa che affine di poter di qualunque cosa scrivere, che ad animo gli veniva, quantunque poco acconcia e malagevole a caper nel verso, egli molto spesso ora le latine voci, ora le straniere, che non sono state dalla Toscana ricevute, ora le vecchie del tutto e tralasciate, ora le non usate e rozze, ora le immonde e brutte, ora le durissime usando, e allo 'ncontro le pure e gentili alcuna volta mutando e guastando, e talora, senza alcuna scielta [''sic'', n.d.r.] o regole, da sé formandone e fingendone, ha in maniera operato che si può la sua ''Comedia'' giustamente rassomigliare ad un bello e spazioso campo di grano, che sia tutto d'avene e di logli e d'erbe sterili e dannose mescolato".|Pietro Bembo, ''Prose della volgar lingua'', libro II cap. 20 citato in {{Cita|Renucci|pp. 1296-1297}}}}</ref>, tek i cili mbizotërojnë pluri-stilizmi dhe pluri-linguizmi (sidomos {{'}} ''Ferr'' ):{{Blockquote|L'autore [Pietro Bembo, ''n.d.a.'']...esclude Dante, la cui lingua appare troppo piena di elementi "umili", dialettali e di origine composita.|{{Cita |Ferroni |pp. 5-6}}}}Edhe për Bokaçon mund të ketë probleme. Siç e shpjegoi Claudio Marazzini, «disa probleme mund të lindin nga pjesët e ''[[Dekameroni|Dekameronit]]'' ku gjuha e folur doli më e gjallë» <ref name=":7">{{Sfn|Marazzini|p. 265}}.</ref> . Zgjidhja për Bembon është e thjeshtë: shmangni ato pjesë dhe përqendrohuni në rrëfimin e shkrimtarit, bazuar në modelin Ciceronian dhe [[Tit Livi|Livian]] <ref name=":7" /> ; ose, siç thekson Paul Renucci, mbështetuni te Bokaçon, autor i ''Filokolit'' dhe {{'}} ''di Madonna Fiammetta'' <ref name=":12">{{Sfn|Renucci|p. 1294}}.</ref> . [[Skeda:Andrea_del_Sarto_-_Dama_col_-_Google_Art_Project.jpg|parapamje|Andrea del Sarto, ''Zonja me Petrarkinon'', vaj mbi panel, 1528, [[Uffizi|Galeria Uffizi]], [[Firencia|Firence]] .]] Gjatë kohës së tij në oborrin e Montefeltro-s, Pietro Bembo duhet të ketë filluar të ndiejë neveri ndaj gjuhëtarit dhe poetit të oborrit Vincenzo Calmeta (1460/65-1508) <ref>Per la biografia si rifaccia alla voce del ''[[Dizionario biografico degli italiani]]'' a cura di {{Sfn|Pieri}}.</ref> . Me origjinë të panjohur, Calmeta ishte fillimisht në oborrin e Ludovico il Moro si sekretar i Dukeshës Beatrice d'Este dhe më pas kaloi në shërbim të djalit të [[Aleksandri VI|Papa Aleksandrit VI]], makiavelistit Cesare Borgia . I mbrojtur nga Dukesha Elisabetta, ai u takua me Bembon në Urbino dhe fillimisht të dy patën një marrëdhënie të mirë, por më pas u bënë armiq të betuar, aq sa Calmeta ishte e vetmja që Bembo e denigroi në ''Prozën e tij,'' siç raportohet nga Giuseppe Scarpat : "Ndoshta Bembo, i cili nuk i fshehu qëllimet e tij për t'u marrë organikisht me gjuhën e përditshme, duhet të ketë ndjerë një bezdi të hidhur duke ditur se Calmeta po ndiqte të njëjtën rrugë që ai vetëm dhe i pari donte të ndiqte" . Në fakt, Kalmeta, gjatë ekzistencës së tij të shkurtër, ishte objekt zilie nga ana e Bembos, sepse ky i fundit donte të kishte përparësi në çështjen e kodifikimit të gjuhës letrare, pa pasur asnjë pengesë nga askush, aq sa në një letër të vitit 1512, kardinali i ardhshëm venecian duhej të thoshte: «nuk mungojnë njerëzit që, duke u marrë me gjuhën popullore, veprojnë si Kalmeta, pretendojnë të jenë një Kalmet» <ref>{{Sfn|Pieri}}.</ref> . ==== Lindja e Petrarkizmit të shekullit të gjashtëmbëdhjetë ==== {{Shiko gjithashtu|Petrarchismo}}Në ''Prozë'' (1525), e cila pati menjëherë një sukses të madh me publikun, veçanërisht midis letrarëve, Bembo teorizoi idealin e tij të Petrarkizmit dhe në ''Rimë'' (1530), me një aromë Petrarkane-Platonike, ai dha realizimin e tij praktik. Botimi bashkëkohor i rimave në gjuhën popullore të Bembos dhe atyre të Sannazaros, të botuara pas vdekjes në Napoli me titullin ''Sonetti e canzoni'', do të thotë që viti 1530 mund të konsiderohet simbolikisht "data e lindjes së Petrarkizmit lirik italian" <ref name=":0">{{Sfn|Dionisotti}}.</ref> . Mësimi i Bembos u ndje aq thellë saqë i shtyu poetë të ndryshëm, përfshirë Bernardo Tasson në ''Primo libro degli Amori'' (1531), të kompozonin duke u frymëzuar nga ''Canzoniere'' e Petrarkës. Ludovico Ariosto, miku i tij, botoi botimin e tretë {{'}} ''Orlando furioso'' (1532), të zgjeruar dhe të korrigjuar në bazë të parimeve gjuhësore të Bembos <ref>{{Sfn|Giovine}}.</ref> . Shkrimtare të shumta gra të shekullit të gjashtëmbëdhjetë, përfshirë Vittoria Colonna, Laura Battiferri dhe Gaspara Stampa, prodhuan libra këngësh bazuar në modelin Petrarkian të ndërmjetësuar nga ai Bembian <ref>{{Sfn|Marti|p. 449}}: {{Blockquote|...ed il Petrarca era anche l'esponente di una tradizione cristiana in cui potevano riconoscersi le esigenze più profonde del secolo ed il senso d'arte dell'Umanesimo.}}</ref> ; secila prej tyre kishte ''Petrarchino-'' n e saj, një botim portativ të ''Canzoniere-s'', nga i cili nxirrte tekste për tekstet e saj. Për të përdorur një frazë nga Paul Renucci :{{Blockquote|Petrarca non diventa soltanto...l'incomparabile maestro della lirica d'amore, tanto che ogni altro esempio appare superfluo: ben presto sarà il poeta la cui odissea amorosa sembrerà così perfetta da spingere ogni versificatore ad attribuirsi la medesima vicenda.|{{Cita|Renucci|p. 1295}}}} == Vepra == === Shkrime në latinisht === ==== ''Nga Aetna'' ==== [[Skeda:Bembo-originalschnitt.jpg|alt=|parapamje|Fillimi i ''De Aetna-s'', shtypur me shkronja Bembo, në botimin Aldine të vitit 1496.]] E shkruar gjatë qëndrimit të tij në Siçili dhe e botuar nga Aldo Manuzio në shkurt të vitit 1496, ''De Aetna ad Angelum Chabrielem liber'' është një traktat në formë dialogu midis Pietro Bembo dhe babait të tij Bernardo mbi aventurën e tij të ngjitjes në [[Etna|vullkanin sicilian]] <ref>{{Sfn|Faini|p. 43}}.</ref> . Në historinë e tipografisë, është gjithashtu e rëndësishme sepse ishte hera e parë që u shfaq shkronja e tipit që më vonë u quajt " Bembo " për nder të autorit, një shkronja e krijuar nga tipografi bolonez Francesco Griffo <ref>{{Sfn|Diotto|p. 20}}.</ref> . Siç nënvizon Ross Kilpatrick, vepra është e rëndësishme sepse në të Bembo përpiqet, përmes demonstrimit të erudicionit të tij të gjerë latin dhe grek, të futet në elitën intelektuale të kohës:{{Blockquote|But it is also an impressive work of Renaissance letters. In it the young Bembo reveals an easy familiarity with a wide range of ancient authors, philosophical and poetic, a delicate mastery of the Ciceronian Style, and a sensitive (at time puckish) gasp of character portrayal through dialogue ||Kilpatrick |p. 332}} ==== ''Historia Veneciane'' ==== {{'}} ''Veneta'' ishte vepra historike më e rëndësishme e Bembos që kur ai u emërua historian zyrtar nga qeveria e atdheut të tij. Traktati, i cili rrëfen ngjarjet e Serenissimës nga viti 1487 deri në vitin 1513 dhe është i ndarë në 12 libra (titulli origjinal ishte ''Rerum Veneticarum libri XII'' ), u shtyp pas vdekjes me shpenzimet e Republikës së Venedikut në vitin 1551. Vitin pasardhës doli përkthimi në italisht <ref>Nella storia della stesura dell'''Historia Veneta'', si sottolinea in {{Sfn|Faini|p. 41}} che: «la ''Historia vinitiana'' fu scritta in latino e poi resa in volgare dallo stesso autore tra il 1544 e il 1545...»</ref>, anonim, por që u krye gjithashtu nga Bembo në vitet e fundit të jetës së tij <ref>{{Sfn|Ulery|p. 331}}.</ref> . [[Skeda:Autograph_von_Pietro_Bembo.png|parapamje|Fillim i dorëshkrimit autografik të ''Epistolave'' nga Pietro Bembo (Vat. Lat. 3364), me shtesa dhe korrigjime.]] ==== ''Epistolae Leonis'' ==== ''Petri Bembi Epistolarum Leonis decimi pontificis maximi nomine scriptarum libri XVI'' janë dokumentet e shkruara në emër të Papa Leo X nga marsi 1513 deri në prill 1521, kur Bembo ishte përgjegjës për shkurtuesit dhe sekretari i tij. Siç vëren Ernesto Travi, "këto janë letra ku është vërtet e vështirë, përtej formës së jashtme, të identifikosh se sa shumë janë ato fryt i zgjedhjeve të sakta historike, fetare dhe morale nga ana e shkrimtarit sesa i ndikimit dhe vullnetit të papës" <ref>{{Sfn|Travi|p. 277}}.</ref> . Përmbledhja u botua në botimin e saj të parë në Venecia në vitin 1536 <ref>{{Sfn|Cian 1901|pp. 33-34 e pp. 63-64, nota 4}}.</ref>, redaktuar nga Cola Bruno . [[Kategoria:Humanistë italianë]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Padovës]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] akfpe44sm645zx3coo8oq7rg5pwppf2 0 401003 2985314 2984176 2026-05-29T13:00:22Z ~2026-32081-89 188310 /* Shihni gjithashtu */ referime 2985314 wikitext text/x-wiki '''Meta-dialektika''' (''Meta-Dialektikë'') është një logjikë e përgjithshme e cila përcakton parimet e veçanta dhe kryesore dialektike dhe bazat logjike të metodologjisë dialektike të shkencave shoqërore dhe/ose natyrore ose të filozofisë. Është sinonim i relacionizmit dialektik të zhvilluar nga shkencëtari prof. [[Igor Janev]], pra një koncept metodologjik që bashkon logjikën klasike dialektike dhe parimet e teorisë së përgjithshme të sistemit, të cilat janë afër kësaj. Sipas kësaj logjike më të përgjithshme, jo elementet, por kontradikta si lloj relacioni paraqet bazën e çdo strukture, qoftë edhe më të vogël të çdo lloji apo dimensioni. Kontradikta më themelore është ajo midis poleve të kundërta të "Asgjë", si gjysmë-elementi më i ulët i pakalueshëm, dhe e kundërta e këtij "Të gjitha", si e kundërta e asgjësë. Kjo lidhje nuk është e ndashme dhe e reduktueshme në elementet apo polet e saj të kundërshtimit dhe logjikisht ka epërsi ndaj poleve kundërshtare, pra përfaqëson kategorinë më themelore që nuk mund të zvogëlohet, zvogëlohet apo ndahet strukturorisht në elementët apo polet e saj.<ref>I. Janev, Meta — Dialectical Method In Explaining Everything — The Basic Questions of Existence of Everything, Journal of Philosophy-SCIREA. Vol.4. Issue 3. 2024.[https://www.scirea.org/journal/PaperInformation?PaperID=11595]</ref><ref>I. Janev, On the Meta-dialectic equivalence between concept(s) based on contradictions and systemic (physical) interpretation(s) of Force (as driving / changing prerequisite), Journal of Philosophy-SCIREA. Vol. 5. Issue 1. 2025.[https://www.scirea.org/journal/PaperInformation?PaperID=13292]</ref> Ky koncept ka gjetur zbatim të rëndësishëm në fizikë dhe kozmologji.<ref>Janev I., The Meta-Dialectic Concept of the Force and Its Possible Relevance for the Explanation of the Cosmological Physical Theory, With Modern Approach to the Dark Energy Phenomenon. American Journal of Planetary and Space Science. Vol. 5. Issue 2. 2026.[https://www.pubtexto.com/pdf/?the-metadialectic-concept-of-the-force-and-its-possible-relevance-for-the-explanation-of-the-cosmological-physical-theory-with-mod]</ref> [[File:Makedonska opozicija Igor Janev.jpg|thumb|Igor Janev, themelues i Meta-Dialektikës]] == Shiko edhe == * [[Dialektika]] * [[Logjika]] * [[Fizika]] == Shihni gjithashtu == * Chandran Nambiar K C., Introduction to Quantum Dialectics. 2025. [https://quantumdialectics.blog/2025/02/18/introduction-to-quantum-dialectics/] * Nigel Warburton (ed.), Quantum dialectics. AEON 2025. [https://aeon.co/essays/how-soviet-communist-philosophy-shaped-postwar-quantum-theory] == Referime == {{Reflist}} [[Kategoria:Filozofi]] [[Kategoria:Dialektikë]] [[Kategoria:Shkencë kognitive]] [[Kategoria:Matematikë]] 3tp81wq511sgttfkptwerjnsjv77pbx 0 401012 2985347 2984592 2026-05-29T15:26:44Z Eraqena 181813 /* Referencat */ 2985347 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Torinos]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] qewk8hpqxlre3d8msytl097j72eowee 2985348 2985347 2026-05-29T15:28:15Z Eraqena 181813 U kthye versioni 2985347 i bërë nga [[Special:Contributions/Eraqena|Eraqena]] ([[User talk:Eraqena|diskutimet]]) Gabimisht e fshijta krejte artikullin me falni 2985348 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = Marco Travaglio | image = Marco Travaglio.jpg | caption = Travaglio në vitin 2010 | birth_date = 13 Tetor 1964 (mosha 61) | birth_place = [[Torino]], Itali | alma_mater = [[Universiteti i Torinos]] | occupation = Gazetar | years_active = 1986 e deri më sot }} '''Marco Travaglio''' (i lindur më 13 tetor 1964) është një [[Gazetari|gazetar]], shkrimtar dhe analist italian. Që nga viti 2015, ai ka qenë kryeredaktor i gazetës së përditshme të pavarur ''Il Fatto Quotidiano'' . Travaglio e filloi karrierën e tij gazetareske në fund të viteve 1980 nën drejtimin e Indro Montanelli-t në ''Il Giornale'' dhe ''La Voce'', më pas në vitet 2000 punoi në ''La Repubblica'' dhe ''L'Unità'', përpara se të bëhej një nga themeluesit e ''Il Fatto Quotidiano'' në vitin 2009. Ai është gjithashtu autor i shumë librave dhe kolumnist për disa gazeta dhe revista të tjera kombëtare. Interesat e tij kryesore kanë qenë raportimi gjyqësor dhe çështjet aktuale dhe politika, duke u marrë me çështje që variojnë nga lufta kundër mafies italiane deri te [[korrupsioni]] . Një kritik i hershëm i [[Silvio Berlusconi|Silvio Berlusconit]], Travaglio u bë një nga zërat kryesorë të anti- berluskonizmit . Politikisht, ai e ka përshkruar veten si [[Liberalizmi|liberal]], sipas modelit të Montanellit, dhe si më afër të [[Politika e djathtë|djathtës politike]] sesa të [[Politika e majtë|majtës politike]], por kritikat e tij ndaj Berlusconit i gjetën azil në të majtë. Ai vlerësoi politikanët e krahut të djathtë, si [[Ronald Reagan]] dhe [[Margaret Thatcher]], dhe tha se i përket të djathtës liberale të [[Camillo Benso, Konti i Cavour|Camillo Benso, Kontit të Cavour]], [[Luigi Einaudi]], [[Alcide De Gasperi]] dhe Montanelli. Ai tha se votoi për ata që kishin shansin më të mirë për të larguar Berlusconin nga pushteti dhe për partitë [[Kundërkorrupsioni|antikorrupsion]], të tilla si Italia e Vlerave dhe Revolucioni Civil . Që nga fillimi i viteve 2010, ai ka qenë politikisht i afërt dhe mbështetës i [[Movimento 5 Stelle|Lëvizjes Pesë Yje]] . == Karriera == Travaglio lindi në [[Torino]], Itali, djali i një topograf nga Torinez, i cili ishte projektues trenash në Fiat Ferroviaria ; vëllai i tij, Franco Travaglio, është autor, regjisor dhe libretist i muzikaleve moderne. Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike në në Torino me një rezultat prej 58/60, ai u diplomua në letërsi moderne me një tezë mbi historinë bashkëkohore në [[Universiteti i Torinos|Universitetin e Torinos]] në moshën 32 vjeç, pasi u bë gazetar profesionist në vitin 1986. <ref>{{Cite book |last=Travaglio |first=Marco |title=L'odore dei soldi. Origini e misteri delle fortune di Silvio Berlusconi |url=https://archive.org/details/lodoredeisoldi0000velt |last2=Veltri |first2=Elio |date=2009 |publisher=Editore Riuniti |isbn=978-88-359-8008-7 |edition=new |location=Rome |pages=568–569 |language=it}}</ref> Në fund të viteve 1980, Travaglio filloi të ndiqte gazetarinë si karrierë, dhe filloi të shkruante për botime [[Kisha Katolike Romake|katolike]], të tilla si ''Il nostro tempo'' ("Koha Jonë"), <ref>{{Cite news |date=7 September 2015 |title=Marco Travaglio: Padre poco presente, sorcino doc e quando.. |language=it |work=Blitz Quotidiano |url=https://www.blitzquotidiano.it/media/visto-intervista-travaglio-rimpianti-padre-poco-presente-2266949/ |access-date=21 June 2023}}</ref> ku takoi Mario Giordano-n . <ref>{{Cite news |last=Giordano |first=Mario Giordano |date=14 May 2008 |title=Due o tre cose sul mio ex amico Travaglio |language=it |page=43 |work=Il Giornale |url=http://www.ilgiornale.it/pag_pdf.php?ID=77819 |url-status=dead |access-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813105301/http://www.ilgiornale.it/pag_pdf.php?ID=77819 |archive-date=13 August 2011}}</ref> Më pas ai punoi nën drejtimin e gazetarit të njohur Indro Montanelli për gazeta si ''Il Giornale'' (1987–1994) dhe ''La Voce'' (1994–1995), <ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}</ref> dhe fitoi vëmendjen e vetë Montanelli-t, i cili dikur tha për të se ai përdor "një armë më të rafinuar dhe jo të dënueshme ligjërisht: arkivat". <ref>{{Cite book |last=Montanelli |first=Indro |title=Il pollaio delle libertà. Detti, disdetti e contraddetti |date=1995 |publisher=Vallecchi Editore |isbn=978-88-8252-046-5 |editor-last=Travaglio |editor-first=Marco |location=Florence |language=it |chapter=Prefazione |quote=È un Grande Inquisitore, da far impallidire Vyšinskij, il bieco strumento delle purghe di Stalin. Non uccide nessuno. Col coltello. Usa un'arma molto più raffinata e non perseguibile penalmente: l'archivio. Immaginate il dossier che un simile segugio può aver compilato su Berlusconi, che a pranzo ha completamente dimenticato ciò che ha detto a colazione.}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, Travaglio filloi të bashkëpunonte me [[Enzo Biagi|Enzo Biagi-n]], i cili drejtonte programin televiziv ''{{Interlanguage link|Il Fatto|it|Il Fatto}}'' . Pas mbylljes së ''La Voce'', këtij aktiviteti iu bashkua bashkëpunimi me gazeta dhe periodikë të ndryshëm. <ref name="International Journalism Festival 2012" /> Nga viti 1998 deri në vitin 2009, Travaglio punoi në ''La Repubblica'' (1998–2002) dhe ''L'Unità'' (2002–2009), ku drejtoi rubrika si "Bananas", "Uliwood Party" dhe "Zorro". Midis viteve 2006 dhe 2011, ai ishte gjithashtu një i ftuar i rregullt i programit televiziv ''AnnoZero'', të drejtuar nga Michele Santoro. <ref name="International Journalism Festival 2012" /> Gjatë karrierës së tij, Travaglio kontribuoi si kolumnist në gazeta dhe revista të njohura kombëtare, si ''Sette'', ''Cuore'', ''Il Messaggero'', ''Il Giorno'', ''{{Interlanguage link|L'Indipendente|it|L'Indipendente (Milano)}}'', ''Il Borghese'', ''La Padania'', ''L'Espresso'' (duke pritur rubrikën "Sigornò" pas vdekjes së {{Interlanguage link|Claudio Rinaldi (journalist, born 1946)|it|Claudio Rinaldi}} ), ''MicroMega'', ''A'', ''linus'', ''{{Interlanguage link|Giudizio Universale|it|Giudizio Universale (rivista)}}'' dhe ''La voce del ribelle'' . Nga viti 2008 deri në vitin 2011, ai redaktoi rubrikën javore të transmetuar "Passaparola" për blogun e komentatorit politik dhe udhëheqësit të ardhshëm Beppe Grillo, e cila më vonë u transmetua edhe nga Current TV . <ref name="International Journalism Festival 2012" /> Në shtator 2009, së bashku me Furio Colombo, {{Interlanguage link|Peter Gomez (writer)|it|Peter Gomez}}, {{Interlanguage link|Marco Lillo|it|Marco Lillo}}, Cinzia Monteverdi dhe {{Interlanguage link|Antonio Padellaro|it|Antonio Padellaro}}, Travaglio kontribuoi në themelimin e gazetës së pavarur ''Il Fatto Quotidiano'' ("Fakti i Përditshëm"). <ref>{{Cite web |date= |title=Travaglio, Marco nell'Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=Treccani |language=it}}</ref> Ai u bë kryeredaktor i gazetës në vitin 2015. <ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio "Marco Travaglio"]. ''International Journalism Festival'' (in Italian). 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> <ref>{{Cite news |date=3 February 2015 |title=Travaglio direttore del Fatto Quotidiano |language=it |work=PrimaOnline |url=http://www.primaonline.it/2015/02/03/197591/marco-travaglio-e-il-nuovo-direttore-del-fatto-padellaro-nominato-presidente-della-societa-editoriale-il-fatto/ |access-date=19 June 2023}}</ref> Që nga viti 2018, ai ka redaktuar një rubrikë javore të quajtur "Balle Spaziali" në portalin ueb Loft të ''Il Fatto Quotidiano''. <ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=Chi è Marco Travaglio: biografia, vita privata, età e contatti |url=https://www.controcampus.it/2020/06/chi-e-marco-travaglio-biografia-vita-privata-eta-e-contatti/ |access-date=21 June 2023 |website=Controcampus |language=it}}</ref> Ngjarjet politike dhe gjyqësore me rëndësi kombëtare, nga ''[[Mani pulite]]'' deri te problemet e figurës politike kontroverse [[Silvio Berlusconi]], kanë qenë fusha kryesore e interesit të Travaglios. Si gazetar, ai fitoi vëmendjen e publikut në vitin 2001 pasi mori pjesë në një shfaqje televizive në kanalin shtetëror kombëtar Rai 2 të quajtur ''{{Interlanguage link|Satyricon (Italian TV show)|it|Satyricon (programma televisivo)}}'' dhe u prezantua nga Daniele Luttazzi . Më pas ai prezantoi librin e tij më të shitur ''L'odore dei soldi'' ("Aroma e Parave", bashkëautor i Elio Veltri ), i cili heton origjinën e pasurisë së hershme të Berluskonit. Berlusconi ngriti një padi për shpifje; meqenëse informacioni ishte i saktë dhe i dokumentuar mirë, ai u dënua të paguante shpenzimet ligjore. <ref>{{Cite web |last=Sangiovanni |first=Luciana |date=3 March 2006 |title=Sentenza 46811-02 |url=http://www.marcotravaglio.it/Sentenza%2046811-02.pdf |access-date=19 June 2023 |publisher=Civil Court of Rome, First Section |language=it |via=MarcoTravaglio.it}}</ref> Shfaqja, e cila u transmetua gjatë fushatës për zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2001, u kritikua ashpër nga Berlusconi dhe partia e tij, dhe u etiketua prej tyre si një sulm personal i motivuar politikisht dhe jo objektiv. Pas fitores së tij në zgjedhjet e përgjithshme, Berlusconi ndaloi Luttazzin (së bashku me [[Enzo Biagi|Enzo Biagin]] dhe Michele Santoro, dy gazetarë të shquar që kishin kritikuar Berluskonin ose kishin hetuar historinë e tij) nga shfaqjet televizive shtetërore (editto bulgaro), duke shkaktuar një debat të gjatë rreth lirisë së informacionit dhe censurës në Itali . <ref>{{Cite web |last=Novelli |first=Silverio |date=22 July 2008 |title=Parole bulgare tra Berlusconi e Biagi |url=http://www.treccani.it/magazine/lingua_italiana/scritto_e_parlato/parole_bulgare.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207051238/http://www.treccani.it/magazine/lingua_italiana/scritto_e_parlato/parole_bulgare.html |archive-date=7 December 2012 |access-date=19 June 2023 |website=Treccani |language=it}}</ref> Më 10 maj 2008, Travaglio komentoi mbi zgjedhjen e Renato Schifani si president i [[Senati i Republikës Italiane|Senatit të Republikës]] se duhet "thjesht t'i kërkohet zyrës së dytë më të lartë të shtetit të shpjegojë ato marrëdhënie me ata burra që më pas janë dënuar për lidhje me mafian" në programin televiziv të RAI-t për çështjet aktuale ''Che tempo che fa'' . <ref>{{Cite news |last=Piccolillo |first=Virginia |date=11 May 2008 |title='Schifani diffamato da Travaglio'. Il Pdl contro la Rai e Fazio |language=it |work=Corriere della Sera |url=http://www.corriere.it/politica/08_maggio_11/piccolillo_f68ec80a-1f31-11dd-b397-00144f486ba6.shtml |access-date=19 June 2023}}</ref> <ref>{{Cite news |date=11 May 2008 |title=Fazio chiede scusa in Tv a Schifani. 'Nessuna congiura o complotto' |language=it |work=La Repubblica |url=http://www.repubblica.it/2008/05/sezioni/politica/insulti-schifani/insulti-schifani/insulti-schifani.html |access-date=19 June 2023}}</ref> Deklarata e Travaglio-s rezultoi në reagime të ashpra negative nga politikanët italianë, përfshirë nga qendra e majtë italiane, përveç Antonio Di Pietro, i cili tha se Travaglio "thjesht po bënte punën e tij". Disa kërkuan shkarkimin e drejtorëve ekzekutivë në RAI. Grillo mbështeti Travaglion, ndërsa Schifani njoftoi se do të shkonte në gjykatë dhe do ta padiste Travaglion për [[Shpifja|shpifje]] . <ref>{{Cite news |date=12 May 2008 |title=Caso Travaglio, Schifani querela. Grillo attacca Fazio: 'È un impiegato' |language=it |work=Corriere della Sera |url=http://www.corriere.it/politica/08_maggio_12/travaglio_fazio_sanzione_b5c1ee2e-2026-11dd-895d-00144f486ba6.shtml |access-date=19 June 2023}}</ref> Schifani tha se akuza e Travaglio-s bazohej në "fakte të paqëndrueshme ose të manipuluara, as të denja për të gjeneruar dyshime", duke shtuar se "dikush dëshiron të minojë dialogun midis qeverisë dhe opozitës". <ref>{{Cite news |last=Hooper |first=John |date=13 May 2008 |title=Compromised by compromise |work=The Guardian |url=http://commentisfree.guardian.co.uk/john_hooper/2008/05/compromised_by_compromise.html |url-status=dead |access-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514054806/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_hooper/2008/05/compromised_by_compromise.html |archive-date=14 May 2008}}</ref> Në shkurt të vitit 2009, Shoqata Gjermane e Gazetarëve i dha Travaglios çmimin e saj vjetor për Lirinë e Shtypit, duke e përshkruar atë si një "koleg të guximshëm dhe kritik... që ekspozonte vazhdimisht përpjekjet e politikanëve italianë, veçanërisht Silvio Berlusconi-t, për të ndikuar në media në avantazhin e tyre dhe për të mohuar raportet kritike". Që nga ngritja e tij në famë, Travaglio ka qenë një figurë polarizuese dhe ndonjëherë kontraverse. Grillo tha në tetor 2007 se e donte atë si Ministër Italian të Drejtësisë për Travaglion. I pikëpamjes së kundërt ishte Fausto Bertinotti, atëherë udhëheqës i Partisë Komuniste të Rithemelimit, i cili tha se Travaglio ishte i distancuar nga mënyra e tij e të menduarit, metodat dhe polemikat, duke përfshirë atë që ai e përshkroi si justicializëm ( ''[[wiktionary:giustizialismo|giustizialismo]]'' ) i Travaglios krahasuar me ''[[wiktionary:garantismo|garantizmin]]'' e tij kulturor, dhe në tetor 2005 kishte bërë shaka se dëgjimi i emrit të tij i shkaktonte urtikarie. <ref>{{Cite news |last=Freda |first=Angela |date=5 October 2005 |title=Bertinotti: no ai moralisti Fanno male alla sinistra. 'Io contaminato dai salotti? Ho idee forti' |language=it |page=12 |work=Corriere della Sera |url=http://archiviostorico.corriere.it/2005/ottobre/05/Bertinotti_moralisti_Fanno_male_alla_co_9_051005089.shtml |url-status=dead |access-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116085203/http://archiviostorico.corriere.it/2005/ottobre/05/Bertinotti_moralisti_Fanno_male_alla_co_9_051005089.shtml |archive-date=16 November 2015}}</ref> Në vitin 2005, ish-presidenti italian [[Francesco Cossiga]] e përshkroi Travaglion si "një fashist të ndyrë dhe të krahut të djathtë", ndërsa Pier Ferdinando Casini, presidenti i atëhershëm i Dhomës së Deputetëve, bëri shaka në vitin 2006 se Travaglio do të mbetej pa punë nëse Berlusconi do të vdiste. <ref>{{Cite web |date=10 May 2008 |title=Marco Travaglio |url=https://biografieonline.it/biografia-marco-travaglio |access-date=21 June 2023 |website=Biografie online |language=it}}</ref> == Pikëpamjet politike == Travaglio e konsideron veten si gjithmonë [[Liberalizmi|liberal]] ose, sipas fjalëve të tij, "liberal-montanellian". <ref>{{Cite web |date=30 October 2007 |title=L'Italia tra politica e antipolitica: Marco Travaglio all'Auditorium della cultura friulana |url=http://www.connessomagazine.it/articoli/arte-cultura/l-italia-tra-politica-e-antipolitica-marco-travaglio-allauditorium-della-cultura-friulana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227031606/http://www.connessomagazine.it/articoli/arte-cultura/l-italia-tra-politica-e-antipolitica-marco-travaglio-allauditorium-della-cultura-friulana |archive-date=27 February 2008 |access-date=14 March 2022 |website=Connesso Magazine |language=it}}</ref> Gjatë intervistës së tij të vitit 2001 dhënë Daniele Luttazzi në programin televiziv ''Satyricon'', ai tha se ishte një liberal ("një nxënës i Montanellit ") që gjeti azil tek e Majta pa e identifikuar veten si [[Politika e majtë|të majtë]] . Në vitin 2010, ai i konfirmoi deklarata të tilla, duke thënë se ka ide më afër pozicioneve që në vendet e tjera normalisht përfaqësohen nga [[Politika e djathtë|e Djathta]] . <ref>{{Cite web |date=2018 |title=Errore 404 {{!}} Pagina non disponibile |url=https://www.la7.it/tetris/pvideo-stream?id=i69969 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130413062220/http://www.la7.it/tetris/pvideo-stream?id=i69969 |archive-date=13 April 2013 |access-date=19 June 2023 |website=La7 |language=it}}</ref> [[Kisha Katolike Romake|Katolik]], ai është përshkruar si i ardhur nga e djathta katolike. <ref>{{Cite web |date=11 May 2010 |title=Beyond Berlusconi |url=http://www.redpepper.org.uk/Beyond-Berlusconi/ |access-date=19 June 2023 |website=Red Pepper}}</ref> Në një letër dërguar ''Il Giornale'' në vitin 2007, ai e quajti veten një katolik [[Kundërkomunizmi|antikomunist]] . <ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=24 July 2007 |title=Io cattolico anticomunista. Altro che 'tipo sinistro' |language=it |work=Il Giornale |url=http://www.ilgiornale.it/news/io-cattolico-anticomunista-altro-che-tipo-sinistro.html |url-status=dead |access-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726034041/http://www.ilgiornale.it/news/io-cattolico-anticomunista-altro-che-tipo-sinistro.html |archive-date=26 July 2013}}</ref> Në një intervistë të vitit 2008 dhënë {{Interlanguage link|Claudio Sabelli Fioretti|it}} e përfshirë në librin ''Il rompiballe'', Travaglio tha: "Në Francë do të votoja me sy mbyllur për një [[Zhak Shirak|Chirac]], një [[Dominique de Villepin|Villepin]] ... Me siguri do të votoja për [[Angela Merkel|Merkelin]] . Më pëlqenin shumë [[Ronald Reagan|Reagan]] dhe [[Margaret Thatcher|Thatcher]] ." <ref>{{Cite book |last=Sabelli Fioretti |first=Claudio |url=https://books.google.com/books?id=NOcaAQAAIAAJ |title=Il rompiballe |last2=Travaglio |first2=Marco |date=1 May 2008 |publisher=Aliberti |isbn=978-88-7424-267-2 |location=Rome |page=[https://www.google.com/books/edition/Il_rompiballe/NOcaAQAAIAAJ&pg=PA180 180] |language=it |quote=Se non fosse Berlusconi il capo della destra io starei lì! In Francia voterei a occhi chiusi per uno Chirac, un Villepin. Per Sarkozy no perchè è un tamarro. In Germania voterei Merkel sicuro. Mi piacevano molto Reagan e la Thatcher. |access-date=20 June 2023 |via=Google Books}}</ref> Në ''Il rompiballe'', ai e përshkroi [[Giorgia Meloni|Giorgia Melonin]], një politikane të krahut të djathtë dhe [[Kryeministri i Italisë|kryeministre të ardhshme të Italisë]], si "fantastike, shumë të mirë" dhe "të përkushtuar, entuziaste, kompetente", ndërsa për Roberto Maronin, një ministër në qeverinë e Berluskonit, ai tha se ai ishte "një ministër i mirë". <ref>{{Cite web |date=2018 |title=Il partito del FQ |url=https://www.asterios.it/catalogo/il-partito-del-fq |access-date=21 June 2023 |website=Asterios |language=it}}</ref> Travaglio arriti në përfundimin se "e djathta ime nuk ekziston. Është imagjinare. Është e djathta liberale. [[Camillo Benso, Konti i Cavour|Cavour]], [[Luigi Einaudi|Einaudi]], [[Alcide De Gasperi|De Gasperi]], Montanelli. Të gjithë të vdekur." <ref>{{Cite news |date=15 October 2013 |title=Marco Travaglio, quanti amori bruciati. Da Bossi a Di Pietro a Ingroia a Grillo. Solo Berlusconi è per sempre? |language=it |work=Tempi |url=https://www.tempi.it/marco-travaglio-quanti-amori-bruciati-da-bossi-a-di-pietro-a-ingroia-a-grillo-solo-berlusconi-e-per-sempre/ |access-date=20 June 2023}}</ref> Gjatë programit televiziv ''Dodicesimo të Rai 2, raundi'', Travaglio deklaroi se në zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2006 ai kishte votuar për Senatin "pa e prekur hundën për herë të parë" sepse, sipas fjalëve të tij, " Italia e Vlerave më bëri dhuratën e kandidimit të një personi që e vlerësoj dhe që më ka nderuar me miqësinë e saj, Franca Rame ". <ref>{{Cite web |last=Giangrande |first=Antonio |date=8 December 2016 |title=Silvio Berlusconi l'Italiano per Antonomasia |url=https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ |access-date=20 June 2023 |website=L'Italia del Trucco, l'Italia che siamo |page=[https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ&pg=PA173 173] |language=it |via=Google Books}}</ref> Më 29 mars 2008, blogu i Antonio Di Pietro publikoi një artikull nga Travaglio në të cilin ai shprehu publikisht votën e tij për Italinë e Vlerave për zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2008 dhe konfirmoi prirjet e tij liberale, duke shtuar se ai ende ishte "duke pritur për një Einaudi të ri ose një De Gasperi të ri". <ref>{{Cite web |last=Di Pietro |first=Antonio |date=29 March 2008 |title=Dichiarazioni di voto: Marco Travaglio |url=http://www.antoniodipietro.com/2008/03/dichiarazioni_di_voto_marco_tr.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409212248/http://www.antoniodipietro.com/2008/03/dichiarazioni_di_voto_marco_tr.html |archive-date=9 April 2008 |access-date=19 June 2023 |website=AntonioDiPietro.com |language=it}}</ref> Më 5 qershor 2009, në prag të zgjedhjeve të Parlamentit Europian të vitit 2009 në Itali, ai deklaroi se do të votonte për Italinë e Vlerave sepse ishte i kënaqur me mënyrën e saj të kundërshtimit të qeverisë së katërt të Berluskonit . <ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=5 June 2009 |title=Un voto contro ma anche per |language=it |work=MicroMega |url=http://www.voglioscendere.go.ilcannocchiale.it.ilcannocchiale.it/?yy=2009&mm=6&p=4 |url-status=dead |access-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054758/http://www.voglioscendere.go.ilcannocchiale.it.ilcannocchiale.it/?yy=2009&mm=6&p=4 |archive-date=21 September 2013 |via=Il Cannocchiale}}</ref> Intervistoi {{Interlanguage link|Antonello Piroso|it}} Më 22 mars 2011, në programin televiziv ''Niente di personale'' në La7, Travaglio zbuloi se në zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 1996 kishte votuar për [[Lega Nord]] në njërën nga dy dhomat legjislative dhe për veprën "The Olive Tree" të [[Romano Prodi|Romano Prodit]] në dhomën tjetër. Ai e shpjegoi votën e tij për Lega Nord si përmbushje të një premtimi që i kishte bërë vetes pasi u largua nga ''Il Giornale'' në vitin 1994: do të kishte votuar për këdo që do të rrëzonte Berluskonin. <ref>{{Cite web |last=Giangrande |first=Antonio |date=8 December 2016 |title=Silvio Berlusconi l'Italiano per Antonomasia |url=https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ |access-date=20 June 2023 |website=L'Italia del Trucco, l'Italia che siamo |page=[https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ&dq=%E2%80%9CMarco+Travaglio%E2%80%9D+elezioni+%E2%80%9C1996%E2%80%9D+voto+%E2%80%9CLega+Nord%E2%80%9D&pg=PA172 172 173] |language=it |via=Google Books}}</ref> Për zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2013, në një artikull të botuar në ''MicroMega'' dhe gjithashtu në programet televizive të La7, ''{{Interlanguage link|Servizio pubblico|it|Servizio pubblico (programma televisivo)}}'' nga Michele Santoro dhe ''{{Interlanguage link|Otto e mezzo (TV program)|it|Otto e mezzo (programma televisivo)}}'' nga Lilli Gruber, ai njoftoi votën e tij për Revolucionin Civil në [[Dhoma e Deputetëve e Italisë|Dhomën e Deputetëve]] dhe [[Movimento 5 Stelle|Lëvizjen Pesë Yje]] në Senat. <ref>{{Cite web |date=8 February 2013 |title=Il Travaglio del voto |url=http://www.la7.tv/richplayer/index.html?assetid=50312746 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213195507/http://www.la7.tv/richplayer/index.html?assetid=50312746 |archive-date=13 February 2013 |access-date=19 June 2023 |website=La7 |language=it}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=February 2013 |title=Un voto stanco |language=it |work=MicroMega}}</ref> Për referendumin kushtetues italian të vitit 2016 në lidhje me reformën [[Matteo Renzi|Renzi]] - Boschi, Travaglio mbështeti fushatën "Jo" dhe shkroi një libër kundër reformës. <ref>{{Cite web |date=7 July 2016 |title=Riforme: oggi il libro 'Perché No' di Travaglio e Truzzi |url=https://www.adnkronos.com/referendum-arriva-il-libro-perche-no-di-marco-travaglio-e-silvia-truzzi_R6Wo6V6BbxlMxJ5w3olpv |access-date=20 June 2023 |website=Adnkronos |language=it}}</ref> Në episodin e 8 marsit 2018 të ''Otto e mezzo'', Travaglio deklaroi se kishte votuar për Lëvizjen Pesë Yje në zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2018. <ref>{{Cite web |date=8 March 2018 |title=Marco Travaglio: 'Ho votato 5 stelle, era inutile tenerli nel freezer' |url=https://www.la7.it/otto-e-mezzo/video/marco-travaglio-ho-votato-5-stelle-era-inutile-tenerli-nel-freezer-09-03-2018-236045 |access-date=19 June 2023 |website=La7 |language=it}}</ref> Për referendumin kushtetues italian të vitit 2020 në lidhje me uljen e numrit të deputetëve, Travaglio mbështeti "Po"-në. <ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=20 August 2020 |title=Taglio dei parlamentari, perché Sì |language=it |work=Il Fatto Quotidiano |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/in-edicola/articoli/2020/08/20/taglio-perche-si/5904946/ |access-date=20 June 2023}}</ref> Në shkurt të vitit 2022, Travaglio e quajti lajmin për një [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtim të afërt rus të Ukrainës]] një " [[Lajmet e rreme|lajm të rremë]] amerikan", duke e bërë këtë edhe një ditë para se të fillonte pushtimi, <ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=23 February 2023 |title=Dov'è Mario? |language=it |work=Il Fatto Quotidiano |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/in-edicola/articoli/2022/02/23/dove-mario/6503938/ |access-date=20 June 2023}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Dell'Orco |first=Daniele |date=24 February 2022 |title=La 'profezia balla' di Travaglio sulla Russia: 'L'altra sera...' |language=it |work=Il Giornale |url=https://www.ilgiornale.it/news/politica/anche-travaglio-profeta-contrario-invasione-russa-fake-news-2013048.html |access-date=20 June 2023}}</ref> <ref>{{Cite news |date=24 February 2023 |title=La figuraccia di Marco Travaglio sull'attacco della Russia diventa virale: 'Invasione? Fake news' |language=it |work=Il Tempo |url=https://www.iltempo.it/esteri/2022/02/24/news/marco-travaglio-invasione-russia-ucraina-fake-news-usa-twitter-previsione-sbagliata-brutta-figura-30598828/ |access-date=20 June 2023}}</ref> gjë që rezultoi në kritika, <ref>{{Cite web |date=26 February 2022 |title=Guerra Ucraina-Russia, Renzi: 'Travaglio pagato per sbagliarle tutte' |url=https://www.adnkronos.com/guerra-ucraina-russia-renzi-travaglio-pagato-per-sbagliarle-tutte_6YOas0WfJY3g44yuo5gmri |access-date=20 June 2023 |website=Adnkronos |language=it}}</ref> si dhe u rendit midis mohuesve të pushtimit. <ref>{{Cite news |last=Del Vigo |first=Francesco Maria |date=25 February 2022 |title=I negazionisti dell'invasione |language=it |work=Il Giornale |url=https://www.ilgiornale.it/news/politica/i-negazionisti-dellinvasione-2013141.html |access-date=20 June 2023}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Madonia |first=Mattia |date=7 November 2022 |title=L'insostenibile opinionismo di Di Battista sulla guerra in Ucraina, onnipresente in tv |url=https://thevision.com/attualita/di-battista-ucraina/ |access-date=20 June 2023 |website=The Vision |language=it}}</ref> Ai është një kritik kryesor i [[Volodimir Zelenski|Volodymyr Zelenskyy]], <ref>{{Cite web |date=8 October 2022 |title=Travaglio rompe il fronte pro-Zelensky: 'Un Frankenstein sfuggito di mano ai suoi creatori Usa ed Eu' |url=https://www.open.online/2022/10/08/marco-travaglio-vs-zelensky-frankenstein-usa-ue/ |access-date=20 June 2023 |website=Open |language=it}}</ref> dhe qëndrimet e tij janë kritikuar si anti-Ukrainë dhe pro- [[Vladimir Putin]] . <ref>{{Cite news |date=23 March 2022 |title=Marco Travaglio, soldatino di Putin: 'Russi a Bergamo? Cos'è successo davvero', sconcerto |language=it |work=[[Libero Quotidiano]] |url=https://www.liberoquotidiano.it/news/personaggi/30940527/marco-travaglio-vladimir-putin-russi-missione-bergamo-fatto-quotidiano.html |access-date=20 June 2023}}</ref> <ref>{{Cite news |date=16 November 2022 |title=Il Fatto racconta la guerra come Putin vorrebbe fosse vero |language=it |work=Il Foglio |url=https://www.ilfoglio.it/esteri/2022/11/16/news/il-fatto-racconta-la-guerra-come-putin-vorrebbe-fosse-vero-4661572/ |access-date=20 June 2023}}</ref> Në qershor të vitit 2023, pas vdekjes dhe funeralit shtetëror të Berluskonit, Travaglio ishte kritik ndaj asaj që ai e perceptoi si një lumturim të udhëheqësit të ndjerë, duke përmendur skandalet e tij të shumta. <ref>{{Cite news |date=13 June 2023 |title=Silvio Berlusconi, Travaglio a La7: 'C'è stata una beatificazione imbarazzante. Lui non avrebbe voluto essere dipinto come un santino' |language=it |work=Il Fatto Quotidiano |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2023/06/13/silvio-berlusconi-travaglio-a-la7-ce-stata-una-beatificazione-imbarazzante-lui-non-avrebbe-voluto-essere-dipinto-come-un-santino/7192335/ |access-date=17 June 2023}}</ref> == Çmime dhe nderime == Travaglio fitoi Çmimin e Satirës Politike në [[Forte dei Marmi]] (2007) për rubrikat e tij në ''L'Unità'', Çmimin e Lirisë së Shtypit (2009) të Shoqatës Kombëtare të Gazetarëve Gjermanë, <ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio "Marco Travaglio"]. ''International Journalism Festival'' (in Italian). 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> dhe Premiolino (2010). <ref>{{Cite web |date=2010 |title=Edizione 2010 |url=https://ilpremiolino.it/portfolio_tags/edizione-2010/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013224127/https://ilpremiolino.it/portfolio_tags/edizione-2010/ |archive-date=13 October 2019 |access-date=19 June 2023 |website=Il Premiolino |language=it |quote=Travaglio Marco – ''Il Fatto Quotidiano''. Motivazione: Ispirandosi all'esempio professionale di Indro Montanelli con il quale ha lavorato prima a ''Il Giornale'' poi alla ''Voce'', Marco Travaglio, in un momento particolarmente difficile per l'informazione, è riuscito a dare vita insieme a un ristretto gruppo di colleghi a ''Il Fatto Quotidiano'', che in breve tempo si è conquistato un ruolo significativo nella stampa italiana.}}</ref> == Vepra == Travaglio është autor i mbi pesëdhjetë librave. Disa nga veprat e Travaglios, të tilla si ''È Stato la mafia'' (2013) dhe ''Slurp'' (2015), u adaptuan për teatër dhe monologë teatralë. Vepra të tjera teatrale përfshijnë ''Promemoria: 15 anni di storia d'Italia'' (2009) dhe ''Anestesia totale'' (2011). <ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio "Marco Travaglio"]. ''International Journalism Festival'' (in Italian). 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> Disa libra nga Travaglio janë shkruar në bashkëpunim, zakonisht me gazetarë të tjerë investigativë. <ref name="International Journalism Festival 2012" /> ; * == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> 1.Travaglio, Marco; Veltri, Elio (2009). ''Era e parave. Origjina dhe misteret e pasurisë së Silvio Berlusconit'' (në italisht) (bot. i ri). Romë: Editore Riuniti. fq. 568–569. <nowiki>ISBN 978-88-359-8008-7</nowiki>. 2.Faillaci, Sara (27 prill 2011). "Marco Travaglio. Indro, Ronald, Abba-t dhe Veline-t" (PDF). ''Vanity Fair'' (në italisht). fq. 106–114. Arkivuar nga origjinali (PDF) më 21 shtator 2013. Marrë më 21 qershor 2023. 3."Marco Travaglio: Babai pak i pranishëm, fans i çmendur i Renato Zero-s dhe kur..." ''Blitz Quotidiano'' (në italisht). 7 shtator 2015. Marrë më 21 qershor 2023. 4.Giordano, Mario Giordano (14 maj 2008). "Dy ose tri gjëra për ish-mikun tim Travaglio". ''Il Giornale'' (në italisht). fq. 43. Arkivuar nga origjinali më 13 gusht 2011. Marrë më 21 qershor 2023. 5."Marco Travaglio". ''International Journalism Festival'' (në italisht). 2012. Marrë më 19 qershor 2023. 6.Montanelli, Indro (1995). "Parathënie". Në Travaglio, Marco (red.). ''Koteci i lirive. Të thëna, të tërhura dhe të kundërshtuara'' (në italisht). Firence: Vallecchi Editore. <nowiki>ISBN 978-88-8252-046-5</nowiki>. [Ai është një Inkuizitor i Madh, sa të bëjë të zbehet edhe Vyshinsky, instrumenti i mbrapshtë i spastrimeve të Stalinit. Nuk vret askënd. Me thikë. Ai përdor një armë shumë më të rafinuar dhe që nuk ndiqet penalisht: arkivin. Imagjinoni dosjen që një gjurmues i tillë mund të ketë përpiluar për Berlusconin, i cili në drekë ka harruar plotësisht atë që tha në mëngjes.] 7."Travaglio, Marco në Enciklopedinë Treccani". ''Treccani'' (në italisht). Marrë më 19 qershor 2023. 8."Travaglio drejtor i Fatto Quotidiano". ''PrimaOnline'' (në italisht). 3 shkurt 2015. Marrë më 19 qershor 2023. 9."Kush është Marco Travaglio: biografia, jeta private, mosha dhe kontaktet". ''Controcampus'' (në italisht). 15 qershor 2020. Marrë më 21 qershor 2023. 10.Sangiovanni, Luciana (3 mars 2006). "Vendimi 46811-02" (PDF) (në italisht). Gjykata Civile e Romës, Seksioni i Parë. Marrë më 19 qershor 2023 – nëpërmjet MarcoTravaglio.it. 11.Novelli, Silverio (22 korrik 2008). "Fjalë bullgare mes Berlusconit dhe Biagi-t". ''Treccani'' (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 7 dhjetor 2012. Marrë më 19 qershor 2023. 12.Piccolillo, Virginia (11 maj 2008). "'Schifani i shpifur nga Travaglio'. Pdl-ja kundër Rai-t dhe Fazio-s". ''Corriere della Sera'' (në italisht). Marrë më 19 qershor 2023. 13."Fazio kërkon ndjesë në Tv ndaj Schifani-t. 'Asnjë konspiracion apo komplot'". ''La Repubblica'' (në italisht). 11 maj 2008. Marrë më 19 qershor 2023. 14."Çështja Travaglio, Schifani ngre padi. Grillo sulmon Fazio-n: 'Është një punonjës'". ''Corriere della Sera'' (në italisht). 12 maj 2008. Marrë më 19 qershor 2023. 15.Hooper, John (13 maj 2008). "Të komprometuar nga kompromisi". ''The Guardian''. Arkivuar nga origjinali më 14 maj 2008. Marrë më 19 qershor 2023. 16."Çmimi DJV për Marco Travaglio-n" (Deklaratë për shtyp) (në gjermanisht). Shoqata Gjermane e Gazetarëve. 24 shkurt 2009. Arkivuar nga origjinali më 28 shkurt 2009. Marrë më 19 qershor 2023. 17.Freda, Angela (5 tetor 2005). "Bertinotti: no ai moralisti Fanno male alla sinistra. 'Io contaminato dai salotti? Ho idee forti'". ''Corriere della Sera'' (në italisht). fq. 12. Arkivuar nga origjinali më 16 nëntor 2015. Marrë më 21 qershor 2023. 18."Marco Travaglio". ''Biografie online'' (në italisht). 10 maj 2008. Marrë më 21 qershor 2023. 19."Italia mes politikës dhe antipolitikës: Marco Travaglio në Auditoret e kulturës friulane". ''Connesso Magazine'' (në italisht). 30 tetor 2007. Arkivuar nga origjinali më 27 shkurt 2008. Marrë më 14 mars 2022. 20."Gabim 404 | Faqja nuk gjendet". ''La7'' (në italisht). 2018. Marrë më 19 qershor 2023. 21."Përtej Berlusconit". ''Red Pepper''. 11 maj 2010. Marrë më 19 qershor 2023. 22.Travaglio, Marco (24 korrik 2007). "Unë katolik antikomunist. Çfarë 'tip i majtë'". ''Il Giornale'' (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 26 korrik 2013. Marrë më 14 mars 2022. 23.Sabelli Fioretti, Claudio; Travaglio, Marco (1 maj 2008). ''Kokëforti (Serratuesi i rrufeshem)'' (në italisht). Romë: Aliberti. fq. 180. <nowiki>ISBN 978-88-7424-267-2</nowiki>. Marrë më 20 qershor 2023 – nëpërmjet Google Books. [Nëse Berlusconi nuk do të ishte kreu i së djathtës, unë do të isha atje! In Francë do të votoja me sy mbyllur për një Chirac apo një Villepin. Për Sarkozy-n jo, sepse është vulgar. Në Gjermani do të votoja me siguri Merkelin. Më pëlqenin shumë Reagan dhe Thatcher.] 24."Partia e FQ (Il Fatto Quotidiano)". ''Asterios'' (në italisht). 2018. Marrë më 21 qershor 2023. 25."Marco Travaglio, sa dashuri të djegura. Nga Bossi te Di Pietro, te Ingroia e te Grillo. Vetëm Berlusconi është përjetë?". ''Tempi'' (në italisht). 15 tetor 2013. Marrë më 20 qershor 2023. 26.Giangrande, Antonio (8 dhjetor 2016). "Silvio Berlusconi, italiani sipas antonomazisë". ''L'Italia del Trucco, l'Italia che siamo'' (në italisht). fq. 173. Marrë më 20 qershor 2023 – nëpërmjet Google Books. 27.Di Pietro, Antonio (29 mars 2008). "Deklaratat e votës: Marco Travaglio". ''AntonioDiPietro.com'' (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 9 prill 2008. Marrë më 19 qershor 2023. 28.Travaglio, Marco (5 qershor 2009). "Një votë kundër, por edhe pro". ''MicroMega'' (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 21 shtator 2013. Marrë më 14 mars 2022 – nëpërmjet Il Cannocchiale. 29.Giangrande, Antonio (8 dhjetor 2016). "Silvio Berlusconi, italiani sipas antonomazisë". ''L'Italia del Trucco, l'Italia che siamo'' (në italisht). fq. 172 173. Marrë më 20 qershor 2023 – nëpërmjet Google Books. 30."Mundimi (Travaglio) i votës". ''La7'' (në italisht). 8 shkurt 2013. Arkivuar nga origjinali më 13 shkurt 2013. Marrë më 19 qershor 2023. 31.Travaglio, Marco (shkurt 2013). "Nj’ë votë e lodhur". ''MicroMega'' (në italisht). 32."Reformat: sot libri 'Pse Jo' i Travaglio-s dhe Truzzi-t". ''Adnkronos'' (në italisht). 7 korrik 2016. Marrë më 20 qershor 2023. 33."Marco Travaglio: 'Kam votuar Pesë Yjet, ishte e kotë t'i mbaje në ngrirje'". ''La7'' (në italisht). 8 mars 2018. Marrë më 19 qershor 2023. 34.Travaglio, Marco (20 gusht 2020). "Prerja e numrit të parlamentarëve, pse Po". ''Il Fatto Quotidiano'' (në italisht). Marrë më 20 qershor 2023. 35.Travaglio, Marco (23 shkurt 2023). "Ku është Mario?". ''Il Fatto Quotidiano'' (në italisht). Marrë më 20 qershor 2023. 36.Dell'Orco, Daniele (24 shkurt 2022). "Parashikimi huq i Travaglio-s për Rusinë: 'Mbrëmjen tjetër...'". ''Il Giornale'' (në italisht). Marrë më 20 qershor 2023. 37."Blamimi i Marco Travaglio-s për sulmin e Rusisë bëhet viral: 'Invaizon? Lajm i rremë (Fake news)'". ''Il Tempo'' (në italisht). 24 shkurt 2023. Marrë më 20 qershor 2023. 38."Lufta Ukrainë-Rusi, Renzi: 'Travaglio paguhet për t'i bërë të gjitha gabim'". ''Adnkronos'' (në italisht). 26 shkurt 2022. Marrë më 20 qershor 2023. 39.Del Vigo, Francesco Maria (25 shkurt 2022). "Mohuesit e pushtimit". ''Il Giornale'' (në italisht). Marrë më 20 qershor 2023. 40.Madonia, Mattia (7 nëntor 2022). "Opinonizmi i paqëndrueshëm i Di Battista-s për luftën në Ukrainë, i pranishëm kudo në tv". ''The Vision'' (në italisht). Marrë më 20 qershor 2023. 41."Travaglio thyen frontin pro-Zelensky: 'Një Frankenstein që u ka dalë nga dora krijuesve të tij në SHBA dhe BE'". ''Open'' (në italisht). 8 tetor 2022. Marrë më 20 qershor 2023. 42."Marco Travaglio, ushtar i Putinit: 'Rusët në Bergamo? Çfarë ndodhi vërtet', tronditje". ''Libero Quotidiano'' (në italisht). 23 mars 2022. Marrë më 20 qershor 2023. 43."Il Fatto tregon luftën ashtu siç do të donte Putini të ishte e vërtetë". ''Il Foglio'' (në italisht). 16 nëntor 2022. Marrë më 20 qershor 2023. 44."Silvio Berlusconi, Travaglio në La7: 'Pati një shenjtërim të turpshëm. Ai vetë nuk do të donte të pikturohej si një shenjtor i vogël'". ''Il Fatto Quotidiano'' (në italisht). 13 qershor 2023. Marrë më 17 qershor 2023. 45."Edicioni 2010". ''Il Premiolino'' (në italisht). 2010. Arkivuar nga origjinali më 13 tetor 2019. Marrë më 19 qershor 2023. [Travaglio Marco – Il Fatto Quotidiano. Motivimi: I inspiruar nga shembulli profesional i Indro Montanelli-t me të cilin punoi fillimisht tek Il Giornale e më pas te La Voce, Marco Travaglio, në një moment veçanërisht të vështirë për informimin, ia doli t'i jepte jetë së bashku me një grup të ngushtë kolegësh gazetës Il Fatto Quotidiano, e cila në një kohë të shkurtër fitoi një rol të rëndësishëm në shtypin italian.] 46.Annicchiarico, Alberto (5 maj 2006). "Dënim i formës së prerë, Previti në Rebibbia". ''Il Sole 24 Ore'' (në italisht). Arkivuar nga origjinali më 6 maj 2006. Marrë më 19 qershor 2023. == Lidhje të jashtme == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>  * [http://www.ilfattoquotidiano.it/ ''Il Fatto Quotidiano''] - gazetë e pavarur, kryeredaktori i së cilës është Travaglio {{In lang|it}} * [http://www.voglioscendere.ilcannocchiale.it/ Voglio scendere] — blog nga Travaglio dhe kolegët gazetarë dhe autorë {{Interlanguage link|Pino Corrias|it|Pino Corrias}} dhe {{Interlanguage link|Peter Gomez (writer)|it|Peter Gomez}} {{In lang|it}} * [http://antefatto.ilcannocchiale.it/ L'Antefatto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130307145721/http://antefatto.ilcannocchiale.it/|date=7 March 2013}} — Faqja zyrtare e gazetës së pavarur të Travaglio, ''Il Fatto Quotidiano'' {{In lang|it}} * ''[https://web.archive.org/web/20130921190857/http://www.voglioscendere.go.ilcannocchiale.it.ilcannocchiale.it/ Voglio Scendere]'' - kolona në ''Il Cannocchiale'' {{In lang|it}} * [http://www.marcotravaglio.it/ MarcoTravaglio.it] — faqe jozyrtare e tifozëve që paraqet një rubrikë dhe disa kontribute të tjera nga Travaglio të pabotuara diku tjetër] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20110929050014/http://www.scarichiamoli.org/main.php?page=interviste%2Ftravaglio Intervistë me Marco Travaglio] në ''Scarichiamoli'' {{In lang|it}} * [https://cultura.biografieonline.it/intervista-a-marco-travaglio/ Intervistë me Marco Travaglio] në ''Biografieonline'' {{In lang|it}} * [http://www.repubblica.it/online/politica/sati/integrale/integrale.html Intervista kontroverse me Travaglion nga Luttazzi] {{In lang|it}} * ''[https://web.archive.org/web/20080828025033/http://espresso.repubblica.it/archivio/opinioni/marcotravaglio Signornò]'' dhe ''[http://espresso.repubblica.it/opinioni/carta-canta Carta-Canta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518042210/http://espresso.repubblica.it/opinioni/carta-canta|date=18 May 2017}}'' kolonat në ''L'Espresso'' {{In lang|it}} * {{Imdb emri|2055755}} * {{Facebook|marcotravaglio|Official page}} {{S-start}} {{s-media}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[Il Giornale]]''|years=1988–1994}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''La Voce''|years=1994–1995}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[La Repubblica]]''|years=1998–2001}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[L'Unità]]''|years=2002–2009}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[Il Fatto Quotidiano]]''|years=Since 2009}} {{s-aft|after=–}} {{s-end}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Torinos]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] sted9w0lzzvas60f7mgoimqjdmyzs7y 2985349 2985348 2026-05-29T15:34:45Z Eraqena 181813 Ka nevoje per hala redaktime 2985349 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox person | name = Marco Travaglio | image = Marco Travaglio.jpg | caption = Travaglio në vitin 2010 | birth_date = 13 Tetor 1964 (mosha 61) | birth_place = [[Torino]], Itali | alma_mater = [[Universiteti i Torinos]] | occupation = Gazetar | years_active = 1986 e deri më sot }} '''Marco Travaglio''' (i lindur më 13 tetor 1964) është një [[Gazetari|gazetar]], shkrimtar dhe analist italian. Që nga viti 2015, ai ka qenë kryeredaktor i gazetës së përditshme të pavarur ''Il Fatto Quotidiano'' . Travaglio e filloi karrierën e tij gazetareske në fund të viteve 1980 nën drejtimin e Indro Montanelli-t në ''Il Giornale'' dhe ''La Voce'', më pas në vitet 2000 punoi në ''La Repubblica'' dhe ''L'Unità'', përpara se të bëhej një nga themeluesit e ''Il Fatto Quotidiano'' në vitin 2009. Ai është gjithashtu autor i shumë librave dhe kolumnist për disa gazeta dhe revista të tjera kombëtare. Interesat e tij kryesore kanë qenë raportimi gjyqësor dhe çështjet aktuale dhe politika, duke u marrë me çështje që variojnë nga lufta kundër mafies italiane deri te [[korrupsioni]] . Një kritik i hershëm i [[Silvio Berlusconi|Silvio Berlusconit]], Travaglio u bë një nga zërat kryesorë të anti- berluskonizmit . Politikisht, ai e ka përshkruar veten si [[Liberalizmi|liberal]], sipas modelit të Montanellit, dhe si më afër të [[Politika e djathtë|djathtës politike]] sesa të [[Politika e majtë|majtës politike]], por kritikat e tij ndaj Berlusconit i gjetën azil në të majtë. Ai vlerësoi politikanët e krahut të djathtë, si [[Ronald Reagan]] dhe [[Margaret Thatcher]], dhe tha se i përket të djathtës liberale të [[Camillo Benso, Konti i Cavour|Camillo Benso, Kontit të Cavour]], [[Luigi Einaudi]], [[Alcide De Gasperi]] dhe Montanelli. Ai tha se votoi për ata që kishin shansin më të mirë për të larguar Berlusconin nga pushteti dhe për partitë [[Kundërkorrupsioni|antikorrupsion]], të tilla si Italia e Vlerave dhe Revolucioni Civil . Që nga fillimi i viteve 2010, ai ka qenë politikisht i afërt dhe mbështetës i [[Movimento 5 Stelle|Lëvizjes Pesë Yje]] . == Karriera == Travaglio lindi në [[Torino]], Itali, djali i një topograf nga Torinez, i cili ishte projektues trenash në Fiat Ferroviaria ; vëllai i tij, Franco Travaglio, është autor, regjisor dhe libretist i muzikaleve moderne. Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike në në Torino me një rezultat prej 58/60, ai u diplomua në letërsi moderne me një tezë mbi historinë bashkëkohore në [[Universiteti i Torinos|Universitetin e Torinos]] në moshën 32 vjeç, pasi u bë gazetar profesionist në vitin 1986.<ref>{{Cite book |last=Travaglio |first=Marco |title=L'odore dei soldi. Origini e misteri delle fortune di Silvio Berlusconi |url=https://archive.org/details/lodoredeisoldi0000velt |last2=Veltri |first2=Elio |date=2009 |publisher=Editore Riuniti |isbn=978-88-359-8008-7 |edition=new |location=Rome |pages=568–569 |language=it}}</ref> Në fund të viteve 1980, Travaglio filloi të ndiqte gazetarinë si karrierë, dhe filloi të shkruante për botime [[Kisha Katolike Romake|katolike]], të tilla si ''Il nostro tempo'' ("Koha Jonë"),<ref>{{Cite news |date=7 September 2015 |title=Marco Travaglio: Padre poco presente, sorcino doc e quando.. |language=it |work=Blitz Quotidiano |url=https://www.blitzquotidiano.it/media/visto-intervista-travaglio-rimpianti-padre-poco-presente-2266949/ |access-date=21 June 2023}}</ref> ku takoi Mario Giordano-n.<ref>{{Cite news |last=Giordano |first=Mario Giordano |date=14 May 2008 |title=Due o tre cose sul mio ex amico Travaglio |language=it |page=43 |work=Il Giornale |url=http://www.ilgiornale.it/pag_pdf.php?ID=77819 |url-status=dead |access-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813105301/http://www.ilgiornale.it/pag_pdf.php?ID=77819 |archive-date=13 August 2011}}</ref> Më pas ai punoi nën drejtimin e gazetarit të njohur Indro Montanelli për gazeta si ''Il Giornale'' (1987–1994) dhe ''La Voce'' (1994–1995),<ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}</ref> dhe fitoi vëmendjen e vetë Montanelli-t, i cili dikur tha për të se ai përdor "një armë më të rafinuar dhe jo të dënueshme ligjërisht: arkivat".<ref>{{Cite book |last=Montanelli |first=Indro |title=Il pollaio delle libertà. Detti, disdetti e contraddetti |date=1995 |publisher=Vallecchi Editore |isbn=978-88-8252-046-5 |editor-last=Travaglio |editor-first=Marco |location=Florence |language=it |chapter=Prefazione |quote=È un Grande Inquisitore, da far impallidire Vyšinskij, il bieco strumento delle purghe di Stalin. Non uccide nessuno. Col coltello. Usa un'arma molto più raffinata e non perseguibile penalmente: l'archivio. Immaginate il dossier che un simile segugio può aver compilato su Berlusconi, che a pranzo ha completamente dimenticato ciò che ha detto a colazione.}}</ref> Gjatë kësaj periudhe, Travaglio filloi të bashkëpunonte me [[Enzo Biagi|Enzo Biagi-n]], i cili drejtonte programin televiziv ''{{Interlanguage link|Il Fatto|it|Il Fatto}}'' . Pas mbylljes së ''La Voce'', këtij aktiviteti iu bashkua bashkëpunimi me gazeta dhe periodikë të ndryshëm.<ref name="International Journalism Festival 2012" /> Nga viti 1998 deri në vitin 2009, Travaglio punoi në ''La Repubblica'' (1998–2002) dhe ''L'Unità'' (2002–2009), ku drejtoi rubrika si "Bananas", "Uliwood Party" dhe "Zorro". Midis viteve 2006 dhe 2011, ai ishte gjithashtu një i ftuar i rregullt i programit televiziv ''AnnoZero'', të drejtuar nga Michele Santoro.<ref name="International Journalism Festival 2012" /> Gjatë karrierës së tij, Travaglio kontribuoi si kolumnist në gazeta dhe revista të njohura kombëtare, si ''Sette'', ''Cuore'', ''Il Messaggero'', ''Il Giorno'', ''{{Interlanguage link|L'Indipendente|it|L'Indipendente (Milano)}}'', ''Il Borghese'', ''La Padania'', ''L'Espresso'' (duke pritur rubrikën "Sigornò" pas vdekjes së {{Interlanguage link|Claudio Rinaldi (journalist, born 1946)|it|Claudio Rinaldi}}), ''MicroMega'', ''A'', ''linus'', ''{{Interlanguage link|Giudizio Universale|it|Giudizio Universale (rivista)}}'' dhe ''La voce del ribelle'' . Nga viti 2008 deri në vitin 2011, ai redaktoi rubrikën javore të transmetuar "Passaparola" për blogun e komentatorit politik dhe udhëheqësit të ardhshëm Beppe Grillo, e cila më vonë u transmetua edhe nga Current TV.<ref name="International Journalism Festival 2012" /> Në shtator 2009, së bashku me Furio Colombo, {{Interlanguage link|Peter Gomez (writer)|it|Peter Gomez}}, {{Interlanguage link|Marco Lillo|it|Marco Lillo}}, Cinzia Monteverdi dhe {{Interlanguage link|Antonio Padellaro|it|Antonio Padellaro}}, Travaglio kontribuoi në themelimin e gazetës së pavarur ''Il Fatto Quotidiano'' ("Fakti i Përditshëm").<ref>{{Cite web |date= |title=Travaglio, Marco nell'Enciclopedia Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=Treccani |language=it}}</ref> Ai u bë kryeredaktor i gazetës në vitin 2015.<ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio "Marco Travaglio"]. ''International Journalism Festival'' (in Italian). 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref><ref>{{Cite news |date=3 February 2015 |title=Travaglio direttore del Fatto Quotidiano |language=it |work=PrimaOnline |url=http://www.primaonline.it/2015/02/03/197591/marco-travaglio-e-il-nuovo-direttore-del-fatto-padellaro-nominato-presidente-della-societa-editoriale-il-fatto/ |access-date=19 June 2023}}</ref> Që nga viti 2018, ai ka redaktuar një rubrikë javore të quajtur "Balle Spaziali" në portalin ueb Loft të ''Il Fatto Quotidiano''.<ref>{{Cite web |date=15 June 2020 |title=Chi è Marco Travaglio: biografia, vita privata, età e contatti |url=https://www.controcampus.it/2020/06/chi-e-marco-travaglio-biografia-vita-privata-eta-e-contatti/ |access-date=21 June 2023 |website=Controcampus |language=it}}</ref> Ngjarjet politike dhe gjyqësore me rëndësi kombëtare, nga ''[[Mani pulite]]'' deri te problemet e figurës politike kontroverse [[Silvio Berlusconi]], kanë qenë fusha kryesore e interesit të Travaglios. Si gazetar, ai fitoi vëmendjen e publikut në vitin 2001 pasi mori pjesë në një shfaqje televizive në kanalin shtetëror kombëtar Rai 2 të quajtur ''{{Interlanguage link|Satyricon (Italian TV show)|it|Satyricon (programma televisivo)}}'' dhe u prezantua nga Daniele Luttazzi . Më pas ai prezantoi librin e tij më të shitur ''L'odore dei soldi'' ("Aroma e Parave", bashkëautor i Elio Veltri ), i cili heton origjinën e pasurisë së hershme të Berluskonit. Berlusconi ngriti një padi për shpifje; meqenëse informacioni ishte i saktë dhe i dokumentuar mirë, ai u dënua të paguante shpenzimet ligjore.<ref>{{Cite web |last=Sangiovanni |first=Luciana |date=3 March 2006 |title=Sentenza 46811-02 |url=http://www.marcotravaglio.it/Sentenza%2046811-02.pdf |access-date=19 June 2023 |publisher=Civil Court of Rome, First Section |language=it |via=MarcoTravaglio.it}}</ref> Shfaqja, e cila u transmetua gjatë fushatës për zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2001, u kritikua ashpër nga Berlusconi dhe partia e tij, dhe u etiketua prej tyre si një sulm personal i motivuar politikisht dhe jo objektiv. Pas fitores së tij në zgjedhjet e përgjithshme, Berlusconi ndaloi Luttazzin (së bashku me [[Enzo Biagi|Enzo Biagin]] dhe Michele Santoro, dy gazetarë të shquar që kishin kritikuar Berluskonin ose kishin hetuar historinë e tij) nga shfaqjet televizive shtetërore (editto bulgaro), duke shkaktuar një debat të gjatë rreth lirisë së informacionit dhe censurës në Itali.<ref>{{Cite web |last=Novelli |first=Silverio |date=22 July 2008 |title=Parole bulgare tra Berlusconi e Biagi |url=http://www.treccani.it/magazine/lingua_italiana/scritto_e_parlato/parole_bulgare.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121207051238/http://www.treccani.it/magazine/lingua_italiana/scritto_e_parlato/parole_bulgare.html |archive-date=7 December 2012 |access-date=19 June 2023 |website=Treccani |language=it}}</ref> Më 10 maj 2008, Travaglio komentoi mbi zgjedhjen e Renato Schifani si president i [[Senati i Republikës Italiane|Senatit të Republikës]] se duhet "thjesht t'i kërkohet zyrës së dytë më të lartë të shtetit të shpjegojë ato marrëdhënie me ata burra që më pas janë dënuar për lidhje me mafian" në programin televiziv të RAI-t për çështjet aktuale ''Che tempo che fa''.<ref>{{Cite news |last=Piccolillo |first=Virginia |date=11 May 2008 |title='Schifani diffamato da Travaglio'. Il Pdl contro la Rai e Fazio |language=it |work=Corriere della Sera |url=http://www.corriere.it/politica/08_maggio_11/piccolillo_f68ec80a-1f31-11dd-b397-00144f486ba6.shtml |access-date=19 June 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=11 May 2008 |title=Fazio chiede scusa in Tv a Schifani. 'Nessuna congiura o complotto' |language=it |work=La Repubblica |url=http://www.repubblica.it/2008/05/sezioni/politica/insulti-schifani/insulti-schifani/insulti-schifani.html |access-date=19 June 2023}}</ref> Deklarata e Travaglio-s rezultoi në reagime të ashpra negative nga politikanët italianë, përfshirë nga qendra e majtë italiane, përveç Antonio Di Pietro, i cili tha se Travaglio "thjesht po bënte punën e tij". Disa kërkuan shkarkimin e drejtorëve ekzekutivë në RAI. Grillo mbështeti Travaglion, ndërsa Schifani njoftoi se do të shkonte në gjykatë dhe do ta padiste Travaglion për [[Shpifja|shpifje]].<ref>{{Cite news |date=12 May 2008 |title=Caso Travaglio, Schifani querela. Grillo attacca Fazio: 'È un impiegato' |language=it |work=Corriere della Sera |url=http://www.corriere.it/politica/08_maggio_12/travaglio_fazio_sanzione_b5c1ee2e-2026-11dd-895d-00144f486ba6.shtml |access-date=19 June 2023}}</ref> Schifani tha se akuza e Travaglio-s bazohej në "fakte të paqëndrueshme ose të manipuluara, as të denja për të gjeneruar dyshime", duke shtuar se "dikush dëshiron të minojë dialogun midis qeverisë dhe opozitës".<ref>{{Cite news |last=Hooper |first=John |date=13 May 2008 |title=Compromised by compromise |work=The Guardian |url=http://commentisfree.guardian.co.uk/john_hooper/2008/05/compromised_by_compromise.html |url-status=dead |access-date=19 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080514054806/http://commentisfree.guardian.co.uk/john_hooper/2008/05/compromised_by_compromise.html |archive-date=14 May 2008}}</ref> Në shkurt të vitit 2009, Shoqata Gjermane e Gazetarëve i dha Travaglios çmimin e saj vjetor për Lirinë e Shtypit, duke e përshkruar atë si një "koleg të guximshëm dhe kritik... që ekspozonte vazhdimisht përpjekjet e politikanëve italianë, veçanërisht Silvio Berlusconi-t, për të ndikuar në media në avantazhin e tyre dhe për të mohuar raportet kritike". Që nga ngritja e tij në famë, Travaglio ka qenë një figurë polarizuese dhe ndonjëherë kontraverse. Grillo tha në tetor 2007 se e donte atë si Ministër Italian të Drejtësisë për Travaglion. I pikëpamjes së kundërt ishte Fausto Bertinotti, atëherë udhëheqës i Partisë Komuniste të Rithemelimit, i cili tha se Travaglio ishte i distancuar nga mënyra e tij e të menduarit, metodat dhe polemikat, duke përfshirë atë që ai e përshkroi si justicializëm ( ''[[wiktionary:giustizialismo|giustizialismo]]'' ) i Travaglios krahasuar me ''[[wiktionary:garantismo|garantizmin]]'' e tij kulturor, dhe në tetor 2005 kishte bërë shaka se dëgjimi i emrit të tij i shkaktonte urtikarie.<ref>{{Cite news |last=Freda |first=Angela |date=5 October 2005 |title=Bertinotti: no ai moralisti Fanno male alla sinistra. 'Io contaminato dai salotti? Ho idee forti' |language=it |page=12 |work=Corriere della Sera |url=http://archiviostorico.corriere.it/2005/ottobre/05/Bertinotti_moralisti_Fanno_male_alla_co_9_051005089.shtml |url-status=dead |access-date=21 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116085203/http://archiviostorico.corriere.it/2005/ottobre/05/Bertinotti_moralisti_Fanno_male_alla_co_9_051005089.shtml |archive-date=16 November 2015}}</ref> Në vitin 2005, ish-presidenti italian [[Francesco Cossiga]] e përshkroi Travaglion si "një fashist të ndyrë dhe të krahut të djathtë", ndërsa Pier Ferdinando Casini, presidenti i atëhershëm i Dhomës së Deputetëve, bëri shaka në vitin 2006 se Travaglio do të mbetej pa punë nëse Berlusconi do të vdiste.<ref>{{Cite web |date=10 May 2008 |title=Marco Travaglio |url=https://biografieonline.it/biografia-marco-travaglio |access-date=21 June 2023 |website=Biografie online |language=it}}</ref> == Pikëpamjet politike == Travaglio e konsideron veten si gjithmonë [[Liberalizmi|liberal]] ose, sipas fjalëve të tij, "liberal-montanellian".<ref>{{Cite web |date=30 October 2007 |title=L'Italia tra politica e antipolitica: Marco Travaglio all'Auditorium della cultura friulana |url=http://www.connessomagazine.it/articoli/arte-cultura/l-italia-tra-politica-e-antipolitica-marco-travaglio-allauditorium-della-cultura-friulana |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080227031606/http://www.connessomagazine.it/articoli/arte-cultura/l-italia-tra-politica-e-antipolitica-marco-travaglio-allauditorium-della-cultura-friulana |archive-date=27 February 2008 |access-date=14 March 2022 |website=Connesso Magazine |language=it}}</ref> Gjatë intervistës së tij të vitit 2001 dhënë Daniele Luttazzi në programin televiziv ''Satyricon'', ai tha se ishte një liberal ("një nxënës i Montanellit ") që gjeti azil tek e Majta pa e identifikuar veten si [[Politika e majtë|të majtë]] . Në vitin 2010, ai i konfirmoi deklarata të tilla, duke thënë se ka ide më afër pozicioneve që në vendet e tjera normalisht përfaqësohen nga [[Politika e djathtë|e Djathta]].<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Errore 404 {{!}} Pagina non disponibile |url=https://www.la7.it/tetris/pvideo-stream?id=i69969 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130413062220/http://www.la7.it/tetris/pvideo-stream?id=i69969 |archive-date=13 April 2013 |access-date=19 June 2023 |website=La7 |language=it}}</ref> [[Kisha Katolike Romake|Katolik]], ai është përshkruar si i ardhur nga e djathta katolike.<ref>{{Cite web |date=11 May 2010 |title=Beyond Berlusconi |url=http://www.redpepper.org.uk/Beyond-Berlusconi/ |access-date=19 June 2023 |website=Red Pepper}}</ref> Në një letër dërguar ''Il Giornale'' në vitin 2007, ai e quajti veten një katolik [[Kundërkomunizmi|antikomunist]].<ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=24 July 2007 |title=Io cattolico anticomunista. Altro che 'tipo sinistro' |language=it |work=Il Giornale |url=http://www.ilgiornale.it/news/io-cattolico-anticomunista-altro-che-tipo-sinistro.html |url-status=dead |access-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130726034041/http://www.ilgiornale.it/news/io-cattolico-anticomunista-altro-che-tipo-sinistro.html |archive-date=26 July 2013}}</ref> Në një intervistë të vitit 2008 dhënë {{Interlanguage link|Claudio Sabelli Fioretti|it}} e përfshirë në librin ''Il rompiballe'', Travaglio tha: "Në Francë do të votoja me sy mbyllur për një [[Zhak Shirak|Chirac]], një [[Dominique de Villepin|Villepin]] ... Me siguri do të votoja për [[Angela Merkel|Merkelin]] . Më pëlqenin shumë [[Ronald Reagan|Reagan]] dhe [[Margaret Thatcher|Thatcher]] ." <ref>{{Cite book |last=Sabelli Fioretti |first=Claudio |url=https://books.google.com/books?id=NOcaAQAAIAAJ |title=Il rompiballe |last2=Travaglio |first2=Marco |date=1 May 2008 |publisher=Aliberti |isbn=978-88-7424-267-2 |location=Rome |page=[https://www.google.com/books/edition/Il_rompiballe/NOcaAQAAIAAJ&pg=PA180 180] |language=it |quote=Se non fosse Berlusconi il capo della destra io starei lì! In Francia voterei a occhi chiusi per uno Chirac, un Villepin. Per Sarkozy no perchè è un tamarro. In Germania voterei Merkel sicuro. Mi piacevano molto Reagan e la Thatcher. |access-date=20 June 2023 |via=Google Books}}</ref> Në ''Il rompiballe'', ai e përshkroi [[Giorgia Meloni|Giorgia Melonin]], një politikane të krahut të djathtë dhe [[Kryeministri i Italisë|kryeministre të ardhshme të Italisë]], si "fantastike, shumë të mirë" dhe "të përkushtuar, entuziaste, kompetente", ndërsa për Roberto Maronin, një ministër në qeverinë e Berluskonit, ai tha se ai ishte "një ministër i mirë".<ref>{{Cite web |date=2018 |title=Il partito del FQ |url=https://www.asterios.it/catalogo/il-partito-del-fq |access-date=21 June 2023 |website=Asterios |language=it}}</ref> Travaglio arriti në përfundimin se "e djathta ime nuk ekziston. Është imagjinare. Është e djathta liberale. [[Camillo Benso, Konti i Cavour|Cavour]], [[Luigi Einaudi|Einaudi]], [[Alcide De Gasperi|De Gasperi]], Montanelli. Të gjithë të vdekur." <ref>{{Cite news |date=15 October 2013 |title=Marco Travaglio, quanti amori bruciati. Da Bossi a Di Pietro a Ingroia a Grillo. Solo Berlusconi è per sempre? |language=it |work=Tempi |url=https://www.tempi.it/marco-travaglio-quanti-amori-bruciati-da-bossi-a-di-pietro-a-ingroia-a-grillo-solo-berlusconi-e-per-sempre/ |access-date=20 June 2023}}</ref> Gjatë programit televiziv ''Dodicesimo të Rai 2, raundi'', Travaglio deklaroi se në zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2006 ai kishte votuar për Senatin "pa e prekur hundën për herë të parë" sepse, sipas fjalëve të tij, "Italia e Vlerave më bëri dhuratën e kandidimit të një personi që e vlerësoj dhe që më ka nderuar me miqësinë e saj, Franca Rame".<ref>{{Cite web |last=Giangrande |first=Antonio |date=8 December 2016 |title=Silvio Berlusconi l'Italiano per Antonomasia |url=https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ |access-date=20 June 2023 |website=L'Italia del Trucco, l'Italia che siamo |page=[https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ&pg=PA173 173] |language=it |via=Google Books}}</ref> Më 29 mars 2008, blogu i Antonio Di Pietro publikoi një artikull nga Travaglio në të cilin ai shprehu publikisht votën e tij për Italinë e Vlerave për zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2008 dhe konfirmoi prirjet e tij liberale, duke shtuar se ai ende ishte "duke pritur për një Einaudi të ri ose një De Gasperi të ri".<ref>{{Cite web |last=Di Pietro |first=Antonio |date=29 March 2008 |title=Dichiarazioni di voto: Marco Travaglio |url=http://www.antoniodipietro.com/2008/03/dichiarazioni_di_voto_marco_tr.html |url-status=usurped |archive-url=https://web.archive.org/web/20080409212248/http://www.antoniodipietro.com/2008/03/dichiarazioni_di_voto_marco_tr.html |archive-date=9 April 2008 |access-date=19 June 2023 |website=AntonioDiPietro.com |language=it}}</ref> Më 5 qershor 2009, në prag të zgjedhjeve të Parlamentit Europian të vitit 2009 në Itali, ai deklaroi se do të votonte për Italinë e Vlerave sepse ishte i kënaqur me mënyrën e saj të kundërshtimit të qeverisë së katërt të Berluskonit.<ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=5 June 2009 |title=Un voto contro ma anche per |language=it |work=MicroMega |url=http://www.voglioscendere.go.ilcannocchiale.it.ilcannocchiale.it/?yy=2009&mm=6&p=4 |url-status=dead |access-date=14 March 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921054758/http://www.voglioscendere.go.ilcannocchiale.it.ilcannocchiale.it/?yy=2009&mm=6&p=4 |archive-date=21 September 2013 |via=Il Cannocchiale}}</ref> Intervistoi {{Interlanguage link|Antonello Piroso|it}} Më 22 mars 2011, në programin televiziv ''Niente di personale'' në La7, Travaglio zbuloi se në zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 1996 kishte votuar për [[Lega Nord]] në njërën nga dy dhomat legjislative dhe për veprën "The Olive Tree" të [[Romano Prodi|Romano Prodit]] në dhomën tjetër. Ai e shpjegoi votën e tij për Lega Nord si përmbushje të një premtimi që i kishte bërë vetes pasi u largua nga ''Il Giornale'' në vitin 1994: do të kishte votuar për këdo që do të rrëzonte Berluskonin.<ref>{{Cite web |last=Giangrande |first=Antonio |date=8 December 2016 |title=Silvio Berlusconi l'Italiano per Antonomasia |url=https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ |access-date=20 June 2023 |website=L'Italia del Trucco, l'Italia che siamo |page=[https://books.google.com/books?id=IYWiDQAAQBAJ&dq=%E2%80%9CMarco+Travaglio%E2%80%9D+elezioni+%E2%80%9C1996%E2%80%9D+voto+%E2%80%9CLega+Nord%E2%80%9D&pg=PA172 172 173] |language=it |via=Google Books}}</ref> Për zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2013, në një artikull të botuar në ''MicroMega'' dhe gjithashtu në programet televizive të La7, ''{{Interlanguage link|Servizio pubblico|it|Servizio pubblico (programma televisivo)}}'' nga Michele Santoro dhe ''{{Interlanguage link|Otto e mezzo (TV program)|it|Otto e mezzo (programma televisivo)}}'' nga Lilli Gruber, ai njoftoi votën e tij për Revolucionin Civil në [[Dhoma e Deputetëve e Italisë|Dhomën e Deputetëve]] dhe [[Movimento 5 Stelle|Lëvizjen Pesë Yje]] në Senat.<ref>{{Cite web |date=8 February 2013 |title=Il Travaglio del voto |url=http://www.la7.tv/richplayer/index.html?assetid=50312746 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130213195507/http://www.la7.tv/richplayer/index.html?assetid=50312746 |archive-date=13 February 2013 |access-date=19 June 2023 |website=La7 |language=it}}</ref><ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=February 2013 |title=Un voto stanco |language=it |work=MicroMega}}</ref> Për referendumin kushtetues italian të vitit 2016 në lidhje me reformën [[Matteo Renzi|Renzi]] - Boschi, Travaglio mbështeti fushatën "Jo" dhe shkroi një libër kundër reformës.<ref>{{Cite web |date=7 July 2016 |title=Riforme: oggi il libro 'Perché No' di Travaglio e Truzzi |url=https://www.adnkronos.com/referendum-arriva-il-libro-perche-no-di-marco-travaglio-e-silvia-truzzi_R6Wo6V6BbxlMxJ5w3olpv |access-date=20 June 2023 |website=Adnkronos |language=it}}</ref> Në episodin e 8 marsit 2018 të ''Otto e mezzo'', Travaglio deklaroi se kishte votuar për Lëvizjen Pesë Yje në zgjedhjet e përgjithshme italiane të vitit 2018.<ref>{{Cite web |date=8 March 2018 |title=Marco Travaglio: 'Ho votato 5 stelle, era inutile tenerli nel freezer' |url=https://www.la7.it/otto-e-mezzo/video/marco-travaglio-ho-votato-5-stelle-era-inutile-tenerli-nel-freezer-09-03-2018-236045 |access-date=19 June 2023 |website=La7 |language=it}}</ref> Për referendumin kushtetues italian të vitit 2020 në lidhje me uljen e numrit të deputetëve, Travaglio mbështeti "Po"-në. <ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=20 August 2020 |title=Taglio dei parlamentari, perché Sì |language=it |work=Il Fatto Quotidiano |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/in-edicola/articoli/2020/08/20/taglio-perche-si/5904946/ |access-date=20 June 2023}}</ref> Në shkurt të vitit 2022, Travaglio e quajti lajmin për një [[Pushtimi rus i Ukrainës në 2022|pushtim të afërt rus të Ukrainës]] një "[[Lajmet e rreme|lajm të rremë]] amerikan", duke e bërë këtë edhe një ditë para se të fillonte pushtimi,<ref>{{Cite news |last=Travaglio |first=Marco |date=23 February 2023 |title=Dov'è Mario? |language=it |work=Il Fatto Quotidiano |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/in-edicola/articoli/2022/02/23/dove-mario/6503938/ |access-date=20 June 2023}}</ref><ref>{{Cite news |last=Dell'Orco |first=Daniele |date=24 February 2022 |title=La 'profezia balla' di Travaglio sulla Russia: 'L'altra sera...' |language=it |work=Il Giornale |url=https://www.ilgiornale.it/news/politica/anche-travaglio-profeta-contrario-invasione-russa-fake-news-2013048.html |access-date=20 June 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 February 2023 |title=La figuraccia di Marco Travaglio sull'attacco della Russia diventa virale: 'Invasione? Fake news' |language=it |work=Il Tempo |url=https://www.iltempo.it/esteri/2022/02/24/news/marco-travaglio-invasione-russia-ucraina-fake-news-usa-twitter-previsione-sbagliata-brutta-figura-30598828/ |access-date=20 June 2023}}</ref> gjë që rezultoi në kritika, <ref>{{Cite web |date=26 February 2022 |title=Guerra Ucraina-Russia, Renzi: 'Travaglio pagato per sbagliarle tutte' |url=https://www.adnkronos.com/guerra-ucraina-russia-renzi-travaglio-pagato-per-sbagliarle-tutte_6YOas0WfJY3g44yuo5gmri |access-date=20 June 2023 |website=Adnkronos |language=it}}</ref> si dhe u rendit midis mohuesve të pushtimit.<ref>{{Cite news |last=Del Vigo |first=Francesco Maria |date=25 February 2022 |title=I negazionisti dell'invasione |language=it |work=Il Giornale |url=https://www.ilgiornale.it/news/politica/i-negazionisti-dellinvasione-2013141.html |access-date=20 June 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Madonia |first=Mattia |date=7 November 2022 |title=L'insostenibile opinionismo di Di Battista sulla guerra in Ucraina, onnipresente in tv |url=https://thevision.com/attualita/di-battista-ucraina/ |access-date=20 June 2023 |website=The Vision |language=it}}</ref> Ai është një kritik kryesor i [[Volodimir Zelenski|Volodymyr Zelenskyy]]<ref>{{Cite web |date=8 October 2022 |title=Travaglio rompe il fronte pro-Zelensky: 'Un Frankenstein sfuggito di mano ai suoi creatori Usa ed Eu' |url=https://www.open.online/2022/10/08/marco-travaglio-vs-zelensky-frankenstein-usa-ue/ |access-date=20 June 2023 |website=Open |language=it}}</ref>, dhe qëndrimet e tij janë kritikuar si anti-Ukrainë dhe pro- [[Vladimir Putin]].<ref>{{Cite news |date=23 March 2022 |title=Marco Travaglio, soldatino di Putin: 'Russi a Bergamo? Cos'è successo davvero', sconcerto |language=it |work=[[Libero Quotidiano]] |url=https://www.liberoquotidiano.it/news/personaggi/30940527/marco-travaglio-vladimir-putin-russi-missione-bergamo-fatto-quotidiano.html |access-date=20 June 2023}}</ref><ref>{{Cite news |date=16 November 2022 |title=Il Fatto racconta la guerra come Putin vorrebbe fosse vero |language=it |work=Il Foglio |url=https://www.ilfoglio.it/esteri/2022/11/16/news/il-fatto-racconta-la-guerra-come-putin-vorrebbe-fosse-vero-4661572/ |access-date=20 June 2023}}</ref> Në qershor të vitit 2023, pas vdekjes dhe funeralit shtetëror të Berluskonit, Travaglio ishte kritik ndaj asaj që ai e perceptoi si një lumturim të udhëheqësit të ndjerë, duke përmendur skandalet e tij të shumta.<ref>{{Cite news |date=13 June 2023 |title=Silvio Berlusconi, Travaglio a La7: 'C'è stata una beatificazione imbarazzante. Lui non avrebbe voluto essere dipinto come un santino' |language=it |work=Il Fatto Quotidiano |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2023/06/13/silvio-berlusconi-travaglio-a-la7-ce-stata-una-beatificazione-imbarazzante-lui-non-avrebbe-voluto-essere-dipinto-come-un-santino/7192335/ |access-date=17 June 2023}}</ref> == Çmime dhe nderime == Travaglio fitoi Çmimin e Satirës Politike në [[Forte dei Marmi]] (2007) për rubrikat e tij në ''L'Unità'', Çmimin e Lirisë së Shtypit (2009) të Shoqatës Kombëtare të Gazetarëve Gjermanë, <ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio "Marco Travaglio"]. ''International Journalism Festival'' (in Italian). 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> dhe Premiolino (2010).<ref>{{Cite web |date=2010 |title=Edizione 2010 |url=https://ilpremiolino.it/portfolio_tags/edizione-2010/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20191013224127/https://ilpremiolino.it/portfolio_tags/edizione-2010/ |archive-date=13 October 2019 |access-date=19 June 2023 |website=Il Premiolino |language=it |quote=Travaglio Marco – ''Il Fatto Quotidiano''. Motivazione: Ispirandosi all'esempio professionale di Indro Montanelli con il quale ha lavorato prima a ''Il Giornale'' poi alla ''Voce'', Marco Travaglio, in un momento particolarmente difficile per l'informazione, è riuscito a dare vita insieme a un ristretto gruppo di colleghi a ''Il Fatto Quotidiano'', che in breve tempo si è conquistato un ruolo significativo nella stampa italiana.}}</ref> == Vepra == Travaglio është autor i mbi pesëdhjetë librave. Disa nga veprat e Travaglios, të tilla si ''È Stato la mafia'' (2013) dhe ''Slurp'' (2015), u adaptuan për teatër dhe monologë teatralë. Vepra të tjera teatrale përfshijnë ''Promemoria: 15 anni di storia d'Italia'' (2009) dhe ''Anestesia totale'' (2011). <ref name="International Journalism Festival 2012">{{Cite web |date=2012 |title=Marco Travaglio |url=https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio |access-date=19 June 2023 |website=International Journalism Festival |language=it}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.festivaldelgiornalismo.com/speaker/marco-travaglio "Marco Travaglio"]. ''International Journalism Festival'' (in Italian). 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 June</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Italian-language sources (it)]]</ref> Disa libra nga Travaglio janë shkruar në bashkëpunim, zakonisht me gazetarë të tjerë investigativë. <ref name="International Journalism Festival 2012" /> * == Referencat == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>  * [http://www.ilfattoquotidiano.it/ ''Il Fatto Quotidiano''] - gazetë e pavarur, kryeredaktori i së cilës është Travaglio {{In lang|it}} * [http://www.voglioscendere.ilcannocchiale.it/ Voglio scendere] — blog nga Travaglio dhe kolegët gazetarë dhe autorë {{Interlanguage link|Pino Corrias|it|Pino Corrias}} dhe {{Interlanguage link|Peter Gomez (writer)|it|Peter Gomez}} {{In lang|it}} * [http://antefatto.ilcannocchiale.it/ L'Antefatto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130307145721/http://antefatto.ilcannocchiale.it/|date=7 March 2013}} — Faqja zyrtare e gazetës së pavarur të Travaglio, ''Il Fatto Quotidiano'' {{In lang|it}} * ''[https://web.archive.org/web/20130921190857/http://www.voglioscendere.go.ilcannocchiale.it.ilcannocchiale.it/ Voglio Scendere]'' - kolona në ''Il Cannocchiale'' {{In lang|it}} * [http://www.marcotravaglio.it/ MarcoTravaglio.it] — faqe jozyrtare e tifozëve që paraqet një rubrikë dhe disa kontribute të tjera nga Travaglio të pabotuara diku tjetër] {{In lang|it}} * [https://web.archive.org/web/20110929050014/http://www.scarichiamoli.org/main.php?page=interviste%2Ftravaglio Intervistë me Marco Travaglio] në ''Scarichiamoli'' {{In lang|it}} * [https://cultura.biografieonline.it/intervista-a-marco-travaglio/ Intervistë me Marco Travaglio] në ''Biografieonline'' {{In lang|it}} * [http://www.repubblica.it/online/politica/sati/integrale/integrale.html Intervista kontroverse me Travaglion nga Luttazzi] {{In lang|it}} * ''[https://web.archive.org/web/20080828025033/http://espresso.repubblica.it/archivio/opinioni/marcotravaglio Signornò]'' dhe ''[http://espresso.repubblica.it/opinioni/carta-canta Carta-Canta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170518042210/http://espresso.repubblica.it/opinioni/carta-canta|date=18 May 2017}}'' kolonat në ''L'Espresso'' {{In lang|it}} * {{Imdb emri|2055755}} * {{Facebook|marcotravaglio|Official page}} {{S-start}} {{s-media}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[Il Giornale]]''|years=1988–1994}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''La Voce''|years=1994–1995}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[La Repubblica]]''|years=1998–2001}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[L'Unità]]''|years=2002–2009}} {{s-aft|after=–}} {{s-bef|before=–}} {{S-ttl|title=Journalist for ''[[Il Fatto Quotidiano]]''|years=Since 2009}} {{s-aft|after=–}} {{s-end}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Torinos]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Lindje 1964]] [[Kategoria:Artikuj me hKarta]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] 2b40ft99uvnfpmry1e864v1al6084zi 0 401048 2985399 2984145 2026-05-29T17:40:56Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985399 wikitext text/x-wiki '''Pieter Cornelis Feith''' (i lindur më 9 shkurt 1945) është një [[Diplomati|diplomat]] holandez, i cili më parë ka shërbyer si Përfaqësues Special i Bashkimit Evropian (EUSR) dhe si Përfaqësues Civil Ndërkombëtar në [[Kosova|Kosovë]] . <ref>{{Cite web |last=Burazer |first=Nikola |date=2017-10-13 |title=[EWB Interview] Feith: No indictment against top-level Kosovo criminals a failure of the EU |url=https://europeanwesternbalkans.com/2017/10/13/ewb-interview-feith-no-indictment-top-level-kosovo-criminals-failure-eu/ |access-date=2021-07-19 |website=European Western Balkans}}</ref> == Vështrim == Feith ka lindur në [[Roterdami|Roterdam]] të [[Holanda|Holandës]] dhe ka studiuar [[shkenca politike]] në Universitetin e Lozanës [[Zvicra|në Zvicër]], dhe është diplomuar në Shkollën Fletcher të Drejtësisë dhe Diplomacisë në Medford, Massachusetts, Shtetet e Bashkuara (1970). Feith ka qenë aktiv në çështjet e jashtme që nga viti 1970. Ai ka qenë i vendosur në [[Damasku|Damask]], [[Boni|Bon]], [[Nju Jork Siti|New York City]] (Misioni në [[Organizata e Kombeve të Bashkuara|Kombet e Bashkuara]] ), [[Hartum|Khartum]] dhe në Misionin e Holandës në [[NATO]] dhe Bashkimin Evropian Perëndimor ( WEU ), në [[Rajoni i Kryeqytetit të Brukselit|Bruksel]] . Ai gjithashtu kryesoi Konferencën e parë të Kombeve të Bashkuara të Shteteve Palë në Konventën e Armëve Kimike në [[Haga|Hagë]] në vitin 1997. Feith ka qenë aktiv në [[Ballkani|Ballkan]] gjatë kohës së tij me NATO-n, veçanërisht si Këshilltar Politik i Komandantit të [[Forca Zbatuese|IFOR-it]] në [[Bosnja dhe Hercegovina|Bosnjë-Hercegovinë]], dhe shërbeu në [[Këshilli i Bashkimit Evropian|Këshillin e BE-së]] për vlerësimin e misionit në Darfur . Ai gjithashtu kryesoi Ekipin e Ekspertëve të BE-së për Irakun. Në vitin 2005, Feith ishte kreu i Misionit Monitorues të Aceh, një mision i mandatuar sipas Politikës Evropiane të Sigurisë dhe Mbrojtjes . Misioni i suksesshëm skadoi në dhjetor 2006. Në prill të vitit 2008, si përfaqësues special i Bashkimit Evropian, ai udhëhoqi një ekip zyrtarësh të BE-së dhe miratoi [[Kushtetuta e Kosovës|Kushtetutën]] e Republikës së [[Njohja ndërkombëtare e Kosovës|njohur pjesërisht]] [[Kosova|të Kosovës]] . <ref>{{Cite web |title=Newser &#124; Headline News Summaries, World News, and Breaking News |url=https://www.newser.com/ |website=www.newser.com}}</ref> == Sulmi me bombë == Më 14 nëntor 2008, një bombë shpërtheu jashtë zyrës së Feith, në kryeqytetin e Kosovës, [[Prishtina|në Prishtina]] . <ref>{{Cite web |date=2008-11-28 |title=Kosovo UN court frees German bomb attack suspects |url=https://www.france24.com/en/20081128-kosovo-un-court-frees-german-bomb-attack-suspects-kosovo-germany |access-date=2021-07-19 |website=France 24}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2008-11-14 |title=Explosion rocks EU office in Pristina |url=https://www.france24.com/en/20081114-explosion-rocks-eu-office-pristina-kosovo |access-date=2021-07-19 |website=France 24}}</ref> Robert Z, Andreas J dhe Andreas D, agjentë të shërbimit të inteligjencës gjermane [[Shërbimi Federal i Inteligjencës (Gjermani)|BND]], u arrestuan me dyshimin se kishin hedhur bombën. Më 29 nëntor, të tre burrat u larguan nga Prishtina me një fluturim special drejt Berlinit. <ref>{{Cite news |date=December 2008 |title=Covert Cock-Up: Germany's Failed Spy Mission in Kosovo |work=[[Der Spiegel]] |url=http://www.spiegel.de/international/germany/covert-cock-up-germany-s-failed-spy-mission-in-kosovo-a-593713.html}}</ref> <ref>{{Cite news |date=2008-11-14 |title=Explosive charge thrown at EU mission in Kosovo |language=en |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-kosovo-eu-explosion-idUSTRE4AD8FC20081114 |access-date=2021-07-19}}</ref> == Përvojë profesionale == * 1970 - 1995 - Shërbimi Diplomatik i Holandës * 1995 - 2001 - Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut ( [[NATO]] ), Përfaqësues Personal i Sekretarit të Përgjithshëm Lord Robertson për Jugosllavinë, Drejtor i Drejtorisë së Menaxhimit të Krizave dhe Operacioneve, Kryetar i Task Forcës së NATO-s për Ballkanin dhe Këshilltar Politik i Komandantit IFOR në Bosnjë-Hercegovinë. * 2001 - 2010 <ref>{{Cite web |title=worldforesightforum.org |url=http://www.worldforesightforum.org/Pieter-Feith/page/5441/index.html |website=www.worldforesightforum.org |access-date=26 maj 2026 |archive-date=21 mars 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120321102412/http://www.worldforesightforum.org/Pieter-Feith/page/5441/index.html |url-status=dead }}</ref> - Sekretariati i Përgjithshëm i Këshillit të Bashkimit Evropian, Zëvendësdrejtor i Përgjithshëm për Çështjet Politiko-Ushtarake. * 2004 - Përfaqësues Personal i [[Përfaqësuesi i Lartë i Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë|Përfaqësuesit të Lartë]] të BE-së, [[Javier Solana]], për [[Sudani|Sudanin]] / Darfurin . * 2005 - Kryetar i Ekipit të Ekspertëve të BE-së për [[Iraku|Irakun]] . * 2005 - 2006 - Kryetar i Misionit Monitorues të Aceh (AMM) të udhëhequr nga BE-ja në Indonezi. * 2007 - Komandant i Operacioneve Civile për të gjitha Operacionet Civile të Menaxhimit të Krizave të ESDP-së, Drejtor në Detyrë i Kapacitetit të Planifikimit dhe Sjelljes Civile të BE-së. * 2008 - 2011 - [[Përfaqësuesi Special i Bashkimit Evropian]] për [[Kosova|Kosovën]] * 2008 - 2012 - [[Përfaqësuesi Civil Ndërkombëtar për Kosovën]] == Jeta personale == Ai është i martuar me Christina Wachtmeister, e cila zotëron Kështjellën Kvesarum, dhe ata kanë tre vajza. == Lidhje të jashtme == *  [https://web.archive.org/web/20080209005257/http://www.aceh-mm.org/english/amm_menu/profile_pieter.htm Profile of Pieter Feith] on the website of the Aceh Monitoring Mission == Referime == [[Kategoria:Lindje 1945]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Diplomatë të Bashkimit Evropian]] [[Kategoria:Njerëz nga Roterdami]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Lozanës]] cu0qs2upeihv5j5s1lx5h13mow8qfy2 0 401053 2985445 2984151 2026-05-29T20:37:58Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985445 wikitext text/x-wiki '''Përfaqësuesit Specialë të Bashkimit Evropian''' janë emisarë të [[Bashkimi Evropian|Bashkimit Evropian]] me detyra specifike jashtë vendit. Ndërsa ambasadorët e BE-së janë përgjegjës për çështjet me një vend të vetëm, Përfaqësuesit Specialë trajtojnë çështje specifike, zona konflikti ose rajone të vendeve. Ata i përgjigjen drejtpërdrejt [[Përfaqësuesi i Lartë i Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë|Përfaqësueses së Lartë të Bashkimit për Punët e Jashtme dhe Politikën e Sigurisë]], aktualisht [[Kaja Kallas]] . == Përfaqësues të mëparshëm == Tabela më poshtë bazohet në burime zyrtare të ofruara nga BE-ja. <ref name="former">{{Cite web |title=About the European External Action Service (EEAS) |url=http://eeas.europa.eu/policies/eu-special-representatives/former-special-representatives/index_en.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406132336/http://eeas.europa.eu/policies/eu-special-representatives/former-special-representatives/index_en.htm |archive-date=6 April 2013 |website=EEAS}}</ref> <ref>{{Cite web |title=EUR-Lex – Access to European Union law – choose your language |url=http://eur-lex.europa.eu/ |website=eur-lex.europa.eu}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Scope ! Representative(s) ! Term(s) |- |- | rowspan=5 | [[Afghanistan]] | [[Klaus-Peter Klaiber]] | 10 December 2001 – 30 June 2002 |- | [[Francesc Vendrell i Vendrell|Francesc Vendrell]] | 1 July 2002 – 31 August 2008 |- | Ettore Francesco Sequi (also for [[Pakistan]] from 15 June 2009) | 1 September 2008 – 31 March 2010 |- | [[Vygaudas Ušackas]] | 1 April 2010 – 31 August 2013 |- | [[Franz-Michael Skjold Mellbin]] (also [[EU Ambassador]] to Afghanistan) | 1 September 2013 – 31 August 2017 |- | rowspan=2| [[African Great Lakes]] Region | Aldo Ajello (initially as [[Special Envoy]]) | 25 March 1996 – 28 February 2007 |- | Roeland van de Geer ([[:nl:Roeland van de Geer|nl]]) | 1 March 2007 – 31 August 2011 |- | rowspan=2 |[[African Union]] | [[Koen Vervaeke]] | 6 December 2007 – 31 October 2011 |- | Gary Quince (remains head of the EU Delegation to the AU) | 1 November 2011 – 30 June 2014 |- | rowspan=8 | [[Bosnia and Herzegovina]] | [[Paddy Ashdown|Lord Ashdown]] (also [[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High Representative]]) | 3 June 2002 – 31 January 2006 |- | [[Christian Schwarz-Schilling]] (also [[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High Representative]]) | 1 February 2006 – 30 June 2007 |- | [[Miroslav Lajčák]] (also [[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High Representative]]) | 1 July 2007 – 28 February 2009 |- | [[Valentin Inzko]] (also [[High Representative for Bosnia and Herzegovina|High Representative]]) | 1 March 2009 – 31 August 2011 |- | [[Peter Sørensen (diplomat)|Peter Sørensen]] (also [[EU Ambassador]] to Bosnia and Herzegovina) | 1 September 2011 – 31 October 2014 |- | [[Lars-Gunnar Wigemark]] (also [[EU Ambassador]] to Bosnia and Herzegovina) | 1 March 2015 – 31 August 2019 |- | [[Johann Sattler]] (also [[EU Ambassador]] to Bosnia and Herzegovina) | 1 September 2019 – 31 August 2024 |- | [[Luigi Soreca]] (also [[EU Ambassador]] to Bosnia and Herzegovina) | 1 September 2024 – present |- | rowspan=4 | [[Central Asia]] | [[Ján Kubiš]] | 28 July 2005 – 5 July 2006 |- | Pierre Morel | 5 October 2006 – 30 June 2012 |- | [[Patricia Flor]] | 1 July 2012 – 30 June 2014 |- | [[Peter Burian]] | 15 April 2015 – 30 June 2021 |- | [[2008 South Ossetia war#Six-point peace plan|Georgia crisis]] | Pierre Morel | 25 September 2008 – 31 August 2011 |- | [[Horn of Africa]] | [[Alex Rontos|Alexander Rondos]] | 1 January 2012 – 30 June 2021 |- | rowspan=2 |[[Human rights|Human rights (worldwide)]] | [[Stavros Lambrinidis]] | 1 September 2012 – 28 February 2019 |- | [[Eamon Gilmore]] | 1 March 2019 - 29 February 2024 |- | rowspan=5 | [[Kosovo]] | [[Wolfgang Petritsch]] ([[Special Envoy]]) | 5 October 1998 – 29 July 1999 |- | [[Pieter Feith]] | 4 February 2008 – 30 April 2011 |- | [[Fernando Gentilini]] | 1 May 2011 – 31 January 2012 |- | [[Samuel Žbogar]] | 1 February 2012 – 31 August 2016 |- | [[Nataliya Apostolova]] | 1 September 2016<ref>{{CELEX|32016D1338|text=Council Decision (CFSP) 2016/1338 of 4 August 2016 amending Decision (CFSP) 2015/2052 extending the mandate of the European Union Special Representative in Kosovo (This designation is without prejudice to positions on status, and is in line with UNSCR 1244/1999 and the ICJ Opinion on the Kosovo declaration of independence.)}}</ref><ref>{{CELEX|32017D0348|text=Council Decision (CFSP) 2017/348 of 27 February 2017 extending the mandate of the European Union Special Representative in Kosovo (This designation is without prejudice to positions on status, and is in line with UNSCR 1244(1999) and the ICJ Opinion on the Kosovo declaration of independence.)}}</ref><ref>{{CELEX|32018D0903|text=Council Decision (CFSP) 2018/903 of 25 June 2018 extending the mandate of the European Union Special Representative in Kosovo (This designation is without prejudice to positions on status, and is in line with UNSCR 1244/1999 and the ICJ Opinion on the Kosovo declaration of independence.)}}</ref> – 31 August 2020<ref>{{CELEX|32020D0249|text=Council Decision (CFSP) 2020/249 of 25 February 2020 amending Decision (CFSP) 2018/903 extending the mandate of the European Union Special Representative in Kosovo (This designation is without prejudice to positions on status, and is in line with UNSCR 1244 (1999) and the ICJ Opinion on the Kosovo declaration of independence.}}</ref> |- | rowspan=6 | [[Republic of Macedonia]] | [[François Léotard]] | 29 June 2001 – 29 October 2001 |- | [[Alain Le Roy]] | 29 October 2001 – 28 February 2002 |- | Alexis Brouhns | 30 September 2002 – 31 December 2003 |- | [[Søren Jessen-Petersen]] | 26 January 2004 – 30 June 2004 |- | Michael Sahlin | 12 July 2004 – 31 August 2005 |- | Erwan Fouéré | 17 October 2005 – 31 August 2011 |- | rowspan="7" | [[Middle East peace process]] | [[Miguel Ángel Moratinos]] | 25 November 1996 – 31 May 2002 |- | [[Marc Otte]] | 14 July 2003 – 28 February 2011 |- | [[Andreas Reinicke]] | 1 February 2012 – 31 December 2013 |- | [[Fernando Gentilini]] | 15 April 2015 – 30 June 2018 |- | [[Susanna Terstal]] | 18 September 2018 – 30 April 2021 |- |[[Sven Koopmans]] |1 May 2021 – 28 February 2025 |- |[[Luigi Di Maio]] |1 March 2025<ref name=":0" /> – 1 June 2025<ref name=":0">{{Cite web |title=COUNCIL DECISION (CFSP) 2025/443 of 28 February 2025 appointing the European Union Special Representative for the Middle East Peace Process |url=https://eur-lex.europa.eu/eli/dec/2025/443/oj/eng |access-date=2025-06-23 |website=eur-lex.europa.eu}}</ref> |- | rowspan=2 | [[Moldova]] | Adriaan Jacobovits de Szeged | 23 March 2005 – 28 February 2007 |- | [[Kálmán Mizsei]] | 1 March 2007 – 28 February 2011 |- | rowspan=2 |[[Sahel]] | Michel Reveyrand-de Menthon ([[:fr:Michel Reveyrand-de Menthon|fr]]) | 18 March 2013 – 31 October 2015 |- | Ángel Losada Fernández ([[:es:Ángel Losada Fernández|es]]) | 1 November 2015 – 30 June 2021 |- | rowspan=4 | [[South Caucasus]] | [[Heikki Talvitie]] | 1 July 2003 – 28 February 2006 |- | Peter Semneby | 1 March 2006 – 28 February 2011 |- | [[Philippe Lefort]] (also for [[2008 South Ossetia war#Six-point peace plan|Georgia crisis]]) | 1 September 2011 – 30 June 2014 |- | Herbert Salber (also for [[2008 South Ossetia war#Six-point peace plan|Georgia crisis]]) | 1 July 2014 – 15 August 2017 |- | Royaumont Process | [[Panagiotis Roumeliotis]]<br />(was already also the coordinator of the process of stability and good-neighbourly relations in [[Southeast Europe]] (the Royaumont Process)) | 31 May 1999 – 31 May 2000 |- |[[Southern Mediterranean]] |[[Bernardino León]] |18 July 2011 – 30 June 2014 |- | rowspan=2 | (Special) Coordinator of the [[Stability Pact for South Eastern Europe]] | [[Bodo Hombach]] | 2 July 1999 – 31 December 2001 |- | [[Erhard Busek]] | 1 January 2002 – 30 June 2008 |- | rowspan=3 | [[Sudan]] | [[Pekka Haavisto]] | 18 July 2005 – 30 April 2007 |- | Torben Brylle | 1 May 2007 – 31 August 2010 |- | [[Rosalind Marsden]] (also for [[South Sudan]] since 1 August 2011) | 1 September 2010 – 31 October 2013 |- | [[Federal Republic of Yugoslavia]] | [[Felipe González]] | 8 June 1998 – 11 October 1999 |} == Lidhje të jashtme == * [http://www.consilium.europa.eu/policies/foreign-policy/eu-special-representatives.aspx?lang=en Lista zyrtare e Përfaqësuesve Specialë të BE-së] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120829235149/http://www.consilium.europa.eu/policies/foreign-policy/eu-special-representatives.aspx?lang=en|date=29 August 2012}} * [https://www.eeas.europa.eu/eeas/eu-special-representatives_en Lista zyrtare e Përfaqësuesve Specialë aktualë të BE-së] * [http://eeas.europa.eu/background/eu-special-representatives/former-special-representatives/index_en.htm Lista zyrtare e ish-Përfaqësuesve Specialë të BE-së] * [https://web.archive.org/web/20120807165315/http://soc.kuleuven.be/iieb/eufp/content/special-representatives Eksplorimi i Politikës së Jashtme të BE-së, EUSR], Universiteti Katolik i Leuvenit * Giovanni Grevi, [https://web.archive.org/web/20120328044319/http://www.iss.europa.eu/uploads/media/chai106.pdf Përfaqësuesit Specialë të BE-së], Dokumenti Chaillot nr. 106, Instituti për Studime të Sigurisë i Bashkimit Evropian, Paris, 2007 * Cornelius Adebahr, [http://www.epc.eu/documents/uploads/pub_1216_working_inside_out.pdf Duke punuar nga brenda jashtë: çfarë roli kanë të Dërguarit Specialë në Shërbimin Evropian të Veprimit të Jashtëm?,] Përmbledhje e Politikave të EPC-së, Janar 2011 * Dominik Tolksdorf, [http://www.ies.be/files/2012-02%20PB_0.pdf Roli i Përfaqësuesve Specialë të BE-së në sistemin e politikës së jashtme pas Lisbonës: Një rilindje?,] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304040919/http://www.ies.be/files/2012-02%20PB_0.pdf |date=4 mars 2016 }} IES Policy Brief, Bruksel, qershor 2012 == Referime == [[Kategoria:Ambasadorët e Bashkimit Evropian]] [[Kategoria:Zyra politike të Bashkimit Evropian]] cmbrmd9sy9bh4cm3qoxpx3s26z0kd9w 0 401056 2985441 2984504 2026-05-29T20:23:51Z Fjollahaziri24 187548 2985441 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cellini, Benvenuto ÖNB.jpg|parapamje|Portreti i Benvenuto Cellini-t në Bibliotekën Kombëtare në Vjenë]] {{Bio|Nome=Benvenuto|Cognome=Cellini|Sesso=M|LuogoNascita=Firenze|GiornoMeseNascita=3 novembre|AnnoNascita=1500|NoteNascita=<ref name=treccani>{{cita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-cellini_(Dizionario-Biografico)/|titolo=CELLINI, Benvenuto - Enciclopedia Italiana (1931)|sito=Treccani|accesso=13 febbraio 2025}}</ref>|LuogoMorte=Firenze|GiornoMeseMorte=13 febbraio|AnnoMorte=1571|NoteMorte=<ref name=treccani/>|Epoca=1500|Attività=scultore|Attività2=orafo|Attività3=scrittore|AttivitàAltre=|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=, considerato uno dei più importanti artisti del [[manierismo]]|Immagine=Cellini, Benvenuto ÖNB (cropped).jpg|Didascalia=''Ritratto di Benvenuto Cellini'' alla [[Biblioteca nazionale austriaca|Biblioteca Nazionale]] di [[Vienna]]|DimImmagine=}}'''Benvenuto Cellini''' (Firence, 3 nëntor 1500[1] – Firence, 13 shkurt 1571 [1]) ishte një skulptor, argjendar dhe shkrimtar italian, i konsideruar si një nga artistët më të rëndësishëm të Manierizmit. Gjatë jetës së tij ai shkroi gjithashtu poezi dhe një autobiografi të famshme. Me një natyrë të trazuar, në vitin 1523 iu desh të ikte në [[Roma|Romë]] pasi u përfshi në një përleshje. Ai mori pjesë aktive në mbrojtjen e armatosur të qytetit të përjetshëm gjatë plaçkitjes së vitit 1527 nga lanzichenecchi . Në vitin 1540, pasi u lirua nga [[Castel Sant'Angelo]], ku mbahej i burgosur, ai arriti në oborrin e Mbretit ''Françesko'' I të Francës. Pas rreth 5 vitesh ai u kthye në Firence për të shërbyer në oborrin e Cosimo I de' Medici . Ndër veprat e tij më të rëndësishme janë ''Qilari i Kripës i Françeskos I të Francës'' dhe statuja ''Perseu me Kokën e Meduzës'', e konsideruar një [[Kryevepra|kryevepër]] e Manirizmit. <ref>{{Cite web |title=Il Perseo di Benvenuto Cellini. La storia di un capolavoro del Manierismo |url=https://www.finestresullarte.info/opere-e-artisti/il-perseo-di-benvenuto-cellini-storia-di-un-capolavoro-del-manierismo|language=sq}}</ref> == Biografia == [[Skeda:Piazza_del_mercato_centrale_22,_casa_di_benvenuto_cellini,_lapide_cellini.jpg|majtas|parapamje|Pllakë përkujtimore në vendlindjen e Cellinit në Firence]] === Rinia === Benvenuto Cellini lindi më 3 nëntor 1500 në [[Firencia|Firence]] ; një pllakë e diktuar nga Giuseppe Mellini tregon vendin e saktë ku lindi Cellini, në numrin 4 të Via Chiara, e cila sot është bërë një pjesë e Piazza del Mercato Centrale. Nëna e tij ishte Elisabetta Granacci nga Firence; babai i tij ishte Giovanni Cellini, një instrumentist [[Instrumenti muzikor|muzikor]] dhe [[Gdhendja|gdhendës]] [[fildishi]] i cili provoi veten në krijimin e [[Viola|violave]], harpave dhe lahutave, të cilat djali i tij i quante "shumë të bukura dhe të shkëlqyera", dhe organeve dhe [[Klasveni|klaviçembave]] "të mrekullueshme", të cilat Benvenuto i kujton gjithmonë si "më të mirat dhe më të bukurat që mund të shiheshin në atë kohë". <ref>{{Sfn|Cellini|p. 8|Vita}}.</ref> Që në moshë shumë të re, babai i tij, i cili ishte gjithashtu anëtar i grupit fiorentin ''fife'', u përpoq ta prezantonte të birin me studimin e muzikës, në mënyrë që ai të bëhej një "muzikant i shkëlqyer". Falë mësimeve të babait të tij Giovanni dhe, mbi të gjitha, të organistit fiorentin Françesko dell'Aiolle, Cellini - pavarësisht ngurrimit të tij - zbuloi talente të shquara muzikore, veçanërisht në flaut dhe kornet. Megjithatë, ky ishte një përkushtim i induktuar dhe jo spontan, aq sa ambiciet e të riut Benvenuto nuk kishin për qëllim të shkëlqente në atë që ai tani e përcaktonte si "të luajturit e mallkuar" <ref>{{Sfn|Cellini|p. 19|Vita}}.</ref>, por më tepër të bëhej "njeriu i parë në botë" në fushën e artit të argjendarisë. Për këtë arsye, duke filluar nga viti 1513, i riu Cellini frekuentonte punishten e argjendarit dhe armëpunuesit [[Michelangelo Bandinelli]] në qytetin e tij të lindjes <ref>{{Sfn|Cellini|I 6, 7|Vita}}.</ref>, dhe dy vjet më vonë ai kaloi nën drejtimin e [[Antonio di Sandro]], i njohur si Marcone, "një mjeshtër dhe një njeri shumë i mirë, krenar dhe i lirë në të gjitha gjërat e tij" <ref>{{Sfn|Cellini|I 7|Vita}}.</ref> . Cellini papritmas tregoi natyrën e tij të trazuar dhe të dhunshme që në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç, në vitin 1516: pas një grindjeje, në fakt, ai u internua së bashku me vëllanë e tij Cecchino në [[Siena]], ku qëndroi për "shumë muaj" duke studiuar argjendari në punishten e [[Francesco Castoro|Françesko Castoro-s]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 8|Vita}}.</ref> . Pasi u kthye në Firence, me kërkesë të të atit, Benvenuto shkoi në [[Bolonja|Bolonjë]] për të përsosur "luajtjen" e tij; megjithëse në përputhje me dëshirat e të atit, në qytetin emilian, Cellini arriti t'i përkushtohej artit të tij të dashur të argjendarisë, duke punuar së pari me [[Ercole del Piffero|Ercole del Piffero-n]], pastaj me një izraelit, një farë Graziadio-je, dhe së fundmi me miniaturistin bolonjez [[Scipione Cavalletti]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 9|Vita}}.</ref> . Pas një ndalese të nxituar në Firence, nga ku iku për shkak të këmbënguljes së të atit për muzikën, në vitin 1517, Cellini vazhdoi stërvitjen e tij në [[Piza|Pizë]], në punishten e argjendarit [[Ulivieri della Chiostra]], ku iu përkushtua edhe studimit të veprave të lashta, të shumta në Campo Santo <ref>{{Sfn|Cellini|I 10, 11|Vita}}.</ref> . {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#FFFFCC; color:black; width:25em; max-width: 45%;" | style="text-align: left;" |U ktheva shpejt dhe pashë që ai [Gherardo Guasconti] po qeshte, kështu që e godita aq fort në tëmth saqë i ra të fikët dhe ra sikur të kishte vdekur. Pastaj u ktheva nga kushërinjtë e tij dhe u thashë: "Ja si i trajtoni hajdutët dembelë si ju". Duke dashur t'u jap një demonstrim, sepse kishte shumë prej tyre, unë, që isha i inatosur, nxora një thikë të vogël që kisha dhe thashë: "Kushdo prej jush të dalë nga dyqani i tij, le të vrapojë tjetri te rrëfyesi, sepse mjeku nuk do të ketë të bëjë fare me ne". Këto fjalë i frikësuan aq shumë sa askush nuk lëvizi për të ndihmuar kushëririn e tyre. |- | style="text-align: left;" | — Benvenuto Cellini, ''Jeta'' |} Pas një periudhe [[Ethet|etheje]], Cellini u kthye në Firence, ku u kthye për të punuar për [[Antonio di Sandro|Antonio di Sandron]], falë të cilit takoi edhe skulptorin Pietro Torrigiano; më vonë ai krijoi një miqësi të ngushtë me një argjendar tjetër, [[Francesco Salimbene|Françesko Salimbene]], me të cilin "fitonte shumë mirë dhe punonte shumë për të 'mësuar'". Më vonë u raportua se burri kishte sy vetëm për një "të ri të butë të moshës sime", përkatësisht Françeskon, për të cilin vetë Cellini rrëfeu një lidhje të vërtetë, ndoshta të lidhur edhe me një marrëdhënie [[Homoseksualiteti|homoseksuale]] midis të dyve: "Duke ushtruar së bashku, ai krijoi tek ne një dashuri të tillë saqë nuk ishim kurrë pa njëri-tjetrin ditë e natë" (nga [[autobiografia]] ''Vita'' ); dashuria në këtë rast mund të kuptohet edhe si një dashuri vëllazërie dhe miqësie, sipas italianit të kohës. Luftime dhe përleshje të reja e detyruan Cellinin të zhvendosej përsëri: ai kërkoi strehim së pari në Siena dhe më pas në [[Roma|Romë]], ku u gjet duke punuar si nxënës në [[Firenzuola de' Georgis]] nga viti 1519 deri në vitin 1520 dhe, më pas, me [[Paolo Arsago|Paolo Arsago-n]] . Nga viti 1521 deri në vitin 1523, me kërkesë të babait të tij, Cellini u kthye në Firence, ku punoi së pari me Salimbene-n dhe më pas me Giovanni Antonio Sogliani-n, i cili "e akomodoi me kënaqësi në një pjesë të punishtes së tij, e cila ishte në cep të Mercato Nuovo-s ". Në fund të vitit 1523, temperamenti i vrullshëm i Cellinit u shfaq përsëri: në fakt, kjo periudhë pa fillimin e mosmarrëveshjeve me Guasconti-t, një familje fiorentine argjendarësh armiqësorë ndaj tij nga zilia e pastër dhe e thjeshtë. "Duke mos ditur ngjyrën e frikës", Cellini plagosi me një kamë Gherardo Guasconti-n dhe Bartolomeo Benvenuti-n, të cilët e kishin mbrojtur atë. Kjo përleshje i dha Cellinit një [[Dënimi me vdekje|dënim me vdekje]] në mungesë, për shkak të së cilës ai iku në Romë; në qytet, Benvenuto i ri u mirëprit në punishten e Lucagnolo da Jesi-t, ku filloi të prodhonte bizhuteri në mënyrë të pavarur (vlen të përmenden dy shandanët për peshkopin e Salamankës dhe bizhuteri për gruan e Sigismondo Chigi-t), dhe më pas në vitin 1524 ai u transferua te [[Giovan Francesco della Tacca]] . <ref>{{Sfn|Cellini|I 19-21|Vita}}.</ref> === Papniteti i Klementit VII === Në vitin 1524, Benvenuto Cellini hapi punishten e tij dhe u bashkua me bandën e Papa Klementit VII, ku shërbeu si «kornetist» <ref>{{Sfn|Cellini|I 23|Vita}}.</ref> . Ndër veprat e artit të përmendura shprehimisht në ''Jetë'', që datojnë që nga vitet e tij romake, janë disa akuarele për Kardinalin Cybo-Malaspina dhe prelatë të tjerë, një enë dhe një vazo argjendi për Berengario da Carpi, medalje ari për një kapelë burrash për gonfalonierin Cesari dhe së fundmi kamë dhe unaza prej [[ari]] dhe [[çeliku]]. Këto janë krijime në të cilat ai tregoi se ishte shumë i ndjeshëm ndaj mënyrës së medalistit Caradosso, smaltuesit [[Amerigo Righi]] dhe [[Lautizio Rotelli]], «unik» në prodhimin e vulave; ai gjithashtu frekuentonte Giulio Romano dhe artistë të tjerë nga rrethi i [[Rafaelo|Raphaelit]], falë të cilëve nxënësi i argjendarisë ishte në gjendje të zgjeronte kulturën e tij figurative dhe të fillonte të formonte shijen e tij personale <ref>{{Sfn|Cellini|I 26, 30, 31|Vita}}.</ref> . Ndërkohë, natyra e tij grindavece përjetoi shpërthime të reja, duke qenë shpesh protagonist i debateve dhe dueleve <ref>{{Sfn|Cellini|I 24-26|Vita}}.</ref>; për më tepër, i goditur nga përkeqësimi i [[Murtaja (sëmundje)|murtajës]], ai kaloi një muaj duke u rikuperuar në rezidencën e Kontit të Anguillarës në Cerveteri, ku krijoi miqësi me piktorin manierist Rosso Fiorentino <ref>{{Sfn|Cellini|I 29|Vita}}.</ref> . Në vitin 1527, me mbërritjen e Landsknecht-ëve në shërbim të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Charles V të Habsburgut]] në portat e Qytetit, Cellini u strehua së bashku me Papa Klementin VII në [[Castel Sant'Angelo]], duke marrë pjesë aktive në mbrojtjen e saj në rolin e dyfishtë si arquebusier dhe bombardues: plaçkitja e Romës e pa Cellini-n të vriste komandantin e rrethuesve, Charles III të Bourbon-Montpensier, dhe të plagoste pasardhësin e tij, Princin e Orange-s, siç raporton ai vetë në ''Jetën'' e tij (këto janë pra informacione të paverifikueshme, megjithëse nuk janë mohuar kurrë) <ref>{{Sfn|Cellini|I 34-37|Vita}}.</ref> . Pas plaçkitjes, Cellini, si shumica e artistëve, u largua nga Roma dhe shkoi së pari në Firence dhe pastaj në [[Mantova]], ku mbërriti në vitin 1528. Këtu e gjejmë atë në punishten e "njëfarë mjeshtri milanez Nicolò"; Në Mantua, për më tepër, Cellini, i prezantuar mirë në oborr nga miku i tij Giulio Romano, realizoi një numër të konsiderueshëm veprash për Gonzagat, midis të cilave dallohen një vulë argjendi për Kardinalin Ercole, një vulë ari për Markezin Federico dhe një relike me gjakun e Krishtit, që do të vendosej në kriptën e bazilikës bashkë-katedrale të Sant'Andrea, një relike që mbeti në fazën e projektit <ref>{{Sfn|Cellini|I 40|Vita}}.</ref> . [[Skeda:Carlino_ClementeVII.jpg|parapamje|Karlino e dyanshme e Klementit VII Medici i gdhendur nga Cellini]] Megjithatë, pas një qëndrimi të shkurtër në Firence, Cellini u kthye në Romë në vitin 1529, si mysafir i argjendarit [[Raffaello del Moro]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 41-43|Vita}}.</ref>; në qytet ai rifilloi shërbimin e tij për Papën Klement VII, duke u emëruar nga Papa si mjeshtër i shtypshkronjës romake, për të cilën krijoi dy karlinët e argjendtë dhe monedhën e artë "doppione" me dy anë të pasme të ndryshme <ref>{{Sfn|Cellini|I 45|Vita}}.</ref> . Një vit më vonë ai prodhoi monedha të tjera dhe projektoi stemën e Klementit VII, për të cilin e nisi edhe një kupë ari, të lënë të papërfunduar <ref>{{Sfn|Cellini|I 56-58|Vita}}.</ref> . Ndërkohë, ai vrau edhe vrasësin e vëllait të tij Cecchino, i cili ishe i vrarë në Romë në një përleshje; Papa nuk bëri gjë tjetër veçse e qortoi ashpër Cellinin, duke i dhënë më vonë edhe një detyrë nderi <ref>{{Sfn|Cellini|I 55|Vita}}.</ref> . Në vitin 1534, kur ai kishte hapur tashmë një dyqan për dy vjet në atë që tani është [[Via dei Banchi Nuovi]], Cellini filloi të mos gëzonte më mbështetjen papnore. Situata u përkeqësua kur, pas një grindjeje, ai plagosi një noter, Ser Benedetto, një sulm për të cilin u detyrua të strehohej në [[Napoli]], ku u prit nga zëvendësmbreti <ref>{{Sfn|Cellini|I 66, 67|Vita}}.</ref> . === Papniteti i Palit III === Në Romë, Cellini i dhuroi Klementit VII, që ishte në prag të vdekjes, një medalje që ai e kishte bërë për të pak kohë më parë dhe mori prej tij porosinë për t'i dhënë një anë të re për të festuar pusin e Orvietos <ref>{{Sfn|Cellini|I 70, 71|Vita}}.</ref> . Pas vdekjes së Klementit VII, Cellini vrau një argjendar rival, [[Pompeo de' Capitaneis]]; megjithatë, papa i ri [[Pali III|Paul III Farnese]] e liroi menjëherë vrasësin dhe, në fakt, e porositi të bënte një monedhë skudo me portretin e tij <ref>{{Sfn|Cellini|I 74, 75|Vita}}.</ref> . Vitin pasardhës, i shqetësuar nga armiqësia e tij me Pier Luigi Farnese, djalin e papës, Cellini vendosi të transferohej në Firence, ku bëri katër monedha për Alessandro Farnese; nga qyteti i tij i lindjes ai shkoi me nxitim në [[Venediku|Venecia]] së bashku me Jacopo Sansovino . Pasi u përplas me Ottaviano de' Medici, argjendari pranoi ftesën e papës dhe u kthye në Romë; pas një sëmundjeje të rëndë, gjatë së cilës pati vizione nga Ferri i Dantes, dhe pas një udhëtimi të mëtejshëm në Firence, ai ekzekutoi, në emër të Papës, kopertinën e një "Zyre të Madonnës", të cilën më pas ia paraqiti Perandorit Charles V në vitin 1536. <ref>{{Sfn|Cellini|I 91, 93|Vita}}.</ref> Në vitin 1537, për t'i shpëtuar armiqësisë gjithnjë e më alarmuese të Pier Luigi Farnese, Cellini shkoi papritur në [[Parisi|Paris]], si mysafir i piktorit Andrea Sguazzella; këtu ai ndoshta realizoi një medalje për Mbretin Francis I, të cilin e takoi në [[Lion|Lyon]] . Qëndrimi i tij në Francë ishte, megjithatë, jetëshkurtër, aq sa pas një kohe shumë të shkurtër argjendari u kthye në Romë, ku hapi një punishte të re "shumë më të madhe" se ajo në Banchi Nuovi. Megjithatë, këto ishin vite shumë të stuhishme: Pier Luigi Farnese, në fakt, arriti ta burgoste Cellinin në [[Castel Sant'Angelo]] me akuzën e vjedhjes së disa prej pasurive të Klementit VII gjatë Plaçkitjes. Cellini arriti të arratisej nga burgu pothuajse menjëherë, megjithëse theu këmbën, dhe sapo doli jashtë gjeti strehim te Kardinali Cornaro <ref>{{Sfn|Cellini|I 108-110|Vita}}.</ref>, i cili, megjithatë, ia dorëzoi Papës; ky i fundit, më në fund, e burgosi argjendarin së pari në [[Tor di Nona]] dhe pastaj përsëri në Castel Sant'Angelo <ref>{{Sfn|Cellini|I 114, 116|Vita}}.</ref> . Këtu ai qëndroi deri në dhjetor 1539, kur, tani i lirë, u prit nga Kardinali Ippolito d'Este, për të cilin realizoi një vulë dhe dy portrete në stuko. === Periudha franceze === [[Skeda:Saliera.png|parapamje|''Qilari i Kripës i Francis I të Francës'' (1540-1543)]] Në këtë pikë, pasi u shërua nga pasojat e burgosjes së tij, Cellini u nis për në [[Franca|Francë]]; pasi ndaloi në [[Siena]], ku vrau një përgjegjës poste <ref>{{Sfn|Cellini|II 4|Vita}}.</ref>, dhe në Ferrara, ai mbërriti në Fontainebleau në shtator 1540, ku u prit me mirësi nga Mbreti Françesku I i Francës, përpara se të arrinte [[Parisi|në Paris]] me oborrin e monarkut. Ky i fundit i garantoi atij një pagesë vjetore prej shtatëqind skudësh dhe i ofroi një vend për të jetuar në Petit-Nesle, në bregun e majtë të [[Lumi i Senës|Senës]], me kusht që ai të angazhohej për krijimin e dymbëdhjetë statujave gjigante pishtarë që përshkruanin po aq perëndi të [[Mali i Olimpit|Olimpit]] (vetëm ''[[Jupiteri (zot)|Jupiteri]]'' u krijua, ndërsa ''Juno'' ndoshta u derdh në metal, por sigurisht nuk u përfundua). Në vitin 1542, Franåesku I i dha ''të mbrojturit'' të tij shtetësinë franceze, ndërsa në vitin 1543 u përfundua ''Qilari i famshëm i Kripës'', tashmë i skicuar në Itali për Kardinalin d'Este, dhe modelet për Porte Dorée, i njohur si Porte Dorée i Fontainebleau, nga të cilat vetëm ''Nimfa'' dhe dy ''Fitore'' u realuzuan përfundimisht. Nga ana tjetër, Cellini nuk i la pas dore aspak kënaqësitë trupore, duke u dashuruar me një nga modelet që pozuan për Porte Dorée, Jehanne: me këtë të fundit ai pati një vajzë, Costanza, të lindur më 7 qershor 1544 <ref>{{Sfn|Cellini|II 37|Vita}}.</ref> . Shkurt, këto ishin vite të shënuara nga një zell artistik që nuk njihte pushim: Françesko I ishte në fakt një mbrojtës bujar dhe i kulturuar, gjithmonë i gatshëm t'i jepte arin dhe argjendin e nevojshëm për të përmbushur nevojat e tij artistike. Megjithatë, në vitin 1545, Cellini vendosi të largohej nga Parisi për shkak të disa mosmarrëveshjeve që kishin lindur me oborrtarë të ndryshëm, por mbi të gjitha për shkak të "disa keqbërjeve që më ishin akuzuar padrejtësisht" (të cilat ishin mbajtur të heshtura shprehimisht si në ''Vita'' ashtu edhe gjetkë). Për këtë arsye, pas një ndalese të shkurtër në [[Lion]], Cellini kaloi [[Alpet]] dhe u kthye në Firence <ref>{{Sfn|Cellini|II 51, 52|Vita}}.</ref> . === Në shërbim të mjekëve === Cellini u prit ngrohtësisht nga oborri i familjes Medici. Në fakt, Cosimo I de' Medici e ngriti atë në pozitën e skulptorit të oborrit, duke i siguruar një qëndrim luksoz në një shtëpi në Via della Pergola, ku skulptori ngriti shkritoren e tij <ref>{{Sfn|Cellini|II 54|Vita}}.</ref>, dhe duke i caktuar një pagë vjetore prej dyqind skudësh; ai gjithashtu e porositi të krijonte dy skulptura të rëndësishme prej bronzi: [[Busto di Cosimo I (Cellini)|bustin]] e tij dhe grupin e ''Perseut me kokën e Meduzës'', që do të vendoseshin në lozhën e Signoria-s . [[Skeda:2016_Loggia_dei_Lanzi_02.jpg|majtas|parapamje|''Perseu me kokën e Meduzës'' (1554)]] Cellini e shkriu bustin e Cosimo de' Medici në vitin 1546, pasi ishte larguar përkohësisht nga Firence për t'i shpëtuar akuzës për sodomi (ai u strehua në Venecia, ku takoi [[Ticiani|Ticianin]] ) <ref>{{Sfn|Cellini|II 62|Vita}}.</ref> . Megjithatë, krijimi i ''Perseut'' ishte shumë më i vështirë, për shkak të vështirësive të shumta të hasura gjatë shkrirjes së metalit, por Cellini arriti ta përuronte statujën në prill të vitit 1554, duke marrë një pritje shumë të ngrohtë. Ndër veprat e tjera nga Cellini në këtë periudhë, mund të përmendim restaurimin e një ''Ganymede'' të lashtë dhe fillimin e ''Narcisit'' prej mermeri (1548-49), realizimin e statujave prej bronzi të ''Jupiterit, Danae me fëmijën Perseu, Minerva, Merkuri'', të vendosura në bazën e ''Perseut'' (1552) <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> dhe fortifikimin e dy portave të mureve të qytetit të Firences (1553-54) <ref>{{Sfn|Cellini|II 85, 86|Vita}}.</ref> . {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#FFFFCC; color:black; width:25em; max-width: 45%;" | style="text-align: left;" |"Të gjithë njerëzit e çdo lloji, që kanë bërë diçka të virtytshme, duhet, duke qenë të sinqertë dhe të mirë, ta përshkruajnë jetën e tyre me dorën e tyre." |- | style="text-align: left;" | - Benvenuto Cellini, ''Vita'', parathënie |} Megjithatë, pas triumfit të ''Perseut'', Cellini u detyrua të qëndronte pa punë, për shkak të pozicionit dominues që kishin marrë rivalët e tij Baccio Bandinelli dhe Bartolomeo Ammannati në skenën artistike fiorentine; këta të fundit e kishin favorizuar veten së fundmi jo nëpërmjet ndonjë merite të veçantë skulpturore, por sepse ishin më të nënshtruar ndaj etiketës rigoroze Medici. Këto ishin rrethanat që çuan në lindjen e ''Vita-s'': duke mos qenë më në gjendje të "vepronte", në fakt, Cellini filloi të "fliste", duke shkruar konceptin e tij të artit, por, mbi të gjitha, përvojën e tij ekzistenciale, në mënyrë që t'i nxirrte në pah Cosimo de' Medici vlerën e artistit që e pengonte të punonte. Kështu, në vitin 1558, Cellini filloi hartimin e ''Vita-s'', një vepër letrare e cila - pas një ndërprerjeje të shkurtër në vitin 1562, për shkak të heqjes dorë nga urdhrat kishtar, martesës së tij me [[Piera de' Parigi]] dhe lindjes së një djali - u përfundua në vitin 1567. Ky zhgënjim i hidhur u përkeqësua më tej nga disa fatkeqësi gjyqësore: në vitin 1556, në fakt, ai u burgos për rrahjen e Giovanni di Lorenzo-s, ndërsa vitin pasardhës u dënua me një gjobë prej pesëdhjetë skudë dhe katër vjet burg (më vonë u ndryshua në katër vjet arrest shtëpiak) sepse për «pesë vite [...] e kishte mbajtur [...] Fernando di Giovanni di Montepulciano-n [...] në shtrat si gruan e tij». Krahas ''Jetës'', në dekadën e fundit të jetës së tij ai provoi gjithashtu të shkruante ''Trattato dell'oreficeria'' dhe ''Trattato della scultura'', të filluara në vitin 1565 dhe të përfunduara tre vjet më vonë, kur të dy veprat u botuan. Benvenuto Cellini vdiq më në fund në Firence më 13 shkurt 1571; pak para vdekjes së tij, ai i dhuroi të gjitha skulpturat e tij, të përfunduara dhe të papërfunduara për Francesco I de' Medici . Ai u varros në faltoren e San Lucës . == Prodhima artistike == === Cellini si skulptor dhe argjendar === [[Skeda:Benvenuto_Cellini_Florence_Uffizi.jpg|parapamje|''Statuja e Benvenuto Cellini'', Galeria Uffizi, Firence]] Duke ndjekur rrugën tipike të nxënësve artistikë të kohës, Cellini pati mundësinë të vihej në kontakt me argjendarin lombard Caradosso, me rrethin e "të rinjve" të [[Rafaelo|Rafaelit]] dhe me afresket e [[Mikelanxhelo|Michelangelo]] -s në [[Vatikani|Vatikan]], ku ai shkonte për të kryer studimet e tij të përditshme. Modeli i vonë i Rafaelit dhe Michelangelo-s, në fakt, rezultuan vendimtarë për përgatitjen e tij; vula Gonzaga dëshmon për këtë, ku "eleganca e shkathët e figurave [...] vendosja e tyre në lëvizje rrotulluese dhe dramatike, hapësira e mjedisit edhe brenda kufijve të ngushtë të veprës" (Treccani) nxirren në pah. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Pasi kaloi vitet e para, Cellini përvetësoi sugjerimet më efektive nga pikturat e Sebastiano del Piombo dhe, mbi të gjitha, nga shembulli i [[Mikelanxhelo|Michelangelo Buonarroti]], të cilin pati mundësinë ta admironte më tej gjatë vizitës në varret e Medici-t në San Lorenzo, [[Firencia|Firence]] . Ndikimet e ngjashme me Michelangelo-n, për shembull, mund të shihen në dy faqet e pasme të medaljes së Papa Klementit VII, veçanërisht në të dytën, që paraqet një ''Moisi'' të animuar nga një dinamizëm energjik i panjohur më parë për Cellinin. Mendimi i "Mikelangellos së madh", i cili përfitoi nga përkushtimi pasionant i skulptorit ("[prej tij] dhe jo nga të tjerët kam mësuar gjithçka që di", do të shkruante ai më vonë), megjithatë u prit nga Cellini i filtruar përmes atij të Manieristëve, i frymëzuar nga dëshira urgjente për një rilindje të shekullit të pesëmbëdhjetë, dhe mbi të gjitha nga arti i [[Donatello]] -s; vepra të shumta të Cellini-t, të tilla si ''Tregimet e Shën Ambroziut dhe të Pagëzorit'' në vulën për Kardinal d' Este dhe në monedhat për Dukën Alessandro, janë të mbushura me elementë donatellianë. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Qëndrimi i dytë në Francë ishte një pikë kthese vendimtare për stilin artistik të Cellinit. Në fakt, në atë periudhë u realizua ''Saliera'', ku Cellini bashkoi në një vepër të vetme çmueshmerinë e artit të argjendarisë me virtuozitetin e skulpturës. Nga kantieri i zjarrtë i ndërtimit të Fontainebleau, në veçanti, Cellini përthithi ndikime të ndryshme, të dukshme në bollëkun dekorativ të ''Saliera-s'', të cilat nga ana tjetër u gjallëruan nga kontrasti midis fleksibilitetit të shkathët të figurave kryesore dhe qëndrueshmërisë masive, pothuajse karikaturale të Erërave. Gjatë qëndrimit të tij në Fontainebleau, për më tepër, Cellini zhvilloi një shije të caktuar për gjigantin, siç dëshmohet nga ''Marsi'' gjashtëmbëdhjetë metra i projektuar për shatërvanin e pallatit; kthimi i papritur në Itali, megjithatë, e bëri Cellinin të orientohej përsëri drejt Michelangelo-s dhe "kthimit" manierist te Quattrocento. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Shembulli më i spikatur i artit plastik të Cellinit pas riatdhesimit të tij është ''Perseu me Kokën e Meduzës'' në Loggia della Signoria, ku përfaqëson skulpturën më të rëndësishme «midis ndërtimeve klasike të Rilindjes së Sansovinos dhe figurës gjarpërore të Giambolognës». Suksesi i veprës ishte i menjëhershëm: ''Perseu'', përtej kuptimit të tij politik (në lidhje me Cosimo de' Medici i cili shtyp çdo ambicie republikane, ashtu si heroi grek ia pret kokën [[Gorgonat|Gorgonës]] ), pasqyron në mënyrë të përsosur idealin e bukurisë mashkullore sipas kanuneve manieriste, duke paraqitur një «figurë të hijshme, të rafinuar, të ngadaltë, sensuale […] shumë aristokratike që nuk mishëron as heroizëm dhe as spiritualitet» ( [[Giuseppe Nifosì]] ). Fama e veprës u nxit edhe nga rrethanat e jashtëzakonshme të derdhjes së saj. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> === Cellini si shkrimtar === Nga viti 1558 deri në vitin 1567, Cellini ishte i zënë duke shkruar autobiografinë e tij, ''La Vita di Benvenuto di Maestro Giovanni Cellini fiorentino, shkruar për veten e tij në Firence'', dhe më pas u botua pas vdekjes në Napoli në vitin 1728. Duke përdorur një gjuhë të sinqertë dhe spontane dhe duke u mbështetur shumë në fuqinë shprehëse të gjuhës fiorentine, Cellini me këtë vepër u la pasardhësve një dokument biografik të vlefshëm ku ai rrëfen gjenezën e veprave të tij dhe episodet e ndryshme që karakterizonin ekzistencën e tij të çrregullt, <ref>{{Cite web |date=2022-03-06 |title=Straightwashing von Künstlern - Die historische Forschung tut sich schwer mit Homosexualität |url=https://www.srf.ch/kultur/straightwashing-von-kuenstlern-die-historische-forschung-tut-sich-schwer-mit-homosexualitaet |language=de}}</ref> me pasazhe të destinuara të bëheshin të famshme (eksorcizmi në Kolose, vizita e Francis I në ''atelie'' në Paris, arratisja nga Castel Sant'Angelo). Po aq e çmuar është vlera historiografike e veprës, e cila paraqitet si një afresk i shoqërisë së shekullit të gjashtëmbëdhjetë, siç është vërejtur nga kritiku letrar Carlo Cordié:{{Authority control}}{{Blockquote|Kështu, Benvenuto përfundoi duke u bërë një model, në fakt një hero dhe ndoshta edhe një mit: ai ishte, në një farë mënyre, përfaqësuesi i një Italie kamash, helmesh dhe intrigash, siç mund ta kishte imagjinuar një mendje e kthjellët, por romantikisht e shqetësuar, siç mund ta kishte imagjinuar Stendhal. Jo pa arsye, Fabrizio del Dongo i tij shpëton - në "Chartreuse de Parme" - nga Kulla Farnese, ashtu siç kishte bërë Cellini nga Castel Sant'Angelo!|Carlo Cordié<ref name=cc/>}} == Njeriu Cellini == {{Blockquote||}} Cellini në jetën e tij kishte një karakter të përgjakshëm dhe të egër, me një mënyrë të pakëndshme arrogante, duke mos munguar të qëndrojë i përfshirë në grindje dhe grindje me orfat rivalë ose mecenat të mesëm dhe taccagni: ai u vështira edhe në tre vrasje (shpesh e lëvizur nga arsyet rrethanore), në mënyrë të ngjashme me atë që do të bënte ankerja më e famshme Caravaggio në shekullin e gjashtëmbëdhjetë. Një portret shumë i gjallë karakterial i Benvenuto Cellini na ofrohet nga Giuseppe Baretti, kritik literar i shekullit XVIII, i cili shkroi:{{Blockquote|... Nuk kemi libër në gjuhën tonë aq të këndshëm për t’u lexuar sa "Jeta" e Benvenuto Cellinit, shkruar nga ai vetë në gjuhën e pastër dhe të thjeshtë të fiorentinëve. Cellini e përshkroi veten atje me naivitetin më të madh, dhe ashtu siç e ndiente veten […] domethënë, aq të gjallë sa një grenadier francez, aq hakmarrës sa një nepërkë, jashtëzakonisht supersticioz dhe plot çuditshmëri dhe teka; galant në një rreth miqsh, por pak i ndjeshëm ndaj miqësisë së butë; epshor në vend të dëlirë; paksa i pabesë pa e besuar veten të tillë; paksa ziliqar dhe keqdashës; mburravec dhe kotë, pa dyshuar veten të tillë; pa ceremoni dhe pa shtirje; me një dozë jo të pakët çmendurie, të shoqëruar nga një besim i fortë për të qenë shumë i mençur, i kujdesshëm dhe i matur. Benvenuto i vrullshëm e përshkroi këtë personazh të bukur në Jetën e tij pa menduar shumë për të, gjithmonë i bindur se po pikturonte një hero...|Giuseppe Baretti<ref name=cc/>}} === Homoseksualiteti === Benvenuto Cellini ishte, për të përdorur një term modern, [[Biseksualiteti|biseksual]]: ai përmendi në autobiografinë e tij historitë e dashurisë me gra të ndryshme, dhe prirjet e tij pederastike ndaj djemve shumë të vegjël nuk janë mister, falë dokumentacionit të konsiderueshëm arkivor për akuza dhe dënime , si dhe referencave që shfaqen në veprën e tij letrare, ku të paktën një herë ai i krahasoi historitë e tij të dashurisë me atë midis [[Zeusi|Zeusit]] dhe Ganimedës . Një nga momentet më mbresëlënëse të këtij aspekti të Cellinit është padyshim dashuria që ai ndjeu për argjendarin e ri [[Francesco Salimbene]] . Akuzat zyrtare për sodomi të ngritura kundër tij ishin tre: * 14 janar 1523: Cellini u dënua, së bashku me të dënuarin e dytë, një farë Giovanni Rigogli, nga artisti i cituar si "shumë i afërt" dhe "mik i dashur" (librat XXIX dhe XL në ''Vita'' ), me dymbëdhjetë vëllime [[Mielli|miell]] si gjobë për një akt sodomie me një djalë vetëm 15 vjeç të quajtur "Domenico di ser Giuliano da Ripa". <ref>{{Cite web |title=Accedi a Facebook |url=https://it-it.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fit-it.facebook.com%2FJukeboxLetterario%2Fposts%2Fil-3-novembre-del-1500-nasce-a-firenze-lo-scultore-orafo-artista-e-scrittore-ben%2F1128895427189418%2F |language=it}}</ref> Në këtë rast, skulptori, vetëm 23 vjeç, rrezikoi shumë: në fakt, ligji parashikonte një gjobë deri në tridhjetë florinj ari (një shifër e barabartë me rreth 1000 [[euro]] sot), për këto "akte të turpshme dhe/ose blasfemuese"; Benvenuto ndoshta u lirua pikërisht për shkak të moshës së tij të re, nën 25 vjeç ( mosha e pjekurisë e përcaktuar në atë kohë), e cila konsiderohej si një " rrethanë lehtësuese gjenerike"; <ref>{{Cite web |title=Visegrad Literature :: The page of Cellini, Benvenuto, English biography |url=https://www.visegradliterature.net/works/cz-all/Cellini,_Benvenuto|language=sq}}</ref> * 1548: një grua fisnike me emrin Margherita (mbiemri i së cilës nuk dihet) akuzoi Cellinin për [[Përdhunimi|përdhunim]] për shkak të djalit të saj Vincenzo, i cili tha se ishte " [[Përdhunimi|përdhunuar]] " nga artisti; megjithatë, me këtë akuzë ky i fundit nuk u thirr kurrë në gjykatë dhe çështja nuk arriti kurrë në gjyq; * 1556: gjatë kësaj periudhe, Cellini pati një debat të nxehtë me nxënësin e tij Fernando (ose Ferrando) nga Montepulciano, i cili përfundoi me shkarkimin e këtij të fundit, i cili në shenjë hakmarrjeje e denoncoi atë për sodomi. == Vepra == {{Div col}} * ''Medalja Biretta me Ledën dhe Mjellmën'', rreth viteve 1528-1530, ar mbi lapis lazuli, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Kapëse e Kopës së Klementit VII'', 1529, ar, smalte dhe gurë të çmuar (të humbur) * ''Vula e Kardinalit Ercole Gonzaga'', argjend, 1528 (e humbur), dhe gjurmë dylli, 1540, [[Mantua]], Kuria Episkopale * ''Medalja e Klementit VII'', 1533-1534, argjend i praruar, diametër 4 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''[[Gur]]'' monedhë dyzet [[soldo|soldi]] nga Alessandro de' Medici, 1535, argjend, diametër 2.9 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Alessandro de' Medici-t'', 1535-1537, argjend, diametër 3.5 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Pietro Bembo-s'', rreth vitit 1537, argjend, diametër 5.6 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Francis I të Francës'', rreth vitit 1537, bronz, diametër 4.2 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Vula e Kardinalit Ippolito d'Este'', 1540, shtypje plumbi, 11 x 8 cm, [[Lyon]], [[Musée des Beaux-Arts (Lyon)|Musée des Beaux-Arts]] * ''Model për një Statujë të Junonës'', rreth vitit 1540, bronz, koleksion privat * ''[[Qendri i Kripës së Francis I të Francës]]'', 1540-1543, abanoz, ar dhe smalt, 26 x 33.5 cm [[Vjenë]], [[Muzeu i Historisë së Kunstit]] * ''Satir'', 1542-1543, bronz, lartësia 56 cm, [[Los Angeles]], [[Muzeu Getty]] * ''Nimfa e Fontainebleau'', 1542-1543, bronz, 205x409 cm, [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit]] * ''Fitore'', 1542-1545, kallëpe gipsi të origjinaleve të humbura prej bronzi, 137x139 cm, [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit]] * ''Greyhound'' (''Saluki''), 1545-1546, bronz, 18x27.8 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''Busti prej bronzi i Cosimo I de' Medici'', 1545-1547, bronz, lartësia 110 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''Busti prej mermeri i Cosimo I de' Medici'', 1549-1571, mermer, lartësia 96.5 cm, [[San Francisko]], [[Pallati i Legjionit të Nderit në Kaliforni]] * ''[[Perseu me Kokën e Meduzës|Perseu duke i prerë kokën Meduzës]]'', 1545-1553, bronz, lartësia 320 cm, me piedestal 601 cm, [[Firence]], [[Loggia della Signoria]] * ''Baza e Perseut'', 1545-1552, mermer dhe bronz, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargellos]] * ''Perseu duke çliruar Andromedën'', 1545-1553, bronz, 80 x 90 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargellos]] * ''[[Busti i Bindo Altovitit]]'', rreth viteve 1546-1550, bronz, lartësia 82.5 cm (pa bazë), [[Boston]], [[Muzeu Isabella Stewart-Gardner]] * ''Aleksandri dhe Bucefali'', 1548 (me pjesë të lashta romake), bronz, lartësia 21 cm, [[Firence]], [[Muzeu Arkeologjik Kombëtar (Firence)|Muzeu Arkeologjik Kombëtar]] * ''Ganimedi'', 1548-1550, mermer, lartësia 105.5 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''[[Apoloni dhe Zymbylinti]]'', rreth 1548-1557, mermer, lartësia 191 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Narcisi'', rreth 1548-1557, mermer, lartësia 149 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Shakë'', rreth vitit 1550, hekur i zbukuruar me ar dhe argjend, lartësia 33 cm, [[Novara]], Koleksioni Urbano Quinto * ''Çelës Sekret nga një Arkë'', 1550-1555, hekur i gdhendur nga një bllok i vetëm, i skalitur, i gdhendur dhe i hapur, lartësia 11 cm, [[Novara]], Koleksioni Urbano Quinto * ''[[Kryqëzimi (Benvenuto Cellini)|Kryqëzimi]]'', 1556-1562, mermer, lartësia 185 cm, [[Manastiri El Escorial]] * ''Neptuni me Dy Kuaj Deti'', rreth vitit 1562, bronz, lartësia 24.1 cm, [[Raleigh, Karolina e Veriut]], [[Muzeu i Artit i Karolinës së Veriut]] * ''Francesco I de' Medici'', rreth... 1568-1570, dyll, 7.7 x 5.4 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] {{Div col end}} == Në kulturën masive == Për të nënvizuar se si evolucioni i qytetërimit përmban edhe aspekte që nuk janë gjithmonë të lavdërueshme, ''gjëra si prej metali fisnik, ashtu edhe prej metali të lig'', [[Fridrih Niçe|Nietzsche]] përdor një krahasim që kujton episodin e famshëm në të cilin Cellini ishte protagonist gjatë derdhjes së Perseut: «Gjeniu i qytetërimit sillet siç sillej Cellini kur po punonte për derdhjen e Perseut të tij: masa fluide kërcënonte të mos ishte e mjaftueshme… ai hodhi shume pjata dhe çdo gjë tjetër që i binte në dorë. Dhe kështu ai gjeni hedh edhe gabime, vese, shpresa, kimera…» === Në letërsi === * ''L'Orfèvre du roi, ou Ascanio'' nga [[Alexandre Dumas]] (1843) === Vepra teatrale dhe muzikore === * ''Benvenuto Cellini ,'' opera nga [[Hector Berlioz]] me libreton nga Léon de Wailly dhe Henri Auguste Barbier (1838) * ''Benvenuto Cellini'', opera nga Franz Lachner me libreton nga Léon de Wailly dhe Henri Auguste Barbier (1849) * ''Benvenuto Cellini'' nga Paul Meurice (1852) * ''Benvenuto Cellini,'' opera nga Emilio Bozzano me libreton nga Giuseppe Perosio (1877) * ''Ascanio'', opera nga Camille Saint-Saëns me libreto nga Louis Gallet (1890) * ''Një burrë i gjinisë së tij'', nga Helen de Guerry Simpson (1923) * ''"Ura e Zjarrit e Firences"'', operetë nga Kurt Weill me libretto nga Edwin Justus Mayer dhe Ira Gershwin (1945) * ''Cellini'' nga [[John Patrick Shanley]] (2001) === Në kinema === * ''[[Benvenuto Cellini ou Une curieuse évasion|Benvenuto Cellini ose Une curieuse évasion]]'', drejtuar nga [[Zhorzh Melies|Georges Méliès]] (1904) * ''Benvenuto Cellini'', me regji nga Albert Capellani dhe Camille de Morlhon (1908) - film i shkurtër * ''Benvenuto Cellini ,'' me regji nga Étienne Arnaud dhe Louis Feuillade (1910) – film i shkurtër * ''Çështjet'' ''e Cellinit'', me regji nga Gregory La Cava (1934) * ''Gjashtë Vajza të Vogla dhe Perseu'', me regji nga Giovacchino Forzano (1939) * ''Aventurieri Madhështor ,'' me regji nga Riccardo Freda (1963) * ''Cellini - Një Jetë e Ligë ,'' me regji nga Giacomo Battiato (1990) == Shënime == {{Div col}}{{Div col end}} <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-cellini_(Dizionario-Biografico)/ |title=CELLINI, Benvenuto |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |year=1979 |series=Dizionario Biografico degli Italiani |volume=23 |location=Roma |language=sq}} * {{Cite book |url=http://www.letteraturaitaliana.net/pdf/Volume_5/t115.pdf |title=La Vita |publisher=Giunti |year=1973 |location=Torino |language=sq}} * {{Cite book |title=Cellini |publisher=RCS |year=2005 |location=Milano |language=sq}} * Igino Benvenuto Supino e Mario Chini, CELLINI, Benvenuto, in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1931. URL consultato il 28 settembre 2015. * {{Cite book |title=La vita violenta di Benvenuto Cellini |publisher=Laterza Editore |year=1986 |isbn=88-420-2752-9 |location=Bari-Roma |language=sq}} * {{Cite book |title=Benvenuto Cellini nei delitti e nei processi fiorentini ricostruiti attraverso le leggi del tempo |publisher=Fratelli Bocca Editori |year=1930 |location=Torino |language=sq}} * {{Cite book |last=Benvenuto Cellini |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9627191&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL5&pds_handle= |title=Dell'oreficeria |date=1811 |publisher=dalla Societa Tipografica de' classici italiani, contrada di S. Margherita, n° 1118 |location=Milano |language=sq}} * Andreas Beyer: "Benvenuto Cellini: VITA/Mein Leben", in Markus Krajewski/Harun Maye (Ed.): Böse Bücher. Inkohärente Texte von der Renaissance bis zur Gegenwart, Wagenbach Verlag, Berlin 2019, pp.&nbsp;29–38. {{ISBN|978-3-8031-3678-7}} == Hyrje të ngjashme == * Shtëpia e Benvenuto Cellini-t * Monumenti i Benvenuto Cellini-t * Akademia e Arteve të Vizatimit == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * * <cite class="citation web" id="CITEREFBritannica.com" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) John Pope-Hennessy, Welcome Cellini, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Ettore Camesasca, CELLINI, Mirë se vini, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 23, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1979.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në Dictionary of Art Historians, Lee Sorensen. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P2332|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-c/benvenuto-cellini <span style="font-style:italic;">Veprat e Welcome Cellini</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Welcome Cellini, në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFOpen_Library_Works" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) Punimet e Welcomeuto Cellini, në <span style="font-style:italic;">[[Internet Archive#Open Library|Open Library]]</span>, Internet Archive.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">[https://librivox.org/author/762 <span style="font-style:italic;">Audiolibra të mirëpritur Cellini</span>], në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFISFDB_ea" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) [http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?165775 <span style="font-style:italic;">Bibliografia e Benvenuto Cellini</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Internet Speculative Fiction Database]]</span>, Al von Ruff.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1233|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në Discogs, Zink Media. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1953|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në IMDb, IMDb.com.[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P345|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * {{Cite web |title=Benvenuto Cellini |url=http://www.scultura-italiana.com/Biografie/cellini.htm |publisher=La scultura italiana |language=sq}} * {{Cite web |title=Benvenuto Cellini, Busto di Cosimo I |url=http://www.museoradio3.rai.it/dl/portali/site/articolo/ContentItem-69528051-7c7b-4067-ba83-2e6fdd502223.html?refresh_ce |language=sq}} * {{Cite web |last=Marco Catania |title=Benvenuto Cellini |url=https://www.ilsommopoeta.it/benvenuto-cellini |language=sq}} {{Authority control}} [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1571]] [[Kategoria:Lindje 1500]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] 8wv8lhpe4dqelly4f77ngsbe6eo54z8 2985442 2985441 2026-05-29T20:25:51Z Fjollahaziri24 187548 2985442 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cellini, Benvenuto ÖNB.jpg|parapamje|Portreti i Benvenuto Cellini-t në Bibliotekën Kombëtare në Vjenë]] {{Bio|Nome=Benvenuto|Cognome=Cellini|Sesso=M|LuogoNascita=Firenze|GiornoMeseNascita=3 novembre|AnnoNascita=1500|NoteNascita=<ref name=treccani>{{cita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-cellini_(Dizionario-Biografico)/|titolo=CELLINI, Benvenuto - Enciclopedia Italiana (1931)|sito=Treccani|accesso=13 febbraio 2025}}</ref>|LuogoMorte=Firenze|GiornoMeseMorte=13 febbraio|AnnoMorte=1571|NoteMorte=<ref name=treccani/>|Epoca=1500|Attività=scultore|Attività2=orafo|Attività3=scrittore|AttivitàAltre=|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=, considerato uno dei più importanti artisti del [[manierismo]]|Immagine=Cellini, Benvenuto ÖNB (cropped).jpg|Didascalia=''Ritratto di Benvenuto Cellini'' alla [[Biblioteca nazionale austriaca|Biblioteca Nazionale]] di [[Vienna]]|DimImmagine=}}'''Benvenuto Cellini''' (Firence, 3 nëntor 1500[1] – Firence, 13 shkurt 1571 [1]) ishte një skulptor, argjendar dhe shkrimtar italian, i konsideruar si një nga artistët më të rëndësishëm të Manierizmit. Gjatë jetës së tij ai shkroi gjithashtu poezi dhe një autobiografi të famshme. Me një natyrë të trazuar, në vitin 1523 iu desh të ikte në [[Roma|Romë]] pasi u përfshi në një përleshje. Ai mori pjesë aktive në mbrojtjen e armatosur të qytetit të përjetshëm gjatë plaçkitjes së vitit 1527 nga lanzichenecchi . Në vitin 1540, pasi u lirua nga [[Castel Sant'Angelo]], ku mbahej i burgosur, ai arriti në oborrin e Mbretit ''Françesko'' I të Francës. Pas rreth 5 vitesh ai u kthye në Firence për të shërbyer në oborrin e Cosimo I de' Medici . Ndër veprat e tij më të rëndësishme janë ''Qilari i Kripës i Françeskos I të Francës'' dhe statuja ''Perseu me Kokën e Meduzës'', e konsideruar një [[Kryevepra|kryevepër]] e Manirizmit. <ref>{{Cite web |title=Il Perseo di Benvenuto Cellini. La storia di un capolavoro del Manierismo |url=https://www.finestresullarte.info/opere-e-artisti/il-perseo-di-benvenuto-cellini-storia-di-un-capolavoro-del-manierismo|language=sq}}</ref> == Biografia == [[Skeda:Piazza_del_mercato_centrale_22,_casa_di_benvenuto_cellini,_lapide_cellini.jpg|majtas|parapamje|Pllakë përkujtimore në vendlindjen e Cellinit në Firence]] === Rinia === Benvenuto Cellini lindi më 3 nëntor 1500 në [[Firencia|Firence]] ; një pllakë e diktuar nga Giuseppe Mellini tregon vendin e saktë ku lindi Cellini, në numrin 4 të Via Chiara, e cila sot është bërë një pjesë e Piazza del Mercato Centrale. Nëna e tij ishte Elisabetta Granacci nga Firence; babai i tij ishte Giovanni Cellini, një instrumentist [[Instrumenti muzikor|muzikor]] dhe [[Gdhendja|gdhendës]] [[fildishi]] i cili provoi veten në krijimin e [[Viola|violave]], harpave dhe lahutave, të cilat djali i tij i quante "shumë të bukura dhe të shkëlqyera", dhe organeve dhe [[Klasveni|klaviçembave]] "të mrekullueshme", të cilat Benvenuto i kujton gjithmonë si "më të mirat dhe më të bukurat që mund të shiheshin në atë kohë". <ref>{{Sfn|Cellini|p. 8|Vita}}.</ref> Që në moshë shumë të re, babai i tij, i cili ishte gjithashtu anëtar i grupit fiorentin ''fife'', u përpoq ta prezantonte të birin me studimin e muzikës, në mënyrë që ai të bëhej një "muzikant i shkëlqyer". Falë mësimeve të babait të tij Giovanni dhe, mbi të gjitha, të organistit fiorentin Françesko dell'Aiolle, Cellini - pavarësisht ngurrimit të tij - zbuloi talente të shquara muzikore, veçanërisht në flaut dhe kornet. Megjithatë, ky ishte një përkushtim i induktuar dhe jo spontan, aq sa ambiciet e të riut Benvenuto nuk kishin për qëllim të shkëlqente në atë që ai tani e përcaktonte si "të luajturit e mallkuar" <ref>{{Sfn|Cellini|p. 19|Vita}}.</ref>, por më tepër të bëhej "njeriu i parë në botë" në fushën e artit të argjendarisë. Për këtë arsye, duke filluar nga viti 1513, i riu Cellini frekuentonte punishten e argjendarit dhe armëpunuesit [[Michelangelo Bandinelli]] në qytetin e tij të lindjes <ref>{{Sfn|Cellini|I 6, 7|Vita}}.</ref>, dhe dy vjet më vonë ai kaloi nën drejtimin e [[Antonio di Sandro]], i njohur si Marcone, "një mjeshtër dhe një njeri shumë i mirë, krenar dhe i lirë në të gjitha gjërat e tij" <ref>{{Sfn|Cellini|I 7|Vita}}.</ref> . Cellini papritmas tregoi natyrën e tij të trazuar dhe të dhunshme që në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç, në vitin 1516: pas një grindjeje, në fakt, ai u internua së bashku me vëllanë e tij Cecchino në [[Siena]], ku qëndroi për "shumë muaj" duke studiuar argjendari në punishten e [[Francesco Castoro|Françesko Castoro-s]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 8|Vita}}.</ref> . Pasi u kthye në Firence, me kërkesë të të atit, Benvenuto shkoi në [[Bolonja|Bolonjë]] për të përsosur "luajtjen" e tij; megjithëse në përputhje me dëshirat e të atit, në qytetin emilian, Cellini arriti t'i përkushtohej artit të tij të dashur të argjendarisë, duke punuar së pari me [[Ercole del Piffero|Ercole del Piffero-n]], pastaj me një izraelit, një farë Graziadio-je, dhe së fundmi me miniaturistin bolonjez [[Scipione Cavalletti]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 9|Vita}}.</ref> . Pas një ndalese të nxituar në Firence, nga ku iku për shkak të këmbënguljes së të atit për muzikën, në vitin 1517, Cellini vazhdoi stërvitjen e tij në [[Piza|Pizë]], në punishten e argjendarit [[Ulivieri della Chiostra]], ku iu përkushtua edhe studimit të veprave të lashta, të shumta në Campo Santo <ref>{{Sfn|Cellini|I 10, 11|Vita}}.</ref> . {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#FFFFCC; color:black; width:25em; max-width: 45%;" | style="text-align: left;" |U ktheva shpejt dhe pashë që ai [Gherardo Guasconti] po qeshte, kështu që e godita aq fort në tëmth saqë i ra të fikët dhe ra sikur të kishte vdekur. Pastaj u ktheva nga kushërinjtë e tij dhe u thashë: "Ja si i trajtoni hajdutët dembelë si ju". Duke dashur t'u jap një demonstrim, sepse kishte shumë prej tyre, unë, që isha i inatosur, nxora një thikë të vogël që kisha dhe thashë: "Kushdo prej jush të dalë nga dyqani i tij, le të vrapojë tjetri te rrëfyesi, sepse mjeku nuk do të ketë të bëjë fare me ne". Këto fjalë i frikësuan aq shumë sa askush nuk lëvizi për të ndihmuar kushëririn e tyre. |- | style="text-align: left;" | — Benvenuto Cellini, ''Jeta'' |} Pas një periudhe [[Ethet|etheje]], Cellini u kthye në Firence, ku u kthye për të punuar për [[Antonio di Sandro|Antonio di Sandron]], falë të cilit takoi edhe skulptorin Pietro Torrigiano; më vonë ai krijoi një miqësi të ngushtë me një argjendar tjetër, [[Francesco Salimbene|Françesko Salimbene]], me të cilin "fitonte shumë mirë dhe punonte shumë për të 'mësuar'". Më vonë u raportua se burri kishte sy vetëm për një "të ri të butë të moshës sime", përkatësisht Françeskon, për të cilin vetë Cellini rrëfeu një lidhje të vërtetë, ndoshta të lidhur edhe me një marrëdhënie [[Homoseksualiteti|homoseksuale]] midis të dyve: "Duke ushtruar së bashku, ai krijoi tek ne një dashuri të tillë saqë nuk ishim kurrë pa njëri-tjetrin ditë e natë" (nga [[autobiografia]] ''Vita'' ); dashuria në këtë rast mund të kuptohet edhe si një dashuri vëllazërie dhe miqësie, sipas italianit të kohës. Luftime dhe përleshje të reja e detyruan Cellinin të zhvendosej përsëri: ai kërkoi strehim së pari në Siena dhe më pas në [[Roma|Romë]], ku u gjet duke punuar si nxënës në [[Firenzuola de' Georgis]] nga viti 1519 deri në vitin 1520 dhe, më pas, me [[Paolo Arsago|Paolo Arsago-n]] . Nga viti 1521 deri në vitin 1523, me kërkesë të babait të tij, Cellini u kthye në Firence, ku punoi së pari me Salimbene-n dhe më pas me Giovanni Antonio Sogliani-n, i cili "e akomodoi me kënaqësi në një pjesë të punishtes së tij, e cila ishte në cep të Mercato Nuovo-s ". Në fund të vitit 1523, temperamenti i vrullshëm i Cellinit u shfaq përsëri: në fakt, kjo periudhë pa fillimin e mosmarrëveshjeve me Guasconti-t, një familje fiorentine argjendarësh armiqësorë ndaj tij nga zilia e pastër dhe e thjeshtë. "Duke mos ditur ngjyrën e frikës", Cellini plagosi me një kamë Gherardo Guasconti-n dhe Bartolomeo Benvenuti-n, të cilët e kishin mbrojtur atë. Kjo përleshje i dha Cellinit një [[Dënimi me vdekje|dënim me vdekje]] në mungesë, për shkak të së cilës ai iku në Romë; në qytet, Benvenuto i ri u mirëprit në punishten e Lucagnolo da Jesi-t, ku filloi të prodhonte bizhuteri në mënyrë të pavarur (vlen të përmenden dy shandanët për peshkopin e Salamankës dhe bizhuteri për gruan e Sigismondo Chigi-t), dhe më pas në vitin 1524 ai u transferua te [[Giovan Francesco della Tacca]] . <ref>{{Sfn|Cellini|I 19-21|Vita}}.</ref> === Papniteti i Klementit VII === Në vitin 1524, Benvenuto Cellini hapi punishten e tij dhe u bashkua me bandën e Papa Klementit VII, ku shërbeu si «kornetist» <ref>{{Sfn|Cellini|I 23|Vita}}.</ref> . Ndër veprat e artit të përmendura shprehimisht në ''Jetë'', që datojnë që nga vitet e tij romake, janë disa akuarele për Kardinalin Cybo-Malaspina dhe prelatë të tjerë, një enë dhe një vazo argjendi për Berengario da Carpi, medalje ari për një kapelë burrash për gonfalonierin Cesari dhe së fundmi kamë dhe unaza prej [[ari]] dhe [[çeliku]]. Këto janë krijime në të cilat ai tregoi se ishte shumë i ndjeshëm ndaj mënyrës së medalistit Caradosso, smaltuesit [[Amerigo Righi]] dhe [[Lautizio Rotelli]], «unik» në prodhimin e vulave; ai gjithashtu frekuentonte Giulio Romano dhe artistë të tjerë nga rrethi i [[Rafaelo|Raphaelit]], falë të cilëve nxënësi i argjendarisë ishte në gjendje të zgjeronte kulturën e tij figurative dhe të fillonte të formonte shijen e tij personale <ref>{{Sfn|Cellini|I 26, 30, 31|Vita}}.</ref> . Ndërkohë, natyra e tij grindavece përjetoi shpërthime të reja, duke qenë shpesh protagonist i debateve dhe dueleve <ref>{{Sfn|Cellini|I 24-26|Vita}}.</ref>; për më tepër, i goditur nga përkeqësimi i [[Murtaja (sëmundje)|murtajës]], ai kaloi një muaj duke u rikuperuar në rezidencën e Kontit të Anguillarës në Cerveteri, ku krijoi miqësi me piktorin manierist Rosso Fiorentino <ref>{{Sfn|Cellini|I 29|Vita}}.</ref> . Në vitin 1527, me mbërritjen e Landsknecht-ëve në shërbim të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Charles V të Habsburgut]] në portat e Qytetit, Cellini u strehua së bashku me Papa Klementin VII në [[Castel Sant'Angelo]], duke marrë pjesë aktive në mbrojtjen e saj në rolin e dyfishtë si arquebusier dhe bombardues: plaçkitja e Romës e pa Cellini-n të vriste komandantin e rrethuesve, Charles III të Bourbon-Montpensier, dhe të plagoste pasardhësin e tij, Princin e Orange-s, siç raporton ai vetë në ''Jetën'' e tij (këto janë pra informacione të paverifikueshme, megjithëse nuk janë mohuar kurrë) <ref>{{Sfn|Cellini|I 34-37|Vita}}.</ref> . Pas plaçkitjes, Cellini, si shumica e artistëve, u largua nga Roma dhe shkoi së pari në Firence dhe pastaj në [[Mantova]], ku mbërriti në vitin 1528. Këtu e gjejmë atë në punishten e "njëfarë mjeshtri milanez Nicolò"; Në Mantua, për më tepër, Cellini, i prezantuar mirë në oborr nga miku i tij Giulio Romano, realizoi një numër të konsiderueshëm veprash për Gonzagat, midis të cilave dallohen një vulë argjendi për Kardinalin Ercole, një vulë ari për Markezin Federico dhe një relike me gjakun e Krishtit, që do të vendosej në kriptën e bazilikës bashkë-katedrale të Sant'Andrea, një relike që mbeti në fazën e projektit <ref>{{Sfn|Cellini|I 40|Vita}}.</ref> . [[Skeda:Carlino_ClementeVII.jpg|parapamje|Karlino e dyanshme e Klementit VII Medici i gdhendur nga Cellini]] Megjithatë, pas një qëndrimi të shkurtër në Firence, Cellini u kthye në Romë në vitin 1529, si mysafir i argjendarit [[Raffaello del Moro]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 41-43|Vita}}.</ref>; në qytet ai rifilloi shërbimin e tij për Papën Klement VII, duke u emëruar nga Papa si mjeshtër i shtypshkronjës romake, për të cilën krijoi dy karlinët e argjendtë dhe monedhën e artë "doppione" me dy anë të pasme të ndryshme <ref>{{Sfn|Cellini|I 45|Vita}}.</ref> . Një vit më vonë ai prodhoi monedha të tjera dhe projektoi stemën e Klementit VII, për të cilin e nisi edhe një kupë ari, të lënë të papërfunduar <ref>{{Sfn|Cellini|I 56-58|Vita}}.</ref> . Ndërkohë, ai vrau edhe vrasësin e vëllait të tij Cecchino, i cili ishe i vrarë në Romë në një përleshje; Papa nuk bëri gjë tjetër veçse e qortoi ashpër Cellinin, duke i dhënë më vonë edhe një detyrë nderi <ref>{{Sfn|Cellini|I 55|Vita}}.</ref> . Në vitin 1534, kur ai kishte hapur tashmë një dyqan për dy vjet në atë që tani është [[Via dei Banchi Nuovi]], Cellini filloi të mos gëzonte më mbështetjen papnore. Situata u përkeqësua kur, pas një grindjeje, ai plagosi një noter, Ser Benedetto, një sulm për të cilin u detyrua të strehohej në [[Napoli]], ku u prit nga zëvendësmbreti <ref>{{Sfn|Cellini|I 66, 67|Vita}}.</ref> . === Papniteti i Palit III === Në Romë, Cellini i dhuroi Klementit VII, që ishte në prag të vdekjes, një medalje që ai e kishte bërë për të pak kohë më parë dhe mori prej tij porosinë për t'i dhënë një anë të re për të festuar pusin e Orvietos <ref>{{Sfn|Cellini|I 70, 71|Vita}}.</ref> . Pas vdekjes së Klementit VII, Cellini vrau një argjendar rival, [[Pompeo de' Capitaneis]]; megjithatë, papa i ri [[Pali III|Paul III Farnese]] e liroi menjëherë vrasësin dhe, në fakt, e porositi të bënte një monedhë skudo me portretin e tij <ref>{{Sfn|Cellini|I 74, 75|Vita}}.</ref> . Vitin pasardhës, i shqetësuar nga armiqësia e tij me Pier Luigi Farnese, djalin e papës, Cellini vendosi të transferohej në Firence, ku bëri katër monedha për Alessandro Farnese; nga qyteti i tij i lindjes ai shkoi me nxitim në [[Venediku|Venecia]] së bashku me Jacopo Sansovino . Pasi u përplas me Ottaviano de' Medici, argjendari pranoi ftesën e papës dhe u kthye në Romë; pas një sëmundjeje të rëndë, gjatë së cilës pati vizione nga Ferri i Dantes, dhe pas një udhëtimi të mëtejshëm në Firence, ai ekzekutoi, në emër të Papës, kopertinën e një "Zyre të Madonnës", të cilën më pas ia paraqiti Perandorit Charles V në vitin 1536. <ref>{{Sfn|Cellini|I 91, 93|Vita}}.</ref> Në vitin 1537, për t'i shpëtuar armiqësisë gjithnjë e më alarmuese të Pier Luigi Farnese, Cellini shkoi papritur në [[Parisi|Paris]], si mysafir i piktorit Andrea Sguazzella; këtu ai ndoshta realizoi një medalje për Mbretin Francis I, të cilin e takoi në [[Lion|Lyon]] . Qëndrimi i tij në Francë ishte, megjithatë, jetëshkurtër, aq sa pas një kohe shumë të shkurtër argjendari u kthye në Romë, ku hapi një punishte të re "shumë më të madhe" se ajo në Banchi Nuovi. Megjithatë, këto ishin vite shumë të stuhishme: Pier Luigi Farnese, në fakt, arriti ta burgoste Cellinin në [[Castel Sant'Angelo]] me akuzën e vjedhjes së disa prej pasurive të Klementit VII gjatë Plaçkitjes. Cellini arriti të arratisej nga burgu pothuajse menjëherë, megjithëse theu këmbën, dhe sapo doli jashtë gjeti strehim te Kardinali Cornaro <ref>{{Sfn|Cellini|I 108-110|Vita}}.</ref>, i cili, megjithatë, ia dorëzoi Papës; ky i fundit, më në fund, e burgosi argjendarin së pari në [[Tor di Nona]] dhe pastaj përsëri në Castel Sant'Angelo <ref>{{Sfn|Cellini|I 114, 116|Vita}}.</ref> . Këtu ai qëndroi deri në dhjetor 1539, kur, tani i lirë, u prit nga Kardinali Ippolito d'Este, për të cilin realizoi një vulë dhe dy portrete në stuko. === Periudha franceze === [[Skeda:Saliera.png|parapamje|''Qilari i Kripës i Francis I të Francës'' (1540-1543)]] Në këtë pikë, pasi u shërua nga pasojat e burgosjes së tij, Cellini u nis për në [[Franca|Francë]]; pasi ndaloi në [[Siena]], ku vrau një përgjegjës poste <ref>{{Sfn|Cellini|II 4|Vita}}.</ref>, dhe në Ferrara, ai mbërriti në Fontainebleau në shtator 1540, ku u prit me mirësi nga Mbreti Françesku I i Francës, përpara se të arrinte [[Parisi|në Paris]] me oborrin e monarkut. Ky i fundit i garantoi atij një pagesë vjetore prej shtatëqind skudësh dhe i ofroi një vend për të jetuar në Petit-Nesle, në bregun e majtë të [[Lumi i Senës|Senës]], me kusht që ai të angazhohej për krijimin e dymbëdhjetë statujave gjigante pishtarë që përshkruanin po aq perëndi të [[Mali i Olimpit|Olimpit]] (vetëm ''[[Jupiteri (zot)|Jupiteri]]'' u krijua, ndërsa ''Juno'' ndoshta u derdh në metal, por sigurisht nuk u përfundua). Në vitin 1542, Franåesku I i dha ''të mbrojturit'' të tij shtetësinë franceze, ndërsa në vitin 1543 u përfundua ''Qilari i famshëm i Kripës'', tashmë i skicuar në Itali për Kardinalin d'Este, dhe modelet për Porte Dorée, i njohur si Porte Dorée i Fontainebleau, nga të cilat vetëm ''Nimfa'' dhe dy ''Fitore'' u realuzuan përfundimisht. Nga ana tjetër, Cellini nuk i la pas dore aspak kënaqësitë trupore, duke u dashuruar me një nga modelet që pozuan për Porte Dorée, Jehanne: me këtë të fundit ai pati një vajzë, Costanza, të lindur më 7 qershor 1544 <ref>{{Sfn|Cellini|II 37|Vita}}.</ref> . Shkurt, këto ishin vite të shënuara nga një zell artistik që nuk njihte pushim: Françesko I ishte në fakt një mbrojtës bujar dhe i kulturuar, gjithmonë i gatshëm t'i jepte arin dhe argjendin e nevojshëm për të përmbushur nevojat e tij artistike. Megjithatë, në vitin 1545, Cellini vendosi të largohej nga Parisi për shkak të disa mosmarrëveshjeve që kishin lindur me oborrtarë të ndryshëm, por mbi të gjitha për shkak të "disa keqbërjeve që më ishin akuzuar padrejtësisht" (të cilat ishin mbajtur të heshtura shprehimisht si në ''Vita'' ashtu edhe gjetkë). Për këtë arsye, pas një ndalese të shkurtër në [[Lion]], Cellini kaloi [[Alpet]] dhe u kthye në Firence <ref>{{Sfn|Cellini|II 51, 52|Vita}}.</ref> . === Në shërbim të mjekëve === Cellini u prit ngrohtësisht nga oborri i familjes Medici. Në fakt, Cosimo I de' Medici e ngriti atë në pozitën e skulptorit të oborrit, duke i siguruar një qëndrim luksoz në një shtëpi në Via della Pergola, ku skulptori ngriti shkritoren e tij <ref>{{Sfn|Cellini|II 54|Vita}}.</ref>, dhe duke i caktuar një pagë vjetore prej dyqind skudësh; ai gjithashtu e porositi të krijonte dy skulptura të rëndësishme prej bronzi: [[Busto di Cosimo I (Cellini)|bustin]] e tij dhe grupin e ''Perseut me kokën e Meduzës'', që do të vendoseshin në lozhën e Signoria-s . [[Skeda:2016_Loggia_dei_Lanzi_02.jpg|majtas|parapamje|''Perseu me kokën e Meduzës'' (1554)]] Cellini e shkriu bustin e Cosimo de' Medici në vitin 1546, pasi ishte larguar përkohësisht nga Firence për t'i shpëtuar akuzës për sodomi (ai u strehua në Venecia, ku takoi [[Ticiani|Ticianin]] ) <ref>{{Sfn|Cellini|II 62|Vita}}.</ref> . Megjithatë, krijimi i ''Perseut'' ishte shumë më i vështirë, për shkak të vështirësive të shumta të hasura gjatë shkrirjes së metalit, por Cellini arriti ta përuronte statujën në prill të vitit 1554, duke marrë një pritje shumë të ngrohtë. Ndër veprat e tjera nga Cellini në këtë periudhë, mund të përmendim restaurimin e një ''Ganymede'' të lashtë dhe fillimin e ''Narcisit'' prej mermeri (1548-49), realizimin e statujave prej bronzi të ''Jupiterit, Danae me fëmijën Perseu, Minerva, Merkuri'', të vendosura në bazën e ''Perseut'' (1552) <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> dhe fortifikimin e dy portave të mureve të qytetit të Firences (1553-54) <ref>{{Sfn|Cellini|II 85, 86|Vita}}.</ref> . {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#FFFFCC; color:black; width:25em; max-width: 45%;" | style="text-align: left;" |"Të gjithë njerëzit e çdo lloji, që kanë bërë diçka të virtytshme, duhet, duke qenë të sinqertë dhe të mirë, ta përshkruajnë jetën e tyre me dorën e tyre." |- | style="text-align: left;" | - Benvenuto Cellini, ''Vita'', parathënie |} Megjithatë, pas triumfit të ''Perseut'', Cellini u detyrua të qëndronte pa punë, për shkak të pozicionit dominues që kishin marrë rivalët e tij Baccio Bandinelli dhe Bartolomeo Ammannati në skenën artistike fiorentine; këta të fundit e kishin favorizuar veten së fundmi jo nëpërmjet ndonjë merite të veçantë skulpturore, por sepse ishin më të nënshtruar ndaj etiketës rigoroze Medici. Këto ishin rrethanat që çuan në lindjen e ''Vita-s'': duke mos qenë më në gjendje të "vepronte", në fakt, Cellini filloi të "fliste", duke shkruar konceptin e tij të artit, por, mbi të gjitha, përvojën e tij ekzistenciale, në mënyrë që t'i nxirrte në pah Cosimo de' Medici vlerën e artistit që e pengonte të punonte. Kështu, në vitin 1558, Cellini filloi hartimin e ''Vita-s'', një vepër letrare e cila - pas një ndërprerjeje të shkurtër në vitin 1562, për shkak të heqjes dorë nga urdhrat kishtar, martesës së tij me [[Piera de' Parigi]] dhe lindjes së një djali - u përfundua në vitin 1567. Ky zhgënjim i hidhur u përkeqësua më tej nga disa fatkeqësi gjyqësore: në vitin 1556, në fakt, ai u burgos për rrahjen e Giovanni di Lorenzo-s, ndërsa vitin pasardhës u dënua me një gjobë prej pesëdhjetë skudë dhe katër vjet burg (më vonë u ndryshua në katër vjet arrest shtëpiak) sepse për «pesë vite [...] e kishte mbajtur [...] Fernando di Giovanni di Montepulciano-n [...] në shtrat si gruan e tij». Krahas ''Jetës'', në dekadën e fundit të jetës së tij ai provoi gjithashtu të shkruante ''Trattato dell'oreficeria'' dhe ''Trattato della scultura'', të filluara në vitin 1565 dhe të përfunduara tre vjet më vonë, kur të dy veprat u botuan. Benvenuto Cellini vdiq më në fund në Firence më 13 shkurt 1571; pak para vdekjes së tij, ai i dhuroi të gjitha skulpturat e tij, të përfunduara dhe të papërfunduara për Francesco I de' Medici . Ai u varros në faltoren e San Lucës . == Prodhimtaria artistike == === Cellini si skulptor dhe argjendar === [[Skeda:Benvenuto_Cellini_Florence_Uffizi.jpg|parapamje|''Statuja e Benvenuto Cellini'', Galeria Uffizi, Firence]] Duke ndjekur rrugën tipike të nxënësve artistikë të kohës, Cellini pati mundësinë të vihej në kontakt me argjendarin lombard Caradosso, me rrethin e "të rinjve" të [[Rafaelo|Rafaelit]] dhe me afresket e [[Mikelanxhelo|Michelangelo]] -s në [[Vatikani|Vatikan]], ku ai shkonte për të kryer studimet e tij të përditshme. Modeli i vonë i Rafaelit dhe Michelangelo-s, në fakt, rezultuan vendimtarë për përgatitjen e tij; vula Gonzaga dëshmon për këtë, ku "eleganca e shkathët e figurave [...] vendosja e tyre në lëvizje rrotulluese dhe dramatike, hapësira e mjedisit edhe brenda kufijve të ngushtë të veprës" (Treccani) nxirren në pah. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Pasi kaloi vitet e para, Cellini përvetësoi sugjerimet më efektive nga pikturat e Sebastiano del Piombo dhe, mbi të gjitha, nga shembulli i [[Mikelanxhelo|Michelangelo Buonarroti]], të cilin pati mundësinë ta admironte më tej gjatë vizitës në varret e Medici-t në San Lorenzo, [[Firencia|Firence]] . Ndikimet e ngjashme me Michelangelo-n, për shembull, mund të shihen në dy faqet e pasme të medaljes së Papa Klementit VII, veçanërisht në të dytën, që paraqet një ''Moisi'' të animuar nga një dinamizëm energjik i panjohur më parë për Cellinin. Mendimi i "Mikelangellos së madh", i cili përfitoi nga përkushtimi pasionant i skulptorit ("[prej tij] dhe jo nga të tjerët kam mësuar gjithçka që di", do të shkruante ai më vonë), megjithatë u prit nga Cellini i filtruar përmes atij të Manieristëve, i frymëzuar nga dëshira urgjente për një rilindje të shekullit të pesëmbëdhjetë, dhe mbi të gjitha nga arti i [[Donatello]] -s; vepra të shumta të Cellini-t, të tilla si ''Tregimet e Shën Ambroziut dhe të Pagëzorit'' në vulën për Kardinal d' Este dhe në monedhat për Dukën Alessandro, janë të mbushura me elementë donatellianë. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Qëndrimi i dytë në Francë ishte një pikë kthese vendimtare për stilin artistik të Cellinit. Në fakt, në atë periudhë u realizua ''Saliera'', ku Cellini bashkoi në një vepër të vetme çmueshmerinë e artit të argjendarisë me virtuozitetin e skulpturës. Nga kantieri i zjarrtë i ndërtimit të Fontainebleau, në veçanti, Cellini përthithi ndikime të ndryshme, të dukshme në bollëkun dekorativ të ''Saliera-s'', të cilat nga ana tjetër u gjallëruan nga kontrasti midis fleksibilitetit të shkathët të figurave kryesore dhe qëndrueshmërisë masive, pothuajse karikaturale të Erërave. Gjatë qëndrimit të tij në Fontainebleau, për më tepër, Cellini zhvilloi një shije të caktuar për gjigantin, siç dëshmohet nga ''Marsi'' gjashtëmbëdhjetë metra i projektuar për shatërvanin e pallatit; kthimi i papritur në Itali, megjithatë, e bëri Cellinin të orientohej përsëri drejt Michelangelo-s dhe "kthimit" manierist te Quattrocento. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Shembulli më i spikatur i artit plastik të Cellinit pas riatdhesimit të tij është ''Perseu me Kokën e Meduzës'' në Loggia della Signoria, ku përfaqëson skulpturën më të rëndësishme «midis ndërtimeve klasike të Rilindjes së Sansovinos dhe figurës gjarpërore të Giambolognës». Suksesi i veprës ishte i menjëhershëm: ''Perseu'', përtej kuptimit të tij politik (në lidhje me Cosimo de' Medici i cili shtyp çdo ambicie republikane, ashtu si heroi grek ia pret kokën [[Gorgonat|Gorgonës]] ), pasqyron në mënyrë të përsosur idealin e bukurisë mashkullore sipas kanuneve manieriste, duke paraqitur një «figurë të hijshme, të rafinuar, të ngadaltë, sensuale […] shumë aristokratike që nuk mishëron as heroizëm dhe as spiritualitet» ( [[Giuseppe Nifosì]] ). Fama e veprës u nxit edhe nga rrethanat e jashtëzakonshme të derdhjes së saj. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> === Cellini si shkrimtar === Nga viti 1558 deri në vitin 1567, Cellini ishte i zënë duke shkruar autobiografinë e tij, ''La Vita di Benvenuto di Maestro Giovanni Cellini fiorentino, shkruar për veten e tij në Firence'', dhe më pas u botua pas vdekjes në Napoli në vitin 1728. Duke përdorur një gjuhë të sinqertë dhe spontane dhe duke u mbështetur shumë në fuqinë shprehëse të gjuhës fiorentine, Cellini me këtë vepër u la pasardhësve një dokument biografik të vlefshëm ku ai rrëfen gjenezën e veprave të tij dhe episodet e ndryshme që karakterizonin ekzistencën e tij të çrregullt, <ref>{{Cite web |date=2022-03-06 |title=Straightwashing von Künstlern - Die historische Forschung tut sich schwer mit Homosexualität |url=https://www.srf.ch/kultur/straightwashing-von-kuenstlern-die-historische-forschung-tut-sich-schwer-mit-homosexualitaet |language=de}}</ref> me pasazhe të destinuara të bëheshin të famshme (eksorcizmi në Kolose, vizita e Francis I në ''atelie'' në Paris, arratisja nga Castel Sant'Angelo). Po aq e çmuar është vlera historiografike e veprës, e cila paraqitet si një afresk i shoqërisë së shekullit të gjashtëmbëdhjetë, siç është vërejtur nga kritiku letrar Carlo Cordié:{{Authority control}}{{Blockquote|Kështu, Benvenuto përfundoi duke u bërë një model, në fakt një hero dhe ndoshta edhe një mit: ai ishte, në një farë mënyre, përfaqësuesi i një Italie kamash, helmesh dhe intrigash, siç mund ta kishte imagjinuar një mendje e kthjellët, por romantikisht e shqetësuar, siç mund ta kishte imagjinuar Stendhal. Jo pa arsye, Fabrizio del Dongo i tij shpëton - në "Chartreuse de Parme" - nga Kulla Farnese, ashtu siç kishte bërë Cellini nga Castel Sant'Angelo!|Carlo Cordié<ref name=cc/>}} == Njeriu Cellini == {{Blockquote||}} Cellini në jetën e tij kishte një karakter të përgjakshëm dhe të egër, me një mënyrë të pakëndshme arrogante, duke mos munguar të qëndrojë i përfshirë në grindje dhe grindje me orfat rivalë ose mecenat të mesëm dhe taccagni: ai u vështira edhe në tre vrasje (shpesh e lëvizur nga arsyet rrethanore), në mënyrë të ngjashme me atë që do të bënte ankerja më e famshme Caravaggio në shekullin e gjashtëmbëdhjetë. Një portret shumë i gjallë karakterial i Benvenuto Cellini na ofrohet nga Giuseppe Baretti, kritik literar i shekullit XVIII, i cili shkroi:{{Blockquote|... Nuk kemi libër në gjuhën tonë aq të këndshëm për t’u lexuar sa "Jeta" e Benvenuto Cellinit, shkruar nga ai vetë në gjuhën e pastër dhe të thjeshtë të fiorentinëve. Cellini e përshkroi veten atje me naivitetin më të madh, dhe ashtu siç e ndiente veten […] domethënë, aq të gjallë sa një grenadier francez, aq hakmarrës sa një nepërkë, jashtëzakonisht supersticioz dhe plot çuditshmëri dhe teka; galant në një rreth miqsh, por pak i ndjeshëm ndaj miqësisë së butë; epshor në vend të dëlirë; paksa i pabesë pa e besuar veten të tillë; paksa ziliqar dhe keqdashës; mburravec dhe kotë, pa dyshuar veten të tillë; pa ceremoni dhe pa shtirje; me një dozë jo të pakët çmendurie, të shoqëruar nga një besim i fortë për të qenë shumë i mençur, i kujdesshëm dhe i matur. Benvenuto i vrullshëm e përshkroi këtë personazh të bukur në Jetën e tij pa menduar shumë për të, gjithmonë i bindur se po pikturonte një hero...|Giuseppe Baretti<ref name=cc/>}} === Homoseksualiteti === Benvenuto Cellini ishte, për të përdorur një term modern, [[Biseksualiteti|biseksual]]: ai përmendi në autobiografinë e tij historitë e dashurisë me gra të ndryshme, dhe prirjet e tij pederastike ndaj djemve shumë të vegjël nuk janë mister, falë dokumentacionit të konsiderueshëm arkivor për akuza dhe dënime , si dhe referencave që shfaqen në veprën e tij letrare, ku të paktën një herë ai i krahasoi historitë e tij të dashurisë me atë midis [[Zeusi|Zeusit]] dhe Ganimedës . Një nga momentet më mbresëlënëse të këtij aspekti të Cellinit është padyshim dashuria që ai ndjeu për argjendarin e ri [[Francesco Salimbene]] . Akuzat zyrtare për sodomi të ngritura kundër tij ishin tre: * 14 janar 1523: Cellini u dënua, së bashku me të dënuarin e dytë, një farë Giovanni Rigogli, nga artisti i cituar si "shumë i afërt" dhe "mik i dashur" (librat XXIX dhe XL në ''Vita'' ), me dymbëdhjetë vëllime [[Mielli|miell]] si gjobë për një akt sodomie me një djalë vetëm 15 vjeç të quajtur "Domenico di ser Giuliano da Ripa". <ref>{{Cite web |title=Accedi a Facebook |url=https://it-it.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fit-it.facebook.com%2FJukeboxLetterario%2Fposts%2Fil-3-novembre-del-1500-nasce-a-firenze-lo-scultore-orafo-artista-e-scrittore-ben%2F1128895427189418%2F |language=it}}</ref> Në këtë rast, skulptori, vetëm 23 vjeç, rrezikoi shumë: në fakt, ligji parashikonte një gjobë deri në tridhjetë florinj ari (një shifër e barabartë me rreth 1000 [[euro]] sot), për këto "akte të turpshme dhe/ose blasfemuese"; Benvenuto ndoshta u lirua pikërisht për shkak të moshës së tij të re, nën 25 vjeç ( mosha e pjekurisë e përcaktuar në atë kohë), e cila konsiderohej si një " rrethanë lehtësuese gjenerike"; <ref>{{Cite web |title=Visegrad Literature :: The page of Cellini, Benvenuto, English biography |url=https://www.visegradliterature.net/works/cz-all/Cellini,_Benvenuto|language=sq}}</ref> * 1548: një grua fisnike me emrin Margherita (mbiemri i së cilës nuk dihet) akuzoi Cellinin për [[Përdhunimi|përdhunim]] për shkak të djalit të saj Vincenzo, i cili tha se ishte " [[Përdhunimi|përdhunuar]] " nga artisti; megjithatë, me këtë akuzë ky i fundit nuk u thirr kurrë në gjykatë dhe çështja nuk arriti kurrë në gjyq; * 1556: gjatë kësaj periudhe, Cellini pati një debat të nxehtë me nxënësin e tij Fernando (ose Ferrando) nga Montepulciano, i cili përfundoi me shkarkimin e këtij të fundit, i cili në shenjë hakmarrjeje e denoncoi atë për sodomi. == Vepra == {{Div col}} * ''Medalja Biretta me Ledën dhe Mjellmën'', rreth viteve 1528-1530, ar mbi lapis lazuli, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Kapëse e Kopës së Klementit VII'', 1529, ar, smalte dhe gurë të çmuar (të humbur) * ''Vula e Kardinalit Ercole Gonzaga'', argjend, 1528 (e humbur), dhe gjurmë dylli, 1540, [[Mantua]], Kuria Episkopale * ''Medalja e Klementit VII'', 1533-1534, argjend i praruar, diametër 4 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''[[Gur]]'' monedhë dyzet [[soldo|soldi]] nga Alessandro de' Medici, 1535, argjend, diametër 2.9 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Alessandro de' Medici-t'', 1535-1537, argjend, diametër 3.5 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Pietro Bembo-s'', rreth vitit 1537, argjend, diametër 5.6 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Francis I të Francës'', rreth vitit 1537, bronz, diametër 4.2 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Vula e Kardinalit Ippolito d'Este'', 1540, shtypje plumbi, 11 x 8 cm, [[Lyon]], [[Musée des Beaux-Arts (Lyon)|Musée des Beaux-Arts]] * ''Model për një Statujë të Junonës'', rreth vitit 1540, bronz, koleksion privat * ''[[Qendri i Kripës së Francis I të Francës]]'', 1540-1543, abanoz, ar dhe smalt, 26 x 33.5 cm [[Vjenë]], [[Muzeu i Historisë së Kunstit]] * ''Satir'', 1542-1543, bronz, lartësia 56 cm, [[Los Angeles]], [[Muzeu Getty]] * ''Nimfa e Fontainebleau'', 1542-1543, bronz, 205x409 cm, [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit]] * ''Fitore'', 1542-1545, kallëpe gipsi të origjinaleve të humbura prej bronzi, 137x139 cm, [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit]] * ''Greyhound'' (''Saluki''), 1545-1546, bronz, 18x27.8 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''Busti prej bronzi i Cosimo I de' Medici'', 1545-1547, bronz, lartësia 110 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''Busti prej mermeri i Cosimo I de' Medici'', 1549-1571, mermer, lartësia 96.5 cm, [[San Francisko]], [[Pallati i Legjionit të Nderit në Kaliforni]] * ''[[Perseu me Kokën e Meduzës|Perseu duke i prerë kokën Meduzës]]'', 1545-1553, bronz, lartësia 320 cm, me piedestal 601 cm, [[Firence]], [[Loggia della Signoria]] * ''Baza e Perseut'', 1545-1552, mermer dhe bronz, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargellos]] * ''Perseu duke çliruar Andromedën'', 1545-1553, bronz, 80 x 90 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargellos]] * ''[[Busti i Bindo Altovitit]]'', rreth viteve 1546-1550, bronz, lartësia 82.5 cm (pa bazë), [[Boston]], [[Muzeu Isabella Stewart-Gardner]] * ''Aleksandri dhe Bucefali'', 1548 (me pjesë të lashta romake), bronz, lartësia 21 cm, [[Firence]], [[Muzeu Arkeologjik Kombëtar (Firence)|Muzeu Arkeologjik Kombëtar]] * ''Ganimedi'', 1548-1550, mermer, lartësia 105.5 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''[[Apoloni dhe Zymbylinti]]'', rreth 1548-1557, mermer, lartësia 191 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Narcisi'', rreth 1548-1557, mermer, lartësia 149 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Shakë'', rreth vitit 1550, hekur i zbukuruar me ar dhe argjend, lartësia 33 cm, [[Novara]], Koleksioni Urbano Quinto * ''Çelës Sekret nga një Arkë'', 1550-1555, hekur i gdhendur nga një bllok i vetëm, i skalitur, i gdhendur dhe i hapur, lartësia 11 cm, [[Novara]], Koleksioni Urbano Quinto * ''[[Kryqëzimi (Benvenuto Cellini)|Kryqëzimi]]'', 1556-1562, mermer, lartësia 185 cm, [[Manastiri El Escorial]] * ''Neptuni me Dy Kuaj Deti'', rreth vitit 1562, bronz, lartësia 24.1 cm, [[Raleigh, Karolina e Veriut]], [[Muzeu i Artit i Karolinës së Veriut]] * ''Francesco I de' Medici'', rreth... 1568-1570, dyll, 7.7 x 5.4 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] {{Div col end}} == Në kulturën masive == Për të nënvizuar se si evolucioni i qytetërimit përmban edhe aspekte që nuk janë gjithmonë të lavdërueshme, ''gjëra si prej metali fisnik, ashtu edhe prej metali të lig'', [[Fridrih Niçe|Nietzsche]] përdor një krahasim që kujton episodin e famshëm në të cilin Cellini ishte protagonist gjatë derdhjes së Perseut: «Gjeniu i qytetërimit sillet siç sillej Cellini kur po punonte për derdhjen e Perseut të tij: masa fluide kërcënonte të mos ishte e mjaftueshme… ai hodhi shume pjata dhe çdo gjë tjetër që i binte në dorë. Dhe kështu ai gjeni hedh edhe gabime, vese, shpresa, kimera…» === Në letërsi === * ''L'Orfèvre du roi, ou Ascanio'' nga [[Alexandre Dumas]] (1843) === Vepra teatrale dhe muzikore === * ''Benvenuto Cellini ,'' opera nga [[Hector Berlioz]] me libreton nga Léon de Wailly dhe Henri Auguste Barbier (1838) * ''Benvenuto Cellini'', opera nga Franz Lachner me libreton nga Léon de Wailly dhe Henri Auguste Barbier (1849) * ''Benvenuto Cellini'' nga Paul Meurice (1852) * ''Benvenuto Cellini,'' opera nga Emilio Bozzano me libreton nga Giuseppe Perosio (1877) * ''Ascanio'', opera nga Camille Saint-Saëns me libreto nga Louis Gallet (1890) * ''Një burrë i gjinisë së tij'', nga Helen de Guerry Simpson (1923) * ''"Ura e Zjarrit e Firences"'', operetë nga Kurt Weill me libretto nga Edwin Justus Mayer dhe Ira Gershwin (1945) * ''Cellini'' nga [[John Patrick Shanley]] (2001) === Në kinema === * ''[[Benvenuto Cellini ou Une curieuse évasion|Benvenuto Cellini ose Une curieuse évasion]]'', drejtuar nga [[Zhorzh Melies|Georges Méliès]] (1904) * ''Benvenuto Cellini'', me regji nga Albert Capellani dhe Camille de Morlhon (1908) - film i shkurtër * ''Benvenuto Cellini ,'' me regji nga Étienne Arnaud dhe Louis Feuillade (1910) – film i shkurtër * ''Çështjet'' ''e Cellinit'', me regji nga Gregory La Cava (1934) * ''Gjashtë Vajza të Vogla dhe Perseu'', me regji nga Giovacchino Forzano (1939) * ''Aventurieri Madhështor ,'' me regji nga Riccardo Freda (1963) * ''Cellini - Një Jetë e Ligë ,'' me regji nga Giacomo Battiato (1990) == Shënime == {{Div col}}{{Div col end}} <references /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-cellini_(Dizionario-Biografico)/ |title=CELLINI, Benvenuto |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |year=1979 |series=Dizionario Biografico degli Italiani |volume=23 |location=Roma |language=sq}} * {{Cite book |url=http://www.letteraturaitaliana.net/pdf/Volume_5/t115.pdf |title=La Vita |publisher=Giunti |year=1973 |location=Torino |language=sq}} * {{Cite book |title=Cellini |publisher=RCS |year=2005 |location=Milano |language=sq}} * Igino Benvenuto Supino e Mario Chini, CELLINI, Benvenuto, in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1931. URL consultato il 28 settembre 2015. * {{Cite book |title=La vita violenta di Benvenuto Cellini |publisher=Laterza Editore |year=1986 |isbn=88-420-2752-9 |location=Bari-Roma |language=sq}} * {{Cite book |title=Benvenuto Cellini nei delitti e nei processi fiorentini ricostruiti attraverso le leggi del tempo |publisher=Fratelli Bocca Editori |year=1930 |location=Torino |language=sq}} * {{Cite book |last=Benvenuto Cellini |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9627191&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL5&pds_handle= |title=Dell'oreficeria |date=1811 |publisher=dalla Societa Tipografica de' classici italiani, contrada di S. Margherita, n° 1118 |location=Milano |language=sq}} * Andreas Beyer: "Benvenuto Cellini: VITA/Mein Leben", in Markus Krajewski/Harun Maye (Ed.): Böse Bücher. Inkohärente Texte von der Renaissance bis zur Gegenwart, Wagenbach Verlag, Berlin 2019, pp.&nbsp;29–38. {{ISBN|978-3-8031-3678-7}} == Hyrje të ngjashme == * Shtëpia e Benvenuto Cellini-t * Monumenti i Benvenuto Cellini-t * Akademia e Arteve të Vizatimit == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * * <cite class="citation web" id="CITEREFBritannica.com" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) John Pope-Hennessy, Welcome Cellini, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Ettore Camesasca, CELLINI, Mirë se vini, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 23, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1979.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në Dictionary of Art Historians, Lee Sorensen. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P2332|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-c/benvenuto-cellini <span style="font-style:italic;">Veprat e Welcome Cellini</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Welcome Cellini, në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFOpen_Library_Works" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) Punimet e Welcomeuto Cellini, në <span style="font-style:italic;">[[Internet Archive#Open Library|Open Library]]</span>, Internet Archive.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">[https://librivox.org/author/762 <span style="font-style:italic;">Audiolibra të mirëpritur Cellini</span>], në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFISFDB_ea" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) [http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?165775 <span style="font-style:italic;">Bibliografia e Benvenuto Cellini</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Internet Speculative Fiction Database]]</span>, Al von Ruff.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1233|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në Discogs, Zink Media. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1953|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në IMDb, IMDb.com.[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P345|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * {{Cite web |title=Benvenuto Cellini |url=http://www.scultura-italiana.com/Biografie/cellini.htm |publisher=La scultura italiana |language=sq}} * {{Cite web |title=Benvenuto Cellini, Busto di Cosimo I |url=http://www.museoradio3.rai.it/dl/portali/site/articolo/ContentItem-69528051-7c7b-4067-ba83-2e6fdd502223.html?refresh_ce |language=sq}} * {{Cite web |last=Marco Catania |title=Benvenuto Cellini |url=https://www.ilsommopoeta.it/benvenuto-cellini |language=sq}} {{Authority control}} [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1571]] [[Kategoria:Lindje 1500]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] tsvzf7t98vscn4pkkoccre3huozj163 2985443 2985442 2026-05-29T20:26:24Z Fjollahaziri24 187548 2985443 wikitext text/x-wiki [[Skeda:Cellini, Benvenuto ÖNB.jpg|parapamje|Portreti i Benvenuto Cellini-t në Bibliotekën Kombëtare në Vjenë]] {{Bio|Nome=Benvenuto|Cognome=Cellini|Sesso=M|LuogoNascita=Firenze|GiornoMeseNascita=3 novembre|AnnoNascita=1500|NoteNascita=<ref name=treccani>{{cita web|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-cellini_(Dizionario-Biografico)/|titolo=CELLINI, Benvenuto - Enciclopedia Italiana (1931)|sito=Treccani|accesso=13 febbraio 2025}}</ref>|LuogoMorte=Firenze|GiornoMeseMorte=13 febbraio|AnnoMorte=1571|NoteMorte=<ref name=treccani/>|Epoca=1500|Attività=scultore|Attività2=orafo|Attività3=scrittore|AttivitàAltre=|Nazionalità=italiano|PostNazionalità=, considerato uno dei più importanti artisti del [[manierismo]]|Immagine=Cellini, Benvenuto ÖNB (cropped).jpg|Didascalia=''Ritratto di Benvenuto Cellini'' alla [[Biblioteca nazionale austriaca|Biblioteca Nazionale]] di [[Vienna]]|DimImmagine=}}'''Benvenuto Cellini''' (Firence, 3 nëntor 1500[1] – Firence, 13 shkurt 1571 [1]) ishte një skulptor, argjendar dhe shkrimtar italian, i konsideruar si një nga artistët më të rëndësishëm të Manierizmit. Gjatë jetës së tij ai shkroi gjithashtu poezi dhe një autobiografi të famshme. Me një natyrë të trazuar, në vitin 1523 iu desh të ikte në [[Roma|Romë]] pasi u përfshi në një përleshje. Ai mori pjesë aktive në mbrojtjen e armatosur të qytetit të përjetshëm gjatë plaçkitjes së vitit 1527 nga lanzichenecchi . Në vitin 1540, pasi u lirua nga [[Castel Sant'Angelo]], ku mbahej i burgosur, ai arriti në oborrin e Mbretit ''Françesko'' I të Francës. Pas rreth 5 vitesh ai u kthye në Firence për të shërbyer në oborrin e Cosimo I de' Medici . Ndër veprat e tij më të rëndësishme janë ''Qilari i Kripës i Françeskos I të Francës'' dhe statuja ''Perseu me Kokën e Meduzës'', e konsideruar një [[Kryevepra|kryevepër]] e Manirizmit. <ref>{{Cite web |title=Il Perseo di Benvenuto Cellini. La storia di un capolavoro del Manierismo |url=https://www.finestresullarte.info/opere-e-artisti/il-perseo-di-benvenuto-cellini-storia-di-un-capolavoro-del-manierismo|language=sq}}</ref> == Biografia == [[Skeda:Piazza_del_mercato_centrale_22,_casa_di_benvenuto_cellini,_lapide_cellini.jpg|majtas|parapamje|Pllakë përkujtimore në vendlindjen e Cellinit në Firence]] === Rinia === Benvenuto Cellini lindi më 3 nëntor 1500 në [[Firencia|Firence]] ; një pllakë e diktuar nga Giuseppe Mellini tregon vendin e saktë ku lindi Cellini, në numrin 4 të Via Chiara, e cila sot është bërë një pjesë e Piazza del Mercato Centrale. Nëna e tij ishte Elisabetta Granacci nga Firence; babai i tij ishte Giovanni Cellini, një instrumentist [[Instrumenti muzikor|muzikor]] dhe [[Gdhendja|gdhendës]] [[fildishi]] i cili provoi veten në krijimin e [[Viola|violave]], harpave dhe lahutave, të cilat djali i tij i quante "shumë të bukura dhe të shkëlqyera", dhe organeve dhe [[Klasveni|klaviçembave]] "të mrekullueshme", të cilat Benvenuto i kujton gjithmonë si "më të mirat dhe më të bukurat që mund të shiheshin në atë kohë". <ref>{{Sfn|Cellini|p. 8|Vita}}.</ref> Që në moshë shumë të re, babai i tij, i cili ishte gjithashtu anëtar i grupit fiorentin ''fife'', u përpoq ta prezantonte të birin me studimin e muzikës, në mënyrë që ai të bëhej një "muzikant i shkëlqyer". Falë mësimeve të babait të tij Giovanni dhe, mbi të gjitha, të organistit fiorentin Françesko dell'Aiolle, Cellini - pavarësisht ngurrimit të tij - zbuloi talente të shquara muzikore, veçanërisht në flaut dhe kornet. Megjithatë, ky ishte një përkushtim i induktuar dhe jo spontan, aq sa ambiciet e të riut Benvenuto nuk kishin për qëllim të shkëlqente në atë që ai tani e përcaktonte si "të luajturit e mallkuar" <ref>{{Sfn|Cellini|p. 19|Vita}}.</ref>, por më tepër të bëhej "njeriu i parë në botë" në fushën e artit të argjendarisë. Për këtë arsye, duke filluar nga viti 1513, i riu Cellini frekuentonte punishten e argjendarit dhe armëpunuesit [[Michelangelo Bandinelli]] në qytetin e tij të lindjes <ref>{{Sfn|Cellini|I 6, 7|Vita}}.</ref>, dhe dy vjet më vonë ai kaloi nën drejtimin e [[Antonio di Sandro]], i njohur si Marcone, "një mjeshtër dhe një njeri shumë i mirë, krenar dhe i lirë në të gjitha gjërat e tij" <ref>{{Sfn|Cellini|I 7|Vita}}.</ref> . Cellini papritmas tregoi natyrën e tij të trazuar dhe të dhunshme që në moshën gjashtëmbëdhjetë vjeç, në vitin 1516: pas një grindjeje, në fakt, ai u internua së bashku me vëllanë e tij Cecchino në [[Siena]], ku qëndroi për "shumë muaj" duke studiuar argjendari në punishten e [[Francesco Castoro|Françesko Castoro-s]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 8|Vita}}.</ref> . Pasi u kthye në Firence, me kërkesë të të atit, Benvenuto shkoi në [[Bolonja|Bolonjë]] për të përsosur "luajtjen" e tij; megjithëse në përputhje me dëshirat e të atit, në qytetin emilian, Cellini arriti t'i përkushtohej artit të tij të dashur të argjendarisë, duke punuar së pari me [[Ercole del Piffero|Ercole del Piffero-n]], pastaj me një izraelit, një farë Graziadio-je, dhe së fundmi me miniaturistin bolonjez [[Scipione Cavalletti]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 9|Vita}}.</ref> . Pas një ndalese të nxituar në Firence, nga ku iku për shkak të këmbënguljes së të atit për muzikën, në vitin 1517, Cellini vazhdoi stërvitjen e tij në [[Piza|Pizë]], në punishten e argjendarit [[Ulivieri della Chiostra]], ku iu përkushtua edhe studimit të veprave të lashta, të shumta në Campo Santo <ref>{{Sfn|Cellini|I 10, 11|Vita}}.</ref> . {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#FFFFCC; color:black; width:25em; max-width: 45%;" | style="text-align: left;" |U ktheva shpejt dhe pashë që ai [Gherardo Guasconti] po qeshte, kështu që e godita aq fort në tëmth saqë i ra të fikët dhe ra sikur të kishte vdekur. Pastaj u ktheva nga kushërinjtë e tij dhe u thashë: "Ja si i trajtoni hajdutët dembelë si ju". Duke dashur t'u jap një demonstrim, sepse kishte shumë prej tyre, unë, që isha i inatosur, nxora një thikë të vogël që kisha dhe thashë: "Kushdo prej jush të dalë nga dyqani i tij, le të vrapojë tjetri te rrëfyesi, sepse mjeku nuk do të ketë të bëjë fare me ne". Këto fjalë i frikësuan aq shumë sa askush nuk lëvizi për të ndihmuar kushëririn e tyre. |- | style="text-align: left;" | — Benvenuto Cellini, ''Jeta'' |} Pas një periudhe [[Ethet|etheje]], Cellini u kthye në Firence, ku u kthye për të punuar për [[Antonio di Sandro|Antonio di Sandron]], falë të cilit takoi edhe skulptorin Pietro Torrigiano; më vonë ai krijoi një miqësi të ngushtë me një argjendar tjetër, [[Francesco Salimbene|Françesko Salimbene]], me të cilin "fitonte shumë mirë dhe punonte shumë për të 'mësuar'". Më vonë u raportua se burri kishte sy vetëm për një "të ri të butë të moshës sime", përkatësisht Françeskon, për të cilin vetë Cellini rrëfeu një lidhje të vërtetë, ndoshta të lidhur edhe me një marrëdhënie [[Homoseksualiteti|homoseksuale]] midis të dyve: "Duke ushtruar së bashku, ai krijoi tek ne një dashuri të tillë saqë nuk ishim kurrë pa njëri-tjetrin ditë e natë" (nga [[autobiografia]] ''Vita'' ); dashuria në këtë rast mund të kuptohet edhe si një dashuri vëllazërie dhe miqësie, sipas italianit të kohës. Luftime dhe përleshje të reja e detyruan Cellinin të zhvendosej përsëri: ai kërkoi strehim së pari në Siena dhe më pas në [[Roma|Romë]], ku u gjet duke punuar si nxënës në [[Firenzuola de' Georgis]] nga viti 1519 deri në vitin 1520 dhe, më pas, me [[Paolo Arsago|Paolo Arsago-n]] . Nga viti 1521 deri në vitin 1523, me kërkesë të babait të tij, Cellini u kthye në Firence, ku punoi së pari me Salimbene-n dhe më pas me Giovanni Antonio Sogliani-n, i cili "e akomodoi me kënaqësi në një pjesë të punishtes së tij, e cila ishte në cep të Mercato Nuovo-s ". Në fund të vitit 1523, temperamenti i vrullshëm i Cellinit u shfaq përsëri: në fakt, kjo periudhë pa fillimin e mosmarrëveshjeve me Guasconti-t, një familje fiorentine argjendarësh armiqësorë ndaj tij nga zilia e pastër dhe e thjeshtë. "Duke mos ditur ngjyrën e frikës", Cellini plagosi me një kamë Gherardo Guasconti-n dhe Bartolomeo Benvenuti-n, të cilët e kishin mbrojtur atë. Kjo përleshje i dha Cellinit një [[Dënimi me vdekje|dënim me vdekje]] në mungesë, për shkak të së cilës ai iku në Romë; në qytet, Benvenuto i ri u mirëprit në punishten e Lucagnolo da Jesi-t, ku filloi të prodhonte bizhuteri në mënyrë të pavarur (vlen të përmenden dy shandanët për peshkopin e Salamankës dhe bizhuteri për gruan e Sigismondo Chigi-t), dhe më pas në vitin 1524 ai u transferua te [[Giovan Francesco della Tacca]] . <ref>{{Sfn|Cellini|I 19-21|Vita}}.</ref> === Papniteti i Klementit VII === Në vitin 1524, Benvenuto Cellini hapi punishten e tij dhe u bashkua me bandën e Papa Klementit VII, ku shërbeu si «kornetist» <ref>{{Sfn|Cellini|I 23|Vita}}.</ref> . Ndër veprat e artit të përmendura shprehimisht në ''Jetë'', që datojnë që nga vitet e tij romake, janë disa akuarele për Kardinalin Cybo-Malaspina dhe prelatë të tjerë, një enë dhe një vazo argjendi për Berengario da Carpi, medalje ari për një kapelë burrash për gonfalonierin Cesari dhe së fundmi kamë dhe unaza prej [[ari]] dhe [[çeliku]]. Këto janë krijime në të cilat ai tregoi se ishte shumë i ndjeshëm ndaj mënyrës së medalistit Caradosso, smaltuesit [[Amerigo Righi]] dhe [[Lautizio Rotelli]], «unik» në prodhimin e vulave; ai gjithashtu frekuentonte Giulio Romano dhe artistë të tjerë nga rrethi i [[Rafaelo|Raphaelit]], falë të cilëve nxënësi i argjendarisë ishte në gjendje të zgjeronte kulturën e tij figurative dhe të fillonte të formonte shijen e tij personale <ref>{{Sfn|Cellini|I 26, 30, 31|Vita}}.</ref> . Ndërkohë, natyra e tij grindavece përjetoi shpërthime të reja, duke qenë shpesh protagonist i debateve dhe dueleve <ref>{{Sfn|Cellini|I 24-26|Vita}}.</ref>; për më tepër, i goditur nga përkeqësimi i [[Murtaja (sëmundje)|murtajës]], ai kaloi një muaj duke u rikuperuar në rezidencën e Kontit të Anguillarës në Cerveteri, ku krijoi miqësi me piktorin manierist Rosso Fiorentino <ref>{{Sfn|Cellini|I 29|Vita}}.</ref> . Në vitin 1527, me mbërritjen e Landsknecht-ëve në shërbim të [[Karli V, Perandor i Shenjtë Romak|Charles V të Habsburgut]] në portat e Qytetit, Cellini u strehua së bashku me Papa Klementin VII në [[Castel Sant'Angelo]], duke marrë pjesë aktive në mbrojtjen e saj në rolin e dyfishtë si arquebusier dhe bombardues: plaçkitja e Romës e pa Cellini-n të vriste komandantin e rrethuesve, Charles III të Bourbon-Montpensier, dhe të plagoste pasardhësin e tij, Princin e Orange-s, siç raporton ai vetë në ''Jetën'' e tij (këto janë pra informacione të paverifikueshme, megjithëse nuk janë mohuar kurrë) <ref>{{Sfn|Cellini|I 34-37|Vita}}.</ref> . Pas plaçkitjes, Cellini, si shumica e artistëve, u largua nga Roma dhe shkoi së pari në Firence dhe pastaj në [[Mantova]], ku mbërriti në vitin 1528. Këtu e gjejmë atë në punishten e "njëfarë mjeshtri milanez Nicolò"; Në Mantua, për më tepër, Cellini, i prezantuar mirë në oborr nga miku i tij Giulio Romano, realizoi një numër të konsiderueshëm veprash për Gonzagat, midis të cilave dallohen një vulë argjendi për Kardinalin Ercole, një vulë ari për Markezin Federico dhe një relike me gjakun e Krishtit, që do të vendosej në kriptën e bazilikës bashkë-katedrale të Sant'Andrea, një relike që mbeti në fazën e projektit <ref>{{Sfn|Cellini|I 40|Vita}}.</ref> . [[Skeda:Carlino_ClementeVII.jpg|parapamje|Karlino e dyanshme e Klementit VII Medici i gdhendur nga Cellini]] Megjithatë, pas një qëndrimi të shkurtër në Firence, Cellini u kthye në Romë në vitin 1529, si mysafir i argjendarit [[Raffaello del Moro]] <ref>{{Sfn|Cellini|I 41-43|Vita}}.</ref>; në qytet ai rifilloi shërbimin e tij për Papën Klement VII, duke u emëruar nga Papa si mjeshtër i shtypshkronjës romake, për të cilën krijoi dy karlinët e argjendtë dhe monedhën e artë "doppione" me dy anë të pasme të ndryshme <ref>{{Sfn|Cellini|I 45|Vita}}.</ref> . Një vit më vonë ai prodhoi monedha të tjera dhe projektoi stemën e Klementit VII, për të cilin e nisi edhe një kupë ari, të lënë të papërfunduar <ref>{{Sfn|Cellini|I 56-58|Vita}}.</ref> . Ndërkohë, ai vrau edhe vrasësin e vëllait të tij Cecchino, i cili ishe i vrarë në Romë në një përleshje; Papa nuk bëri gjë tjetër veçse e qortoi ashpër Cellinin, duke i dhënë më vonë edhe një detyrë nderi <ref>{{Sfn|Cellini|I 55|Vita}}.</ref> . Në vitin 1534, kur ai kishte hapur tashmë një dyqan për dy vjet në atë që tani është [[Via dei Banchi Nuovi]], Cellini filloi të mos gëzonte më mbështetjen papnore. Situata u përkeqësua kur, pas një grindjeje, ai plagosi një noter, Ser Benedetto, një sulm për të cilin u detyrua të strehohej në [[Napoli]], ku u prit nga zëvendësmbreti <ref>{{Sfn|Cellini|I 66, 67|Vita}}.</ref> . === Papniteti i Palit III === Në Romë, Cellini i dhuroi Klementit VII, që ishte në prag të vdekjes, një medalje që ai e kishte bërë për të pak kohë më parë dhe mori prej tij porosinë për t'i dhënë një anë të re për të festuar pusin e Orvietos <ref>{{Sfn|Cellini|I 70, 71|Vita}}.</ref> . Pas vdekjes së Klementit VII, Cellini vrau një argjendar rival, [[Pompeo de' Capitaneis]]; megjithatë, papa i ri [[Pali III|Paul III Farnese]] e liroi menjëherë vrasësin dhe, në fakt, e porositi të bënte një monedhë skudo me portretin e tij <ref>{{Sfn|Cellini|I 74, 75|Vita}}.</ref> . Vitin pasardhës, i shqetësuar nga armiqësia e tij me Pier Luigi Farnese, djalin e papës, Cellini vendosi të transferohej në Firence, ku bëri katër monedha për Alessandro Farnese; nga qyteti i tij i lindjes ai shkoi me nxitim në [[Venediku|Venecia]] së bashku me Jacopo Sansovino . Pasi u përplas me Ottaviano de' Medici, argjendari pranoi ftesën e papës dhe u kthye në Romë; pas një sëmundjeje të rëndë, gjatë së cilës pati vizione nga Ferri i Dantes, dhe pas një udhëtimi të mëtejshëm në Firence, ai ekzekutoi, në emër të Papës, kopertinën e një "Zyre të Madonnës", të cilën më pas ia paraqiti Perandorit Charles V në vitin 1536. <ref>{{Sfn|Cellini|I 91, 93|Vita}}.</ref> Në vitin 1537, për t'i shpëtuar armiqësisë gjithnjë e më alarmuese të Pier Luigi Farnese, Cellini shkoi papritur në [[Parisi|Paris]], si mysafir i piktorit Andrea Sguazzella; këtu ai ndoshta realizoi një medalje për Mbretin Francis I, të cilin e takoi në [[Lion|Lyon]] . Qëndrimi i tij në Francë ishte, megjithatë, jetëshkurtër, aq sa pas një kohe shumë të shkurtër argjendari u kthye në Romë, ku hapi një punishte të re "shumë më të madhe" se ajo në Banchi Nuovi. Megjithatë, këto ishin vite shumë të stuhishme: Pier Luigi Farnese, në fakt, arriti ta burgoste Cellinin në [[Castel Sant'Angelo]] me akuzën e vjedhjes së disa prej pasurive të Klementit VII gjatë Plaçkitjes. Cellini arriti të arratisej nga burgu pothuajse menjëherë, megjithëse theu këmbën, dhe sapo doli jashtë gjeti strehim te Kardinali Cornaro <ref>{{Sfn|Cellini|I 108-110|Vita}}.</ref>, i cili, megjithatë, ia dorëzoi Papës; ky i fundit, më në fund, e burgosi argjendarin së pari në [[Tor di Nona]] dhe pastaj përsëri në Castel Sant'Angelo <ref>{{Sfn|Cellini|I 114, 116|Vita}}.</ref> . Këtu ai qëndroi deri në dhjetor 1539, kur, tani i lirë, u prit nga Kardinali Ippolito d'Este, për të cilin realizoi një vulë dhe dy portrete në stuko. === Periudha franceze === [[Skeda:Saliera.png|parapamje|''Qilari i Kripës i Francis I të Francës'' (1540-1543)]] Në këtë pikë, pasi u shërua nga pasojat e burgosjes së tij, Cellini u nis për në [[Franca|Francë]]; pasi ndaloi në [[Siena]], ku vrau një përgjegjës poste <ref>{{Sfn|Cellini|II 4|Vita}}.</ref>, dhe në Ferrara, ai mbërriti në Fontainebleau në shtator 1540, ku u prit me mirësi nga Mbreti Françesku I i Francës, përpara se të arrinte [[Parisi|në Paris]] me oborrin e monarkut. Ky i fundit i garantoi atij një pagesë vjetore prej shtatëqind skudësh dhe i ofroi një vend për të jetuar në Petit-Nesle, në bregun e majtë të [[Lumi i Senës|Senës]], me kusht që ai të angazhohej për krijimin e dymbëdhjetë statujave gjigante pishtarë që përshkruanin po aq perëndi të [[Mali i Olimpit|Olimpit]] (vetëm ''[[Jupiteri (zot)|Jupiteri]]'' u krijua, ndërsa ''Juno'' ndoshta u derdh në metal, por sigurisht nuk u përfundua). Në vitin 1542, Franåesku I i dha ''të mbrojturit'' të tij shtetësinë franceze, ndërsa në vitin 1543 u përfundua ''Qilari i famshëm i Kripës'', tashmë i skicuar në Itali për Kardinalin d'Este, dhe modelet për Porte Dorée, i njohur si Porte Dorée i Fontainebleau, nga të cilat vetëm ''Nimfa'' dhe dy ''Fitore'' u realuzuan përfundimisht. Nga ana tjetër, Cellini nuk i la pas dore aspak kënaqësitë trupore, duke u dashuruar me një nga modelet që pozuan për Porte Dorée, Jehanne: me këtë të fundit ai pati një vajzë, Costanza, të lindur më 7 qershor 1544 <ref>{{Sfn|Cellini|II 37|Vita}}.</ref> . Shkurt, këto ishin vite të shënuara nga një zell artistik që nuk njihte pushim: Françesko I ishte në fakt një mbrojtës bujar dhe i kulturuar, gjithmonë i gatshëm t'i jepte arin dhe argjendin e nevojshëm për të përmbushur nevojat e tij artistike. Megjithatë, në vitin 1545, Cellini vendosi të largohej nga Parisi për shkak të disa mosmarrëveshjeve që kishin lindur me oborrtarë të ndryshëm, por mbi të gjitha për shkak të "disa keqbërjeve që më ishin akuzuar padrejtësisht" (të cilat ishin mbajtur të heshtura shprehimisht si në ''Vita'' ashtu edhe gjetkë). Për këtë arsye, pas një ndalese të shkurtër në [[Lion]], Cellini kaloi [[Alpet]] dhe u kthye në Firence <ref>{{Sfn|Cellini|II 51, 52|Vita}}.</ref> . === Në shërbim të mjekëve === Cellini u prit ngrohtësisht nga oborri i familjes Medici. Në fakt, Cosimo I de' Medici e ngriti atë në pozitën e skulptorit të oborrit, duke i siguruar një qëndrim luksoz në një shtëpi në Via della Pergola, ku skulptori ngriti shkritoren e tij <ref>{{Sfn|Cellini|II 54|Vita}}.</ref>, dhe duke i caktuar një pagë vjetore prej dyqind skudësh; ai gjithashtu e porositi të krijonte dy skulptura të rëndësishme prej bronzi: [[Busto di Cosimo I (Cellini)|bustin]] e tij dhe grupin e ''Perseut me kokën e Meduzës'', që do të vendoseshin në lozhën e Signoria-s . [[Skeda:2016_Loggia_dei_Lanzi_02.jpg|majtas|parapamje|''Perseu me kokën e Meduzës'' (1554)]] Cellini e shkriu bustin e Cosimo de' Medici në vitin 1546, pasi ishte larguar përkohësisht nga Firence për t'i shpëtuar akuzës për sodomi (ai u strehua në Venecia, ku takoi [[Ticiani|Ticianin]] ) <ref>{{Sfn|Cellini|II 62|Vita}}.</ref> . Megjithatë, krijimi i ''Perseut'' ishte shumë më i vështirë, për shkak të vështirësive të shumta të hasura gjatë shkrirjes së metalit, por Cellini arriti ta përuronte statujën në prill të vitit 1554, duke marrë një pritje shumë të ngrohtë. Ndër veprat e tjera nga Cellini në këtë periudhë, mund të përmendim restaurimin e një ''Ganymede'' të lashtë dhe fillimin e ''Narcisit'' prej mermeri (1548-49), realizimin e statujave prej bronzi të ''Jupiterit, Danae me fëmijën Perseu, Minerva, Merkuri'', të vendosura në bazën e ''Perseut'' (1552) <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> dhe fortifikimin e dy portave të mureve të qytetit të Firences (1553-54) <ref>{{Sfn|Cellini|II 85, 86|Vita}}.</ref> . {| class="toccolours" cellspacing="5" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#FFFFCC; color:black; width:25em; max-width: 45%;" | style="text-align: left;" |"Të gjithë njerëzit e çdo lloji, që kanë bërë diçka të virtytshme, duhet, duke qenë të sinqertë dhe të mirë, ta përshkruajnë jetën e tyre me dorën e tyre." |- | style="text-align: left;" | - Benvenuto Cellini, ''Vita'', parathënie |} Megjithatë, pas triumfit të ''Perseut'', Cellini u detyrua të qëndronte pa punë, për shkak të pozicionit dominues që kishin marrë rivalët e tij Baccio Bandinelli dhe Bartolomeo Ammannati në skenën artistike fiorentine; këta të fundit e kishin favorizuar veten së fundmi jo nëpërmjet ndonjë merite të veçantë skulpturore, por sepse ishin më të nënshtruar ndaj etiketës rigoroze Medici. Këto ishin rrethanat që çuan në lindjen e ''Vita-s'': duke mos qenë më në gjendje të "vepronte", në fakt, Cellini filloi të "fliste", duke shkruar konceptin e tij të artit, por, mbi të gjitha, përvojën e tij ekzistenciale, në mënyrë që t'i nxirrte në pah Cosimo de' Medici vlerën e artistit që e pengonte të punonte. Kështu, në vitin 1558, Cellini filloi hartimin e ''Vita-s'', një vepër letrare e cila - pas një ndërprerjeje të shkurtër në vitin 1562, për shkak të heqjes dorë nga urdhrat kishtar, martesës së tij me [[Piera de' Parigi]] dhe lindjes së një djali - u përfundua në vitin 1567. Ky zhgënjim i hidhur u përkeqësua më tej nga disa fatkeqësi gjyqësore: në vitin 1556, në fakt, ai u burgos për rrahjen e Giovanni di Lorenzo-s, ndërsa vitin pasardhës u dënua me një gjobë prej pesëdhjetë skudë dhe katër vjet burg (më vonë u ndryshua në katër vjet arrest shtëpiak) sepse për «pesë vite [...] e kishte mbajtur [...] Fernando di Giovanni di Montepulciano-n [...] në shtrat si gruan e tij». Krahas ''Jetës'', në dekadën e fundit të jetës së tij ai provoi gjithashtu të shkruante ''Trattato dell'oreficeria'' dhe ''Trattato della scultura'', të filluara në vitin 1565 dhe të përfunduara tre vjet më vonë, kur të dy veprat u botuan. Benvenuto Cellini vdiq më në fund në Firence më 13 shkurt 1571; pak para vdekjes së tij, ai i dhuroi të gjitha skulpturat e tij, të përfunduara dhe të papërfunduara për Francesco I de' Medici . Ai u varros në faltoren e San Lucës . == Prodhimtaria artistike == === Cellini si skulptor dhe argjendar === [[Skeda:Benvenuto_Cellini_Florence_Uffizi.jpg|parapamje|''Statuja e Benvenuto Cellini'', Galeria Uffizi, Firence]] Duke ndjekur rrugën tipike të nxënësve artistikë të kohës, Cellini pati mundësinë të vihej në kontakt me argjendarin lombard Caradosso, me rrethin e "të rinjve" të [[Rafaelo|Rafaelit]] dhe me afresket e [[Mikelanxhelo|Michelangelo]] -s në [[Vatikani|Vatikan]], ku ai shkonte për të kryer studimet e tij të përditshme. Modeli i vonë i Rafaelit dhe Michelangelo-s, në fakt, rezultuan vendimtarë për përgatitjen e tij; vula Gonzaga dëshmon për këtë, ku "eleganca e shkathët e figurave [...] vendosja e tyre në lëvizje rrotulluese dhe dramatike, hapësira e mjedisit edhe brenda kufijve të ngushtë të veprës" (Treccani) nxirren në pah. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Pasi kaloi vitet e para, Cellini përvetësoi sugjerimet më efektive nga pikturat e Sebastiano del Piombo dhe, mbi të gjitha, nga shembulli i [[Mikelanxhelo|Michelangelo Buonarroti]], të cilin pati mundësinë ta admironte më tej gjatë vizitës në varret e Medici-t në San Lorenzo, [[Firencia|Firence]] . Ndikimet e ngjashme me Michelangelo-n, për shembull, mund të shihen në dy faqet e pasme të medaljes së Papa Klementit VII, veçanërisht në të dytën, që paraqet një ''Moisi'' të animuar nga një dinamizëm energjik i panjohur më parë për Cellinin. Mendimi i "Mikelangellos së madh", i cili përfitoi nga përkushtimi pasionant i skulptorit ("[prej tij] dhe jo nga të tjerët kam mësuar gjithçka që di", do të shkruante ai më vonë), megjithatë u prit nga Cellini i filtruar përmes atij të Manieristëve, i frymëzuar nga dëshira urgjente për një rilindje të shekullit të pesëmbëdhjetë, dhe mbi të gjitha nga arti i [[Donatello]] -s; vepra të shumta të Cellini-t, të tilla si ''Tregimet e Shën Ambroziut dhe të Pagëzorit'' në vulën për Kardinal d' Este dhe në monedhat për Dukën Alessandro, janë të mbushura me elementë donatellianë. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Qëndrimi i dytë në Francë ishte një pikë kthese vendimtare për stilin artistik të Cellinit. Në fakt, në atë periudhë u realizua ''Saliera'', ku Cellini bashkoi në një vepër të vetme çmueshmerinë e artit të argjendarisë me virtuozitetin e skulpturës. Nga kantieri i zjarrtë i ndërtimit të Fontainebleau, në veçanti, Cellini përthithi ndikime të ndryshme, të dukshme në bollëkun dekorativ të ''Saliera-s'', të cilat nga ana tjetër u gjallëruan nga kontrasti midis fleksibilitetit të shkathët të figurave kryesore dhe qëndrueshmërisë masive, pothuajse karikaturale të Erërave. Gjatë qëndrimit të tij në Fontainebleau, për më tepër, Cellini zhvilloi një shije të caktuar për gjigantin, siç dëshmohet nga ''Marsi'' gjashtëmbëdhjetë metra i projektuar për shatërvanin e pallatit; kthimi i papritur në Itali, megjithatë, e bëri Cellinin të orientohej përsëri drejt Michelangelo-s dhe "kthimit" manierist te Quattrocento. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> Shembulli më i spikatur i artit plastik të Cellinit pas riatdhesimit të tij është ''Perseu me Kokën e Meduzës'' në Loggia della Signoria, ku përfaqëson skulpturën më të rëndësishme «midis ndërtimeve klasike të Rilindjes së Sansovinos dhe figurës gjarpërore të Giambolognës». Suksesi i veprës ishte i menjëhershëm: ''Perseu'', përtej kuptimit të tij politik (në lidhje me Cosimo de' Medici i cili shtyp çdo ambicie republikane, ashtu si heroi grek ia pret kokën [[Gorgonat|Gorgonës]] ), pasqyron në mënyrë të përsosur idealin e bukurisë mashkullore sipas kanuneve manieriste, duke paraqitur një «figurë të hijshme, të rafinuar, të ngadaltë, sensuale […] shumë aristokratike që nuk mishëron as heroizëm dhe as spiritualitet» ( [[Giuseppe Nifosì]] ). Fama e veprës u nxit edhe nga rrethanat e jashtëzakonshme të derdhjes së saj. <ref name="HH">{{Sfn|Camesasca||HH}}.</ref> === Cellini si shkrimtar === Nga viti 1558 deri në vitin 1567, Cellini ishte i zënë duke shkruar autobiografinë e tij, ''La Vita di Benvenuto di Maestro Giovanni Cellini fiorentino, shkruar për veten e tij në Firence'', dhe më pas u botua pas vdekjes në Napoli në vitin 1728. Duke përdorur një gjuhë të sinqertë dhe spontane dhe duke u mbështetur shumë në fuqinë shprehëse të gjuhës fiorentine, Cellini me këtë vepër u la pasardhësve një dokument biografik të vlefshëm ku ai rrëfen gjenezën e veprave të tij dhe episodet e ndryshme që karakterizonin ekzistencën e tij të çrregullt, <ref>{{Cite web |date=2022-03-06 |title=Straightwashing von Künstlern - Die historische Forschung tut sich schwer mit Homosexualität |url=https://www.srf.ch/kultur/straightwashing-von-kuenstlern-die-historische-forschung-tut-sich-schwer-mit-homosexualitaet |language=de}}</ref> me pasazhe të destinuara të bëheshin të famshme (eksorcizmi në Kolose, vizita e Francis I në ''atelie'' në Paris, arratisja nga Castel Sant'Angelo). Po aq e çmuar është vlera historiografike e veprës, e cila paraqitet si një afresk i shoqërisë së shekullit të gjashtëmbëdhjetë, siç është vërejtur nga kritiku letrar Carlo Cordié:{{Authority control}}{{Blockquote|Kështu, Benvenuto përfundoi duke u bërë një model, në fakt një hero dhe ndoshta edhe një mit: ai ishte, në një farë mënyre, përfaqësuesi i një Italie kamash, helmesh dhe intrigash, siç mund ta kishte imagjinuar një mendje e kthjellët, por romantikisht e shqetësuar, siç mund ta kishte imagjinuar Stendhal. Jo pa arsye, Fabrizio del Dongo i tij shpëton - në "Chartreuse de Parme" - nga Kulla Farnese, ashtu siç kishte bërë Cellini nga Castel Sant'Angelo!|Carlo Cordié<ref name=cc/>}} == Njeriu Cellini == {{Blockquote||}} Cellini në jetën e tij kishte një karakter të përgjakshëm dhe të egër, me një mënyrë të pakëndshme arrogante, duke mos munguar të qëndrojë i përfshirë në grindje dhe grindje me orfat rivalë ose mecenat të mesëm dhe taccagni: ai u vështira edhe në tre vrasje (shpesh e lëvizur nga arsyet rrethanore), në mënyrë të ngjashme me atë që do të bënte ankerja më e famshme Caravaggio në shekullin e gjashtëmbëdhjetë. Një portret shumë i gjallë karakterial i Benvenuto Cellini na ofrohet nga Giuseppe Baretti, kritik literar i shekullit XVIII, i cili shkroi:{{Blockquote|... Nuk kemi libër në gjuhën tonë aq të këndshëm për t’u lexuar sa "Jeta" e Benvenuto Cellinit, shkruar nga ai vetë në gjuhën e pastër dhe të thjeshtë të fiorentinëve. Cellini e përshkroi veten atje me naivitetin më të madh, dhe ashtu siç e ndiente veten […] domethënë, aq të gjallë sa një grenadier francez, aq hakmarrës sa një nepërkë, jashtëzakonisht supersticioz dhe plot çuditshmëri dhe teka; galant në një rreth miqsh, por pak i ndjeshëm ndaj miqësisë së butë; epshor në vend të dëlirë; paksa i pabesë pa e besuar veten të tillë; paksa ziliqar dhe keqdashës; mburravec dhe kotë, pa dyshuar veten të tillë; pa ceremoni dhe pa shtirje; me një dozë jo të pakët çmendurie, të shoqëruar nga një besim i fortë për të qenë shumë i mençur, i kujdesshëm dhe i matur. Benvenuto i vrullshëm e përshkroi këtë personazh të bukur në Jetën e tij pa menduar shumë për të, gjithmonë i bindur se po pikturonte një hero...|Giuseppe Baretti<ref name=cc/>}} === Homoseksualiteti === Benvenuto Cellini ishte, për të përdorur një term modern, [[Biseksualiteti|biseksual]]: ai përmendi në autobiografinë e tij historitë e dashurisë me gra të ndryshme, dhe prirjet e tij pederastike ndaj djemve shumë të vegjël nuk janë mister, falë dokumentacionit të konsiderueshëm arkivor për akuza dhe dënime , si dhe referencave që shfaqen në veprën e tij letrare, ku të paktën një herë ai i krahasoi historitë e tij të dashurisë me atë midis [[Zeusi|Zeusit]] dhe Ganimedës . Një nga momentet më mbresëlënëse të këtij aspekti të Cellinit është padyshim dashuria që ai ndjeu për argjendarin e ri [[Francesco Salimbene]] . Akuzat zyrtare për sodomi të ngritura kundër tij ishin tre: * 14 janar 1523: Cellini u dënua, së bashku me të dënuarin e dytë, një farë Giovanni Rigogli, nga artisti i cituar si "shumë i afërt" dhe "mik i dashur" (librat XXIX dhe XL në ''Vita'' ), me dymbëdhjetë vëllime [[Mielli|miell]] si gjobë për një akt sodomie me një djalë vetëm 15 vjeç të quajtur "Domenico di ser Giuliano da Ripa". <ref>{{Cite web |title=Accedi a Facebook |url=https://it-it.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fit-it.facebook.com%2FJukeboxLetterario%2Fposts%2Fil-3-novembre-del-1500-nasce-a-firenze-lo-scultore-orafo-artista-e-scrittore-ben%2F1128895427189418%2F |language=it}}</ref> Në këtë rast, skulptori, vetëm 23 vjeç, rrezikoi shumë: në fakt, ligji parashikonte një gjobë deri në tridhjetë florinj ari (një shifër e barabartë me rreth 1000 [[euro]] sot), për këto "akte të turpshme dhe/ose blasfemuese"; Benvenuto ndoshta u lirua pikërisht për shkak të moshës së tij të re, nën 25 vjeç ( mosha e pjekurisë e përcaktuar në atë kohë), e cila konsiderohej si një " rrethanë lehtësuese gjenerike"; <ref>{{Cite web |title=Visegrad Literature :: The page of Cellini, Benvenuto, English biography |url=https://www.visegradliterature.net/works/cz-all/Cellini,_Benvenuto|language=sq}}</ref> * 1548: një grua fisnike me emrin Margherita (mbiemri i së cilës nuk dihet) akuzoi Cellinin për [[Përdhunimi|përdhunim]] për shkak të djalit të saj Vincenzo, i cili tha se ishte " [[Përdhunimi|përdhunuar]] " nga artisti; megjithatë, me këtë akuzë ky i fundit nuk u thirr kurrë në gjykatë dhe çështja nuk arriti kurrë në gjyq; * 1556: gjatë kësaj periudhe, Cellini pati një debat të nxehtë me nxënësin e tij Fernando (ose Ferrando) nga Montepulciano, i cili përfundoi me shkarkimin e këtij të fundit, i cili në shenjë hakmarrjeje e denoncoi atë për sodomi. == Vepra == {{Div col}} * ''Medalja Biretta me Ledën dhe Mjellmën'', rreth viteve 1528-1530, ar mbi lapis lazuli, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Kapëse e Kopës së Klementit VII'', 1529, ar, smalte dhe gurë të çmuar (të humbur) * ''Vula e Kardinalit Ercole Gonzaga'', argjend, 1528 (e humbur), dhe gjurmë dylli, 1540, [[Mantua]], Kuria Episkopale * ''Medalja e Klementit VII'', 1533-1534, argjend i praruar, diametër 4 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''[[Gur]]'' monedhë dyzet [[soldo|soldi]] nga Alessandro de' Medici, 1535, argjend, diametër 2.9 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Alessandro de' Medici-t'', 1535-1537, argjend, diametër 3.5 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Pietro Bembo-s'', rreth vitit 1537, argjend, diametër 5.6 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Medalja e Francis I të Francës'', rreth vitit 1537, bronz, diametër 4.2 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Vula e Kardinalit Ippolito d'Este'', 1540, shtypje plumbi, 11 x 8 cm, [[Lyon]], [[Musée des Beaux-Arts (Lyon)|Musée des Beaux-Arts]] * ''Model për një Statujë të Junonës'', rreth vitit 1540, bronz, koleksion privat * ''[[Qendri i Kripës së Francis I të Francës]]'', 1540-1543, abanoz, ar dhe smalt, 26 x 33.5 cm [[Vjenë]], [[Muzeu i Historisë së Kunstit]] * ''Satir'', 1542-1543, bronz, lartësia 56 cm, [[Los Angeles]], [[Muzeu Getty]] * ''Nimfa e Fontainebleau'', 1542-1543, bronz, 205x409 cm, [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit]] * ''Fitore'', 1542-1545, kallëpe gipsi të origjinaleve të humbura prej bronzi, 137x139 cm, [[Paris]], [[Muzeu i Luvrit]] * ''Greyhound'' (''Saluki''), 1545-1546, bronz, 18x27.8 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''Busti prej bronzi i Cosimo I de' Medici'', 1545-1547, bronz, lartësia 110 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''Busti prej mermeri i Cosimo I de' Medici'', 1549-1571, mermer, lartësia 96.5 cm, [[San Francisko]], [[Pallati i Legjionit të Nderit në Kaliforni]] * ''[[Perseu me Kokën e Meduzës|Perseu duke i prerë kokën Meduzës]]'', 1545-1553, bronz, lartësia 320 cm, me piedestal 601 cm, [[Firence]], [[Loggia della Signoria]] * ''Baza e Perseut'', 1545-1552, mermer dhe bronz, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargellos]] * ''Perseu duke çliruar Andromedën'', 1545-1553, bronz, 80 x 90 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargellos]] * ''[[Busti i Bindo Altovitit]]'', rreth viteve 1546-1550, bronz, lartësia 82.5 cm (pa bazë), [[Boston]], [[Muzeu Isabella Stewart-Gardner]] * ''Aleksandri dhe Bucefali'', 1548 (me pjesë të lashta romake), bronz, lartësia 21 cm, [[Firence]], [[Muzeu Arkeologjik Kombëtar (Firence)|Muzeu Arkeologjik Kombëtar]] * ''Ganimedi'', 1548-1550, mermer, lartësia 105.5 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] * ''[[Apoloni dhe Zymbylinti]]'', rreth 1548-1557, mermer, lartësia 191 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Narcisi'', rreth 1548-1557, mermer, lartësia 149 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar i Bargello-s]] * ''Shakë'', rreth vitit 1550, hekur i zbukuruar me ar dhe argjend, lartësia 33 cm, [[Novara]], Koleksioni Urbano Quinto * ''Çelës Sekret nga një Arkë'', 1550-1555, hekur i gdhendur nga një bllok i vetëm, i skalitur, i gdhendur dhe i hapur, lartësia 11 cm, [[Novara]], Koleksioni Urbano Quinto * ''[[Kryqëzimi (Benvenuto Cellini)|Kryqëzimi]]'', 1556-1562, mermer, lartësia 185 cm, [[Manastiri El Escorial]] * ''Neptuni me Dy Kuaj Deti'', rreth vitit 1562, bronz, lartësia 24.1 cm, [[Raleigh, Karolina e Veriut]], [[Muzeu i Artit i Karolinës së Veriut]] * ''Francesco I de' Medici'', rreth... 1568-1570, dyll, 7.7 x 5.4 cm, [[Firence]], [[Muzeu Kombëtar Bargello]] {{Div col end}} == Në kulturën masive == Për të nënvizuar se si evolucioni i qytetërimit përmban edhe aspekte që nuk janë gjithmonë të lavdërueshme, ''gjëra si prej metali fisnik, ashtu edhe prej metali të lig'', [[Fridrih Niçe|Nietzsche]] përdor një krahasim që kujton episodin e famshëm në të cilin Cellini ishte protagonist gjatë derdhjes së Perseut: «Gjeniu i qytetërimit sillet siç sillej Cellini kur po punonte për derdhjen e Perseut të tij: masa fluide kërcënonte të mos ishte e mjaftueshme… ai hodhi shume pjata dhe çdo gjë tjetër që i binte në dorë. Dhe kështu ai gjeni hedh edhe gabime, vese, shpresa, kimera…» === Në letërsi === * ''L'Orfèvre du roi, ou Ascanio'' nga [[Alexandre Dumas]] (1843) === Vepra teatrale dhe muzikore === * ''Benvenuto Cellini ,'' opera nga [[Hector Berlioz]] me libreton nga Léon de Wailly dhe Henri Auguste Barbier (1838) * ''Benvenuto Cellini'', opera nga Franz Lachner me libreton nga Léon de Wailly dhe Henri Auguste Barbier (1849) * ''Benvenuto Cellini'' nga Paul Meurice (1852) * ''Benvenuto Cellini,'' opera nga Emilio Bozzano me libreton nga Giuseppe Perosio (1877) * ''Ascanio'', opera nga Camille Saint-Saëns me libreto nga Louis Gallet (1890) * ''Një burrë i gjinisë së tij'', nga Helen de Guerry Simpson (1923) * ''"Ura e Zjarrit e Firences"'', operetë nga Kurt Weill me libretto nga Edwin Justus Mayer dhe Ira Gershwin (1945) * ''Cellini'' nga [[John Patrick Shanley]] (2001) === Në kinema === * ''[[Benvenuto Cellini ou Une curieuse évasion|Benvenuto Cellini ose Une curieuse évasion]]'', drejtuar nga [[Zhorzh Melies|Georges Méliès]] (1904) * ''Benvenuto Cellini'', me regji nga Albert Capellani dhe Camille de Morlhon (1908) - film i shkurtër * ''Benvenuto Cellini ,'' me regji nga Étienne Arnaud dhe Louis Feuillade (1910) – film i shkurtër * ''Çështjet'' ''e Cellinit'', me regji nga Gregory La Cava (1934) * ''Gjashtë Vajza të Vogla dhe Perseu'', me regji nga Giovacchino Forzano (1939) * ''Aventurieri Madhështor ,'' me regji nga Riccardo Freda (1963) * ''Cellini - Një Jetë e Ligë ,'' me regji nga Giacomo Battiato (1990) == Shënime == {{Div col}}{{Div col end}} <references responsive="" /> == Bibliografia == * {{Cite book |url=http://www.treccani.it/enciclopedia/benvenuto-cellini_(Dizionario-Biografico)/ |title=CELLINI, Benvenuto |publisher=Istituto dell'Enciclopedia Italiana |year=1979 |series=Dizionario Biografico degli Italiani |volume=23 |location=Roma |language=sq}} * {{Cite book |url=http://www.letteraturaitaliana.net/pdf/Volume_5/t115.pdf |title=La Vita |publisher=Giunti |year=1973 |location=Torino |language=sq}} * {{Cite book |title=Cellini |publisher=RCS |year=2005 |location=Milano |language=sq}} * Igino Benvenuto Supino e Mario Chini, CELLINI, Benvenuto, in Enciclopedia Italiana, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana, 1931. URL consultato il 28 settembre 2015. * {{Cite book |title=La vita violenta di Benvenuto Cellini |publisher=Laterza Editore |year=1986 |isbn=88-420-2752-9 |location=Bari-Roma |language=sq}} * {{Cite book |title=Benvenuto Cellini nei delitti e nei processi fiorentini ricostruiti attraverso le leggi del tempo |publisher=Fratelli Bocca Editori |year=1930 |location=Torino |language=sq}} * {{Cite book |last=Benvenuto Cellini |url=https://gutenberg.beic.it/webclient/DeliveryManager?pid=9627191&custom_att_2=simple_viewer&search_terms=DTL5&pds_handle= |title=Dell'oreficeria |date=1811 |publisher=dalla Societa Tipografica de' classici italiani, contrada di S. Margherita, n° 1118 |location=Milano |language=sq}} * Andreas Beyer: "Benvenuto Cellini: VITA/Mein Leben", in Markus Krajewski/Harun Maye (Ed.): Böse Bücher. Inkohärente Texte von der Renaissance bis zur Gegenwart, Wagenbach Verlag, Berlin 2019, pp.&nbsp;29–38. {{ISBN|978-3-8031-3678-7}} == Hyrje të ngjashme == * Shtëpia e Benvenuto Cellini-t * Monumenti i Benvenuto Cellini-t * Akademia e Arteve të Vizatimit == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == * * <cite class="citation web" id="CITEREFBritannica.com" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) John Pope-Hennessy, Welcome Cellini, në Enciclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1417|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation libro" id="CITEREFDBI" style="font-style:normal">Ettore Camesasca, CELLINI, Mirë se vini, në Dizionari biografik i italianëve, vol. 23, Institut i Enciclopedisë Italiane, 1979.&nbsp;</cite>[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1986|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në BeWeb, Konferenca Episkopale Italiane. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P7796|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në Dictionary of Art Historians, Lee Sorensen. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P2332|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLiber_Liber" style="font-style:normal">[https://www.liberliber.it/online/autori/autori-c/benvenuto-cellini <span style="font-style:italic;">Veprat e Welcome Cellini</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Liber Liber]]</span>.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P7208|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Veprat e Welcome Cellini, në MLOL, Horizons Unlimited. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P3762|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFOpen_Library_Works" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) Punimet e Welcomeuto Cellini, në <span style="font-style:italic;">[[Internet Archive#Open Library|Open Library]]</span>, Internet Archive.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P648|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFLibriVox" style="font-style:normal">[https://librivox.org/author/762 <span style="font-style:italic;">Audiolibra të mirëpritur Cellini</span>], në LibriVox.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1899|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * <cite class="citation web" id="CITEREFISFDB_ea" style="font-style:normal"> (<span style="font-weight:bolder; font-size:80%"><abbr title="inglese">EN</abbr></span>) [http://www.isfdb.org/cgi-bin/ea.cgi?165775 <span style="font-style:italic;">Bibliografia e Benvenuto Cellini</span>], në <span style="font-style:italic;">[[Internet Speculative Fiction Database]]</span>, Al von Ruff.</cite> [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1233|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në Discogs, Zink Media. [[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P1953|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * Mirë se vini Cellini, në IMDb, IMDb.com.[[File:Blue_pencil.svg|lidhja=https://www.wikidata.org/wiki/Q190116#P345|tekst-majë|class=noprint|frameless|10x10px|Modifica su Wikidata]] * {{Cite web |title=Benvenuto Cellini |url=http://www.scultura-italiana.com/Biografie/cellini.htm |publisher=La scultura italiana |language=sq}} * {{Cite web |title=Benvenuto Cellini, Busto di Cosimo I |url=http://www.museoradio3.rai.it/dl/portali/site/articolo/ContentItem-69528051-7c7b-4067-ba83-2e6fdd502223.html?refresh_ce |language=sq}} * {{Cite web |last=Marco Catania |title=Benvenuto Cellini |url=https://www.ilsommopoeta.it/benvenuto-cellini |language=sq}} {{Authority control}} [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1571]] [[Kategoria:Lindje 1500]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] 9xulopyloky324xzb97wm0hcgytdblw 3 401090 2985322 2985149 2026-05-29T13:46:59Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Ylber Ramadani */ 2985322 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]'' == Përshëndetje, Eni.Sukthi.Durres! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2984379|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ylber Ramadani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(27%20maj%202026,%2016:43)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 27 maj 2026 18:43 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]'' == Përshëndetje, Eni.Sukthi.Durres! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2984749|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ylber Ramadani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20maj%202026,%2000:23)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 28 maj 2026 02:23 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]'' == Përshëndetje, Eni.Sukthi.Durres! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985145|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ylber Ramadani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(28%20maj%202026,%2023:47)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 maj 2026 01:47 (CEST) == Probleme me referimet te artikulli ''[[Ylber Ramadani]]'' == Përshëndetje, Eni.Sukthi.Durres! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985317|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Ylber Ramadani]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Parametra të palejuar|Parametra të palejuar]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë parametra të palejuar. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: unsupported parameter|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20maj%202026,%2013:46)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 maj 2026 15:46 (CEST) k0p9tagvduklma10riifjg0zpbvrw4i 0 401136 2985336 2985202 2026-05-29T14:34:35Z Sadsadas 51943 /* 2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para */ 2985336 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të. Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== ==Referime== {{Reflist}} etfm6le3cz6jj3q3z6euyhaeocwqrj0 2985337 2985336 2026-05-29T14:36:39Z Sadsadas 51943 /* 2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para */ 2985337 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== ==Referime== {{Reflist}} hsjtq3e2si60m5jb2kl5cnv9dg1wxyx 2985339 2985337 2026-05-29T14:41:37Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985339 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. ==Referime== {{Reflist}} cymht85rzroqp0wr92u6est38on71a7 2985355 2985339 2026-05-29T15:43:24Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985355 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit. Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030. Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. ==Referime== {{Reflist}} 7oq32ei5bain6bpaeexzjplwe4z5t6d 2985359 2985355 2026-05-29T15:52:22Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985359 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit. Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030. Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–0 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë. Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]]. Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë. Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés. Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin. ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} dlb3a6zl4wkv17yxww9zxz80g5t2hed 2985361 2985359 2026-05-29T16:00:03Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985361 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit. Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030. Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]]. Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë. Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés. Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin. ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} 45u8lke6nof9exrmbt6cev4f5m4wa24 2985362 2985361 2026-05-29T16:03:23Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985362 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit. Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030. Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés. Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin. ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} 7g33sgps178vev2t7qwb608n18b4870 2985365 2985362 2026-05-29T16:07:29Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985365 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2' |url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit. Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030. Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} jcwaep38ytfhg0mk8o4xtfqw3fl44r3 2985383 2985365 2026-05-29T16:54:40Z InternetArchiveBot 115207 Lidhje të jashtme të shpëtuara: 1 Lidhje të jashtme të etiketuara si të vdekura: 0) #IABot (v2.0.9.5 2985383 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime. Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit. Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030. Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} srela09h89r5z1mjvssqmy3rngz2f60 2985451 2985383 2026-05-29T20:46:09Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985451 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2. Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} 8rusiy5ktxfmfy80pwnoqrxbh1pfq8t 2985452 2985451 2026-05-29T20:50:38Z Sadsadas 51943 /* 2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re */ 2985452 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ==Referime== {{Reflist}} penjogt7a7xh2u7xbun4oexu8la1m5p 2985453 2985452 2026-05-29T20:58:16Z Sadsadas 51943 /* Karriera ndërkombëtare */ 2985453 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021. Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]]. Ai debutoi në ndeshjen kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]]. ==Referime== {{Reflist}} f49hu0kv2dsri9kfa5iih8utaal48kb 2985481 2985453 2026-05-30T02:40:12Z Sadsadas 51943 /* 2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë */ 2985481 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |title=34 debutantes en la sub-21 desde que empezó la fase de clasificación |publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit |language=es |date=4 shtator 2020 |access-date=8 gusht 2021 |archive-date=8 gusht 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808142537/https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |url-status=dead }}</ref> Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]]. Ai debutoi në ndeshjen kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]]. ==Referime== {{Reflist}} c2mlgxetcr99g4qmbll02sw701lynq1 2985482 2985481 2026-05-30T02:42:04Z Sadsadas 51943 /* 2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë */ 2985482 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography | name = Pedri | image = Pedri.jpg | caption = Pedri duke luajtur me [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanjën]] në 2025 | full_name = Pedro González López<ref name="FIFA">{{cite web|url=https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|title=Squad List: FIFA World Cup Qatar 2022: Spain (ESP)|publisher=FIFA|language=en|page=27|date=18 dhjetor 2022|access-date=9 gusht 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221218195301/https://fdp.fifa.org/assetspublic/ce44/pdf/SquadLists-English.pdf|archive-date=18 dhjetor 2022|url-status=live }}</ref> | birth_date = {{birth date and age|25|11|2002|df=y}}<ref name="FIFA"/> | birth_place = [[Bajamar, Tenerife|Bajamar]], Spanjë | height = 1.74 m<ref name="FIFA"/> | position = [[Mesfushor]] | currentclub = [[FC Barcelona|Barcelona]] | clubnumber = 8 | youthyears1 = 2013–2015 | youthclubs1 = [[UD Tegueste|Tegueste]] | youthyears2 = 2015–2018 | youthclubs2 = [[CD Laguna de Tenerife|Laguna]] | youthyears3 = 2018–2019 | youthclubs3 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | years1 = 2019–2020 | clubs1 = [[UD Las Palmas|Las Palmas]] | caps1 = 36 | goals1 = 4 | years2 = 2020– | clubs2 = [[FC Barcelona|Barcelona]] | caps2 = 165 | goals2 = 22 | nationalyears1 = 2019 | nationalteam1 = [[Kombëtarja spanjolle nën-17 e futbollit|Spanja U17]] | nationalcaps1 = 5 | nationalgoals1 = 0 | nationalyears2 = 2019 | nationalteam2 = [[Kombëtarja spanjolle nën-18 e futbollit|Spanja U18]] | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 1 | nationalyears3 = 2020 | nationalteam3 = [[Kombëtarja spanjolle nën-19 e futbollit|Spanja U19]] | nationalcaps3 = 1 | nationalgoals3 = 0 | nationalyears4 = 2020 | nationalteam4 = [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|Spanja U21]] | nationalcaps4 = 4 | nationalgoals4 = 0 | nationalyears5 = 2021 | nationalteam5 = [[Kombëtarja spanjolle nën-23 e futbollit|Spanja U23]] | nationalcaps5 = 7 | nationalgoals5 = 0 | nationalyears6 = 2021– | nationalteam6 = [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|Spanja]] | nationalcaps6 = 40 | nationalgoals6 = 5 | club-update = 21:09, 17 maj 2026 (UTC) | nationalteam-update = 23:45, 31 mars 2026 (UTC) }} '''Pedro González López''' (lindur më 25 nëntor 2002) është një [[futbolli]]st profesionist spanjoll i cili luan si [[Mesfushori|mesfushor]] për klubin spanjoll [[FC Barcelona|Barcelona]] dhe [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|kombëtaren spanjolle]]. Pedri njihet për pasimet e tij, kontrollin e topit, organizimin e lojës dhe driblimet si dhe konsiderohet një nga mesfushorët më të mirë në botë.<ref>{{cite web |author=Tom Maston |date=29 prill 2025 |title=Ballon d'Or 2025 Power Rankings: Ousmane Dembele edges ahead of Barcelona trio despite Lamine Yamal's sensational Champions League showing |url=https://www.goal.com/en-ng/lists/ballon-dor-2025-power-rankings/bltd009fae5576d751f#cs260659c9499bd2af |access-date=5 maj 2025 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web |author=Nestor Watach |date=17 prill 2025 |title=2025 Ballon d'Or power rankings: Mbappe's hopes dealt fatal blow... |url=https://www.planetfootball.com/lists-and-rankings/2025-ballon-dor-power-rankings-mbappe-lewandowski-yamal-haaland |access-date=5 maj 2025 |website=Planet Football|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=2025 FC 100: Pedri among best central midfielders in men's soccer |date=4 qershor 2025|publisher=ESPN FC|language=en|url=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/45178073/2025-fc-100-pedri-best-central-midfielders-mens-soccer}}</ref> ==Jeta e hershme== Pedri lindi në Bajamar, Tenerife të [[Ishujt Kanarie|Ishujve Kanarie]].<ref>{{cite web|url=https://lalagunatf.com/pedri-no-olvida-sus-origenes-fui-muy-feliz-en-bajamar/|title=Pedri: "Fui muy feliz en las piscinas de Bajamar"|publisher=La Laguna TF|language=es|date=15 gusht 2022|accessdate=16 shtator 2022}}</ref> Në moshën tre vjeç, familja e tij u shpërngul në Tegueste. Ai e nisi karrierën si futbollist me klubin e qytetit, duke u aktivizuar si [[Mbrojtësi (futboll)|qëndër-mbrojtës]]. Në moshën 13 vjeç, ai u bë pjesë e Lagunës, me të cilën luajti deri në vitin 2018.<ref>{{cite web|publisher=ESPN FC|url=https://espndeportes.espn.com/futbol/mundial/nota/_/id/10652918/pedri-gonzalez-espana-seleccion-joven-figura-perfil-copa-mundo-mundial-qatar-2022-grupo-e|title=Pedri, la joven realidad y figura de España en la Copa del Mundo 2022|date=25 korrik 2022|access-date=27 korrik 2022|language=es}}</ref> Po në atë vit, Pedri nuk kaloi një provë me [[Real Madrid C.F.|Real Madridin]], të cilët i thanë se ai nuk ishte në nivelin e klubit. Ai u stërvit vetëm disa ditë për shkak të reshjeve të shumta të dëborës, dhe në bazë të atyre seancave stërvitore, Reali e dërgoi në shtëpi.<ref>{{Cite web |date=24 mars 2022 |title=Pedri: I didn't like being rejected by Real Madrid, but now I'm where I want to be |url=https://e01-marca.uecdn.es/en/football/barcelona/2022/03/24/623c4b0a22601d8b568b45d6.html |access-date=3 dhjetor 2025 |publisher=Marca|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |author=Josh S |date=24 mars 2022 |title=Pedri opens up on Real Madrid rejection |url=https://www.barcablaugranes.com/fc-barcelona-transfer-rumors-news/2022/3/24/22994345/pedri-opens-up-on-real-madrid-rejection |access-date=3 dhjetor 2025 |website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera me klube== ===Las Palmas=== Pedri u bë pjesë e akademisë së [[UD Las Palmas|Las Palmasit]] në vitin 2018.<ref>{{cite web|url=https://www.tintaamarilla.es/noticia/2019/09/04/169/34272-El_Tenerife_desestimo_a_Pedri_porque_era_pequenito_y_flaco.html|title=El Tenerife desestimó a Pedri porque era pequeñito y flaco|publisher=Tinta Amarilla|language=es|date=4 shtator 2019|accessdate=10 shtator 2019}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.eldiario.es/canariasahora/Deportes/futbol/Pedri-Pepe_Mel-UD_Las_Palmas-futbol-cantera-pretemporada-Tenerife_0_917608478.html|title='Pedri', el tinerfeño que Pepe Mel quiere para la a UD Las Palmas|publisher=El Diario|language=es|date=6 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Më 15 korrik 2019, në moshën 16 vjeç, Pedri firmosi një kontratë profesioniste katër-vjeçare me klubin si dhe u bë pjesë e ekipit të parë nën drejtimin e trajnerit [[Pepe Mel]].<ref>{{cite web|url=https://www.udlaspalmas.es/noticias/noticia/el-juvenil-pedri-firma-contrato-profesional-con-la-ud-las-palmas|title=El juvenil Pedri firma contrato profesional con la UD Las Palmas|publisher=UD Las Palmas|language=es|date=15 korrik 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Pedri bëri debutimin e tij si profesionist më 18 gusht 2019 duke u aktivizuar si titullar në humbjen 1–0 kundër [[SD Huesca|Huescës]] në [[Segunda División]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/futbol/segunda-division/cronica/2019/08/18/5d5970d7ca4741ba178b45e9.html|title=El Huesca se lleva el triunfo gracias a un gol de Álex Gallar en la segunda parte|publisher=Marca|language=es|date=18 gusht 2019|accessdate=19 gusht 2019}}</ref> Ai shënoi golin e parë në karrierë më 19 shtator në suksesin minimal kundër [[Sporting de Gijón|Sporting Gijón]]; ky gol e bëri atë shënuesin më të ri në historinë e klubit në moshën 16 vjeç, 9 muaj e 23 ditë.<ref>{{cite web|url=https://as.com/futbol/2019/09/20/segunda/1568930488_444391.html|title=Pedri es una estrella: golazo y primera victoria de Las Palmas|publisher=[[Diario AS]]|language=es|date=20 shtator 2019|accessdate=13 tetor 2019}}</ref><ref>{{Cite web|title=10 things about Pedri|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1744265/10-things-about-pedri|access-date=17 gusht 2020|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> ===Barcelona=== ====2019–2023: Sezoni debutues dhe trofetë e para==== Më 2 shtator 2019, Barcelona arriti një marrëveshje me Las Palmasin për transferimin e Pedrit, e cila do të hynte në fuqi më 1 korrik 2020.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.cat/ca/noticies/1335629/barca-i-las-palmas-arriben-a-un-acord-per-al-traspas-de-pedri|title=Barça i Las Palmas arriben a un acord per al traspàs de Pedri|publisher=FC Barcelona|language=ca|date=2 shtator 2019|accessdate=2 shtator 2019}}</ref> Lojtari firmosi një kontratë dy-vjeçare me klubin, që pagoi 5 milion € për kartonin e tij plus bonuse të ndryshme. Pedri u vendos në ekipin e parë për sezonin e ri dhe mori fanellën me numrin 16.<ref>{{cite web|url=https://www.sport.es/es/noticias/barca/pedri-tendra-ficha-del-primer-equipo-lucira-dorsal-8127642|title=Pedri tendrá ficha del primer equipo y lucirá el dorsal '16'|publisher=[[Sport (Spanish newspaper)|Sport]]|language=es|date=25 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Ai bëri debutimin e tij me Barcelonën më 27 shtator në fitoren 4–0 kundër [[Villarreal CF|Villarrealit]] në [[La Liga]], duke u aktivizuar si zëvëndësues në pjesën e dytë në vënd të [[Philippe Coutinho]]s.<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/barcelona-vs-villarreal/cronica/2020/09/27/5f70fbd846163f1e618b45a3.html|title=Ansu Fati takes charge at Barcelona|publisher=Marca|language=en|date=27 shtator 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Pedri luajti ndeshjen e parë si titullar më 17 tetor në humbjen surprizë 1–0 në transfertë kundër [[Getafe CF|Getafes]].<ref>{{cite web|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2020/10/17/5f8b5fb122601d24338b461d.html|title=Barcelona slump to defeat at Getafe|publisher=Marca|language=en|date=17 tetor 2020|accessdate=18 tetor 2020}}</ref> Tre ditë më vonë, ai shënoi golin e parë me klubin në fitoren 5–1 kundër ekipit hungarez [[Ferencvárosi TC|Ferencváros]] në fazën e grupeve të [[UEFA Liga e Kampionëve|UEFA Ligës së Kampionëve]]; ky ishte gjithashtu edhe debutimi i tij në këtë kompeticion.<ref>{{cite news |author1=Rob Train|title=Messi has Barcelona ticking against lively Ferencváros|url=https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html|accessdate=20 tetor 2020|publisher=Diario AS|language=en|date=20 tetor 2020 |archive-date=1 janar 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101144520/https://en.as.com/en/2020/10/20/football/1603214059_936792.html |url-status=dead }}</ref> Goli i tij i parë në La Liga erdhi më 7 nëntor në fitoren 5–2 kundër [[Real Betis]].<ref>{{cite news|author1=Fernando Carnerero|title=Todo es más fácil con Messi |url=https://www.marca.com/futbol/primera-division/barcelona-vs-betis/cronica/2020/11/07/5fa6aca8ca4741ab628b45aa.html|accessdate=7 nëntor 2020|publisher=Marca|date=7 nëntor 2020 |language=es}}</ref> Më 17 prill 2021, Pedri fitoi trofeun e parë të karrierës pasi Barcelona fitoi 4–0 kundër [[Athletic Bilbao]]s në finalen e Kupës së Mbretit.<ref>{{Cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2107669/fc-barcelona-win-their-31st-copa-del-rey-title/featured|title=FC Barcelona win their 31st Copa del Rey title|publisher=[[FC Barcelona]]|language=en|date=17 prill 2021|accessdate=23 maj 2021}}</ref> Dy javë më pas, në barazimin pa gola kundër [[Atlético Madrid]]it në [[Camp Nou]], Pedri u bë lojtari i dytë më i ri në historinë e klubit që luan 50 ndeshje, duke e arritur këtë në moshën 18 vjeç e 184 ditë. Përpara tij është vetëm sulmuesi [[Bojan Krkić]], i cili e arriti këtë rekord në moshën 18 vjeç e 3 ditë.<ref>{{cite news|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/2132739/pedri-second-youngest-barca-player-to-make-50-appearances|title=Pedri: Second youngest Barça player to make 50 appearances|publisher=FC Barcelona|language=en|date=8 maj 2021|access-date=23 maj 2021}}</ref> Pedri e mbylli sezonin e parë me katalanasit me 52 ndeshje dhe 4 gola në të gjitha kompeticionet. Sezoni 2021–22 i Pedrit u kushtëzua nga dëmtimet. Pasi luajti si titullar në dy ndeshjet e para në kampionat, ai pësoi një dëmtim në kofshë në gusht dhe qëndroi jashtë fushe për më shumë se pesë muaj. Në tetor, ai firmosi një kontratë të re disa vjeçare me klubin; pjesë e kontratës ishte edhe një klauzolë lirimi 1 miliard €.<ref>{{Cite news|url=https://www.espn.com/soccer/barcelona-espbarcelona/story/4496874/barcelonas-pedri-signs-deal-with-club-record-1-billion-release-clause|title=Pedri: New Barcelona contract, October 2021|publisher=ESPN FC|language=en|date=14 tetor 2021|accessdate=14 maj 2021}}</ref> Gjatë muajit nëntor, Pedri u shpall fitues i çmimit [[Golden Boy]], i dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[Tuttosport]]'', si dhe [[Trofeu Kopa|Trofeut Kopa]], po ashtu dhënë lojtarit më të mirë nën-21 nga ''[[France Football]]''.<ref name=":2">{{cite news|url=https://www.tuttosport.com/news/calcio/golden-boy/2021/11/22-87269881/golden_boy_2021_pedri_il_nuovo_ragazzo_doro_di_tuttosport|title=Golden Boy 2021, è Pedri il nuovo "Ragazzo d'Oro" di Tuttosport|date=22 nëntor 2021|publisher=Tuttosport|language=it|access-date=22 nëntor 2021}}</ref><ref name="2021 Ballon d'Or">{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220525/https://www.independent.co.uk/sport/football/ballon-dor-2021-live-stream-results-messi-b1965898.html|archive-date=25 maj 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Follow live updates from the 2021 Ballon d'Or|publisher=The Independent|language=en|date=29 nëntor 2021|access-date=30 nëntor 2021}}</ref> Pedri u rikthye në aksion më 23 janar 2022, duke luajtur 90 minuta të plota në fitoren 1–0 kundër [[Deportivo Alavés|Alavés]]. Më 13 shkurt, Pedri shënoi në golin e parë të sezonit në barazimin 2–2 në derbi kundër [[RCD Espanyol|Espanyolit]]; goli, i cili u shënua në sekondën e 75të të ndeshjes, ishte më i shpejti në historinë e derbit.<ref>{{cite news|title=De Jong grabs late Barcelona equalizer|url=https://www.bbc.com/sport/football/60367868|publisher=BBC Sport|language=en|date=13 shkurt 2022}}</ref><ref>{{cite news|title=Caramelo de Alba, gol de Pedri y el Barça abrió la lata en el 2'|url=https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|publisher=BeSoccer|date=13 shkurt 2022|language=es|access-date=29 maj 2026|archive-date=18 korrik 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913|url-status=dead}}</ref> Më 14 prill, Pedri pësoi një tjetër dëmtim në kofshë gjatë ndeshjes së dytë çerek-finale të [[UEFA Liga e Evropës|UEFA Ligës së Evropës]] kundër [[Eintracht Frankfurt|Frankurtit]], duke e mbyllur sezonin para kohe.<ref>{{Cite web|date=15 prill 2022|title=Hamstring injury means Pedri is set to miss the rest of the season|url=https://www.marca.com/en/football/barcelona/2022/04/15/62594c47ca474152178b4594.html|access-date=15 prill 2022|publisher=Marca|language=en}}</ref> Ai regjistroi gjithsej vetëm 22 ndeshje dhe 5 gola në të gjitha kompeticionet. Pedri luajti titullar në të gjitha ndeshjet e ekipit gjatë pjesës së parë të sezonit 2022–23. Më 28 janar 2023, ai luajti ndeshjen e 100të në të gjitha kompeticionet me Barcelonën në një ndeshje të La Ligës kundër [[Girona FC|Gironës]]. Ai u aktivizua si zëvëndësues për të dëmtuarin [[Ousmane Dembélé]] dhe shënoi golin e vetëm të takimit.<ref name=":0">{{Cite web |author=Thomas Hindle |date=28 janar 2023 |title=100 Barcelona appearances at 20 years old! Why Pedri is already 'one of the best midfielders in the world' according to Xavi |url=https://www.goal.com/en-gh/news/100-barcelona-appearances-pedri-xavi/blt5038b4ef0b8750b2 |access-date=28 janar 2023 |publisher=Goal.com|language=en}}</ref> Më 16 shkurt, ai u dëmtua në ndeshjen e parë të raundit me eliminim direkt të Ligës së Evropës kundër [[Manchester United F.C.|Manchester United]], duke u zëvendësuar në minutën e 41të.<ref>{{cite web|url=https://onefootball.com/fr/news/barcelona-dealt-pedri-injury-blow-ahead-of-europa-league-return-leg-against-man-united-36817405|title=Barcelona dealt Pedri injury blow ahead of Europa League return leg against Man United|publisher=One Football|language=en|date=17 shkurt 2023|access-date=25 maj 2026}}</ref> Dëmtimi e mbajti atë tetë javë jashtë fushave. Në fund të sezonit, Pedri arriti të fitonte titullin e tij të parë të La Ligës, duke kontribuar me 26 ndeshje dhe 6 gola.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/3344756/fc-barcelona-liga-champions-202223|title=FC Barcelona, Liga champions 2022/23!|publisher=FC Barcelona|language=en|date=14 maj 2023}}</ref> ====2024–vazhdon: Tripleta e titujve në Spanjë dhe kontrata e re==== Me ardhjen e trajnerit të ri [[Hansi Flick]] në klub para nisjes së sezonit 2024–25, Pedri përmirësoi ndjeshëm fizikun e tij dhe për herë të parë ai pati një sezon pa dëmtime.<ref>{{Cite web|date=6 shtator 2024|title=Barcelona star claims Hansi Flick has transformed squad fitness|publisher=Sporting News|language=en|url=https://www.sportingnews.com/us/la-liga/barcelona/news/barcelona-star-hansi-flick-transformed-squad-fitness/1d7e3988737244e4247c1410|access-date=22 janar 2024}}</ref> Më 21 janar 2025, Pedri asistoi golin e [[Eric García]]s në takimin kundër [[S.L. Benfica|Benficës]] për të barazuar rezultatin në 4–4 në ndeshjen e fundit të fazës së Ligës së Kampionëve; Barcelona në fund fitoi 5–4 dhe siguroi kualikimin e menjëhershëm në raundin e 16-tave të kompeticionit.<ref>{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/report/_/gameId/720334|title=Raphinha strike earns Barca win at Benfica and top-8 spot|publisher=ESPN FC|language=en|date=22 janar 2025}}</ref> Nëntë ditë më vonë, ai rinovoi kontratën me klubin deri në qershor 2030.<ref>{{cite web|url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4207990/pedri-signs-to-stay-with-barca-until-2030|title=Pedri signs to stay with Barça until 2030|publisher=FC Barcelona|language=en|date=30 janar 2025}}</ref> Pedri ishte gjithashtu protagonist në finalen e Kupës së Mbretit kundër Real Madridit më 26 prill, duke shënuar golin e parë të ndeshjes, me Barcelonën që fitoi 3–2.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/2025/apr/27/barcelona-real-madrid-copa-del-rey-match-report|title=Barcelona win thrilling Copa del Rey and drive Madrid to red card fury|date=27 prill 2025|publisher=The Guardian|language=en|accessdate=1 maj 2025}}</ref> Pedri u aktivizua në 37 ndeshje në kampionat, e cila u fitua sërisht nga Barcelona. Ai gjithashtu fitoi edhe Superkupën e Spanjës, sërisht kundër Realit, duke arritur ''Tripletën'' e titujve në Spanjë. Ai e mbylli sezonin me plot 59 ndeshje në të gjitha kompeticionet. Pedri shënoi golin e parë të sezonit 2025–26 në fitoren 3–2 kundër [[Levante UD|Levantes]] në javën e dytë.<ref>{{Cite web|title=Levante 2–3 Barcelona|url=https://www.espn.in/football/match/_/gameId/748162/barcelona-levante|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=ESPN FC|language=en}}</ref> Në ''[[El Clásico]]n'' e parë të sezonit kundër Realit, Pedri u përjashtua me karton të kuq për herë të parë në karrierën e tij, me Barcelonën që humbi 2–1 në [[Stadiumi Santiago Bernabéu|Santiago Bernabéu]].<ref>{{Cite web|title=Pedri to be banned for Barcelona vs Elche after Clasico red card|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/104545/pedri-to-be-banned-for-barcelona-vs-elche-after-clasico-red-card|access-date=13 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> Tre ditë më vonë, Barcelona konfirmoi se ai kishte pësuar një dëmtim në kofshën e majtë, që e la jashtë fushave për disa javë.<ref>{{cite news|title=Pedri injury news |url=https://www.fcbarcelona.com/en/news/4392255/pedri-injury-news|access-date=13 dhjetor 2025|publisher=FC Barcelona|language=en}}</ref> Ai u rikthye në aksion më 29 nëntor duke u aktivizuar si zëvëndësues në fitoren 3–1 kundër Alavés.<ref>{{cite web|title=Pedri returns to field for Barcelona after one-month injury absence|url=https://sports.yahoo.com/articles/pedri-returns-field-barcelona-one-180023514.html|access-date=13 dhjetor 2025|website=Yahoo Sports|language=en}}</ref> Më 13 dhjetor 2025, Pedri luajti ndeshjen e tij të 150të në La Liga në fitoren 2–0 kundër Osasunës, duke thyer rekordin e [[Lionel Messi]]t si lojtari më i ri që arrin këtë shifër për klubin.<ref>{{cite web|title=Barcelona star Pedri beats Lionel Messi record against Osasuna|url=https://www.barcablaugranes.com/barcelona-la-liga/107882/barcelona-star-pedri-beats-lionel-messi-record-against-osasuna|date=13 dhjetor 2025|access-date=14 dhjetor 2025|website=Barca Blaugranes|language=en}}</ref> ==Karriera ndërkombëtare== ===2019–2021: Të rinjtë dhe debutimi me ekipin e parë=== Më 21 gusht 2020, Pedri u thirr në [[Kombëtarja spanjolle nën-21 e futbollit|kombëtaren nën-21]]; debutimi i tij erdhi më 3 shtator në fitoren 1–0 në transfertë kundër [[Kombëtarja maqedonase nën-21 e futbollit|Maqedonisë së Veriut]] në kualifikueset e UEFA Kampionatit Evropian nën-21 2021.<ref>{{cite web|url=https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |title=34 debutantes en la sub-21 desde que empezó la fase de clasificación |publisher=Federata Mbretërore Spanjolle e Futbollit |language=es |date=4 shtator 2020 |access-date=8 gusht 2021 |archive-date=8 gusht 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210808142537/https://www.sefutbol.com/34-debutantes-sub-21-que-empezo-fase-clasificacion |url-status=dead }}</ref> Në mars 2021, Pedri mori thirrjen e parë në [[Kombëtarja spanjolle e futbollit|ekipin e parë kombëtar]] nga trajneri [[Luis Enrique]] për kualifikueset e [[Kampionati Botëror i Futbollit 2022|FIFA Kupës së Botës 2022]].<ref>{{cite web|author=Feargal Brennan|title=Barcelona star Pedri set for debut Spain senior call up |url=https://www.football-espana.net/2021/03/14/barcelona-star-pedri-set-for-debut-spain-senior-call-up|website=Football España|language=en|access-date=15 mars 2021 |date=14 mars 2021}}</ref> Ai debutoi në ndeshjen kundër [[Kombëtarja greke e futbollit|Greqisë]].<ref>{{Cite news|title=Pedri, el sexto jugador más joven en debutar con la Roja|url=https://www.sport.es/es/noticias/seleccion/pedri-estrena-grecia-historia-roja-espana-seleccion-debut-11612624|website=sport.es|date=25 mars 2021|access-date=15 korrik 2024|language=es}}</ref> ==Referime== {{Reflist}} breb2q12084y8vzsxk2gmi5ley3749n 0 401156 2985329 2984909 2026-05-29T14:18:48Z Eraqena 181813 Rregullova disa pjese tek referencat dhe i hoqa disa stampa te pavlefshme 2985329 wikitext text/x-wiki {{Blockquote|"Mafia do të mposhtet nga një ushtri mësuesish të shkollave fillore."|Gesualdo Bufalino<ref>{{Cita news|url=http://www.affaritaliani.it/cronache/strage_di_capaci_napolitano_ricorda_falcone_borsellino230509.html|titolo=Strage di Capaci, Napolitano ricorda Falcone e Borsellino|pubblicazione=[[Affaritaliani.it]]|giorno=23|mese=maggio|anno=2009|accesso=27 febbraio 2013|dataarchivio=6 giugno 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150606172004/http://www.affaritaliani.it/cronache/strage_di_capaci_napolitano_ricorda_falcone_borsellino230509.html|urlmorto=sì}}</ref>}}{{Bio|Nome=Gesualdo|Cognome=Bufalino|Sesso=M|LuogoNascita=Comiso|GiornoMeseNascita=15 novembre|AnnoNascita=1920|LuogoMorte=Vittoria|LuogoMorteLink=Vittoria (Italia)|GiornoMeseMorte=14 giugno|AnnoMorte=1996|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Attività3=aforista|Nazionalità=italiano|Immagine=Gesualdo Bufalino1.jpg|Didascalia={{Premio|[[Premio Campiello]]|1981}}<br /> {{Premio|[[Premio Strega]]|1988}}}}Gesualdo Bufalino (Comiso, 15 nëntor 1920 - Vittoria, 14 qershor 1996) ishte një shkrimtar, poet dhe aforist italian. Mësues për pjesën më të madhe të jetës së tij, ai e zbuloi veten vonë në jetë, në vitin 1981, në moshën 61 vjeç, me romanin ''Diceria dell'untore'', falë inkurajimit të Leonardo Sciascia dhe Elvira Sellerio ; vepra i fitoi Çmimin prestigjioz Campiello po atë vit. Me romanin ''Le menzogne della notte'' ai fitoi Çmimin Strega në vitin 1988. Ai u bë i famshëm për stilin e tij të rafinuar, të pasur dhe nganjëherë "antik", si dhe për aftësitë e tij gjuhësore dhe kulturën e gjerë. Mik i Leonardo Sciascia, ai e kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij në Comiso, duke ruajtur një ekzistencë të tërhequr dhe diskrete. == Biografia == === Fëmijëria dhe studimet e hershme === I lindur nga Biagio Bufalino dhe Maria Elia, Gesualdo Bufalino ishte i magjepsur nga letërsia dhe librat që nga fëmijëria, duke kaluar orë të tëra në bibliotekën e vogël të babait të tij, një farkëtar me pasion për leximin. Që në djalëri, Bufalino tregoi se ishte një gllabërues i librave dhe i letrës së shtypur në përgjithësi. Pavarësisht pamundësisë për të blerë një gazetë çdo ditë, të cilën e përpinte po aq sa librat, ai ia dilte mbanë me çdo mjet të nevojshëm për të gjetur gjithmonë diçka të re për të lexuar. Ai filloi të ndiqte shkollën e mesme në Comiso dhe [[Raguza|Ragusa]] . Në vitin 1936 u kthye në Comiso, ku mësuesi i tij i letërsisë ishte [[Paolo Nicosia]], një [[Dante Aligieri|studiues i talentuar i Dantes]] dhe një nxënës i Giovanni Alfredo Cesareo . Një student i zellshëm dhe i interesuar, me talent për të shkruar, në vitin 1939 ai fitoi Çmimin Letrar për Prozën Latine të dhënë nga " Instituti Kombëtar i Studimeve Romake " dhe u prit në Palazzo Venezia nga [[Benito Musolini|Benito Mussolini]]. === Universiteti dhe lufta === Më vonë ai u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë dhe Filozofisë në Universitetin e Katanias, por në vitin 1942, për shkak të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore,]] u detyrua të ndërpriste studimet sepse u thirr për shërbim ushtarak. Në vitin 1943, në Friuli, Togeri i Dytë Bufalino u kap nga gjermanët pas armëpushimit, por arriti të arratisej pak më pas dhe u strehua te disa miq në [[Emilia-Romanja|Emilia-Romagna]], ku vazhdoi të jepte mësime për një kohë. Megjithatë, në vitin 1944 ai u sëmur nga [[tuberkulozi]] dhe u detyrua të qëndronte gjatë në spital, fillimisht në Scandiano, ku kishte në dispozicion një bibliotekë mbresëlënëse, pastaj, pas vitit 1943, pranë [[Palermo|Palermos]], në një sanatorium në Conca d'Oro, nga i cili më në fund doli i shëruar në vitin 1946. Qëndrimi në spital e vuri në provë, duke lënë shenja të pashlyeshme vuajtjesh. Megjithatë, kjo përvojë shumë e gjatë do të shërbejë si bazë dhe frymëzim, e filtruar nga kujtesa, në veprën e tij të parë, një lloj biografie e fshehur midis faqeve të një historie në dukje të shkëputur, ''Diceria dell'untore'' (1981). Pasi u shërua, ai rifilloi studimet dhe u diplomua në Letërsi në [[Universiteti i Palermos|Universitetin e Palermos]], me notën 106/110, duke diskutuar një tezë në arkeologji me temën "Studimet arkeologjike dhe formimi i shijes neoklasike në Evropë (1738-1829)", një kopje e shtypur e së cilës u gjet në Arkivat Historike të Universitetit të Palermos gjatë punës përgatitore për transferimin e materialit në ambientet e reja të manastirit të shekullit të shtatëmbëdhjetë të Sant'Antonino<ref>{{Cite web |title=Ritrovata la tesi di laurea di Gesualdo Bufalino nell’Archivio Storico di Ateneo |url=https://www.unipa.it/Ritrovata-la-tesi-di-laurea-di-Gesualdo-Bufalino-nellArchivio-Storico-di-Ateneo/ |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 tetor 2020 |title=Nell'archivio dell'università di Palermo ritrovata la tesi di laurea di Bufalino |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2020/10/19/nellarchivio-delluniversita-di-palermo-ritrovata-la-tesi-di-laurea-di-bufalino/5971739/ |language=it}}</ref> . Teza e shpall veten si inkunabulum i shijes për kujtesën dhe rikuperimin e asaj që ka qenë, tipike për një shkrimtar të edukuar dhe të rritur në kultin e kujtesës të kuptuar si 'magji spontane e hijeve kineze, një vitrinë e epifanive magjike, një kinema larvash të zbuluara nga rëra e kohës' (Muzeu i Hijeve). Në këtë, arkeologu dhe shkrimtari janë të ngjashëm: të dy i rikthejnë dritën hijes, i riemërtojnë shenjat e heshtura të së kaluarës dhe e bëjnë atë të jetojë përsëri në magjinë e teogonisë së qenies<ref>{{Cite web |date=13 nentor 2020 |title=Gesualdo Bufalino, la tesi di laurea che svela la lingua del futuro autore |url=https://www.repubblica.it/cultura/2020/11/13/news/gesualdo_bufalino_la_tesi_di_laurea_che_svela_la_lingua_del_futuro_autore-273864926/ |language=it}}</ref>. === Publikimet e para === Midis viteve 1946 dhe 1948 ai botoi një grup poezish dhe proze në dy periodikë lombardianë, ''L'Uomo'' dhe ''Democrazia'' . Në vitin 1956 ai bashkëpunoi, përsëri me disa poezi, në një rubrikë të "Terzo Programma" të RAI-t . Pavarësisht një suksesi të konsiderueshëm, ai hoqi dorë pothuajse menjëherë nga karriera e tij letrare, duke zgjedhur një jetë të thjeshtë, të përkushtuar ndaj kërkimit të brendshëm. Nga viti 1947 deri në daljen në pension, ai iu përkushtua mësimdhënies në Institutin e Trajnimit të Mësuesve Vittoria <ref>{{Cite AV media |url=http://video.repubblica.it/edizione/palermo/gli-alunni-di-bufalino-raccontano-lo-scrittore-in-cattedra/245809/245912|title=Gli alunni di bufalino raccontano lo scrittore in cattedra|language=it}}</ref>, pa u larguar kurrë nga vendlindja e tij Comiso përveç periudhave shumë të shkurtra. Ai shkroi një hyrje të gjatë për librin ''Comiso ieri.'' ''Immagini di vita signorile e rurale'', një koleksion fotografish të bëra në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë nga dy qytetarë borgjezë të Comiso-s, botuar në vitin 1978 nga Sellerio, e cila i dha shkas një ekspozite fotografike. Hyrja e ''djeshme në vëllimin fotografik Comiso'' ngjalli kuriozitetin e Elvira Sellerio dhe Leonardo Sciascia, të cilët, duke lexuar midis rreshtave për cilësitë e një shkrimtari të mundshëm të pabotuar, e pyetën autorin nëse kishte ndonjë roman në sirtarët e tij. Bufalino fillimisht e mohoi, duke e zhvendosur vëmendjen te përkthimet e tij (siç është Les ''Fleurs du Mallkuari'' i Baudelaire). === ''Thashetheme për vajosësin'' === Rreth vitit 1950 ai filloi të punonte në një projekt romani, duke braktisur përkohësisht poezinë, e cila do të bëhej, vite më vonë, libri i tij i parë, ''Diceria dell'untore''<ref>{{Cite news |title=«Diceria dell'untore», elogio di un giocoliere della parola |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/settembre/29/Diceria_dell_untore_elogio_giocoliere_co_0_030929283.shtml|language=It}}</ref>, por nuk shkoi përtej një drafti të përafërt. Vetëm në vitin 1971, më shumë se njëzet vjet më vonë, autori e mori përsëri librin. Në vitin 1981, pas botimit të disa përkthimeve, falë miqësisë së tij personale me Leonardo Sciascia dhe këmbënguljes së Elvira Sellerio, autori u bind të "zbulonte" ekzistencën e njërit prej romaneve të tij. Tani gjashtëdhjetë e një vjeç, ai i dha fund punës së gjatë dhjetëvjeçare të rishikimit të kryeveprës së tij, duke lejuar më në fund botimin e saj. [[Skeda:Tomba_di_Gesualdo_Bufalino_2.jpg|majtas|parapamje|Varri i Gesualdo Bufalino në varrezat Comiso]] Vepra menjëherë "shpërthen" në të gjithë vlerën e saj dhe bëhet një rast letrar, i cili kulmon me dhënien e Çmimit Campiello në vitin 1981.<ref>{{Cite web |title=Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni |url=http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|language=it}}</ref> Në vitin 1990 do të bëhet një film mbi librin, me regji të Beppe Cino, me [[Remo Girone]], Lucrezia Lante della Rovere, [[Franco Nero]], [[Vanessa Redgrave]] dhe Fernando Rey, i cili nuk do të bëjë gjë tjetër veçse do të rrisë zhurmën rreth "rastit" Bufalino. === Vitet e fundit === Pas "bumit" të tij, Bufalino u pushtua nga një furi e frytshme letrare, e cila e bëri atë të prodhonte sasi të mëdha veprash, duke filluar nga poezia e tij e dashur ( ''L'amaro miele'', 1982 ) deri te proza e artit dhe e kujtesës ( ''Museo d'ombre'', gjithashtu 1982 ''Arrgo'', nga 1984, ''L'uomo invaso'', 1986 <ref>{{Cite news |date=14 qershor 2016 |title=Bufalino e l’uomo invaso |language=it |url=http://www.doppiozero.com/materiali/bufalino-e-luomo-invaso}}</ref>, ''Le menzogne 'della notte'', [[1988]], që i dha çmimin Strega, <ref>{{Cite web |title=1988, Gesualdo Bufalino |url=https://premiostrega.it/PS/1988-gesualdo-bufalino/|language=it}}</ref> ''Qui pro quo'', 1991, ''Calende greche'', 1992, ''Il Tommasoil'', ''Il Tommaso9 cieco'', 1996) tek esetë ( ''Cere perse'', 1985, ''La luce e il piangere'', 1988, ''Saldi d'autunno'', 1990, ''Il bileo bile,'' 1995), nga aforizmat ( ''Il malpensante'', 1987, ''Bluff di parole'', 1994) te antologjitë ( ''Fjalori i personazheve të romanit'', 1982; ''Il malpensante'', 1982, shkruar së bashku me 1988 gruaja, ''Cento Sicilie'', 1994, redaktuar me Nunzio Zago). === Vdekja === Ai vdiq në një aksident rrugor më 14 qershor 1996<ref>{{Cite web |title=«Morire, come ogni altra cosa, è un'arte». Due scomparse indecenti e una morte ambiziosa |url=http://www.elapsus.it/2017/02/morire-come-ogni-altra-cosa-e-unarte.html|language=it}}</ref>, në rrugën midis Komiso dhe Vittoria, ndërsa i shoqëruar nga një mik, po kthehej te gruaja e tij <ref>{{Cite news |title=Addio a Bufalino, scettico cantastorie |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/giugno/15/Addio_Bufalino_scettico_cantastorie_co_8_960615588.shtml|language=it}}</ref><ref>{{Cite news |title=Addio a Bufalino, scettico cantastorie |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/giugno/16/BUFALINO_contro_Stupidania__co_0_96061614730.shtml|language=it}}</ref><ref>{{Cite news |title=BUFALINO. Io, contro "Stupidania" |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/giugno/16/BUFALINO_contro_Stupidania__co_0_96061614730.shtml|language=it}}</ref> . Ironikisht, Bufalino nuk kishte marrë kurrë patentë shoferi. Në atë kohë ai po shkruante një roman të fundit të titulluar ''Shah Mat'' ( ''Loja e Fundit e Capablanca-s'' ) mbi jetën e shahistit kubanez [[José Raúl Capablanca]], nga i cili kanë mbetur vetëm dy kapituj<ref>{{Cite news |title=Capablanca e Bufalino- Scacco matto alla vita |url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/agosto/12/Capablanca_Bufalino_scacco_matto_alla_co_9_060812015.shtml|language=it}}</ref>. Varri i tij ndodhet në varrezat e Komiso-s dhe mban mbishkrimin latin ''hic situs, finished light''. == Kultura e Bufalinos == [[File:Gesualdo_Bufalino_Premio_Strega_1988.JPG|parapamje|Gesualdo Bufalino (djathtas) duke marrë çmimin Strega 1988 nga Guido Alberti]] Bufalino ishte një njeri me kulturë të jashtëzakonshme, siç dëshmohet nga koleksioni i madh i librave që tani ruhen në ''Fondacionin Bufalino''<ref>{{Cite web |title=Come Bufalino può cambiare la vita |url=http://www.elapsus.it/2009/03/come-bufalino-puo-cambiare-la-vita.html|language=it}}</ref>; në këtë drejtim, në lidhje me problemet e së tashmes, ai deklaroi: "Ka vetëm një kurë: libra, libra". Ai i mbante mend përmendësh citatet dhe fragmentet nga librat dhe poezitë, për më tepër ai ishte një kinematograf dhe një dashnor i muzikës, veçanërisht [[Jazz|xhazit]]. Gjatë viteve të tij si profesor, ai shkëmbente shaka në latinisht me drejtorin e institutit. Marrëdhënia e tij me realitetin ishte kryesisht e lidhur me kujtimet, me kujtesën, një element që gjendet shpesh në veprat e tij; por edhe lojën gjuhësore me fjalët dhe madje edhe me lexuesit, me të cilët ai krijoi një bashkëpunim të madh brenda romaneve të tij. Kujtesa gjithashtu nxori në pah marrëdhënien e tij me vdekjen dhe sëmundjen, një përvojë e jetuar me emocione të thella. Por shikimi i tij drejt së kaluarës nuk e zvogëlon një vizion modern të letërsisë, një pasion të ripërtërirë për fjalën dhe një rishpikje të strukturës tradicionale të romanit. Mik i madh i Leonardo Sciascias<ref>{{Cite news |title=Sciascia e Bufalino? terroni"scrittori per non lavorare" |url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/maggio/12/Sciascia_Bufalino_terroni_scrittori_per_co_0_9205128385.shtml|language=it}}</ref>, por edhe i Salvatore Fiume, Franco Battiato , Piero Guccione<ref>{{Cite web |title=Testimonianza di Gesualdo Bufalino |url=https://www.archiviopieroguccione.com/testimonianzagbufalino |language=it}}</ref>, Claudio Abbado, Elisabetta Sgarbi, ndër autorët e tij të preferuar dhe ata të edukimit të tij ishin [[Marcel Proust]], [[Charles Baudelaire]] dhe [[Fjodor Dostojevski|Fëdor Michajlovič Dostoevskij,]] por mbi të gjitha dashuria e tij për rininë (në "Il Malpensante" ai do të kujtojë episodin e Natashas në dëborë, në ''[[Lufta dhe Paqja|Lufta dhe Paqe]]'' ) [[Leon Tolstoi|Lev Nikolaevič Tolstoj]] . == Pasionet e Bufalinos == Gesualdo Bufalino eksperimentoi me më shumë sesa një angazhim amator në një mori fushash jo-letrare, siç është shahu, një lojë në të cilën ai duket se ka qenë një mjeshtër i vërtetë, duke arritur të kultivojë disa pasione të mëdha kulturore gjatë gjithë jetës së tij. === Kinemaja === Midis shumë interesave kulturore të Bufalinos, kinemaja ishte padyshim një nga ato që ndikoi më shumë në zhvillimin e tij. Ai e përjetoi këtë lexim të ndryshëm të realitetit gjatë kulmit të [[Fashizmi|epokës fashiste]]."Kinemaja amerikane dhe franceze e viteve 1930 ishte çelësi që na lejoi të shpëtonim nga betejat tona si studentë fashistë të universitetit.<ref>G. Bufalino, ''Quei ragazzi del loggione, tanti anni fa'', në Id. ''Il Fiele ibleo'', Avagliano, Cava dei Tirreni 1995, f. 141.</ref>"{{Blockquote|"Kinemaja amerikane dhe franceze e viteve 1930 ishte çelësi që na lejoi të shpëtonim nga betejat tona si studentë fashistë të universitetit.<ref>G. Bufalino, ''Quei ragazzi del loggione, tanti anni fa'', në Id. ''Il Fiele ibleo'', Avagliano, Cava dei Tirreni 1995, f. 141.</ref>"|}} Për Gesualdo Bufalinon, kinemaja ishte një vend ku shpreheshin emocione të fuqishme, emocione që ai do ta kishte të vështirë t’i harronte. Fjalët e tij zbulojnë se ai e shihte kinemanë jo vetëm si një medium të fuqishëm komunikimi, por edhe si një univers të gjerë imagjinar, një burim të pashtershëm frymëzimi.{{Blockquote|"[…] Unë linda me kinemanë, ndoqa evolucionin e saj dhe ndërkohë ndryshova edhe unë. Për mua, shpesh, jo vetëm personazhet në filma, por edhe aktorët që i mishërojnë ata, janë njerëz të njohur që nuk janë më me ne ose që janë plakur si unë. Mund të shihni ende gra të bukura, por kush ka sot sytë e [[Bette Davis]]? Gjërat e dashura në rini mbeten më të bukurat. Nuk ka asgjë që mund të bësh për këtë.<ref>G. Bufalino, ''L'Enfant du paradis-Cinefilie'', Salarchi Immagini, Comiso 1996, f. 121.</ref>"|}} Pasioni i tij për mediumin kinematografik daton që nga krijimi i një mjeti kujtese: një fletore e vogël, e redaktuar midis viteve 1934 dhe 1955, në të cilën autori shkruante të gjithë filmat që shkonte të shihte në kinemanë e vogël në qytetin e tij ose në ndonjë teatër në [[Katania|Catania]], kur fillonte të ndiqte universitetin. Ai shkruante të gjithë filmat që shihte, duke i renditur sipas vitit dhe muajit, duke treguar titullin, kompaninë e prodhimit dhe së fundmi regjisorin. Pastaj shtonte zhanrin, shkurtimin e qytetit në të cilin e shihte filmin dhe së fundmi vlerësimin për secilin prej tyre . Bufalino i ri ishte i "detyruar" të shihte se çfarë mbërrinte në Comiso, domethënë, filmat që mbërrinin në këtë qytet të vogël provincial, të cilët ishin kryesisht produkte të kinemasë amerikane, si për shembull ''"Një natë në opera"'' nga Sam Wood, ''"Knife kineze"'' nga Michael Curtiz, ''"Doktor Jekyll'' " nga Rouben Mamoulian . Megjithatë, ai nuk ishte një adhurues i filmave italianë, megjithëse shkoi të shihte disa për të vlerësuar bukurinë e disa aktoreve të kohës, si Alida Valli . Në vitet 1960, ai u bë një vizitor i rregullt në një ''klub filmash'' në [[Raguza|Raguzë]] . Ato ishin kohë fermentimi kulturor dhe ai donte veçanërisht të rizbulonte artin e shikimit të filmave të heshtur ose të filmave të parë me zë. Shfaqjet e filmave shpesh pasoheshin nga debate që shkrimtari i kujton pozitivisht:{{Blockquote|"Ato ishin një shenjë e trazirave kulturore civile.<ref>U. Migliorisi, "Shkrimtari dhe Kinemaja. Pesë Pyetje për Gesualdo Bufalinon." «Pagine del Sud», qershor 1988.</ref>"|}} Në romanin e tij të parë ai përdori një neologjizëm, mbiemrin ''cineclubica'' , duke iu referuar anijes në ''Nosferatu the Vampire'' të Murnaut, dhe kjo tregon një pasion të vazhdueshëm për kinematografinë dhe kinemanë më të largët, bardh e zi. Sa i përket kinemasë më të fundit, regjisorët që kanë ngjallur interesin e Bufalinos kanë qenë, për shembull, [[Éric Rohmer|Rohmer]] dhe Peter Greenaway, por edhe të rinj si Almodóvar ose ''Pulp Fiction'' i [[Quentin Tarantino|Tarantinos]] . Por dashuria e vërtetë e madhe e Bufalinos ka qenë kinemaja e heshtur dhe [[Hollivudi|Hollywoodi]] i viteve tridhjetë. Kinemaja që ka pasur një ndikim specifik në kulturën dhe veprën e tij letrare ka qenë kinemaja amerikane dhe, mbi të gjitha, kinemaja franceze. Pasioni i tij ishte rritur me kalimin e kohës, aq sa kishte vendosur të bënte edhe një film; kishte folur për këtë me mikun e tij Leonardo Sciascia, të cilit i kishte pëlqyer ideja sepse edhe ai ishte një kineafil i apasionuar. Bufalino kishte menduar ta titullonte ''Fatto successo'' dhe ta vendoste historinë brenda ishullit. Projekti nuk u realizua kurrë, por është interesante të vihet re se si Bufalino dhe Sciascia e konsideronin gjithashtu kinemanë një mjet për të rigjetur dhe rizbuluar Siçilinë . Shkrimtari Bufalino nuk do të kishte qenë i tillë pa sugjerimet kinematografike që mund të gjenden në rrëfimin e tij, të pasura me citate dhe referenca për filma të dashur për të; referenca që mund të gjenden të mbledhura në ''L'enfant du paradis'', ku raportohen të gjitha shkrimet e Bufalinos mbi kinemanë, të tilla si ''Ajo "ëndrra" e një filmi'' , ''Ata djem nga galeria, shumë vite më parë'' , ''Siçilia dhe kinemaja: një martesë dashurie'' , ''Digressing on Sciascia, kinema, Siçilia'' , ''For an trilled meeting'' , ''Marlene, pesëdhjetë vjet më vonë'' . Fjalët e autores mbi kinemanë:{{Blockquote|Pastaj vjen një krizë e madhe e imagjinatës, dinakërisë, zgjuarsisë, ndërhyn kulti i spektaklit të padobishëm. Por në të vërtetë, pas [[Chaplin]], [[Friedrich Wilhelm Murnau|Murnau]], [[Pudovkin]], [[Carl Theodor Dreyer|Dreyer]], [[Fritz Lang|Lang]], [[Erich von Stroheim|Stroheim]] etj., kinemaja vërtet e madhe humbet, ka vdekur.<ref>G. Bufalino, ''L'Enfant du paradis-Cinefilie'', Salarchi Immagini, Comiso 1996, f. 187.</ref>|}} === Muzika === Dashuria e Bufalinos për [[Opera|operën]] dhe [[Muzika klasike|muzikën klasike]] është e njohur; një dashuri që vinte nga dikush që, megjithatë, e përcaktonte veten si "gjysmë të paaftë" , e dokumentuar nga "citatet" që gjenden në disa nga veprat e tij letrare. Zhanri muzikor i preferuar i Bufalinos ishte [[Jazz|xhazi]] : një pasion i vërtetë i kultivuar së bashku me pasionin e tij për melodramën. Që nga fillimi, xhazi fitoi edhe ndjekës brenda komunitetit letrar. Autori nga Comiso ishte veçanërisht i dhënë pas disqeve të vjetra "78 rpm", aq shumë sa në romanin e tij të fundit ai qorton me hidhërim evolucionin e teknikave të regjistrimit:{{Blockquote|"[...] i tërbuar që më është dashur të ndryshoj, brenda pak dekadash, rrotullimet e pianos sime nga 78 rpm në mikrogroove, nga kompakte në superkompakte (Nëntë të Beethovenit në pak centimetra, por shko në djall!)...<ref>G. Bufalino, ''Tommaso e il fotograf cieco'', Bompiani, Milano 1996, f. 100.</ref>"|}} Shkrimtari e konsideronte xhazin një "kuriozitet" dhe këtij termi i atribuonte kuptimin e interesit kulturor jashtë sferës letrare, siç ishte muzika klasike ose kinemaja. Është pra domethënëse që në evolucionin e kurbës së tij artistike ai e transformoi këtë "kuriozitet" në material letrar duke bërë referenca të vazhdueshme për historinë e xhazit, për origjinën e tij dhe për protagonistët e tij. Kështu mund të kuptohen korrelacionet midis universit poetik të shkrimtarit dhe atmosferave tingëllore që sugjerojnë faqet e tij. Një njohës i vëmendshëm, i cili në librat e tij iu referua Coleman Hawkins dhe Jack Teagarden , në ''Bluff of Words'', Bix Beiderbecke dhe Jelly Roll Morton, një figurë historike dhe karizmatike e [[Jazz|xhazit]] të [[New Orleans]], në ''Thomas and the Blind Photographer'' ,{{Blockquote|"A e mban mend, Tommaso, Jelly Roll Morton që të luajta të dielën? Bluzi i të Vdekurve, bluzi i të vdekurve...<ref>G. Bufalino, ''Tommaso e il fotograf cieco'', Bompiani, Milano 1996, f. 94.</ref>"|}} por edhe Duke Ellington dhe Sidney Bechet në ''Blind Argo'' ; dhe së fundmi i dashuri Charlie Parker, i cili hapi shtigje të reja për [[Jazz|muzikën xhaz]], dhe të cilin Bufalino e kujton disa herë në tekstet e tij:{{Blockquote|"[...] por doja të dëgjoja Parker, Relaxin' në Camarillo, tre herë...<ref>G. Bufalino, ''Argo il cieco ovvero I sogni della memoria'', Sellerio, Palermo 1984, f. 64-65.</ref>"|}} Përveç atyre që u përmendën më parë, artistët e preferuar të Bufalinos ishin Cootie Williams, solisti brilant [[Louis Armstrong]] dhe Billie Holiday . Albumet e tij të preferuara variojnë nga ''Careless Love'' te ''Blue Moon'', nga ''Relaxin' at Camarillo'' te ''Singing the Blues'' . Ai e konsideronte statusin e tij si konsumator si atë të një "gjysmë të paaftë":{{Blockquote|"Paaftësia totale u ofron atyre që e shijojnë atë avantazhin e të qenit në gjendje t'i qasen një gjesti artistik pa paragjykime ose dyshime, si një i huaj i pafajshëm, i bindur vetëm ndaj rrjedhës primare të emocioneve. Mendoj se e gjej veten në një situatë më të vështirë kur bëhet fjalë për xhazin bashkëkohor: gjysmë i paaftë, duke i dashur ngjarjet e shekullit të njëzetë të asaj muzike të re deri në pikën e pasionit në rininë time, por duke u bërë më i vakët pas vdekjes së Charlie Parker dhe ardhjes së tingujve më të sofistikuar, armiqësor ndaj atyre që kishin idolizuar veçanërisht Bix ose Coleman Hawkins.<ref>A. Lauretta, ''Letërsia dhe Xhazi: pasionet e mëdha të Bufalinos, mjeshtër i fjalëve, dashnor i muzikës'', «La Sicilia», 17 tetor 2004.</ref>"|}} Në romanin e tij të fundit, Bufalino shkruan për muzikën:{{Blockquote|"Por nëse do të ketë muzikë, dua që ajo të jetë një masazh serafik mbi plagët e shpirtit.<ref>G. Bufalino, ''Tommaso dhe fotografi i verbër'', Bompiani, Milano 1996, f. 92.</ref>"|}} === Përkthimi === [[Skeda:Collezione_di_ritratti_di_scrittori_06.jpg|majtas|parapamje|Një portret i Bufalinos (gdhendje nga Alberto Manfredi ) i ruajtur në Fondacionin Sciascia, i cili ishte pjesë e koleksionit të tij]] Gesualdo Bufalino ishte një [[Përkthimi|përkthyes]] i vlerësuar i letërsisë franceze (dhe jo vetëm) dhe kështu u bë një interpretues shumë i mirë i asaj kulture , duke treguar interes për shkrimtarë të largët që ndryshonin në stilet e tyre të shkrimit. Pasioni i Bufalinos për letërsinë e huaj, i kultivuar që në adoleshencë, e çoi atë të bëhej përkthyes dhe interpretues i shumë autorëve të huaj dhe e bëri të njohur në rrethet letrare edhe para romaneve të tij. Pas parathënies së një libri me fotografi, në fakt ishin përkthimet që u botuan nga Sellerio, madje edhe para Diceria dell'untore, e cila i fitoi shkrimtarit të Comiso-s Çmimin Campiello . Një pasion i ushqyer gjatë viteve të vështira në të cilat iu desh të luftonte kundër [[Tuberkulozi|tuberkulozit]] dhe i thelluar gjatë atyre viteve që iu dedikuan mësimdhënies në [[Arsimi i mesëm|shkollat e mesme]] . Përkthimi ishte një vepër autodidakte për Bufalinon, e filluar kur shkrimtari ishte ende gjashtëmbëdhjetë vjeç, me një interes për [[Charles Baudelaire|Baudelaire-in]]. Dhe pikërisht mbi Baudelaire-in, Bufalino kreu një eksperiment shumë origjinal: atë të kthimit prapa nga italishtja në frëngjisht të ''veprës “Lulet e së Keqes”'' . Bufalino i ri nuk kishte në dispozicion tekstin francez, por vetëm një përkthim në prozë italiane nga i cili u përpoq të rindërtonte origjinalin . Në moshën e tij të pjekur, ai nuk u mor vetëm me këtë vepër, të cilën e botoi për Mondadori, por edhe me autorë të tjerë francezë; në fakt, ai arriti të zbulonte në prodhimin e shkrimtarëve si Giraudoux, Madame de La Fayette, [[Viktor Hygo|Hugo]], Renan dhe Toulet, vepra të vogla të cilat i përktheu në italisht për Sellerio . Nga gjuhët e tjera, spikat versioni i ''Adelphoe-s'', e fundit nga gjashtë komeditë e Terence -s, e përgatitur nga Bufalino në vitin 1983 për Institutin Kombëtar të Dramës Antike dhe e vënë në skenë atë verë në teatrin grek të Segesta -s, për gëzimin e madh të përkthyesit, i cili pati mundësi të merrte pjesë në debutim në shoqërinë e disa miqve. Jo më pak e rëndësishme, megjithëse më pak e njohur, është përvoja e Bufalinos si përkthyes i ''Greguerías'' të Ramón Gómez de la Sernës . Hispanistja Anita Fabiani foli për këtë përkthim, duke theksuar aftësinë e Bufalinit "për ta bërë tekstin spanjisht përmes ndërhyrjeve të ndjeshmërisë së tij si shkrimtar që nganjëherë ishin shumë delikate ose masive, me një preferencë të theksuar për zgjedhje leksikore më poetike" . Për të, teksti i përkthyer duhej të ngjallte te lexuesi të njëjtën përshtypje si origjinali. Dhe në lidhje me rolin e përkthyesit, vetë Bufalino thotë:{{Blockquote|"Detyra e tij, sipas mendimit tim, është më e përulur dhe humane nga sa mund të mendojë dikush: e tija është një shërbim, një ndihmë e ofruar nga një person me shikim në dobi të të verbërve; diçka e ngjashme me dikë që ndihmon një person të verbër të kalojë rrugën. Ku verbëria do të thotë pengesë e një gjuhe të huaj. […] përkthyesi është si një krisur kasaforte. Mjerë duart e tij nëse dridhen. […] Prandaj, qetësia dhe pasioni janë të dyja të nevojshme. Përkthyesi duhet të jetë si mistik ashtu edhe inxhinier. Prandaj, përkthimi është më shumë sesa një ushtrim: është një akt asketizmi dhe dashurie.<ref>M. Onofri, ''Gesualdo Bufalino: autoportret me karakter'', «Nuove Effemeridi», 1992, f. 31-32.</ref>"|}} Elemente më objektive dhe të verifikueshme në lidhje me këtë çështje mund të nxirren drejtpërdrejt nga letrat e shkrimtarit, në veçanti nga korrespondenca e tij e rinisë me Angelo Romanò-n . Në dy letra nga fundi i vitit 1944, të cilat të dy shkëmbyen kur Bufalino ishte i shtruar në spital në Scandiano për shkak të fillimit të [[Tuberkulozi|tuberkulozit]], problemi i përkthimit ngrihet në një moment të caktuar:{{Blockquote|"Aktualisht po përballem me një ushtrim të pafrytshëm në përkthimin e "Luleve të së Keqes" në vargje italiane. Dhe do të doja të dëgjoja mendimet tuaja, dhe nëse mendoni se duhet të ndjekim një ekuivalencë metrike (në çdo rast, një shumë fleksibile) për ata Aleksandrinë kompakt dhe përfundimtarë (enjambement është i rrallë, dhe cezura është klasike). Së fundmi, dua t'ju them: një varg si "O vase de tristesse, o grande taciturne" mund të rishkruhet, sipas mendimit tim, vetëm si "O vase of trishtim, o grande taciturna". Dhe kjo, për shkak të natyrës së vargjeve baudeliane, ndodh aq shpesh sa deri më tani kam menduar se është më mirë të mbështetem në vargje me katërmbëdhjetë rrokje. Por është vetëm një ushtrim. Më tregoni çfarë mendoni për këtë gjithsesi.<ref>Letër nga Bufalino, 1 dhjetor 1944.</ref>"|}} Disa fragmente nga përgjigjja e Romanò-së:{{Blockquote|"Sa i përket Baudelaire-it, mund t'ju jap vetëm disa këshilla këtu: por ndërkohë, më duket se ekuivalenca metrike nuk duhet të çojë në rezultate tepër të mundshme. […] Mendoj se atmosfera mund të rikrijohet duke u mbështetur në një dialog me kadenca të brendshme delikate, ndoshta duke hequr rimat të cilat në një përkthim gjurmues do të bëheshin pothuajse të nevojshme.[…]<ref>Letër nga Romanò e datës 21 dhjetor 1944.</ref>"|}} Ky pasion mund të shihet edhe në referencat e ndryshme që autori bën në rrëfimin e tij. Në disa pasazhe të ''[[Il Malpensante]]'', sipas Bufalinos{{Blockquote|"Përkthyesi është i vetmi lexues autentik i një teksti. Nuk po flas për kritikët, të cilët nuk kanë as dëshirën dhe as kohën për t'u angazhuar në luftime po aq trupore trup më trup, por as autori nuk di më shumë për atë që ka shkruar sesa mund të hamendësojë një përkthyes i dashuruar. [...]<ref>G. Bufalino, ''Il malpensante, almanaku i vitit që kaloi'', Bompiani, Milano 1987, f. 55.</ref>"|}} Në një aforizëm tjetër, Bufalino sqaron:{{Blockquote|"Sepse kritiku i një teksti është thjesht pretendenti që i afrohet, autori babai dhe burri, ndërsa përkthyesi është i dashuri.<ref>G. Bufalino, ''Il malpensante, almanaku i vitit që kaloi'', Bompiani, Milano 1987, f. 81.</ref>"|}} === "Qyteti i Teatrit" === [[Skeda:Lettere_a_Sciascia_06.jpg|parapamje|Letrat e Bufalinos drejtuar Sciascia-s]] Bufalino kishte një pasion dhe dashuri të madhe për Comiso-n e tij, të cilin e përkufizonte si një qytet teatri: meqenëse në çdo cep është e mundur të ndjekësh një shfaqje[1]; qyteti merr kuptimin e një vendi intimiteti kolektiv: treg, arengo, kishë, teatër, varreza…[2]. Autori e përshkruan qytetin e tij me çdo detaj, nga pozicioni gjeografik te arkitektura e ndërtesave, nga ngjarjet e qytetit te karakteristikat e popullsisë që jeton atje.{{Blockquote|"Shtrihet, [[Comiso]], në rrëzë të [[Iblei]], në pikën ku mali zbutet dhe rrallon pemët e tij të karabit për t'i bërë vend të korrave pjellore të fushës.<ref name="G. Bufalino, 1990, f. 127">G. Bufalino, ''Comiso ancora'', në Id., ''La luce e il piangere'', Editori Riuniti-Sellerio, Romë-Palermo 1990, f. 127.</ref>"|}} Komiso është një nga dymbëdhjetë komunat në provincën e Raguzës, me shumë mundësi e themeluar pranë Kasmenës së lashtë, një koloni sirakuzane e themeluar mbi një vendbanim të hershëm sicilian. Vendndodhja e saj është e mrekullueshme: e vendosur në rrëzë të Maleve Iblei, ajo shtrihet deri në fushën pjellore të Luginës Ippari, disa kilometra larg [[Deti Mesdhe|Mesdheut]] . Gjatë periudhës mesjetare, qyteti ishte pjesë e Qarkut prestigjioz të Modikës dhe kaloi në duart e lordëve të ndryshëm deri në vitin 1423, kur u ble nga familja ''Naselli'', e cila e zotëroi atë deri në fund të feudalizmit në [[Siçilia|Siçili]] (shekulli i 18-të). Kështu u ndërtuan ndërtesa të rëndësishme civile dhe fetare, dhe, midis shekujve 16 dhe 17, monumentet kryesore të qytetit. Megjithatë, një katastrofë do ta fshinte këtë shkëlqim: tërmeti shkatërrues i vitit 1693, i cili shkatërroi pothuajse plotësisht pamjen mesjetare të Komiso-s (dhe Val di Noto) dhe kërkoi që punëtorët vendas ta rindërtonin qytetin në stilin barok. Bufalino ishte në gjendje të kapte dhe fotografonte me fjalë imazhe vizuale dhe emocionale të qytetit të tij të lindjes, duke i bërë ato të intensifikuara dhe interesante. Në fakt, ai ishte një eksplorues i palodhur dhe i vëmendshëm i çdo cepi të asaj cope të vogël toke nga e cila mori kaq shumë frymëzim. Kështu, Comiso mund të mburret me një repertor faqesh të bukura letrare që e vendosin atë në ballë, falë atyre që lindën, jetuan atje dhe kuptuan karakteristikat e tij unike. Autori i kushtoi shumë shkrime qytetit të tij, veçanërisht ngjarjeve të së kaluarës, ndërsa ndalet edhe në ngjarjet aktuale, të cilat shpesh i sjellin keqardhje dhe dhimbje. Një [[Poezia|poezi]] rinore nga Bufalino i kushtohet Hipparit :{{Blockquote|"Për në lumë Hipparis i vjetër, shtrati më i bardhë i lumit, Të kam besuar fëmijërinë time, Të kam treguar historinë e ligë. Si gjarpërinj në çarjet e tua më presin gjithë ditët e mia, i varrosur në ujërat e tua është guri i zemrës sime. Hipparis, lumë i vjetër i erës, Dua të vij të të vizitoj një verë. Sa rërë kohe ka fluturuar midis brigjeve të tua të dritës së shpejtë, sa gërsheta të liga kanë heshtur në pragjet e dritareve nuk shoh më. Ah sy dhe shalle të verbëri të zbehtë, ah vazo me borzilok të errët, gojë e murosur e dashurisë sime! Hipparis i vjetër, lumë i plagosur, më lejo të dëgjoj përsëri zërin tënd. Kam zbritur nëpër rrugë të kuqe, do të kthehem nëpër rrugë të zeza; me shkëndijën e fundit të ajrit midis buzëve të mia do të thërras emrin tënd nga larg. A mund ta arrija gojën tënde prej balte të përtac, prej kallamishtesh të trishtueshme, ku të kërkon deti i pafund. Hippari i vjetër, lumë cigan, ku vdes ti, edhe unë dua të vdes.<ref>G. Bufalino, ''Al fiume'', në Id., ''L'amaro miele'', Einaudi, Torino 1982, f. 55.</ref>"|}} Zemra që rreh e Comiso-s sot, ashtu siç ishte në themelimin e saj, është ''Piazza Fonte Diana'', me një shatërvan kushtuar perëndeshës në qendër të saj. Burimi dikur furnizonte banjat romake ngjitur, nga të cilat janë zbuluar mbetjet e një mozaiku dyshemeje imagjinativ që përshkruan [[Neptuni (mitologji)|Neptunin]] midis Nereideve dhe delfinëve.{{Blockquote|"[…] është një qytet i lashtë, i cili u rrit rreth një burimi të lashtë që mori emrin nga Diana, jo pa arsye, pasi rrënojat e banjove termale dhe mozaikëve me figura perëndish dhe perëndeshash kanë dalë në sipërfaqe në afërsi.<ref name="G. Bufalino, 1990, f. 127"/>"|}} Sheshi kufizohet tërësisht nga ndërtesa, pothuajse të gjitha që datojnë nga fundi i shekullit të 19-të dhe fillimi i shekullit të 20-të; midis tyre është bashkia neoklasike . Bufalinos i pëlqente të theksonte perimetrin e vogël të sheshit, duke u ndalur në bare, dyqane, kioska gazetash, banka, berberhane, shoqata dhe klube të ndryshme. {{Blockquote|"Mund të tregoja historinë e çdo dyqani, dyqani apo kioske gazetash gjatë tre, ndoshta katër brezave. Kioska gazetash, duhanpirës, ​​kafene, berberë, shitës ushqimesh... Sa prej tyre kam parë duke shikuar nga dera për të parë orën në frontonin e bashkisë? Sa fantazma të njohura kanë kaluar mbi të njëjtat pllaka ku sot këmba ime, përmes konsumimit të mëtejshëm, gjurmon gjurmën e lashtë të këpucës së fëmijërisë...<ref>''Il bileo bile'', f. 72-73.</ref>"|}} ''Piazza delle Erbe'', ku dikur ndodhet kompleksi që dikur formonte tregun e lashtë të peshkut, ishte gjithashtu shumë i dashur për shkrimtarin. Në vitet e fundit të jetës së tij, ky vend ishte një nga destinacionet e rregullta ditore të Bufalinos, i cili, pas vizitës së tij të zakonshme në Piazza Fonte Diana, e donte shumë.{{Blockquote|"[…] duke shëtitur në mënyrën e vjetër në oborrin e ajrosur të Tregut të vjetër të Peshkut, që tani përdoret për qëllime më shpirtërore, i cili me shatërvanin e tij të vogël dhe lozhat përreth, larg trafikut të qytetit, ripërtërin qetësinë e një Vile të Mistereve ose të një manastiri të vogël… ''Il bileo bile'', f. 74.</ref>"|}} Kujtimi i Bufalinos nxitet gjithashtu nga aspekte negative të Komisos moderne, siç është lloji i "pushtimit" që pësoi qyteti i tij në fillim të viteve 1980, të cilin shkrimtari e dëshmoi përsëri. Në verën e vitit 1981, gjatë një [[Lufta e Ftohtë|Lufte të Ftohtë]] të përshkallëzuar, marrëveshjet [[NATO|e NATO-s]] vendosën instalimin e një numri të caktuar të kokave bërthamore në Komiso . Aeroporti i vjetër ushtarak " Vincenzo Magliocco ", i ndërtuar gjatë [[Italia fashiste|regjimit fashist]] disa kilometra larg qendrës së qytetit, u zgjodh për bazën e raketave. Dyzet vjet pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], përsëri një teatër vdekjeje, aeroporti "Magliocco" strehon pajisje të tmerrshme shkatërruese; edhe në këtë situatë Bufalino ka diçka për të thënë:{{Blockquote|"Askush nuk mendonte më për këtë, askush nuk mund ta imagjinonte që nga kaq shumë vende të së kaluarës, të vjetëruara ose të shkatërruara, vetëm ky, më i ligu, do të ringjallej, do të rilyhej si i ri, një strehë për pajisje të tjera vrasëse, edhe më budallaqe dhe të përsosura, të quajtura (kush e di se çfarë do të thotë kjo) [[raketa kruiz|Kruiz]]….<ref>G. Bufalino, ''Museo d'ombre'', Sellerio, Palermo 1982, f. 50.</ref>"|}} Për arsye krejtësisht të ndryshme, Bufalino dhe qyteti i tij, nga një rastësi e çuditshme, u bënë papritur të famshëm në të njëjtin vit. Autori u pyet vazhdimisht për raketat dhe, mbi të gjitha, për shumë lëvizje paqësore që përshkuan sheshet dhe rrugët e Komiso-s në ato vite, duke protestuar kundër luftës bërthamore dhe "pushtimit amerikan".{{Blockquote|"[…] Unë nuk e shtroj problemin më dramatikisht sesa një banor i [[Italisë Qendrore]] ose [[Evropës]]. Unë besoj se një luftë bërthamore do të shkatërronte jo vetëm [[Comiso]] dhe "kujtesën" e tij, por të gjithë qytetërimin. Pra, duket e vogël, ose fëminore, të shqetësohem për fatin tim privat ose atë të vendit tim.<ref>G. P. Calabrese, ''Terra di consumo'', «Il Messaggero», 21 korrik 1983.</ref>"|}} Prandaj, ajo që ndjeu shkrimtari nuk ishte aq shumë tmerri se mos Comiso mund të ishte shënjestra kryesore e një [[Lufta bërthamore|lufte atomike]], por, në përputhje me mosbesimin e tij të plotë ndaj atyre që mbajnë pushtetin politik,{{Blockquote|"[…] frika ekzistenciale e një njeriu që e gjen veten të qeverisur nga njerëz që nuk i respekton dhe që në vend të kësaj besojnë se janë interpretues të interesave autentike të popullit. I vetmi interes i vërtetë është paqja.<ref>G. Mazzone, ''Kam frikë nga Super-të Mëdhenjtë, ata janë domosdoshmërisht Super-Budallenj'', «Giornale di Sicilia», 14 gusht 1981.</ref>"|}} [[Skeda:Comiso_Fonte_Diana.jpg|parapamje|Shatërvani Diana në Comiso]] Për të gjetur një zgjidhje, autori ironikisht sugjeron ''emërimin e dy poetëve si krerët e dy superfuqive'' . Në vitin 1987, dy [[Superfuqia|superfuqitë]] arritën një marrëveshje mbi reduktimin e [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]], e cila i parapriu çmontimit të [[Raketa (armë)|raketave]] në bazën Comiso në vitin 1991, duke bërë që Bufalino dhe vendi i tij të merrnin frymë lirisht. Por Komiso i rrëfyer nga Bufalino është mbi të gjitha ajo e kohës që ishte, e cila mbeti e ngulitur në zemrën e tij dhe për të cilën mund ta verifikojmë kujtesën prekëse kryesisht në dialogun me "botën e djeshme" të ''Museo d'ombre'' . Edhe duke marrë parasysh "periudhën bërthamore" të shkurtër dhe shumë evolucione deri më tani, qyteti i Bufalinit ka mbetur një qytet i vogël me dimensione ende njerëzore. Është pikërisht kjo arsye që e çoi autorin në zgjedhjen vendimtare të qëndrimit në "pallatin e tij burg "; ai nuk u lodh kurrë nga mendimi për ta rivizituar atë në çdo aspekt, duke nxjerrë sugjerime të pafundme për faqet e tij. Ai me dëshirë nuk udhëtoi, duke preferuar që udhëtimet mendore të kryheshin përmes fjalëve të autorëve të tij më të dashur. Ndër shumë mënyra udhëtimi, "mënyra supreme", për Bufalinon,{{Blockquote|"[…] do të thotë të qëndrosh ulur, duke ëndërruar me sy hapur, në studion tënde. I dashur për [[Ariosto]], i cili preferonte të shfletonte atlasin e [[Claudio Ptolemeut|Ptolemeut]] në një kolltuk sesa të mbështetej në tavolinat e brishta të një varke; i dashur për [[Leopardi]] (“Mjerisht, mjerisht, por sapo ta njohësh botën - ajo nuk rritet, përkundrazi, zvogëlohet…”) dhe për vëllain e tij Baudelaire (“Mjerisht, sa e madhe është bota në dritën e llambave - Sa e vogël është në sytë e kujtesës!”)<ref>G. Bufalino, ''Peyrefitte dhe Siçilia ose udhëtimi në stilin antik'', në Id., ''La luce e il piangere'', Editori Riuniti-Sellerio, Romë-Palermo 1990, f. 55-56.</ref>"|}} Në Comiso, ''një qytet me gjak të ëmbël, me zhurma fantastike, me hëna, me serenata'' , Bufalino bredhte i qetë, me besim, veçanërisht në vendet më të dashura për të, ato të rinisë së tij. Në vitet e fundit të jetës së tij, ai prirej të kishte një sërë zakonesh dhe ritualesh të përditshme që duheshin respektuar me përpikëri; në fakt, ditët e tij përfshinin, pas disa orësh të dedikuara për lexim dhe shkrim, një shëtitje në mëngjes nëpër rrugët e qendrës historike deri në bibliotekën komunale, ku ndalonte vetëm për të thithur aromën e njohur të librave dhe për kënaqësinë e shfletimit të tyre. Nga biblioteka komunale ai më pas kaloi në bibliotekën "e tij" në korridoret e tregut të vjetër të peshkut, nën portikët e të cilit bisedonte me miqtë. Pasditja e tij kaloi në qetësi midis leximit, kujdesit për postën, muzikës, përpara se të merrte rrugën drejt sheshit të zakonshëm ''Piazza Fonte Diana'' . Nga këtu ai arriti në ''Klubin Kulturor Casmeneo dhe Diana aty pranë '', ku kaloi dy orë të këndshme në shoqërinë e miqve duke luajtur brixh, skala quaranta ose [[Shahu|shah]] dhe ku vëzhgoi me kuriozitet të pangopur "skeçet teatrale" të vogla që anëtarët e klubit ishin të prirur natyrshëm t'i luanin. Në shtëpi ai u zhyt përsëri midis librave, kasetave video, disqeve, duke mbajtur vazhdimisht një fletë letre në dorë për të shënuar një ide, një frazë ose një fjalë të thjeshtë. Edhe në "vetmijërinë" e tij në qytet, dritaret e panumërta të hapura në botë të shumëfishta e lejonin atë të shkonte përtej...{{Blockquote|"[…] cilat ishin me sa duket kufijtë e saj natyrorë, ai gardh leopardian që duket se bllokon shikimin, por që në realitet i sjell mendimet në dialog me problemet e përjetshme: dashurinë, jetën, vdekjen, kuptimin e ekzistencës.<ref>S. Scalia, ''Shiritja është shuar'', «La Sicilia», 15 qershor 1996.</ref>"|}} Comiso, pra, vrimë e zezë, pallat burgu, bunker, strehë, strofkë, bark mbrojtës, mushkëri e hekurt (të gjitha përkufizime që Bufalino i dha qytetit të tij), bëhet pengesa e nevojshme për të kaluar kufirin e horizontit.{{Blockquote|"Kam shkruar shumë për Siçilinë, […], nëse mund të nxirrja një rregull prej saj, nuk ishte për ta promovuar veten si gjykatës ose mësues, kirurg ose klinicist të popullit tim, por për t'i kuptuar ata me përulësi.<ref>G. Bufalino, ''La luce e il piangere'', Editori Riuniti-Sellerio, Romë-Palermo 1990, kopertina e pasme.</ref>"|}} == Bufalino në kinema == Regjisori i parë që provoi dorën e tij në tekstet e Bufalino ishte Beppe Cino . Nga ''Diceria dell'untore'' Cino bazoi filmin me të njëjtin emër ( ''Diceria dell'untore'' ), i lëshuar në vitin 1990. Në vitin 2007, Cino drejtoi ''[[Quell'estate felice]]'', përshtatur lirisht nga ''[[Argo il cieco]]'' . Në vitin 2010, muzikanti, piktori dhe regjisori Franco Battiato realizoi filmin ''[[Auguri don Gesualdo|“Auguri don Gesualdo”]]'', një dokumentar për shkrimtarin duke përdorur materiale dhe intervista të pabotuara më parë. Franco Battiato deklaroi në këtë drejtim: «Do të doja të tregoja mirësinë e tij. Të tregoja historinë e njeriut më shumë sesa të shkrimtarit, një njeri të madh, që të gjithë e njohin tashmë. E realizova këtë film dokumentar me dashuri.» <ref>{{Cite web |last=Gaspare Agnello |date=2010-03-30 |title=Auguri Don Gesualdo, Un docufilm di Franco Battiato. Recensioni e Commenti |url=https://www.gaspareagnello.it/2010/03/auguri-don-gesualdo-un-docufilm-di-franco-battiato-recensioni-e-commenti/ |language=it-IT}}</ref> Franco Battiato, duke folur për Bufalinon dhe filmin dokumentar, tregon një anekdotë rreth marrëdhënies së tij me shkrimtarin Vincenzo Consolo, për të cilin tha: «Madje e kam hequr nga lista e armiqve të mi.»<ref>{{Cite web |title=Battiato su Bufalino |url=http://www.elapsus.it/2011/09/battiato-su-bufalino.html|language=it}}</ref> Arsyeja e konfliktit midis të dyve është e paqartë, ndoshta ishte thjesht një formë zilije për marrëdhënien e privilegjuar të krijuar midis Sciascias dhe Bufalinos. Në vitin 2007, regjisori iranian Nosrat Panahi Nejad realizoi filmin dokumentar ''Zhdukja e Gesualdo Bufalinos, Bitter Honey'' : zëri është nga Gesualdo Bufalino, i cili reciton disa nga poezitë e tij të marra nga ''Bitter Honey''.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=rNAItXSq4ZE|title=La scomparsa di Gesualdo Bufalino, Amaro miele, di Nosrat Panahi Nejad (un brano)|language=it}}</ref> == Vepra == === Trillim dhe poezi === {{Div col}} * ''[[Diceria dell'untore]]'', romanzo, insieme al volumetto ''[[Istruzioni per l'uso]]'', Palermo: Sellerio, 1981, 1990; insieme a ''Istruzioni per l'uso'' e ''Museo d'ombre'', Milano: Bompiani, 1982; con prefazione, cronologia e bibliografia di Francesca Caputo e con un'intervista di Leonardo Sciascia, Milano: Bompiani, 2001. ISBN 978-88-452-9152-4 * ''[[L'amaro miele]]'', poesie, Torino: Einaudi, 1982, 1989 (nuova ed. accresciuta), 1996 * ''[[Dicerie coniugali]]'', Palermo: Sellerio, 1982. * ''[[Museo d'ombre]]'', Palermo: Sellerio, 1982. * ''[[Il vecchio e l'albero]]'', racconto, con un'incisione originale di L. Cottini, Milano: Sciardelli, 1983; poi pubblicato ne ''L'uomo invaso'', 1984. * ''[[Argo il cieco ovvero i sogni della memoria]]'', romanzo, Palermo: Sellerio, 1984, 1990. ISBN 978-88-452-4633-3 * ''[[La bellezza dell'universo]]'', racconto, con tre disegni e un'incisione di A. Manfredi, Cava dei Tirreni: Avagliano, 1986; ne ''L'uomo invaso'', 1986. * ''[[L'uomo invaso e altre invenzioni]]'', racconti, Milano: Bompiani, 1986, 1989. ([[Premio letterario Racalmare Leonardo Sciascia]] 1986) * ''[[Saline di Sicilia]]'', Palermo: Sellerio, 1988. * ''[[Le menzogne della notte]]'', Milano: Bompiani, 1988, 1990; Milano: CdE, 1988; edizione scolastica a cura di Nunzio Zago, Milano: Bompiani, 1991; con introduzione e note di Nunzio Zago, cronologia e bibliografia di Francesca Caputo, 2001. ISBN 978-88-452-9150-0 * ''[[Il matrimonio illustrato]]'' (con la moglie Giovanna), Milano: Bompiani, 1989; Milano: CdE, 1990. * ''La panchina'', racconto pubblicato nel volume ''Trittico'' insieme a ''Catarsi'' di [[Vincenzo Consolo]] e ''Quando non arrivarono i nostri'' di [[Leonardo Sciascia]] e [[Antonio Di Grado]], Catania: Sanfilippo, 1989. * ''[[Invito alle "Fêtes galantes]]" di Verlaine'', con incisioni di C. Tolomeo, Milano: Sciardelli, 1989. Ripubblicato in ''Saldi d'autunno''. * ''[[Calende greche, frammenti di una vita immaginaria]]'', Napoli: Guida, 1990; Farigliano (CN): Milanostampa, 1990; col titolo ''Calende greche, ricordi d'una vita immaginaria'', edizione riveduta dall'autore, Milano: Bompiani, 1992. ISBN 978-88-452-1829-3 * ''[[Saldi d'autunno]]'', Milano: Bompiani, 1990, 2002. * ''[[Pagine disperse]]'', Caltanissetta: [[Salvatore Sciascia (editore)|Salvatore Sciascia Editore]], 1991. Edizione pubblicata dal comune di Comiso in occasione del sessantesimo compleanno dell'autore. * ''[[Qui pro quo (romanzo)|Qui pro quo]]'', romanzo, Milano: Bompiani, 1991; con uno scritto di Giuseppe Traina, ivi, 2003. * ''[[Rondò della felicità]]'', con tre acqueforti di P. Guccione, Trento: [[La Corda Pazza Edizioni]] di [[Lillo Gullo]] e [[Flora Graiff]], 1991. * ''Secondo battesimo'', con incisioni di P. Guccione, Trento: Gullo, 1991. * ''[[Sillabario del peccato]]'', con una serigrafia di S. Fiume, Manduria-Bari-Roma, Lacaita: "Fogli da Borgo Celano", 1992. * ''[[Il Guerrin meschino, frammento di un'opra di pupi]]'', Catania: Il Girasole, 1991; Milano: Bompiani, 1993; con un'introduzione di Alberto Cadioli, 1998. * ''[[Lamento del vecchio puparo]]'', Roma: Edizioni dell'Elefante, 1992. * ''[[Cento sicilie]]'', antologia di testi a cura di Nunzio Zago, La Nuova Italia, 1993. * ''[[I languori e le furie]]'', poesie, Catania: Il Girasole, 1995. * ''Il fiele ibleo'', Cava dei Tirreni: Avagliano, 1995. * ''[[Tommaso e il fotografo cieco]]'', romanzo, Milano: Bompiani, 1996. ISBN 978-88-452-5493-2 (Premio letterario Racalmare Leonardo Sciascia 1996) * ''[[Opere. 1981-1988]]'', a cura di [[Maria Corti]] e Francesca Caputo, introduzione di Maria Corti, Milano: Bompiani, 1992, 2010. ISBN 978-88-452-5782-7 * ''Opere. 1989-1996'', a cura di Francesca Caputo, Milano: Bompiani, 2007. ISBN 978-88-452-5784-1 {{Div col end}} === Ese, aforizma dhe letra === * Parathënie dhe pjesët ''A Teatri i Qytetit'', ''Varfëria dhe Krimi në Comiso'' dhe ''Muzeu i Hijeve'' në AA.VV., ''Comiso viva'', 1976. * Redaktimi i albumit fotografik ''"Comiso Yesterday.'' ''Imazhe të Jetës Rurale dhe Elegante'' ," Palermo: Sellerio, 1978. * ''Mod. 740'', me një gravurë nga F. Rognoni, Milano: Sciardelli, 1984; ribotuar në ''Cere perse'' me titullin <nowiki>''Il gabelliere e le muse''</nowiki> . * ''[[Cere perse|Dylli i humbur]]'', Palermo: Sellerio, [[1985]] * ''[[Il malpensante, lunario dell'anno che fu|Malpensante, Almanaku i Vitit që Ishte]]'', Milano: Bompiani, 1987. * ''Një Fjalor Personazhesh të Trillimeve. Nga Don Kishoti te i Paemërtueshmi'', ese, Nju Jork: Il Saggiatore, 1982; Nju Jork: Mondadori, 1989. * Tekst nga albumi fotografik i G. Leone, ''L'isola nudo'', 1989. * ''Kur? Cui? Kuis? Kuomodo? Kuid?'', punimet e seminarit të fjalëve mbi mënyrat dhe arsyet e të shkruarit, Taormina: Edizione di "Agorà", 1989. * ''[[La luce e il lutto|Dritë dhe Zi]]'', Palermo: Sellerio, 1988 (përmbledhje e editorialeve dhe aforizmave) * ''Bojëra e Djallit'', me një gravurë nga S. Viganone, Milano: Sciardelli, 1991 (e mbledhur tashmë në ''Cere perse'' ) * Teksti i albumit fotografik AA.VV., ''Il tempo in posa'', Palermo: Sellerio, 1992. * ''Korrespondencë nga rinia e tij (1943-1950)'', përmbledhje letrash me Angelo Romanò-n, Catania: Il Girasole, 1994. * ''Shkëmbi i Fjalëve'', Milano: Bompiani, 1994 (aforizma) * ''Fëmija i Parajsës. Cinephilia'', me një parathënie nga V. Zagarrio dhe një pasthënie nga A. Di Grado, Comiso: Salarchi Immagini, 1996. * ''Verga dhe Kinema. Me një skenar të pabotuar të Verga për Cavalleria Rusticana'', tekst nga Gesualdo Bufalino, redaktuar nga Nino Genovese dhe Sebastiano Gesù, Catania, 1996. === Përkthime === * Jean Giraudoux, ''[[Susanna e il Pacifico|Susanna dhe Paqësori]]'', Palermo: Sellerio, 1980. * Madame de La Fayette, ''[[L'amor geloso|Dashuri xheloze]]'' (me P. Masino), Palermo: Sellerio, 1980. * Paul-Jean Toulet, ''[[Controrime|Counter-Rhymes]]'', Palermo: Sellerio, 1981. * [[Charles Baudelaire]], ''Lulet e së Keqes'', Milano: Mondadori, 1983. * Terence, ''Adelphoe'', Instituti i Dramës Antike, 1983. === Kuratorë === * Matteo Maria Boiardo, ''Vepra'', përzgjedhje dhe hyrje nga Gesualdo Bufalino, Romë: Instituti Shtetëror i Monedhës dhe Poligrafik, 1995. * Gualberto Alvino, ''Midis gjuhësisë dhe letërsisë.'' ''Shkrime mbi D'Arrigo, Consolo dhe Bufalino'', «Quaderni Pizzutiani IV-V», Romë, Fondazione Pizzuto, 1998. * ''Në cepin më të largët të Siçilisë së largët. Letra nga Gesualdo Bufalino drejtuar Gualberto Alvino-s, redaktuar nga marrësi'', në "Fermenti", XXXIII 2003, 225 faqe.&nbsp;15–22. * [[Gustave Flaubert]], ''Kujtimet e një të Çmenduri'', Firence: Passigli, 2007. === Takime të dokumentuara === * ''Shprehja e kujtesës së dikujt'' . Takimi me Gesualdo Bufalino, Shkolla e Mesme "Vittorio Emanuele II", Palermo, 18 dhjetor 1995. * ''Të jesh apo të Ri-Be'', një bisedë me Gesualdo Bufalinon, redaktuar nga Paola Gaglianone dhe Luciano Tas, me një shënim kritik nga Nunzio Zago, Romë: Omicron, 1996. * ''Urimet më të mira, Don Gesualdo'' : një film dokumentar nga Franco Battiato mbi Gesualdo Bufalino, me këshilla letrare nga Manlio Sgalambro, tregim nga Giulio Brogi, Milan, Bompiani, 2010 ISBN 978-88-452-6586-0 == Shënime == <references /> == Bibliografia == * Ella Imbalzano, ''Of Ashes and Gold: Gesualdo Bufalino'', Bompiani, Milano, 2008. ISBN 9788845260797 . * Sarah Zappulla Muscarà (redaktuar nga), ''Tregimtarët sicilianë të periudhës së pasluftës'', Giuseppe Maimone Editore, Catania, 1990. * Franco La Magna, ''"Ekrani dridhet.'' ''Letërsia dhe kinemaja siciliane'' ," Città del Sole Publishing, Reggio Calabria, 2010. ISBN 978-88-7351-353-7 * Carmelo Ciccia, "Gesualdo Bufalino", në: C. Ciccia (red.), ''Profile të Letërsisë Siçiliane nga Shekulli i 18-të deri në Shekullin e 20-të'', Botime të Qendrës së Kërkimeve Ekonomike dhe Shkencore, Catania, 2002. * Gesualdo Bufalino, ''Bile Iblean'', Avagliano Editore, Cava dei Tirreni (SA), 1995. == Hyrje të ngjashme == * Leonardo Sciascia * Salvatore Fiume * Piero Guccione * Vincenzo Consolo == Projekte të tjera == {{Sisterlinks|q}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} [[Kategoria:Përkthyes nga frengjishtja]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Palermos]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1996]] [[Kategoria:Lindje 1920]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 76mmabvirx6norhejmz0chlcbibasyy 2985330 2985329 2026-05-29T14:24:37Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi italiane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985330 wikitext text/x-wiki {{Blockquote|"Mafia do të mposhtet nga një ushtri mësuesish të shkollave fillore."|Gesualdo Bufalino<ref>{{Cita news|url=http://www.affaritaliani.it/cronache/strage_di_capaci_napolitano_ricorda_falcone_borsellino230509.html|titolo=Strage di Capaci, Napolitano ricorda Falcone e Borsellino|pubblicazione=[[Affaritaliani.it]]|giorno=23|mese=maggio|anno=2009|accesso=27 febbraio 2013|dataarchivio=6 giugno 2015|urlarchivio=https://web.archive.org/web/20150606172004/http://www.affaritaliani.it/cronache/strage_di_capaci_napolitano_ricorda_falcone_borsellino230509.html|urlmorto=sì}}</ref>}}{{Bio|Nome=Gesualdo|Cognome=Bufalino|Sesso=M|LuogoNascita=Comiso|GiornoMeseNascita=15 novembre|AnnoNascita=1920|LuogoMorte=Vittoria|LuogoMorteLink=Vittoria (Italia)|GiornoMeseMorte=14 giugno|AnnoMorte=1996|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=poeta|Attività3=aforista|Nazionalità=italiano|Immagine=Gesualdo Bufalino1.jpg|Didascalia={{Premio|[[Premio Campiello]]|1981}}<br /> {{Premio|[[Premio Strega]]|1988}}}}Gesualdo Bufalino (Comiso, 15 nëntor 1920 - Vittoria, 14 qershor 1996) ishte një shkrimtar, poet dhe aforist italian. Mësues për pjesën më të madhe të jetës së tij, ai e zbuloi veten vonë në jetë, në vitin 1981, në moshën 61 vjeç, me romanin ''Diceria dell'untore'', falë inkurajimit të Leonardo Sciascia dhe Elvira Sellerio ; vepra i fitoi Çmimin prestigjioz Campiello po atë vit. Me romanin ''Le menzogne della notte'' ai fitoi Çmimin Strega në vitin 1988. Ai u bë i famshëm për stilin e tij të rafinuar, të pasur dhe nganjëherë "antik", si dhe për aftësitë e tij gjuhësore dhe kulturën e gjerë. Mik i Leonardo Sciascia, ai e kaloi pjesën më të madhe të jetës së tij në Comiso, duke ruajtur një ekzistencë të tërhequr dhe diskrete. == Biografia == === Fëmijëria dhe studimet e hershme === I lindur nga Biagio Bufalino dhe Maria Elia, Gesualdo Bufalino ishte i magjepsur nga letërsia dhe librat që nga fëmijëria, duke kaluar orë të tëra në bibliotekën e vogël të babait të tij, një farkëtar me pasion për leximin. Që në djalëri, Bufalino tregoi se ishte një gllabërues i librave dhe i letrës së shtypur në përgjithësi. Pavarësisht pamundësisë për të blerë një gazetë çdo ditë, të cilën e përpinte po aq sa librat, ai ia dilte mbanë me çdo mjet të nevojshëm për të gjetur gjithmonë diçka të re për të lexuar. Ai filloi të ndiqte shkollën e mesme në Comiso dhe [[Raguza|Ragusa]] . Në vitin 1936 u kthye në Comiso, ku mësuesi i tij i letërsisë ishte [[Paolo Nicosia]], një [[Dante Aligieri|studiues i talentuar i Dantes]] dhe një nxënës i Giovanni Alfredo Cesareo . Një student i zellshëm dhe i interesuar, me talent për të shkruar, në vitin 1939 ai fitoi Çmimin Letrar për Prozën Latine të dhënë nga " Instituti Kombëtar i Studimeve Romake " dhe u prit në Palazzo Venezia nga [[Benito Musolini|Benito Mussolini]]. === Universiteti dhe lufta === Më vonë ai u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë dhe Filozofisë në Universitetin e Katanias, por në vitin 1942, për shkak të [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore,]] u detyrua të ndërpriste studimet sepse u thirr për shërbim ushtarak. Në vitin 1943, në Friuli, Togeri i Dytë Bufalino u kap nga gjermanët pas armëpushimit, por arriti të arratisej pak më pas dhe u strehua te disa miq në [[Emilia-Romanja|Emilia-Romagna]], ku vazhdoi të jepte mësime për një kohë. Megjithatë, në vitin 1944 ai u sëmur nga [[tuberkulozi]] dhe u detyrua të qëndronte gjatë në spital, fillimisht në Scandiano, ku kishte në dispozicion një bibliotekë mbresëlënëse, pastaj, pas vitit 1943, pranë [[Palermo|Palermos]], në një sanatorium në Conca d'Oro, nga i cili më në fund doli i shëruar në vitin 1946. Qëndrimi në spital e vuri në provë, duke lënë shenja të pashlyeshme vuajtjesh. Megjithatë, kjo përvojë shumë e gjatë do të shërbejë si bazë dhe frymëzim, e filtruar nga kujtesa, në veprën e tij të parë, një lloj biografie e fshehur midis faqeve të një historie në dukje të shkëputur, ''Diceria dell'untore'' (1981). Pasi u shërua, ai rifilloi studimet dhe u diplomua në Letërsi në [[Universiteti i Palermos|Universitetin e Palermos]], me notën 106/110, duke diskutuar një tezë në arkeologji me temën "Studimet arkeologjike dhe formimi i shijes neoklasike në Evropë (1738-1829)", një kopje e shtypur e së cilës u gjet në Arkivat Historike të Universitetit të Palermos gjatë punës përgatitore për transferimin e materialit në ambientet e reja të manastirit të shekullit të shtatëmbëdhjetë të Sant'Antonino<ref>{{Cite web |title=Ritrovata la tesi di laurea di Gesualdo Bufalino nell’Archivio Storico di Ateneo |url=https://www.unipa.it/Ritrovata-la-tesi-di-laurea-di-Gesualdo-Bufalino-nellArchivio-Storico-di-Ateneo/ |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 tetor 2020 |title=Nell'archivio dell'università di Palermo ritrovata la tesi di laurea di Bufalino |url=https://www.ilfattoquotidiano.it/2020/10/19/nellarchivio-delluniversita-di-palermo-ritrovata-la-tesi-di-laurea-di-bufalino/5971739/ |language=it}}</ref> . Teza e shpall veten si inkunabulum i shijes për kujtesën dhe rikuperimin e asaj që ka qenë, tipike për një shkrimtar të edukuar dhe të rritur në kultin e kujtesës të kuptuar si 'magji spontane e hijeve kineze, një vitrinë e epifanive magjike, një kinema larvash të zbuluara nga rëra e kohës' (Muzeu i Hijeve). Në këtë, arkeologu dhe shkrimtari janë të ngjashëm: të dy i rikthejnë dritën hijes, i riemërtojnë shenjat e heshtura të së kaluarës dhe e bëjnë atë të jetojë përsëri në magjinë e teogonisë së qenies<ref>{{Cite web |date=13 nentor 2020 |title=Gesualdo Bufalino, la tesi di laurea che svela la lingua del futuro autore |url=https://www.repubblica.it/cultura/2020/11/13/news/gesualdo_bufalino_la_tesi_di_laurea_che_svela_la_lingua_del_futuro_autore-273864926/ |language=it}}</ref>. === Publikimet e para === Midis viteve 1946 dhe 1948 ai botoi një grup poezish dhe proze në dy periodikë lombardianë, ''L'Uomo'' dhe ''Democrazia'' . Në vitin 1956 ai bashkëpunoi, përsëri me disa poezi, në një rubrikë të "Terzo Programma" të RAI-t . Pavarësisht një suksesi të konsiderueshëm, ai hoqi dorë pothuajse menjëherë nga karriera e tij letrare, duke zgjedhur një jetë të thjeshtë, të përkushtuar ndaj kërkimit të brendshëm. Nga viti 1947 deri në daljen në pension, ai iu përkushtua mësimdhënies në Institutin e Trajnimit të Mësuesve Vittoria <ref>{{Cite AV media |url=http://video.repubblica.it/edizione/palermo/gli-alunni-di-bufalino-raccontano-lo-scrittore-in-cattedra/245809/245912|title=Gli alunni di bufalino raccontano lo scrittore in cattedra|language=it}}</ref>, pa u larguar kurrë nga vendlindja e tij Comiso përveç periudhave shumë të shkurtra. Ai shkroi një hyrje të gjatë për librin ''Comiso ieri.'' ''Immagini di vita signorile e rurale'', një koleksion fotografish të bëra në fund të shekullit të nëntëmbëdhjetë nga dy qytetarë borgjezë të Comiso-s, botuar në vitin 1978 nga Sellerio, e cila i dha shkas një ekspozite fotografike. Hyrja e ''djeshme në vëllimin fotografik Comiso'' ngjalli kuriozitetin e Elvira Sellerio dhe Leonardo Sciascia, të cilët, duke lexuar midis rreshtave për cilësitë e një shkrimtari të mundshëm të pabotuar, e pyetën autorin nëse kishte ndonjë roman në sirtarët e tij. Bufalino fillimisht e mohoi, duke e zhvendosur vëmendjen te përkthimet e tij (siç është Les ''Fleurs du Mallkuari'' i Baudelaire). === ''Thashetheme për vajosësin'' === Rreth vitit 1950 ai filloi të punonte në një projekt romani, duke braktisur përkohësisht poezinë, e cila do të bëhej, vite më vonë, libri i tij i parë, ''Diceria dell'untore''<ref>{{Cite news |title=«Diceria dell'untore», elogio di un giocoliere della parola |url=http://archiviostorico.corriere.it/2003/settembre/29/Diceria_dell_untore_elogio_giocoliere_co_0_030929283.shtml|language=It}}</ref>, por nuk shkoi përtej një drafti të përafërt. Vetëm në vitin 1971, më shumë se njëzet vjet më vonë, autori e mori përsëri librin. Në vitin 1981, pas botimit të disa përkthimeve, falë miqësisë së tij personale me Leonardo Sciascia dhe këmbënguljes së Elvira Sellerio, autori u bind të "zbulonte" ekzistencën e njërit prej romaneve të tij. Tani gjashtëdhjetë e një vjeç, ai i dha fund punës së gjatë dhjetëvjeçare të rishikimit të kryeveprës së tij, duke lejuar më në fund botimin e saj. [[Skeda:Tomba_di_Gesualdo_Bufalino_2.jpg|majtas|parapamje|Varri i Gesualdo Bufalino në varrezat Comiso]] Vepra menjëherë "shpërthen" në të gjithë vlerën e saj dhe bëhet një rast letrar, i cili kulmon me dhënien e Çmimit Campiello në vitin 1981.<ref>{{Cite web |title=Premio Campiello, opere premiate nelle precedenti edizioni |url=http://www.premiocampiello.org/confindustria/campiello/istituzionale.nsf/($linkacross)/A0DA0F82AD480CE0C12573A3004FE715?opendocument&language=IT|language=it}}</ref> Në vitin 1990 do të bëhet një film mbi librin, me regji të Beppe Cino, me [[Remo Girone]], Lucrezia Lante della Rovere, [[Franco Nero]], [[Vanessa Redgrave]] dhe Fernando Rey, i cili nuk do të bëjë gjë tjetër veçse do të rrisë zhurmën rreth "rastit" Bufalino. === Vitet e fundit === Pas "bumit" të tij, Bufalino u pushtua nga një furi e frytshme letrare, e cila e bëri atë të prodhonte sasi të mëdha veprash, duke filluar nga poezia e tij e dashur ( ''L'amaro miele'', 1982 ) deri te proza e artit dhe e kujtesës ( ''Museo d'ombre'', gjithashtu 1982 ''Arrgo'', nga 1984, ''L'uomo invaso'', 1986 <ref>{{Cite news |date=14 qershor 2016 |title=Bufalino e l’uomo invaso |language=it |url=http://www.doppiozero.com/materiali/bufalino-e-luomo-invaso}}</ref>, ''Le menzogne 'della notte'', [[1988]], që i dha çmimin Strega, <ref>{{Cite web |title=1988, Gesualdo Bufalino |url=https://premiostrega.it/PS/1988-gesualdo-bufalino/|language=it}}</ref> ''Qui pro quo'', 1991, ''Calende greche'', 1992, ''Il Tommasoil'', ''Il Tommaso9 cieco'', 1996) tek esetë ( ''Cere perse'', 1985, ''La luce e il piangere'', 1988, ''Saldi d'autunno'', 1990, ''Il bileo bile,'' 1995), nga aforizmat ( ''Il malpensante'', 1987, ''Bluff di parole'', 1994) te antologjitë ( ''Fjalori i personazheve të romanit'', 1982; ''Il malpensante'', 1982, shkruar së bashku me 1988 gruaja, ''Cento Sicilie'', 1994, redaktuar me Nunzio Zago). === Vdekja === Ai vdiq në një aksident rrugor më 14 qershor 1996<ref>{{Cite web |title=«Morire, come ogni altra cosa, è un'arte». Due scomparse indecenti e una morte ambiziosa |url=http://www.elapsus.it/2017/02/morire-come-ogni-altra-cosa-e-unarte.html|language=it}}</ref>, në rrugën midis Komiso dhe Vittoria, ndërsa i shoqëruar nga një mik, po kthehej te gruaja e tij <ref>{{Cite news |title=Addio a Bufalino, scettico cantastorie |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/giugno/15/Addio_Bufalino_scettico_cantastorie_co_8_960615588.shtml|language=it}}</ref><ref>{{Cite news |title=Addio a Bufalino, scettico cantastorie |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/giugno/16/BUFALINO_contro_Stupidania__co_0_96061614730.shtml|language=it}}</ref><ref>{{Cite news |title=BUFALINO. Io, contro "Stupidania" |url=http://archiviostorico.corriere.it/1996/giugno/16/BUFALINO_contro_Stupidania__co_0_96061614730.shtml|language=it}}</ref> . Ironikisht, Bufalino nuk kishte marrë kurrë patentë shoferi. Në atë kohë ai po shkruante një roman të fundit të titulluar ''Shah Mat'' ( ''Loja e Fundit e Capablanca-s'' ) mbi jetën e shahistit kubanez [[José Raúl Capablanca]], nga i cili kanë mbetur vetëm dy kapituj<ref>{{Cite news |title=Capablanca e Bufalino- Scacco matto alla vita |url=http://archiviostorico.corriere.it/2006/agosto/12/Capablanca_Bufalino_scacco_matto_alla_co_9_060812015.shtml|language=it}}</ref>. Varri i tij ndodhet në varrezat e Komiso-s dhe mban mbishkrimin latin ''hic situs, finished light''. == Kultura e Bufalinos == [[File:Gesualdo_Bufalino_Premio_Strega_1988.JPG|parapamje|Gesualdo Bufalino (djathtas) duke marrë çmimin Strega 1988 nga Guido Alberti]] Bufalino ishte një njeri me kulturë të jashtëzakonshme, siç dëshmohet nga koleksioni i madh i librave që tani ruhen në ''Fondacionin Bufalino''<ref>{{Cite web |title=Come Bufalino può cambiare la vita |url=http://www.elapsus.it/2009/03/come-bufalino-puo-cambiare-la-vita.html|language=it}}</ref>; në këtë drejtim, në lidhje me problemet e së tashmes, ai deklaroi: "Ka vetëm një kurë: libra, libra". Ai i mbante mend përmendësh citatet dhe fragmentet nga librat dhe poezitë, për më tepër ai ishte një kinematograf dhe një dashnor i muzikës, veçanërisht [[Jazz|xhazit]]. Gjatë viteve të tij si profesor, ai shkëmbente shaka në latinisht me drejtorin e institutit. Marrëdhënia e tij me realitetin ishte kryesisht e lidhur me kujtimet, me kujtesën, një element që gjendet shpesh në veprat e tij; por edhe lojën gjuhësore me fjalët dhe madje edhe me lexuesit, me të cilët ai krijoi një bashkëpunim të madh brenda romaneve të tij. Kujtesa gjithashtu nxori në pah marrëdhënien e tij me vdekjen dhe sëmundjen, një përvojë e jetuar me emocione të thella. Por shikimi i tij drejt së kaluarës nuk e zvogëlon një vizion modern të letërsisë, një pasion të ripërtërirë për fjalën dhe një rishpikje të strukturës tradicionale të romanit. Mik i madh i Leonardo Sciascias<ref>{{Cite news |title=Sciascia e Bufalino? terroni"scrittori per non lavorare" |url=http://archiviostorico.corriere.it/1992/maggio/12/Sciascia_Bufalino_terroni_scrittori_per_co_0_9205128385.shtml|language=it}}</ref>, por edhe i Salvatore Fiume, Franco Battiato , Piero Guccione<ref>{{Cite web |title=Testimonianza di Gesualdo Bufalino |url=https://www.archiviopieroguccione.com/testimonianzagbufalino |language=it}}</ref>, Claudio Abbado, Elisabetta Sgarbi, ndër autorët e tij të preferuar dhe ata të edukimit të tij ishin [[Marcel Proust]], [[Charles Baudelaire]] dhe [[Fjodor Dostojevski|Fëdor Michajlovič Dostoevskij,]] por mbi të gjitha dashuria e tij për rininë (në "Il Malpensante" ai do të kujtojë episodin e Natashas në dëborë, në ''[[Lufta dhe Paqja|Lufta dhe Paqe]]'' ) [[Leon Tolstoi|Lev Nikolaevič Tolstoj]] . == Pasionet e Bufalinos == Gesualdo Bufalino eksperimentoi me më shumë sesa një angazhim amator në një mori fushash jo-letrare, siç është shahu, një lojë në të cilën ai duket se ka qenë një mjeshtër i vërtetë, duke arritur të kultivojë disa pasione të mëdha kulturore gjatë gjithë jetës së tij. === Kinemaja === Midis shumë interesave kulturore të Bufalinos, kinemaja ishte padyshim një nga ato që ndikoi më shumë në zhvillimin e tij. Ai e përjetoi këtë lexim të ndryshëm të realitetit gjatë kulmit të [[Fashizmi|epokës fashiste]]."Kinemaja amerikane dhe franceze e viteve 1930 ishte çelësi që na lejoi të shpëtonim nga betejat tona si studentë fashistë të universitetit.<ref>G. Bufalino, ''Quei ragazzi del loggione, tanti anni fa'', në Id. ''Il Fiele ibleo'', Avagliano, Cava dei Tirreni 1995, f. 141.</ref>"{{Blockquote|"Kinemaja amerikane dhe franceze e viteve 1930 ishte çelësi që na lejoi të shpëtonim nga betejat tona si studentë fashistë të universitetit.<ref>G. Bufalino, ''Quei ragazzi del loggione, tanti anni fa'', në Id. ''Il Fiele ibleo'', Avagliano, Cava dei Tirreni 1995, f. 141.</ref>"|}} Për Gesualdo Bufalinon, kinemaja ishte një vend ku shpreheshin emocione të fuqishme, emocione që ai do ta kishte të vështirë t’i harronte. Fjalët e tij zbulojnë se ai e shihte kinemanë jo vetëm si një medium të fuqishëm komunikimi, por edhe si një univers të gjerë imagjinar, një burim të pashtershëm frymëzimi.{{Blockquote|"[…] Unë linda me kinemanë, ndoqa evolucionin e saj dhe ndërkohë ndryshova edhe unë. Për mua, shpesh, jo vetëm personazhet në filma, por edhe aktorët që i mishërojnë ata, janë njerëz të njohur që nuk janë më me ne ose që janë plakur si unë. Mund të shihni ende gra të bukura, por kush ka sot sytë e [[Bette Davis]]? Gjërat e dashura në rini mbeten më të bukurat. Nuk ka asgjë që mund të bësh për këtë.<ref>G. Bufalino, ''L'Enfant du paradis-Cinefilie'', Salarchi Immagini, Comiso 1996, f. 121.</ref>"|}} Pasioni i tij për mediumin kinematografik daton që nga krijimi i një mjeti kujtese: një fletore e vogël, e redaktuar midis viteve 1934 dhe 1955, në të cilën autori shkruante të gjithë filmat që shkonte të shihte në kinemanë e vogël në qytetin e tij ose në ndonjë teatër në [[Katania|Catania]], kur fillonte të ndiqte universitetin. Ai shkruante të gjithë filmat që shihte, duke i renditur sipas vitit dhe muajit, duke treguar titullin, kompaninë e prodhimit dhe së fundmi regjisorin. Pastaj shtonte zhanrin, shkurtimin e qytetit në të cilin e shihte filmin dhe së fundmi vlerësimin për secilin prej tyre . Bufalino i ri ishte i "detyruar" të shihte se çfarë mbërrinte në Comiso, domethënë, filmat që mbërrinin në këtë qytet të vogël provincial, të cilët ishin kryesisht produkte të kinemasë amerikane, si për shembull ''"Një natë në opera"'' nga Sam Wood, ''"Knife kineze"'' nga Michael Curtiz, ''"Doktor Jekyll'' " nga Rouben Mamoulian . Megjithatë, ai nuk ishte një adhurues i filmave italianë, megjithëse shkoi të shihte disa për të vlerësuar bukurinë e disa aktoreve të kohës, si Alida Valli . Në vitet 1960, ai u bë një vizitor i rregullt në një ''klub filmash'' në [[Raguza|Raguzë]] . Ato ishin kohë fermentimi kulturor dhe ai donte veçanërisht të rizbulonte artin e shikimit të filmave të heshtur ose të filmave të parë me zë. Shfaqjet e filmave shpesh pasoheshin nga debate që shkrimtari i kujton pozitivisht:{{Blockquote|"Ato ishin një shenjë e trazirave kulturore civile.<ref>U. Migliorisi, "Shkrimtari dhe Kinemaja. Pesë Pyetje për Gesualdo Bufalinon." «Pagine del Sud», qershor 1988.</ref>"|}} Në romanin e tij të parë ai përdori një neologjizëm, mbiemrin ''cineclubica'' , duke iu referuar anijes në ''Nosferatu the Vampire'' të Murnaut, dhe kjo tregon një pasion të vazhdueshëm për kinematografinë dhe kinemanë më të largët, bardh e zi. Sa i përket kinemasë më të fundit, regjisorët që kanë ngjallur interesin e Bufalinos kanë qenë, për shembull, [[Éric Rohmer|Rohmer]] dhe Peter Greenaway, por edhe të rinj si Almodóvar ose ''Pulp Fiction'' i [[Quentin Tarantino|Tarantinos]] . Por dashuria e vërtetë e madhe e Bufalinos ka qenë kinemaja e heshtur dhe [[Hollivudi|Hollywoodi]] i viteve tridhjetë. Kinemaja që ka pasur një ndikim specifik në kulturën dhe veprën e tij letrare ka qenë kinemaja amerikane dhe, mbi të gjitha, kinemaja franceze. Pasioni i tij ishte rritur me kalimin e kohës, aq sa kishte vendosur të bënte edhe një film; kishte folur për këtë me mikun e tij Leonardo Sciascia, të cilit i kishte pëlqyer ideja sepse edhe ai ishte një kineafil i apasionuar. Bufalino kishte menduar ta titullonte ''Fatto successo'' dhe ta vendoste historinë brenda ishullit. Projekti nuk u realizua kurrë, por është interesante të vihet re se si Bufalino dhe Sciascia e konsideronin gjithashtu kinemanë një mjet për të rigjetur dhe rizbuluar Siçilinë . Shkrimtari Bufalino nuk do të kishte qenë i tillë pa sugjerimet kinematografike që mund të gjenden në rrëfimin e tij, të pasura me citate dhe referenca për filma të dashur për të; referenca që mund të gjenden të mbledhura në ''L'enfant du paradis'', ku raportohen të gjitha shkrimet e Bufalinos mbi kinemanë, të tilla si ''Ajo "ëndrra" e një filmi'' , ''Ata djem nga galeria, shumë vite më parë'' , ''Siçilia dhe kinemaja: një martesë dashurie'' , ''Digressing on Sciascia, kinema, Siçilia'' , ''For an trilled meeting'' , ''Marlene, pesëdhjetë vjet më vonë'' . Fjalët e autores mbi kinemanë:{{Blockquote|Pastaj vjen një krizë e madhe e imagjinatës, dinakërisë, zgjuarsisë, ndërhyn kulti i spektaklit të padobishëm. Por në të vërtetë, pas [[Chaplin]], [[Friedrich Wilhelm Murnau|Murnau]], [[Pudovkin]], [[Carl Theodor Dreyer|Dreyer]], [[Fritz Lang|Lang]], [[Erich von Stroheim|Stroheim]] etj., kinemaja vërtet e madhe humbet, ka vdekur.<ref>G. Bufalino, ''L'Enfant du paradis-Cinefilie'', Salarchi Immagini, Comiso 1996, f. 187.</ref>|}} === Muzika === Dashuria e Bufalinos për [[Opera|operën]] dhe [[Muzika klasike|muzikën klasike]] është e njohur; një dashuri që vinte nga dikush që, megjithatë, e përcaktonte veten si "gjysmë të paaftë" , e dokumentuar nga "citatet" që gjenden në disa nga veprat e tij letrare. Zhanri muzikor i preferuar i Bufalinos ishte [[Jazz|xhazi]] : një pasion i vërtetë i kultivuar së bashku me pasionin e tij për melodramën. Që nga fillimi, xhazi fitoi edhe ndjekës brenda komunitetit letrar. Autori nga Comiso ishte veçanërisht i dhënë pas disqeve të vjetra "78 rpm", aq shumë sa në romanin e tij të fundit ai qorton me hidhërim evolucionin e teknikave të regjistrimit:{{Blockquote|"[...] i tërbuar që më është dashur të ndryshoj, brenda pak dekadash, rrotullimet e pianos sime nga 78 rpm në mikrogroove, nga kompakte në superkompakte (Nëntë të Beethovenit në pak centimetra, por shko në djall!)...<ref>G. Bufalino, ''Tommaso e il fotograf cieco'', Bompiani, Milano 1996, f. 100.</ref>"|}} Shkrimtari e konsideronte xhazin një "kuriozitet" dhe këtij termi i atribuonte kuptimin e interesit kulturor jashtë sferës letrare, siç ishte muzika klasike ose kinemaja. Është pra domethënëse që në evolucionin e kurbës së tij artistike ai e transformoi këtë "kuriozitet" në material letrar duke bërë referenca të vazhdueshme për historinë e xhazit, për origjinën e tij dhe për protagonistët e tij. Kështu mund të kuptohen korrelacionet midis universit poetik të shkrimtarit dhe atmosferave tingëllore që sugjerojnë faqet e tij. Një njohës i vëmendshëm, i cili në librat e tij iu referua Coleman Hawkins dhe Jack Teagarden , në ''Bluff of Words'', Bix Beiderbecke dhe Jelly Roll Morton, një figurë historike dhe karizmatike e [[Jazz|xhazit]] të [[New Orleans]], në ''Thomas and the Blind Photographer'' ,{{Blockquote|"A e mban mend, Tommaso, Jelly Roll Morton që të luajta të dielën? Bluzi i të Vdekurve, bluzi i të vdekurve...<ref>G. Bufalino, ''Tommaso e il fotograf cieco'', Bompiani, Milano 1996, f. 94.</ref>"|}} por edhe Duke Ellington dhe Sidney Bechet në ''Blind Argo'' ; dhe së fundmi i dashuri Charlie Parker, i cili hapi shtigje të reja për [[Jazz|muzikën xhaz]], dhe të cilin Bufalino e kujton disa herë në tekstet e tij:{{Blockquote|"[...] por doja të dëgjoja Parker, Relaxin' në Camarillo, tre herë...<ref>G. Bufalino, ''Argo il cieco ovvero I sogni della memoria'', Sellerio, Palermo 1984, f. 64-65.</ref>"|}} Përveç atyre që u përmendën më parë, artistët e preferuar të Bufalinos ishin Cootie Williams, solisti brilant [[Louis Armstrong]] dhe Billie Holiday . Albumet e tij të preferuara variojnë nga ''Careless Love'' te ''Blue Moon'', nga ''Relaxin' at Camarillo'' te ''Singing the Blues'' . Ai e konsideronte statusin e tij si konsumator si atë të një "gjysmë të paaftë":{{Blockquote|"Paaftësia totale u ofron atyre që e shijojnë atë avantazhin e të qenit në gjendje t'i qasen një gjesti artistik pa paragjykime ose dyshime, si një i huaj i pafajshëm, i bindur vetëm ndaj rrjedhës primare të emocioneve. Mendoj se e gjej veten në një situatë më të vështirë kur bëhet fjalë për xhazin bashkëkohor: gjysmë i paaftë, duke i dashur ngjarjet e shekullit të njëzetë të asaj muzike të re deri në pikën e pasionit në rininë time, por duke u bërë më i vakët pas vdekjes së Charlie Parker dhe ardhjes së tingujve më të sofistikuar, armiqësor ndaj atyre që kishin idolizuar veçanërisht Bix ose Coleman Hawkins.<ref>A. Lauretta, ''Letërsia dhe Xhazi: pasionet e mëdha të Bufalinos, mjeshtër i fjalëve, dashnor i muzikës'', «La Sicilia», 17 tetor 2004.</ref>"|}} Në romanin e tij të fundit, Bufalino shkruan për muzikën:{{Blockquote|"Por nëse do të ketë muzikë, dua që ajo të jetë një masazh serafik mbi plagët e shpirtit.<ref>G. Bufalino, ''Tommaso dhe fotografi i verbër'', Bompiani, Milano 1996, f. 92.</ref>"|}} === Përkthimi === [[Skeda:Collezione_di_ritratti_di_scrittori_06.jpg|majtas|parapamje|Një portret i Bufalinos (gdhendje nga Alberto Manfredi ) i ruajtur në Fondacionin Sciascia, i cili ishte pjesë e koleksionit të tij]] Gesualdo Bufalino ishte një [[Përkthimi|përkthyes]] i vlerësuar i letërsisë franceze (dhe jo vetëm) dhe kështu u bë një interpretues shumë i mirë i asaj kulture , duke treguar interes për shkrimtarë të largët që ndryshonin në stilet e tyre të shkrimit. Pasioni i Bufalinos për letërsinë e huaj, i kultivuar që në adoleshencë, e çoi atë të bëhej përkthyes dhe interpretues i shumë autorëve të huaj dhe e bëri të njohur në rrethet letrare edhe para romaneve të tij. Pas parathënies së një libri me fotografi, në fakt ishin përkthimet që u botuan nga Sellerio, madje edhe para Diceria dell'untore, e cila i fitoi shkrimtarit të Comiso-s Çmimin Campiello . Një pasion i ushqyer gjatë viteve të vështira në të cilat iu desh të luftonte kundër [[Tuberkulozi|tuberkulozit]] dhe i thelluar gjatë atyre viteve që iu dedikuan mësimdhënies në [[Arsimi i mesëm|shkollat e mesme]] . Përkthimi ishte një vepër autodidakte për Bufalinon, e filluar kur shkrimtari ishte ende gjashtëmbëdhjetë vjeç, me një interes për [[Charles Baudelaire|Baudelaire-in]]. Dhe pikërisht mbi Baudelaire-in, Bufalino kreu një eksperiment shumë origjinal: atë të kthimit prapa nga italishtja në frëngjisht të ''veprës “Lulet e së Keqes”'' . Bufalino i ri nuk kishte në dispozicion tekstin francez, por vetëm një përkthim në prozë italiane nga i cili u përpoq të rindërtonte origjinalin . Në moshën e tij të pjekur, ai nuk u mor vetëm me këtë vepër, të cilën e botoi për Mondadori, por edhe me autorë të tjerë francezë; në fakt, ai arriti të zbulonte në prodhimin e shkrimtarëve si Giraudoux, Madame de La Fayette, [[Viktor Hygo|Hugo]], Renan dhe Toulet, vepra të vogla të cilat i përktheu në italisht për Sellerio . Nga gjuhët e tjera, spikat versioni i ''Adelphoe-s'', e fundit nga gjashtë komeditë e Terence -s, e përgatitur nga Bufalino në vitin 1983 për Institutin Kombëtar të Dramës Antike dhe e vënë në skenë atë verë në teatrin grek të Segesta -s, për gëzimin e madh të përkthyesit, i cili pati mundësi të merrte pjesë në debutim në shoqërinë e disa miqve. Jo më pak e rëndësishme, megjithëse më pak e njohur, është përvoja e Bufalinos si përkthyes i ''Greguerías'' të Ramón Gómez de la Sernës . Hispanistja Anita Fabiani foli për këtë përkthim, duke theksuar aftësinë e Bufalinit "për ta bërë tekstin spanjisht përmes ndërhyrjeve të ndjeshmërisë së tij si shkrimtar që nganjëherë ishin shumë delikate ose masive, me një preferencë të theksuar për zgjedhje leksikore më poetike" . Për të, teksti i përkthyer duhej të ngjallte te lexuesi të njëjtën përshtypje si origjinali. Dhe në lidhje me rolin e përkthyesit, vetë Bufalino thotë:{{Blockquote|"Detyra e tij, sipas mendimit tim, është më e përulur dhe humane nga sa mund të mendojë dikush: e tija është një shërbim, një ndihmë e ofruar nga një person me shikim në dobi të të verbërve; diçka e ngjashme me dikë që ndihmon një person të verbër të kalojë rrugën. Ku verbëria do të thotë pengesë e një gjuhe të huaj. […] përkthyesi është si një krisur kasaforte. Mjerë duart e tij nëse dridhen. […] Prandaj, qetësia dhe pasioni janë të dyja të nevojshme. Përkthyesi duhet të jetë si mistik ashtu edhe inxhinier. Prandaj, përkthimi është më shumë sesa një ushtrim: është një akt asketizmi dhe dashurie.<ref>M. Onofri, ''Gesualdo Bufalino: autoportret me karakter'', «Nuove Effemeridi», 1992, f. 31-32.</ref>"|}} Elemente më objektive dhe të verifikueshme në lidhje me këtë çështje mund të nxirren drejtpërdrejt nga letrat e shkrimtarit, në veçanti nga korrespondenca e tij e rinisë me Angelo Romanò-n . Në dy letra nga fundi i vitit 1944, të cilat të dy shkëmbyen kur Bufalino ishte i shtruar në spital në Scandiano për shkak të fillimit të [[Tuberkulozi|tuberkulozit]], problemi i përkthimit ngrihet në një moment të caktuar:{{Blockquote|"Aktualisht po përballem me një ushtrim të pafrytshëm në përkthimin e "Luleve të së Keqes" në vargje italiane. Dhe do të doja të dëgjoja mendimet tuaja, dhe nëse mendoni se duhet të ndjekim një ekuivalencë metrike (në çdo rast, një shumë fleksibile) për ata Aleksandrinë kompakt dhe përfundimtarë (enjambement është i rrallë, dhe cezura është klasike). Së fundmi, dua t'ju them: një varg si "O vase de tristesse, o grande taciturne" mund të rishkruhet, sipas mendimit tim, vetëm si "O vase of trishtim, o grande taciturna". Dhe kjo, për shkak të natyrës së vargjeve baudeliane, ndodh aq shpesh sa deri më tani kam menduar se është më mirë të mbështetem në vargje me katërmbëdhjetë rrokje. Por është vetëm një ushtrim. Më tregoni çfarë mendoni për këtë gjithsesi.<ref>Letër nga Bufalino, 1 dhjetor 1944.</ref>"|}} Disa fragmente nga përgjigjja e Romanò-së:{{Blockquote|"Sa i përket Baudelaire-it, mund t'ju jap vetëm disa këshilla këtu: por ndërkohë, më duket se ekuivalenca metrike nuk duhet të çojë në rezultate tepër të mundshme. […] Mendoj se atmosfera mund të rikrijohet duke u mbështetur në një dialog me kadenca të brendshme delikate, ndoshta duke hequr rimat të cilat në një përkthim gjurmues do të bëheshin pothuajse të nevojshme.[…]<ref>Letër nga Romanò e datës 21 dhjetor 1944.</ref>"|}} Ky pasion mund të shihet edhe në referencat e ndryshme që autori bën në rrëfimin e tij. Në disa pasazhe të ''[[Il Malpensante]]'', sipas Bufalinos{{Blockquote|"Përkthyesi është i vetmi lexues autentik i një teksti. Nuk po flas për kritikët, të cilët nuk kanë as dëshirën dhe as kohën për t'u angazhuar në luftime po aq trupore trup më trup, por as autori nuk di më shumë për atë që ka shkruar sesa mund të hamendësojë një përkthyes i dashuruar. [...]<ref>G. Bufalino, ''Il malpensante, almanaku i vitit që kaloi'', Bompiani, Milano 1987, f. 55.</ref>"|}} Në një aforizëm tjetër, Bufalino sqaron:{{Blockquote|"Sepse kritiku i një teksti është thjesht pretendenti që i afrohet, autori babai dhe burri, ndërsa përkthyesi është i dashuri.<ref>G. Bufalino, ''Il malpensante, almanaku i vitit që kaloi'', Bompiani, Milano 1987, f. 81.</ref>"|}} === "Qyteti i Teatrit" === [[Skeda:Lettere_a_Sciascia_06.jpg|parapamje|Letrat e Bufalinos drejtuar Sciascia-s]] Bufalino kishte një pasion dhe dashuri të madhe për Comiso-n e tij, të cilin e përkufizonte si një qytet teatri: meqenëse në çdo cep është e mundur të ndjekësh një shfaqje[1]; qyteti merr kuptimin e një vendi intimiteti kolektiv: treg, arengo, kishë, teatër, varreza…[2]. Autori e përshkruan qytetin e tij me çdo detaj, nga pozicioni gjeografik te arkitektura e ndërtesave, nga ngjarjet e qytetit te karakteristikat e popullsisë që jeton atje.{{Blockquote|"Shtrihet, [[Comiso]], në rrëzë të [[Iblei]], në pikën ku mali zbutet dhe rrallon pemët e tij të karabit për t'i bërë vend të korrave pjellore të fushës.<ref name="G. Bufalino, 1990, f. 127">G. Bufalino, ''Comiso ancora'', në Id., ''La luce e il piangere'', Editori Riuniti-Sellerio, Romë-Palermo 1990, f. 127.</ref>"|}} Komiso është një nga dymbëdhjetë komunat në provincën e Raguzës, me shumë mundësi e themeluar pranë Kasmenës së lashtë, një koloni sirakuzane e themeluar mbi një vendbanim të hershëm sicilian. Vendndodhja e saj është e mrekullueshme: e vendosur në rrëzë të Maleve Iblei, ajo shtrihet deri në fushën pjellore të Luginës Ippari, disa kilometra larg [[Deti Mesdhe|Mesdheut]] . Gjatë periudhës mesjetare, qyteti ishte pjesë e Qarkut prestigjioz të Modikës dhe kaloi në duart e lordëve të ndryshëm deri në vitin 1423, kur u ble nga familja ''Naselli'', e cila e zotëroi atë deri në fund të feudalizmit në [[Siçilia|Siçili]] (shekulli i 18-të). Kështu u ndërtuan ndërtesa të rëndësishme civile dhe fetare, dhe, midis shekujve 16 dhe 17, monumentet kryesore të qytetit. Megjithatë, një katastrofë do ta fshinte këtë shkëlqim: tërmeti shkatërrues i vitit 1693, i cili shkatërroi pothuajse plotësisht pamjen mesjetare të Komiso-s (dhe Val di Noto) dhe kërkoi që punëtorët vendas ta rindërtonin qytetin në stilin barok. Bufalino ishte në gjendje të kapte dhe fotografonte me fjalë imazhe vizuale dhe emocionale të qytetit të tij të lindjes, duke i bërë ato të intensifikuara dhe interesante. Në fakt, ai ishte një eksplorues i palodhur dhe i vëmendshëm i çdo cepi të asaj cope të vogël toke nga e cila mori kaq shumë frymëzim. Kështu, Comiso mund të mburret me një repertor faqesh të bukura letrare që e vendosin atë në ballë, falë atyre që lindën, jetuan atje dhe kuptuan karakteristikat e tij unike. Autori i kushtoi shumë shkrime qytetit të tij, veçanërisht ngjarjeve të së kaluarës, ndërsa ndalet edhe në ngjarjet aktuale, të cilat shpesh i sjellin keqardhje dhe dhimbje. Një [[Poezia|poezi]] rinore nga Bufalino i kushtohet Hipparit :{{Blockquote|"Për në lumë Hipparis i vjetër, shtrati më i bardhë i lumit, Të kam besuar fëmijërinë time, Të kam treguar historinë e ligë. Si gjarpërinj në çarjet e tua më presin gjithë ditët e mia, i varrosur në ujërat e tua është guri i zemrës sime. Hipparis, lumë i vjetër i erës, Dua të vij të të vizitoj një verë. Sa rërë kohe ka fluturuar midis brigjeve të tua të dritës së shpejtë, sa gërsheta të liga kanë heshtur në pragjet e dritareve nuk shoh më. Ah sy dhe shalle të verbëri të zbehtë, ah vazo me borzilok të errët, gojë e murosur e dashurisë sime! Hipparis i vjetër, lumë i plagosur, më lejo të dëgjoj përsëri zërin tënd. Kam zbritur nëpër rrugë të kuqe, do të kthehem nëpër rrugë të zeza; me shkëndijën e fundit të ajrit midis buzëve të mia do të thërras emrin tënd nga larg. A mund ta arrija gojën tënde prej balte të përtac, prej kallamishtesh të trishtueshme, ku të kërkon deti i pafund. Hippari i vjetër, lumë cigan, ku vdes ti, edhe unë dua të vdes.<ref>G. Bufalino, ''Al fiume'', në Id., ''L'amaro miele'', Einaudi, Torino 1982, f. 55.</ref>"|}} Zemra që rreh e Comiso-s sot, ashtu siç ishte në themelimin e saj, është ''Piazza Fonte Diana'', me një shatërvan kushtuar perëndeshës në qendër të saj. Burimi dikur furnizonte banjat romake ngjitur, nga të cilat janë zbuluar mbetjet e një mozaiku dyshemeje imagjinativ që përshkruan [[Neptuni (mitologji)|Neptunin]] midis Nereideve dhe delfinëve.{{Blockquote|"[…] është një qytet i lashtë, i cili u rrit rreth një burimi të lashtë që mori emrin nga Diana, jo pa arsye, pasi rrënojat e banjove termale dhe mozaikëve me figura perëndish dhe perëndeshash kanë dalë në sipërfaqe në afërsi.<ref name="G. Bufalino, 1990, f. 127"/>"|}} Sheshi kufizohet tërësisht nga ndërtesa, pothuajse të gjitha që datojnë nga fundi i shekullit të 19-të dhe fillimi i shekullit të 20-të; midis tyre është bashkia neoklasike . Bufalinos i pëlqente të theksonte perimetrin e vogël të sheshit, duke u ndalur në bare, dyqane, kioska gazetash, banka, berberhane, shoqata dhe klube të ndryshme. {{Blockquote|"Mund të tregoja historinë e çdo dyqani, dyqani apo kioske gazetash gjatë tre, ndoshta katër brezave. Kioska gazetash, duhanpirës, ​​kafene, berberë, shitës ushqimesh... Sa prej tyre kam parë duke shikuar nga dera për të parë orën në frontonin e bashkisë? Sa fantazma të njohura kanë kaluar mbi të njëjtat pllaka ku sot këmba ime, përmes konsumimit të mëtejshëm, gjurmon gjurmën e lashtë të këpucës së fëmijërisë...<ref>''Il bileo bile'', f. 72-73.</ref>"|}} ''Piazza delle Erbe'', ku dikur ndodhet kompleksi që dikur formonte tregun e lashtë të peshkut, ishte gjithashtu shumë i dashur për shkrimtarin. Në vitet e fundit të jetës së tij, ky vend ishte një nga destinacionet e rregullta ditore të Bufalinos, i cili, pas vizitës së tij të zakonshme në Piazza Fonte Diana, e donte shumë.{{Blockquote|"[…] duke shëtitur në mënyrën e vjetër në oborrin e ajrosur të Tregut të vjetër të Peshkut, që tani përdoret për qëllime më shpirtërore, i cili me shatërvanin e tij të vogël dhe lozhat përreth, larg trafikut të qytetit, ripërtërin qetësinë e një Vile të Mistereve ose të një manastiri të vogël… ''Il bileo bile'', f. 74.</ref>"|}} Kujtimi i Bufalinos nxitet gjithashtu nga aspekte negative të Komisos moderne, siç është lloji i "pushtimit" që pësoi qyteti i tij në fillim të viteve 1980, të cilin shkrimtari e dëshmoi përsëri. Në verën e vitit 1981, gjatë një [[Lufta e Ftohtë|Lufte të Ftohtë]] të përshkallëzuar, marrëveshjet [[NATO|e NATO-s]] vendosën instalimin e një numri të caktuar të kokave bërthamore në Komiso . Aeroporti i vjetër ushtarak " Vincenzo Magliocco ", i ndërtuar gjatë [[Italia fashiste|regjimit fashist]] disa kilometra larg qendrës së qytetit, u zgjodh për bazën e raketave. Dyzet vjet pas [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]], përsëri një teatër vdekjeje, aeroporti "Magliocco" strehon pajisje të tmerrshme shkatërruese; edhe në këtë situatë Bufalino ka diçka për të thënë:{{Blockquote|"Askush nuk mendonte më për këtë, askush nuk mund ta imagjinonte që nga kaq shumë vende të së kaluarës, të vjetëruara ose të shkatërruara, vetëm ky, më i ligu, do të ringjallej, do të rilyhej si i ri, një strehë për pajisje të tjera vrasëse, edhe më budallaqe dhe të përsosura, të quajtura (kush e di se çfarë do të thotë kjo) [[raketa kruiz|Kruiz]]….<ref>G. Bufalino, ''Museo d'ombre'', Sellerio, Palermo 1982, f. 50.</ref>"|}} Për arsye krejtësisht të ndryshme, Bufalino dhe qyteti i tij, nga një rastësi e çuditshme, u bënë papritur të famshëm në të njëjtin vit. Autori u pyet vazhdimisht për raketat dhe, mbi të gjitha, për shumë lëvizje paqësore që përshkuan sheshet dhe rrugët e Komiso-s në ato vite, duke protestuar kundër luftës bërthamore dhe "pushtimit amerikan".{{Blockquote|"[…] Unë nuk e shtroj problemin më dramatikisht sesa një banor i [[Italisë Qendrore]] ose [[Evropës]]. Unë besoj se një luftë bërthamore do të shkatërronte jo vetëm [[Comiso]] dhe "kujtesën" e tij, por të gjithë qytetërimin. Pra, duket e vogël, ose fëminore, të shqetësohem për fatin tim privat ose atë të vendit tim.<ref>G. P. Calabrese, ''Terra di consumo'', «Il Messaggero», 21 korrik 1983.</ref>"|}} Prandaj, ajo që ndjeu shkrimtari nuk ishte aq shumë tmerri se mos Comiso mund të ishte shënjestra kryesore e një [[Lufta bërthamore|lufte atomike]], por, në përputhje me mosbesimin e tij të plotë ndaj atyre që mbajnë pushtetin politik,{{Blockquote|"[…] frika ekzistenciale e një njeriu që e gjen veten të qeverisur nga njerëz që nuk i respekton dhe që në vend të kësaj besojnë se janë interpretues të interesave autentike të popullit. I vetmi interes i vërtetë është paqja.<ref>G. Mazzone, ''Kam frikë nga Super-të Mëdhenjtë, ata janë domosdoshmërisht Super-Budallenj'', «Giornale di Sicilia», 14 gusht 1981.</ref>"|}} [[Skeda:Comiso_Fonte_Diana.jpg|parapamje|Shatërvani Diana në Comiso]] Për të gjetur një zgjidhje, autori ironikisht sugjeron ''emërimin e dy poetëve si krerët e dy superfuqive'' . Në vitin 1987, dy [[Superfuqia|superfuqitë]] arritën një marrëveshje mbi reduktimin e [[Arma bërthamore|armëve bërthamore]], e cila i parapriu çmontimit të [[Raketa (armë)|raketave]] në bazën Comiso në vitin 1991, duke bërë që Bufalino dhe vendi i tij të merrnin frymë lirisht. Por Komiso i rrëfyer nga Bufalino është mbi të gjitha ajo e kohës që ishte, e cila mbeti e ngulitur në zemrën e tij dhe për të cilën mund ta verifikojmë kujtesën prekëse kryesisht në dialogun me "botën e djeshme" të ''Museo d'ombre'' . Edhe duke marrë parasysh "periudhën bërthamore" të shkurtër dhe shumë evolucione deri më tani, qyteti i Bufalinit ka mbetur një qytet i vogël me dimensione ende njerëzore. Është pikërisht kjo arsye që e çoi autorin në zgjedhjen vendimtare të qëndrimit në "pallatin e tij burg "; ai nuk u lodh kurrë nga mendimi për ta rivizituar atë në çdo aspekt, duke nxjerrë sugjerime të pafundme për faqet e tij. Ai me dëshirë nuk udhëtoi, duke preferuar që udhëtimet mendore të kryheshin përmes fjalëve të autorëve të tij më të dashur. Ndër shumë mënyra udhëtimi, "mënyra supreme", për Bufalinon,{{Blockquote|"[…] do të thotë të qëndrosh ulur, duke ëndërruar me sy hapur, në studion tënde. I dashur për [[Ariosto]], i cili preferonte të shfletonte atlasin e [[Claudio Ptolemeut|Ptolemeut]] në një kolltuk sesa të mbështetej në tavolinat e brishta të një varke; i dashur për [[Leopardi]] (“Mjerisht, mjerisht, por sapo ta njohësh botën - ajo nuk rritet, përkundrazi, zvogëlohet…”) dhe për vëllain e tij Baudelaire (“Mjerisht, sa e madhe është bota në dritën e llambave - Sa e vogël është në sytë e kujtesës!”)<ref>G. Bufalino, ''Peyrefitte dhe Siçilia ose udhëtimi në stilin antik'', në Id., ''La luce e il piangere'', Editori Riuniti-Sellerio, Romë-Palermo 1990, f. 55-56.</ref>"|}} Në Comiso, ''një qytet me gjak të ëmbël, me zhurma fantastike, me hëna, me serenata'' , Bufalino bredhte i qetë, me besim, veçanërisht në vendet më të dashura për të, ato të rinisë së tij. Në vitet e fundit të jetës së tij, ai prirej të kishte një sërë zakonesh dhe ritualesh të përditshme që duheshin respektuar me përpikëri; në fakt, ditët e tij përfshinin, pas disa orësh të dedikuara për lexim dhe shkrim, një shëtitje në mëngjes nëpër rrugët e qendrës historike deri në bibliotekën komunale, ku ndalonte vetëm për të thithur aromën e njohur të librave dhe për kënaqësinë e shfletimit të tyre. Nga biblioteka komunale ai më pas kaloi në bibliotekën "e tij" në korridoret e tregut të vjetër të peshkut, nën portikët e të cilit bisedonte me miqtë. Pasditja e tij kaloi në qetësi midis leximit, kujdesit për postën, muzikës, përpara se të merrte rrugën drejt sheshit të zakonshëm ''Piazza Fonte Diana'' . Nga këtu ai arriti në ''Klubin Kulturor Casmeneo dhe Diana aty pranë '', ku kaloi dy orë të këndshme në shoqërinë e miqve duke luajtur brixh, skala quaranta ose [[Shahu|shah]] dhe ku vëzhgoi me kuriozitet të pangopur "skeçet teatrale" të vogla që anëtarët e klubit ishin të prirur natyrshëm t'i luanin. Në shtëpi ai u zhyt përsëri midis librave, kasetave video, disqeve, duke mbajtur vazhdimisht një fletë letre në dorë për të shënuar një ide, një frazë ose një fjalë të thjeshtë. Edhe në "vetmijërinë" e tij në qytet, dritaret e panumërta të hapura në botë të shumëfishta e lejonin atë të shkonte përtej...{{Blockquote|"[…] cilat ishin me sa duket kufijtë e saj natyrorë, ai gardh leopardian që duket se bllokon shikimin, por që në realitet i sjell mendimet në dialog me problemet e përjetshme: dashurinë, jetën, vdekjen, kuptimin e ekzistencës.<ref>S. Scalia, ''Shiritja është shuar'', «La Sicilia», 15 qershor 1996.</ref>"|}} Comiso, pra, vrimë e zezë, pallat burgu, bunker, strehë, strofkë, bark mbrojtës, mushkëri e hekurt (të gjitha përkufizime që Bufalino i dha qytetit të tij), bëhet pengesa e nevojshme për të kaluar kufirin e horizontit.{{Blockquote|"Kam shkruar shumë për Siçilinë, […], nëse mund të nxirrja një rregull prej saj, nuk ishte për ta promovuar veten si gjykatës ose mësues, kirurg ose klinicist të popullit tim, por për t'i kuptuar ata me përulësi.<ref>G. Bufalino, ''La luce e il piangere'', Editori Riuniti-Sellerio, Romë-Palermo 1990, kopertina e pasme.</ref>"|}} == Bufalino në kinema == Regjisori i parë që provoi dorën e tij në tekstet e Bufalino ishte Beppe Cino . Nga ''Diceria dell'untore'' Cino bazoi filmin me të njëjtin emër ( ''Diceria dell'untore'' ), i lëshuar në vitin 1990. Në vitin 2007, Cino drejtoi ''[[Quell'estate felice]]'', përshtatur lirisht nga ''[[Argo il cieco]]'' . Në vitin 2010, muzikanti, piktori dhe regjisori Franco Battiato realizoi filmin ''[[Auguri don Gesualdo|“Auguri don Gesualdo”]]'', një dokumentar për shkrimtarin duke përdorur materiale dhe intervista të pabotuara më parë. Franco Battiato deklaroi në këtë drejtim: «Do të doja të tregoja mirësinë e tij. Të tregoja historinë e njeriut më shumë sesa të shkrimtarit, një njeri të madh, që të gjithë e njohin tashmë. E realizova këtë film dokumentar me dashuri.» <ref>{{Cite web |last=Gaspare Agnello |date=2010-03-30 |title=Auguri Don Gesualdo, Un docufilm di Franco Battiato. Recensioni e Commenti |url=https://www.gaspareagnello.it/2010/03/auguri-don-gesualdo-un-docufilm-di-franco-battiato-recensioni-e-commenti/ |language=it-IT}}</ref> Franco Battiato, duke folur për Bufalinon dhe filmin dokumentar, tregon një anekdotë rreth marrëdhënies së tij me shkrimtarin Vincenzo Consolo, për të cilin tha: «Madje e kam hequr nga lista e armiqve të mi.»<ref>{{Cite web |title=Battiato su Bufalino |url=http://www.elapsus.it/2011/09/battiato-su-bufalino.html|language=it}}</ref> Arsyeja e konfliktit midis të dyve është e paqartë, ndoshta ishte thjesht një formë zilije për marrëdhënien e privilegjuar të krijuar midis Sciascias dhe Bufalinos. Në vitin 2007, regjisori iranian Nosrat Panahi Nejad realizoi filmin dokumentar ''Zhdukja e Gesualdo Bufalinos, Bitter Honey'' : zëri është nga Gesualdo Bufalino, i cili reciton disa nga poezitë e tij të marra nga ''Bitter Honey''.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=rNAItXSq4ZE|title=La scomparsa di Gesualdo Bufalino, Amaro miele, di Nosrat Panahi Nejad (un brano)|language=it}}</ref> == Vepra == === Trillim dhe poezi === {{Div col}} * ''[[Diceria dell'untore]]'', romanzo, insieme al volumetto ''[[Istruzioni per l'uso]]'', Palermo: Sellerio, 1981, 1990; insieme a ''Istruzioni per l'uso'' e ''Museo d'ombre'', Milano: Bompiani, 1982; con prefazione, cronologia e bibliografia di Francesca Caputo e con un'intervista di Leonardo Sciascia, Milano: Bompiani, 2001. ISBN 978-88-452-9152-4 * ''[[L'amaro miele]]'', poesie, Torino: Einaudi, 1982, 1989 (nuova ed. accresciuta), 1996 * ''[[Dicerie coniugali]]'', Palermo: Sellerio, 1982. * ''[[Museo d'ombre]]'', Palermo: Sellerio, 1982. * ''[[Il vecchio e l'albero]]'', racconto, con un'incisione originale di L. Cottini, Milano: Sciardelli, 1983; poi pubblicato ne ''L'uomo invaso'', 1984. * ''[[Argo il cieco ovvero i sogni della memoria]]'', romanzo, Palermo: Sellerio, 1984, 1990. ISBN 978-88-452-4633-3 * ''[[La bellezza dell'universo]]'', racconto, con tre disegni e un'incisione di A. Manfredi, Cava dei Tirreni: Avagliano, 1986; ne ''L'uomo invaso'', 1986. * ''[[L'uomo invaso e altre invenzioni]]'', racconti, Milano: Bompiani, 1986, 1989. ([[Premio letterario Racalmare Leonardo Sciascia]] 1986) * ''[[Saline di Sicilia]]'', Palermo: Sellerio, 1988. * ''[[Le menzogne della notte]]'', Milano: Bompiani, 1988, 1990; Milano: CdE, 1988; edizione scolastica a cura di Nunzio Zago, Milano: Bompiani, 1991; con introduzione e note di Nunzio Zago, cronologia e bibliografia di Francesca Caputo, 2001. ISBN 978-88-452-9150-0 * ''[[Il matrimonio illustrato]]'' (con la moglie Giovanna), Milano: Bompiani, 1989; Milano: CdE, 1990. * ''La panchina'', racconto pubblicato nel volume ''Trittico'' insieme a ''Catarsi'' di [[Vincenzo Consolo]] e ''Quando non arrivarono i nostri'' di [[Leonardo Sciascia]] e [[Antonio Di Grado]], Catania: Sanfilippo, 1989. * ''[[Invito alle "Fêtes galantes]]" di Verlaine'', con incisioni di C. Tolomeo, Milano: Sciardelli, 1989. Ripubblicato in ''Saldi d'autunno''. * ''[[Calende greche, frammenti di una vita immaginaria]]'', Napoli: Guida, 1990; Farigliano (CN): Milanostampa, 1990; col titolo ''Calende greche, ricordi d'una vita immaginaria'', edizione riveduta dall'autore, Milano: Bompiani, 1992. ISBN 978-88-452-1829-3 * ''[[Saldi d'autunno]]'', Milano: Bompiani, 1990, 2002. * ''[[Pagine disperse]]'', Caltanissetta: [[Salvatore Sciascia (editore)|Salvatore Sciascia Editore]], 1991. Edizione pubblicata dal comune di Comiso in occasione del sessantesimo compleanno dell'autore. * ''[[Qui pro quo (romanzo)|Qui pro quo]]'', romanzo, Milano: Bompiani, 1991; con uno scritto di Giuseppe Traina, ivi, 2003. * ''[[Rondò della felicità]]'', con tre acqueforti di P. Guccione, Trento: [[La Corda Pazza Edizioni]] di [[Lillo Gullo]] e [[Flora Graiff]], 1991. * ''Secondo battesimo'', con incisioni di P. Guccione, Trento: Gullo, 1991. * ''[[Sillabario del peccato]]'', con una serigrafia di S. Fiume, Manduria-Bari-Roma, Lacaita: "Fogli da Borgo Celano", 1992. * ''[[Il Guerrin meschino, frammento di un'opra di pupi]]'', Catania: Il Girasole, 1991; Milano: Bompiani, 1993; con un'introduzione di Alberto Cadioli, 1998. * ''[[Lamento del vecchio puparo]]'', Roma: Edizioni dell'Elefante, 1992. * ''[[Cento sicilie]]'', antologia di testi a cura di Nunzio Zago, La Nuova Italia, 1993. * ''[[I languori e le furie]]'', poesie, Catania: Il Girasole, 1995. * ''Il fiele ibleo'', Cava dei Tirreni: Avagliano, 1995. * ''[[Tommaso e il fotografo cieco]]'', romanzo, Milano: Bompiani, 1996. ISBN 978-88-452-5493-2 (Premio letterario Racalmare Leonardo Sciascia 1996) * ''[[Opere. 1981-1988]]'', a cura di [[Maria Corti]] e Francesca Caputo, introduzione di Maria Corti, Milano: Bompiani, 1992, 2010. ISBN 978-88-452-5782-7 * ''Opere. 1989-1996'', a cura di Francesca Caputo, Milano: Bompiani, 2007. ISBN 978-88-452-5784-1 {{Div col end}} === Ese, aforizma dhe letra === * Parathënie dhe pjesët ''A Teatri i Qytetit'', ''Varfëria dhe Krimi në Comiso'' dhe ''Muzeu i Hijeve'' në AA.VV., ''Comiso viva'', 1976. * Redaktimi i albumit fotografik ''"Comiso Yesterday.'' ''Imazhe të Jetës Rurale dhe Elegante'' ," Palermo: Sellerio, 1978. * ''Mod. 740'', me një gravurë nga F. Rognoni, Milano: Sciardelli, 1984; ribotuar në ''Cere perse'' me titullin <nowiki>''Il gabelliere e le muse''</nowiki> . * ''[[Cere perse|Dylli i humbur]]'', Palermo: Sellerio, [[1985]] * ''[[Il malpensante, lunario dell'anno che fu|Malpensante, Almanaku i Vitit që Ishte]]'', Milano: Bompiani, 1987. * ''Një Fjalor Personazhesh të Trillimeve. Nga Don Kishoti te i Paemërtueshmi'', ese, Nju Jork: Il Saggiatore, 1982; Nju Jork: Mondadori, 1989. * Tekst nga albumi fotografik i G. Leone, ''L'isola nudo'', 1989. * ''Kur? Cui? Kuis? Kuomodo? Kuid?'', punimet e seminarit të fjalëve mbi mënyrat dhe arsyet e të shkruarit, Taormina: Edizione di "Agorà", 1989. * ''[[La luce e il lutto|Dritë dhe Zi]]'', Palermo: Sellerio, 1988 (përmbledhje e editorialeve dhe aforizmave) * ''Bojëra e Djallit'', me një gravurë nga S. Viganone, Milano: Sciardelli, 1991 (e mbledhur tashmë në ''Cere perse'' ) * Teksti i albumit fotografik AA.VV., ''Il tempo in posa'', Palermo: Sellerio, 1992. * ''Korrespondencë nga rinia e tij (1943-1950)'', përmbledhje letrash me Angelo Romanò-n, Catania: Il Girasole, 1994. * ''Shkëmbi i Fjalëve'', Milano: Bompiani, 1994 (aforizma) * ''Fëmija i Parajsës. Cinephilia'', me një parathënie nga V. Zagarrio dhe një pasthënie nga A. Di Grado, Comiso: Salarchi Immagini, 1996. * ''Verga dhe Kinema. Me një skenar të pabotuar të Verga për Cavalleria Rusticana'', tekst nga Gesualdo Bufalino, redaktuar nga Nino Genovese dhe Sebastiano Gesù, Catania, 1996. === Përkthime === * Jean Giraudoux, ''[[Susanna e il Pacifico|Susanna dhe Paqësori]]'', Palermo: Sellerio, 1980. * Madame de La Fayette, ''[[L'amor geloso|Dashuri xheloze]]'' (me P. Masino), Palermo: Sellerio, 1980. * Paul-Jean Toulet, ''[[Controrime|Counter-Rhymes]]'', Palermo: Sellerio, 1981. * [[Charles Baudelaire]], ''Lulet e së Keqes'', Milano: Mondadori, 1983. * Terence, ''Adelphoe'', Instituti i Dramës Antike, 1983. === Kuratorë === * Matteo Maria Boiardo, ''Vepra'', përzgjedhje dhe hyrje nga Gesualdo Bufalino, Romë: Instituti Shtetëror i Monedhës dhe Poligrafik, 1995. * Gualberto Alvino, ''Midis gjuhësisë dhe letërsisë.'' ''Shkrime mbi D'Arrigo, Consolo dhe Bufalino'', «Quaderni Pizzutiani IV-V», Romë, Fondazione Pizzuto, 1998. * ''Në cepin më të largët të Siçilisë së largët. Letra nga Gesualdo Bufalino drejtuar Gualberto Alvino-s, redaktuar nga marrësi'', në "Fermenti", XXXIII 2003, 225 faqe.&nbsp;15–22. * [[Gustave Flaubert]], ''Kujtimet e një të Çmenduri'', Firence: Passigli, 2007. === Takime të dokumentuara === * ''Shprehja e kujtesës së dikujt'' . Takimi me Gesualdo Bufalino, Shkolla e Mesme "Vittorio Emanuele II", Palermo, 18 dhjetor 1995. * ''Të jesh apo të Ri-Be'', një bisedë me Gesualdo Bufalinon, redaktuar nga Paola Gaglianone dhe Luciano Tas, me një shënim kritik nga Nunzio Zago, Romë: Omicron, 1996. * ''Urimet më të mira, Don Gesualdo'' : një film dokumentar nga Franco Battiato mbi Gesualdo Bufalino, me këshilla letrare nga Manlio Sgalambro, tregim nga Giulio Brogi, Milan, Bompiani, 2010 ISBN 978-88-452-6586-0 == Shënime == <references /> == Bibliografia == * Ella Imbalzano, ''Of Ashes and Gold: Gesualdo Bufalino'', Bompiani, Milano, 2008. ISBN 9788845260797 . * Sarah Zappulla Muscarà (redaktuar nga), ''Tregimtarët sicilianë të periudhës së pasluftës'', Giuseppe Maimone Editore, Catania, 1990. * Franco La Magna, ''"Ekrani dridhet.'' ''Letërsia dhe kinemaja siciliane'' ," Città del Sole Publishing, Reggio Calabria, 2010. ISBN 978-88-7351-353-7 * Carmelo Ciccia, "Gesualdo Bufalino", në: C. Ciccia (red.), ''Profile të Letërsisë Siçiliane nga Shekulli i 18-të deri në Shekullin e 20-të'', Botime të Qendrës së Kërkimeve Ekonomike dhe Shkencore, Catania, 2002. * Gesualdo Bufalino, ''Bile Iblean'', Avagliano Editore, Cava dei Tirreni (SA), 1995. == Hyrje të ngjashme == * Leonardo Sciascia * Salvatore Fiume * Piero Guccione * Vincenzo Consolo == Projekte të tjera == {{Sisterlinks|q}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} [[Kategoria:Përkthyes nga frengjishtja]] [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Palermos]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1996]] [[Kategoria:Lindje 1920]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] p37qdnfj9g9xehawve946nrx7b0p4ee 0 401181 2985331 2984997 2026-05-29T14:25:37Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi italiane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985331 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Nota disambigua/styles.css" /><templatestyles src="Avviso permanente/styles.css" />{{Bio|Nome=Giuseppe|Cognome=Fenoglio|PostCognome=, detto '''Beppe'''|ForzaOrdinamento=Fenoglio|Sesso=M|LuogoNascita=Alba|LuogoNascitaLink=Alba (comune italiano)|GiornoMeseNascita=1º marzo|AnnoNascita=1922|LuogoMorte=Torino|GiornoMeseMorte=18 febbraio|AnnoMorte=1963|Epoca=1900|Attività=partigiano|Attività2=scrittore|Attività3=traduttore|Nazionalità=italiano|Immagine=Beppe Fenoglio cropped.jpg|Didascalia=Beppe Fenoglio}}'''Giuseppe Fenoglio''',i njohur si '''Beppe''' (Alba, 1 Mars 1922 – Torino, 18 Shkurt 1963) ishte një partizan,shkrimtar dhe përkthyes italian. [[Skeda:Beppe Fenoglio cropped.jpg|parapamje|Beppe Fenoglio]] Veprat e tij paraqesin dy drejtime kryesore:botën rurale të Langhe-s dhe lëvizjen [[Rezistenca italiane|italiane të rezistencës]],të dyja të frymëzuara kryesisht nga përvojat e tij personale;në mënyrë të ngjashme,Fenoglio e shprehu veten në dy stile:kronikën dhe {{'}} ''[[Poezia epike|.]]'' Fenoglio u rekrutua në vitin 1943; përpara se të përfundonte stërvitjen e oficerëve,Italia iu dorëzua Aleatëve dhe [[Gjermania naziste]] pushtoi pjesën më të madhe të vendit. Njësia e tij e stërvitjes u shpërnda dhe Fenoglio u përball me një udhëtim të vështirë për në shtëpi. Ai kaloi disa muaj i fshehur në [[Roma|Romë]] përpara se t'u bashkohej partizanëve në janar 1944.Pasi luftoi deri në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]],ai përktheu libra të shumtë nga [[Gjuha angleze|anglishtja]] dhe shkroi veprat për të cilat është më i njohur,ndërsa punonte si nëpunës për një kompani pranë Albës. Romani i tij më i njohur, i konsideruar nga shumë si më i miri, ''Johnny the Partisan'',u botua pas vdekjes për herë të parë në vitin 1968.Ai vdiq në Torino,vetëm 40 vjeç,nga [[Kanceri në mushkëri|kanceri bronkial]] . == Biografia == [[Skeda:Casa_di_Beppe_Fenoglio.JPG|parapamje|Shtëpia e Beppe Fenoglio në Alba, e vendosur pranë katedrales]] === Vitet e hershme === I pari nga tre fëmijë,Beppe lindi në Alba në Langhe më 1 mars [[1922]] nga Amilcare,një djalë kasapi me prirje politike [[Socializmi|socialiste]] dhe një ndjekës i Filippo Turati-t,dhe Margherita Faccenda,një grua me karakter të fortë.Në [[1928|vitin 1928,]]<nowiki/>babai i tij arriti të ngrinte biznesin e tij,duke blerë një dyqan kasapi në Piazza del Duomo,i cili i siguroi atij të ardhura të mira.Pas Beppe-s,lindi Walter (1923-2007),një menaxher i ardhshëm [[Fiat|i FIAT-it]] në [[Gjeneva|Gjenevë]] dhe [[Parisi|Paris]] dhe drejtor i ardhshëm komercial i FIAT Auto,dhe Marisa (1933-2021). Si fëmijë,Beppe ndoqi shkollën fillore "Michele Coppino" në Alba dhe tregoi se ishte një fëmijë inteligjent dhe i kujdesshëm,duke vuajtur nga një [[Belbëzimi|belbëzim]] i lehtë.Pasi mbaroi shkollën fillore,nëna e tij,me këshillën e mësueses dhe pavarësisht vështirësive të vazhdueshme financiare të familjes,e regjistroi djalin e saj në shkollën e mesme "Govone" në Alba. Një nxënës shembullor dhe i apasionuar pas [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]], ai ishte një lexues i pangopur dhe madje filloi disa [[Përkthimi|përkthime]], të cilat do të rezultonin të parat e një serie të gjatë. Që atëherë,bota e tij ideale kulturore do të ishte [[Anglia]] elizabetiane dhe revolucionare.<ref name="bio2">{{Cite web |title=Biografia su Centro studi Beppe Fenoglio |url=http://www.centrostudibeppefenoglio.it/Personaggi/personaggi_scheda.php?ID=39}}</ref> Në shkollën e mesme ai pati mësues të shquar dhe për të të paharrueshëm,si Leonardo Cocito-një mësues i [[Gjuha italiane|gjuhës italiane]],[[Komunizmi|një komunist]],i cili ishte ndër të parët që iu bashkua [[Rezistenca italiane|Rezistencës]] si partizan, në radhët e Giustizia e Libertà (pavarësisht ideologjisë së tij politike),pastaj në grupin e Badoglios,dhe i cili u var përfundimisht nga gjermanët më 7 shtator [[1944]] - dhe Pietro Chiodi,një mësues [[Historia|historie]] dhe [[Filozofia|filozofie]],një studiues i madh i [[Søren Kierkegaard]] dhe [[Martin Heidegger]];edhe ai më vonë do të bëhej partizan,një shok i vetë Cocitos,por do të deportohej në një [[Kampi i përqëndrimit|kamp përqendrimi]] gjerman,duke i mbijetuar luftës.Të dy ishin një frymëzim për pjekurinë e ndërgjegjes [[Kundërfashizmi|antifashiste]] të Fenoglios. Në [[1940|vitin 1940]] ai u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë në [[Universiteti i Torinos|Universitetin e Torinos]],të cilin e ndoqi deri në [[1943|vitin 1943]],kur u thirr për shërbim ushtarak dhe u dërgua fillimisht në Ceva ( [[Kuneo|Cuneo]] ) dhe më pas në Pietralata ( [[Roma|Romë]] ),në kursin e trajnimit për kadetë oficerësh. === Jeta partizane === <templatestyles src="Citazione/styles.css" />Spektakli i 8 shtatorit lokal,dorëzimi i një kazerme që përmbante një regjiment të tërë përpara dy makinave të blinduara gjermane jo tërësisht të pajisura me personel,dhe deportimi në Gjermani në vagonë ​​të vulosur i kishin bindur të gjithë,familjen dhe ata që jetonin aty,se Xhoni nuk do të kthehej kurrë. (Partizani Xhoni,Kapitulli I) Pas shpërbërjes që pasoi më 8 shtator 1943,Fenoglio u bashkua me [[Rezistenca italiane|formacionet e para partizane]] në janar [[1944|1944.]]Në fillim ai u bashkua me "të kuqtë" e Brigadave Garibaldi,por shpejt kaloi te " autonomistët "ose"Badogliani"të Grupit të Divizionit të 1-rë Alpin të komanduar nga Major Enrico Martini "Mauri" dhe Divizionit të tij të 2-të Langhe,Brigada Belbo,e komanduar nga marins Piero Balbo "Poli" (Nord në ''Partigiano Johnny'' ) dhe që vepronte në Langhe,midis Mango,Murazzano dhe Mombarcaro. [[Skeda:Beppe_Fenoglio_young.jpg|majtas|parapamje|Fenoglio i ri gjatë një ndeshjeje futbolli me miqtë, rreth vitit 1945]] Ai mori pjesë,së bashku me vëllanë e tij Walter,i cili kishte dezertuar nga [[Republika Sociale Italiane|RSI-ja]] ku ishte rekrutuar fillimisht për të shmangur hakmarrjet kundër familjes së tij (pasi babai i tij u rrëmbye për të bindur Beppe-n të paraqitej,ishte reagimi i të rinjve të Albës dhe ndërmjetësimi i Monsinjor Grassi-t që e liruan) ,në betejën e pafat të Carrù-së dhe në përvojën e jashtëzakonshme,por të shkurtër të Republikës partizane të Albës,e pavarur midis 10 tetorit dhe 2 nëntorit [[1944|1944.]] <ref name="fenoglio" /> Falë njohurive të tij të anglishtes,ai veproi si përkthyes dhe oficer ndërlidhës,midis janarit dhe prillit [[1945]],midis forcave të armatosura anglo-amerikane dhe grupit partizan të Maurit dhe Balbos. Nga përvoja e një partizani blu lindën romanet ''"Pranvera e Bukurisë"'',''"Një Çështje Private"'',''"Partizani Xhoni"'' dhe tregimet ''"Njëzet e Tre Ditët e Qytetit të Albës"'' . === Periudha e pasluftës === Në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]],Fenoglio rifilloi shkurt studimet universitare përpara se të vendoste,për keqardhjen e madhe të prindërve të tij,t'i përkushtohej tërësisht aktivitetit letrar.Në referendumin institucional të vitit 1946,ai votoi për [[Monarkia|monarkinë]] . Në maj të [[1947|vitit 1947]],falë njohurive të tij të shkëlqyera të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]], ai u punësua si korrespondent i huaj për një punishte vere në Alba.Puna,jo shumë e vështirë,i lejonte të kontribuonte në shpenzimet familjare dhe t'i përkushtohej [[Shkrimi|shkrimit]].Ai udhëtoi pak në rastin më të mirë në [[Franca|Francë]] për punë,dhe kurrë nuk shkoi të vizitonte [[Anglia|Anglinë]] e tij të dashur.<ref name="fenoglio" /> Ai u përshtat me shumë vështirësi me rifillimin e jetës së përditshme dhe familjare. Në [[1949|vitin 1949,]][[Tregimi i shkurtër|tregimi]] i tij i parë u shfaq,i titulluar ''Il trucco'' dhe i nënshkruar me [[Pseudonimi|pseudonimin]] Giovanni Federico Biamonti,në ''Pesci rossi'', buletinin editorial të Bompiani-t.Në të njëjtin vit,ai i prezantoi Einaudi-t ''romanet Racconti della guerra civile'' dhe ''La paga del sabato'',[[Romani|një roman]] që mori një vlerësim shumë pozitiv nga [[Italo Calvino]].Në [[1950|vitin 1950]],ai takoi [[Elio Vittorini|Elio Vittorini-n]] në [[Torino]],i cili po përgatiste për Einaudi-n serinë e re "Gettoni",e krijuar për të mirëpritur shkrimtarë të rinj;në të njëjtin rast,Fenoglio takoi personalisht Calvinon (me të cilin deri atëherë kishte mbajtur vetëm një korrespondencë të përzemërt) dhe Natalia Ginzburg. I inkurajuar nga Vittorini,ai rifilloi ''La paga del sabato'' dhe bëri një draft të ri të tij,por në shtator ai e braktisi përfundimisht romanin për të organizuar një koleksion me dymbëdhjetë tregime të shkurtra,disa prej të cilave ishin përfshirë tashmë në ''Racconti della guerra civile''.Në [[1952|vitin 1952]],përmbledhja e tregimeve të shkurtra u botua,në serinë "Gettoni",me titullin ''I ventitré giorni della città di Alba'' .Vitin pasardhës Fenoglio përfundoi romanin e shkurtër ''La malora'',të botuar në gusht [[1954|1954.]] Pasoi një aktivitet intensiv si përkthyes nga anglishtja :në [[1955|vitin 1955,]]<nowiki/>përkthimi i ''"The Rime of the Ancient Mariner"'' nga Samuel Taylor Coleridge u botua në revistën ''Itinerari''. Ndërkohë,ai filloi një roman të madh mbi vitet [[1943|1943-1945]], [[1945|të]] cilin ia paraqiti botuesit Garzanti në verën e vitit [[1958|1958.]]Në prill të [[1959|vitit 1959]],''"Primavera di bellezza'' "u botua në serinë "Romanzi Moderni Garzanti";ai nënshkroi një kontratë pesëvjeçare me Livio Garzanti për veprat e tij të pabotuara. Në të njëjtin vit ai mori çmimin "Prato" dhe filloi të shkruante një roman të ri mbi temën partizane. Në [[1961|vitin 1961]],i inkurajuar nga Calvino që të mblidhte tregimet e tij të reja për t'ia paraqitur çmimit ndërkombëtar "Formentor",ai filloi të punonte në përmbledhjen ''Racconti del parentado;''megjithatë,pas nënshkrimit të kontratës me Einaudin,ai pranoi titullin ''[[Un giorno di fuoco]]''.Megjithatë,botimi u pezullua:Garzanti pretendoi të drejtat dhe dy shtëpitë botuese nuk arritën dot një kompromis.Kështu,ai filloi të shkruante ''Epigrame'' dhe një seri të re tregimesh,përveç bashkëpunimit në një skenar filmi me temë fshatare. === Jeta private === Në [[1960|vitin 1960,]]<nowiki/>ai u martua me Luciana Bombardi në një ceremoni civile (gjatë jetës së tij ai e deklaroi veten [[Agnosticizmi|agnostik]],megjithëse i pëlqente të lexonte Biblën e Mbretit James <ref>{{Sfn|G.Pedullà|p. 58}}.</ref> <ref>{{Cite web|http://www.bicudi.net/Fenoglio_Bibbia|Un puritano delle Langhe: Beppe Fenoglio e la Bibbia}}</ref> ) me Luciana Bombardi,të cilën e njihte që nga periudha menjëherë pas luftës.Pavarësisht presionit për një ceremoni kishtare,Fenoglio këmbënguli për një ceremoni thjesht civile dhe vendimi i tij shkaktoi një skandal.Kryetari i bashkisë refuzoi të zyrtarizonte martesën dhe delegoi këshilltarin Giulio Cesare Pasquero në vend të tij <ref>{{Cite web |date=2022-02-21 |title=Beppe Fenoglio: Scrittore e partigiano |url=https://langhe.net/210364/beppe-fenoglio-scrittore-e-partigiano/ |language=it-IT}}</ref>.Madje u organizua një demonstratë armiqësore kundër tyre,por nëna e Beppe arriti ta shmangte atë duke iu drejtuar peshkopit të Albës,Monsinjor Carlo Stoppa.Familja Fenoglio e kaloi muajin e mjaltit në [[Gjeneva|Gjenevë]] .Gruaja e tij e mbijetoi me gati 50 vjet,duke vdekur në [[2012|vitin 2012]] në Alba.Vajza e tij Margherita lindi më 9 janar [[1961]];për këtë rast,Fenoglio shkroi dy tregime të shkurtra,''"Rrëfimi i gjyshit"'' dhe''"Fëmija që vodhi një Scudo"''. === Sëmundja dhe vdekja === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> Përgjithmonë në gurët e varreve,emri im do të më mjaftojë,dy datat që kanë rëndësi dhe titulli im si shkrimtar dhe partizan.(nga "Diario",vera e vitit 1954). [[Skeda:Beppe Fenoglio.jpg|alt=Beppe Fenoglio|parapamje|Beppe Fenoglio]] Në dimrin midis [[1959|viteve 1959]] dhe [[1960]],pas një ekzaminimi mjekësor,atij iu diagnostikua një infeksion në rrugët e frymëmarrjes,me ndërlikime për shkak të formës së astmës bronkiale që e kishte prekur prej vitesh dhe që kishte degjeneruar në pleurit,të shkaktuar nga pirja e tepërt e duhanit (sipas motrës së tij më të vogël, Marisës,ai pinte deri në gjashtëdhjetë cigare në ditë,veçanërisht kur shkruante,një arsye për debate me nënën e tij <ref>{{Cite web|http://blog.quotidiano.net/martina/2013/02/22/fenoglio-i-veleni-che-lo-uccisero-50-anni-fa/|Fenoglio, i veleni che lo uccisero cinquant'anni fa}}</ref> ),pastaj një problem me arteriet koronare. Në [[1962|vitin 1962]],ndërsa ndodhej në Versilia për të marrë çmimin "Alpi Apuane" që i ishte dhënë për tregimin ''Ma il mio amore è Paco'', ai u godit nga një atak hemoptizie.Pasi u kthye me nxitim në Bra,gjatë një vizite mjekësore iu diagnostikua një formë [[tuberkulozi]] me ndërlikime të frymëmarrjes. Ai u zhvendos për një periudhë të shkurtër (shtator dhe tetor) në Bossolasco,në 757 metra mbi nivelin e detit,ku e kalonte kohën duke lexuar, shkruar dhe duke pritur vizita nga miqtë. Por shpejt,për shkak të përkeqësimit të sëmundjes së tij,ai u shtrua në spital,fillimisht në Bra dhe më pas,në nëntor,në Molinette në [[Torino]],dhe u diagnostikua me [[Kanceri në mushkëri|kancer bronkial]] .Çdo trajtim rezultoi i padobishëm:brenda pak muajsh gjendja e shkrimtarit u përkeqësua në mënyrë të pakthyeshme.Tani pa shpresë,Fenoglio refuzoi t'i nënshtrohej radioterapisë me kobalt dhe e përballoi sëmundjen me forcë të madhe shpirtërore.<ref name="bio2">{{Cite web |title=Biografia su Centro studi Beppe Fenoglio |url=http://www.centrostudibeppefenoglio.it/Personaggi/personaggi_scheda.php?ID=39}}</ref>Gjatë ditëve të tij të fundit ai u detyrua të komunikonte me një copë letër sepse iu desh t'i nënshtrohej një trakeotomie për shkak të problemeve të tij me frymëmarrjen. <ref name="fenoglio" /> Vdekja i erdhi,pas dy ditësh në [[koma]],natën e 18 shkurtit [[1963]],kur ai nuk ishte ende 41 vjeç (do të mbushte 41 vjeç dy javë më vonë).Ai u varros në varrezat e Albës me një rit civil,"pa lule,pauza apo fjalime"(siç e kërkoi ai në një shënim drejtuar vëllait të tij) ,me disa fjalë të thëna mbi varr nga prifti Don Natale Bussi,një mik dhe ish-mësues i shkollës së mesme.<ref name="fenoglio" /> Romani i tij më i njohur, ''Il partigiano Johnny'', i cili mbeti i papërfunduar,u botua pas vdekjes në vitin 1968,duke fituar Çmimin Città di Prato. <ref name="fenoglio" /> Në [[2001|vitin 2001]],në Mango u krijua një shteg letrar i titulluar "Qyteti i Partizanit Johnny".Itinerare të tjera të Fenoglio-s u krijuan më pas në Murazzano dhe San Benedetto Belbo,ku zhvillohen disa nga historitë më intensive dhe domethënëse të Langa-s. Më 10 mars [[2005]],në Universitetin e Torinos,shkrimtarit iu dha një " [[Diploma e nderit|Diplomë Nderi]] "në Letërsi në kujtim,në prani të gruas së tij Luciana dhe vajzës së tij Margherita,një shenjë e suksesit kryesisht pas vdekjes së veprës së tij letrare. <ref name="fenoglio2">{{Cite web|http://www.centrostudibeppefenoglio.it/BeppeFenoglio/laurea_honoriscausa.php|Laurea Honoris Causa a Beppe Fenoglio}}</ref> == Vepra == * ''Njëzet e tre ditët e qytetit të Albës'', Koleksioni I gettoni nr. 11,Torino,Einaudi,1952. * ''Mallkimi'',Torino,Einaudi,1954. * ''Pranvera e Bukurisë'',Milano,Garzanti,1959. * ''[[Un giorno di fuoco|Një Ditë Zjarri]]'',Milano,Garzanti,1963 [përmban edhe ''Një Çështje Private'' ];me titullin ''Një Ditë Zjarri.''T''regime nga të Afërmit'',Torino,Einaudi,1988-;Hyrje nga Matteo Nucci, Koleksioni ET Scrittori,Torino,Einaudi,2023,ISBN 978-88-062-5816-0 . * ''Një çështje private'',Milano,Garzanti,1963. * ''Partizani Johnny'',Torino,Einaudi,1968. * ''Malora dhe Tregime të Tjera'',Torino,Einaudi,1968. [përmban:''Malora'',''Çështja e Shpirtit'',''Shiu dhe Nusja'', ''Njëzet e Tre Ditët e Qytetit të Albës'' ] * ''Paga e së Shtunës'',redaktuar nga Maria Corti,Torino, Einaudi,1969. * ''[[Un Fenoglio alla prima guerra mondiale|Një Fenoglio në Luftën e Parë Botërore]]'',redaktuar nga [[Gino Rizzo]],Torino,Einaudi,1973. * ''Tregime partizane'',redaktuar nga Ernesto Ferrero, Torino,Einaudi,1976. * ''[[L'affare dell'anima e altri racconti|Çështja e Shpirtit dhe Tregime të Tjera]]'',Torino,Einaudi, 1978. * ''[[Una crociera agli antipodi|Një Lundrim në Antipode]]'',Torino,Stampatori,1980; me titullin ''Një Lundrim në Antipode dhe Tregime të Tjera Fantastike'',redaktuar nga Luca Bufano,Koleksioni L'Arcipelago,Torino,Einaudi,2003,ISBN 978-88-061-6460-7 . * ''[[L'imboscata (Fenoglio)|Prita]]'', redaktuar nga Dante Isella,Torino,Einaudi,1992, ISBN 88-06-13048-X . * ''Shënime partizane 1944-1945'',redaktuar nga Lorenzo Mondo,Torino,Einaudi,1994, ISBN 88-06-13567-8 . * ''Tetëmbëdhjetë tregime'',Torino,Einaudi,1995, ISBN 88-06-13835-9 . * ''Letra,1940-1962'',redaktuar nga [[Luca Bufano]],Torino, Einaudi,2002,ISBN 88-06-16265-9 . * ''Epigramet'',redaktuar nga Gabriele Pedullà,Torino, Einaudi,2005, ISBN 88-06-17670-6 . * ''Teatër'',redaktuar nga [[Elisabetta Brozzi]],Torino,Einaudi, 2008, ISBN 978-88-06-19165-8 .[Përmban: ''Zëri në Stuhi'';''Serenata në Bretton Oaks'';''Dramë me një akt'' ; ''Vetmi'';''Unë qëlloj'' ] * ''[[Il libro di Johnny|Johnny's Book]]'',redaktuar nga Gabriele Pedullà, Koleksioni i Letrave,Torino,Einaudi,2015, ISBN 978-88-06-22543-8,f.500. === Koleksione === * ''Vepra'',botim kritik i redaktuar nga Maria Corti,5 vëllime, Koleksioni NUE,Torino,Einaudi,1978. : I.1,''Partizani ynë Xhoni'',Koleksioni NUE nr. 53*,Torino, Einaudi,1978. : I.2,''The Partizan Johnny'',NUE Collection n.53**,Torino, Einaudi,1978. : I.3,''Pranvera e Bukurisë'';''Fragmente nga një roman'';''Një çështje private'',Seria NUE nr. 53***,Torino,Einaudi, 1978. : II,''Tregime të Luftës Civile'';''Paga e së Shtunës'';''Njëzet e tre ditët e Qytetit të Albës'';''Fatkeqësia'';''Një ditë zjarri'', Koleksioni NUE nr. 54,Torino,Einaudi,1978. : III,''Tregime të shpërndara,të botuara dhe të pabotuara'' ; ''Fletore Bonalumi'';''Ditar'';''Tekste teatrale'';''Projekt skenari filmi'';''Fabula'',seria NUE nr.55,Torino, Einaudi,1978. * ''Novels and Stories'',redaktuar nga Dante Isella, Koleksioni i Bibliotekës Pléiade,Torino,Einaudi-Gallimard,1992, ISBN 88-446-0002-1 ;E re,botim i zmadhuar,Einaudi,2001, ISBN 978-88-446-0080-8 . * ''Të gjitha tregimet'',redaktuar nga Luca Bufano,Torino, Einaudi,2007, ISBN 978-88-06-18566-4 . * ''Të gjitha romanet'',redaktuar nga Gabriele Pedullà, Torino,Einaudi,2012, ISBN 978-88-062-2819-4 . === Përkthime === * {{Cite book |title=[[La ballata del vecchio marinaio]] |year=1955}} - Prefazione di [[Claudio Gorlier]], [[Collezione di poesia]], Torino,1964. * {{Cite book |title=Il vento nei salici |publisher=Einaudi |year=1982 |location=Torino}} * ''Quaderno di traduzioni'',a cura di [[Mark Pietralunga]], Torino,Einaudi, 2000. ISBN 88-06-14130-9. [versioni dall'inglese di Eliot,Coleridge,Masters,Browning] == Çmime dhe nderime == * Çmimi Prato - 1959 * Çmimi i Alpeve Apuan - 1962 * Çmimi i Qytetit të Pratos - 1968 {{Onorificenze|immagine=Olive wreath.svg|nome_onorificenza=Laurea Honoris Causa in Lettere (postuma) - 2005|collegamento_onorificenza=|motivazione=la Facoltà propone che a Beppe Fenoglio, scrittore che già annoveriamo tra i "classici", e certamente tra i massimi del Novecento, venga com'era sua speranza "portata a casa" (post mortem) la laurea in Lettere, a riconoscimento della sua grandezza assoluta<ref name=fenoglio2/>|luogo=[[Università di Torino]]}}Diplomë Nderi në Letërsi (Pas vdekjes) - 2005 "Fakulteti propozon që Beppe Fenoglio,një shkrimtar që ne tashmë e llogarisim midis "klasikëve" dhe sigurisht midis më të mëdhenjve të shekullit të njëzetë,t'i jepet,siç ishte shpresa e tij,një diplomë në Letërsi "pas vdekjes",në njohje të madhështisë së tij absolute.[12] — Universiteti i Torinos - emërtimi i shkollës gjithëpërfshirëse “Beppe Fenoglio” në Bagnolo Piemonte (CN) <ref>{{Cite web |title=ICS B. Fenoglio |url=https://ics-bagnolopiemonte.edu.it/}}</ref> == Shënime == <references /> == Bibliografia == * * Francesco M. Biscione,Beppe Fenoglio,in Dizionario biografico degli italiani,vol.46,Roma,Istituto dell'Enciclopedia Italiana,1996. * {{Cite journal |last=Giovanni Pietro Vitali |date=dicembre 2014 |title=I partigiani di Fenoglio tra realtà, narrativa e recezione |journal=Quaderni di Storia e memoria |publisher=Istituto ligure per la storia della Resistenza e dell'età contemporanea |issue=2 |pages=95-107 |issn=2420-7772 |ref=Vitali 2014}} * {{Cite book |title=La strada più lunga: sulle tracce di Beppe Fenoglio |publisher=Donzelli editore |year=2001 |isbn=88-7989-611-3 |location=Roma}} * {{Cite book |title=Beppe Fenoglio cinquant'anni dopo |publisher=Fabrizio Serra |year=2014 |isbn=978-88-6227-734-1 |location=Pisa}} * Marisa Fenoglio,''Casa Fenoglio'',Ed.Sellerio,Palermo, 1995 * Franco Pappalardo La Rosa,''Le Langhe,il senso della morte e l'eterna lotta per la vita'',in ''Le storie altrui. Narrativa italiana del penultimo Novecento'',Torino, Achille e La Tartaruga,2016, ISBN 9 788896 558416 * Roberto Mosena, ''[[L'interprete e Fenoglio. Letture di Davide Lajolo]]'',Nuova Cultura, Roma, [[2009]]. * Roberto Mosena, ''[[Fenoglio. L'immagine dell'acqua]]'', Studium,Roma, [[2009]]. * Veronica Pesce, ''«Nel ghiaccio e nella tenebra». Paesaggio,corpo e identità nella narrativa di Beppe Fenoglio'',Ravenna,Giorgio Pozzi, 2015. * Franco Vaccaneo,Beppe Fenoglio vita guerre libri,Priuli & Verlucca,Torino,2021 * Sergio Favretto,Fenoglio verso il 25 aprile,Edizioni Falsopiano,Alessandria,2015. * Sergio Favretto,Beppe Fenoglio,il riscatto della libertà, Edizioni Falsopiano,Alessandria, 2023. * Giulia Carpignano,Beppe Fenoglio.Il complesso equilibrio tra vita e scrittura,L'arcolaio,2024. == Hyrje të ngjashme == * Toka, lufta, një çështje private * Neorealizmi letrar == Projekte të tjera ==   == Lidhje të jashtme == Njëqind Vjet të Beppe Fenoglio:Trupi dhe Gjaku i Provincës, Shpirti i Çdo Qenieje Njerëzore,në ecodibergamo.it Fenòglio,Beppe,në Treccani.it – Enciklopedi Online,Instituti i Enciklopedisë Italiane. Alessandra Briganti,FENOGLIO,Beppe,në Enciklopedinë Italiane,Shtojca IV,Instituti i Enciklopedisë Italiane,1978. Fenòglio,Bèppe,në sapere.it,De Agostini. (EN) Beppe Fenoglio,në Enciklopedinë Britannica, Encyclopædia Britannica,Inc. Beppe Fenoglio,në BeWeb,Konferenca Episkopale Italiane. Beppe Fenoglio,në Gratë dhe Burrat e Rezistencës,Shoqata Kombëtare e Partizanëve Italianë. Vepra nga Beppe Fenoglio,në MLOL,Horizons Unlimited. Vepra nga Beppe Fenoglio,në Open Library,Arkivi i Internetit. Beppe Fenoglio,në Goodreads . Beppe Fenoglio,në IMDb,IMDb.com. Ese mbi Fenoglio nga Italianistica:një revistë e letërsisë italiane, në italinemo.it.Marrë më 28 shtator 2015 (arkivuar nga URL-ja origjinale më 28 shtator 2015). Fenoglio në Parcoletterario,në parcoletterario.it. Qendra e Studimit Beppe Fenoglio,në centrostudibeppefenoglio.it. Fenoglio në Italialibri,në italialibri.net. Një Çështje Private,një adaptim radiofonik i Radio 3 Rai (Unaza e Tretë - Me Zë):15 episode,format.ram Fillimet e Raoul-it Partizan,Njëzet e Tre Ditët e Qytetit të Albës dhe Një Mur Tjetër:Përshtatje Radiofonike të Radio 3 Rai (Unaza e Tretë - Me Zë):6 episode,format.ram Fenoglio dhe Çmimi Alpi Apuane (PDF),në webalice.it.URL e aksesuar më 28 shkurt 2009(e arkivuar nga URL-ja origjinale më 17 maj 2012). Marginalia,në marginalia.it.URL e aksesuar më 12 shkurt 2009 (e arkivuar nga URL-ja origjinale më 17 gusht 2009). Beppe Fenoglio në portalin RAI Letteratura,në letteratura.rai.it. Paolo Di Stefano,"Fenoglio, një partizan nën akuzë",në Corriere della Sera,1 prill 2007.<templatestyles src="Modulo:Controllo di autorità/styles.css"></templatestyles>{{Authority control}}{{Portale|biografie|letteratura}}{{Authority control}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Torinos]] [[Kategoria:Agnostikë]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1963]] [[Kategoria:Lindje 1922]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] eftrbtii663f48b1kpw20d8dpf97uql 2985333 2985331 2026-05-29T14:27:05Z Leutrim.P 113691 /* */ 2985333 wikitext text/x-wiki '''Giuseppe Fenoglio''',i njohur si '''Beppe''' (Alba, 1 Mars 1922 – Torino, 18 Shkurt 1963) ishte një partizan,shkrimtar dhe përkthyes italian. [[Skeda:Beppe Fenoglio cropped.jpg|parapamje|Beppe Fenoglio]] Veprat e tij paraqesin dy drejtime kryesore:botën rurale të Langhe-s dhe lëvizjen [[Rezistenca italiane|italiane të rezistencës]],të dyja të frymëzuara kryesisht nga përvojat e tij personale;në mënyrë të ngjashme,Fenoglio e shprehu veten në dy stile:kronikën dhe {{'}} ''[[Poezia epike|.]]'' Fenoglio u rekrutua në vitin 1943; përpara se të përfundonte stërvitjen e oficerëve,Italia iu dorëzua Aleatëve dhe [[Gjermania naziste]] pushtoi pjesën më të madhe të vendit. Njësia e tij e stërvitjes u shpërnda dhe Fenoglio u përball me një udhëtim të vështirë për në shtëpi. Ai kaloi disa muaj i fshehur në [[Roma|Romë]] përpara se t'u bashkohej partizanëve në janar 1944.Pasi luftoi deri në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]],ai përktheu libra të shumtë nga [[Gjuha angleze|anglishtja]] dhe shkroi veprat për të cilat është më i njohur,ndërsa punonte si nëpunës për një kompani pranë Albës. Romani i tij më i njohur, i konsideruar nga shumë si më i miri, ''Johnny the Partisan'',u botua pas vdekjes për herë të parë në vitin 1968.Ai vdiq në Torino,vetëm 40 vjeç,nga [[Kanceri në mushkëri|kanceri bronkial]] . == Biografia == [[Skeda:Casa_di_Beppe_Fenoglio.JPG|parapamje|Shtëpia e Beppe Fenoglio në Alba, e vendosur pranë katedrales]] === Vitet e hershme === I pari nga tre fëmijë,Beppe lindi në Alba në Langhe më 1 mars [[1922]] nga Amilcare,një djalë kasapi me prirje politike [[Socializmi|socialiste]] dhe një ndjekës i Filippo Turati-t,dhe Margherita Faccenda,një grua me karakter të fortë.Në [[1928|vitin 1928,]]<nowiki/>babai i tij arriti të ngrinte biznesin e tij,duke blerë një dyqan kasapi në Piazza del Duomo,i cili i siguroi atij të ardhura të mira.Pas Beppe-s,lindi Walter (1923-2007),një menaxher i ardhshëm [[Fiat|i FIAT-it]] në [[Gjeneva|Gjenevë]] dhe [[Parisi|Paris]] dhe drejtor i ardhshëm komercial i FIAT Auto,dhe Marisa (1933-2021). Si fëmijë,Beppe ndoqi shkollën fillore "Michele Coppino" në Alba dhe tregoi se ishte një fëmijë inteligjent dhe i kujdesshëm,duke vuajtur nga një [[Belbëzimi|belbëzim]] i lehtë.Pasi mbaroi shkollën fillore,nëna e tij,me këshillën e mësueses dhe pavarësisht vështirësive të vazhdueshme financiare të familjes,e regjistroi djalin e saj në shkollën e mesme "Govone" në Alba. Një nxënës shembullor dhe i apasionuar pas [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]], ai ishte një lexues i pangopur dhe madje filloi disa [[Përkthimi|përkthime]], të cilat do të rezultonin të parat e një serie të gjatë. Që atëherë,bota e tij ideale kulturore do të ishte [[Anglia]] elizabetiane dhe revolucionare.<ref name="bio2">{{Cite web |title=Biografia su Centro studi Beppe Fenoglio |url=http://www.centrostudibeppefenoglio.it/Personaggi/personaggi_scheda.php?ID=39}}</ref> Në shkollën e mesme ai pati mësues të shquar dhe për të të paharrueshëm,si Leonardo Cocito-një mësues i [[Gjuha italiane|gjuhës italiane]],[[Komunizmi|një komunist]],i cili ishte ndër të parët që iu bashkua [[Rezistenca italiane|Rezistencës]] si partizan, në radhët e Giustizia e Libertà (pavarësisht ideologjisë së tij politike),pastaj në grupin e Badoglios,dhe i cili u var përfundimisht nga gjermanët më 7 shtator [[1944]] - dhe Pietro Chiodi,një mësues [[Historia|historie]] dhe [[Filozofia|filozofie]],një studiues i madh i [[Søren Kierkegaard]] dhe [[Martin Heidegger]];edhe ai më vonë do të bëhej partizan,një shok i vetë Cocitos,por do të deportohej në një [[Kampi i përqëndrimit|kamp përqendrimi]] gjerman,duke i mbijetuar luftës.Të dy ishin një frymëzim për pjekurinë e ndërgjegjes [[Kundërfashizmi|antifashiste]] të Fenoglios. Në [[1940|vitin 1940]] ai u regjistrua në Fakultetin e Letërsisë në [[Universiteti i Torinos|Universitetin e Torinos]],të cilin e ndoqi deri në [[1943|vitin 1943]],kur u thirr për shërbim ushtarak dhe u dërgua fillimisht në Ceva ( [[Kuneo|Cuneo]] ) dhe më pas në Pietralata ( [[Roma|Romë]] ),në kursin e trajnimit për kadetë oficerësh. === Jeta partizane === <templatestyles src="Citazione/styles.css" />Spektakli i 8 shtatorit lokal,dorëzimi i një kazerme që përmbante një regjiment të tërë përpara dy makinave të blinduara gjermane jo tërësisht të pajisura me personel,dhe deportimi në Gjermani në vagonë ​​të vulosur i kishin bindur të gjithë,familjen dhe ata që jetonin aty,se Xhoni nuk do të kthehej kurrë. (Partizani Xhoni,Kapitulli I) Pas shpërbërjes që pasoi më 8 shtator 1943,Fenoglio u bashkua me [[Rezistenca italiane|formacionet e para partizane]] në janar [[1944|1944.]]Në fillim ai u bashkua me "të kuqtë" e Brigadave Garibaldi,por shpejt kaloi te " autonomistët "ose"Badogliani"të Grupit të Divizionit të 1-rë Alpin të komanduar nga Major Enrico Martini "Mauri" dhe Divizionit të tij të 2-të Langhe,Brigada Belbo,e komanduar nga marins Piero Balbo "Poli" (Nord në ''Partigiano Johnny'' ) dhe që vepronte në Langhe,midis Mango,Murazzano dhe Mombarcaro. [[Skeda:Beppe_Fenoglio_young.jpg|majtas|parapamje|Fenoglio i ri gjatë një ndeshjeje futbolli me miqtë, rreth vitit 1945]] Ai mori pjesë,së bashku me vëllanë e tij Walter,i cili kishte dezertuar nga [[Republika Sociale Italiane|RSI-ja]] ku ishte rekrutuar fillimisht për të shmangur hakmarrjet kundër familjes së tij (pasi babai i tij u rrëmbye për të bindur Beppe-n të paraqitej,ishte reagimi i të rinjve të Albës dhe ndërmjetësimi i Monsinjor Grassi-t që e liruan) ,në betejën e pafat të Carrù-së dhe në përvojën e jashtëzakonshme,por të shkurtër të Republikës partizane të Albës,e pavarur midis 10 tetorit dhe 2 nëntorit [[1944|1944.]] <ref name="fenoglio" /> Falë njohurive të tij të anglishtes,ai veproi si përkthyes dhe oficer ndërlidhës,midis janarit dhe prillit [[1945]],midis forcave të armatosura anglo-amerikane dhe grupit partizan të Maurit dhe Balbos. Nga përvoja e një partizani blu lindën romanet ''"Pranvera e Bukurisë"'',''"Një Çështje Private"'',''"Partizani Xhoni"'' dhe tregimet ''"Njëzet e Tre Ditët e Qytetit të Albës"'' . === Periudha e pasluftës === Në fund të [[Lufta e Dytë Botërore|luftës]],Fenoglio rifilloi shkurt studimet universitare përpara se të vendoste,për keqardhjen e madhe të prindërve të tij,t'i përkushtohej tërësisht aktivitetit letrar.Në referendumin institucional të vitit 1946,ai votoi për [[Monarkia|monarkinë]] . Në maj të [[1947|vitit 1947]],falë njohurive të tij të shkëlqyera të [[Gjuha angleze|gjuhës angleze]], ai u punësua si korrespondent i huaj për një punishte vere në Alba.Puna,jo shumë e vështirë,i lejonte të kontribuonte në shpenzimet familjare dhe t'i përkushtohej [[Shkrimi|shkrimit]].Ai udhëtoi pak në rastin më të mirë në [[Franca|Francë]] për punë,dhe kurrë nuk shkoi të vizitonte [[Anglia|Anglinë]] e tij të dashur.<ref name="fenoglio" /> Ai u përshtat me shumë vështirësi me rifillimin e jetës së përditshme dhe familjare. Në [[1949|vitin 1949,]][[Tregimi i shkurtër|tregimi]] i tij i parë u shfaq,i titulluar ''Il trucco'' dhe i nënshkruar me [[Pseudonimi|pseudonimin]] Giovanni Federico Biamonti,në ''Pesci rossi'', buletinin editorial të Bompiani-t.Në të njëjtin vit,ai i prezantoi Einaudi-t ''romanet Racconti della guerra civile'' dhe ''La paga del sabato'',[[Romani|një roman]] që mori një vlerësim shumë pozitiv nga [[Italo Calvino]].Në [[1950|vitin 1950]],ai takoi [[Elio Vittorini|Elio Vittorini-n]] në [[Torino]],i cili po përgatiste për Einaudi-n serinë e re "Gettoni",e krijuar për të mirëpritur shkrimtarë të rinj;në të njëjtin rast,Fenoglio takoi personalisht Calvinon (me të cilin deri atëherë kishte mbajtur vetëm një korrespondencë të përzemërt) dhe Natalia Ginzburg. I inkurajuar nga Vittorini,ai rifilloi ''La paga del sabato'' dhe bëri një draft të ri të tij,por në shtator ai e braktisi përfundimisht romanin për të organizuar një koleksion me dymbëdhjetë tregime të shkurtra,disa prej të cilave ishin përfshirë tashmë në ''Racconti della guerra civile''.Në [[1952|vitin 1952]],përmbledhja e tregimeve të shkurtra u botua,në serinë "Gettoni",me titullin ''I ventitré giorni della città di Alba'' .Vitin pasardhës Fenoglio përfundoi romanin e shkurtër ''La malora'',të botuar në gusht [[1954|1954.]] Pasoi një aktivitet intensiv si përkthyes nga anglishtja :në [[1955|vitin 1955,]]<nowiki/>përkthimi i ''"The Rime of the Ancient Mariner"'' nga Samuel Taylor Coleridge u botua në revistën ''Itinerari''. Ndërkohë,ai filloi një roman të madh mbi vitet [[1943|1943-1945]], [[1945|të]] cilin ia paraqiti botuesit Garzanti në verën e vitit [[1958|1958.]]Në prill të [[1959|vitit 1959]],''"Primavera di bellezza'' "u botua në serinë "Romanzi Moderni Garzanti";ai nënshkroi një kontratë pesëvjeçare me Livio Garzanti për veprat e tij të pabotuara. Në të njëjtin vit ai mori çmimin "Prato" dhe filloi të shkruante një roman të ri mbi temën partizane. Në [[1961|vitin 1961]],i inkurajuar nga Calvino që të mblidhte tregimet e tij të reja për t'ia paraqitur çmimit ndërkombëtar "Formentor",ai filloi të punonte në përmbledhjen ''Racconti del parentado;''megjithatë,pas nënshkrimit të kontratës me Einaudin,ai pranoi titullin ''[[Un giorno di fuoco]]''.Megjithatë,botimi u pezullua:Garzanti pretendoi të drejtat dhe dy shtëpitë botuese nuk arritën dot një kompromis.Kështu,ai filloi të shkruante ''Epigrame'' dhe një seri të re tregimesh,përveç bashkëpunimit në një skenar filmi me temë fshatare. === Jeta private === Në [[1960|vitin 1960,]]<nowiki/>ai u martua me Luciana Bombardi në një ceremoni civile (gjatë jetës së tij ai e deklaroi veten [[Agnosticizmi|agnostik]],megjithëse i pëlqente të lexonte Biblën e Mbretit James <ref>{{Sfn|G.Pedullà|p. 58}}.</ref> <ref>{{Cite web|http://www.bicudi.net/Fenoglio_Bibbia|Un puritano delle Langhe: Beppe Fenoglio e la Bibbia}}</ref> ) me Luciana Bombardi,të cilën e njihte që nga periudha menjëherë pas luftës.Pavarësisht presionit për një ceremoni kishtare,Fenoglio këmbënguli për një ceremoni thjesht civile dhe vendimi i tij shkaktoi një skandal.Kryetari i bashkisë refuzoi të zyrtarizonte martesën dhe delegoi këshilltarin Giulio Cesare Pasquero në vend të tij <ref>{{Cite web |date=2022-02-21 |title=Beppe Fenoglio: Scrittore e partigiano |url=https://langhe.net/210364/beppe-fenoglio-scrittore-e-partigiano/ |language=it-IT}}</ref>.Madje u organizua një demonstratë armiqësore kundër tyre,por nëna e Beppe arriti ta shmangte atë duke iu drejtuar peshkopit të Albës,Monsinjor Carlo Stoppa.Familja Fenoglio e kaloi muajin e mjaltit në [[Gjeneva|Gjenevë]] .Gruaja e tij e mbijetoi me gati 50 vjet,duke vdekur në [[2012|vitin 2012]] në Alba.Vajza e tij Margherita lindi më 9 janar [[1961]];për këtë rast,Fenoglio shkroi dy tregime të shkurtra,''"Rrëfimi i gjyshit"'' dhe''"Fëmija që vodhi një Scudo"''. === Sëmundja dhe vdekja === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> Përgjithmonë në gurët e varreve,emri im do të më mjaftojë,dy datat që kanë rëndësi dhe titulli im si shkrimtar dhe partizan.(nga "Diario",vera e vitit 1954). [[Skeda:Beppe Fenoglio.jpg|alt=Beppe Fenoglio|parapamje|Beppe Fenoglio]] Në dimrin midis [[1959|viteve 1959]] dhe [[1960]],pas një ekzaminimi mjekësor,atij iu diagnostikua një infeksion në rrugët e frymëmarrjes,me ndërlikime për shkak të formës së astmës bronkiale që e kishte prekur prej vitesh dhe që kishte degjeneruar në pleurit,të shkaktuar nga pirja e tepërt e duhanit (sipas motrës së tij më të vogël, Marisës,ai pinte deri në gjashtëdhjetë cigare në ditë,veçanërisht kur shkruante,një arsye për debate me nënën e tij <ref>{{Cite web|http://blog.quotidiano.net/martina/2013/02/22/fenoglio-i-veleni-che-lo-uccisero-50-anni-fa/|Fenoglio, i veleni che lo uccisero cinquant'anni fa}}</ref> ),pastaj një problem me arteriet koronare. Në [[1962|vitin 1962]],ndërsa ndodhej në Versilia për të marrë çmimin "Alpi Apuane" që i ishte dhënë për tregimin ''Ma il mio amore è Paco'', ai u godit nga një atak hemoptizie.Pasi u kthye me nxitim në Bra,gjatë një vizite mjekësore iu diagnostikua një formë [[tuberkulozi]] me ndërlikime të frymëmarrjes. Ai u zhvendos për një periudhë të shkurtër (shtator dhe tetor) në Bossolasco,në 757 metra mbi nivelin e detit,ku e kalonte kohën duke lexuar, shkruar dhe duke pritur vizita nga miqtë. Por shpejt,për shkak të përkeqësimit të sëmundjes së tij,ai u shtrua në spital,fillimisht në Bra dhe më pas,në nëntor,në Molinette në [[Torino]],dhe u diagnostikua me [[Kanceri në mushkëri|kancer bronkial]] .Çdo trajtim rezultoi i padobishëm:brenda pak muajsh gjendja e shkrimtarit u përkeqësua në mënyrë të pakthyeshme.Tani pa shpresë,Fenoglio refuzoi t'i nënshtrohej radioterapisë me kobalt dhe e përballoi sëmundjen me forcë të madhe shpirtërore.<ref name="bio2">{{Cite web |title=Biografia su Centro studi Beppe Fenoglio |url=http://www.centrostudibeppefenoglio.it/Personaggi/personaggi_scheda.php?ID=39}}</ref>Gjatë ditëve të tij të fundit ai u detyrua të komunikonte me një copë letër sepse iu desh t'i nënshtrohej një trakeotomie për shkak të problemeve të tij me frymëmarrjen. <ref name="fenoglio" /> Vdekja i erdhi,pas dy ditësh në [[koma]],natën e 18 shkurtit [[1963]],kur ai nuk ishte ende 41 vjeç (do të mbushte 41 vjeç dy javë më vonë).Ai u varros në varrezat e Albës me një rit civil,"pa lule,pauza apo fjalime"(siç e kërkoi ai në një shënim drejtuar vëllait të tij) ,me disa fjalë të thëna mbi varr nga prifti Don Natale Bussi,një mik dhe ish-mësues i shkollës së mesme.<ref name="fenoglio" /> Romani i tij më i njohur, ''Il partigiano Johnny'', i cili mbeti i papërfunduar,u botua pas vdekjes në vitin 1968,duke fituar Çmimin Città di Prato. <ref name="fenoglio" /> Në [[2001|vitin 2001]],në Mango u krijua një shteg letrar i titulluar "Qyteti i Partizanit Johnny".Itinerare të tjera të Fenoglio-s u krijuan më pas në Murazzano dhe San Benedetto Belbo,ku zhvillohen disa nga historitë më intensive dhe domethënëse të Langa-s. Më 10 mars [[2005]],në Universitetin e Torinos,shkrimtarit iu dha një " [[Diploma e nderit|Diplomë Nderi]] "në Letërsi në kujtim,në prani të gruas së tij Luciana dhe vajzës së tij Margherita,një shenjë e suksesit kryesisht pas vdekjes së veprës së tij letrare. <ref name="fenoglio2">{{Cite web|http://www.centrostudibeppefenoglio.it/BeppeFenoglio/laurea_honoriscausa.php|Laurea Honoris Causa a Beppe Fenoglio}}</ref> == Vepra == * ''Njëzet e tre ditët e qytetit të Albës'', Koleksioni I gettoni nr. 11,Torino,Einaudi,1952. * ''Mallkimi'',Torino,Einaudi,1954. * ''Pranvera e Bukurisë'',Milano,Garzanti,1959. * ''[[Un giorno di fuoco|Një Ditë Zjarri]]'',Milano,Garzanti,1963 [përmban edhe ''Një Çështje Private'' ];me titullin ''Një Ditë Zjarri.''T''regime nga të Afërmit'',Torino,Einaudi,1988-;Hyrje nga Matteo Nucci, Koleksioni ET Scrittori,Torino,Einaudi,2023,ISBN 978-88-062-5816-0 . * ''Një çështje private'',Milano,Garzanti,1963. * ''Partizani Johnny'',Torino,Einaudi,1968. * ''Malora dhe Tregime të Tjera'',Torino,Einaudi,1968. [përmban:''Malora'',''Çështja e Shpirtit'',''Shiu dhe Nusja'', ''Njëzet e Tre Ditët e Qytetit të Albës'' ] * ''Paga e së Shtunës'',redaktuar nga Maria Corti,Torino, Einaudi,1969. * ''[[Un Fenoglio alla prima guerra mondiale|Një Fenoglio në Luftën e Parë Botërore]]'',redaktuar nga [[Gino Rizzo]],Torino,Einaudi,1973. * ''Tregime partizane'',redaktuar nga Ernesto Ferrero, Torino,Einaudi,1976. * ''[[L'affare dell'anima e altri racconti|Çështja e Shpirtit dhe Tregime të Tjera]]'',Torino,Einaudi, 1978. * ''[[Una crociera agli antipodi|Një Lundrim në Antipode]]'',Torino,Stampatori,1980; me titullin ''Një Lundrim në Antipode dhe Tregime të Tjera Fantastike'',redaktuar nga Luca Bufano,Koleksioni L'Arcipelago,Torino,Einaudi,2003,ISBN 978-88-061-6460-7 . * ''[[L'imboscata (Fenoglio)|Prita]]'', redaktuar nga Dante Isella,Torino,Einaudi,1992, ISBN 88-06-13048-X . * ''Shënime partizane 1944-1945'',redaktuar nga Lorenzo Mondo,Torino,Einaudi,1994, ISBN 88-06-13567-8 . * ''Tetëmbëdhjetë tregime'',Torino,Einaudi,1995, ISBN 88-06-13835-9 . * ''Letra,1940-1962'',redaktuar nga [[Luca Bufano]],Torino, Einaudi,2002,ISBN 88-06-16265-9 . * ''Epigramet'',redaktuar nga Gabriele Pedullà,Torino, Einaudi,2005, ISBN 88-06-17670-6 . * ''Teatër'',redaktuar nga [[Elisabetta Brozzi]],Torino,Einaudi, 2008, ISBN 978-88-06-19165-8 .[Përmban: ''Zëri në Stuhi'';''Serenata në Bretton Oaks'';''Dramë me një akt'' ; ''Vetmi'';''Unë qëlloj'' ] * ''[[Il libro di Johnny|Johnny's Book]]'',redaktuar nga Gabriele Pedullà, Koleksioni i Letrave,Torino,Einaudi,2015, ISBN 978-88-06-22543-8,f.500. === Koleksione === * ''Vepra'',botim kritik i redaktuar nga Maria Corti,5 vëllime, Koleksioni NUE,Torino,Einaudi,1978. : I.1,''Partizani ynë Xhoni'',Koleksioni NUE nr. 53*,Torino, Einaudi,1978. : I.2,''The Partizan Johnny'',NUE Collection n.53**,Torino, Einaudi,1978. : I.3,''Pranvera e Bukurisë'';''Fragmente nga një roman'';''Një çështje private'',Seria NUE nr. 53***,Torino,Einaudi, 1978. : II,''Tregime të Luftës Civile'';''Paga e së Shtunës'';''Njëzet e tre ditët e Qytetit të Albës'';''Fatkeqësia'';''Një ditë zjarri'', Koleksioni NUE nr. 54,Torino,Einaudi,1978. : III,''Tregime të shpërndara,të botuara dhe të pabotuara'' ; ''Fletore Bonalumi'';''Ditar'';''Tekste teatrale'';''Projekt skenari filmi'';''Fabula'',seria NUE nr.55,Torino, Einaudi,1978. * ''Novels and Stories'',redaktuar nga Dante Isella, Koleksioni i Bibliotekës Pléiade,Torino,Einaudi-Gallimard,1992, ISBN 88-446-0002-1 ;E re,botim i zmadhuar,Einaudi,2001, ISBN 978-88-446-0080-8 . * ''Të gjitha tregimet'',redaktuar nga Luca Bufano,Torino, Einaudi,2007, ISBN 978-88-06-18566-4 . * ''Të gjitha romanet'',redaktuar nga Gabriele Pedullà, Torino,Einaudi,2012, ISBN 978-88-062-2819-4 . === Përkthime === * {{Cite book |title=[[La ballata del vecchio marinaio]] |year=1955}} - Prefazione di [[Claudio Gorlier]], [[Collezione di poesia]], Torino,1964. * {{Cite book |title=Il vento nei salici |publisher=Einaudi |year=1982 |location=Torino}} * ''Quaderno di traduzioni'',a cura di [[Mark Pietralunga]], Torino,Einaudi, 2000. ISBN 88-06-14130-9. [versioni dall'inglese di Eliot,Coleridge,Masters,Browning] == Çmime dhe nderime == * Çmimi Prato - 1959 * Çmimi i Alpeve Apuan - 1962 * Çmimi i Qytetit të Pratos - 1968 {{Onorificenze|immagine=Olive wreath.svg|nome_onorificenza=Laurea Honoris Causa in Lettere (postuma) - 2005|collegamento_onorificenza=|motivazione=la Facoltà propone che a Beppe Fenoglio, scrittore che già annoveriamo tra i "classici", e certamente tra i massimi del Novecento, venga com'era sua speranza "portata a casa" (post mortem) la laurea in Lettere, a riconoscimento della sua grandezza assoluta<ref name=fenoglio2/>|luogo=[[Università di Torino]]}}Diplomë Nderi në Letërsi (Pas vdekjes) - 2005 "Fakulteti propozon që Beppe Fenoglio,një shkrimtar që ne tashmë e llogarisim midis "klasikëve" dhe sigurisht midis më të mëdhenjve të shekullit të njëzetë,t'i jepet,siç ishte shpresa e tij,një diplomë në Letërsi "pas vdekjes",në njohje të madhështisë së tij absolute.[12] — Universiteti i Torinos - emërtimi i shkollës gjithëpërfshirëse “Beppe Fenoglio” në Bagnolo Piemonte (CN) <ref>{{Cite web |title=ICS B. Fenoglio |url=https://ics-bagnolopiemonte.edu.it/}}</ref> == Shënime == <references /> == Bibliografia == * * Francesco M. Biscione,Beppe Fenoglio,in Dizionario biografico degli italiani,vol.46,Roma,Istituto dell'Enciclopedia Italiana,1996. * {{Cite journal |last=Giovanni Pietro Vitali |date=dicembre 2014 |title=I partigiani di Fenoglio tra realtà, narrativa e recezione |journal=Quaderni di Storia e memoria |publisher=Istituto ligure per la storia della Resistenza e dell'età contemporanea |issue=2 |pages=95-107 |issn=2420-7772 |ref=Vitali 2014}} * {{Cite book |title=La strada più lunga: sulle tracce di Beppe Fenoglio |publisher=Donzelli editore |year=2001 |isbn=88-7989-611-3 |location=Roma}} * {{Cite book |title=Beppe Fenoglio cinquant'anni dopo |publisher=Fabrizio Serra |year=2014 |isbn=978-88-6227-734-1 |location=Pisa}} * Marisa Fenoglio,''Casa Fenoglio'',Ed.Sellerio,Palermo, 1995 * Franco Pappalardo La Rosa,''Le Langhe,il senso della morte e l'eterna lotta per la vita'',in ''Le storie altrui. Narrativa italiana del penultimo Novecento'',Torino, Achille e La Tartaruga,2016, ISBN 9 788896 558416 * Roberto Mosena, ''[[L'interprete e Fenoglio. Letture di Davide Lajolo]]'',Nuova Cultura, Roma, [[2009]]. * Roberto Mosena, ''[[Fenoglio. L'immagine dell'acqua]]'', Studium,Roma, [[2009]]. * Veronica Pesce, ''«Nel ghiaccio e nella tenebra». Paesaggio,corpo e identità nella narrativa di Beppe Fenoglio'',Ravenna,Giorgio Pozzi, 2015. * Franco Vaccaneo,Beppe Fenoglio vita guerre libri,Priuli & Verlucca,Torino,2021 * Sergio Favretto,Fenoglio verso il 25 aprile,Edizioni Falsopiano,Alessandria,2015. * Sergio Favretto,Beppe Fenoglio,il riscatto della libertà, Edizioni Falsopiano,Alessandria, 2023. * Giulia Carpignano,Beppe Fenoglio.Il complesso equilibrio tra vita e scrittura,L'arcolaio,2024. == Hyrje të ngjashme == * Toka, lufta, një çështje private * Neorealizmi letrar == Projekte të tjera ==   == Lidhje të jashtme == Njëqind Vjet të Beppe Fenoglio:Trupi dhe Gjaku i Provincës, Shpirti i Çdo Qenieje Njerëzore,në ecodibergamo.it Fenòglio,Beppe,në Treccani.it – Enciklopedi Online,Instituti i Enciklopedisë Italiane. Alessandra Briganti,FENOGLIO,Beppe,në Enciklopedinë Italiane,Shtojca IV,Instituti i Enciklopedisë Italiane,1978. Fenòglio,Bèppe,në sapere.it,De Agostini. (EN) Beppe Fenoglio,në Enciklopedinë Britannica, Encyclopædia Britannica,Inc. Beppe Fenoglio,në BeWeb,Konferenca Episkopale Italiane. Beppe Fenoglio,në Gratë dhe Burrat e Rezistencës,Shoqata Kombëtare e Partizanëve Italianë. Vepra nga Beppe Fenoglio,në MLOL,Horizons Unlimited. Vepra nga Beppe Fenoglio,në Open Library,Arkivi i Internetit. Beppe Fenoglio,në Goodreads . Beppe Fenoglio,në IMDb,IMDb.com. Ese mbi Fenoglio nga Italianistica:një revistë e letërsisë italiane, në italinemo.it.Marrë më 28 shtator 2015 (arkivuar nga URL-ja origjinale më 28 shtator 2015). Fenoglio në Parcoletterario,në parcoletterario.it. Qendra e Studimit Beppe Fenoglio,në centrostudibeppefenoglio.it. Fenoglio në Italialibri,në italialibri.net. Një Çështje Private,një adaptim radiofonik i Radio 3 Rai (Unaza e Tretë - Me Zë):15 episode,format.ram Fillimet e Raoul-it Partizan,Njëzet e Tre Ditët e Qytetit të Albës dhe Një Mur Tjetër:Përshtatje Radiofonike të Radio 3 Rai (Unaza e Tretë - Me Zë):6 episode,format.ram Fenoglio dhe Çmimi Alpi Apuane (PDF),në webalice.it.URL e aksesuar më 28 shkurt 2009(e arkivuar nga URL-ja origjinale më 17 maj 2012). Marginalia,në marginalia.it.URL e aksesuar më 12 shkurt 2009 (e arkivuar nga URL-ja origjinale më 17 gusht 2009). Beppe Fenoglio në portalin RAI Letteratura,në letteratura.rai.it. Paolo Di Stefano,"Fenoglio, një partizan nën akuzë",në Corriere della Sera,1 prill 2007.<templatestyles src="Modulo:Controllo di autorità/styles.css"></templatestyles>{{Authority control}}{{Portale|biografie|letteratura}}{{Authority control}} [[Kategoria:Absolventët e Universitetit të Torinos]] [[Kategoria:Agnostikë]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1963]] [[Kategoria:Lindje 1922]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] qm75qrifbnrv9l9e3mgz21xwewsvns9 0 401183 2985332 2985002 2026-05-29T14:26:07Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi italiane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985332 wikitext text/x-wiki '''Giosafat Barbaro''' (Venedik, 1413 – Venedik, 1494) ishte diplomat, eksplorues, politikan dhe tregtar italian, qytetar i Republikës së Venedikut. Ai ishte anëtar i familjes Barbaro të Venedikut dhe udhëtoi shumë gjatë kohës së tij. == Familja == Giosafat Barbaro lindi nga Antonio dhe Franceschina Barbaro në një pallat në Campo di Santa Maria Formosa.Ai u bë anëtar i Senatit Venedik në vitin 1431.<ref name="google39" />Në vitin 1434 ai u martua me Nona Duodo, vajzën e Arsenio Duodo.<ref name="google39" /> Giosafat dhe Nona patën tre vajza dhe një djalë, Giovanni Antonio.<ref name="google39" /> == Udhëtime në Tana == [[Skeda:Repubblica_di_Venezia.png|parapamje|[[Republika e Venedikut|Perandoria Veneciane]] me rrugët tregtare të hartuara. Zotërimet veneciane janë të theksuara me të kuqe.]] Nga viti 1436 deri në vitin 1452, Barbaro udhëtoi si tregtar në koloninë gjenoveze të Tanës në [[Deti Azov|Detin e Azovit]] .Gjatë kësaj periudhe, Hordhia e Artë po shpërbëhej për shkak të rivaliteteve politike. Në nëntor të vitit 1437, Barbaro mësoi për varrin e mbretit të fundit të Alanëve, rreth vitit 32 &nbsp;km lart lumit Don nga Tana. Barbaro dhe gjashtë burra të tjerë, një përzierje tregtarësh venecianë dhe hebrenj, punësuan 120 burra për të gërmuar kurganin në të cilin besonin se mund të gjendej thesar.<ref name="google128" /><ref name="google152" /> Kur moti doli shumë i keq, ata u larguan, vetëm për t'u kthyer në mars të vitit 1438, por nuk gjetën asnjë thesar.<ref name="google128" /><ref name="google152" /> Barbaro shënoi me kujdes të gjitha informacionet në lidhje me shtresat e tokës, qymyrit, hirit, melit dhe luspave të peshkut që përbënin tumën.<ref name="google128" />Studiuesit modernë kanë arritur në përfundimin se nuk ishte një tumë varrimi, por mbetje kulinare të grumbulluara gjatë shekujve.Mbetjet nga gërmimet e Barbaros u rizbuluan në vitet 1920 nga arkeologu rus Alexander Alexandrovich Miller.<ref name="google129" /> Në vitin 1438, Hordhia e Madhe e [[Küchük Muhammad|Küchük Muhamedit]] përparoi deri në Tana.Barbaro shkoi si emisar te [[tatarët]] për t'i bindur ata të mos sulmonin Tanën.Barbaro më vonë ishte pjesë e një grupi që zmbrapsi qindra sulmues [[Çerkezët|adighe]] .Barbaro vizitoi shumë qytete të Krimesë, duke përfshirë [[Staryi Krym|Solcati]], Soldaia, Cembalo dhe Caffa .<ref name="google140" />Ai shkoi gjithashtu në Rusi ku vizitoi [[Kazani, Tataristan|Kazanin]] dhe Novgorodin . Giosafat Barbaro nuk i kaloi të gjitha vitet midis viteve 1436 dhe 1452 në [[Tartaria|Tartari.]]Në vitin 1446 ai u zgjodh në Të Dyzetat .Në vitin 1448 ai u emërua Provveditor i kolonive të Modones dhe Corones në [[Peloponezi|Peloponez]] dhe qëndroi në detyrë për një vit, pas të cilit dha dorëheqjen.<ref name="google41" />Meqenëse në këtë kohë kishte tregti të rregullt midis Venedikut dhe Tanës, duket e mundshme që Barbaro shkoi në Tana për të tregtuar para se të kthehej në Venedik për dimrin.<ref name="google41" />Barbaro ndaloi së bëri këto udhëtime kur [[Hanllëku e Krimesë|Khanati i Krimesë]] u bë një shtet vasal i [[Perandoria Osmane|Perandorisë Osmane]] .Barbaro u kthye në Venedik në vitin 1452, duke kaluar nëpër Rusi, Poloni dhe Gjermani.Në vitin 1455, Barbaro liroi disa tatarë që kishte gjetur në [[Venediku|Venedik]], i priti ata për dy muaj dhe pastaj i dërgoi përsëri në Tana. == Karriera politike == Në vitin 1460, Giosafat Barbaro u zgjodh në Këshillin e Tanës, por e refuzoi emërimin.Në vitin 1463 ai u emërua provincial i Shqipërisë.<ref name="google44" />Ndërsa ishte atje, Barbaro luftoi me [[Lekë Dukagjini|Lekë Dukagjinin]] dhe [[Skënderbeu|Skënderbeun]] kundër turqve.Provinciali Barbaro bashkoi forcat me ato të Dukagjinit dhe [[Nicolo Moneta|Nicolo Monetës]] për të formuar një korpus ndihmës prej 13,000 burrash të dërguar për të hequr [[Secondo assedio di Croia (1466)|rrethimin e dytë të Krujës]] .Pas vdekjes së Skënderbeut, Barbaro u kthye përsëri në Venedik.<ref name="google44" /> Në vitin 1469, Giosafat Barbaro u bë providetor i [[Shkodra|Shkodrës]] në [[Shqipëria|Shqipëri]] .Ai ishte në komandë të 1200 kalorësve kur mbështeti [[Lekë Dukagjini|Lekë Dukagjinin]].Në vitin 1472, Barbaro u kthye në Venedik ku u bë një nga 41 senatorët e zgjedhur si zgjedhës, të cilët emëruan Nicolò Tron si Dozhin e ri. == Konflikti midis Venedikut dhe Turqve Otomanë == Në vitin 1463, senati venedikas, duke kërkuar aleatë kundër turqve, kishte dërguar Lazzaro Querini si ambasadorin e parë në Persi, por ai nuk arriti ta bindte Persinë që të sulmonte turqit. Sundimtari i Persisë, Uzun Hasan, dërgoi përfaqësuesit e tij në Venedik. Pas humbjes së Fall of Negroponte kundër turqve, Venice, Kingdom of Naples, Papal States, Kingdom of Cyprus dhe Knights Hospitaller nënshkruan një marrëveshje kundër turqve. Në vitin 1471, ambasadori Querini u kthye në Venedik me ambasadorin e Uzun Hassanit, Muradin.Senati Venedik vendosi të dërgonte një ambasador tjetër në Persi, duke zgjedhur Caterino Zeno pasi dy burra të tjerë kishin refuzuar.Zeno, gruaja e të cilit ishte mbesa e gruas së Uzun Hassanit, arriti ta bindte Hassanin të sulmonte osmanët. Hassan fillimisht pati sukses, por fuqitë perëndimore nuk sulmuan dhe lufta u kontrollua nga Persia. == Ambasador në Persi == Në vitin 1472, Giosafat Barbaro u zgjodh si ambasadori që do të dërgohej në Persi për shkak të përvojës së tij në [[Krimea|Krime]], Dukatin e Madh të Moskës dhe [[Tartaria|Tartarinë]] .Ai gjithashtu fliste turqisht dhe pak persisht.Barbaros iu dha një eskortë prej dhjetë burrash dhe një pagë vjetore prej 1800 dukati.Ndër udhëzimet e tij ishte të bindte Admiralin Pietro Mocenigo të sulmonte menjëherë osmanët dhe të organizonte bashkëpunimin detar midis Mbretërisë së Qipros dhe [[Kalorësit Hospitaler|Kalorësve Spitalorë]].<ref name="google319" />Ai u caktua gjithashtu në krye të tre [[Galera|galerive]] të mbushura me artileri, municione dhe personel ushtarak që do të ndihmonin Uzun Hasanin. Në shkurt të vitit 1473, Barbaro dhe i dërguari persian Haci Muhamed u nisën nga Venediku për në [[Zara]], ku takuan përfaqësues të Napolit dhe të Shteteve Papnore.Prej andej ata kaluan nëpër [[Korfuzi|Korfuz]], Modon dhe Koronë përpara se të arrinin në [[Rodosi|Rodos]] dhe më në fund [[Qipro|në Qipro]], ku Barbaro u mbajt për një vit.<ref name="google319" /> [[Skeda:Mediterraneo_Orientale_1450.svg|parapamje|[[Mar Mediterranero|Deti Mesdhe]] lindor në vitin 1450, me zotërimet veneciane në të gjelbër]] Mbretëria e Qipros, pranë brigjeve të [[Anadolli|Anadollit]], ishte e vendosur strategjikisht për të furnizuar jo vetëm Uzun Hasanin në Persi, por edhe aleatët venecianë të Karamanisë dhe [[Scandelore|Skandelores]], ndërsa flota veneciane nën komandën e Pietro Mocenigos u përdor për të mbrojtur linjat e komunikimit midis tyre.Mbreti James II i Qipros kishte kërkuar të bëhej aleat me Karamaninë dhe Skandeloren, si dhe me Sulltanin e Egjiptit, kundër turqve.Mbreti James i kishte shkruar gjithashtu Senatit Venedik, duke argumentuar nevojën për të mbështetur Persinë kundër turqve, dhe anijet e tij kishin bashkëpunuar me Admiral Mocenigo në ripushtimin e qyteteve bregdetare të Korikut dhe Silifkës. Emiri i Skandelores u mund nga turqit në vitin 1473 pavarësisht ndihmës ushtarake të Mbretërisë së Qipros.Fuqia e Karamanisë u shkatërrua.Jakovi II i Qipros i tha privatisht Giosafat Barbaros se ndihej i bllokuar midis dy ujqërve, sulltanëve osmanë dhe egjiptianë.<ref name="google623" />Ky i fundit ishte feudal i Jakovit dhe aspak mik i Venedikut. James II hapi negociatat me turqit.Fillimisht ai refuzoi të lejonte galerat e armatosura veneciane të hynin në portin e Famagustës.Kur Barbaro dhe ambasadori venecian, Nicolo Pasqualigo, u përpoqën ta bindnin James II të ndryshonte mendje, mbreti kërcënoi se do t'i shkatërronte galerat dhe do të vriste çdo burrë në bord.<ref name="google626" /> Mbreti James II i Qipros vdiq në korrik të vitit 1473, duke e lënë Mbretëreshën Katerina një të ve që priste një fëmijë.James kishte emëruar një Këshill prej shtatë anëtarësh, përfshirë venecianin Andrea Cornaro, një i afërm i mbretëreshës, dhe Marin Rizzo dhe Giovanni Fabrice, agjentë të [[Mbretëria e Napolit|Mbretërisë së Napolit]] që kundërshtonin ndikimin venecian.Mbretëresha Katerina lindi një djalë, James III në gusht të vitit 1473, me admiralin Pietro Mocenigo dhe admiralë të tjerë venecianë që shërbyen si kumbarë. Sapo flota veneciane u largua, shpërtheu një revoltë e nxitur nga napolitanët, e cila çoi në vdekjen e një xhaxhai dhe një kushëriri të mbretëreshës.Kryepeshkopi i Nikozisë, [[Juan Tafures]], Konti i Tripolit, Konti i Jaffës dhe Marin Rizzo pushtuan Famagustën, duke kapur rob mbretëreshën dhe mbretin e porsalindur.<ref name="google312" /> Barbaro dhe Bailo Pasqualigo u mbrojtën nga ushtarët venecianë që e kishin shoqëruar Barbaron. Komplotistët bënë disa përpjekje për ta bindur Barbaron që t'i dorëzonte ushtarët. Konstabli i Qipros dërgoi një agjent, ndërsa Konti i Tripolit, Kryepeshkopi i Nikozisë dhe Konstabli i Jerusalemit e vizituan personalisht. Pas konsultimit me Bailo Pasqualigon, ata vendosën t'i çarmatosnin burrat, por t'i mbanin armët e tyre. Barbaro njoftoi kapitenët e galerive veneciane në port. Barbaro i dërgoi njoftime Senatit Venedik, duke i njoftuar ata për ngjarjet që kishin ndodhur.Barbaro dhe trupat veneciane më pas u tërhoqën në njërën nga galeritë. Kur Admirali Mocenigo u kthye në Qipro, rebelët po grindeshin midis tyre dhe populli i [[Nikozia|Nikozisë]] dhe i Famagustës ishte ngritur kundër tyre.Kryengritja u shtyp dhe udhëheqësit që nuk kishin arritur të shpëtonin u ekzekutuan, me ç'rast Qiproja u bë një shtet vasal i Venedikut.Senati Venedik autorizoi ushtarët që kishin shoqëruar Jehozafatin të qëndronin në Qipro. Giosafat Barbaro ishte ende në Qipro në dhjetor 1473, dhe senati venecian dërgoi një letër duke e urdhëruar Barbaron të përfundonte udhëtimin e tij, duke dërguar njëkohësisht ambasadorin e ri Ambrogio Contarini në Persi.Barbaro dhe i dërguari persian u larguan nga Qipro në shkurt 1474 të maskuar si pelegrinë myslimanë.<ref name="google321" />Të dërguarit papnorë dhe napolitanë nuk i shoqëruan ata.Barbaro zbarkoi në Karamania, ku mbreti e paralajmëroi se turqit kontrollonin territorin që ata dëshironin të kalonin.Pasi zbarkuan në Kilikia, grupi i Barbaros kaloi nëpër [[Tarsusi|Tarsus]], [[Adanë|Adana]], [[Shanllëurfa|Orfa]], Merdin, Hasankeyf dhe [[Tigranocerta]] .<ref name="google10" /><ref name="google326" /> [[Skeda:Map_Aq_Qoyunlu_1478-en.png|parapamje|Perandoria Persiane në fund të mbretërimit të Uzun Hasanit, në vitin 1478]] Në Malet Taurus të [[Kurdistani|Kurdistanit]], grupi i Barbaros u sulmua nga banditë. Ai iku me kalë, por u plagos, dhe shumë anëtarë të grupit, përfshirë sekretarin e tij dhe ambasadorin persian, u vranë dhe mallrat e tyre u plaçkitën.Me të mbërritur në [[Tebrizi|Tabriz]], Barbaro dhe përkthyesi i tij u sulmuan nga turkmanët pasi refuzuan t'i dorëzonin një letër Uzun Hasanit.<ref name="google7" />Barbaro dhe shokët e tij të mbetur më në fund arritën në oborrin e Hasanit në prill të vitit 1474. Edhe pse Barbaro shkoi mirë me Uzun Hasanin, ai dështoi ta bindte atë të sulmonte përsëri osmanët. Pak më vonë, djali i Hasanit, Ogurlu Mohamed, u rebelua dhe pushtoi qytetin e [[Shirazi|Shirazit]]. [[Skeda:Apadana.jpg|parapamje|Rrënojat e Pallatit Apadana, Persepolis]] Barbaro vizitoi rrënojat e Persepolisit, të cilat gabimisht i konsideroi me origjinë hebraike.Ai vizitoi gjithashtu Tauris, Soldania, [[Isph]], Cassan (Kashan), Kom, Yezd, [[Shirazi|Shiraz]] dhe [[Bagdadi|Bagdad]] .Giosafat Barbaro ishte evropiani i parë që vizitoi rrënojat e Pasargadae, ku ai besonte traditën lokale se varri i [[Kiri i Madh|Kirit II të Persisë]] ishte në të vërtetë ai i nënës së [[Solomoni|Solomonit]] .<ref name="google156" /> [[Skeda:Cyrus_tomb.jpg|parapamje|Varri i Kirit në Pasargadae]] Barbaro vizitoi rrënojat e Persepolisit. Ambasadori tjetër venecian, Ambrosio Contarini, mbërriti në Persi në gusht të vitit 1474. Uzun Hassan vendosi që Contarini të kthehej në Venecia me një dokument, ndërsa Giosafat Barbaro do të mbetej në Persi. == Kthim në Venecia == Barbaro ishte ambasadori i fundit venecian që u largua nga Persia, pas vdekjes së Uzun Hasanit në vitin 1478.Në këtë kohë kishte mbetur vetëm një nga shoqëruesit e Barbaros.Ndërsa bijtë e Hasanit luftonin me njëri-tjetrin për fronin, Barbaro punësoi një udhërrëfyes [[Armenët|armen]] dhe iku nëpërmjet [[Erzurumi|Erzurumit]], [[Halepi|Alepos]] dhe [[Bejruti|Bejrutit]].<ref name="google327" /><ref name="google322" />Barbaro arriti në Venedik në vitin 1479, ku iu desh të justifikonte ndalesën e gjatë në Qipro përpara se të vazhdonte për në Persi.Rrëfimi i Barbaros përmbante jo vetëm tema politike dhe ushtarake, por diskutonte edhe bujqësinë, tregtinë dhe traditat persiane.<ref name="google143" /> Giosafat Barbaro ishte kapiten i Rovigos dhe administrator i të gjithë zonës së Polesine nga viti 1482 deri në vitin 1485.Ai ishte gjithashtu një nga këshilltarët e Dozhës Agostino Barbarigo.<ref name="google45" /> Ai vdiq në vitin 1494 dhe u varros në kishën e San Francesco della Vigna . == Vepra == Në vitin 1487, Barbaro shkroi një rrëfim të udhëtimeve të tij,në të cilin thotë se ishte në dijeni të rrëfimeve të Niccolò Da Conti dhe John Mandeville. Rrëfimi i Barbaros për udhëtimet e tij u botua për herë të parë në vitet 1543–45 nga bijtë e Aldus Manutius, në një koleksion të titulluar ''Udhëtime nga Venecia në Tana në Persi, Indi dhe Kostandinopojë, me përshkrime të qyteteve, vendeve, pamjeve, zakoneve dhe Portës së Turkut të Madh''. Më vonë u përfshi në koleksionin e Giovanni Battista Ramusio -s ''Delle navigationi et viaggi'' (1559). Studiuesi dhe oborrtari William Thomas e përktheu veprën në anglisht për mbretin e ri Edward VI si ''Udhëtime në Tana dhe Persi'' dhe përfshiu rrëfimin e ambasadorit tjetër të Barbaros në Persi, Ambrogio Contarini.Vepra u ribotua në Londër në vitin 1873 nga [[Hakluyt Society|Shoqëria Hakluyt]]<ref>{{Cite web |title=Worldcat |url=https://www.worldcat.org/title/travels-to-tana-and-persia/oclc/217119736}}</ref>ndërsa një botim në rusisht u botua në vitin 1971.<ref>{{Cite web |title=Worldcat |url=https://www.worldcat.org/oclc/236220401}}</ref>Në vitin 1583, rrëfimi i Barbaros u botua nga [[Filippo Giunti]] në ''Volume Delle Navigationi Et Viaggi'' së bashku me atë të [[Marko Polo|Marco Polos]] dhe atë të Kirakos Gandzaketsit që lidhen me udhëtimet e Aitone I të Armenisë.<ref>{{Cite web |title=Worldcat |url=https://www.worldcat.org/title/-volume-delle-navigationi-et-viaggi-2-lhistoria-delle-cose-de-tartari-diuersi-fatti-deloro-imperatori-descritta-da-m-marco-polo-gentilhuomo-venetiano-da-hayton-armeno-varie-descrittioni-di-diversi-avttori-dellindie-orientali-della-tartaria-della-persia-armenia-et-il-viaggio-della-tana-di-messer-iosafa-barbaro/oclc/312110049}}</ref>Në vitin 1601, rrëfimet e Barbaros dhe Contarinit u përfshinë në ''Rerum Persicarum Historia'' nga Pietro Bizzarri së bashku me rrëfimet e Filippo Buonaccorsi, Jacob Geuder von Heroldsberg, Giovanni Tommaso Minadoi dhe Henricus Porsius, botuar në Frankfurt.<ref>{{Cite web |title=Worldcat |url=https://www.worldcat.org/title/rerum-persicarum-historia-initia-gentis-mores-instituta-resque-gestas-ad-haec-usque-tempora-complectens/oclc/255858576}}</ref>Në vitin 2005, rrëfimi i Barbaros u botua edhe në turqisht me titullin ''Anadolu'ya ve İran'a seyahat''.<ref>{{Cite web |title=Worldcat |url=https://www.worldcat.org/title/anadoluya-ve-irana-seyahat/oclc/62732381}}</ref> Rrëfimi i Barbaros ofron më shumë informacion rreth Persisë dhe burimeve të saj sesa ai i Contarinit.Ai tregoi aftësi në vëzhgimin e vendeve të huaja dhe përshkrimin e tyre.Shumë nga informacionet e Barbaros rreth Khanatit të Hordhisë së Artë, Persisë dhe [[Gjeorgjia|Gjeorgjisë]] nuk gjenden në asnjë burim tjetër. Dërgesat e Giosafat Barbaros drejtuar Senatit Venedik u mblodhën nga Enrico Cornet dhe u botuan nën titullin ''Lettere al Senato Veneto'' në vitin 1852 në Vjenë.<ref>{{Cite web |title=Worldcat |url=https://www.worldcat.org/search?q=Lettere%20al%20senato%20veneto%20annotate%20per%20E.%20Cornet%20giosafat%20barbaro}}</ref>Barbaro foli gjithashtu për udhëtimet e tij në një letër të shkruar në vitin 1491 drejtuar peshkopit të Padovës, [[Pietro Barocci]]. == Në kulturën masive == Ai është një nga personazhet historikë në romanin e Dorothy Dunnett, ''Caprice dhe Rondo'' në serinë e [[The House of Niccolò|Shtëpisë së Niccolò-së]] . [[Angelo Paratico]] e diskuton atë në librin e tij ''Leonardo Da Vinci.'' ''Një Intelektual Kinez në Rilindjen Italiane'' (Gingko Editore, 2017), duke thënë se nëna e Leonardos, Caterina, mund të ketë qenë një skllave e transportuar nga Barbaro në Venecia. == Shënime == <references /> == Projekte të tjera == {{Sisterlinks}} == Lidhje të jashtme == {{Authority control}} [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] fqntu42xas2zzkda0ykzt7inibq34bb 0 401215 2985464 2985273 2026-05-29T21:35:50Z ~2026-32129-39 188344 [[Artana]] si duket eshte harruar 2985464 wikitext text/x-wiki '''Gjeografia e Prishtinës''' me rrethinë përfshin karakteristika të tilla si, pozita gjeografike, relievi, klima, hidrografia dhe organizimi hapësinor i territorit që zë hapësira përreth kryeqytetit të Republikës së Kosovës. Për nga shtrirja territoriale, [[Rajoni i Prishtinës]] përfshin 8 komuna: [[Komuna e Prishtinës|Prishtina]], [[Komuna e Podujevës|Podujeva]], [[Komuna e Drenasit|Drenasi]], [[Komuna e Fushë Kosovës|Fushë Kosova]], [[Komuna e Obiliqit|Obiliqi]], [[Komuna e Lipjanit|Lipjani]], [[Komuna e Graçanicës|Graçanica]] dhe [[Komuna e Artanës|Artana]]. Kështu Prishtina me rrethinën e saj gjeografike shtrihet në pjesën verilindore të vendit, duke funksionuar si nyje kryesore administrative, ekonomike dhe infrastrukturore e Kosovës. <ref>{{Cite web |title=Pozita gjeografike e Prishtinës |url=https://www.scribd.com/document/995362816/01-Pozita-Gjeografike-e-Qytetit-Te-Prishtines |access-date=2026-05-28 |website=www.scribd.com|lang=sq}}</ref> == Pozita == Rajoni i Prishtinës zë një pozitë qendrore dhe verilindore brenda gjeografisë së Kosovës. Ai ka një sipërfaqe prej rreth 2,470 km kat. (gati një e katërta e territorit të vendit). <ref>{{Cite web |title=Prishtinë - VizitoShqip |url=https://vizitoshqip.com/lokacione/details/prishtine |access-date=2026-05-28 |website=vizitoshqip.com |language=sq}}</ref> Kufijtë: Në juglindje kufizohet me [[Rajoni i Gjilanit|Rajonin e Gjilanit]], në jug me [[Rajoni i Ferizajit|Ranonin e Ferizajt]], në jugperëndim me [[Rajoni i Prizrenit|Rajonin e Prizrenit]], në perëndim me [[Rajoni i Pejës|Rajonin e Pejës]] ,në veriperëndim me [[Rajoni i Mitrovicës|Rajonin e Mitrovicës]] ndërsa në verilindje kufizohet me Republikën e Serbisë. Rëndësia gjeostrategjike: Rajoni funksionon si udhëkryqi kryesor i Ballkanit Qendror, ku kryqëzohen korridoret kryesore rrugore që lidhin pellgjet e Detit Adriatik me Detin Egje dhe Detin e Zi (p.sh. [[Rruga evropiane E65]] me [[Rruga evropiane E80|Rrugën evropiane E80]] pastaj [[Autoudha R7]] dhe [[Autoudha R6]]). Prishtina shtrihet në pikëtakimin e dy njësive të mëdha makrogjeografike: pellgut qendror të [[Rrafshi i Kosovës|Rrafshit të Kosovës]] në perëndim dhe rajonit kodrinor-malor të [[Gollaku]]t (Malësisë së Prishtinës) në lindje. [[Komuna e Prishtinës]] kufizohet në veri me Podujevën, në perëndim me Obiliqin dhe Fushë Kosovën, në jug me Lipjanin e Graçanicën, ndërsa në lindje kufiri i saj përkon me vijën kufitare shtetërore me Serbinë ([[Komuna e Medvegjës]]). Lartësia mesatare e qytetit luhatet midis 570 m (në zonat më të ulëta të fushës) dhe mbi 700 m (në lagjet lindore si Mati 1, Velania dhe Kodra e Trimave). Sipërfaqja e tërësishme e komunës përfshin rreth 572 km kat. == Relievi == Morfologjia e Prishtinës me rrethinë shfaq një thyerje dhe larmishmëri të theksuar peizazhore, duke u ndarë në tri njësi të mëdha gjeografike: * Fushëgropa e Llapit (Podujeva): Shtrihet në pjesën veriore, e rrethuar nga masivet malore të Kopaonikut në perëndim dhe maleve të Shatoricës. Është një ultësirë e përshtatshme për bujqësi dhe karakterizohet nga sedimente të reja liqenore. * [[Rrafshi i Kosovës]] (pjesa qendrore): Përfshin ultësirën kryesore ku shtrihen Fushë Kosova, Obiliqi, Lipjani dhe Prishtina. Kjo fushë aluviale shtrihet përgjatë rrjedhës së lumit Silnicë dhe përfaqëson zonën më të ulët (rreth 530–560 m lartësi mbidetare). * Malësia e Gollakut (ndryshe Malësia e Prishtinës): Zë pjesën lindore të rajonit. Ky është një relief kodrinor-malor i vjetër gjeologjik (i përbërë nga shkëmbinj magmatikë dhe metamorfikë), i pasur me mineralizime polimetalike (si zona e Kishnicës dhe Novobërdës në kufi). Nga pikëpamja tektonike, Prishtina me rrethinë shtrihet në një zonë me aktivitet sizmik të moderuar, ku thyerjet tektonike ndajnë strukturat malore të vjetra nga fundosja liqenore e neogjenit. == Klima == Rajoni i Prishtinës karakterizohet me një klimë kontinentale të modifikuar (ose klima e rrafshnaltave), e cila ndikohet si nga masat ajrore kontinentale të veriut, ashtu edhe nga ato mesdhetare që depërtojnë përmes luginave lumore, ndonëse këto të fundit bllokohen pjesërisht nga masivet malore periferike të Kosovës. * Temperaturat: Verërat janë përgjithësisht të ngrohta dhe të thata, ndërsa dimrat janë të ftohtë dhe shpesh me ngrica. Temperatura mesatare vjetore sillet rreth 10.5°C. Muaji më i ngrohtë është korriku (me mesatare rreth 21°C), ndërsa më i ftohti është janari (me mesatare rreth -1°C). * Reshjet: Sasia mesatare vjetore e reshjeve është rreth 600 mm deri në 650 mm. Reshjet maksimale shënohen në fund të pranverës (maj-qershor) dhe në vjeshtë, ndërsa muajt e verës janë më të thatë. Gjatë dimrit, reshjet e dëborës janë dukuri e rregullt, me një periudhë mbulese që varion varësisht nga viti. * Erërat: Erërat më të shpeshta dhe më të fuqishme fryjnë nga drejtimi i veriut dhe verilindjes (shpesh të ftohta), si dhe nga jugperëndimi. == Hidrografia == Rrjeti hidrografik natyror i vetë qytetit të Prishtinës është relativisht i varfër, për shkak se qyteti është ngritur pothuajse mbi një ujëndarës lokal. * Lumenjtë: Përmes qytetit kalojnë dy lumenj të vegjël: Lumi Vellusha dhe Lumi Prishtevka. Si pasojë e urbanizimit intensiv dhe nevojës për rregullimin e infrastrukturës gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX, të dy këta lumenj u futën tërësisht nën gypa në zonën urbane, duke shërbyer kryesisht si kolektorë të ujërave të zeza dhe atmosferike. Ata derdhen në lumin Silnicë në periferi. <ref>{{Cite web |last=Drini.us |date=2026-01-30 |title="Dy motrat" e hershme, lumenjt Prishtevka dhe Vellusha |url=https://www.drini.us/dy-motrat-e-hershme-lumenjt-prishtevka-dhe-vellusha/ |access-date=2026-05-28 |website=DRINI.us |language=sq-AL}}</ref> Në territorin e rajonit kalojnë edhe [[Lumi Drenica]] dhe [[Lumi i Llapit]]. * [[Liqeni i Badocit]]: Ky është një liqen artificial i ndërtuar në vitet 1960 në rrjedhën e Lumit të Graçankës (në juglindje të Prishtinës). Ai përfaqëson një nga burimet kryesore dhe jetike për furnizimin e qytetit me ujë të pijshëm. * [[Liqeni i Batllavës]]: Ndonëse shtrihet administrativisht në komunën fqinje të Podujevës, Liqeni i Batllavës përmes ujësjellësit rajonal përbën burimin tjetër madhor të ujësjellësit të Prishtinës. == Flora dhe fauna == Hapësirat e mbrojtura gjelbëruese luajnë një rol jetik në ruajtjen e ekuilibrit ekologjik të kryeqytetit, ku pa dyshim vendin kryesor e zë [[Parku i Gërmisë]], i shpallur si peizazh i mbrojtur natyror. <ref>{{Cite web |title=Parku Nacional i Gërmisë - VizitoShqip |url=https://vizitoshqip.com/turizmi/details/parku-nacional-i-germise |access-date=2026-05-28 |website=vizitoshqip.com |language=sq}}</ref> Ky masiv i gjelbër shtrihet në pjesën lindore të qytetit, në skajin perëndimor të maleve të Gollakut, dhe mbulon një sipërfaqe të gjerë që shërben si "mëshkëri" kryesore për rifreskimin e ajrit dhe rekreacionin e banorëve të Prishtinës me rrethinë. Për shkak të pozitës së tij gjeografike dhe ekspozimit ndaj faktorëve të ndryshëm mikroklimatikë, parku mbron qytetin nga erërat e forta dhe ndihmon në rregullimin e temperaturave urbane. Nga pikëpamja e biodiversitetit, Gërmia përfaqëson një ekosistem jashtëzakonisht të pasur e të ndërlidhur, ku dominojnë pyjet e dushkut (shparthit dhe bultit) në zonat më të ulëta dhe ato të ahut në pjesët më të larta e më të hijeve. Ky habitat pyjor ofron kushte ideale për strehimin dhe mbarështimin e një faune të larmishme. Në brendësi të tij bashkëjetojnë lloje të shumta insektesh endemike, zvarranikësh, si dhe një numër i madh shpendësh këngëtarë dhe grabitqarë. Po ashtu, pyjet e parkut popullohen nga gjitarë të vegjël dhe të mesëm, si ketri i rëndomtë, bura, dhelpra dhe iriqi, duke e shndërruar këtë zonë në një qendër të rëndësishme të trashëgimisë natyrore në Kosovën Qendrore. == Shih edhe == * [[Rajoni i Prishtinës]] * [[Gjeografia e Kosovës]] == Referime == [[Kategoria:Gjeografia e Prishtinës]] 3wwjw4qsil4vliul30t3atzxlq8i539 1 401251 2985305 2026-05-29T12:45:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985305 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nikica Korubin]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985304 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191017090500/https://www.sobranie.mk/partia-liberale-demokratike-16-ns_article-nikica-korubin-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/partia-liberale-demokratike-16-ns_article-nikica-korubin-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 14:45 (CEST) rqzffrzsiocp6oxvev8t52gw24asssq 1 401252 2985307 2026-05-29T12:48:48Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985307 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nikolai Çaushesku]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985306 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220128034105/https://infocultural.eu/cataloagele-scolare-si-autobiografia-lui-nicolae-ceausescu-facute-publice-de-arhivele-nationale/ për lidhjen https://infocultural.eu/cataloagele-scolare-si-autobiografia-lui-nicolae-ceausescu-facute-publice-de-arhivele-nationale. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 14:48 (CEST) q27znx2vat2xygrbf1amnundbh4bal0 1 401253 2985309 2026-05-29T12:51:23Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985309 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nikolla Micevski]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985308 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191024010303/https://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-nikolla-micevski-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-nikolla-micevski-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 14:51 (CEST) jg30x10ruo8w0ttyqqyjkk1565yi362 1 401254 2985313 2026-05-29T12:56:42Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985313 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[NimiTV]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985312 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20231003133248/https://www.webku.net/why-should-you-start-watching-albanian-tv-on-streaming-app/ për lidhjen https://www.webku.net/why-should-you-start-watching-albanian-tv-on-streaming-app/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 14:56 (CEST) 1zaeu9rz93za6scbb71w7j6y80r8z3d 1 401255 2985316 2026-05-29T13:14:29Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985316 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Nomenklatura e UNESCO-së]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985315 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20171014071452/http://skos.um.es/unesco6/ për lidhjen http://skos.um.es/unesco6/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 15:14 (CEST) d544fdm1zuchdha7eb8txibl0or6miu 0 401256 2985321 2026-05-29T13:37:42Z Anita Kerleshi 187801 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:it:Special:Redirect/revision/150814527|Julius Evola]]" 2985321 wikitext text/x-wiki Julius Evola,pseudonimi i Giulio Cesare Andrea Evola (Romë,19 Maj 1898-Romë,11 qershor 1974),ishte një filozof,piktor,poet,so hkrimtar dhe ezorisht italian. Ai u mor me [[Arti|artin]], [[Filozofia|filozofinë]], [[Historia|historinë]], [[Politika|politikën]], [[Ezoterika|ezoterizmin]], [[Okultizmi|okultizmin]], [[Feja|fenë]], [[Antropologjia|zakonet]], në një sintezë që përfaqëson një përzierje të veçantë <ref name=":8">{{Cite book |last=Hakl |first=H. Thomas |url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780190877583.003.0004 |title=Julius Evola and Tradition |last2=Godwin |first2=Joscelyn |date=21 febbraio 2019 |publisher=Oxford University Press |pages=54-70}}</ref> <ref name=":9">{{Cite book |title=Autobiografia spirituale |publisher=Edizioni mediterranee |year=2019 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> të disa shkollave dhe traditave të ndryshme të mendimit.Këto përfshijnë [[Idealizmi gjerman|idealizmin gjerman]], [[Filozofia lindore|doktrinat orientale]], tradicionalizmin integral dhe, në një rol kryesor, botëkuptimin [[Botëkuptimi|Weltanschauung]] -un tëRevolucionit Konservator, me të cilin Evola pati një identifikim të thellë dhe personal. Qëndrimet e tij janë pjesë e një kulture [[Aristokracia|aristokratike]] dhe tendencave ideologjike, kryesisht të pranishme edhe në [[Fashizmi|fashizëm]] dhe [[Nazizmi|socializëm kombëtar]], me të cilat ai ishte i afërt megjithëse herë pas here shprehej në një mënyrë kritike ndaj dy regjimeve në disa aspekte. <ref>{{Cite book |title=Minacce alla democrazia: La Destra radicale e la strategia della tensione in Italia nel dopoguerra |publisher=Feltrinelli |page=86}}</ref> Evola ishte gjithashtu një promovues i një vizioni të botës të karakterizuar nga [[Magjia (e mbinatyrshme)|magjia]] dhe [[Okultizmi|okulti]] <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> . Në periudhën e pasluftës, ai pretendoi se kishte marrë vlerësime nga [[Benito Musolini|Musolini]] për disa nga qëndrimet e tij: në veçanti kthimin në ''romanizëm'' dhe një teori të racës në një çelës shpirtëror, të cilën ai e mbrojti në një seri të gjerë shkrimesh. <ref>{{Sfn|Staudenmaier}}.</ref> Nga ana e tij, filozofi kishte një admirim të qetë për Duçen, por gjithmonë mbeti më afër konceptit gjerman të fashizmit sesa atij italian <ref name=":7">{{Cite book |title=La matrice ideologico-letteraria dell'eversione neofascista |publisher=CLUP |year=1975 |page=82}}</ref> . Pavarësisht kësaj, idetë e tij heterodokse nuk u pritën gjithmonë mirë nga klasa sunduese italiane e asaj kohe dhe çuan në pezullimin e disa botimeve nga vetë PNF dhe dyshimin e hierarkive naziste në [[Gjermania naziste|Gjermani]]. <ref name="centrostudilaruna.it">{{Cite web |last=Gianfranco De Turris |title=La corrispondenza tra Julius Evola e Gottfried Benn |url=https://www.centrostudilaruna.it/la-corrispondenza-tra-julius-evola-e-gottfried-benn.html}}</ref> Evola kontribuoi në përhapjen në Itali të autorëve më të rëndësishëm evropianë të shekujve [[Shekulli XIX|XIX]] dhe [[Shekulli XX|XX]] si: Bachofen, Guénon, Jünger, Ortega y Gasset, Spengler, Weininger, Meyrink, duke përkthyer disa nga veprat e tyre dhe duke botuar ese kritike. Kompleksiteti i mendimit të tij dhe kritikat që ai u drejtoi partive të djathta evropiane i siguruan atij, edhe pas përfundimit të luftës, një numër të madh ndjekësish në qarqet tradicionaliste konservatore në Itali dhe Evropë, nga eksponentët e së [[Politika e djathtë|djathtës]] më të moderuar ( Giano Accame, Marcello Veneziani ) deri te ata më radikalë [[Neofashizmi|neofashistë]] (të përfaqësuar nga Franco Freda, Adriano Romualdi, Giorgio Almirante, Pino Romualdi, Pino Rauti dhe Enzo Erra të Qendrës së Studimeve Ordine Nuovo ) <ref>{{Cite web |last=Julius Evola |date=7 ottobre 2022 |title=Quando Evola scrisse ad Almirante (prima parte) |url=https://www.rigenerazionevola.it/quando-evola-scrisse-ad-almirante/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 giugno 2018 |title=Almirante non era razzista, il carteggio con Evola lo testimonia |url=https://www.secoloditalia.it/2018/06/almirante-non-era-razzista-il-carteggio-con-evola-lo-testimonia/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Benedetto Ippolito |date=30 dicembre 2022 |title=Pino Rauti, Evola e il tradizionalismo politico |url=https://www.startmag.it/mondo/pino-rauti-evola-e-il-tradizionalismo-politico/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Quando Evola bacchettava il Msi sulla rivista di Pino Romualdi - La Verità |url=https://www.laverita.info/quando-evola-bacchettava-msi-2662034016.html |language=it}}</ref> . Veprat e tij u përkthyen dhe u botuan në [[Gjermania|Gjermani]], [[Franca|Francë]], [[Spanja|Spanjë]], [[Portugalia|Portugali]], [[Belgjika|Belgjikë]], [[Greqia|Greqi]], [[Zvicra|Zvicër]], [[Britania e Madhe|Britani të Madhe]], [[Rusia|Rusi]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] <ref>{{Cite news |date=10 febbraio 2017 |title=Steve Bannon Cited Italian Thinker Who Inspired Fascists |language=en |url=https://www.nytimes.com/2017/02/10/world/europe/bannon-vatican-julius-evola-fascism.html}}</ref>, [[Meksika|Meksikë]], [[Kanadaja|Kanada]], [[Rumania|Rumani]], [[Argjentina|Argjentinë]], [[Brazili|Brazil]], [[Hungaria|Hungari]], [[Polonia|Poloni]], [[Turqia|Turqi]] . == Biografia == === Origjina === Giulio Cesare Evola lindi në Romë në orën 22:00 të enjten, me 19 maj 1898 <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref>''{{Citation |url=http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1898/n+1792-2388+Vol+4+Parte+1+Serie+C/007659523_00458.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> . Prindërit e tij ishin Vincenzo Evola (1854-1941) <ref name=":10" /> <ref name=":4">''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1854/36/007800395_00552.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> dhe Concetta Mangiapane (1865-1952) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1865/47/007801663_01333.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> . Të dy prindërit ishin me origjinë [[Siçilia|sicilianë]], të lindur në Çinisë.Gjyshërit nga ana e babait të tij ishin Giuseppe Evola (1815-1897) dhe Maria Cusumano (1818-1895) <ref name=":10" /> Giuseppe Evola është renditur si marangoz në certifikatën e lindjes së Vincenzo-s. Gjyshërit nga ana e nënës së tij ishin Cesare Mangiapane (1825-1896) dhe Caterina Munacò (1831-1930) <ref name=":10" />.Cesare Mangiapane është i listuar si [[Tregtia|dyqanxhi]] në regjistrin e lindjes së Concetta-s. Vincenzo Evola dhe Concetta Mangiapane u martuan në Çinisë më 25 nëntor të vitit 1892 <ref name=":10" /> <ref name=":5">''{{Citation |url=https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G97B-JYPR?cc=2051639&wc=MCTM-D2S%3A351055601}}'', Tribunale di Palermo</ref> . Në certifikatën e martesës, Vincenzo Evola është i listuar si mekanik telegrafi dhe tashmë banues në Romë, ndërsa Concetta Mangiapane është e listuar si pronare toke. Giulio Cesare Evola kishte një vëlla më të madh, i quajtur Giuseppe Gaspare Dinamo Evola (1895-1958) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1895/n+2983-3579+Vol+6+Parte+1+Serie+B/007659446_00184.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> kështu që, duke qenë fëmija i dytë mashkull, duke ndjekur konventën siciliane të emërtimit të kohës, megjithëse me një ndryshim të vogël, Giulio Cesare Evola u emërua pjesërisht për nder të gjyshit të tij nga nëna. Edhe pse nuk ishte i tillë, Giulio Cesare Evola shpesh është paraqitur si baron , duke iu referuar një lidhjeje të dyshuar të largët prejardhjeje, e cila nuk u vërtetua kurrë, me një familje aristokratike siciliane me origjinë të lashtë normane ( familja Evoli, baronë të Castropignano në [[Molize|Molise]], në [[Mesjeta e vonë|fund të Mesjetës]] ,të cilët më pas u shpërngulen në [[Siçilia|Sicili]] ) [[Mbretëria e Siçilisë|të Mbretërisë së Siçilisë]]. === Trajnim === Giulio Cesare Evola studioi në Institutin Teknik "Leonardo da Vinci" në kryeqytetin e Romë-s. Informacioni i mangët rreth viteve të tij formuese mund të nxirret nga autobiografia e tij me titull ''[[Il cammino del cinabro]]'' (Rruga e Cinabarit), e botuar në [[1963|vitin 1963]] nga botuesi Scheiwiller dhe e cila, sipas qëllimeve të autorit, duhej të publikohej pas vdekjes. Më shumë se çdo shkrim tjetër i Evolës, kjo autobiografi kontribuoi në lindjen e kultit të autorit të saj. Lidhur me të dhënat thjesht biografike dhe familjare, Evola ishte gjithmonë mjaft i rezervuar, duke thënë se i kishte lënë pas këtaspekte <ref>{{Cite web |title=Intervista a Julius Evola (sub ITA) |url=https://www.youtube.com/watch?v=RCreAmsSu0c |language=fr}}</ref>, edhe pse disa fotografi që e portretizonin atë gjatë fëmijërisë me prindërit e tij u botuan më pas në ribotimin modern të autobiografisë. <ref>{{Cite web |last=[[Marcello Veneziani]] |date=31 marzo 2014 |title=La solitudine siderale di Julius Evola che sfida i secoli |url=https://www.ilgiornale.it/news/cultura/1006217.html}}</ref> Leximi i veprave të autorëve të përmendur më sipër (në veçanti i Nietzsche-s) pati disa pasoja të drejtpërdrejta mbi Evolën: së pari, një kundërshtim ndaj [[Krishtërimi|Krishterimit]], veçanërisht në lidhje me teorinë e [[Mëkati|mëkatit]] dhe shpengimit, të sakrificës hyjnore, të hirit dhe barazisë vëllazërore. Së dyti, një lloj intolerance ndaj botës [[Borgjezia|borgjeze]], ''moralit të saj të vogël'' dhe konformizmit të saj. <ref>{{Cite news |date=25 novembre 1977 |title=Julius Evola l'éveilleur |language=fr |url=https://books.google.it/books?id=k1bIenmQzPUC&pg=PA179&dq=Evola+matzneff&hl=it&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Evola%20matzneff&f=true|}}</ref> Ai vendosi të shkëputej nga ''rutina'' borgjeze, veçanërisht në aspektet e saj më konkrete dhe më të përditshme: familja, puna, dhe miqësitë. U regjistrua në fakultetin e inxhinierisë, por refuzoi të diskutonte tezën e tij nga përbuzja për titujt akademikë, duke thënë: "Të shfaqesha si 'doktor' ose 'profesor' në një cilësi të autorizuar dhe për qëllime praktike më dukej e papranueshme, edhe pse më vonë më duhej të shihja vazhdimisht tituj që më aplikoheshin dhe që nuk i kam". Ai vazhdoi studimet e tij të artit dhe filozofisë:<templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Në adoleshencën e hershme, ndërsa ndiqte studime teknike dhe matematikore, tek ai u zhvillua një interes i natyrshëm dhe i gjallë për përvojat e mendimit dhe të artit. Si i ri, menjëherë pas periudhës së romaneve aventureske, kishte vendosur të përpilonte, së bashku me një mik, një histori të filozofisë të bazuar në përmbledhje. Nga ana tjetër, edhe pse tashmë ndjente tërheqje ndaj shkrimtarëve si Wilde dhe D’Annunzio, shpejt interesi i tij u zgjerua nga ata drejt gjithë letërsisë dhe artit më të ri. Kalonte ditë të tëra në bibliotekë, në një regjim të rregullt por të lirë leximesh. Në veçanti, për të pati rëndësi takimi me mendimtarë si Nietzsche, Michelstaedter dhe Weininger. Ky kontakt shërbeu për të ushqyer një prirje bazë, edhe pse fillimisht në forma të paqarta dhe pjesërisht të shtrembëruara, pra me një përzierje të elementeve pozitive dhe negative|}} Më vonë ai u distancua edhe nga miku i tij Papini, veçanërisht për shkak të konvertimit të këtij të fundit në [[Kisha Katolike Romake|katolicizëm]] dhe pas botimit të librit ''Storia di Cristo'' ( [[1921]] ). [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1974]] [[Kategoria:Lindje 1898]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] oofu5liylfe458x0sal8vy08uazlec0 2985323 2985321 2026-05-29T13:49:48Z Anita Kerleshi 187801 Kam hequr gabimet teknike si stampa,kam permirsuar gabime drejtshkrimore 2985323 wikitext text/x-wiki Julius Evola, pseudonimi i Giulio Cesare Andrea Evola (Romë,19 Maj 1898-Romë,11 qershor 1974),ishte një filozof piktor, poet, shkrimtar dhe ezoterist italian Ai u mor me [[Arti|artin]], [[Filozofia|filozofinë]], [[Historia|historinë]], [[Politika|politikën]], [[Ezoterika|ezoterizmin]], [[Okultizmi|okultizmin]], [[Feja|fenë]], [[Antropologjia|zakonet]], në një sintezë që përfaqëson një përzierje të veçantë <ref name=":8">{{Cite book |last=Hakl |first=H. Thomas |url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780190877583.003.0004 |title=Julius Evola and Tradition |last2=Godwin |first2=Joscelyn |date=21 febbraio 2019 |publisher=Oxford University Press |pages=54-70}}</ref> <ref name=":9">{{Cite book |title=Autobiografia spirituale |publisher=Edizioni mediterranee |year=2019 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> të disa shkollave dhe traditave të ndryshme të mendimit.Këto përfshijnë [[Idealizmi gjerman|idealizmin gjerman]], [[Filozofia lindore|doktrinat orientale]], tradicionalizmin integral dhe, në një rol kryesor, botëkuptimin [[Botëkuptimi|Weltanschauung]] -un tëRevolucionit Konservator, me të cilin Evola pati një identifikim të thellë dhe personal. Qëndrimet e tij janë pjesë e një kulture [[Aristokracia|aristokratike]] dhe tendencave ideologjike, kryesisht të pranishme edhe në [[Fashizmi|fashizëm]] dhe [[Nazizmi|socializëm kombëtar]], me të cilat ai ishte i afërt megjithëse herë pas here shprehej në një mënyrë kritike ndaj dy regjimeve në disa aspekte. <ref>{{Cite book |title=Minacce alla democrazia: La Destra radicale e la strategia della tensione in Italia nel dopoguerra |publisher=Feltrinelli |page=86}}</ref> Evola ishte gjithashtu një promovues i një vizioni të botës të karakterizuar nga [[Magjia (e mbinatyrshme)|magjia]] dhe [[Okultizmi|okulti]] <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> . Në periudhën e pasluftës, ai pretendoi se kishte marrë vlerësime nga [[Benito Musolini|Musolini]] për disa nga qëndrimet e tij: në veçanti kthimin në ''romanizëm'' dhe një teori të racës në një çelës shpirtëror, të cilën ai e mbrojti në një seri të gjerë shkrimesh. <ref>{{Sfn|Staudenmaier}}.</ref> Nga ana e tij, filozofi kishte një admirim të qetë për Duçen, por gjithmonë mbeti më afër konceptit gjerman të fashizmit sesa atij italian <ref name=":7">{{Cite book |title=La matrice ideologico-letteraria dell'eversione neofascista |publisher=CLUP |year=1975 |page=82}}</ref> . Pavarësisht kësaj, idetë e tij heterodokse nuk u pritën gjithmonë mirë nga klasa sunduese italiane e asaj kohe dhe çuan në pezullimin e disa botimeve nga vetë PNF dhe dyshimin e hierarkive naziste në [[Gjermania naziste|Gjermani]]. <ref name="centrostudilaruna.it">{{Cite web |last=Gianfranco De Turris |title=La corrispondenza tra Julius Evola e Gottfried Benn |url=https://www.centrostudilaruna.it/la-corrispondenza-tra-julius-evola-e-gottfried-benn.html}}</ref> Evola kontribuoi në përhapjen në Itali të autorëve më të rëndësishëm evropianë të shekujve [[Shekulli XIX|XIX]] dhe [[Shekulli XX|XX]] si: Bachofen, Guénon, Jünger, Ortega y Gasset, Spengler, Weininger, Meyrink, duke përkthyer disa nga veprat e tyre dhe duke botuar ese kritike. Kompleksiteti i mendimit të tij dhe kritikat që ai u drejtoi partive të djathta evropiane i siguruan atij, edhe pas përfundimit të luftës, një numër të madh ndjekësish në qarqet tradicionaliste konservatore në Itali dhe Evropë, nga eksponentët e së [[Politika e djathtë|djathtës]] më të moderuar ( Giano Accame, Marcello Veneziani ) deri te ata më radikalë [[Neofashizmi|neofashistë]] (të përfaqësuar nga Franco Freda, Adriano Romualdi, Giorgio Almirante, Pino Romualdi, Pino Rauti dhe Enzo Erra të Qendrës së Studimeve Ordine Nuovo ) <ref>{{Cite web |last=Julius Evola |date=7 ottobre 2022 |title=Quando Evola scrisse ad Almirante (prima parte) |url=https://www.rigenerazionevola.it/quando-evola-scrisse-ad-almirante/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 giugno 2018 |title=Almirante non era razzista, il carteggio con Evola lo testimonia |url=https://www.secoloditalia.it/2018/06/almirante-non-era-razzista-il-carteggio-con-evola-lo-testimonia/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Benedetto Ippolito |date=30 dicembre 2022 |title=Pino Rauti, Evola e il tradizionalismo politico |url=https://www.startmag.it/mondo/pino-rauti-evola-e-il-tradizionalismo-politico/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Quando Evola bacchettava il Msi sulla rivista di Pino Romualdi - La Verità |url=https://www.laverita.info/quando-evola-bacchettava-msi-2662034016.html |language=it}}</ref> . Veprat e tij u përkthyen dhe u botuan në [[Gjermania|Gjermani]], [[Franca|Francë]], [[Spanja|Spanjë]], [[Portugalia|Portugali]], [[Belgjika|Belgjikë]], [[Greqia|Greqi]], [[Zvicra|Zvicër]], [[Britania e Madhe|Britani të Madhe]], [[Rusia|Rusi]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] <ref>{{Cite news |date=10 febbraio 2017 |title=Steve Bannon Cited Italian Thinker Who Inspired Fascists |language=en |url=https://www.nytimes.com/2017/02/10/world/europe/bannon-vatican-julius-evola-fascism.html}}</ref>, [[Meksika|Meksikë]], [[Kanadaja|Kanada]], [[Rumania|Rumani]], [[Argjentina|Argjentinë]], [[Brazili|Brazil]], [[Hungaria|Hungari]], [[Polonia|Poloni]], [[Turqia|Turqi]] . == Biografia == === Origjina === Giulio Cesare Evola lindi në Romë në orën 22:00 të enjten, me 19 maj 1898 <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref>''{{Citation |url=http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1898/n+1792-2388+Vol+4+Parte+1+Serie+C/007659523_00458.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> . Prindërit e tij ishin Vincenzo Evola (1854-1941) <ref name=":10" /> <ref name=":4">''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1854/36/007800395_00552.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> dhe Concetta Mangiapane (1865-1952) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1865/47/007801663_01333.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> . Të dy prindërit ishin me origjinë [[Siçilia|sicilianë]], të lindur në Çinisë.Gjyshërit nga ana e babait të tij ishin Giuseppe Evola (1815-1897) dhe Maria Cusumano (1818-1895) <ref name=":10" /> Giuseppe Evola është renditur si marangoz në certifikatën e lindjes së Vincenzo-s. Gjyshërit nga ana e nënës së tij ishin Cesare Mangiapane (1825-1896) dhe Caterina Munacò (1831-1930) <ref name=":10" />.Cesare Mangiapane është i listuar si [[Tregtia|dyqanxhi]] në regjistrin e lindjes së Concetta-s. Vincenzo Evola dhe Concetta Mangiapane u martuan në Çinisë më 25 nëntor të vitit 1892 <ref name=":10" /> <ref name=":5">''{{Citation |url=https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G97B-JYPR?cc=2051639&wc=MCTM-D2S%3A351055601}}'', Tribunale di Palermo</ref> . Në certifikatën e martesës, Vincenzo Evola është i listuar si mekanik telegrafi dhe tashmë banues në Romë, ndërsa Concetta Mangiapane është e listuar si pronare toke. Giulio Cesare Evola kishte një vëlla më të madh, i quajtur Giuseppe Gaspare Dinamo Evola (1895-1958) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1895/n+2983-3579+Vol+6+Parte+1+Serie+B/007659446_00184.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> kështu që, duke qenë fëmija i dytë mashkull, duke ndjekur konventën siciliane të emërtimit të kohës, megjithëse me një ndryshim të vogël, Giulio Cesare Evola u emërua pjesërisht për nder të gjyshit të tij nga nëna. Edhe pse nuk ishte i tillë, Giulio Cesare Evola shpesh është paraqitur si baron , duke iu referuar një lidhjeje të dyshuar të largët prejardhjeje, e cila nuk u vërtetua kurrë, me një familje aristokratike siciliane me origjinë të lashtë normane ( familja Evoli, baronë të Castropignano në [[Molize|Molise]], në [[Mesjeta e vonë|fund të Mesjetës]] ,të cilët më pas u shpërngulen në [[Siçilia|Sicili]] ) [[Mbretëria e Siçilisë|të Mbretërisë së Siçilisë]]. === Trajnim === Giulio Cesare Evola studioi në Institutin Teknik "Leonardo da Vinci" në kryeqytetin e Romë-s. Informacioni i mangët rreth viteve të tij formuese mund të nxirret nga autobiografia e tij me titull ''[[Il cammino del cinabro]]'' (Rruga e Cinabarit), e botuar në [[1963|vitin 1963]] nga botuesi Scheiwiller dhe e cila, sipas qëllimeve të autorit, duhej të publikohej pas vdekjes. Më shumë se çdo shkrim tjetër i Evolës, kjo autobiografi kontribuoi në lindjen e kultit të autorit të saj. Lidhur me të dhënat thjesht biografike dhe familjare, Evola ishte gjithmonë mjaft i rezervuar, duke thënë se i kishte lënë pas këtaspekte <ref>{{Cite web |title=Intervista a Julius Evola (sub ITA) |url=https://www.youtube.com/watch?v=RCreAmsSu0c |language=fr}}</ref>, edhe pse disa fotografi që e portretizonin atë gjatë fëmijërisë me prindërit e tij u botuan më pas në ribotimin modern të autobiografisë. <ref>{{Cite web |last=[[Marcello Veneziani]] |date=31 marzo 2014 |title=La solitudine siderale di Julius Evola che sfida i secoli |url=https://www.ilgiornale.it/news/cultura/1006217.html}}</ref> Leximi i veprave të autorëve të përmendur më sipër (në veçanti i Nietzsche-s) pati disa pasoja të drejtpërdrejta mbi Evolën: së pari, një kundërshtim ndaj [[Krishtërimi|Krishterimit]], veçanërisht në lidhje me teorinë e [[Mëkati|mëkatit]] dhe shpengimit, të sakrificës hyjnore, të hirit dhe barazisë vëllazërore. Së dyti, një lloj intolerance ndaj botës [[Borgjezia|borgjeze]], ''moralit të saj të vogël'' dhe konformizmit të saj. <ref>{{Cite news |date=25 novembre 1977 |title=Julius Evola l'éveilleur |language=fr |url=https://books.google.it/books?id=k1bIenmQzPUC&pg=PA179&dq=Evola+matzneff&hl=it&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Evola%20matzneff&f=true|}}</ref> Ai vendosi të shkëputej nga ''rutina'' borgjeze, veçanërisht në aspektet e saj më konkrete dhe më të përditshme: familja, puna, dhe miqësitë. U regjistrua në fakultetin e inxhinierisë, por refuzoi të diskutonte tezën e tij nga përbuzja për titujt akademikë, duke thënë: "Të shfaqesha si 'doktor' ose 'profesor' në një cilësi të autorizuar dhe për qëllime praktike më dukej e papranueshme, edhe pse më vonë më duhej të shihja vazhdimisht tituj që më aplikoheshin dhe që nuk i kam". Ai vazhdoi studimet e tij të artit dhe filozofisë:{{Blockquote|Në adoleshencën e hershme, ndërsa ndiqte studime teknike dhe matematikore, tek ai u zhvillua një interes i natyrshëm dhe i gjallë për përvojat e mendimit dhe të artit. Si i ri, menjëherë pas periudhës së romaneve aventureske, kishte vendosur të përpilonte, së bashku me një mik, një histori të filozofisë të bazuar në përmbledhje. Nga ana tjetër, edhe pse tashmë ndjente tërheqje ndaj shkrimtarëve si Wilde dhe D’Annunzio, shpejt interesi i tij u zgjerua nga ata drejt gjithë letërsisë dhe artit më të ri. Kalonte ditë të tëra në bibliotekë, në një regjim të rregullt por të lirë leximesh. Në veçanti, për të pati rëndësi takimi me mendimtarë si Nietzsche, Michelstaedter dhe Weininger. Ky kontakt shërbeu për të ushqyer një prirje bazë, edhe pse fillimisht në forma të paqarta dhe pjesërisht të shtrembëruara, pra me një përzierje të elementeve pozitive dhe negative|}} Më vonë ai u distancua edhe nga miku i tij Papini, veçanërisht për shkak të konvertimit të këtij të fundit në [[Kisha Katolike Romake|katolicizëm]] dhe pas botimit të librit ''Storia di Cristo'' ( [[1921]] ). [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1974]] [[Kategoria:Lindje 1898]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] 0wxncet3w7lm4ct3wo00n1q7y89froc 2985470 2985323 2026-05-30T00:20:55Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi italiane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985470 wikitext text/x-wiki Julius Evola, pseudonimi i Giulio Cesare Andrea Evola (Romë,19 Maj 1898-Romë,11 qershor 1974),ishte një filozof piktor, poet, shkrimtar dhe ezoterist italian Ai u mor me [[Arti|artin]], [[Filozofia|filozofinë]], [[Historia|historinë]], [[Politika|politikën]], [[Ezoterika|ezoterizmin]], [[Okultizmi|okultizmin]], [[Feja|fenë]], [[Antropologjia|zakonet]], në një sintezë që përfaqëson një përzierje të veçantë <ref name=":8">{{Cite book |last=Hakl |first=H. Thomas |url=http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780190877583.003.0004 |title=Julius Evola and Tradition |last2=Godwin |first2=Joscelyn |date=21 febbraio 2019 |publisher=Oxford University Press |pages=54-70}}</ref> <ref name=":9">{{Cite book |title=Autobiografia spirituale |publisher=Edizioni mediterranee |year=2019 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> të disa shkollave dhe traditave të ndryshme të mendimit.Këto përfshijnë [[Idealizmi gjerman|idealizmin gjerman]], [[Filozofia lindore|doktrinat orientale]], tradicionalizmin integral dhe, në një rol kryesor, botëkuptimin [[Botëkuptimi|Weltanschauung]] -un tëRevolucionit Konservator, me të cilin Evola pati një identifikim të thellë dhe personal. Qëndrimet e tij janë pjesë e një kulture [[Aristokracia|aristokratike]] dhe tendencave ideologjike, kryesisht të pranishme edhe në [[Fashizmi|fashizëm]] dhe [[Nazizmi|socializëm kombëtar]], me të cilat ai ishte i afërt megjithëse herë pas here shprehej në një mënyrë kritike ndaj dy regjimeve në disa aspekte. <ref>{{Cite book |title=Minacce alla democrazia: La Destra radicale e la strategia della tensione in Italia nel dopoguerra |publisher=Feltrinelli |page=86}}</ref> Evola ishte gjithashtu një promovues i një vizioni të botës të karakterizuar nga [[Magjia (e mbinatyrshme)|magjia]] dhe [[Okultizmi|okulti]] <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> . Në periudhën e pasluftës, ai pretendoi se kishte marrë vlerësime nga [[Benito Musolini|Musolini]] për disa nga qëndrimet e tij: në veçanti kthimin në ''romanizëm'' dhe një teori të racës në një çelës shpirtëror, të cilën ai e mbrojti në një seri të gjerë shkrimesh. <ref>{{Sfn|Staudenmaier}}.</ref> Nga ana e tij, filozofi kishte një admirim të qetë për Duçen, por gjithmonë mbeti më afër konceptit gjerman të fashizmit sesa atij italian <ref name=":7">{{Cite book |title=La matrice ideologico-letteraria dell'eversione neofascista |publisher=CLUP |year=1975 |page=82}}</ref> . Pavarësisht kësaj, idetë e tij heterodokse nuk u pritën gjithmonë mirë nga klasa sunduese italiane e asaj kohe dhe çuan në pezullimin e disa botimeve nga vetë PNF dhe dyshimin e hierarkive naziste në [[Gjermania naziste|Gjermani]]. <ref name="centrostudilaruna.it">{{Cite web |last=Gianfranco De Turris |title=La corrispondenza tra Julius Evola e Gottfried Benn |url=https://www.centrostudilaruna.it/la-corrispondenza-tra-julius-evola-e-gottfried-benn.html}}</ref> Evola kontribuoi në përhapjen në Itali të autorëve më të rëndësishëm evropianë të shekujve [[Shekulli XIX|XIX]] dhe [[Shekulli XX|XX]] si: Bachofen, Guénon, Jünger, Ortega y Gasset, Spengler, Weininger, Meyrink, duke përkthyer disa nga veprat e tyre dhe duke botuar ese kritike. Kompleksiteti i mendimit të tij dhe kritikat që ai u drejtoi partive të djathta evropiane i siguruan atij, edhe pas përfundimit të luftës, një numër të madh ndjekësish në qarqet tradicionaliste konservatore në Itali dhe Evropë, nga eksponentët e së [[Politika e djathtë|djathtës]] më të moderuar ( Giano Accame, Marcello Veneziani ) deri te ata më radikalë [[Neofashizmi|neofashistë]] (të përfaqësuar nga Franco Freda, Adriano Romualdi, Giorgio Almirante, Pino Romualdi, Pino Rauti dhe Enzo Erra të Qendrës së Studimeve Ordine Nuovo ) <ref>{{Cite web |last=Julius Evola |date=7 ottobre 2022 |title=Quando Evola scrisse ad Almirante (prima parte) |url=https://www.rigenerazionevola.it/quando-evola-scrisse-ad-almirante/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 giugno 2018 |title=Almirante non era razzista, il carteggio con Evola lo testimonia |url=https://www.secoloditalia.it/2018/06/almirante-non-era-razzista-il-carteggio-con-evola-lo-testimonia/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Benedetto Ippolito |date=30 dicembre 2022 |title=Pino Rauti, Evola e il tradizionalismo politico |url=https://www.startmag.it/mondo/pino-rauti-evola-e-il-tradizionalismo-politico/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Quando Evola bacchettava il Msi sulla rivista di Pino Romualdi - La Verità |url=https://www.laverita.info/quando-evola-bacchettava-msi-2662034016.html |language=it}}</ref> . Veprat e tij u përkthyen dhe u botuan në [[Gjermania|Gjermani]], [[Franca|Francë]], [[Spanja|Spanjë]], [[Portugalia|Portugali]], [[Belgjika|Belgjikë]], [[Greqia|Greqi]], [[Zvicra|Zvicër]], [[Britania e Madhe|Britani të Madhe]], [[Rusia|Rusi]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] <ref>{{Cite news |date=10 febbraio 2017 |title=Steve Bannon Cited Italian Thinker Who Inspired Fascists |language=en |url=https://www.nytimes.com/2017/02/10/world/europe/bannon-vatican-julius-evola-fascism.html}}</ref>, [[Meksika|Meksikë]], [[Kanadaja|Kanada]], [[Rumania|Rumani]], [[Argjentina|Argjentinë]], [[Brazili|Brazil]], [[Hungaria|Hungari]], [[Polonia|Poloni]], [[Turqia|Turqi]] . == Biografia == === Origjina === Giulio Cesare Evola lindi në Romë në orën 22:00 të enjten, me 19 maj 1898 <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref>''{{Citation |url=http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1898/n+1792-2388+Vol+4+Parte+1+Serie+C/007659523_00458.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> . Prindërit e tij ishin Vincenzo Evola (1854-1941) <ref name=":10" /> <ref name=":4">''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1854/36/007800395_00552.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> dhe Concetta Mangiapane (1865-1952) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1865/47/007801663_01333.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> . Të dy prindërit ishin me origjinë [[Siçilia|sicilianë]], të lindur në Çinisë.Gjyshërit nga ana e babait të tij ishin Giuseppe Evola (1815-1897) dhe Maria Cusumano (1818-1895) <ref name=":10" /> Giuseppe Evola është renditur si marangoz në certifikatën e lindjes së Vincenzo-s. Gjyshërit nga ana e nënës së tij ishin Cesare Mangiapane (1825-1896) dhe Caterina Munacò (1831-1930) <ref name=":10" />.Cesare Mangiapane është i listuar si [[Tregtia|dyqanxhi]] në regjistrin e lindjes së Concetta-s. Vincenzo Evola dhe Concetta Mangiapane u martuan në Çinisë më 25 nëntor të vitit 1892 <ref name=":10" /> <ref name=":5">''{{Citation |url=https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G97B-JYPR?cc=2051639&wc=MCTM-D2S%3A351055601}}'', Tribunale di Palermo</ref> . Në certifikatën e martesës, Vincenzo Evola është i listuar si mekanik telegrafi dhe tashmë banues në Romë, ndërsa Concetta Mangiapane është e listuar si pronare toke. Giulio Cesare Evola kishte një vëlla më të madh, i quajtur Giuseppe Gaspare Dinamo Evola (1895-1958) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1895/n+2983-3579+Vol+6+Parte+1+Serie+B/007659446_00184.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> kështu që, duke qenë fëmija i dytë mashkull, duke ndjekur konventën siciliane të emërtimit të kohës, megjithëse me një ndryshim të vogël, Giulio Cesare Evola u emërua pjesërisht për nder të gjyshit të tij nga nëna. Edhe pse nuk ishte i tillë, Giulio Cesare Evola shpesh është paraqitur si baron , duke iu referuar një lidhjeje të dyshuar të largët prejardhjeje, e cila nuk u vërtetua kurrë, me një familje aristokratike siciliane me origjinë të lashtë normane ( familja Evoli, baronë të Castropignano në [[Molize|Molise]], në [[Mesjeta e vonë|fund të Mesjetës]] ,të cilët më pas u shpërngulen në [[Siçilia|Sicili]] ) [[Mbretëria e Siçilisë|të Mbretërisë së Siçilisë]]. === Trajnim === Giulio Cesare Evola studioi në Institutin Teknik "Leonardo da Vinci" në kryeqytetin e Romë-s. Informacioni i mangët rreth viteve të tij formuese mund të nxirret nga autobiografia e tij me titull ''[[Il cammino del cinabro]]'' (Rruga e Cinabarit), e botuar në [[1963|vitin 1963]] nga botuesi Scheiwiller dhe e cila, sipas qëllimeve të autorit, duhej të publikohej pas vdekjes. Më shumë se çdo shkrim tjetër i Evolës, kjo autobiografi kontribuoi në lindjen e kultit të autorit të saj. Lidhur me të dhënat thjesht biografike dhe familjare, Evola ishte gjithmonë mjaft i rezervuar, duke thënë se i kishte lënë pas këtaspekte <ref>{{Cite web |title=Intervista a Julius Evola (sub ITA) |url=https://www.youtube.com/watch?v=RCreAmsSu0c |language=fr}}</ref>, edhe pse disa fotografi që e portretizonin atë gjatë fëmijërisë me prindërit e tij u botuan më pas në ribotimin modern të autobiografisë. <ref>{{Cite web |last=[[Marcello Veneziani]] |date=31 marzo 2014 |title=La solitudine siderale di Julius Evola che sfida i secoli |url=https://www.ilgiornale.it/news/cultura/1006217.html}}</ref> Leximi i veprave të autorëve të përmendur më sipër (në veçanti i Nietzsche-s) pati disa pasoja të drejtpërdrejta mbi Evolën: së pari, një kundërshtim ndaj [[Krishtërimi|Krishterimit]], veçanërisht në lidhje me teorinë e [[Mëkati|mëkatit]] dhe shpengimit, të sakrificës hyjnore, të hirit dhe barazisë vëllazërore. Së dyti, një lloj intolerance ndaj botës [[Borgjezia|borgjeze]], ''moralit të saj të vogël'' dhe konformizmit të saj. <ref>{{Cite news |date=25 novembre 1977 |title=Julius Evola l'éveilleur |language=fr |url=https://books.google.it/books?id=k1bIenmQzPUC&pg=PA179&dq=Evola+matzneff&hl=it&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Evola%20matzneff&f=true|}}</ref> Ai vendosi të shkëputej nga ''rutina'' borgjeze, veçanërisht në aspektet e saj më konkrete dhe më të përditshme: familja, puna, dhe miqësitë. U regjistrua në fakultetin e inxhinierisë, por refuzoi të diskutonte tezën e tij nga përbuzja për titujt akademikë, duke thënë: "Të shfaqesha si 'doktor' ose 'profesor' në një cilësi të autorizuar dhe për qëllime praktike më dukej e papranueshme, edhe pse më vonë më duhej të shihja vazhdimisht tituj që më aplikoheshin dhe që nuk i kam". Ai vazhdoi studimet e tij të artit dhe filozofisë:{{Blockquote|Në adoleshencën e hershme, ndërsa ndiqte studime teknike dhe matematikore, tek ai u zhvillua një interes i natyrshëm dhe i gjallë për përvojat e mendimit dhe të artit. Si i ri, menjëherë pas periudhës së romaneve aventureske, kishte vendosur të përpilonte, së bashku me një mik, një histori të filozofisë të bazuar në përmbledhje. Nga ana tjetër, edhe pse tashmë ndjente tërheqje ndaj shkrimtarëve si Wilde dhe D’Annunzio, shpejt interesi i tij u zgjerua nga ata drejt gjithë letërsisë dhe artit më të ri. Kalonte ditë të tëra në bibliotekë, në një regjim të rregullt por të lirë leximesh. Në veçanti, për të pati rëndësi takimi me mendimtarë si Nietzsche, Michelstaedter dhe Weininger. Ky kontakt shërbeu për të ushqyer një prirje bazë, edhe pse fillimisht në forma të paqarta dhe pjesërisht të shtrembëruara, pra me një përzierje të elementeve pozitive dhe negative|}} Më vonë ai u distancua edhe nga miku i tij Papini, veçanërisht për shkak të konvertimit të këtij të fundit në [[Kisha Katolike Romake|katolicizëm]] dhe pas botimit të librit ''Storia di Cristo'' ( [[1921]] ). [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1974]] [[Kategoria:Lindje 1898]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] qrlsyoxr5d2imxcfqtyi7hz0vwu8gw1 2985471 2985470 2026-05-30T00:21:38Z Leutrim.P 113691 /* */ 2985471 wikitext text/x-wiki '''Julius Evola''', pseudonimi i Giulio Cesare Andrea Evola (Romë,19 Maj 1898-Romë,11 qershor 1974),ishte një filozof. Qëndrimet e tij janë pjesë e një kulture [[Aristokracia|aristokratike]] dhe tendencave ideologjike, kryesisht të pranishme edhe në [[Fashizmi|fashizëm]] dhe [[Nazizmi|socializëm kombëtar]], me të cilat ai ishte i afërt megjithëse herë pas here shprehej në një mënyrë kritike ndaj dy regjimeve në disa aspekte. <ref>{{Cite book |title=Minacce alla democrazia: La Destra radicale e la strategia della tensione in Italia nel dopoguerra |publisher=Feltrinelli |page=86}}</ref> Evola ishte gjithashtu një promovues i një vizioni të botës të karakterizuar nga [[Magjia (e mbinatyrshme)|magjia]] dhe [[Okultizmi|okulti]] <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> . Në periudhën e pasluftës, ai pretendoi se kishte marrë vlerësime nga [[Benito Musolini|Musolini]] për disa nga qëndrimet e tij: në veçanti kthimin në ''romanizëm'' dhe një teori të racës në një çelës shpirtëror, të cilën ai e mbrojti në një seri të gjerë shkrimesh. <ref>{{Sfn|Staudenmaier}}.</ref> Nga ana e tij, filozofi kishte një admirim të qetë për Duçen, por gjithmonë mbeti më afër konceptit gjerman të fashizmit sesa atij italian <ref name=":7">{{Cite book |title=La matrice ideologico-letteraria dell'eversione neofascista |publisher=CLUP |year=1975 |page=82}}</ref> . Pavarësisht kësaj, idetë e tij heterodokse nuk u pritën gjithmonë mirë nga klasa sunduese italiane e asaj kohe dhe çuan në pezullimin e disa botimeve nga vetë PNF dhe dyshimin e hierarkive naziste në [[Gjermania naziste|Gjermani]]. <ref name="centrostudilaruna.it">{{Cite web |last=Gianfranco De Turris |title=La corrispondenza tra Julius Evola e Gottfried Benn |url=https://www.centrostudilaruna.it/la-corrispondenza-tra-julius-evola-e-gottfried-benn.html}}</ref> Evola kontribuoi në përhapjen në Itali të autorëve më të rëndësishëm evropianë të shekujve [[Shekulli XIX|XIX]] dhe [[Shekulli XX|XX]] si: Bachofen, Guénon, Jünger, Ortega y Gasset, Spengler, Weininger, Meyrink, duke përkthyer disa nga veprat e tyre dhe duke botuar ese kritike. Kompleksiteti i mendimit të tij dhe kritikat që ai u drejtoi partive të djathta evropiane i siguruan atij, edhe pas përfundimit të luftës, një numër të madh ndjekësish në qarqet tradicionaliste konservatore në Itali dhe Evropë, nga eksponentët e së [[Politika e djathtë|djathtës]] më të moderuar ( Giano Accame, Marcello Veneziani ) deri te ata më radikalë [[Neofashizmi|neofashistë]] (të përfaqësuar nga Franco Freda, Adriano Romualdi, Giorgio Almirante, Pino Romualdi, Pino Rauti dhe Enzo Erra të Qendrës së Studimeve Ordine Nuovo ) <ref>{{Cite web |last=Julius Evola |date=7 ottobre 2022 |title=Quando Evola scrisse ad Almirante (prima parte) |url=https://www.rigenerazionevola.it/quando-evola-scrisse-ad-almirante/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |date=25 giugno 2018 |title=Almirante non era razzista, il carteggio con Evola lo testimonia |url=https://www.secoloditalia.it/2018/06/almirante-non-era-razzista-il-carteggio-con-evola-lo-testimonia/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Benedetto Ippolito |date=30 dicembre 2022 |title=Pino Rauti, Evola e il tradizionalismo politico |url=https://www.startmag.it/mondo/pino-rauti-evola-e-il-tradizionalismo-politico/ |language=it}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Quando Evola bacchettava il Msi sulla rivista di Pino Romualdi - La Verità |url=https://www.laverita.info/quando-evola-bacchettava-msi-2662034016.html |language=it}}</ref> . Veprat e tij u përkthyen dhe u botuan në [[Gjermania|Gjermani]], [[Franca|Francë]], [[Spanja|Spanjë]], [[Portugalia|Portugali]], [[Belgjika|Belgjikë]], [[Greqia|Greqi]], [[Zvicra|Zvicër]], [[Britania e Madhe|Britani të Madhe]], [[Rusia|Rusi]], [[Shtetet e Bashkuara të Amerikës|Shtetet e Bashkuara]] <ref>{{Cite news |date=10 febbraio 2017 |title=Steve Bannon Cited Italian Thinker Who Inspired Fascists |language=en |url=https://www.nytimes.com/2017/02/10/world/europe/bannon-vatican-julius-evola-fascism.html}}</ref>, [[Meksika|Meksikë]], [[Kanadaja|Kanada]], [[Rumania|Rumani]], [[Argjentina|Argjentinë]], [[Brazili|Brazil]], [[Hungaria|Hungari]], [[Polonia|Poloni]], [[Turqia|Turqi]] . == Biografia == === Origjina === Giulio Cesare Evola lindi në Romë në orën 22:00 të enjten, me 19 maj 1898 <ref name=":10">{{Cite book |title=Vita avventurosa di Julius Evola: Una biografia |date=22 febbraio 2024 |publisher=Bietti |year=2024 |isbn=978-8882485450 |edition=I°edizione |location=Roma}}</ref> <ref>''{{Citation |url=http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1898/n+1792-2388+Vol+4+Parte+1+Serie+C/007659523_00458.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> . Prindërit e tij ishin Vincenzo Evola (1854-1941) <ref name=":10" /> <ref name=":4">''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1854/36/007800395_00552.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> dhe Concetta Mangiapane (1865-1952) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Palermo/Stato+civile+della+restaurazione/Cinisi/Nati/1865/47/007801663_01333.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Palermo</ref> . Të dy prindërit ishin me origjinë [[Siçilia|sicilianë]], të lindur në Çinisë.Gjyshërit nga ana e babait të tij ishin Giuseppe Evola (1815-1897) dhe Maria Cusumano (1818-1895) <ref name=":10" /> Giuseppe Evola është renditur si marangoz në certifikatën e lindjes së Vincenzo-s. Gjyshërit nga ana e nënës së tij ishin Cesare Mangiapane (1825-1896) dhe Caterina Munacò (1831-1930) <ref name=":10" />.Cesare Mangiapane është i listuar si [[Tregtia|dyqanxhi]] në regjistrin e lindjes së Concetta-s. Vincenzo Evola dhe Concetta Mangiapane u martuan në Çinisë më 25 nëntor të vitit 1892 <ref name=":10" /> <ref name=":5">''{{Citation |url=https://familysearch.org/ark:/61903/3:1:3QSQ-G97B-JYPR?cc=2051639&wc=MCTM-D2S%3A351055601}}'', Tribunale di Palermo</ref> . Në certifikatën e martesës, Vincenzo Evola është i listuar si mekanik telegrafi dhe tashmë banues në Romë, ndërsa Concetta Mangiapane është e listuar si pronare toke. Giulio Cesare Evola kishte një vëlla më të madh, i quajtur Giuseppe Gaspare Dinamo Evola (1895-1958) <ref name=":10" /> <ref>''{{Citation |url=http://dl.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Nati/1895/n+2983-3579+Vol+6+Parte+1+Serie+B/007659446_00184.jpg.html}}'', Archivio di Stato di Roma</ref> kështu që, duke qenë fëmija i dytë mashkull, duke ndjekur konventën siciliane të emërtimit të kohës, megjithëse me një ndryshim të vogël, Giulio Cesare Evola u emërua pjesërisht për nder të gjyshit të tij nga nëna. Edhe pse nuk ishte i tillë, Giulio Cesare Evola shpesh është paraqitur si baron , duke iu referuar një lidhjeje të dyshuar të largët prejardhjeje, e cila nuk u vërtetua kurrë, me një familje aristokratike siciliane me origjinë të lashtë normane ( familja Evoli, baronë të Castropignano në [[Molize|Molise]], në [[Mesjeta e vonë|fund të Mesjetës]] ,të cilët më pas u shpërngulen në [[Siçilia|Sicili]] ) [[Mbretëria e Siçilisë|të Mbretërisë së Siçilisë]]. === Trajnim === Giulio Cesare Evola studioi në Institutin Teknik "Leonardo da Vinci" në kryeqytetin e Romë-s. Informacioni i mangët rreth viteve të tij formuese mund të nxirret nga autobiografia e tij me titull ''[[Il cammino del cinabro]]'' (Rruga e Cinabarit), e botuar në [[1963|vitin 1963]] nga botuesi Scheiwiller dhe e cila, sipas qëllimeve të autorit, duhej të publikohej pas vdekjes. Më shumë se çdo shkrim tjetër i Evolës, kjo autobiografi kontribuoi në lindjen e kultit të autorit të saj. Lidhur me të dhënat thjesht biografike dhe familjare, Evola ishte gjithmonë mjaft i rezervuar, duke thënë se i kishte lënë pas këtaspekte <ref>{{Cite web |title=Intervista a Julius Evola (sub ITA) |url=https://www.youtube.com/watch?v=RCreAmsSu0c |language=fr}}</ref>, edhe pse disa fotografi që e portretizonin atë gjatë fëmijërisë me prindërit e tij u botuan më pas në ribotimin modern të autobiografisë. <ref>{{Cite web |last=[[Marcello Veneziani]] |date=31 marzo 2014 |title=La solitudine siderale di Julius Evola che sfida i secoli |url=https://www.ilgiornale.it/news/cultura/1006217.html}}</ref> Leximi i veprave të autorëve të përmendur më sipër (në veçanti i Nietzsche-s) pati disa pasoja të drejtpërdrejta mbi Evolën: së pari, një kundërshtim ndaj [[Krishtërimi|Krishterimit]], veçanërisht në lidhje me teorinë e [[Mëkati|mëkatit]] dhe shpengimit, të sakrificës hyjnore, të hirit dhe barazisë vëllazërore. Së dyti, një lloj intolerance ndaj botës [[Borgjezia|borgjeze]], ''moralit të saj të vogël'' dhe konformizmit të saj. <ref>{{Cite news |date=25 novembre 1977 |title=Julius Evola l'éveilleur |language=fr |url=https://books.google.it/books?id=k1bIenmQzPUC&pg=PA179&dq=Evola+matzneff&hl=it&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=Evola%20matzneff&f=true|}}</ref> Ai vendosi të shkëputej nga ''rutina'' borgjeze, veçanërisht në aspektet e saj më konkrete dhe më të përditshme: familja, puna, dhe miqësitë. U regjistrua në fakultetin e inxhinierisë, por refuzoi të diskutonte tezën e tij nga përbuzja për titujt akademikë, duke thënë: "Të shfaqesha si 'doktor' ose 'profesor' në një cilësi të autorizuar dhe për qëllime praktike më dukej e papranueshme, edhe pse më vonë më duhej të shihja vazhdimisht tituj që më aplikoheshin dhe që nuk i kam". Ai vazhdoi studimet e tij të artit dhe filozofisë:{{Blockquote|Në adoleshencën e hershme, ndërsa ndiqte studime teknike dhe matematikore, tek ai u zhvillua një interes i natyrshëm dhe i gjallë për përvojat e mendimit dhe të artit. Si i ri, menjëherë pas periudhës së romaneve aventureske, kishte vendosur të përpilonte, së bashku me një mik, një histori të filozofisë të bazuar në përmbledhje. Nga ana tjetër, edhe pse tashmë ndjente tërheqje ndaj shkrimtarëve si Wilde dhe D’Annunzio, shpejt interesi i tij u zgjerua nga ata drejt gjithë letërsisë dhe artit më të ri. Kalonte ditë të tëra në bibliotekë, në një regjim të rregullt por të lirë leximesh. Në veçanti, për të pati rëndësi takimi me mendimtarë si Nietzsche, Michelstaedter dhe Weininger. Ky kontakt shërbeu për të ushqyer një prirje bazë, edhe pse fillimisht në forma të paqarta dhe pjesërisht të shtrembëruara, pra me një përzierje të elementeve pozitive dhe negative|}} Më vonë ai u distancua edhe nga miku i tij Papini, veçanërisht për shkak të konvertimit të këtij të fundit në [[Kisha Katolike Romake|katolicizëm]] dhe pas botimit të librit ''Storia di Cristo'' ( [[1921]] ). [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1974]] [[Kategoria:Lindje 1898]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]] [[Kategoria:Biografi italiane]] exq093jmrvgn7ccib70ix3jokcyatwd 3 401257 2985324 2026-05-29T13:52:45Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Julius Evola */ 2985324 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Julius Evola]]'' == Përshëndetje, Anita Kerleshi! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985321|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Julius Evola]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Datat|Datat]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur kanë probleme me datat. Për ta zgjidhur këtë gabim mund të lexoni më shumë [[w:en:Category:CS1 errors: dates|këtu]]. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20maj%202026,%2013:52)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 maj 2026 15:52 (CEST) 5km7blqi6bpy1rnhg54jj2aqu2m2yat 1 401258 2985326 2026-05-29T13:59:25Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985326 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Oligodendroglioma anaplastike]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985325 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20230824130204/https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/74412/74412.pdf?sequence=1 për lidhjen https://repository.ubn.ru.nl/bitstream/handle/2066/74412/74412.pdf?sequence=1. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 15:59 (CEST) iy8fscv0enb9mkbmfgpxyn59qj1wqrg 0 401259 2985327 2026-05-29T14:08:08Z GLOBALIST LIBERTARIAN 86820 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1356730996|Hillary Mann Leverett]]" 2985327 wikitext text/x-wiki '''Hillary Mann Leverett''' është një diplomate amerikane, analiste e politikës së jashtme, autore dhe akademike e njohur kryesisht për punën e saj mbi [[Marrëdhëniet mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara|marrëdhëniet SHBA-Iran]] dhe diplomacinë e Lindjes së Mesme. Ajo është CEO e firmës STRATEGA që merret me konsulenca për riskun politik. <ref name=":0">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.carnegiecouncil.org/people/hillary-mann-leverett |access-date=2026-05-29 |website=www.carnegiecouncil.org |language=en-US}}</ref> Leverett ka shërbyer në disa pozicione të larta të politikës së jashtme gjatë administratave të presidentëve [[Xhorxh H. Bush|George H.W. Bush]], [[Bill Klinton|Bill Clinton]] dhe [[George W. Bush]], duke u shfaqur më vonë si një kritike e shquar e politikës së jashtme të Amerikës ndaj Iranit. <ref name=":2">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.aljazeera.com/author/hillary_mann_leverett_2013123153823684639 |access-date=2026-05-29 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |title=Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran {{!}} UCIS Central Calendar |url=https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 |access-date=2026-05-29 |website=www.ucis.pitt.edu}}</ref> == Jeta profesionale == Leverett studioi në Universitetin Brandeis dhe u diplomua në Fakultetin e Drejtësisë të Harvardit. Ajo studioi gjithashtu në Universitetin Amerikan në Kajro dhe në Universitetin e Tel Avivit, dhe ka marrë si një Bursë Fulbright ashtu edhe një Bursë Watson.<ref name=":1">{{Cite web |title=Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran {{!}} UCIS Central Calendar |url=https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 |access-date=2026-05-29 |website=www.ucis.pitt.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 "Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran | UCIS Central Calendar"]. ''www.ucis.pitt.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> Në vitet 1990-1991 ajo punoi në misionet diplomatike të SHBA-së në të gjithë Lindjen e Mesme, ku përfshihej Arabia Saudite, Egjipti, Izraeli, Kuvajti, Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. <ref name=":0">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.carnegiecouncil.org/people/hillary-mann-leverett |access-date=2026-05-29 |website=www.carnegiecouncil.org |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.carnegiecouncil.org/people/hillary-mann-leverett "Hillary Mann Leverett"]. ''www.carnegiecouncil.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> Ajo gjithashtu punoi në stafin e planifikimit të politikave të Departamentit të Shtetit dhe në Misionin e SHBA-së në OKB dhe si Këshilltare Politike për çështjet e Lindjes së Mesme, Azisë Qendrore dhe Afrikës për Misionin e SHBA-së në OKB. <ref name=":1">{{Cite web |title=Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran {{!}} UCIS Central Calendar |url=https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 |access-date=2026-05-29 |website=www.ucis.pitt.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 "Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran | UCIS Central Calendar"]. ''www.ucis.pitt.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> <ref name=":3">{{Cite web |title=Flynt and Hillary Mann Leverett {{!}} HuffPost |url=https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-url=http://web.archive.org/web/20260226003627/https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-date=2026-02-26 |access-date=2026-05-29 |website=www.huffpost.com |language=en}}</ref> Në administratën e George W. Bush, Leverett shërbeu në Këshillin e Sigurisë Kombëtare si drejtoreshë për çështjet e Iranit, Afganistanit dhe Gjirit Persik. Pas sulmeve të 11 shtatorit, nga viti 2001 deri në vitin 2003 ajo ishte pjesë e grupit të vogël të zyrtarëve amerikanë të autorizuar për t'u angazhuar drejtpërdrejt me diplomatët iranianë në lidhje me [[Afganistani|Afganistanin]], al-Kaedën dhe çështjet e sigurisë rajonale. <ref name=":3">{{Cite web |title=Flynt and Hillary Mann Leverett {{!}} HuffPost |url=https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-url=http://web.archive.org/web/20260226003627/https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-date=2026-02-26 |access-date=2026-05-29 |website=www.huffpost.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://web.archive.org/web/20260226003627/https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett "Flynt and Hillary Mann Leverett | HuffPost"]. ''www.huffpost.com''. Archived from [https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett the original] on 2026-02-26<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> Pasi u largua nga shërbimi qeveritar, Leverett u zhvendos në konsulencë dhe komentim publik. Ajo u bë drejtore ekzekutive (CEO) e STRATEGA, një kompani konsulence për rreziqet politike. <ref name=":2">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.aljazeera.com/author/hillary_mann_leverett_2013123153823684639 |access-date=2026-05-29 |website=Al Jazeera |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.aljazeera.com/author/hillary_mann_leverett_2013123153823684639 "Hillary Mann Leverett"]. ''Al Jazeera''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> == Autore e librit " ''Going to Teheran"'' == {{Kryesor|Going to Tehran}}Leverett është bashkautore e librit të vitit 2013 ''"Going to Teheran: Why the United States Must Come to Pajtime with the Islamic Republic of Iran"'', së bashku me bashkëshortin e saj, ish-analistin e CIA-s Flynt Leverett . <ref>{{Cite news |last=Tierney |first=John |date=2003-03-02 |title=WEDDINGS/CELEBRATIONS: VOWS; Hillary Mann and Flynt Leverett |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/03/02/style/weddings-celebrations-vows-hillary-mann-and-flynt-leverett.html |access-date=2026-05-29 |issn=0362-4331}}</ref> Libri argumenton për një afrim strategjik të SHBA-së me Iranin. <ref>{{Cite news |date=2013-04-10 |title=Bargaining With the Devil [on Flynt Leverett and Hillary Mann Leverett] |language=en-US |work=Middle East Forum |url=https://www.meforum.org/campus-watch/bargaining-with-the-devil-on-flynt-leverett |access-date=2026-05-29 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251013235014/https://www.meforum.org/campus-watch/bargaining-with-the-devil-on-flynt-leverett |archive-date=2025-10-13}}</ref> == Referencat == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.c-span.org/person/hillary-mann-leverett/68011/ Paraqitjet në C-SPAN] [[Kategoria:Diplomatë amerikanë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] qbz7se7yjsfdhney2ixuejqd9pjmfks 2985469 2985327 2026-05-30T00:20:17Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi amerikane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985469 wikitext text/x-wiki '''Hillary Mann Leverett''' është një diplomate amerikane, analiste e politikës së jashtme, autore dhe akademike e njohur kryesisht për punën e saj mbi [[Marrëdhëniet mes Iranit dhe Shteteve të Bashkuara|marrëdhëniet SHBA-Iran]] dhe diplomacinë e Lindjes së Mesme. Ajo është CEO e firmës STRATEGA që merret me konsulenca për riskun politik. <ref name=":0">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.carnegiecouncil.org/people/hillary-mann-leverett |access-date=2026-05-29 |website=www.carnegiecouncil.org |language=en-US}}</ref> Leverett ka shërbyer në disa pozicione të larta të politikës së jashtme gjatë administratave të presidentëve [[Xhorxh H. Bush|George H.W. Bush]], [[Bill Klinton|Bill Clinton]] dhe [[George W. Bush]], duke u shfaqur më vonë si një kritike e shquar e politikës së jashtme të Amerikës ndaj Iranit. <ref name=":2">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.aljazeera.com/author/hillary_mann_leverett_2013123153823684639 |access-date=2026-05-29 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> <ref name=":1">{{Cite web |title=Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran {{!}} UCIS Central Calendar |url=https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 |access-date=2026-05-29 |website=www.ucis.pitt.edu}}</ref> == Jeta profesionale == Leverett studioi në Universitetin Brandeis dhe u diplomua në Fakultetin e Drejtësisë të Harvardit. Ajo studioi gjithashtu në Universitetin Amerikan në Kajro dhe në Universitetin e Tel Avivit, dhe ka marrë si një Bursë Fulbright ashtu edhe një Bursë Watson.<ref name=":1">{{Cite web |title=Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran {{!}} UCIS Central Calendar |url=https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 |access-date=2026-05-29 |website=www.ucis.pitt.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 "Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran | UCIS Central Calendar"]. ''www.ucis.pitt.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> Në vitet 1990-1991 ajo punoi në misionet diplomatike të SHBA-së në të gjithë Lindjen e Mesme, ku përfshihej Arabia Saudite, Egjipti, Izraeli, Kuvajti, Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe. <ref name=":0">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.carnegiecouncil.org/people/hillary-mann-leverett |access-date=2026-05-29 |website=www.carnegiecouncil.org |language=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.carnegiecouncil.org/people/hillary-mann-leverett "Hillary Mann Leverett"]. ''www.carnegiecouncil.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> Ajo gjithashtu punoi në stafin e planifikimit të politikave të Departamentit të Shtetit dhe në Misionin e SHBA-së në OKB dhe si Këshilltare Politike për çështjet e Lindjes së Mesme, Azisë Qendrore dhe Afrikës për Misionin e SHBA-së në OKB. <ref name=":1">{{Cite web |title=Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran {{!}} UCIS Central Calendar |url=https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 |access-date=2026-05-29 |website=www.ucis.pitt.edu}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.ucis.pitt.edu/events/node/6136 "Going to Tehran: Why the United States Must Come to Terms with the Islamic Republic of Iran | UCIS Central Calendar"]. ''www.ucis.pitt.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> <ref name=":3">{{Cite web |title=Flynt and Hillary Mann Leverett {{!}} HuffPost |url=https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-url=http://web.archive.org/web/20260226003627/https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-date=2026-02-26 |access-date=2026-05-29 |website=www.huffpost.com |language=en}}</ref> Në administratën e George W. Bush, Leverett shërbeu në Këshillin e Sigurisë Kombëtare si drejtoreshë për çështjet e Iranit, Afganistanit dhe Gjirit Persik. Pas sulmeve të 11 shtatorit, nga viti 2001 deri në vitin 2003 ajo ishte pjesë e grupit të vogël të zyrtarëve amerikanë të autorizuar për t'u angazhuar drejtpërdrejt me diplomatët iranianë në lidhje me [[Afganistani|Afganistanin]], al-Kaedën dhe çështjet e sigurisë rajonale. <ref name=":3">{{Cite web |title=Flynt and Hillary Mann Leverett {{!}} HuffPost |url=https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-url=http://web.archive.org/web/20260226003627/https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett |archive-date=2026-02-26 |access-date=2026-05-29 |website=www.huffpost.com |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://web.archive.org/web/20260226003627/https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett "Flynt and Hillary Mann Leverett | HuffPost"]. ''www.huffpost.com''. Archived from [https://www.huffpost.com/author/flynt-and-hillary-mann-leverett the original] on 2026-02-26<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> Pasi u largua nga shërbimi qeveritar, Leverett u zhvendos në konsulencë dhe komentim publik. Ajo u bë drejtore ekzekutive (CEO) e STRATEGA, një kompani konsulence për rreziqet politike. <ref name=":2">{{Cite web |title=Hillary Mann Leverett |url=https://www.aljazeera.com/author/hillary_mann_leverett_2013123153823684639 |access-date=2026-05-29 |website=Al Jazeera |language=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.aljazeera.com/author/hillary_mann_leverett_2013123153823684639 "Hillary Mann Leverett"]. ''Al Jazeera''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2026-05-29</span></span>.</cite></ref> == Autore e librit " ''Going to Teheran"'' == {{Kryesor|Going to Tehran}}Leverett është bashkautore e librit të vitit 2013 ''"Going to Teheran: Why the United States Must Come to Pajtime with the Islamic Republic of Iran"'', së bashku me bashkëshortin e saj, ish-analistin e CIA-s Flynt Leverett . <ref>{{Cite news |last=Tierney |first=John |date=2003-03-02 |title=WEDDINGS/CELEBRATIONS: VOWS; Hillary Mann and Flynt Leverett |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2003/03/02/style/weddings-celebrations-vows-hillary-mann-and-flynt-leverett.html |access-date=2026-05-29 |issn=0362-4331}}</ref> Libri argumenton për një afrim strategjik të SHBA-së me Iranin. <ref>{{Cite news |date=2013-04-10 |title=Bargaining With the Devil [on Flynt Leverett and Hillary Mann Leverett] |language=en-US |work=Middle East Forum |url=https://www.meforum.org/campus-watch/bargaining-with-the-devil-on-flynt-leverett |access-date=2026-05-29 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251013235014/https://www.meforum.org/campus-watch/bargaining-with-the-devil-on-flynt-leverett |archive-date=2025-10-13}}</ref> == Referencat == {{Reflist}} == Lidhje të jashtme == * [https://www.c-span.org/person/hillary-mann-leverett/68011/ Paraqitjet në C-SPAN] [[Kategoria:Diplomatë amerikanë]] [[Kategoria:Njerëz që jetojnë]] [[Kategoria:Biografi amerikane]] 0xrywzd2e1cfi77btitkoq4ds5908n5 1 401260 2985351 2026-05-29T15:39:59Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985351 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pançe Ivanov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985350 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190922153515/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-pance-ivanov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-pance-ivanov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 17:39 (CEST) nhari1lcuqqkrjns9i99b7n5onieuky 1 401261 2985354 2026-05-29T15:41:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985354 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Panço Minov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985353 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190721162429/https://sobranie.mk/opsioni-qytetar-per-maqedonine-ns_article-panco-minov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/opsioni-qytetar-per-maqedonine-ns_article-panco-minov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 17:41 (CEST) 12cl2sjpgb0b0p2sfcuf8zs555li599 1 401262 2985371 2026-05-29T16:31:12Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985371 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pashk Gjeçi]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985370 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220805124937/https://floripress.blogspot.com/2013/11/nga-fritz-radovani-de-angelis-y-j-e-t-e.html për lidhjen https://floripress.blogspot.com/2013/11/nga-fritz-radovani-de-angelis-y-j-e-t-e.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 18:31 (CEST) oweq8un0v5gx1gloece6wx65nmh8c3g 0 401263 2985372 2026-05-29T16:44:11Z Edukatori 112234 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1350864372|List of oldest higher-learning institutions]]" 2985372 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. == Ende ekzistuese == hKëto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution.<ref name="WHE" /> |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University.<ref name="Saat" /> |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Medreseja|Medrese]] * [[Universitetet mesjetare|Universiteti mesjetar]] * Nizamija * Pirivena * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Historia e arsimit]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm ssnqz1aob4eh7vnes357pru32sm3gtg 2985373 2985372 2026-05-29T16:45:25Z Edukatori 112234 2985373 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution.<ref name="WHE" /> |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University.<ref name="Saat" /> |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Medreseja|Medrese]] * [[Universitetet mesjetare|Universiteti mesjetar]] * Nizamija * Pirivena * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Historia e arsimit]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm s3obms7ib07zqtgv4th4anv9qk4boip 2985374 2985373 2026-05-29T16:46:23Z Edukatori 112234 /* Shih edhe */ 2985374 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution.<ref name="WHE" /> |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University.<ref name="Saat" /> |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja|Medrese]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Historia e arsimit]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm ltz4xg6cq70kpyip89a909qljjx2ecq 2985375 2985374 2026-05-29T16:46:59Z Edukatori 112234 /* Shih edhe */ 2985375 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution.<ref name="WHE" /> |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University.<ref name="Saat" /> |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Historia e arsimit]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] drmx5d1on7hgxbqmj14mxelrfn7a13r 2985378 2985375 2026-05-29T16:48:14Z Edukatori 112234 /* Shih edhe */ 2985378 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution.<ref name="WHE" /> |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University.<ref name="Saat" /> |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] 588khjdcy3fw4yqmsurwa47bivltg55 2985379 2985378 2026-05-29T16:48:56Z Edukatori 112234 2985379 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution.<ref name="WHE" /> |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University.<ref name="Saat" /> |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == a8fcnyy4yc84zlareeceyhkglir7546 2985382 2985379 2026-05-29T16:50:33Z Edukatori 112234 2985382 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE{{Efn|records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)}} |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref>{{Efn|there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century}} |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)}} |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" />{{Efn|records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)}} |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref>{{Efn|although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340}} |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)}} |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640{{Efn|the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640}} |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)}} |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850{{Efn|records only attest its creation via Devapala (810-850)}} |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" />{{Efn|records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)}} |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref>{{Efn|records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)}} |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == 4xesca8mqfpcm4xg022r8xd01sgqhls 2985385 2985382 2026-05-29T16:55:52Z Edukatori 112234 2985385 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE <ref> Records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)</ref> |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref> <ref>there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century</ref> |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)</ref> |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" /> <ref>records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)</ref> |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref> <ref>although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340</ref> |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref> <ref>records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)</ref> |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274" /> |- valign="top" |c.a. 640 <ref>the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640</ref> |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh290" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274" /> <ref>records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)</ref> |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850 <ref>records only attest its creation via Devapala (810-850)</ref> |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh290" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274" /> <ref>records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)</ref> |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)</ref> |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == qudosnh821dm5elh7djafwjqny4jpis 2985386 2985385 2026-05-29T16:59:19Z Edukatori 112234 2985386 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE <ref> Records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)</ref> |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref> <ref>there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century</ref> |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)</ref> |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" /> <ref>records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)</ref> |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref> <ref>although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340</ref> |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref> <ref>records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)</ref> |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |c.a. 640 <ref>the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640</ref> |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)</ref> |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850 <ref>records only attest its creation via Devapala (810-850)</ref> |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh274-295" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)</ref> |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)</ref> |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == 711i8nptumrv3fxw22idethguygu7or 2985387 2985386 2026-05-29T17:03:40Z Edukatori 112234 2985387 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE <ref> Records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)</ref> |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref> <ref>there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century</ref> |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)</ref> |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" /> <ref>records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)</ref> |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 November 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=2026-02-17 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=2025-01-27 |access-date=2026-02-19 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=2025-10-09 |access-date=2026-02-19 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref> <ref>although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340</ref> |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref> <ref>records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)</ref> |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274-295">Sheo Kumar Singh (1982) "History and Philosophy of Buddhism: Based Mainly on Pali Canonical and Exegetical Literature" p. 274</ref> |- valign="top" |c.a. 640 <ref>the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640</ref> |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 October 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)</ref> |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850 <ref>records only attest its creation via Devapala (810-850)</ref> |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh274-295" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)</ref> |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)</ref> |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == 1txmvrtwhiya7h71tjy149ssepmer83 2985389 2985387 2026-05-29T17:07:00Z Edukatori 112234 2985389 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE <ref> Records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)</ref> |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref> <ref>there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century</ref> |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)</ref> |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" /> <ref>records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)</ref> |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 nëntor 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=27 janar 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=17 shkurt 2026 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=27 janar 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=9 tetor 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref> <ref>although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340</ref> |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref> <ref>records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)</ref> |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274-295">Sheo Kumar Singh (1982) "History and Philosophy of Buddhism: Based Mainly on Pali Canonical and Exegetical Literature" p. 274</ref> |- valign="top" |c.a. 640 <ref>the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640</ref> |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 tetor 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)</ref> |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850 <ref>records only attest its creation via Devapala (810-850)</ref> |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh274-295" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)</ref> |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)</ref> |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == 600f28cx6i0ku6v8k0ii4x7kf86v89t 2985390 2985389 2026-05-29T17:09:59Z Edukatori 112234 added [[Category:Arsimi në lashtësi]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985390 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende fiunksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE <ref> Records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)</ref> |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref> <ref>there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century</ref> |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)</ref> |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" /> <ref>records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)</ref> |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 nëntor 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=27 janar 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=17 shkurt 2026 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=27 janar 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=9 tetor 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref> <ref>although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340</ref> |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref> <ref>records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)</ref> |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274-295">Sheo Kumar Singh (1982) "History and Philosophy of Buddhism: Based Mainly on Pali Canonical and Exegetical Literature" p. 274</ref> |- valign="top" |c.a. 640 <ref>the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640</ref> |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 tetor 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)</ref> |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850 <ref>records only attest its creation via Devapala (810-850)</ref> |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh274-295" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)</ref> |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)</ref> |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == [[Kategoria:Arsimi në lashtësi]] b8w9iipmmb139fbhfsgk7luiozenhwk 2985425 2985390 2026-05-29T18:56:51Z ~2026-32116-89 188333 /* Institucione ende fiunksionale */ 2985425 wikitext text/x-wiki [[Skeda:MANNapoli_124545_plato's_academy_mosaic_enh_crop.jpg|parapamje|Mozaik nga Pompeii (shekulli i 1-rë p.e.s.) që përshkruan [[Akademia e Platonit|Akademinë]] e [[Platoni|Platonit]]]] '''Institucionet e lashta të arsimit të lartë''' u zhvilluan në shumë kultura për të ofruar korniza institucionale për aktivitete shkencore. Këto qendra të lashta u sponsorizuan dhe mbikëqyrën nga gjykatat; nga institucionet fetare, të cilat sponsorizuan [[Shkollat e katedraleve|shkollat e katedrales]], [[Shkollat e manastireve|shkollat e manastirit]] dhe [[Medreseja|medresetë]] ; nga institucionet shkencore, të tilla si muzetë, spitalet dhe observatorët; dhe nga disa studiues. Ato dallohen nga [[universiteti]] i stilit [[Bota perëndimore|perëndimor]], një organizatë autonome e studiuesve që e ka origjinën në [[Mesjeta|Evropën mesjetare]] <ref>Stephen C. Ferruolo, ''The Origins of the University: The Schools of Paris and Their Critics, 1100–1215'', (Stanford, Stanford University Press, 1985) pp. 4–5 {{ISBN|0-8047-1266-2}}</ref> dhe është adoptuar në rajone të tjera në [[Periudha moderne|kohët moderne]] (shih Listën e universiteteve më të vjetra në veprim të vazhdueshëm ). <ref>{{Cite book |last=Hilde de Ridder-Symoens |title=A History of the University in Europe: Universities in the middle ages / ed. Hilde de Ridder-Symoens |year=1994 |isbn=978-0-521-36105-7}}</ref> == Institucione ende funksionale == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 859 CE <ref> Records only attest its development into a higher-education institution via Almoravid dynasty (1040-1147)</ref> |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |The university's curriculum included but was not limited to Quranic exegesis ([[Tefsiri|tafsir]]), [[Fëkëh|Islamic jurisprudence]], algebra, astronomy, botany, cartography and geography, grammar, history, literature, logic, mathematics, medicine, philosophy, physics and a host of foreign languages including Greek and [[Gjuha latine|Latin]]. Notably, the mosque complex also thrived as a spiritual centre where Islamic mysticism ([[Sufizmi|Sufism]]) and gnosis (irfan) thrived. Traditionally, the students were boys and men, but girls and women who were interested in learning were provided with spaces in a special gallery ( riwaq) that overlooked the students’ circle and from where they could listen to the discussion and write questions on paper to be sent to the teacher and on showing an interest would receive individual tuition. [[Fatima el-Fihri|Fatima al-Fihriya]] is said to have studied Islamic Jurisprudence and mathematics at her own institution. |- valign="top" |ca. 14th century<ref name="ZAYTUNA">{{Cite web |title=Peri Bearman et al (2002) "ZAYTUNA" Encyclopaedia of Islam, Volume XI (V-Z), p. 489 |url=https://archive.org/details/encyclopedia-of-islam-volume-11/page/489/mode/2up}}</ref> <ref>there exist no records of institutional education in Ez-Zitouna before the 14th century</ref> |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |The system of teaching, in its organisational principles, methods used and subjects of courses, was similar to that of other Islamic mosques. Attendance was voluntary and students followed the courses of the monasters of their own choice. The rhythm of teaching was rather relaxed, with weekly holidays on Thursdays and Fridays, periods of leave, the Muslim festivals and, probably, no courses in the summer. There were no examinations, but certificates of [[Ixhazeti|ijazah]] attesting the following of a course and authorisation to teach it in turn.<ref name="ZAYTUNA" /> |- valign="top" |1398<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 태종실록20권, 태종 10년 9월 29일 계사 3/3 기사 / 1410년 명 영락(永樂) 8년 문묘에 비를 세우다. 변계량이 찬한 비문의 내용 |url=https://db.itkc.or.kr/dir/item?itemId=JR#dir/node?dataId=ITKC_JR_C0_A10_09A_29A_00030}}</ref> |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |It was included in the city development plans of [[Seuli|Sowool]] when the Joson Dynasty were building the new capital and construction officially began in 1395 across three years whence 大聖殿·東廡·西廡·Temple of Confucius·明倫堂·東齋·西齋·正錄所·養賢庫 and cafeteria were completed. 文廟碑文 inscriptions from 1410 assert the buildings together were circa 935.68m² in area. 尊經閣 were the institution library, 養賢庫 managed student financial aid and 正錄廳 supervised the entrance exams as well as recruitment and management of faculty staff. 東齋 and 西齋 were dormitories for students and 泮村 (student village) were later established as student quota were gradually increased. The original quota were exactly 100 but this increased to 150, and then again to 200 in 1429. Originally, 生員試 were the only entrance exam, testing one's understanding of Confucian scriptures, but 進士試 were later concurrently conducted in 1435 that tested one's literary composition and it were custom to accept 100 students each. Students had to sign the 到記 in the cafeteria every breakfast and supper and together they were counted as one 圓點, or points, and 300 points were required to take 館試 that recruited government officials. Students also composed literary works thrice a month that were graded and whereupon provided individual guidance by tutors who suspended their lectures for a day. It's specified in 都評議使司 from 1392 that Soŋgyoongwan sought to train the next generation of tutors, statesmen, wordsmiths, men of law, mathematicians, generals, military logisticians, astronomers, cartographers, fortune-tellers and medical practitioners. Although Soŋgyoongwan were royally administered, students customarily practiced civil disobedience wherein the most popular were 捲堂: students would refuse in conjunction to enter the cafeteria, voluntarily losing critical attendance points necessary to take the civil service exams, throwing the administration in jeopardy of paralysis.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국문화사 02권 배움과 가르침의 끝없는 열정 제2장 조선시대의 배움과 가르침 1. 성균관 |url=https://contents.history.go.kr/front/km/pdf.do?levelId=km_002_0040_0010_0010_0010&page=72}}</ref> |- valign="top" |1453<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, People of Istanbul |url=https://www.britannica.com/place/Istanbul/People#ref1264466}}</ref> |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |Immediately after the [[Pushtimi i Kostandinopojës|conquest of Constantinople]], Sultan [[Mehmeti II|Mehmed the Conqueror]] appointed Zeyrek Mehmet Efendi as a professor at the [[Medreseja|madrasa]] established in the [[Xhamia e Zejrekut|Pantokrator Monastery]]. In subsequent years, this madrasa became known as the Zeyrek Madrasa, and the neighbourhood where it was located also came to be called Zeyrek. Sultan Mehmed the Conqueror occasionally visited the Zeyrek Madrasa to personally listen to the lessons and discussions. Today, the building continues to serve as the Zeyrek Mosque. The other building used as a madrasa became [[Aja Sofia|Hagia Sophia]] whence Sultan Mehmed the Conqueror appointed his teacher Molla Hüsrev as professor of the madrasa. Istanbul University was initially founded in the Zeyrek and Hagia Sophia madrasas and provided education in these locations for 18 years till the construction of the Fatih Complex, named after the person who built them. The complex included a mosque, eight madrasahs, Tetimme, a library, a [[Muvakkithane|Dar al-Muwaqqit]], the bimaristan called Darüşşifa, a tabhane, a [[Hamami|hammam]], a cafeteria, shops as well as a [[Karavansaraj|caravanserai]] beneath the building. With a student population of a thousand, they also received daily allowances. Whilst Theology, Law, Literature, Mathematics and Astronomy were taught at the Sahn-ı Seman Medrese, Medicine was provided at the Darüşşifa, which was the largest hospital of its time with 70 wards. The tutors of the Zeyrek and Hagia Sophia madrasahs were thereupon transferred over in 1470. Of the many famous scholars hired, the head of the Samarkand Observatory in Hagia Sophia Madrasa, Ali Qushji, is one good example.<ref>{{Cite web |title=İstanbul Üniversitesi, Tarihçe |url=https://www.istanbul.edu.tr/tr/content/universitemiz/tarihce}}</ref> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |Under the [[Kalifati Osmanlli|Ottoman Caliphate]], there was little interference from [[Khalifati|Istanbul]] in the affairs of Al-Azhar. The Egyptian [[Ylema|ulama]] held important positions in the university, including the position of Shaykh Al-Azhar. Since the Ottoman Empire follows the [[Medhhebi Hanefi|Hanafi school]] of jurisprudence, the Al-Azhar leadership was rotated between the [[Shafi'i|Shafie]] and [[Maliki]] schools of law. The main duties of the Shaykh of Al-Azhar were to oversee the running of the Al-Azhar mosque and the administration of the Al-Azhar University. |- valign="top" |1639<ref>{{Cite web |title=Ryukoku University |url=https://www.ryukoku.ac.jp/about/outline/history.html}}</ref> | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790<ref name="Tokyo">{{Cite web |title=南葵文庫と東京大学－その歴史的因縁 |url=https://www.lib.u-tokyo.ac.jp/html/tenjikai/tenjikai2006/thema_03.html}}</ref> | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |In 1684, Tenmongata were established as an institute for astronomical studies wherein Banshowagegyou were later established as an individual branch in 1811 that specialised in translating and studying Western books. Meanwhile, Shōhei-zaka Gakumonjo were established in Yushima Seidō in 1790 as a Confucian academy and became state-sponsored in 1797. Banshowagegyou were later expanded into Yogakusho in 1855 to teach Rangaku, then renamed to Bansho Shirabesho, then Yōsho shirabesho, then Kaiseijor, then Kaisei gakkō. Koishikawa Yojosho were established as a Western medicine school in 1861 and eventually merged with Shōhei-zaka Gakumonjo and Kaisei gakkō in 1869. This institution were officially restructured into a Western university system in 1877 renamed as the Tokyo University.<ref name="Tokyo" /> |} == Para erës sonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |ca. 2246–2152<ref>{{Cite web |title=The Metropolitan Museum of Art, Decree of Pepi II |url=https://www.metmuseum.org/art/collection/search/551095}}</ref> |Per Ânkh𓉑 |Old Kingdom of Egypt |[[Egjipti|Egypt]] |It was located within the [[Tempujt egjiptianë|Egyptian temple]] usually taking the form of huge campuses: with many buildings and thousands of employees, as well as fulfilling some of the roles of higher education institutions.<ref>{{Cite web |title=Sintayehu Kassaye Alemu (2018) "Meaning, Idea and History of University/Higher Education: Brief Literature Review", FIRME: Forum for International Research in Multilingual Education Vol. 4 No. 3 (2018): Special Issue - Higher Education in Africa: Global Perspectives, pp.221-222 |url=https://www.researchgate.net/publication/329846857}}</ref> |- valign="top" |ca. 6th century<ref name="Naqvi">{{Cite web |title=Syed Ashfaq Naqvi (1972) "Taxila: ancient university centre of the Orient", The UNESCO Courier: a window open on the world, (25th year) |url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000052663}}</ref> |University of ancient Taxila |Maurya Empire |[[Pakistani|Pakistan]] |In its early days, Taxila was a great centre of learning and was well known for its university where the arts and sciences of the day were taught. It attracted students from different and distant parts of the [[Nënkontinenti indian|Indian subcontinent]] and elsewhere. The innumerable monastic establishments where the "world-renowned" teachers lived and imparted knowledge could be taken as the component parts of a great and sprawling university which covered an area of more than 26 square miles in the valley of the Haro. Early Buddhist literature refers to the students as going to Taxila to "complete" their education and not to begin it. They were invariably sent at the age of sixteen, that is, when they "came of age." This shows that Taxila was a seat of higher learning, not of elementary education. Soon after the departure of [[Aleksandri i Madh|Alexander the Great]] from the scene, Taxila was incorporated into the Mauryan Empire, and it was during the days of [[Ashoka]] that Taxila rose to a pre-eminent position among the cities of the north-west. A number of monasteries and [[Stupa (arkitekturë)|stupa]] were built in and around Taxila, and their remains bear testimony to the days when [[Budizmi|Buddhism]] was the prevailing faith. With the break-up of the Mauryan Empire, Taxila appears to have lost its importance, and its history becomes chequered.<ref name="Naqvi" /> |- valign="top" |387<ref name="Academy">{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Academy |url=https://www.britannica.com/topic/Academy-ancient-academy-Athens-Greece}}</ref> |[[Akademia e Platonit|Platonic Academy]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |Legally, the school was a corporate body organized for worship of the [[Muza|Muses]]. The [[Skolarku|scholarch]] was elected for life by a majority vote of the members. Most scholars infer, mainly from [[Platoni|Plato]]’s writings, that instruction originally included mathematics, [[Dialektika|dialectic]], natural science and preparation for statesmanship. The Academy philosophically underwent various phases, as: the Old Academy, under Plato and his immediate successors as scholarchs, when the philosophic thought there was moral, speculative, and dogmatic; the Middle Academy, begun by Arcesilaus, who introduced a nondogmatic scepticism; the New Academy, founded by Carneades, which ended with the scholarch Antiochus of Ascalon, who effected a return to the dogmatism of the Old Academy. Thereafter the Academy was a centre of Middle Platonism and Neoplatonism until 529, when the emperor [[Justiniani I|Justinian I]] closed it, together with the other pagan schools.<ref name="Academy" /> |- valign="top" |ca. 375-357<ref name="Jixia">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第三章 春秋戰國時期私學的興起與百家爭鳴 第六節 稷下學宮 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171026.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Duke Huan of Tian Qi (375-357 B.C.)</ref> |Jixia Academy |Qi |[[Kina|China]] |The academy was founded by Duke Huan of Tian Qi and took its name from its position outside the western gates of Linzi. King Wei of Qi thereafter developed the academy and bolstered the student population to nearly one thousand, as well as hiring 76 scholars whereupon he gave them the ranking of High Taifu. Unlike the public schools in the Western Zhou Dynasty, the Jixia Academy was multifunctional and engaged in education, academic research and political consultation. Although it was established by the government, it dissolved the hierarchical system of aristocracy wherein tutors were hired without discrimination based on social status, even those born into slavery. The Jixia Academy thrived until the reign of King Min of Qi. In 284 BC, it was scattered by Yan's sack of Linzi.<ref name="Jixia" /> |- valign="top" |335 |[[Shkolla peripatetike|Peripatetic school]] |[[Athina klasike|Classical Athens]] |[[Greqia|Greece]] |[[Aristoteli|Aristotle]] established his own school in a sanctuary dedicated to [[Apoloni|Apollo]] just outside the city boundary of [[Athina|Athens]] known as the [[Liceu i lashtë|Lyceum]]. He built a substantial library and visiting [[Sofistët| sophists]] lectured there. As in other similar places, there were ‘walks’ (peripatoi) and the name ‘Peripatos’ stuck. As a result of the sophistic movement, the Lyceum, the Academy, as well as other public and private buildings in Athens, were serving as places where some form of education beyond the elementary might be obtained for a price. By the last quarter of the fifth century B.C, the sophists had developed something very close to institutions for secondary education at Athens. The Lyceum was not however a private club like the Academy; many of the lectures there were open to the general public and given free of charge. The school was originally, perhaps always, a collection of people rather than a building: Aristotle, a non-Athenian with the status of metic, could not own property. His successor [[Teofrasti|Theophrastus]] could and did, and he bequeathed real estate and a library to a group of his students, including Strato of Lampsacus who was then elected [[Skolarku|scholarch]]. Strato was succeeded by Lyco of Troas, Lyco by Aristo of Ceos, who was scholarch until c.a. 190. After that the succession is obscure, but there is evidence of continuous philosophical activity until the first century B.C. when Athens was captured by Sulla and the Peripatetic library removed to [[Roma|Rome]].<ref>{{Cite web |title=Oxford Classical Dictionary, Peripatetic school |url=https://oxfordre.com/classics/display/10.1093/acrefore/9780199381135.001.0001/acrefore-9780199381135-e-4870}}</ref> |- valign="top" |ca. 295<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Library of Alexandria |url=https://www.britannica.com/topic/Library-of-Alexandria}}</ref> |Mouseion |Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |Mouseion was the greatest and most significant temple to the [[Muza|Muses]] ever constructed. The Mouseion was a collection of scholars from many different parts of the Hellenistic world and practiced many different schools of thought. When Ptolemy I Soter was first establishing his Mouseion, he wanted to make sure that the scholars would be enticed to reside in his new city. The resident community of scientists and thinkers in [[Aleksandria|Alexandria]] thus led enviable lives. They were showered with free meals, high salaries, pleasant surroundings, good lodgings and servants. These scholars were also exempt from paying any taxes. The noted physician in Alexandria, Herophilos, was famous for his vivisection of prisoners in order to study anatomy. He would not have been able to carry out this study without the compliance of the Ptolemaic dynasty; he needed someone to legally provide him with subjects for his experiments. Literary competitions were also an activity that took place at the Mouseion. At some point, early in its development, the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Library]] grew out of the Mouseion. The best source we have for this development is the Letter of Aristeas. The unpopular emperor, [[Karakala|Caracalla]], was not fond of philosophers and carried out a massacre in the city in 215 A.D. He also abolished financial support for the Mouseion. Thus, the absence of a resident royal patron of libraries was crucial for the downfall of Alexandria’s libraries, as well as for the city’s intellectual status as a whole.<ref name="Cunningham">{{Cite journal |last=Cunningham |first=Jeffrey Jay |date=2010 |title=Jeffrey Jay Cunningham (2010) "The role of learning institutions in Ptolemaic Alexandria" |url=https://cedar.wwu.edu/wwuet/52/ |journal=WWU Graduate School Collection |doi=10.25710/xqc0-y924}}</ref> |- valign="top" |246<ref name="Mahavamsa">{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", p. xxxv |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/n5/mode/2up}}</ref> |Anuradhapura Maha Viharaya |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |The monastery was built by the Sinhalese king Devanampiya Tissa not long after his conversion to [[Budizmi|Buddhism]] by the Indian monk Mahendra, and it’s recorded in the Mahāvaṃsa that thirty thousand monks attended the foundation. Because of the extreme importance of Buddhism in [[Sri Lanka]], the prestige of the monks of the mahavihara was such that their power and influence often extended well beyond religion into the realm of secular politics.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Mahavihara |url=https://www.britannica.com/topic/Mahavihara-monastery-Sri-Lanka#ref274315}}</ref> The layout was made in such a way as to function as a centre of education and social activities for a large number of monks and to allow masses to congregate.<ref>{{Cite web |title=Unesco Tentative Lists, Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/}}</ref> |- valign="top" |ca. 246–221<ref name="Cunningham" /> <ref>records only attest its creation via Ptolemy III Euergetes (246-221 B.C.)</ref> |Serapeum | Ptolemaic Kingdom |[[Egjipti|Egypt]] |The shrine to the god Serapis, called the Serapeum, contained a "daughter" library to the [[Biblioteka e Aleksandrisë|Great Library]]. It was dedicated during the reign of Ptolemy III Euergetes. The building of the Serapeum as another learning institution in the city of [[Aleksandria|Alexandria]] reflects the Ptolemies’ enthusiastic upkeep of the city’s scholastic reputation. Under the patronage of the Romans in the later [[Perandoria Romake|Imperial Period]], the Serapeum seems to have surpassed the Great Library. All references to the Library indicate the Serapeum, and references to the Great Library in the Mouseion are just references to its past greatness. Towards the end of the Roman period there was the disastrous episode in the Library’s history, when the Serapeum was destroyed by Christian zealots. In 391 A.D., a mob incited by [[Teodosi I|Emperor Theodosius]] and his representative, the Patriarch Theophilus, burned all of the books contained in that library. This attack had been an effort to destroy all pagan temples.<ref name="Cunningham" /> |- valign="top" |c.a. third century<ref name="Sharma">{{Cite journal |last=Sharma |first=Nikesh |date=8 nëntor 2025 |title=Nikesh Sharma (2025) "Rediscovering Pushpagiri: A Forgotten Beacon of Ancient Indian Knowledge and Buddhist Scholarship" American Journal of Political Science and Leadership Studies Vol. 2 No. 10 |url=https://semantjournals.org/index.php/AJPSLS/article/view/2917 |journal=American Journal of Political Science and Leadership Studies |volume=2 |issue=10 |pages=42–51}}</ref> |[[Pushpagiri Vihara]] |Maurya Empire |[[India]] |Though precise records of its founding remain scarce, scholars suggest that its origin dates back to the 3rd century B.C., possibly during or soon after the reign of [[Ashoka|Emperor Ashoka]], who was instrumental in the propagation of [[Budizmi|Buddhism]]. The region of Kalinga, after its conquest by Ashoka, became a significant centre of Buddhist activity, making it a fertile ground for a major educational institution like Pushpagiri. The Archaeological Survey of India (ASI) excavation reports support the claim of an educational complex via key findings at [[Lalitgiri|Lalitagiri]] (such as a relic casket believed to contain Buddha’s remains), along with temple architecture, inscriptions, and sculptural artefacts.<ref name="Sharma" /> [[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records of the Pushpagiri Vihara: that the stone top of the monastery exhibited supernatural lights and other miracles, sunshades placed by worshippers on it between the dome and the amalaka remained there like needles held by a magnet.<ref>{{Cite book |last=Donaldson |first=Thomas E. |url=https://books.google.com/books?id=DbxE8zOuRbUC&pg=PA4 |title=Thomas E. Donaldson (2001) "Iconography of the Buddhist Sculpture of Orissa," p. 4 |date=2001 |publisher=Abhinav Publications |isbn=978-81-7017-375-5}}</ref> Inscriptions and archaeological structures indicate that it retained active learning communities well into the 11th–12th century, overlapping with the eventual decline of Nalanda and other major Buddhist universities.<ref name="Sharma" /> |- valign="top" |124<ref>{{Cite web |title=Hong Kong Education Bureau PSHE 學與教資源 中國歷史科 4. 五經與太學 |url=https://www.edb.gov.hk/attachment/tc/curriculum-development/kla/pshe/references-and-resources/chinese-history/ancient_artifacts/Chapter4.pdf}}</ref> |Taixue |[[Dinastia Han|Han dynasty]] |[[Kina|China]] |Han scholars actively reflected on the reasons for the rapid collapse of the [[Dinastia Çin|Qin Dynasty]] and concluded Qin's [[Djegia e librave dhe varrosja e dijetarëve|Burning of books and burying of scholars]] led to extreme instability. From the beginning of his reign, many ministers urged the revival of [[Konfucianizmi|Confucianism]] to Emperor Wu but Empress Dou obstructed these efforts. It wasn't until 124 B.C. that the lack of educated scholars hindered governance. Emperor Wu thereupon adopted the proposals of Dong Zhongshu and Gongsun Hong, establishling Taixue outside north-west the temple walls of Chang'an. Besides the Classic of Poetry and the Spring and Autumn Annals, the Book of Documents, the Book of Rites and I Ching were also included, taught by Doctors of the Five Classics (五經博士) to cultivate talent for the government. Although it had 50 students initially, this number gradually increased. Besides the regular students (正式生) directly selected from the capital, prodigies from the country were also admitted as special students (特別生). Age requirements were not strict: some exceptionally bright students were selected before the age of 18. Although most students came from noble families, there were also students from relatively poor backgrounds.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第四章 從秦代的學室到漢代儒學獨尊的學校教育制度的建立 第三節 漢代的太學 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171030.html}}</ref> |- valign="top" |28<ref name="Mahavamsa" /> |Abhayagiri Vihāra |Anuradhapura kingdom |[[Sri Lanka]] |When Bhatika Abhaya came to Anuradhapura, he assumed the role government himself and forthwith destroyed the monastery of the Nirgrantha, in lieu building there a [[Vihara|vihāra]] with twelve cells. When two hundred and seventeen years ten months and ten days had passed since the founding of the Mahavihara, the king - filled with pious zeal - built the Abhayagiri-vihara. Since the king Abhaya built it on the place of the monastery of the nigantha ‘’Giri’’, the [[Vihara|vihāra]] received the name Abhayagiri.<ref>{{Cite web |title=translated by Wilhelm Geiger, Mabel Haynes Bode (1912) "Mahavamsa: the great chronicle of Ceylon", pp. 235 |url=https://archive.org/details/mahavamsagreatch00geigrich/page/235/mode/2up}}</ref> Abhayagiri was a well-structured educational institution where local and foreign bhikkhu, bhikkhunī and laypeople studied. The curriculum comprised formal, informal, and nonformal education. Formal education covered languages, poetry, religion, technology, art, history, medicine and Gupta Vidya. Nonformal education involved practical skills like creating gold items, producing coins and tiles, and writing poetry. Assemblies and meetings were organized to encourage knowledge sharing.<ref>{{Cite web |title=W.K. Keerthirathne (2024) "Abhayagiriya and Its Curriculum" |url=https://pravacana.sljol.info/articles/10.4038/p.v15i1.3 |doi=10.4038/p.v15i1.3}}</ref> According to Nikaya Sangrahawa, it embraced the doctrines of Vajjiputtuka and was known as the Dhammaruci school in [[Sri Lanka]]. |} == Era jonë == {| class="wikitable sortable" ! rowspan="2" width="10%" |Year ! rowspan="2" |University ! colspan="2" |Location ! rowspan="2" width="50%" |Notes |- !Original !Current |- valign="top" |75<ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=27 janar 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref> |Madaurus University |Numidia |[[Algjeria|Algeria]] |The '''Madaurus University''' (in Latin ''Madaurus'', ''Madauros'' or ''Madaura'')<ref>{{Cite web |last=Larousse |first=Éditions |title=Madaure en latin Madaurus ou Madaura - LAROUSSE |url=https://www.larousse.fr/encyclopedie/ville/Madaure/130990 |access-date=17 shkurt 2026 |website=www.larousse.fr |language=fr}}</ref> is a former university, one of the first on the African continent, of which only ruins remain, located in the city of M'daourouch in the wilaya of Souk Ahras in [[Algjeria|Algeria]]. It is often considered one of the earliest, if not the oldest, centers of higher learning in [[Afrika veriore|North Africa]] and the first in [[Afrika|Africa]], the university's construction dating back to the [[Perandoria Romake|Roman era]] around 75 AD<ref>{{Cite web |title=Maduro - Direction du Tourisme et de l'Artisanat Souk Ahras |url=https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250127123957/https://souk-ahras.mta.gov.dz/fr/maduro/ |archive-date=27 janar 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=souk-ahras.mta.gov.dz |language=fr-FR}}</ref><ref>{{Cite book |last=Chitour |first=Chems-Eddine |title=L'education et la culture de l'Algérie: des origines à nos jours |date=1999 |publisher=ENAG |isbn=978-9961-62-120-2 |location=Algiers |pages=30-50}}</ref><ref>{{Cite web |title=UNESCO Madaurus University |url=https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-url=http://web.archive.org/web/20251009074255/https://www.universityworldnews.com/post.php?story=20201021152736696 |archive-date=9 tetor 2025 |access-date=19 shkurt 2026 |website=www.universityworldnews.com |language=en}}</ref>. |- valign="top" |271<ref>{{Cite journal |last=Daneshfard |first=B. |last2=Naseri |first2=M. |last3=Ghaffari |first3=F. |date=2022 |title=Babak Daneshfard et al. (2022) "Medical education in the first university of the world, the Jundishapur Academy" |journal=Journal of Family Medicine and Primary Care |volume=11 |issue=8 |pages=4267–4272 |doi=10.4103/jfmpc.jfmpc_2449_21 |pmc=9638627 |pmid=36353031 |doi-access=free}}</ref> |Academy of Gondishapur |[[Perandoria Sasanide| Sasanian Empire]] |[[Irani|Iran]] |It is worth mentioning that this center was introduced as the world oldest university at the 39th general annual conference of Nations Educational, Scientific and Cultural Organization ([[UNESCO]]) at Paris in 2017. Although Jundishapur had been acquainted with the positive sciences since its foundation, it only became known for its knowledge of them at a much later date. According to Ibn al-Nadim, the city became famous for medical sciences and philosophy only after Théodoros, the Greek philosopher and medical doctor, moved there. Théodoros served as a royal doctor to Shapur II and composed several books on medical sciences, one of which was eventually translated into Arabic. Shahpur II held Théodoros in respect and even built a church for him in the city. The golden age of Jundishapur is during the reign of Khosrow I. Khosrow was a knowledge-loving Sassanid king. He sent his special physician, Borzuya, with a group of Iranian physicians to India in order to bring medical texts to Jundishapur and translate them to Persian. Khusraw’s interest in philosophy made him famous in the West. The scholars at the [[Akademia e Platonit|Academy of Athens]] made their way to Jundishapur after their academy was closed, in 529, by [[Justiniani I|Emperor Justinian]]. After defeating Justinian, Khusraw, who followed [[Neoplatonizmi|Neoplatonic philosophy]], stipulated in the peace treaty that all of the philosophers living in Gundeshapur would be allowed to return to their homelands whenever they wished. |- valign="top" |278<ref name="Guozijian">{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第二節 隋代的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171033.html}}</ref> |Guozijian |Jin dynasty |[[Kina|China]] | Emperor Wu of Jin established Guozixue(國子學) where 國子祭酒 and 國子博士 were appointed to teach students. Guozixue became segregated from Taixue in 293 wherein sons of fifth ranks or higher were permitted into Guozixue and sons of sixth ranks or lower were sent to Taixue. This established Guozixue as the sole highest education institution in China and it were renamed to Guozisi(國子寺) in Northern Qi.<ref>{{Cite web |title=郭齊家, "中國古代學校", 九九藏書 第五章 古代學校教育從魏晉南北朝的中衰到隋唐的復興 第一節 魏晉南北朝的學校教育 |url=https://read.99csw.com/book/4793/171032.html}}</ref> After Emperor Yang of Sui reunified China, he finally renamed it to Guozijian(國子監) in 607 wherein it were granted autonomy as 國子祭酒 were appointed as the Secretary of State for Education. Under Guozijian, he established five schools: Guozixue(國子學), Taixue(太學), 四門學 (which had five masters and assistants each), 書學 and Mathematics(算學) which had two masters and assistants each. Altogether, there were 980 students who were studying in the five schools. Although the first four schools were succeeded from previous dynasties, an independent school for Chinese mathematics were a Sui dynasty invention.<ref name="Guozijian" /> |- valign="top" |c.a. 340<ref name="Schultze">{{Cite web |title=Viktor Schultze (1913) "Altchristliche Städte und Landschaften" v. 1. pp. 261-262 |url=https://archive.org/details/altchristlichest01schu/page/260/mode/2up}}</ref> <ref>although it’s theorised [[Constantine the Great]] established Capitalium as a higher-learning institution concurrently with the founding of Constaninople, the earliest attestations are recorded via Libanius teaching in 340</ref> |University of Constantinople |[[Perandoria Romake|Roman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |There existed secondary schools that taught Christian and Classical literature and institutions of a higher character, comparable to modern universities, emerged as early as the first century, reaching their fully developed state in the fourth century, in [[Roma|Rome]] in the West and [[Athina|Athens]], [[Aleksandria|Alexandria]], and Antioch in the East. Thus, it was only natural that the establishment of a university was included in [[Kostandinopoja|Constantinople]] wherein Capitolium was a state building with lecture halls and library. [[Konstanci II|Constantius II]] twice persuaded Libanius to move from Antioch to teach at Capitolium: 340-343; 348-354. Meanwhile, Themistius appears to have begun his academic career in Constantinople between 344–347 wherein he was appointed as Proconsul and further Praefectus urbi via [[Teodosi I|Theodosius I]] with responsibilities to tutor the princes. [[Teodosi II|Theodosius II]] thereafter established the positions of three Latin and five Greek rhetoricians, ten Latin and ten Greek grammarians, a chair of philosophy and two chairs of law in 425, whilst concurrently prohibiting private tutors from teaching in state lecture halls and, conversely, forbidding state professors from giving private lessons.<ref name="Schultze" /> |- valign="top" |372<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제18고구려본기 제6 소수림왕(小獸林王) 태학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_018r_0030_0030}}</ref> |Taehak |Gogooryo |Korea |King Sosoorim imported Taixue via Tibetan Fu Qin (符秦) along with [[Budizmi|Buddhism]]. It’s hypothesised [[Shkenca ushtarake|military science]] and [[Artet marciale|martial arts]] were also taught as well as traditional Confucian philosophy. Silla also established Gookhak(國學) in 682, renamed to Taehakgam(太學監): though it were renamed back to Gookhak later on. Although direct records of Taehak cannot be found vis-à-vis Baekje, there are sixth century records of a title called Taehakjong(太學正), which indirectly proves the existence of Taehak in Baekje as well.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고대 태학 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o100450&code=kc_age_10}}</ref> |- valign="top" |c.a. 415-455<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" p. 329 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n319/mode/2up}}</ref> <ref>records only attest its creation via Kumaragupta (415-455)</ref> |[[Nalanda|Nalanda mahavihara]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |[[Xuan Zang|Xuanzang]] were a 7th century Chinese monk who made pilgrimage to India and his travelogue records the origins of the Mahavihara, repeated by the later Korean pilgrim Hyecho. The name of the royal founder is provided by both as Śakrāditya, further aided in its credibility via a seal discovered at the site: Śakrāditya has thus been identified with the Gupta emperor, Kumaragupta I who reigned between 415-455. Therefore, this may explain the absence of Nalanda mahavihara in the travelogues of Faxian who also toured northern India between 400-411. Xuanzang further recorded that, "if men of other quarters desire to enter and take part in the discussions, the keeper of the gate proposes some hard questions; many are unable to answer, and retire." The reason seems to have been that the Mahavihara had to cope with a rush for admission since it were a matter of prestige to have taken a course there. Yijing were also one such Chinese monk who recorded c.a. 3,000 students at the Mahavihara and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 331-333 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n321/mode/2up}}</ref> The fame, that Nalanda acquired when it developed into a monastic university, is evident in that Xuanzang stayed as a resident for circa six years whereas Yijing stayed for a further ten. Because Odantapuri were sacked and razed to the ground circa 1198, it’s hypothesised Nalanda mahavihara met a similar fate. However, it’s recorded Rahula Shribhadra taught [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] grammar to seventy students despite the threats of impeding raids from the military head-quarters at Odantapuri, whereof he were eventually arrested and whereupon thrown into a military prison there. A fresh raid scattered what little remained in the Mahavihara and Dharmasvamin, the only student who returned, is the last recorded disciple of Nalanda mahavihara.<ref>{{Cite web |title=Sukumar Dutt (1962) "Buddhist Monks and Monasteries of India: Their History and Their Contribution to Indian Culture" pp. 347-348 |url=https://archive.org/details/buddhistmonksandmonasteriesofindiatheirhistorycontributiontoindianculturesukumardutt_202002/page/n337/mode/2up}}</ref> |- valign="top" |fifth century |[[Ratnagiri, Odisha]] |[[Perandoria Gupta|Gupta Empire]] |[[India]] |A number of sealings bearing the legend Śri Ratnāgiri-mahāvihriy-āryabhikśu-samghāsya, with its nucleus dating at least from about the fifth century A.D. were discovered in excavations. Taranatha in his "History of Buddhism in India," says that a [[Vihara|vihāra]] called Ratnagiri was built on the crest of a mountain in the kingdom of [[Orissa|Odivisa]] in the reign of Buddhapakṣa (identified with the Gupta Emperor Narasimhagupta). The establishment witnessed a phenomenal growth in religion, art and architecture till the twelfth century A.D. It played a significant role in disseminating Buddhist culture and religion by forming itself, like [[Nalanda]], an important religious and philosophical academy of the intellectual stalwarts of [[Budizmi|Buddhism]]. By the end of the thirteenth century, the building activities suffered a sharp setback as a repercussion of the disastrous inroad of Muslim invaders in large parts of India. However, though no longer in an affluent state, the Buddhists continued to maintain themselves for a few centuries more to sustain the dying flame of the faith till about the sixteenth century. [[Tibeti|Tibetan]] references indicate that Ratnagiri was noted for the spiritual inspiration and lively pursuit of the Kalachakra in the later part of the tenth century A.D. The veracity of these references in the late Tibetan works is amply borne out by the excavated remains. The excavations laid bare the remains of an imposing [[Stupa (arkitekturë)|stupa]], two magnificent monasteries, a single winged monastery, eight temples, a large number of stupas, sculptures and architectural pieces, and objects of daily use. The cells have yielded bronze images, stupas and choultry, myriads of clay sealings and two iron daggers. When this monastery fell into clay, a complete overhauling took place some time after the eleventh century A.D. In this filling lay a good number of the sealings of the Ratnagiri mahvihara. The new facade was also lavishly carved, but the embellishment fell short of standard by the earlier builders.<ref name="Singh274-295">Sheo Kumar Singh (1982) "History and Philosophy of Buddhism: Based Mainly on Pali Canonical and Exegetical Literature" p. 274</ref> |- valign="top" |c.a. 640 <ref>the earliest attestations are recorded via Xuanzang who visited Vallabhi in 640</ref> |Valabhi University | Maitraka dynasty |[[India]] |By the first century, the debate over whether it was possible for a monk who owned property (e.g. who wore clothes) to achieve [[moksha]] divided the [[Xhainizmi|Jain community]]. This division was formalised at the Council of Valabhi (453 or 466), which codified Jain scripture without the participation of Digambara monks.<ref>{{Cite web |title=Encyclopaedia Britannica, Digambara |url=https://www.britannica.com/topic/Digambara}}</ref> However, by the time the Chinese [[Budizmi|Buddhist]] pilgrim [[Xuan Zang|Xuanzang]] visited Vallabhi in the second quarter of the 7th century, he found its ruler to be a Buddhist follower. Yijing were also one such monk who described it to equal the fame of the Buddhist monastic centre [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and accounted that it was usual for learners after preliminary training, to resort to Nalanda or to Valabhi for further studies. The great Buddhist teachers - Sthiramati and Gunamati - of Nalanda were for some time in charge of Buddhistic teaching at Valabhi. Kathasaritsagara, the well-known [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] work, makes mention of a Brahman of the Indo-Gangetic Plain sending his son to Valabhi for higher education. This shows the widespread reputation which Valabhi enjoyed as a seat of learning. |- valign="top" |671<ref>{{Cite web |title=古代東ユーラシア来日外国人データベース 出身国 百済人 答■（火＋本）春初 【とうほんしゅんそ】 『日本書紀』27 天智十年正月是月条 |url=https://www.senshu-u.ac.jp/eurasia/database-n-kudara-touhonnshunso.html}}</ref> |Daigaku-ryō |[[Periudha Asuka| Asuka period]] |[[Japonia|Japan]] |It’s recorded that aristocrats who fled from Baekje after the defeat at Battle of Baekgang were awarded indigenous Japanese ranks and reorganised to [[Vasali|vassals]] of the Japanese king. The title of 學職頭 recorded for Gwisil Jipsa in 671 corresponds to the later title of Daigaku-no-kami. The recorded title of 法官大輔 is also worth noting since 法官 corresponds to Shikibu-shō so it’s also contested that a preceding organisation for Daigaku-ryō (run by 法官 who regulated 礼儀) had already been established in the reign of Emperor Tenji, and it were home to the highly educated of Baekje. Daigaku-ryō was under the jurisdiction of Shikibu-shō and headed by 頭 (upper 従 fifth rank) who supervised students for the examinations. Wherein underneath there were one 四等官 each of: 助 (lower 正 sixth rank), 大允 (lower 正 seventh rank), 少允 (upper 従 seventh rank), 大属 (upper 従 eighth rank), 少属 (lower 従 eighth rank); and 20 使部 and two 直丁 who handled miscellaneous tasks.<ref>{{Cite journal |last=伊藤 |first=循. |last2=イトウ |first2=ジュン |last3=Ito |first3=Jun |date=20 tetor 2018 |title=伊藤循 (2018) "日本古代における大学・国学教育と釈奠", 拓殖大学教職課程運営委員会, pp. 46–60 |url=https://takushoku-u.repo.nii.ac.jp/records/214 |journal=拓殖大学教職課程年報 |volume=1 |pages=46–60}}</ref> |- valign="top" |682<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제8신라본기 제8 신문왕(神文王) 국학을 설립하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_008r_0020_0110}}</ref> |Gookhak |Silla |Korea |When Kim Choonchoo and his son Kim Bommin paid [[Haraçi|tribute]] to [[Taizong|Emperor Taizong of Tang]] in 648, Kim Choonchoo received permission to observe Seokjeon Daeje and 講論 of 國學.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 김춘추를 당나라에 보내다 |url=https://db.history.go.kr/id/sg_005r_0030_0130}}</ref> It’s theorised this experience influenced the creation of the 大舍 title in Silla in 651.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제5신라본기 제5 진덕왕(眞德王) 품주를 집사부로 고치다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do?levelId=sg_005r_0030_0220}}</ref> However, Gookhak weren’t fully formalised till the position of 卿, head of Gookhak, were established in 682. Gookhak also had the position of master(博士), assistant(助敎) and 史, the lowest position. It’s recorded the likes of Gang soo (强首) and Seol Chong held 卿 (head of Gookhak) and the positions of 博士 and 助敎 were responsible for directly tutoring students.<ref>{{Cite web |title=한국민족대백과사전 국학(國學) |url=https://encykorea.aks.ac.kr/Article/E0006550}}</ref> 讀書三品科 (exam of three 品 on literature) were additionally established in 788 via King Wonsong (hypothesised to be a form of exit exam) wherein: students who could aptly interpret one of Zuo Zhuan, Book of Rites or Wen Xuan, whilst accurately memorising both Analects and Classic of Filial Piety were granted the title of Upper 品; students who read 曲禮, Analects and Classic of Filial Piety were granted Middle 品; and students who read 曲禮 and Classic of Filial Piety were granted Lower 品.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 삼국사기 권 제10신라본기 제10 원성왕(元聖王) 독서삼품과를 시행하다 |url=https://db.history.go.kr/ancient/level.do;jsessionid=lnQl8oZccUk4ngi91FvlhPjSEo8BNhZrm6whLwL4.node30?levelId=sg_010r_0020_0210}}</ref> |- valign="top" |c.a. early eighth century |Odantapuri |Pala Empire |[[India]] |After Harsha the monastic religion like [[Budizmi|Buddhism]], which depended very much on the rulers’ patronage, witnessed a setback. But, while it was disappearing from other parts of India, it experienced another great revival in eastern India where it found most of the Pala rulers to be devout Buddhists, who were responsible for the new endowments to the [[Nalanda|Nalanda mahavihara]] and also for the foundation of new monasteries such as Vikramashila, Odantapuri and Somapura Mahavihara which almost monopolised the commerce in Buddhist culture from the ninth to the twelfth century A.D. The founder of Pala dynasty is said, in the [[Tibeti|Tibetan]] legends, to have founded in the early half of the eighth century a mahavihara of grand proportions in the newly built city of Odantapur, only about seven miles from Nalanda. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Atiśa received ordination from Nalanda, studied there and also at Odantapuri and finally became the head of Vikramashila from where he was escorted to Tibet. One Tibetan legend puts the number of its inmates at 12,000. But towards the end of the 11th century A.D. it must have gone far into decline when Muslim soldiers, under Muhammad Bakhtiyar Khalji committed a complete massacre of all 53 monks of Odantapuri circa 1198.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |c.a. 770-810<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Dharmapala (c.a. 770-810)</ref> |Vikramashila |Pala Empire |[[India]] |It was in its peak period under the patronage of the Buddhist Pala kings of [[Bengali|Bengal]]. The university granted the degree of Mahapandita and Pandita, equivalent to Master of the Arts. The pictures of most eminent among the Mahapanitas and Panditas of Vikramashila, it is said, decorated the walls. The [[Tibeti|Tibetan]] legends say that, when in the reign of king Ramapala, Abhayakaragupta was its head and there were 160 professors as well as 1,000 resident monks. It appears from the legends that a functionary whose designation was ‘guardian of the gate’ acted both at [[Nalanda]] and Vikramashila. Nalanda had one gate while Vikramashila had six, each kept by a Dvarapala - a scholar of high eminence. The famous Tantric saint Siddha and scholar Naropa held the office of the keeper of the northern gate of the establishment. Here Tibetan scholars, of whom had the Indian name Dharmakirti translated [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] works into Classical Tibetan. By the close of the twelfth century almost all the important centres of northern, western and central India were affected by Muslim invasions, and there began a period of rapid decline. In the beginning of the thirteenth century, the structures of the Vikramashila mahavihara were razed to the ground by the invaders. |- valign="top" |810-850 <ref>records only attest its creation via Devapala (810-850)</ref> |Somapura Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |Built by Emperor Dharmapala of the Pala Empire, who were devout Buddhists, it was the largest of its kind in India as a quadrangular monastery with a terraced edifice in the centre. In the narratives of the lives of eminent Buddhist saints and scholars, interspersed in Tibetan history references are made to their occupancy of the headships of different centres of Buddhist learning: [[Nalanda]], Odantapuri and Somapura. There is evidence in Tibetan legends that there used to be migration of scholars from one place to another. Vipulaśrī has left an inscription at Nalanda recording his construction of a temple to Tara in Somapura, as well as his erection of a monastery at Nalanda.<ref name="Singh274-295" /> However, when [[Xuan Zang|Xuanzang]] came to this region in 639, he remarks that Nirgranthas (id est. [[Xhainizmi|Jains]]) are the most numerous. This is because the existing establishment was overhauled and remodelled and the Jain temple rebuilt as a Buddhist one by Emperor Devapala. Intercourse in the Pala period between the Mahavihara and that of Nalanda is suggested by the decorative style of stone-temples at Nalanda where terracotta plaques are raised in rows exactly as in this Mahavihara. The establishment of Somapura seems to have been designed for the occupation of some 600-800 inmates. It carried on the Nalanda tradition which had been passed on to Odantapira and Vikramashila and was inherited by it. Atiśa stayed here for some time before his departure for [[Tibeti|Tibet]]. The downfall of the establishment by desertion or destruction must have been some time in the midst of the widespread unrest and displacement of population consequent on the Muslim invasion.<ref name="Singh274-295" /> |- valign="top" |930<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 고려사 권별보기 世家 세가 권제1 태조(太祖) 13년 12월 |url=https://db.history.go.kr/goryeo/itemLevelKrList.do?itemId=kr&parentId=kr_001r_0140_0080&types=r}}</ref> |Gookjagam |Goryo |Korea |Goryo reunified the Korean peninsula in the twilight of the first millennium and established the new capital of the peninsula in Kaesong whence their source of political power were based. King Taejo whereupon founded 西京學校, believed to be a form of 學院, and chose 廷鶚 as 書學博士, believed to be a form of tutor.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 신편 한국사 고려 시대 17권 고려 전기의 교육과 문화 I. 교육 2. 지방의 교육기관 2) 서경학교 |url=https://contents.history.go.kr/front/nh/view.do?levelId=nh_017_0020_0020_0020_0020}}</ref> However, it wasn’t till the reign of King Songjong when it was reorganised into Gookjagam, modelled after Guozijian, whence it taught law(律學), writing(書學) and mathematics(算學) - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. King Jongjong allowed students of Gookjagam, who studied for three years, the opportunity to take the 國子監試 and King Moonjong ordered students to be expelled if they had little outcome. King Yejong further introduced 七齋 “seven disciplines” in 1109 and it’s worth noting one were 講藝齋 with a student quota of eight that taught [[Artet marciale|martial arts]], a reflection of the tumultuous time when Goryo were in conflict with Jurchen people. He also established a student financial aid institution in 1119 called 養賢庫. However, its role were critically reduced after a coup d'état in 1170 whence no further records are visible till Mongol Suzerainty when Chooŋnyol lamented that few scholars of Gookjagam were true masters. An Hyang thereupon aided in resuscitating the university and changed its name to Soŋgyoongwan in 1310, reaching its renaissance during the reign of Gongmin whence he increased its student quota to 100 and employed famous scholars such as Yi Saek and Chŏng Mongju as tutors.<ref>{{Cite web |title=국사편찬위원회 우리역사넷 한국사 연대기 고려 국자감 |url=https://contents.history.go.kr/mobile/kc/view.do?levelId=kc_o200200&code=kc_age_20}}</ref> It were rebuilt in 1605 after it burnt down in the Imjin War. |- valign="top" |c.a. 1077-1120<ref name="Singh274-295" /> <ref>records only attest its creation via Ramapala (c.a. 1077-1120)</ref> |Jagaddala Mahavihara |Pala Empire |[[Bangladeshi|Bangladesh]] |The last great seat of Buddhist learning founded by a Pala emperor was in Varendra. It flourished in the reign of Ramapala, who is also credited as its founder. It was specifically a resort for Vajrayana and it appears to have been in lively intercourse with [[Tibeti|Tibetan]] centres of [[Budizmi|Buddhism]] as both the original [[Gjuha sanskrite|Sanskrit]] texts and Tibetan translations of Tengyur and Kangyur are said to have been either made or copied there. It was intact till Śākyaśribhadra betook himself there whence he found pupils and disciples. Vibhuticandra (རྣལ་འབྱོར་ཟླ་བ་) and Danashila (དཱ་ན་ཤཱི་ལ།) were such disciples who were scholars of Tibetan and Sanskrit at Jaddala mahavihara. Around the time of the Sena dynasty, Muslim invasions had destroyed Odantapuri and Vikramashila, killing many Bhikkhu in the process. This was the context wherein Śākyaśribhadra fled here, whence he left to Tibet after three years. Although Varendra itself was sacked circa 1207, it’s theorised the monastery had already been deserted at that time. |- valign="top" |1076<ref name="QTG">{{Cite web |title=Cục Di sản văn hóa Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật Văn Miếu - Quốc Tử Giám |url=https://dsvh.gov.vn/di-tich-lich-su-va-kien-truc-nghe-thuat-van-mieu-quoc-tu-giam-2953}}</ref> |Quốc Tử Giám | Lý dynasty |[[Vietnami|Vietnam]] |Emperor Lý Thánh Tông established Quốc Tử Giám, modelled after Guozijian and permitted the crown prince to study there. It was later renamed to Quốc Tử viện in 1253 during the [[Dinastia Tran|Trần dynasty]] and again to Thái Học đường in 1483 during the Lê dynasty. It was located behind the Văn Miếu with lecture halls, dormitories, a printing house and a large courtyard in the centre. There are steles still present at the site commemorating tiến sĩ khoa thi nho học, masters who passed the [[Provimi perandorak|Imperial examination]].<ref name="QTG" /> |- valign="top" |ca. 1040-1147 |[[Universiteti el-Karavijin|University of al-Qarawiyyin]] | Almoravid dynasty |[[Maroku|Morocco]] |see above |- valign="top" |ca. 14th century |[[Universiteti Zejtune|University of Ez-Zitouna]] |Hafsid dynasty |[[Tunizia|Tunisia]] |see above |- valign="top" |1398 |Soŋgyoongwan |Joson Kingdom |[[Koreja e Jugut|South Korea]] |see above |- valign="top" |1453 |[[Universiteti i Stambollit| Istanbul University]] |[[Perandoria Osmane|Ottoman Empire]] |[[Turqia|Turkey]] |see above |- valign="top" |c.a. 1410-1466<ref name="Tamagawa">{{Cite web |title=玉川大学教育博物館 館蔵資料の紹介 1996年 下野国足利学校絵図面 |url=https://www.tamagawa.ac.jp/museum/archive/1996/064.html}}</ref> <ref>records only attest its creation via Uesugi Norizane (c.a. 1410-1466)</ref> |Ashikaga Gakko |Muromachi period |[[Japonia|Japan]] |Although there exist many theories on when it was founded, it’s certain it was rebuilt into a academic institution in the Muromachi period via the Kanrei (deputy [[Shoguni|Shogun]]) of Kantō, Uesugi Norizane. As well as donating many valuable books, such as 尚書正義, he further invited 快元 from Engaku-ji to be the inaugural principal in order to accelerate its development. When academic codes and regulations, as well as dormitories, were established, students gathered from across the archipelago, ranging from Mutsu Province to Ryukyu Kingdom, that rumours spread overseas of 学徒三千人 “three thousand pupils”. From contemporary textbooks and records, it can be deduced subjects on I Ching, [[Shkenca ushtarake|military science]] and medicine were taught - centred around [[Konfucianizmi|Confucianism]]. Although no archaeological sites from the Muromachi period can be found, drawings believed to date from the [[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] show buildings and gardens in the centre surrounded by moats and earthworks with Sandō extending south, and further depictions of a vegetable garden provide valuable insight into contemporary student life. It’s recorded in letters [[Fransisko Ksavieri|Francis Xavier]] sent to [[Jezuitët|Jesuits]] of [[Goa]] in 1549 that, “Ashikaga Gakko is an academy in Kantō.” It’s further recorded in the ‘’Historia de Japam’’ published by Luís Fróis that, “there exists only one university and open school in the whole of Japan. It is located in Ashikaga of Shimotsuke Province.” Its prestigious status came to an end when it was converted into a Hyanggyo in the twilight of the Tokugawa shogunate, eventually closing in 1872.<ref name="Tamagawa" /> |- valign="top" |ca. 1516-1517 |[[Universiteti el-Ez'her|Al-Azhar University]] |[[Perandoria Osmane| Ottoman Empire]] |[[Egjipti|Egypt]] |see above |- valign="top" |1639 | Ryukoku University |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] | |- valign="top" |1790 | University of Tokyo |[[Shogunati Tokugava|Tokugawa shogunate]] |[[Japonia|Japan]] |see above |} == Shih edhe == * [[Privena]] * [[Nizamija]] * [[Medreseja]] * [[Arsimi tek ilirët]] * [[Historia e arsimit]] * [[Arsimi në Lashtësi]] * [[Universitetet mesjetare]] * [[Historia e arsimit shqiptar]] * [[Lista e universiteteve më të vjetra në funksionim të vazhdueshëm]] == Referime == [[Kategoria:Arsimi në lashtësi]] ocksds6eu4635pbla6tt4yv5l13j2fi 1 401264 2985377 2026-05-29T16:47:47Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985377 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pavle Bogoevski]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985376 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029145930/https://sobranie.mk/deputete-te-pavarur-16-ns_article-pavle-bogoevski-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/deputete-te-pavarur-16-ns_article-pavle-bogoevski-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 18:47 (CEST) 3tq40c91ij8b6w2eiqx0lp9mss77c4d 1 401265 2985381 2026-05-29T16:49:51Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985381 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pavlinçe Çestojnova]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985380 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190826083124/https://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-pavlince-cestojnova-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-pavlince-cestojnova-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 18:49 (CEST) ac6zk44zmatlgb510813xldgz0vgj9u 1 401266 2985384 2026-05-29T16:54:40Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985384 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pedri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985383 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220718020553/https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913 për lidhjen https://es.besoccer.com/noticia/caramelo-de-alba-gol-de-pedri-y-el-barca-abrio-la-lata-en-el-2-1102913. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 18:54 (CEST) peijiwnb1bdkwckpifers0mb44g0611 14 401267 2985391 2026-05-29T17:11:07Z Edukatori 112234 Faqe e re: [[Kategoria:Lashtësia klasike]] 2985391 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lashtësia klasike]] new8jj8vydi31maz2hlc006xg4zlukh 2985392 2985391 2026-05-29T17:11:24Z Edukatori 112234 added [[Category:Histori e arsimit]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985392 wikitext text/x-wiki [[Kategoria:Lashtësia klasike]] [[Kategoria:Histori e arsimit]] 1a1y3xv9o3546v5r1d1uuysl2z1z2r8 1 401268 2985394 2026-05-29T17:17:24Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985394 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Petar Atanasov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985393 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029141515/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petar-atanasov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petar-atanasov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 19:17 (CEST) 3j10urs6zl9jxt1h8l4ivsxz88drb5z 1 401269 2985396 2026-05-29T17:26:35Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985396 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Petre Shilegov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985395 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029141443/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petre-shilegov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-petre-shilegov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 19:26 (CEST) qydmmvcc625ild9qhgt4sknyuf145jk 1 401270 2985398 2026-05-29T17:28:37Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985398 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Petrit Kryeziu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985397 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260422093859/https://orainfo.net/en/petrit-kryeziu-zgjidhet-kryeprokuror-i-prokurorise-themelore-ne-prizren/ për lidhjen https://orainfo.net/en/petrit-kryeziu-zgjidhet-kryeprokuror-i-prokurorise-themelore-ne-prizren/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 19:28 (CEST) l6aii0aegd3j5lfnop7cdv7ox941hwi 1 401271 2985400 2026-05-29T17:40:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985400 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pieter Feith]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985399 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20120321102412/http://www.worldforesightforum.org/Pieter-Feith/page/5441/index.html për lidhjen http://www.worldforesightforum.org/Pieter-Feith/page/5441/index.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 19:40 (CEST) ab5jap0wdc8vkehgo6tzdz8xvwvwqny 1 401272 2985417 2026-05-29T18:26:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985417 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pllaka e Gurit (Syriganë)]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985416 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190710112754/http://floripress.blogspot.com/2014/11/adem-nimani-runiku-nga-neoliti-pushtimi.html për lidhjen http://floripress.blogspot.com/2014/11/adem-nimani-runiku-nga-neoliti-pushtimi.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:26 (CEST) c4fddjqlmk04qc9kym8lv26nvsqtkel 1 401273 2985419 2026-05-29T18:27:01Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985419 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pluzhina]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985418 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 20:27 (CEST) o9u6otvj1j742ag9c4uoea8snbotihj 0 401274 2985426 2026-05-29T18:57:50Z Valza1 187597 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1348992775|Umberto Saba]]" 2985426 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | birth_name = Umberto Poli | name = Umberto Saba | image = Umberto Saba.jpg | caption = Umberto Saba, 1951 | birth_date = {{birth date|1883|3|9|df=y}} | birth_place = [[Trieste]], [[Austria-Hungary]] | death_date = {{death date and age|1957|8|25|1883|3|9|df=y}} | death_place = [[Gorizia]], Italy | occupation = [[Novelist]], [[poet]] | language = Italian | genre = [[Fiction]], [[poetry]] | movement = Antinovecentismo | website = | spouse = Carolina (Lina) Wölfler (m. 1909–1956; 1 child) | signature = Umberto Saba signature.svg }} '''Umberto Saba''' (9 Mars 1883 - 25 Gusht 1957) ishte poet dhe romancier italian, i lindur si '''Umberto Poli''' në portin kozmopolit mesdhetar të [[Triestia|Triestes]], kur ky ishte qyteti i katërt më i madh i [[Austro-Hungaria|Perandorisë Austro-Hungareze]] . Poli mori [[Emër pene|pseudonimin]] "Saba" në vitin 1910 dhe emri i tij u ndryshua zyrtarisht në Umberto Saba në vitin 1928. Prej vitit 1919 ishte pronar i një librarie antikuarësh në Trieste. Ai vuajti nga depresioni gjatë gjithë jetës së tij si i rritur. == Jeta dhe karriera == Babai i krishterë i Sabës, 29-vjeçari Ugo Edoardo Poli, u konvertua në judaizëm për t'u martuar me 37-vjeçaren Felicita Rachele Cohen në korrik të vitit 1882. Felicita ishte një muajshe shtatzënë me Umberton në kohën e dasmës. Ugo braktisi gruan e tij të re dhe besimin para se të lindte Umberto dhe fëmija u rrit nga një [[Mëndesha|infermiere]] katolike [[Sllovenët|sllovene]], Gioseffa Gabrovich Schobar ("Peppa"), dhe burri i saj, i cili sapo kishte humbur një fëmijë, dhe që nga viti 1887 e tutje nga nëna e tij, në shtëpinë e motrës së saj Regina, megjithëse Umberto mbajti një lidhje të ngushtë gjatë gjithë jetës me Peppën. ^{(f.&nbsp;528)} [[File:Saba_1883.jpg|djathtas|parapamje|Saba si fëmijë]] Saba ishte një lexues i zellshëm, ai mbante zogj shtëpiakë dhe studionte violinë. ^{(f. xix, 528)} Në vitin 1897 u transferua nga gjimnazi në një kolegj tregtar, Akademinë Perandorake të Tregtisë dhe Lundrimit, dhe pastaj shkoi të punonte në zyrën e një agjenti doganor. Si djalë dhe i ri, kishte karakter të turpshëm dhe të vetmuar, me vetëm disa miq, ndër të cilët ishin kushëriri i tij Giorgio Fano dhe poeti tjetër i madh triestin Virgilio Giotti . <ref name="treccani enciclopedia-Saba">{{Cite web |last=Lavezzi |first=Gianfranca |title=POLI, Umberto |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_%28Dizionario-Biografico%29/ |archive-url=https://archive.today/20210515082105/https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_(Dizionario-Biografico)/ |archive-date=15 May 2021 |access-date=15 May 2021 |publisher=[[Enciclopedia Italiana]]}}</ref> Në vitin 1900 ai filloi të shkruante poezi, duke i nënshkruar veprat e tij si "Umberto Chopin Poli". Në janar të vitit 1903, Saba udhëtoi për në [[Universiteti i Pizës|Pisa]] për të studiuar [[Arkeologjia|arkeologji]], [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] dhe [[Gjuha latine|latinisht]], por filloi të ankohej për një çrregullim nervor dhe, në qershor, u kthye në Trieste. Pas një pushimi në Slloveni, ai kaloi ca kohë më vonë atë vit në Zvicër, ku shkroi një dramë. Në korrik të vitit 1904, gazeta socialiste, ''Il Lavoratore'', e redaktuar nga miku i tij Amadeo Tedeschi, botoi rrëfimin e Sabës për një vizitë në Mal të Zi më herët atë vit , dhe në maj të vitit 1905, ''Il Lavoratore'' botoi poezinë e parë të tij. Në vitin 1905 udhëtoi për në Firence me miqtë dhe - pasi takoi të atin për herë të parë - ndryshoi [[Emër pene|pseudonimin]] e tij në "Umberto da Montereale", sipas qytetit të lindjes së të atit. Atë verë ai takoi Carolina (Lina) Wölfler dhe filloi të korrespondonte me të dhjetorin e ardhshëm. Mes viteve 1907 dhe 1908 ai përfundoi një vit të detyrueshëm të shërbimit ushtarak italian në një njësi këmbësorie të vendosur në Salerno. Ai u martua me Linën në një ceremoni hebraike në vitin 1909 dhe vitin tjetër ata patën një vajzë, Linuccia. ^{(f. xix)} Në nëntor 1910, përmbledhja e tij e parë me poezi, ''Poesie'', u botua nën emrin Saba, dhe ky emër u njoh ligjërisht si mbiemri i tij në vitin 1928. ^{(f. xix)} . Kjo zgjedhje emri (e cila mund të bazohet në njërën nga dy fjalët [[Gjuha hebreje|hebraike]] - "sova" (שובע) që do të thotë "i ushqyer mirë" ose "saba" (סבא) që do të thotë "gjysh") mendohet nga disa studiues si një homazh për nënën e tij hebreje, ndërsa të tjerë tregojnë ngjashmërinë me mbiemrin e dados së tij, Schobar. Në pranverën e vitit 1911, ndërsa Saba ishte në Firence duke takuar njerëz të lidhur me revistën me ndikim La Voce, dhe duke filluar një bashkëpunim me Mario Novaro-n, Lina pati një lidhje dashurie me një piktor. Çifti u nda, por u ribashkua deri në maj të vitit 1912, kur familja u zhvendos në Bolonjë, ku leximet publike të poezisë së tij u pritën keq dhe Saba u përball me ulje-ngritje depresioni dhe ngritje krijuese. Në gjendje varfërie, në vitin 1914 familja u zhvendos në Milano, ku Saba gjeti punë fillimisht si sekretar, dhe më pas si menaxher i një klubi nate. Në fillim të vitit 1915 ai nisi të shkruante për gazetën ''Il Popolo d'Italia'' të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]], por në qershor u thirr në ushtri, ku nuk mori pjesë në luftime aktive dhe u shtrua në spital për shkak të depresionit. ^{(f.&nbsp;544–5)} Në vitin 1919, ai u kthye në Trieste dhe bleu librarinë e librave të përdorur ''Mailänder'', të cilën e riemëroi ''La Libreria Antica e Moderna.'' Biznesi siguronte të ardhura të mjaftueshme për të mbajtur familjen, dhe Saba shumë shpejt u bë entuziast pas blerjes dhe shitjes së librave të rrallë të vjetër, duke shijuar edhe udhëtimet e shumta që kjo punë përfshinte. Pasi që të dy u kthyen në Trieste në vitin 1919, Saba filloi të takohej çdo ditë dhe të bashkëpunonte artistikisht me Giotti-n, i cili i dizenjoi atij logon e ''Libreria Antica e Moderna'', redaktoi dhe ilustroi ''[[Broshura|botimin e vogë]]<nowiki/>l'' të veprës ''"Cose leggere e vaganti"'' dhe një nga dhjetë librat e vegjël të Sabës. Saba, nga ana tjetër, botoi ''"Il mio cuore e la mia casa"'' në librarinë e tij. <ref name="treccani enciclopedia3">{{Cite web |last=Modena |first=Giovanna |title=Schönbeck, Virgilio |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/virgilio-schonbeck_%28Dizionario-Biografico%29/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813062354/https://www.treccani.it/enciclopedia/virgilio-schonbeck_(Dizionario-Biografico)/ |archive-date=13 August 2020 |access-date=12 May 2021 |publisher=[[Enciclopedia Italiana]]}}</ref> <ref name="treccani enciclopedia-Saba">{{Cite web |last=Lavezzi |first=Gianfranca |title=POLI, Umberto |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_%28Dizionario-Biografico%29/ |archive-url=https://archive.today/20210515082105/https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_(Dizionario-Biografico)/ |archive-date=15 May 2021 |access-date=15 May 2021 |publisher=[[Enciclopedia Italiana]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLavezzi">Lavezzi, Gianfranca. [https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_%28Dizionario-Biografico%29/ "POLI, Umberto"]. [[Enciclopedia Italiana]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2021</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Stampa:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> Pas vdekjes së motrës së Giotti-t në vitin 1929, miqësia e tij me Sabën u përkeqësua gjatë viteve 1930, deri në atë pikë sa të dy madje shmangën takimin. <ref name="treccani enciclopedia3" /> Ai e botoi vetë botimin e parë të Librit të tij ''të Këngëve'' në vitin 1921 (më vonë pasuan botime të njëpasnjëshme dhe të zgjeruara, dhe përfundimisht vepra arriti të përmbante mbi katërqind poezi, duke përfshirë pesëdhjetë vjet). ^{(f.&nbsp;544–5)} Në vitin 1929 ai filloi psikoanalizën nën drejtimin e psikoanalistit me ndikim nga Trieste , Edoardo Weiss, një student i [[Sigmund Freud|Frojdit]] . <ref name="Moleta" /> ^{(f. xxi)} [[File:Saba_receiving_doctorate.jpg|djathtas|parapamje|Saba (majtas) duke marrë doktoraturën e tij nderi nga Universiteti i Romës në vitin 1953]] Në vitin 1939, Saba kërkoi përjashtim nga ligjet e saposhpallura kundër hebrenjve, por nuk pranoi të pagëzohej në fenë katolike, kështu që vitin pasardhës ia shiti librarinë ndihmësit dhe mikut të tij të hershëm, Carlo Cerne. Me shpalljen e armëpushimit midis Italisë dhe forcave të armatosura aleate në vitin 1943, Saba iku nga Trieste me familjen e tij në Firence, ku u zhvendosën në njëmbëdhjetë vende të ndryshme fshehjeje gjatë 12 muajve në vijim, për të shmangur deportimin; më pas Lina u kthye në Trieste dhe Saba u zhvendos në Romë, ku mbikëqyri botimin e ''Scorciatoie e raccontini,'' një përmbledhje aforizmash të tij. Në vitin 1946, Saba u vlerësua me ''ç''mimin Viareggio dhe u kthye në Trieste ku, vitin pasardhës, ai nxiti një debat të ashpër mbi të ardhmen e qytetit me artikullin e tij ''"Sikur të emërohesha guvernator i Triestes"'' . Pasi iu përshkrua opium i injektueshëm për depresionin, që nga viti 1950 e tutje, Saba u shtrua shpesh në një klinikë në Romë për trajtimin e varësisë. Në moshën 70 vjeç, në vitin 1953, Universiteti i Romës i dha atij një doktoraturë nderi, dhe ai mori një çmim nga Akademia Lincean . Ai vdiq në moshën 74 vjeç në Gorizia, nëntë muaj pas një ataku në zemër dhe një vit pas vdekjes së gruas së tij. == Ndikimi i prejardhjes hebraike == Eseja në prozë e vitit 1948 "Storia e cronistoria del Canzoniere" ("Historia dhe kronologjia e shkrimit të këngëve") përmban elemente autobiografike. "Gli Ebrei" (Hebrenjtë), që është pjesë e veprës së tij të vitit 1956 "Ricordi-Racconti 1910–1947" ("Kujtime dhe Tregime 1910–1947"), përshkruan jetën e Komunitetit Hebraik të Triestes gjatë fëmijërisë së tij. "Vignette di vita giudaica" ("Vigneta të jetës hebraike") e vitit 1952 përfshin një përshkrim të Samuel David Luzzatto-s, xhaxhait të nënës së tij nga ana e nënës. Veprat e tij tregojnë njohuritë e tij si me hebraishten ashtu edhe me dialektin hebraik të Triestes. == Vepra == * ''Poezi'' (1911) * ''Me sytë e mi'' (1912) * ''Çfarë u mbetet poetëve për të bërë'' (1912) * ''Libri i këngëve'' (1921) * ''Prelud dhe Këngë'' (1923) * ''Autobiografia'' (1924) * ''Të Burgosurit'' 1924 * ''Figura dhe Këngë'' (1926) * ''Prelud dhe Fluturim'' (1928) * ''Fjalë'' (1934) * ''[[A Small Town Team|Një Ekip i Qytetit të Vogël]]'' (1939) * ''Gjërat e Fundit'' (1944) * ''Mesdheu'' (1947) * Shkurtore dhe tregime të vogla (1946) * ''Zogjtë – Pothuajse një histori'' (1951) * ''Ernesto'' (shkruar më 1953, botuar më 1975) == Bibliografia == Botimet italiane: * ''Tutte le poesie'', ed. A Stara, Milano, Mondadori, 1988 * ''Tutte le prozë'', bot. A. Stara, Milano, Mondadori, 2001 * ''Prozë'', red. L. Saba, Milano, Mondadori, 1964 Përkthime në anglisht: * ''Umberto Saba: Përmbledhja e poezive. Poezia e Umberto Sabës e përkthyer në anglisht'', përkthyer nga A. Baruffi, Philadelphia, PA, LiteraryJoint Press, 2020, IBAN 978-1-67818-520-6. * ''Poezitë e Triestes dhe Pesë Poezi për Lojën e Futbollit: Një Përzgjedhje e Poezive më të Mira nga Mjeshtri Italian Umberto Saba, Përkthyer në Anglisht'', përkthyer nga A. Baruffi, Filadelfia, Pensilvani, LiteraryJoint Press, 2016, IBAN 978-1-365-35818-0 * ''Tridhjetë e një poezi'', përkth. F. Stefanile, Nju Jork, The Elizabeth Press, 1978/ Mançester, Carcanet, 1980 * ''Ernesto'', përkth. M. Thompson, Nju Jork, Carcanet, 1987 * ''Tregimet dhe Kujtimet'', përkth. E. Gilson, Nju Jork, Shtëpia Botuese Sheep Meadow, 1993 * ''Historia dhe Kronika e Librit të Këngëve'', përkth. S. Sartarelli, Nju Jork, The Sheep Meadow Press, 1998 * ''Libër këngësh: Poezi të zgjedhura nga Canconiere e SHBA-së'', Nju Jork, The Sheep Meadow Press, 1998 * ''Poezi dhe Prozë'', përkth. me komente, V. Moleta, Bridgetown, Aeolian Press, 2004 * "Libri i Këngëve, Poezitë e Përzgjedhura të Umberto Sabës" përkthyer nga George Hochfield dhe Leonard Nathan, Yale University Press, 2008. Botim me kapak të butë, 2011. Studime: * ''La gallina di Saba'', M. Lavagetto, Torino, Einaudi, 1989 * ''Gli umani amori. La tematica omoerotica nell'opera di Umberto Saba'', M. Jattoni Dall'Asén, Reading, The Italianist, n.1, 2004 == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Kategoria:Vdekje 1957]] [[Kategoria:Lindje 1883]] pfj9qlmdeg800ffi6e3i4oxqu42s1m5 2985472 2985426 2026-05-30T00:44:28Z Leutrim.P 113691 added [[Category:Biografi italiane]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] 2985472 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | birth_name = Umberto Poli | name = Umberto Saba | image = Umberto Saba.jpg | caption = Umberto Saba, 1951 | birth_date = {{birth date|1883|3|9|df=y}} | birth_place = [[Trieste]], [[Austria-Hungary]] | death_date = {{death date and age|1957|8|25|1883|3|9|df=y}} | death_place = [[Gorizia]], Italy | occupation = [[Novelist]], [[poet]] | language = Italian | genre = [[Fiction]], [[poetry]] | movement = Antinovecentismo | website = | spouse = Carolina (Lina) Wölfler (m. 1909–1956; 1 child) | signature = Umberto Saba signature.svg }} '''Umberto Saba''' (9 Mars 1883 - 25 Gusht 1957) ishte poet dhe romancier italian, i lindur si '''Umberto Poli''' në portin kozmopolit mesdhetar të [[Triestia|Triestes]], kur ky ishte qyteti i katërt më i madh i [[Austro-Hungaria|Perandorisë Austro-Hungareze]] . Poli mori [[Emër pene|pseudonimin]] "Saba" në vitin 1910 dhe emri i tij u ndryshua zyrtarisht në Umberto Saba në vitin 1928. Prej vitit 1919 ishte pronar i një librarie antikuarësh në Trieste. Ai vuajti nga depresioni gjatë gjithë jetës së tij si i rritur. == Jeta dhe karriera == Babai i krishterë i Sabës, 29-vjeçari Ugo Edoardo Poli, u konvertua në judaizëm për t'u martuar me 37-vjeçaren Felicita Rachele Cohen në korrik të vitit 1882. Felicita ishte një muajshe shtatzënë me Umberton në kohën e dasmës. Ugo braktisi gruan e tij të re dhe besimin para se të lindte Umberto dhe fëmija u rrit nga një [[Mëndesha|infermiere]] katolike [[Sllovenët|sllovene]], Gioseffa Gabrovich Schobar ("Peppa"), dhe burri i saj, i cili sapo kishte humbur një fëmijë, dhe që nga viti 1887 e tutje nga nëna e tij, në shtëpinë e motrës së saj Regina, megjithëse Umberto mbajti një lidhje të ngushtë gjatë gjithë jetës me Peppën. ^{(f.&nbsp;528)} [[File:Saba_1883.jpg|djathtas|parapamje|Saba si fëmijë]] Saba ishte një lexues i zellshëm, ai mbante zogj shtëpiakë dhe studionte violinë. ^{(f. xix, 528)} Në vitin 1897 u transferua nga gjimnazi në një kolegj tregtar, Akademinë Perandorake të Tregtisë dhe Lundrimit, dhe pastaj shkoi të punonte në zyrën e një agjenti doganor. Si djalë dhe i ri, kishte karakter të turpshëm dhe të vetmuar, me vetëm disa miq, ndër të cilët ishin kushëriri i tij Giorgio Fano dhe poeti tjetër i madh triestin Virgilio Giotti . <ref name="treccani enciclopedia-Saba">{{Cite web |last=Lavezzi |first=Gianfranca |title=POLI, Umberto |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_%28Dizionario-Biografico%29/ |archive-url=https://archive.today/20210515082105/https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_(Dizionario-Biografico)/ |archive-date=15 May 2021 |access-date=15 May 2021 |publisher=[[Enciclopedia Italiana]]}}</ref> Në vitin 1900 ai filloi të shkruante poezi, duke i nënshkruar veprat e tij si "Umberto Chopin Poli". Në janar të vitit 1903, Saba udhëtoi për në [[Universiteti i Pizës|Pisa]] për të studiuar [[Arkeologjia|arkeologji]], [[Gjuha gjermane|gjermanisht]] dhe [[Gjuha latine|latinisht]], por filloi të ankohej për një çrregullim nervor dhe, në qershor, u kthye në Trieste. Pas një pushimi në Slloveni, ai kaloi ca kohë më vonë atë vit në Zvicër, ku shkroi një dramë. Në korrik të vitit 1904, gazeta socialiste, ''Il Lavoratore'', e redaktuar nga miku i tij Amadeo Tedeschi, botoi rrëfimin e Sabës për një vizitë në Mal të Zi më herët atë vit , dhe në maj të vitit 1905, ''Il Lavoratore'' botoi poezinë e parë të tij. Në vitin 1905 udhëtoi për në Firence me miqtë dhe - pasi takoi të atin për herë të parë - ndryshoi [[Emër pene|pseudonimin]] e tij në "Umberto da Montereale", sipas qytetit të lindjes së të atit. Atë verë ai takoi Carolina (Lina) Wölfler dhe filloi të korrespondonte me të dhjetorin e ardhshëm. Mes viteve 1907 dhe 1908 ai përfundoi një vit të detyrueshëm të shërbimit ushtarak italian në një njësi këmbësorie të vendosur në Salerno. Ai u martua me Linën në një ceremoni hebraike në vitin 1909 dhe vitin tjetër ata patën një vajzë, Linuccia. ^{(f. xix)} Në nëntor 1910, përmbledhja e tij e parë me poezi, ''Poesie'', u botua nën emrin Saba, dhe ky emër u njoh ligjërisht si mbiemri i tij në vitin 1928. ^{(f. xix)} . Kjo zgjedhje emri (e cila mund të bazohet në njërën nga dy fjalët [[Gjuha hebreje|hebraike]] - "sova" (שובע) që do të thotë "i ushqyer mirë" ose "saba" (סבא) që do të thotë "gjysh") mendohet nga disa studiues si një homazh për nënën e tij hebreje, ndërsa të tjerë tregojnë ngjashmërinë me mbiemrin e dados së tij, Schobar. Në pranverën e vitit 1911, ndërsa Saba ishte në Firence duke takuar njerëz të lidhur me revistën me ndikim La Voce, dhe duke filluar një bashkëpunim me Mario Novaro-n, Lina pati një lidhje dashurie me një piktor. Çifti u nda, por u ribashkua deri në maj të vitit 1912, kur familja u zhvendos në Bolonjë, ku leximet publike të poezisë së tij u pritën keq dhe Saba u përball me ulje-ngritje depresioni dhe ngritje krijuese. Në gjendje varfërie, në vitin 1914 familja u zhvendos në Milano, ku Saba gjeti punë fillimisht si sekretar, dhe më pas si menaxher i një klubi nate. Në fillim të vitit 1915 ai nisi të shkruante për gazetën ''Il Popolo d'Italia'' të [[Benito Musolini|Benito Musolinit]], por në qershor u thirr në ushtri, ku nuk mori pjesë në luftime aktive dhe u shtrua në spital për shkak të depresionit. ^{(f.&nbsp;544–5)} Në vitin 1919, ai u kthye në Trieste dhe bleu librarinë e librave të përdorur ''Mailänder'', të cilën e riemëroi ''La Libreria Antica e Moderna.'' Biznesi siguronte të ardhura të mjaftueshme për të mbajtur familjen, dhe Saba shumë shpejt u bë entuziast pas blerjes dhe shitjes së librave të rrallë të vjetër, duke shijuar edhe udhëtimet e shumta që kjo punë përfshinte. Pasi që të dy u kthyen në Trieste në vitin 1919, Saba filloi të takohej çdo ditë dhe të bashkëpunonte artistikisht me Giotti-n, i cili i dizenjoi atij logon e ''Libreria Antica e Moderna'', redaktoi dhe ilustroi ''[[Broshura|botimin e vogë]]<nowiki/>l'' të veprës ''"Cose leggere e vaganti"'' dhe një nga dhjetë librat e vegjël të Sabës. Saba, nga ana tjetër, botoi ''"Il mio cuore e la mia casa"'' në librarinë e tij. <ref name="treccani enciclopedia3">{{Cite web |last=Modena |first=Giovanna |title=Schönbeck, Virgilio |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/virgilio-schonbeck_%28Dizionario-Biografico%29/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200813062354/https://www.treccani.it/enciclopedia/virgilio-schonbeck_(Dizionario-Biografico)/ |archive-date=13 August 2020 |access-date=12 May 2021 |publisher=[[Enciclopedia Italiana]]}}</ref> <ref name="treccani enciclopedia-Saba">{{Cite web |last=Lavezzi |first=Gianfranca |title=POLI, Umberto |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_%28Dizionario-Biografico%29/ |archive-url=https://archive.today/20210515082105/https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_(Dizionario-Biografico)/ |archive-date=15 May 2021 |access-date=15 May 2021 |publisher=[[Enciclopedia Italiana]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLavezzi">Lavezzi, Gianfranca. [https://www.treccani.it/enciclopedia/umberto-poli_%28Dizionario-Biografico%29/ "POLI, Umberto"]. [[Enciclopedia Italiana]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 May</span> 2021</span>.</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Stampa:Cite web|cite web]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: deprecated archival service ([[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Shërbim arkivimi i vjetruar|link]])</span> [[Category:CS1 maint: deprecated archival service]]</ref> Pas vdekjes së motrës së Giotti-t në vitin 1929, miqësia e tij me Sabën u përkeqësua gjatë viteve 1930, deri në atë pikë sa të dy madje shmangën takimin. <ref name="treccani enciclopedia3" /> Ai e botoi vetë botimin e parë të Librit të tij ''të Këngëve'' në vitin 1921 (më vonë pasuan botime të njëpasnjëshme dhe të zgjeruara, dhe përfundimisht vepra arriti të përmbante mbi katërqind poezi, duke përfshirë pesëdhjetë vjet). ^{(f.&nbsp;544–5)} Në vitin 1929 ai filloi psikoanalizën nën drejtimin e psikoanalistit me ndikim nga Trieste , Edoardo Weiss, një student i [[Sigmund Freud|Frojdit]] . <ref name="Moleta" /> ^{(f. xxi)} [[File:Saba_receiving_doctorate.jpg|djathtas|parapamje|Saba (majtas) duke marrë doktoraturën e tij nderi nga Universiteti i Romës në vitin 1953]] Në vitin 1939, Saba kërkoi përjashtim nga ligjet e saposhpallura kundër hebrenjve, por nuk pranoi të pagëzohej në fenë katolike, kështu që vitin pasardhës ia shiti librarinë ndihmësit dhe mikut të tij të hershëm, Carlo Cerne. Me shpalljen e armëpushimit midis Italisë dhe forcave të armatosura aleate në vitin 1943, Saba iku nga Trieste me familjen e tij në Firence, ku u zhvendosën në njëmbëdhjetë vende të ndryshme fshehjeje gjatë 12 muajve në vijim, për të shmangur deportimin; më pas Lina u kthye në Trieste dhe Saba u zhvendos në Romë, ku mbikëqyri botimin e ''Scorciatoie e raccontini,'' një përmbledhje aforizmash të tij. Në vitin 1946, Saba u vlerësua me ''ç''mimin Viareggio dhe u kthye në Trieste ku, vitin pasardhës, ai nxiti një debat të ashpër mbi të ardhmen e qytetit me artikullin e tij ''"Sikur të emërohesha guvernator i Triestes"'' . Pasi iu përshkrua opium i injektueshëm për depresionin, që nga viti 1950 e tutje, Saba u shtrua shpesh në një klinikë në Romë për trajtimin e varësisë. Në moshën 70 vjeç, në vitin 1953, Universiteti i Romës i dha atij një doktoraturë nderi, dhe ai mori një çmim nga Akademia Lincean . Ai vdiq në moshën 74 vjeç në Gorizia, nëntë muaj pas një ataku në zemër dhe një vit pas vdekjes së gruas së tij. == Ndikimi i prejardhjes hebraike == Eseja në prozë e vitit 1948 "Storia e cronistoria del Canzoniere" ("Historia dhe kronologjia e shkrimit të këngëve") përmban elemente autobiografike. "Gli Ebrei" (Hebrenjtë), që është pjesë e veprës së tij të vitit 1956 "Ricordi-Racconti 1910–1947" ("Kujtime dhe Tregime 1910–1947"), përshkruan jetën e Komunitetit Hebraik të Triestes gjatë fëmijërisë së tij. "Vignette di vita giudaica" ("Vigneta të jetës hebraike") e vitit 1952 përfshin një përshkrim të Samuel David Luzzatto-s, xhaxhait të nënës së tij nga ana e nënës. Veprat e tij tregojnë njohuritë e tij si me hebraishten ashtu edhe me dialektin hebraik të Triestes. == Vepra == * ''Poezi'' (1911) * ''Me sytë e mi'' (1912) * ''Çfarë u mbetet poetëve për të bërë'' (1912) * ''Libri i këngëve'' (1921) * ''Prelud dhe Këngë'' (1923) * ''Autobiografia'' (1924) * ''Të Burgosurit'' 1924 * ''Figura dhe Këngë'' (1926) * ''Prelud dhe Fluturim'' (1928) * ''Fjalë'' (1934) * ''[[A Small Town Team|Një Ekip i Qytetit të Vogël]]'' (1939) * ''Gjërat e Fundit'' (1944) * ''Mesdheu'' (1947) * Shkurtore dhe tregime të vogla (1946) * ''Zogjtë – Pothuajse një histori'' (1951) * ''Ernesto'' (shkruar më 1953, botuar më 1975) == Bibliografia == Botimet italiane: * ''Tutte le poesie'', ed. A Stara, Milano, Mondadori, 1988 * ''Tutte le prozë'', bot. A. Stara, Milano, Mondadori, 2001 * ''Prozë'', red. L. Saba, Milano, Mondadori, 1964 Përkthime në anglisht: * ''Umberto Saba: Përmbledhja e poezive. Poezia e Umberto Sabës e përkthyer në anglisht'', përkthyer nga A. Baruffi, Philadelphia, PA, LiteraryJoint Press, 2020, IBAN 978-1-67818-520-6. * ''Poezitë e Triestes dhe Pesë Poezi për Lojën e Futbollit: Një Përzgjedhje e Poezive më të Mira nga Mjeshtri Italian Umberto Saba, Përkthyer në Anglisht'', përkthyer nga A. Baruffi, Filadelfia, Pensilvani, LiteraryJoint Press, 2016, IBAN 978-1-365-35818-0 * ''Tridhjetë e një poezi'', përkth. F. Stefanile, Nju Jork, The Elizabeth Press, 1978/ Mançester, Carcanet, 1980 * ''Ernesto'', përkth. M. Thompson, Nju Jork, Carcanet, 1987 * ''Tregimet dhe Kujtimet'', përkth. E. Gilson, Nju Jork, Shtëpia Botuese Sheep Meadow, 1993 * ''Historia dhe Kronika e Librit të Këngëve'', përkth. S. Sartarelli, Nju Jork, The Sheep Meadow Press, 1998 * ''Libër këngësh: Poezi të zgjedhura nga Canconiere e SHBA-së'', Nju Jork, The Sheep Meadow Press, 1998 * ''Poezi dhe Prozë'', përkth. me komente, V. Moleta, Bridgetown, Aeolian Press, 2004 * "Libri i Këngëve, Poezitë e Përzgjedhura të Umberto Sabës" përkthyer nga George Hochfield dhe Leonard Nathan, Yale University Press, 2008. Botim me kapak të butë, 2011. Studime: * ''La gallina di Saba'', M. Lavagetto, Torino, Einaudi, 1989 * ''Gli umani amori. La tematica omoerotica nell'opera di Umberto Saba'', M. Jattoni Dall'Asén, Reading, The Italianist, n.1, 2004 == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}} [[Kategoria:Vdekje 1957]] [[Kategoria:Lindje 1883]] [[Kategoria:Biografi italiane]] 6qqw7sm7z952goo0tvmhti7lnuqgah8 3 401275 2985427 2026-05-29T19:12:50Z Qwerfjkl (bot) 160953 /* Probleme me referimet te artikulli Umberto Saba */ 2985427 wikitext text/x-wiki == Probleme me referimet te artikulli ''[[Umberto Saba]]'' == Përshëndetje, Valza1! Unë jam një robot i komanduar nga përdoruesi Qwerfjkl. [[Special:Diff/2985426|Ky redaktim]] i bërë nga ju në artikullin ''[[:Umberto Saba]]'' ka sjellë këto probleme me referimet: * [[:Kategoria:Gabime CS1: Mungon parametri i gjuhës|Mungon parametri i gjuhës]] - Referimet shfaqin këtë gabim kur mungon parametri i gjuhës. Për ta zgjidhur këtë gabim mjafton të shtoni parametrin e gjuhës në to. * [[:Kategoria:Mirëmbajtja CS1: Datë e përkthyer automatikisht|Datë e përkthyer automatikisht]] - Referimet shfaqin këtë problem kur përdoren data që janë përkthyer automatikisht nga moduli CS1. Për ta zgjidhur këtë problem mjafton të vendosni në referim datën e përkthyer në shqip sipas formatit shqiptar. Ju lutem të shikoni këtë artikull dhe të rregulloni problemet e vëna në pah. Nëse mendoni se ky është një raportim i gabuar ose kërkoni ndihmë në zgjidhjen e tij mund të shkruani <span class="plainlinks">[{{fullurl:User talk:Klein Muçi|action=edit&preloadtitle=Qwerfjkl%20(bot)%20-%20Problem%20me%20referimet%20(29%20maj%202026,%2019:12)&section=new}} këtu]</span>. Mos harroni të përmendni problemin dhe faqen ku ka ndodhur! — <!-- User:Qwerfjkl (bot)/inform -->[[Përdoruesi:Qwerfjkl (bot)|Qwerfjkl (bot)]] ([[Përdoruesi diskutim:Qwerfjkl (bot)|diskutimet]]) 29 maj 2026 21:12 (CEST) 6k771lo8b70t3b87cioek1oi946k9om 2 401276 2985430 2026-05-29T19:39:23Z Orgesa Miftari 187099 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:it:Special:Redirect/revision/150864506|Giovannino Guareschi]]" 2985430 wikitext text/x-wiki {{Box successione|carica=Direttore di [[Candido (rivista)|Candido]]|immagine=|periodo=ottobre 1950 - 10 novembre 1957|precedente=se stesso come co-direttore|successivo=[[Alessandro Minardi]]}} {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}}<templatestyles src="Avviso permanente/styles.css" />{{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 ottobre 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/}}</ref> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|dati della fondazione Mondadori}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === [[File:Guareschi_IMI.jpg|majtas|parapamje|Guareschi në kohën kur ishte i internuar ushtarak në Poloni dhe [[Gjermania naziste|Gjermani]]]] Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 luglio 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date=Ottobre 2019 |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === [[Skeda:Giovannino_Guareschi_nel_1945.jpg|parapamje|Giovannino Guareschi në vitin 1945]] {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=Vignette dedicate a Umberto II |url=http://www.reumberto.it/guareschi.htm}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === [[Skeda:Giovannino_Guareschi_legge_il_Candido_2.jpg|parapamje|Guareschi me karikaturën mbi [[Luigi Einaudi|Einaudi]] botuar në ''Candido'' .]] Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>{{Cite book|Mario|Bozzi Sentieri|Dal neofascismo alla nuova destra. Le riviste 1944-1994||Nuove Idee|Roma}} Pag. 30.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} [[File:Giovanninoguareschi.jpg|parapamje|Giovannino Guareschi në Roncole Verdi .]] Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|http://lettura.corriere.it/guareschi-e-de-gasperi-galantuomini-contro/|Guareschi e De Gasperi, galantuomini contro}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|https://www.blitzquotidiano.it/media/alessandro-sallusti-arresto-carcere-diffamazione-feltri-cocilovo-1348501/|Sallusti rischia l'arresto e 14 mesi di carcere per un articolo scritto da un altro}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dicembre 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 luglio 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * <nowiki><i id="mwArg">“Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm</i></nowiki> ” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Onorificenze|immagine=Internati.png|nome_onorificenza=Medaglia d'onore ai cittadini italiani deportati e internati nei lager nazisti 1943-1945|collegamento_onorificenza=Medaglia d'onore ai cittadini italiani deportati e internati nei lager nazisti 1943-1945|motivazione=}}{{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}}{{Succession box}}{{Succession box}}{{Sisterlinks|q}}{{Succession box}}{{Succession box}} <nowiki> [[Kategoria:Humoristë italianë]] [[Kategoria:Karikaturistë]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1968]] [[Kategoria:Lindje 1908]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> lbcfeh2ig7f0b77elhaedu9edjtvmf5 2985431 2985430 2026-05-29T19:40:03Z Orgesa Miftari 187099 Fshirja e nje teksti 2985431 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 ottobre 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/}}</ref> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|dati della fondazione Mondadori}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === [[File:Guareschi_IMI.jpg|majtas|parapamje|Guareschi në kohën kur ishte i internuar ushtarak në Poloni dhe [[Gjermania naziste|Gjermani]]]] Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 luglio 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date=Ottobre 2019 |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === [[Skeda:Giovannino_Guareschi_nel_1945.jpg|parapamje|Giovannino Guareschi në vitin 1945]] {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=Vignette dedicate a Umberto II |url=http://www.reumberto.it/guareschi.htm}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === [[Skeda:Giovannino_Guareschi_legge_il_Candido_2.jpg|parapamje|Guareschi me karikaturën mbi [[Luigi Einaudi|Einaudi]] botuar në ''Candido'' .]] Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>{{Cite book|Mario|Bozzi Sentieri|Dal neofascismo alla nuova destra. Le riviste 1944-1994||Nuove Idee|Roma}} Pag. 30.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} [[File:Giovanninoguareschi.jpg|parapamje|Giovannino Guareschi në Roncole Verdi .]] Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|http://lettura.corriere.it/guareschi-e-de-gasperi-galantuomini-contro/|Guareschi e De Gasperi, galantuomini contro}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|https://www.blitzquotidiano.it/media/alessandro-sallusti-arresto-carcere-diffamazione-feltri-cocilovo-1348501/|Sallusti rischia l'arresto e 14 mesi di carcere per un articolo scritto da un altro}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dicembre 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 luglio 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * <nowiki><i id="mwArg">“Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm</i></nowiki> ” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} <templatestyles src="Citazione/styles.css" />{{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}<templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Onorificenze|immagine=Internati.png|nome_onorificenza=Medaglia d'onore ai cittadini italiani deportati e internati nei lager nazisti 1943-1945|collegamento_onorificenza=Medaglia d'onore ai cittadini italiani deportati e internati nei lager nazisti 1943-1945|motivazione=}}{{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}}{{Succession box}}{{Succession box}}{{Sisterlinks|q}}{{Succession box}}{{Succession box}} <nowiki> [[Kategoria:Humoristë italianë]] [[Kategoria:Karikaturistë]] [[Kategoria:Wikipedia articles with VIAF identifiers]] [[Kategoria:Vdekje 1968]] [[Kategoria:Lindje 1908]] [[Kategoria:Faqe me përkthime të pashqyrtuara]]</nowiki> qdnfmqzuf4zxjxng2vvwi90k4rydxzc 2985440 2985431 2026-05-29T20:23:38Z Orgesa Miftari 187099 Rregullimi i disa parametrave 2985440 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 tetor 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it|journal=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/|language=it}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/}}</ref> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm|language=it}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|url=https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Faraboli|title=Guareschi kujtoi se, në ditën kur ai lindi – më 1 maj, Dita e Punëtorit – Faraboli ishte aty duke festuar rastin; ai e mori të voglin Giovannino, e ngriti lart dhe ia tregoi 'shokëve' të tij, duke e treguar atë si kampionin e ardhshëm të socialistëve. Guareschi, i cili gjithmonë mbante pikëpamje të kundërta, megjithatë pranoi se prekej kur dëgjonte Himnin e Punëtorëve, dhe me vdekjen e sindikalistit tashmë të moshuar në vitin 1953, i kushtoi atij një homazh të sinqertë në gazetën e tij Candido.|language=it}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === [[File:Guareschi_IMI.jpg|majtas|parapamje|Guareschi në kohën kur ishte i internuar ushtarak në Poloni dhe [[Gjermania naziste|Gjermani]]]] Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm|language=it}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 korrik 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX|language=it}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date= |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html|language=it}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === [[Skeda:Giovannino_Guareschi_nel_1945.jpg/250px|parapamje|Giovannino Guareschi në vitin 1945]] {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=Vignette dedicate a Umberto II |url=http://www.reumberto.it/guareschi.htm|language=it}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani">{{Cite web|url=https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|title=të dhëna nga Fondacioni Mondadori|language=sq}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0|language=it}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === [[Skeda:Giovannino_Guareschi_legge_il_Candido_2.jpg/250px|parapamje|Guareschi me karikaturën mbi [[Luigi Einaudi|Einaudi]] botuar në ''Candido'' .]] Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>Një reaksionar i palëkundur. Giovannino Guareschi vdiq pesëdhjetë vjet më parë. Shkrimtari italian më i përkthyer jashtë vendit u varros thuajse krejtësisht i vetëm.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384|language=it}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi|language=it}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} [[File:Giovanninoguareschi.jpg|parapamje|Giovannino Guareschi në Roncole Verdi .]] Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|url=http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|title=Dyqind fjalët e Guareschit|language=sq}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano|language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/|language=it}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130|language=it}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|url=https://www.focus.it/cultura/storia/comunisti-mangiano-bambini-origine|title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico|language=sq|isbn=88-11-90425-0}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi|language=it}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]|language=it}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano|language=it}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dhjetor 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html|language=it}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/|language=sqit}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 korrik 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html|language=it}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === {{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}"Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === <templatestyles src="Citazione/styles.css" /> "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * “Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} {{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}"Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} jl2rxg66uvihje52keh1babzh5k5nzx 2985444 2985440 2026-05-29T20:32:06Z Orgesa Miftari 187099 Rregullimi i disa parametrave 2985444 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 tetor 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it|journal=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/|language=it}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/}}</ref> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm|language=it}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|url=https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Faraboli|title=Guareschi kujtoi se, në ditën kur ai lindi – më 1 maj, Dita e Punëtorit – Faraboli ishte aty duke festuar rastin; ai e mori të voglin Giovannino, e ngriti lart dhe ia tregoi 'shokëve' të tij, duke e treguar atë si kampionin e ardhshëm të socialistëve. Guareschi, i cili gjithmonë mbante pikëpamje të kundërta, megjithatë pranoi se prekej kur dëgjonte Himnin e Punëtorëve, dhe me vdekjen e sindikalistit tashmë të moshuar në vitin 1953, i kushtoi atij një homazh të sinqertë në gazetën e tij Candido.|language=it}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm|language=it}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 korrik 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX|language=it}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date= |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html|language=it}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=Vignette dedicate a Umberto II |url=http://www.reumberto.it/guareschi.htm|language=it}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani">{{Cite web|url=https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|title=të dhëna nga Fondacioni Mondadori|language=sq}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0|language=it}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>Një reaksionar i palëkundur. Giovannino Guareschi vdiq pesëdhjetë vjet më parë. Shkrimtari italian më i përkthyer jashtë vendit u varros thuajse krejtësisht i vetëm.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384|language=it}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi|language=it}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|url=http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|title=Dyqind fjalët e Guareschit|language=sq}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano|language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/|language=it}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130|language=it}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|url=https://www.focus.it/cultura/storia/comunisti-mangiano-bambini-origine|title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico|language=sq|isbn=88-11-90425-0}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi|language=it}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]|language=it}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano|language=it}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dhjetor 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html|language=it}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/|language=sqit}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 korrik 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html|language=it}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === {{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}"Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * “Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} {{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}"Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} m8tp67ymor2ono3pcohef5brrhsy6gm 2985454 2985444 2026-05-29T20:59:15Z Orgesa Miftari 187099 Rregullimi i disa parametrave 2985454 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 tetor 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it|journal=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/|language=it}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu" /> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm|language=it}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|url=https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Faraboli|title=Guareschi kujtoi se, në ditën kur ai lindi – më 1 maj, Dita e Punëtorit – Faraboli ishte aty duke festuar rastin; ai e mori të voglin Giovannino, e ngriti lart dhe ia tregoi 'shokëve' të tij, duke e treguar atë si kampionin e ardhshëm të socialistëve. Guareschi, i cili gjithmonë mbante pikëpamje të kundërta, megjithatë pranoi se prekej kur dëgjonte Himnin e Punëtorëve, dhe me vdekjen e sindikalistit tashmë të moshuar në vitin 1953, i kushtoi atij një homazh të sinqertë në gazetën e tij Candido.|language=it}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm|language=it}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 korrik 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX|language=it}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date= |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html|language=it}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=Vignette dedicate a Umberto II |url=http://www.reumberto.it/guareschi.htm|language=it}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani">{{Cite web|url=https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|title=të dhëna nga Fondacioni Mondadori|language=sq}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani">{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0|language=it}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>Një reaksionar i palëkundur. Giovannino Guareschi vdiq pesëdhjetë vjet më parë. Shkrimtari italian më i përkthyer jashtë vendit u varros thuajse krejtësisht i vetëm.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384|language=it}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi|language=it}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|url=http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|title=Dyqind fjalët e Guareschit|language=sq}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano|language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/|language=it}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130|language=it}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|url=https://www.focus.it/cultura/storia/comunisti-mangiano-bambini-origine|title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico|language=sq|isbn=88-11-90425-0}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi|language=it}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]|language=it}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano|language=it}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dhjetor 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html|language=it}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/|language=sqit}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 korrik 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html|language=it}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === {{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}"Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * “Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} {{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}"Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} r1ng80uudig1zt06crm7fbyz9r6ozw8 2985456 2985454 2026-05-29T21:05:24Z Orgesa Miftari 187099 Rregullimi i disa parametrave 2985456 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 tetor 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it|journal=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/|language=it}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu" /> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm|language=it}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|url=https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Faraboli|title=Guareschi kujtoi se, në ditën kur ai lindi – më 1 maj, Dita e Punëtorit – Faraboli ishte aty duke festuar rastin; ai e mori të voglin Giovannino, e ngriti lart dhe ia tregoi 'shokëve' të tij, duke e treguar atë si kampionin e ardhshëm të socialistëve. Guareschi, i cili gjithmonë mbante pikëpamje të kundërta, megjithatë pranoi se prekej kur dëgjonte Himnin e Punëtorëve, dhe me vdekjen e sindikalistit tashmë të moshuar në vitin 1953, i kushtoi atij një homazh të sinqertë në gazetën e tij Candido.|language=it}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm|language=it}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 korrik 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX|language=it}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date= |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html|language=it}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=The Real Giovannino |url=http://www.reumberto.it/guareschi.htm|language=it|date=1 gusht 1968|last=Tedeschi|first=Mario}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani" />{{Cite web|url=https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|title=të dhëna nga Fondacioni Mondadori|language=sq}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani" />{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0|language=it}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>Një reaksionar i palëkundur. Giovannino Guareschi vdiq pesëdhjetë vjet më parë. Shkrimtari italian më i përkthyer jashtë vendit u varros thuajse krejtësisht i vetëm.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384|language=it}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi|language=it}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|url=http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|title=Dyqind fjalët e Guareschit|language=sq}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano|language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/|language=it}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130|language=it}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|url=https://www.focus.it/cultura/storia/comunisti-mangiano-bambini-origine|title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico|language=sq|isbn=88-11-90425-0}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi|language=it}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]|language=it}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano|language=it}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dhjetor 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html|language=it}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/|language=sqit}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 korrik 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html|language=it}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === {{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}"Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * “Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} {{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}"Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} ih9wmx92dald8rbqkjlgks1ngcxqs82 2985458 2985456 2026-05-29T21:08:14Z Orgesa Miftari 187099 Rregullimi i disa parametrave 2985458 wikitext text/x-wiki {{Bio|Nome=Giovannino Oliviero Giuseppe|Cognome=Guareschi|Sesso=M|LuogoNascita=Fontanelle di Roccabianca|LuogoNascitaLink=Roccabianca|GiornoMeseNascita=1º maggio|AnnoNascita=1908|LuogoMorte=Cervia|GiornoMeseMorte=22 luglio|AnnoMorte=1968|Epoca=1900|Attività=scrittore|Attività2=giornalista|AttivitàAltre=, [[umorista]] e [[caricaturista]]|Nazionalità=italiano|Immagine=Giovannino Guareschi.jpg|DimImmagine=240|Didascalia=Giovannino Guareschi nel 1949}} <references /> Ai konsiderohet si një nga shkrimtarët [[Italianët|italianë]] më të njohur dhe me ndikim të të gjitha kohërave <ref>{{Cite web |last= |title=Collodi, Guareschi and Eco. Here are the most translated Italians |url=https://time.news/collodi-guareschi-and-eco-here-are-the-most-translated-italians/ |language=en}}</ref>, veprat e tij në fakt janë shitur në mbi 20 milionë kopje.<ref>{{Cite web |last=Fabio Casalini |title=GIOVANNINO GUARESCHI, IL PICCOLO PAESE E IL GRANDE FIUME |url=https://www.viaggiatoriignoranti.it/2016/11/giovannino-guareschi-il-piccolo-paese-e-il-grande-fiume.html |language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=GUARESCHI, Giovannino - Treccani |url=https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/,%20https://www.treccani.it/enciclopedia/giovannino-guareschi_(Dizionario-Biografico)/ |language=it}}</ref> Vepra më e njohur e Guareschi-t është ''Bota e Vogël,'' një përmbledhje prej 347 tregimesh të vendosura në qytetin imagjinar të Ponteratto-s, një qytet në Luginën e Po-së të poshtme të Emilias (i cili më vonë u bë Brescello në adaptimet e suksesshme kinematografike). Të gjitha tregimet rrëfejnë aventurat e miqve-rivalë Don Camillo, priftit të famullisë, dhe Peppone-s, kryetarit [[Komunizmi|komunist]] të fshatit.<ref>{{Cite web |last=Silvia Gilardi |title=I libri italiani più tradotti in inglese e più letti all’estero |url=https://it.babbel.com/it/magazine/autori-italiani-estero/ |language=it}}</ref> Vepra e tij u bë shumë popullore<ref>Sulla fortuna come autore di bestseller nel mondo anglosassone: {{Cite book |title=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference |publisher=Routledge |year=2002 |pages=127-140 |language=en}}</ref> edhe për shkak të transpozicioneve kinematografike dhe rëndësisë politike që morën ngjarjet e lidhura me të në ato vite.<ref>{{Cite journal |date=26 tetor 2021 |title=Fake News: Giovannino Guareschi, un giornalista contro la propaganda comunista - Voce24News |url=https://www.youtube.com/watch?v=lZb4V7IetMY |language=it|journal=The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference}}</ref> == Biografia == === Vitet e hershme === [[Skeda:Casa_natale_di_Giovannino_Guareschi_(Fontanelle,_Roccabianca)_-_facciata_2022-06-18.jpg|majtas|parapamje|Vendlindja e Giovannino Guareschi në Fontanelle di Roccabianca]] Ai lindi në Fontanelle, një fshat i vogël i Roccabianca-s, më 1 maj 1908, në një familje të klasës së ulët të mesme. Emri i tij i plotë ishte Giovannino Oliviero Giuseppe;dhe si i rritur ai shpesh bënte shaka se si një burrë që ishte bërë po aq i shëndoshë sa ai ishte thirrur nga "Giovannino" i vogël . Babai i tij, Primo Augusto Guareschi, një mik personal i sindikalistit reformist [[Socializmi|socialist]] Giovanni Faraboli , ishte tregtar biçikletash, makinash qepëse dhe makinerish bujqësore, ndërsa nëna e tij, Lina Maghenzani, një katolike e devotshme dhe [[Monarkizmi|monarkiste]] e zjarrtë, ishte mësuese e shkollës fillore në fshatë . Në vitin 1914, Lina u transferua në Marore, një fshat i vogël në kufi [[Parma|me Parmën]] . Familja Guaresch gjeti një shtëpi në kryeqytet.Giovannino ndoqi shkollën fillore «Jacopo Sanvitale» (1914 – 1918)<ref name="marialuigia.eu">{{Cite web |title=Giovannino Guareschi |url=https://www.marialuigia.eu/giovannino-guareschi/|language=it}}</ref> . Në vitin 1920 ai u regjistrua në konviktin kombëtar Maria Luigia në Parma, kolegjin e fisnikëve të lashtë, dhe ndoqi shkollën e mesme "Romagnosi" . Mësuesi i tij i greqishtes ishte Ferdinando Bernini . Në konvikt ai takoi Cesare Zavattini-n, i cili kishte ardhur nga Luzzara për të qenë mësues privat në kolegj . Së bashku me Zavattini-n, Guareschi krijoi dhe shkroi gazetën studentore. Bashkëpunimi me Zavattini-n, i cili ishte vetëm gjashtë vjet më i madh se Guareschi, ishte vendimtar për zhvillimin e teknikës dhe artit të tij. Në vitin 1925, vitin e fundit të shkollës së mesme, biznesi i babait të tij dështoi; familja e tërhoqi atë nga kolegji dhe Giovannino u detyrua të ndiqte tre vitet e shkollës së mesme si student i jashtëm<ref name="marialuigia.eu" /> . Pasi mori diplomën e shkollës së mesme klasike (korrik 1928), Guareschi u regjistrua në Universitetin e Parmës. [[File:Guareschi_giovane.jpg|parapamje|Një Guareschi i ri në [[Parma]] në vitet [[Vitet 1930|1930]]]] Student i drejtësisë, Guareschi punoi herë pas here si korrektor në ''Corriere Emiliano'' (emri i ''Gazzetta di Parma'' nga viti 1927 deri në vitin 1941), i rekrutuar nga Zavattini, kryeredaktori i gazetës. Në vitin 1931, ai u bashkua me stafin editorial si asistent reporter me një kontratë të përhershme. Ishte njëzet e tre vjeç. Ai u promovua shpejt në reporter, pastaj në kryereporter: shkruante artikuj, tregime të shkurtra dhe rubrika, si dhe vizatonte (përfshirë edhe tema politike). Ai i nënshkruante shkrimet e tij me "Michelaccio". Ai takoi Ennia Pallini, një asistente shitjesh në një dyqan këpucësh në qytet, dhe u dashurua. Më 8 nëntor 1934, pasi la universitetin, ai u nis për [[Shërbimi ushtarak|shërbim ushtarak]] në [[Potenca|Potenza]], ku ndoqi shkollën e kadetëve të oficerëve rezervë<ref name="potenza">{{Cite web |title=1934 - 1936: a Potenza il militare, il gran salto per Milano |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1934-1936.htm|language=it}}</ref>. Vitin pasardhës, pronarët e ''Corriere Emiliano'' e pushuan nga puna për shkak të stafit të tepërt. Në të njëjtën periudhë, Guareschi mori një tjetër propozim nga Cesare Zavattini, i cili ndërkohë ishte transferuar në [[Milano]] për të punuar për Rizzoli Editore : atë të bashkimit me një revistë humoristike që ishte gati të shihte dritën. Ndërsa priste lançimin e revistës së re, Guareschi dërgoi vizatime dhe artikuj në revista të tjera të Rizzoli-t: ''Il Secolo Illustrato'' dhe ''Cinema Illustrazione''. Një nga vizatimet e tij u shfaq në ''Domenica del Corriere'' ("Kartolinat e Publikut")<ref name="potenza" />. Nga shkurti deri në korrik 1936 ai kreu shërbimin e tij të parë në Regjimentin e Gjashtë të Artilerisë së Korpusit të Ushtrisë së [[Modena|Modenës]] me gradën e togerit të dytë rezervë<ref name="potenza" />. === ''Bertoldo'' (1936-1943) === Revista e re që po krijonte Zavattini kishte për qëllim të ishte therëse (madje edhe brenda kufijve të regjimit) dhe synonte klasat e mesme dhe të larta, në konkurrencë me revistën shumë të njohur dyjavore romake ''Marc'Aurelio'' . Gazetarë dhe ilustrues të rëndësishëm të kohës do të kontribuonin në të. Numri i parë i <nowiki><i id="mwhg">Bertoldo</i></nowiki>, një revistë satirike dyjavore e redaktuar nga Zavattini, u shfaq në kioskat e gazetave më 14 korrik 1936. Guareschi fillimisht bashkëpunoi si [[Ilustrimi|ilustrues]], dhe kur Andrea Rizzoli i ofroi një pozicion si redaktor, Guareschi e shfrytëzoi menjëherë mundësinë. Në shtator, ai u transferua në Milano, duke jetuar me të fejuarën e tij Ennia Pallini (1906–1984) në një apartament studio në Via Gustavo Modena (në vitin 1938 çifti gjeti një apartament më të madh në Via Ciro Menotti). Në vitin 1937, Cesare Zavattini u largua nga Rizzoli. Drejtimi i ''Bertoldos'' iu besua Giovanni Mosca-s, me Giovannino Guareschi-n si kryeredaktor (shkurt 1937). Pas tre vitesh, revista u bë javore, me një tirazh prej 500-600,000 kopjesh, dhe e para midis të gjitha revistave humoristike.<ref>{{Cite web|url=https://it.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Faraboli|title=Guareschi kujtoi se, në ditën kur ai lindi – më 1 maj, Dita e Punëtorit – Faraboli ishte aty duke festuar rastin; ai e mori të voglin Giovannino, e ngriti lart dhe ia tregoi 'shokëve' të tij, duke e treguar atë si kampionin e ardhshëm të socialistëve. Guareschi, i cili gjithmonë mbante pikëpamje të kundërta, megjithatë pranoi se prekej kur dëgjonte Himnin e Punëtorëve, dhe me vdekjen e sindikalistit tashmë të moshuar në vitin 1953, i kushtoi atij një homazh të sinqertë në gazetën e tij Candido.|language=it}}</ref> Besnik ndaj karakterit të tij si "kundërshtar", Guareschi, duke iu kundërvënë modës së përhapur të momentit që donte, edhe te ''Bertoldo'', ilustrime në sasi të mëdha të figurave femërore joshëse, filloi të vizatonte serinë e ''vedovone-ve'', grave që nuk u interesonte shumë pamja e tyre fizike dhe sensualiteti. Më 10 shkurt 1940, Guareschi u martua me Ennia Pallini-n. Libri i tij i parë, ''“Zbulimi i Milanos”,'' u botua në nëntor, dhe i dyti, ''“Destiny Is Called Clotilde'' ”, u botua në vitin 1942.Vazhdimi i [[Lufta e Dytë Botërore|Luftës së Dytë Botërore]] çoi në mbylljen e ''Bertoldo-s'' në shtator të vitit 1943, pas një [[bombardimi]] anglo-amerikan që shkatërroi gjysmën e selisë së Rizzoli-t . === Lufta === Më 14 tetor [[1942|1942,]] Guareschi mori lajmin (i cili më vonë doli të ishte i rremë) për zhdukjen e vëllait të tij në frontin rus. Rebel nga natyra, i gatshëm të sulmonte pa frikë këdo që dukej më i denjë për kritikë, ai sulmoi gjerësisht [[Benito Musolini|Benito Musolinin]] : po atë ditë u arrestua për shkak të një denoncimi të bërë nga një fashist i bindur. Ai u lirua, por ky fakt i kushtoi atij heqjen e bashkëpunimit të tij me «Corriere della Sera», «La Stampa» dhe E.I.A.R<ref>{{Cite web |title=La storia di Giovannino senza paura (1940-1943) |url=https://www.giovanninoguareschi.com/1940-1943.htm|language=it}}</ref> Në dhjetor ai u thirr në ushtri dhe u dërgua në Alessandria me gradën e togerit të artilerisë. Kur, më 8 shtator 1943, u njoftua armëpushimi midis Italisë dhe [[Aleatët e Luftës së Dytë Botërore|Aleatëve]], ai ishte në nje kazermë dhe të nesërmen u arrestua nga gjermanët dhe më pas u burgos në Kështjellën e Alessandrias . Më pas u dërgua në [[Kampi i përqëndrimit|kampet gjermane të burgimit]] të [[Çenstohova|Częstochowa]] dhe Beniaminów në [[Polonia|Poloni]] dhe më pas në [[Gjermania|Gjermani]], në Wietzendorf dhe Sandbostel, ku qëndroi për dy vjet së bashku me të internuarit e tjerë ushtarakë italianë . Në robëri ai refuzoi të luftonte për [[Republika Sociale Italiane|Republikën Sociale]] . Këtu ai kompozoi ''Përrallën e Krishtlindjeve'', një përrallë muzikore për një ëndërr lirie gjatë [[Krishtlindja|Krishtlindjeve]] të tij si i burgosur. Lidhur me periudhën e ashpër të robërisë, ai tha: "Ne nuk jetuam si shtazë. Nuk u mbyllëm në egoizmin tonë. Uria, papastërtia, të ftohtit, sëmundjet, nostalgjia e dëshpëruar për nënat dhe fëmijët tanë, dhimbja e errët për pakënaqësinë e tokës sonë nuk na kanë mposhtur. Nuk kemi harruar kurrë se jemi njerëz të civilizuar, me një të kaluar dhe një të ardhme"<ref>{{Cite web |last=Michele Brambilla |date=7-8 korrik 2018 |title=«Un candido reazionario. Cinquant'anni fa moriva Giovannino Guareschi. L'italiano più tradotto all'estero andò quasi solo al cimitero» |url=https://www.ilfoglio.it/cultura/2018/07/09/news/un-candido-reazionario-204431/ |page=IX|language=it}}</ref>. Guareschi u kthye nga kampi i përqendrimit duke peshuar 40 kilogramë. Në Pescantina, midis Veronës dhe Liqenit Garda, ai u prit në një strukturë të krijuar nga vullnetarë për të ofruar ndihmën e parë për ata që ktheheshin nga robëria. Këtu ai takoi Atin Paolino Beltrame Quattrocchi . Shkrimtari u mahnit nga njeriu fetar të cilin pati mundësinë ta shihte përsëri disa herë më pas<ref>{{Cite web |date= |title=Uno 007 insospettato: Padre Paolino Beltrame O.S.B. (1909–2008) |url=https://www.storico.org/seconda_guerra_mondiale/007_insospettato.html|language=it}}</ref>. Guareschi përshkroi periudhën e burgimit në ''Ditarin Klandestin'' . === ''Candido'' (1945-1957) === {{Blockquote|"Ku po shkojnë njerëzit?" "Majtas." "Mirë, atëherë do të shkoj djathtas."|Shkëmbim midis Guareschi dhe mikut të tij [[Pietro Bianchi (kritik filmi)|Pietro Bianchi]]<ref>{{cite news|author=[[Mario Tedeschi]]|url=https://www.giovanninoguareschi.com/archivio-bibliografia/1968%20Tedeschi%20Il%20vero%20Giovannino%20Borghese%201%20ago. pdf|title=The Real Giovannino|publication=[[Il Borghese]]|date=1 August 1968}}</ref>}} Pas luftës, Guareschi u kthye në Itali dhe themeloi, me Giovanni Mosca dhe Giacinto "Giaci" Mondaini, një revistë të pavarur me simpati monarkiste, ''Candido'' . Bashkëdrejtor i revistës me Giovanni Mosca deri në vitin 1950, Guareschi mbeti drejtor i vetëm deri në vitin 1957, vitin në të cilin Alessandro Minardi mori drejtimin. Në revistë, së bashku me shkrimtarë të tjerë të famshëm italianë të satirës, ai redaktoi shumë rubrika, përfshirë një të nënshkruar "Il Forbiciastro" e cila nxirrte nga lajmet italiane. Guareschi mbeti një [[Monarkizmi|monarkist]] i flaktë dhe e tregoi gjithmonë këtë. Me rastin e referendumit institucional të 2 qershorit 1946, ai mbështeti hapur Umberton II dhe monarkinë, duke denoncuar mashtrimin i cili, sipas tij, kishte përmbysur rezultatin e votës popullore.<ref>{{Cite web |title=The Real Giovannino |url=https://www.reumberto.it/giovannino-guareschi-per-la-partenza-del-re/|language=it|date=1 gusht 1968|last=Tedeschi|first=Mario}}</ref> Përveç satirës, Guareschi denoncoi vrasjet politike të kryera nga partizanët komunistë në të ashtuquajturin "trekëndëshi i vdekjes"<ref name="treccani" />{{Cite web|url=https://www.fondazionemondadori.it/collezioneminardi/static/coll_intro.html|title=të dhëna nga Fondacioni Mondadori|language=sq}}</ref>: {{Citation |title=Jo shumë kohë më parë, e quanim Emilinë 'Meksikën e Italisë', por kjo është e padrejtë; më saktë, duhet të themi se Meksika është Emilia e Amerikës. Po ndodhin gjëra të tmerrshme në [[Castelfranco Emilia]] dhe njerëzit na dërgojnë letra të mbushura me tmerr, duke listuar vrasje. Katërdhjetë e dy persona tashmë janë vrarë në mënyrë misterioze për arsye politike ose nga hakmarrja, brenda një zone prej vetëm disa kilometrash katrorë, pikërisht në mes të fushës. Dhe njerëzit e dinë, por nuk flasin sepse kanë frikë. |language=it}} === Don Camillo === Në vitin 1948 u botua romani i parë për ''Don Camillo dhe Peppone'' . Ishte episodi i parë i një serie njëzetvjeçare prej 346 episodesh - nga të cilat u bënë pesë filma - të njohur në të gjithë botën. Emri i qytetit, Ponteratto, është i pranishëm vetëm në historinë e parë të serisë, ''Don Camillo'' . Në historitë e tjera ai zëvendësohet me një "fshat" më të përgjithshëm ; filmat e bazuar në veprën e Guareschi-t u xhiruan në Brescello dhe Boretto, kështu që Brescello është bërë i njohur universalisht si "qyteti i Don Camillo". Në ato vite, shkrimtari nuk i braktisi vendet ku u rrit: ai jetoi në Busseto ; vetëm dy herë në javë shkonte në Milano për të mbikëqyrur shkrimin e ''Kandidit'' . === "Me tre hundë" ===   {{Citation |title=Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion krejtësisht të pavarur nga dy të tjerat: ajo shërben si dalje për të pastruar trurin nga materia gri, ndërkohë që në të njëjtën kohë lejon hyrjen e direktivave të partisë – të cilat, në fakt, janë të destinuara të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, truri tani i përket një shekulli tjetër. |language=it}} [[Besimi]] i tij i thellë [[Kisha Katolike Romake|katolik]], lidhja e tij me monarkinë dhe [[Kundërkomunizmi|antikomunizmi]] i tij i zjarrtë e bënë Guareschin një nga kritikët më të zjarrtë dhe të vendosur të Partisë Komuniste Italiane . Karikaturat e tij, të titulluara "I Verbër, i Shpejtë, Bindje Absolute", janë jashtëzakonisht të famshme. Ai tallte militantët komunistë, të cilët i quante ''me tre hundë.'' Ky përkufizim, megjithatë, zbatohej për këdo që nuk kishte mendim kritik dhe mendim të pavarur dhe thjesht ndiqte urdhrat e të tjerëve, të cilët i merrnin direktivat nga lart fjalë për fjalë, pavarësisht gabimeve të dukshme drejtshkrimore, të cilat më vonë u korrigjuan me frazën "Kundërurdhër, shokë!".{{Authority control}} {{Citation |title=Urdhër i rishikuar, shokë! Frazë e botuar në *L'Unità*: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë insektet', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet të lexohet: 'Ne duhet t'i riarsimojmë shokët tanë të paaftët'. |language=it}} Për karikaturën e parë të famshme të shokut me tre vrima hunde, Togliatti e fyeu atë me nofkën "tre herë idiot shumëzuar me tre" dhe duke e përcaktuar atë si "njeriun më kretinoz në botë", gjatë një tubimi në La Spezia.<ref name="treccani" />{{Cite web|http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|Le duecento parole di Guareschi}}</ref> Në përgjigje, Guareschi shkroi në ''Candido'' se e konsideronte atë një "njohje të lakmuar". Në zgjedhjet politike të vitit 1948, Guareschi punoi për të mposhtur Frontin Demokratik Popullor (aleanca PCI- PSI ), të cilin në një histori ai e përcaktoi si "Fronti Demokratik i Deleve". Shumë [[Parulla|slogane]], të tilla si ''"Në sekretin e kabinës së votimit, Zoti të sheh, [[Josif Stalini|Stalini]] jo"'', dhe posteri me skeletin e një ushtari pas gardheve ruse, i cili thotë ''"100,000 të burgosur italianë nuk janë kthyer nga Rusia. Nënë, voto kundër tyre edhe për mua"'', u shpikën prej tij.<ref>{{Cite book |title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico |publisher=Vallardi |year=1994 |isbn=88-11-90425-0|language=it}}</ref> Edhe pas fitores së [[Democrazia Cristiana|DC-së]] dhe aleatëve të saj, Guareschi sigurisht që nuk e uli stilolapsin: madje, ai kritikoi edhe Demokracinë Kristiane, e cila sipas mendimit të tij nuk ndiqte parimet nga të cilat ishte frymëzuar. === Gjyqet Einaudi dhe De Gasperi === Në vitin 1950, një karikaturë e botuar në ''Candido'' nr. 25 të datës 18 qershor, e vizatuar nga Carletto Manzoni, i kushtoi Guareschi-t, në atë kohë bashkëdrejtor i revistës javore, dënimin e tij të parë për shpifje ndaj [[Presidenti i Italisë|Presidentit të Republikës]], [[Luigi Einaudi]]<ref>Një reaksionar i palëkundur. Giovannino Guareschi vdiq pesëdhjetë vjet më parë. Shkrimtari italian më i përkthyer jashtë vendit u varros thuajse krejtësisht i vetëm.</ref>.Karikatura,<ref>Visionabile in: {{Cite book |title=Mondo Candido (1948-1951) |publisher=BUR Rizzoli |year=2020 |isbn=9788817107211 |page=384|language=it}}</ref>, e titulluar ''Al Quirinale'', përshkruante një rresht të dyfishtë shishesh me, në fund, figurën e një burri me shkop, si një oficer i madh që po inspekton dy radhë rojesh ("Rojët" ishte mbishkrimi i karikaturës). ''Candido'' kishte theksuar faktin se Einaudi, në etiketat e verës që prodhonte (një Nebbiolo), lejonte që të nxirrej në pah posti i tij publik si Kryetar Shteti. Shishja e verës, në fakt, mbante etiketën "Nebbiolo, vera e Presidentit". Kishte edhe karikatura të tjera, përveç asaj ''në Kuirinale'', si ajo e Giro d'Italia me moton «Dolli për Einaudin!», ose ajo e një burri të vogël me «shishen e Damokleut» në kokë. I dënuar me tetë muaj burg, ekzekutimi i dënimit u pezullua pasi Guareschi kishte një precedent të pastër penal. Më 15 prill 1954, Guareschi u dënua për shpifje nëpërmjet shtypit pas një ankese nga [[Alcide De Gasperi]], [[Kryeministri i Italisë|kreu i qeverisë]] për më shumë se shtatë vjet nga dhjetori 1945 deri në gusht 1953. Guareschi kishte marrë në zotërim dy letra që i atribuoheshin politikanit të Trentinos - por që më vonë u zbuluan se ishin të rreme - që datonin që nga viti 1944. Në njërën prej tyre, De Gasperi u kishte kërkuar aleatëve anglo-amerikanë të bombardonin qendrat nervore të kryeqytetit "për të thyer rezistencën e fundit morale të popullit romak" kundër fashistëve dhe pushtuesve gjermanë . Edhe pse shumë kolegë - si Indro Montanelli, i cili iu drejtua Angelo Rizzoli- t, botuesit të ''Candido-s'' - ishin përpjekur në çdo mënyrë ta bindnin atë nga qëllimi i botimit të tyre, për Guareschi-n letrat - të cilat ai i kishte marrë nga Emilio De Toma, toger i dytë i Gardës Kombëtare Republikane të RSI-së<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi|language=it}}</ref>- ishin autentike dhe për këtë arsye duhej të botoheshin. Përpara se t'i botonte, ai i kishte nënshtruar letrat një vlerësimi kaligrafik, duke u mbështetur në një autoritet në këtë çështje, Dr. Umberto Focaccia. Më 24 dhe 31 janar 1954 letrat u botuan në ''Candido'' . Në gjyq ai pretendoi se kishte vepruar me mirëbesim . Focaccia, një ekspert për të njëjtën Gjykatë të Milanos, deklaroi në gjykatë se kishte kryer një ''"krahasim të gjatë, të kujdesshëm dhe të përpiktë me shumë shkrime të tjera nga De Gasperi që ishin sigurisht autentike..."'', dhe më pas deklaroi ''"me ndërgjegje të plotë, se e njihte shkrimin e dorës së tekstit dhe nënshkrimin e përmendur më sipër si autentik nga De Gasperi"'', në lidhje me letrën e dytë, dhe se e njihte nënshkrimin në fund të letrës së parë si autentik gjithashtu. Nga pikëpamja e provave, ndërsa letra e parë ishte e shtypur dhe ishte vetëm e autografuar në nënshkrimin e saj, e dyta ishte tërësisht e autografuar, ishte datuar disa ditë pas të parës dhe ishte e lidhur ngushtë me të mëparshmen, edhe për sa i përket përmbajtjes. Fakti që, ndryshe nga dokumenti i parë, jo vetëm një nënshkrim ishte i verifikueshëm këtu, por një dorëshkrim tërësisht i shkruar me dorë, mund të kishte provuar fuqishëm, ose përkundrazi të kishte rrëzuar, tezat e Guareschi-t. Nga ana e tij, burrështetasi i Trentinos, i cili fillimisht kishte dhënë gamën më të gjerë të mundshme të provave në lidhje me vërtetësinë e dokumenteve të kontestuara, më vonë i kundërshtoi vazhdimisht pretendimet e tij përmes avokatit të tij mbrojtës, Delitala. Sipas mendimit të avokatit penal, kjo nuk kishte kuptim.– ky ishte gurthemeli i gjyqit – të kryheshin vlerësime nga ekspertë mbi dokumentet. Delitala bëri gjithçka që ishte e mundur për të shmangur çdo verifikim të letrave: shumë më të rëndësishme, deklaroi avokati, ishin betimii vetë De Gasperit dhe provat - njëra prej të cilave ishte e qartë, tjetra, përkundrazi, e dyshimtë- të ofruara nga oficerët anglezë që kishin mbështetur tezën e burrështetasit demokrat të krishterë. ''Nëse Tribunali vërtet beson se nuk mund të bëjë pa të, atëherë mund ta bëjë këtë, por një vlerësim nga ekspertët'' - u lut Delitala, duke iu drejtuar "ndërgjegjes" së magjistratëve milanezë - ''gjithmonë mbart rrezikun e një gabimi nga ekspertët'', por mbi të gjitha avokati i De Gasperit kundërshtoi vlerësimin nga ekspertët për të shmangur vonesat në gjyqin që po zhvillohej me shpejtësi. Nga ana tjetër, Guareschi argumentoi në mendimin e tij se qeveria britanike nuk e pëlqente atë për polemikat e tij mbi mosmarrëveshjen për [[Triestia|Triesten]] midis Italisë dhe [[Republika Socialiste Federative e Jugosllavisë|Jugosllavisë]] së [[Josip Broz Tito|Titos]] ; ai theksoi, ''ex adverso'', se De Gasperi ishte një aleat i vjetër dhe besnik i anglo-amerikanëve . Gjykata e Milanos nuk u dha asnjë peshë këtyre përfundimeve dhe, ndërsa pranoi kërkesat e formuluara nga avokati i De Gasperit, as nuk tregoi kureshtje për dokumentet në dosje: i mohoi Guareschi-t të drejtën për të kryer vlerësimin e ekspertit kaligrafik dhe kimik; madje mohoi mundësinë e dëgjimit të dëshmive potencialisht të favorshme për shkrimtarin në lidhje me prejardhjen dhe besueshmërinë e dokumenteve që i atribuohen De Gasperit, duke përfshirë ato të njerëzve të afërt me vetë De Gasperin, siç është [[Giulio Andreotti]]<ref name="emiliani" />. Arsyetimi i trupit gjykues në lidhje me vlerësimet e ekspertëve ishte si më poshtë: «vlerësimet e kërkuara të ekspertëve kimikë dhe grafikë duken të jenë plotësisht të padobishme, pasi çështja është mjaftueshëm e mirëinformuar për qëllime vendimmarrjeje». Më 15 prill, Guareschi u dënua në shkallën e parë me dymbëdhjetë muaj burg. De Gasperi komentoi: «Edhe unë kam qenë në burg dhe Guareschi mund të shkojë atje». Ky i fundit nuk apeloi, pasi besonte se kishte pësuar një padrejtësi: {{Citation |title=Jo, asnjë apel. Kjo nuk ka të bëjë me rrëzimin e një verdikti, por me një mënyrë jetese. (...) Unë e pranoj dënimin ashtu si do të pranoja një grusht në fytyrë: nuk më intereson të provoj se ishte i padrejtë. |language=it}} Ai mori rrugën për në burg, ashtu siç, thotë vetë, kishte marrë rrugën për në kampin e përqendrimit sepse nuk donte të bashkëpunonte me fashizmin dhe nacionalsocializmin. Duke komentuar dënimin, Guareschi u mbështet në një citat nga Dante, ''"Dhe mënyra ende më ofendon"''. Pas gjyqit të parë, një tjetër panel gjykues, i cili supozohej të vendoste për krimin e "falsifikimit", vendosi të shkatërronte corpus delicti, domethënë letrat origjinale. Pasi dënimi u bë i zbatueshëm, dënimit iu shtua edhe dënimi i mëparshëm i marrë në vitin 1950 për shpifje të Kryetarit të Shtetit. Në vitin 2014, duke studiuar dokumentet e mbetura me eksperten Nicole Ciacco, historiani Mimmo Franzinelli arriti në përfundimin se letrat ishin me siguri falsifikime (edhe nëse Guareschi ndoshta u mashtrua prej tyre, siç u mashtrua edhe Focaccia<ref name="corriere">{{Cite web|url=http://www.treccani.it/lingua_italiana/articoli/percorsi/percorsi_33.html|title=Dyqind fjalët e Guareschit|language=sq}}</ref>). Kjo konfirmohet nga disa gabime të rënda: protokolli i treguar në letrën e 12 janarit 1944 (297/4/55) nuk korrespondonte me kriteret e protokollit të Sekretariatit të Shtetit të Vatikanit; koloneli anglez Bonham Carter dhe gjenerali britanik Harold Alexander kishin përjashtuar kategorikisht që ato letra kishin mbërritur ndonjëherë te anglezët; së fundmi, De Gasperi nuk kishte punuar më në Sekretariatin e Vatikanit që nga korriku i vitit 1943 dhe për këtë arsye është e pamundur që ai të ketë regjistruar letra në vitin 1944 <ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano|language=it}}</ref><ref>{{Cite web |title=Bombardate Roma! Guareschi contro De Gasperi: uno scandalo della storia repubblicana |url=https://www.sissco.it/recensione-annale/bombardate-roma-guareschi-contro-de-gasperi-uno-scandalo-della-storia-repubblicana/|language=it}}</ref>. Pas gjyqit, truri ideator i fushatës së shpifjes kundër De Gasperit dhe prodhimit të letrave të rreme u identifikua si Toger Enrico De Toma<ref name="Avvenire">{{Cite web |title=Guareschi-De Gasperi, l'ombra dei servizi |url=https://www.avvenire.it/agora/pagine/guareschi-de-gasperi-l%27ombra-dei-servizi}}</ref>, i cili arriti t'i shpëtonte arrestimit në nëntor 1954, duke ikur në Amerikën e Jugut nga aeroporti Orly në Paris.<ref>{{Cite book |title=Bombardate Roma! |publisher=Mondadori |year=2014 |location=Milano |pages=122-130|language=it}} De Toma fu quindi processato (in contumacia) ed assolto.</ref> De Gasperi vdiq po atë vit, menjëherë pas përfundimit të gjyqit të Guareschi-t. Më 26 maj 1954, Guareschi u burgos në burgun San Francesco del Prato në [[Parma]]. Për sjellje të mirë, ai përfitoi nga lirimi me kusht për gjashtë muaj, me detyrimin për të banuar në shtëpinë e tij në Roncole di Busseto. Gjithmonë për qëndrueshmëri, ai refuzoi në çdo kohë të kërkonte [[Falja (ligj)|falje]] . Që nga lindja e Republikës, Guareschi ishte gazetari i parë dhe i vetëm italian që vuajti një dënim të plotë me burg për krimin e shpifjes përmes shtypit.<ref>{{Cite web|url=https://www.focus.it/cultura/storia/comunisti-mangiano-bambini-origine|title=I comunisti mangiano i bambini La storia dello slogan politico|language=sq|isbn=88-11-90425-0}}</ref> Në vitin 1956, burgosja e tij në Parma i shënoi në trup e në shpirt. Gjendja e tij shëndetësore ishte përkeqësuar dhe ai filloi të kalonte periudha të gjata në Kurhaus në Cademario, [[Zvicra|Zvicër]], për trajtim. Më parë, Guareschi, gruaja dhe fëmijët e tij kishin qëndruar për disa vite, gjatë verës, në Alassio . <ref>{{Cite web |title=Guareschi in vacanza con i figli ad Alassio, 13 agosto 1953 |url=https://www.publifoto.net/rps/det.php?art_id=858&ord=iD&key=yes&page=1&RCCrps=SPIAGGIA&sogg=giovanni-guareschi|language=it}}</ref> === Pas Candidos === {{Citation |title=Ndërsa viti 2023 po afrohet drejt fundit, bëj një bilanc dhe kuptoj se, megjithëse unë jam vetëm dy vjet më i ri se gruaja ime, djali dhe vajza ime janë tani përkatësisht 32 dhe 35 vjet më të rinj se unë. Një situatë që, edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe. |language=it}} Në vitin 1950, Guareschi humbi prindërit e tij, të cilët jetonin me të në Milano, vetëm dyzet ditë larg njëri-tjetrit<ref>{{Cite book |last=Gnocchi |first=Alessandro |url=https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc |title=Giovannino Guareschi. Una storia italiana |publisher=Rizzoli |year=1998 |isbn=88-17-66088-4 |location=Milano |page=[https://archive.org/details/giovanninoguares0000gnoc/page/162 162]|language=it}}</ref>.Në vitin 1957 ai doli në pension si drejtor i ''Candido'', por mbeti kontribues në revistë.Në qershor të vitit 1961, ai pësoi një [[Pika në Zemër|atak në zemër]], nga i cili u shërua me vështirësi. Më 7 tetor të të njëjtit vit, u publikua filmi i katërt i serisë së famshme Don Camillo: ''Don Camillo monsignore...'' ''ma non troppo'' . Filmi u prodhua nga Cineriz me Angelo Rizzoli, i cili ishte gjithashtu redaktor i ''Candido'' . Shkrimtari e gjykoi skenarin si shumë larg frymës së romanit. Pasoi një diskutim i ashpër me Rizzoli-n. Mosmarrëveshja nuk u zgjidh: prandaj Guareschi vendosi ta ndërpresë përfundimisht bashkëpunimin e tij me ''Candido-n'' . Më pas, Rizzoli e mbylli javoren. Mungesa e angazhimit ndaj menaxhimit dhe nostalgjia për atdheun e tij e çuan atë të kthehej në qytetin e tij të lindjes: ai hapi një bar në Roncole. Në vitin 1964, ai e zgjeroi biznesin duke shtuar një restorant në bar<ref>{{Cite book |last=Gulisano |first=Paolo |title=Quel cristiano di Guareschi. Un profilo del creatore di ''Don Camillo'' |publisher=Ancora Editrice |year=2008 |location=Milano|language=it}}</ref>. Pas mbylljes së revistës së tij javore, Guareschi pati vështirësi në gjetjen e bashkëpunëtorëve të rinj. Vetëm Nino Nutrizio, redaktor i gazetës milaneze të pasdites <nowiki><i id="mwAfw">La Notte</i></nowiki>, doli përpara. Guareschi iu përgjigj pozitivisht ofertës së tij të punës: {{Citation |title=Unë e konsideroj *La Notte* bastionin e fundit të mbetur të rezistencës në territorin e armikut, dhe shpresoj, si italian, si gazetar dhe si mik, që do të vazhdoni të rezistoni ndaj 'çlirimtarëve' të Milanos. |language=it}} Ai gjithashtu pranoi propozimin për të bashkëpunuar me të përjavshmen ''Oggi'', ku mbajti një rubrikë kritike televizive të titulluar "Telecorrierino delle famiglie" (1962-1966)<ref>{{Cite web |date=3 dhjetor 2009 |title=L'enciclopedia della critica tv. In libreria "La coscienza di Mike" (Mursia) |url=http://affaritaliani.libero.it/entertainment/l_enciclopedia_critica_tv031209.html|language=it}}</ref>. Nga viti 1963 ai filloi të bashkëpunonte me ''Il Borghese'' të Mario Tedeschi -t me vizatime dhe artikuj. Në të njëjtat vite, [[Xhovani XXIII|Papa Gjoni XXIII]] i kërkoi Guareschi-t të bashkëpunonte në hartimin e Katekizmit të ri të Kishës Katolike . Guareschi me mirësjellje e refuzoi ftesën, duke mos e konsideruar veten të denjë për një nder të tillë . Ai mori një qëndrim radikal kundërshtimi ndaj qeverive të qendrës së majtë, ose ndaj asaj aleance midis DC dhe PSI të quajtur qendra e majtë "organike" e cila, duke filluar nga mesi i [[Vitet 1960|viteve gjashtëdhjetë]], do të formësonte politikën italiane për më shumë se njëzet vjet. Në vitin 1963, Guareschi realizoi filmin ''La rabbia'' me ndihmën e Gianna Preda, kryeredaktore e revistës javore ''Il Borghese'' . Vepra u nda në dy pjesë: e para e redaktuar nga [[Pier Paolo Pasolini]], e dyta nga vetë Guareschi. Një film shumë i veçantë, ishte në thelb një dokumentar bardh e zi, i redaktuar me materiale arkivore nga lajmet dhe fotografitë mbi një pyetje specifike: «Pse jeta jonë dominohet nga pakënaqësia, nga ankthi, nga frika e luftës, nga lufta?». Filmi u përfshi menjëherë në polemika, Pasolini tërhoqi firmën e tij, filmi u hoq shpejt nga qarkullimi dhe më pas u harrua për dekada. Guareschi komentoi: «Nëse do të isha bërë budalla, ata do të ishin siguruar që t'ua tregonin atë film pinguinëve në Alaskë». Në vitin 1965 ai u nominua për [[Çmimi Nobel për Letërsi|Çmimin Nobel për Letërsi]] së bashku me Alberto Moravian dhe Giuseppe Ungaretti<ref>{{Cite web |title=10 dicembre 1965. Guareschi in corsa per il Nobel |url=https://www.igiornidiparma.it/10-11-1965-guareschi-in-corsa-per-il-nobel/|language=sqit}}</ref>. === Zhdukja === Në vitin 1968, Giorgio Pisano i ofroi përsëri drejtimin e filmit ''Candido'', por përpara se të fillonte përsëri, ai vdiq papritur, në moshën gjashtëdhjetë vjeç, mëngjesin e 22 korrikut, ndërsa ndodhej në rezidencën e tij verore në Cervia, për shkak të një [[Pika në Zemër|ataku të dytë fatal në zemër]] . Funerali<ref>{{Cite web |last=Cesare Zilocchi |date=22 korrik 2018 |title=il Funerale di Guareschi raccontato da un grande cronista Piacentino |url=https://www.ilpiacenza.it/blog/piacenza-nostra/il-funerale-di-guareschi-raccontato-da-un-grande-cronista-piacentino.html|language=it}}</ref>, i cili u zhvillua me arkivolin të mbështjellë me flamurin monarkik me stemën e [[Shtëpia e Savojës|Shtëpisë së Savojës]], u braktis nga autoritetet e botës politike dhe intelektuale, me përjashtim të Angelo Tonna-s, kryetarit socialist të Fontanelle di Roccabianca, qytetit të lindjes së Guareschi-t. Gruaja e tij Ennia nuk kishte dëshirë të merrte pjesë dhe ata që i dhanë nderimet e fundit ishin fëmijët e tij Alberto dhe Carlotta (1943-2015) me miq nga fshati dhe disa njerëz të njohur: drejtori i ''Gazzetta di Parma'' Baldassarre Molossi, Giovanni Mosca, Carlo Manzoni, Nino Nutrizio, Enzo Biagi, Enzo Ferrari . Edhe media e përbuzi Guareschi-n, një nga shkrimtarët italianë më të lexuar në botë. RAI i kushtoi disa sekonda atij, gazetat i lanë lajmet dhe raportet në faqet e brendshme, ndërsa ''l'Unità'' u dallua për një koment helmues, duke shkruar për "perëndimin melankolik të shkrimtarit që nuk lindi kurrë". I vetmi zë kundër rrymës ishte ''Gazzetta di Parma'', e cila foli për një "Itali të vogël dhe të ndyrë". Guareschi është varrosur në varrezat Roncole Verdi .<ref>{{Cite web |title=Quel mitico, indimenticabile Giovannino |url=https://www.ana.it/page/quel-mitico-indimenticabile-giovannino1902 |language=it}}</ref> == Privatësia == === Martesa dhe fëmijët === Ai ishte i martuar me Ennia Pallini nga [[1940|viti 1940]] deri në vdekjen e tij; me të pati dy fëmijë, Alberto (1940) dhe Carlotta (1943-2015). Alberto Guareschi është drejtor i «Centro Studi Giovannino Guareschi» dhe menaxhon arkivin historik të babait të tij<ref>{{Cite web |date=5 nëntor 2017 |title=Il figlio di Guareschi: vi racconto i segreti di Don Camillo e Peppone |url=https://culture.globalist.it/senza-categoria/2017/11/05/il-figlio-di-guareschi-vi-racconto-i-segreti-di-don-camillo-e-peppone/ |language=it}}</ref>. Në vitin 1934, ai pati një djalë, Giuliano Montagna, të cilin nuk pranoi ta njihte. Atësia e tij u njoh në vitin 2008 nga Gjykata e Parmës, pas një testi [[ADN|ADN-je]] . Giuliano Montagna Guareschi ndërroi jetë në vitin 2011, pasi kishte jetuar në Australi që nga viti 1962. === Politikë dhe fe === Një [[Kisha Katolike Romake|katolik]] praktikues, ai ishte veçanërisht kritik ndaj inovacioneve të [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncilit të Dytë të Vatikanit]] . [[Konservatizmi|Një konservator]] në politikë (ironikisht e quante veten " reaksionar "), Guareschi ishte mbrojtës i traditës fetare të krishterë dhe armik i politikave [[Komunizmi|komuniste]] dhe [[Socializmi|socialiste]], duke mbështetur iniciativën private dhe monarkinë. == ''Bota e Vogël,'' Don Camillo dhe Peppone == === Botë e Vogël === Guareschi njihet nga publiku i gjerë mbi të gjitha si autori i 347 historive të vendosura në ''Botën e Vogël'', një realitet shoqëror që identifikohet në qytetin e shpikur të Ponterattos, një qytet i vogël [[Emilia-Romanja|në Emilia]], ngjarjet e të cilit rrëfehen në periudhën e pasluftës dhe shohin si protagonistë dy miq-armiq: priftin e famullisë Don Camillo dhe [[Kryetari i Bashkisë|kryetarin]] [[Komunizmi|komunist]] të bashkisë Peppone .<ref>{{Cite web |date=19 prill 2021 |title=Brescello e "Il piccolo mondo" di Guareschi: così Don Camillo e Peppone sono diventati una favola vera |url=https://www.repubblica.it/dossier/cronaca/turismo-2021/2021/04/19/news/brescello_e_il_piccolo_mondo_di_guareschi_cosi_don_camillo_e_peppone_sono_diventati_una_favola_vera-296435546/ |language=it}}</ref> Historitë ndjekin ngjarjet e të dyve nga një perspektivë politike dhe fetare, por me një sens të dukshëm satirik dhe kritik social. Karakteristika e historive është se midis të dyve nuk ka kurrë fitues dhe humbës, por njerëzimi dhe arsyeja e shëndoshë mbizotërojnë gjithmonë <ref>{{Cite web |title=Evento - Intervento IL “MONDO PICCOLO” DI GIOVANNINO GUARESCHI. LETTURE E DIALOGO al Meeting Rimini |url=https://www.meetingrimini.org/eventi-totale/il-mondo-piccolo-di-giovannino-guareschi-letture-e-dialogo/ |language=it}}</ref> Tregimet, të botuara në të përjavshmen <nowiki><i id="mwAnI">Candido,</i></nowiki> si dhe në gazeta e revista të tjera, u mblodhën më vonë në tetë libra, vetëm tre të parët e të cilëve u botuan ndërsa Guareschi ishte ende gjallë. === Don Camillo === {{Blockquote|Sepse, sipas pikëpamjes sime themelore, 'hundëzat e treta' ka një funksion që është krejtësisht i pavarur nga dy të tjerat: ajo vepron si dalje, duke mbajtur trurin të pastër nga materia gri, ndërkohë që lejon udhëzimet e partisë të arrijnë në tru – udhëzime që, në fakt, synojnë të zëvendësojnë trurin. Siç mund ta shohim, ky tru tani i përket një shekulli tjetër.|''Candido'', 14–15 prill 1947}}"Urdhër i ri shokë! Fjalia e botuar në gazetën Unita: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët insektë', përmban një gabim shtypi dhe prandaj duhet lexuar: 'Duhet të bëjmë punë riedukuese me shokët e paaftë'." '''Don Camillo''' është një personazh i krijuar nga Guareschi, si [[Protagonisti|protagonist]] i tregimeve në serinë ''Mondo Piccolo'' në një seri tregimesh në të cilat ai është famullitari i një fshati të vogël në brigjet e lumit [[Lumi Po|Po]] (Brescello, në provincën e Reggio Emilia, i zgjedhur pas shumë inspektimeve të vendit dhe konsideratave të kujdesshme si vendi më i përshtatshëm për filmin, nga regjisori Julien Duvivier - dhe komuna aty pranë e Boretto - ku u xhiruan disa skena, megjithëse Don Camillo prezantohet nga autori në tregimin e parë si " kryeprifti i Ponterattos "), një mjedis që Guareschi e përcakton ''Mondo Piccolo'', idealisht paradigmatik i realitetit rural të Italisë së pasluftës . Personazhi u bë shumë i njohur për publikun e gjerë, i cili e identifikoi atë me aktorin [[Fernandel|Fernadel]], i cili luajti rolin e priftit në pesë filma. === Peppone === "Jo, asnjë Apel. Këtu nuk bëhet fjalë për të ndryshuar një vendim gjykate, por një zakon. (...) E pranoj dënimin ashtu siç do të pranoja një grusht turinjve: nuk më intereson të vërtetoj se më është dhënë pa të drejtë." '''Giuseppe Bottazzi''', me nofkën '''Peppone''', është një personazh i krijuar nga Guareschi, i cili luan rolin e armikut dhe mikut të Don Camillo -s. Peppone është një [[Komunizmi|komunist]] i bindur dhe është [[Kryetari i Bashkisë|kryetari]] i bashkisë së qytetit të vogël të Ponteratto-s . Për ta krijuar atë, shkrimtari italian u frymëzua nga figura e sindikalistit Giovanni Faraboli <ref>{{Cite web |title=Giovannino Guareschi su santiebeati.it |url=https://www.santiebeati.it/dettaglio/95050 |language=it}}</ref> . Në versionet filmike, përkrah Fernandel si Don Camillo, Gino Cervi luajti rolin e kryetarit të bashkisë. === Në kinema === Ekzistojnë gjithashtu shtatë adaptime filmike të historive, nga të cilat pesë të parat (me [[Fernandel|Fernandelin]] si Don Camillo dhe Gino Cervin si kryetarin e bashkisë) patën shumë sukses. Pesë filmat e parë (që paraqesin qytetin imagjinar të Ponterattos, të përshkruar nga Guareschi, të identifikuar në komunën emiliane të Brescellos ), të prodhuar nga kompania e prodhimit Cineriz dhe me [[Fernandel]] në rolin e Don Camillo janë: * ''Don Camillo'' (me regji nga Julien Duvivier, 1952) * ''Kthimi i Don Camillo-s'' (me regji nga Julien Duvivier, 1953) * ''Don Camillo dhe Peppone i Nderuar'' (me regji nga Carmine Gallone, 1955) * ''Don Camillo, Monsignor... por jo shumë'' (me regji nga Carmine Gallone, 1961) * ''Shoku Don Camillo'' (drejtuar nga Luigi Comencini, 1965) Në [[1970|vitin 1970,]] filluan xhirimet e filmit ''“Don Camillo ei giovani d'oggi”'', por filmi nuk u përfundua kurrë për shkak të sëmundjes së Fernandel, e cila më vonë rezultoi fatale. Më vonë u realizuan edhe dy filma të tjerë: * “Don Camillo dhe të Rinjtë e Sotëm” (1972) u realizua me Gastone Moschin në rolin e Don Camillo dhe Lionel Stander në atë të Peppones. * Një ''[[Rixhirimi|ribërje]]'' u filmua më në fund në vitin 1983, me titull <nowiki><i id="mwAr8">Don Camillo</i></nowiki> ''(Bota e Don Camillo-s)'', me [[Terence Hill]] në rolin e ripërtërirë të priftit luftarak dhe Colin Blakely si homologun e tij komunist. === Përshtatjet televizive === * Midis serialeve të shumta televizive të bazuara në tregimet e Guareschi-t, ia vlen të përmendet ai i prodhuar nga [[BBC]] angleze në [[1981|vitin 1981]] me titull ''Bota e Vogël e Don Camillo-s'' . == Guareschi dhe politika == "Duke arritur në fund të vitit 1963, bëj llogaritë dhe vërej se, ndërsa unë vazhdoj të kem vetëm dy vjet më pak se gruaja ime, djali im dhe vajza ime kanë arritur të kenë respektivisht 32 dhe 35 vjet më pak se unë. Një gjë që, qoftë edhe vetëm dhjetë vjet më parë, ishte krejtësisht ndryshe." Guareschi argumentoi kundër politikës ekonomike republikane, e cila sipas tij ishte tepër statiste, duke mbrojtur pozicionet ekonomike të bazuara në iniciativën private, në kundërshtim me idetë më të përhapura mbi këtë çështje në [[Democrazia Cristiana|Demokracinë Kristiane]], dhe në përgjithësi duke sulmuar përhapjen gjithnjë e në rritje të konformizmit në shoqërinë italiane, duke parashikuar me kalimin e viteve kritika të caktuara të lëvizjes së vitit 1968 . Në vitet e tij të fundit, ato të bashkëpunimit të tij me Il ''Borghese'', Guareschi kritikoi risitë fetare të prezantuara nga [[Këshilli i dytë Vatikanor|Koncili i Dytë i Vatikanit]] (duke mbrojtur Meshën Latine ) dhe progresivizmin fetar në përgjithësi, duke mbrojtur traditën katolike nga ajo që ai ironikisht e quajti " ''de-Pacellizim'' ", duke iu referuar de-stalinizimit sovjetik dhe [[Piu XII|Papa Pius XII]], i lindur Eugenio Pacelli. Përsëri nga faqet e Il ''Borghese,'' Guareschi nisi kritika të ashpra ndaj Amintore Fanfani, [[Aldo Moro]] dhe DC në përgjithësi, duke i akuzuar ata për bashkëpunim me të majtën. Komediani kritikoi në mënyrë të barabartë kulturën e komunizmit sovjetik dhe atë të [[Konsumizmi|konsumizmit]] të tepruar kapitalist amerikan, ndërsa përkundrazi ai vlerësoi "Kishën martire", domethënë Kishën e Evropës Lindore, viktimë e persekutimit komunist, duke shprehur admirim të madh për Kardinalin hungarez József Mindszenty dhe duke tërhequr kritika të shumta nga katolikët militantë, duke përfshirë edhe për gjykime ironikisht negative mbi autoritetet e larta të hierarkisë kishtare. [[Skeda:Targa_ricordo_Guareschi.JPG|parapamje|Pllakë përkujtimore në qendër të [[Parma|Parmës]]]] Nuk ka dyshim se ai duhej të duronte, nga njëra anë, izolimin e parashikueshëm të së majtës, duke pasur parasysh armiqësinë e tij të deklaruar ndaj ideve dhe vizionit politik të Partisë Komuniste; nga ana tjetër, ka një mungesë të qartë njohjeje edhe nga ata, shkrimet e të cilëve ai i kishte favorizuar kaq shpesh: centrizmi katolik, i përfaqësuar në Itali nga Demokratët e Krishterë. Marrëdhënia e tij me fashizmin ishte po aq e paqëndrueshme dhe e diskutueshme; menaxhimi i një platforme [[Satira|satirike]] nën një regjim autoritar që [[Censurimi|censuronte]] çdo formë shprehjeje ka të ngjarë të kishte kërkuar një lojë delikate kompromise për të mbijetuar. Nga mërgimi, Umberto II i Savojës i dha atij nderin e Oficerit të Madh të Kurorës së Italisë . == Citate rreth Guareschi-t == {{Blockquote|Për një kohë, emri i Giovanni Guareschi-t ishte burim polemikash jo vetëm në peizazhin politik dhe social të periudhës pas-luftës, por edhe në qarqet letrare, ku ai ra, të paktën pjesërisht, viktimë e syllogizmit të marrë se një shkrimtar i djathtë—e lëre më një fashist—nuk mund të jetë kurrë 'i madh', as të meritojë të merret seriozisht. [...] Guareschi është ndoshta një tregimtar shumë më i mirë në romanet e tij dhe në veprat e tij me humor të vërtetë, të cilat gjithmonë kanë atë nuancë pasioni dhe serioziteti që i mbush me një 'melankoli hyjnore' lirike.|[[Giorgio Barberi Squarotti]]}} {{Blockquote|Per rimanere [[libertà|liberi]] bisogna, a un bel momento, prendere senza esitare la via della prigione.|Giovannino Guareschi<ref>Da No, niente appello, Candido, 23 aprile 1954.</ref>}}"Emri i Giovanni Guareschi-t ka qenë, për disa kohë, një mollë sherri jo vetëm në ngjarjet politike dhe në zakonet e pasluftës, por edhe për sa i përket bisedës mbi letërsinë. Ai ra viktimë, të paktën pjesërisht, në këtë fushën e fundit, prej një silogjizmi budalla se një shkrimtar i djathtë, e lëre më pastaj një fashist, nuk mund të jetë kurrë i «madh», e as që meriton të merret parasysh. [...] Guareschi, mbase është rrëfyes shumë më i mirë në romanet dhe në faqet hapur humoristike, të cilat kanë gjithmonë atë notë pasioni dhe serioziteti që sjell brenda tyre «melankolinë hyjnore» lirike." (Giorgo Barberi Squarotti) == Vepra == === Seria ''"Bota e Vogël"'' === * ''Një Botë e Vogël. Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1948. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe kopeja e tij'', Milano, Rizzoli, 1953. * ''Një botë e vogël. Don Camillo, Shoqëruesi'', Milano, Rizzoli, 1963. * ''Një botë e vogël. Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'', Milano, Rizzoli, 1969. * ''Njerëz si kjo - Një botë e vogël'', Milano, Rizzoli, 1980. * ''Spumarino i zbehtë . Bota e Vogël'', Milano, Rizzoli, 1981. * ''Imigranti i Dhjetë i Paligjshëm . Një Botë e Vogël Borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1982. * ''Ne të Boscaccio-s . Një botë e vogël borgjeze'', Milano, Rizzoli, 1983, ISBN 88-17-65402-7 . * ''Viti i Don Camillo-s'', Milano, Rizzoli, Prill 1986, ISBN 88-17-65351-9 . * ''The Breviary of Don Camillo'', redaktuar nga Alessandro Pronzato, Milan, Rizzoli, 1994, ISBN 88-17-66329-8 . * ''Përshëndetje Don Camillo'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66062-0 * ''Don Camillo dhe Don Chichì (Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm)'', Milano, Rizzoli, 1996, ISBN 88-17-66407-3 . [botim i plotë i ''Don Camillo dhe të rinjtë e sotëm'' ] * {{Cite book |title=Don Camillo della Bassa |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn= |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''People Like This'' dhe ''The Pale Spumarino'' ] * {{Cite book |title=Piccolo mondo borghese |publisher=Rizzoli |year=1998 |location=Milano |language=it}} [përmban koleksionet ''Klandestini i Dhjetë'' dhe ''Ne i Boscaccio-s'' ] * ''I gjithë Don Camillo. Një botë e vogël'', 3 vëllime, Milan, Rizzoli, 1998, ISBN 88-17-68005-2 . * ''Don Camillo. Ungjilli i të thjeshtës. 12 tregime nga Giovannino Guareschi me koment nga Giacomo Biffi, Giovanni Lugaresi, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'', Milano, Ancora, 1999, ISBN 88-7610-771-1 . * ''Më jep dorën, Don Camillo. Teologjia sipas Peppone. 14 tregime nga Giovannino Guareschi me komente nga Michele Brambilla, Giovanni Lotto, Giovanni Lugaresi, Alessandro Maggiolini, Giorgio Torelli, Alessandro Gnocchi dhe Mario Palmaro'' . Milano, Ankora, 2000, ISBN 88-7610-870-X . * ''Don Camillo dhe Peppone'', Collana Firme Oro n.5, Milano, Rizzoli, 2007, ISBN 978-88-486-0355-3 . [Përmban: ''Don Camillo'', ''Don Camillo dhe kopeja e tij'', ''shoqëruesi i Don Camillo'', ''Don Camillo dhe Don Chichi'' ] === Vepra të tjera === ''[[Zbulimi i Milanos]]'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Fat i quajtur Klotilde]]. Një roman dashurie dhe aventure me një devijim të rëndësishëm i cili, megjithëse me natyrë personale, përshtatet në mënyrë të shkëlqyer në rrëfim dhe e forcon atë, duke e bërë edhe më të larmishëm dhe interesant'', Milano, Rizzoli, 1941. * ''[[Burri në internat]]. Një roman argëtues'', Milano, Rizzoli, 1944. * ''[[Tregimi i Krishtlindjeve]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. * ''[[Italia e Përkohshme. Albumi i pasluftës]]'', Milano, Rizzoli, 1947. * ''[[Varia]]''. Tregime të përziera, të vjetra e të reja'', Milano, Rizzoli, 1948.'' * ''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943–1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. * ''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. * ''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. * ''[[Vita in famiglia]]'', Milan, Rizzoli, 1968. * ''L'Italia in graticola'', Milan, Edizioni del Borghese, 1968 * ''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X * ''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 ** ''Kush Ëndërron Për Gërania të Reja? "Autobiografia"'', e redaktuar nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. ** ''[[Jeta me Gio]] Jeta në Familje & Tregime të Tjera'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 ** ''Vetëm për argëtim. Shënime fotografike nga Giovannino Guareschi. Fotografitë e tij nga viti 1934 deri në 1952'', redaktuar nga C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. ** ''Kujdes nga ata të dy'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 ** ''Zi e bardhë. Giovannino Guareschi në Parma, 1929–1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. ** ''Vajza e Marshallit. Nga Lambrate në Kremlin: dashuri, spiunazh, histori, gjeografi, UPIM dhe BRSS, një foto-komiks nga Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X ** ''Baffo rrëfen'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X ** ''Chico dhe tregime të tjera'', Parma, Monte Università Parma, 2004. ** ''Guareschi në 'Corriere' 1940–1942'', Redaktuar nga Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [korespondencë me redaktorin e [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. ** ''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. ** === Vepra të plota === * {{Cite book |title=Fantasie della bionda. Scene da un romanzo all'antica |publisher=Rizzoli |year=1995 |isbn=978-88-176-6479-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Milano 1947-1949: Guareschi e la Radio |publisher=Rizzoli |year=2007 |isbn=978-88-170-1950-7 |location=Milano |language=it}} * ''Il grande diario. Giovannino cronista del lager. 1943-1945'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-01997-2. * ''L'opera grafica. 1925-1968'', a cura di G. Casamatti, Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-17-02725-0. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1939-1952. Vol. 1'', Milano, Rizzoli, 2010, ISBN 978-88-17-04558-2. * ''La famiglia Guareschi. Racconti di una famiglia qualunque 1953-1968. Vol. 2'', Milano, Rizzoli, 2011, ISBN 978-88-17-05327-3. * {{Cite book |title=Don Camillo e Peppone |publisher=Rizzoli |year=2011 |isbn=978-88-586-1736-6 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=I Racconti di Nonno Baffi |publisher=Rizzoli |year=2012 |isbn=978-88-586-3684-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=L'umorismo di Giovannino senza baffi |publisher=Rizzoli |year=2013 |isbn=978-88-170-6437-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Il dottor Mabuse. Il primo fumetto pubblicato sul «Bertoldo» nel 1937. Una favola contro le dittature |publisher=Libreria Ticinum |year=2018 |isbn=978-88-995-7446-8 |language=it}} * {{Cite book |title=Giovannino nei lager |publisher=Rizzoli |year=2018 |isbn=978-88-170-6997-7 |location=Milano |language=it}} [include: ''Favola di Natale'', ''Diario clandestino'', ''Ritorno alla base''] ==== Përmbledhje shkrimesh mbi ''Kandidin'' ==== * {{Cite book |title=Mondo Candido 1946-1948 |publisher=Rizzoli |year=1991 |isbn=978-88-171-1176-8 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1948-1951 |publisher=Rizzoli |year=1992 |isbn=978-88-171-1061-7 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1951-1953 |publisher=Rizzoli |year=1997 |isbn=978-88-176-6408-0 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1953-1958 |publisher=Rizzoli |year=2003 |isbn=978-88-170-1486-1 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Mondo Candido 1958-1960 |publisher=Rizzoli |year=2006 |isbn=978-88-170-2851-6 |location=Milano |language=it}} == Programet e radios Rai == * ''Zotërinj, hyni në gjykatë!'' (gjyq javor në radio me jurinë popullore të radios), 1948. == Filmografia == * ''Zemërimi'' (film i vitit 1963 në dy pjesë: njëri i drejtuar nga Guareschi, tjetri nga [[Pier Paolo Pasolini]] ) * ''Giovannino Guareschi - Nuk do të vdes edhe nëse më vrasin'' (drama Rai 2025 me protagonist Giuseppe Zeno ) "Për të ndërtuar biografinë qytetare të Guareschi-t duhet të njohim tri paradokset e tij: pas dy vitesh në kampet naziste të përqendrimit, ai u konsiderua si fashist; pasi fitoi betejën në vitin '48, duke mbështetur partinë Demokracia Kristiane të De Gasperi-t, përfundoi në burg për shkak të padisë së po këtij De Gasperi-t; pasi i humanizoi komunistët, themeloi javoren më efikase në luftën kundër komunizmit dhe aty shkroi librin e parë të zi të komunizmit." (Marcello Veneziani, Parathënie e librit të Marco Ferrazzoli-t, "Jo vetëm Don Camillo", shtëpia botuese L'uomo libero.){{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} == Shënime == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} * Gian Franco Venè, ''Don Camillo, Peppone dhe Kompromisi Historik'', Milano, Sugarco, 1977. * Beppe Gualazzini, ''Guareschi'', Milano, Editoriale Nuova, 1981. * Beppe Gualazzini, ''Fury of Giovannino:'' ''Jeta dhe jeta e vështirë e Guareschi'', Milano, Luni Editore, 2021. * ''Giovannino Guareschi dhe bota e tij'', Antologji për shkollën e mesme nga Cassinotti, Gilli, Airoldi (Atlas, Bg), 1991. * Giovannino Guareschi, ''Kush ëndërron për geraniume të reja?'' ''Autobiografi'', shkrime (nga letrat e tij, të rirregulluara nga fëmijët e tij) të redaktuara nga Alberto dhe Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Milan '36-'43: Guareschi dhe Bertoldo'', Milan, Rizzoli, 1994. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Fantazitë e bjondes'', Milano, Rizzoli, 1995. * Alberto dhe Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Historitë e një familjeje të zakonshme, 1939–1952'', Milano, Rizzoli, 2010. * Alberto & Carlotta Guareschi, ''Familja Guareschi:'' ''Tregime për një familje të zakonshme II, 1952–1968'', Milano, Rizzoli, 2010. * Marco Ferrazzoli, ''Guareschi.'' ''Heretiku i të qeshurit'', Costantino Marco, Cosenza, 2001, ISBN 88-85-350-80-1 . * Giorgio Torelli, ''mustaqet e Guareschi'', Milano, Àncora, 2006, ISBN 978-88-514-0405-5 . * Stefano Beltrami-Elena Bertoldi, ''Bikarbonat dhe mente.'' ''Giovannino Guareschi, miku i ditëve të vështira'', GAM Editore, 2007, ISBN 978-88-890-4433-9 . * Guido Conti, ''Giovannino Guareschi.'' ''Biografia e një shkrimtari'', Milano, Rizzoli, 2008, ISBN 978-88-170-1949-1 . * Giorgio Casamatti-Guido Conti, ''Giovannino Guareschi, Lindja e një humoristi.'' ''Pazari dhe Satira në Parma nga 1908 deri në 1937'', Parma, MUP, 2008. * Riccardo Esposito, ''Don Camillo dhe Peppone.'' ''Kronika kinematografike nga Lugina e Po-s 1951-1965'', Le Mani - Microart's, Recco, 2008 ISBN 978-88-801-2455-9 . * Marco Ferrazzoli, ''Jo vetëm Don Camillo'', Njeriu i Lirë, Arco, 2008. * {{Cite book |last=Guareschi Montagna |first=Giuliano |title=Una vita per mio padre, Giovannino Guareschi |date= |publisher=[[Diabasis]] |year=2009 |isbn=978-88-8103-545-8 |location=Reggio Emilia |pages=256}} ( [https://issuu.com/diabasisedizioni/docs/una_vita_per_mio_padre_-_anteprima versioni dixhital] ) * Giuseppe Polimeni, redaktuar nga, ''Duke ecur lart e poshtë alfabetit.'' ''Italishtja nga Peppone te Don Camillo'', Botimet Santa Caterina, Pavia, 2010 * Ubaldo Giuliani-Balestrino, ''Korrespondenca Churchill-Mussolini në dritën e gjyqit Guareschi'', Romë, Settimo Sigillo, 2010. * Mario Bussoni, ''Shëtitje me Don Camillo:'' ''Një udhëzues për botën e vogël të Giovannino Guareschi'', Fidenza, Mattioli 1885, 2010, ISBN 978-88-6261-127-5 . * [[Alberto Mazzuca]], ''Stilolapsa me sarkazëm.'' ''Gazetarët e mëdhenj tregojnë historinë e Republikës së Parë'', Minerva, Bolonja, 2017, ISBN 978-88-7381-849-6 . * Ubaldo Giuliani, ''Guareschi kishte të drejtë'', Romë, I libri del borghese, 2018. * Giulio Vignoli, ''Republika Italiane:'' ''Nga Mashtrimi dhe Grushti i Shtetit i vitit 1946 deri në Ditët e Sotme'', Romë, Settimo Sigillo, botimi i 2-të, 2018. == Projekte të tjera == {{Div col}} *''[[La scoperta di Milano]]'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il destino si chiama Clotilde]]. Romanzo d'amore e di avventura con un'importante digressione la quale, per quanto d'indole personale, si innesta mirabilmente nella vicenda e la corrobora rendendola vieppiù varia e interessante'', Milano, Rizzoli, 1941. *''[[Il marito in collegio]]. Romanzo ameno'', Milano, Rizzoli, 1944. *''[[La Favola di Natale]]'', Milano, Edizioni Riunite, 1946. *''[[Italia provvisoria. Album del dopoguerra]]'', Milano, Rizzoli, 1947. *''[[Lo zibaldino]]. Storie assortite vecchie e nuove'', Milano, Rizzoli, 1948. *''[[Diario Clandestino|Diario clandestino, 1943-1945]]'', Milano, Rizzoli, 1949. *''[[Corrierino delle famiglie]]'', Milano, Rizzoli, 1954. *''[[La calda estate di Gigino Pestifero]]'', Bologna, Il borgo, 1967. *''[[Vita in famiglia]]'', Milano, Rizzoli, 1968. *''L'Italia in graticola'', Milano, Edizioni del Borghese, 1968 *''[[Osservazioni di uno qualunque]]'', Milano, Rizzoli, 1988. ISBN 88-17-65454-X *''[[Ritorno alla base]]'', Milano, Rizzoli, 1989. ISBN 88-17-65439-6 *''Chi sogna nuovi gerani? "Autobiografia"'', a cura di Alberto e Carlotta Guareschi, Milano, Rizzoli, 1993. *''[[Vita con Gio']]. Vita in famiglia & altri racconti'', Milano, Rizzoli, 1995. ISBN 88-17-66406-5 *''Un po' per gioco. Fotoappunti di Giovannino Guareschi. Le sue fotografie dal 1934 al 1952'', a cura di C. Guareschi, Milano, Rizzoli, 2000. *''Attenti a quei due'', Milano, Ghisetti e Corvi, 2000. ISBN 88-8013-671-2 *''Bianco e Nero. Giovannino Guareschi a Parma, 1929-1938'', Milano, Rizzoli, 2001, ISBN 88-17-86889-2; Milano, BUR, 2019. *''La figlia del maresciallo. Da Lambrate al Cremlino: amore, spionaggio, storia, geografia, UPIM e URSS, Fotofumetto di Candido'', Milano, Rizzoli, 2002. ISBN 88-17-87129-X *''Baffo racconta'', Milano, Rizzoli, 2004. ISBN 88-17-00359-X *''Chico e altri racconti'', Parma, Monte Università Parma, 2004. *''Guareschi al «Corriere» 1940-1942'', A cura di Angelo Varni, Milano, Fondazione Corriere della Sera, 2007 [carteggio con il direttore del [[Corriere della Sera]] [[Aldo Borelli]]]. *''Caffè antico'', Alpignano, Tallone, 2008. * {{Cite book |title=La donna elefante. Elogio del correttore di bozze |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2014 |isbn=978-88-976-0872-1 |location=Milano |language=it}} *''L'umorismo''<nowiki>, Poschiavo, L'ora d'oro, 2015, ISBN 978-88-941233-0-2.</nowiki> * {{Cite book |title=Per scrivere t'amo ci vuole l'apostrofo? |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2016 |isbn=978-88-992-3442-3 |location=Milano |language=it}} * {{Cite book |title=Per chi votare |publisher=Edizioni Henry Beyle |year=2018 |isbn=978-88-992-3499-7 |location=Milano |language=it}} {{Div col end}} qvl63g840s6fk18ktydjguawlovzfui 1 401277 2985446 2026-05-29T20:37:59Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985446 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përfaqësuesi Special i Bashkimit Evropian]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985445 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20160304040919/http://www.ies.be/files/2012-02%20PB_0.pdf për lidhjen http://www.ies.be/files/2012-02%20PB_0.pdf. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 22:37 (CEST) afyewy5sgwhr9jslr3aomv6hswksc1x 1 401278 2985460 2026-05-29T21:15:31Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985460 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Qeveria e Rumanisë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985459 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20140710035459/http://arhiva.gov.ro/objectives__l2a112451.html për lidhjen http://arhiva.gov.ro/objectives__l2a112451.html. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 29 maj 2026 23:15 (CEST) 6iit7j4hdobkzfxcmpkd9qab190yaxq 0 401279 2985461 2026-05-29T21:15:43Z Leutrim.P 113691 Faqja u ridrejtua te [[Agjencioni për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës]] 2985461 wikitext text/x-wiki #RIDREJTO [[Agjencioni për Mbrojtjen e Mjedisit të Kosovës]] djnk8oy6vmcg4ezs987f2cw5n52mv6w 1 401280 2985484 2026-05-30T02:55:13Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985484 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rexhail Ismaili]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985483 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-per-integrim-ns_article-rexhail-ismaili-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 04:55 (CEST) tnaalaz38mjjjgmf18du6fxrwg9vh58 1 401281 2985495 2026-05-30T03:38:04Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985495 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Rolando Maran]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985494 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20260208235728/https://bresciacalcio.it/rolando-maran-e-il-nuovo-allenatore-del-brescia/ për lidhjen https://bresciacalcio.it/rolando-maran-e-il-nuovo-allenatore-del-brescia/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 05:38 (CEST) 50tgi1ciafxxvzu0vncxgm2wlvt723d 1 401282 2985510 2026-05-30T04:21:51Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]] 2985510 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2093149 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html për lidhjen http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html për lidhjen http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ për lidhjen http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 prill 2020 05:53 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 3 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2116614 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|dead link}} te lidhja http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20111002001024/http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html për lidhjen http://e-turkey.net/v/canakkale_gallipoli/canakkale_martyrs_memorial/canakkale_gelibolu_canakkale_martyrs_memorial_100_3761.JPG.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20150421031044/http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html për lidhjen http://www.anzacsite.gov.au/2visiting/turkish_canakkale.html. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20080916160133/http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/ për lidhjen http://www.360tr.com/canakkale/eceabat/abide/english/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 15 maj 2020 11:02 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Përmendorja e Dëshmorëve të Çanakalasë]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2561114 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20201116015536/https://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords për lidhjen http://www.miniaturk.com.tr/AramaSonuclari.asp?FileNumPosition=20&search=built&mode=allwords. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 16 qershor 2023 17:09 (CEST) ilzk6mwekmjcxrv5984ad134b1871sr 1 401283 2985514 2026-05-30T04:23:37Z MajavahBot 122738 U arkivuan 3 diskutime nga faqja [[Diskutim:Pleurad Xhafa]] 2985514 wikitext text/x-wiki {{Arkivi}} == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2796384 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823114320/https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/ për lidhjen https://www.berfrois.com/2016/06/vincent-w-j-van-gerven-oei-great-appropriation/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 11 maj 2025 07:26 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2819962 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823120257/https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/ për lidhjen https://qendrazeta.com/2021/11/06/each-strike-leads-to-the-next-blerta-hocia-diana-malaj-pleurad-xhafa-ergin-zaloshnja/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 28 korrik 2025 20:55 (CEST) == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Pleurad Xhafa]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2834799 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823120256/https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/ për lidhjen https://qendrazeta.com/2022/03/31/pleurad-xhafa-irreconcilability-as-an-act-of-love/. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20240823111153/https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/ për lidhjen https://qendrazeta.com/sq/2014/10/01/cmimi-ardhje-2014-2/. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 13 shtator 2025 03:32 (CEST) p0fqpiosh8qzm31ec8v0hc0pb575ot1 1 401284 2985530 2026-05-30T06:33:56Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985530 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sashko Atanasov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985529 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190922153545/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-atanasov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-atanasov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 08:33 (CEST) pyqvtknn7j0lf8yophian93th3of9zy 1 401285 2985532 2026-05-30T06:35:42Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985532 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sashko Kostov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985531 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20190826082332/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-kostov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sashko-kostov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 08:35 (CEST) d3rksuwgu3kndjm8hf5kbsc3wyxysqa 1 401286 2985534 2026-05-30T06:37:57Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985534 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sasho Pockov]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985533 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029141529/https://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sasho-pockov-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/lidhja-socialdemokrate-e-maqedonise-16-ns_article-sasho-pockov-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 08:37 (CEST) hlrzyuykxuybjqoukhycjnsxbqc09o0 1 401287 2985536 2026-05-30T06:39:38Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985536 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sasho Vasilevski]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985535 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029135827/https://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-sasho-vasilevski-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/vmro-dpmne-16-ns_article-sasho-vasilevski-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 08:39 (CEST) q5ohi90ds4g2rlwmn39sezvlnizmv8n 1 401288 2985538 2026-05-30T07:01:07Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985538 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 2 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Selvie Saliu]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985537 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170910220432/http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-p-r-integrim-db496a50-ad86-4fa8-90e9-b52176b2bf8e-ns_article-selvie-saliu-02.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-p-r-integrim-db496a50-ad86-4fa8-90e9-b52176b2bf8e-ns_article-selvie-saliu-02.nspx. *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20170911162307/http://sobranie.mk/current-structure-2014-2018-ns_article-selvije-saliu-2014-en.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/current-structure-2014-2018-ns_article-selvije-saliu-2014-en.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 09:01 (CEST) rn2rv51g7axkla4rulxv76fwag0kcue 1 401289 2985540 2026-05-30T07:10:46Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985540 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 0 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Sena Kalıp]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985539 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.tgrthaber.com/mavikadin/ruhun-duymazin-elifi-sena-kalip-kimdir-kac-yasinda-oynadigi-diziler-ve-instagram-hesabi. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.tgrthaber.com/mavikadin/ruhun-duymazin-elifi-sena-kalip-kimdir-kac-yasinda-oynadigi-diziler-ve-instagram-hesabi. *U shtua etiketa {{tlx|lidhje e vdekur}} te lidhja https://www.tgrthaber.com/mavikadin/ruhun-duymazin-elifi-sena-kalip-kimdir-kac-yasinda-oynadigi-diziler-ve-instagram-hesabi. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 09:10 (CEST) 88x9v2n9wdbrlgcrlqpjflasuzchiek 1 401290 2985544 2026-05-30T07:54:18Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985544 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shavniku]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985543 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20251123190248/http://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx për lidhjen https://www.monstat.org/uploads/files/popis%202021/podaci/naselja%20popis%202023.xlsx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 09:54 (CEST) 3vajfmrkb4qyymefpyhxzpruus96ob2 3 401291 2985545 2026-05-30T08:41:59Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2985545 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Keqe}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 30 maj 2026 10:41 (CEST) 3zkhn4rudcgo0wgv4robn5fp0nxqh6j 3 401292 2985546 2026-05-30T08:42:35Z Komuniteti 117282 Mirëpritje 2985546 wikitext text/x-wiki {{Stampa:Tung|realName=|name=Elker 1958}} -- [[Përdoruesi:Komuniteti|Komuniteti]] ([[Përdoruesi diskutim:Komuniteti|diskutimet]]) 30 maj 2026 10:42 (CEST) cveegx2lufog4ho9k05sylu5597fdb9 1 401293 2985550 2026-05-30T09:36:05Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985550 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shpresa Hadri]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985549 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20191029145914/https://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-per-integrim-ns_article-shpresa-hadri-16-al.nspx për lidhjen http://sobranie.mk/bashkimi-demokratik-per-integrim-ns_article-shpresa-hadri-16-al.nspx. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 11:36 (CEST) rp6qkgizxedp20kpihqmv1l8cfifep6 1 401294 2985552 2026-05-30T09:39:49Z InternetArchiveBot 115207 Ndryshime te burimet/lidhjet e jashtme.) #IABot (v2.0.9.5 2985552 wikitext text/x-wiki == Internet Archive Bot == Përshëndetje, redaktorë! Sapo ndryshova 1 lidhje të jashtme te artikulli ''[[Shpërngulja e detyruar]]''. Ju lutem, shpenzoni pak kohë për të shqyrtuar [https://sq.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=2985551 redaktimin tim]. Nëse keni ndonjë pyetje ose dëshironi që t'i injoroj lidhjet apo faqet krejtësisht në të ardhmen, ju lutem, vizitoni [[:m:InternetArchiveBot/FAQ/sq|këtë faqe]] për informacione të mëtejshme. Ndër të tjera, aty mund të gjeni dhe informacion se si mund të rregulloni problemet që mund të kem shkaktuar. Kam bërë këto ndryshime: *U shtua ky version i arkivuar i faqes https://web.archive.org/web/20220928083838/https://news.un.org/en/story/2022/05/1118772 për lidhjen https://news.un.org/en/story/2022/05/1118772. Gjithë të mirat!—[[:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:Courier New">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|Raportoni probleme]])</span> 30 maj 2026 11:39 (CEST) 91yuktjfl523cjp53x7xfe6a9wfronu 0 401295 2985554 2026-05-30T09:59:18Z Etnolinguistike 140995 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1336586969|Cherry Valentine: Gypsy Queen and Proud]]" 2985554 wikitext text/x-wiki '''''Cherry Valentine: Gypsy Queen and Proud''''' është një film dokumentar anglez i vitit 2022, me regji të Pete Grant-it, i cili u transmetua në BBC Three dhe më pas në WOW Presents Plus . <ref>{{Cite web |last=Brocklehurst |first=Harrison |date=25 January 2022 |title=We spoke to Drag Race UK's Cherry Valentine about her 'emotional' new documentary |url=https://thetab.com/uk/2022/01/25/cherry-valentine-gypsy-queen-and-proud-interview-237143 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125115651/https://thetab.com/uk/2022/01/25/cherry-valentine-gypsy-queen-and-proud-interview-237143 |archive-date=25 January 2022 |access-date=2 September 2022 |website=The Tab |language=en-GB}}</ref> <ref>{{Cite web |date=7 February 2022 |title=Drag Race UK's Cherry Valentine 'absolutely terrified' to make BBC doc about LGBTQ Travellers |url=http://attitude.co.uk/article/drag-race-uks-cherry-valentine-absolutely-terrified-to-make-bbc-doc-about-lgbtq-travellers/26578/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220208203354/https://attitude.co.uk/article/drag-race-uks-cherry-valentine-absolutely-terrified-to-make-bbc-doc-about-lgbtq-travellers/26578/ |archive-date=8 February 2022 |access-date=2 September 2022 |website=Attitude |language=en}}</ref> Dokumentari tregon historinë e George Ward-it që largohet nga komuniteti i <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Romanichal" rel="mw:ExtLink" title="Romanichal" class="cx-link" data-linkid="72">English Traveller (Gypsy)</a> në Darlington sepse u refuzua nga anëtarët e komunitetit kur u deklarua si homoseksual. <ref>{{Cite web |last=Smoke |first=Ben |date=2 February 2022 |title='I adore my community': Cherry Valentine is a Gypsy queen and proud |url=https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/55370/1/cherry-valentine-is-a-gypsy-queen-and-proud-interview-bbc-three |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306021036/https://www.dazeddigital.com/film-tv/article/55370/1/cherry-valentine-is-a-gypsy-queen-and-proud-interview-bbc-three |archive-date=6 March 2022 |access-date=2 September 2022 |website=Dazed}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Maidment |first=Adam |date=30 January 2022 |title=Drag Race UK star reveals battle growing up gay in Traveller community |url=https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/tv/drag-race-uk-star-cherry-22897817 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220213152511/https://www.manchestereveningnews.co.uk/news/tv/drag-race-uk-star-cherry-22897817 |archive-date=13 February 2022 |access-date=2 September 2022 |website=Manchester Evening News}}</ref> Ward-i la shtëpinë kësisoj dhe filloi jetën e tij të re si Cherry Valentine, një [[:en:Drag_queen|drag alter-ego]] . <ref>{{Cite web |title=Cherry Valentine: Gypsy Queen and Proud |url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p0bgrsh8 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220615214645/https://www.bbc.co.uk/programmes/p0bgrsh8 |archive-date=2022-06-15 |access-date=2022-09-02 |website=[[BBC Three]]}}</ref> Në dokumentar, Ward-i kthehet në komunitet për të parë se si mund të performojë si artist drag dhe të ruajë identitetin e tij si [[:en:Romanichal|English Traveller (Gypsy)]]. <ref>{{Cite web |last=Harrison |first=Phil |date=21 January 2022 |title=The Afterparty to All of Us Are Dead: the seven best shows to stream this week |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/jan/21/the-afterparty-to-all-of-us-are-dead-the-seven-best-shows-to-stream-this-week |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419101552/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/jan/21/the-afterparty-to-all-of-us-are-dead-the-seven-best-shows-to-stream-this-week |archive-date=19 April 2022 |access-date=2 September 2022 |website=The Guardian}}</ref> <ref>{{Cite web |last=Conner-Hill |first=Rachel |date=27 January 2022 |title=Darlington drag queen on growing up as gay in traveller community ahead of BBC show |url=https://www.thenorthernecho.co.uk/news/19875804.cherry-valentine-speaks-growing-gay-darlingtons-traveller-community/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220405133537/https://www.thenorthernecho.co.uk/news/19875804.cherry-valentine-speaks-growing-gay-darlingtons-traveller-community/ |archive-date=5 April 2022 |access-date=2 September 2022 |website=The Northern Echo}}</ref> Në fund të dokumentarit shfaqet një homazh i shkurtër përkujtimor për George Ward-in, i cili kreu vetëvrasje më 18 shtator 2022. <ref>{{Cite web |last=Billson |first=Chantelle |date=2023-02-10 |title=Cherry Valentine struggled with Drag Race fame before death, inquest told |url=https://www.thepinknews.com/2023/02/10/cherry-valentine-took-own-life-over-struggle-with-fame/ |access-date=2023-04-17 |website=PinkNews}}</ref> [[Kategoria:Stampa film date me 1 datë publikimi]] [[Kategoria:Filma 2022]] [[Kategoria:Artikull me përshkrim të shkurtër]] oj1yrz04zksb121o63ho7lrebwyvpgy 0 401296 2985555 2026-05-30T10:00:00Z ATUFAA 166978 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1350179548|Oscar Wilde bibliography]]" 2985555 wikitext text/x-wiki   Kjo është një '''bibliografi e veprave të [[Oscar Wilde]]''' (1854–1900), një shkrimtar [[Irlandezët|irlandez]] i periudhës së vonë viktoriane. I kujtuar kryesisht sot si [[dramaturg]], veçanërisht për ''veprën "Rëndësia e të qenit serioz"'' dhe si autor i ''[[The Picture of Dorian Gray|"Portreti i Dorian Gray"]]'' ; vepra e Wilde përfshin kritika, poezi, letërsi për fëmijë dhe pjesë të zgjedhura revistash, ligjeratash dhe gazetari. Është botuar gjithashtu edhe korrespondenca e tij private. <ref>{{Cite web |title=Wilde Meant that Letterally: An Analysis of the Correspondence of Oscar Wilde {{!}} COVE |url=https://editions.covecollective.org/content/wilde-meant-letterally-analysis-correspondence-oscar-wilde |access-date=2026-04-18 |website=editions.covecollective.org}}</ref> Wilde u shpall i falimentuar për të paguar shpenzimet ligjore pas dënimit për " sjellje të turpshme ", dhe sendet e tij - duke përfshirë dorëshkrime, letra, libra dhe vëllime prezantimi të të gjitha figurave kryesore letrare të kohës së tij - u shitën në ankand. Kjo i ka bërë studimet bibliografike (dhe biografike) të veprave të pabotuara akoma më të vështira, pasi ato janë të shpërndara gjerësisht, disa në pronësi private. Përmbledhja më e madhe e letrave, dorëshkrimeve dhe materialeve të tjera të Wilde që lidhen me rrethin e tij letrar ndodhen në Bibliotekën Memoriale William Andrews Clark . <ref>{{Cite web |title="Register of the Oscar Wilde and his Literary Circle Collection of Papers, 1819-1953" |url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224001533/http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb |archive-date=2010-12-24 |access-date=2011-02-02}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Oscar Wilde and the 1890s |url=http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040812044606/http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm |archive-date=August 12, 2004 |website=humnet.ucla.edu |publisher=[[William Andrews Clark Memorial Library]]}}</ref> Një numër letrash dhe dorëshkrimesh të Wilde mund të gjenden gjithashtu në Bibliotekën Britanike, si dhe në përmbledhje publike dhe private në të gjithë Britaninë, Shtetet e Bashkuara dhe Francë. <ref>{{Cite web |title=British Library symbolically reinstates Oscar Wilde’s Reader Pass |url=https://www.bl.uk/about/press/releases/british-library-symbolically-reinstates-oscar-wildes-pass |access-date=2026-04-18 |website=www.bl.uk |language=en}}</ref> * " Filozofia e veshjes " Botuar për herë të parë në ''The New-York Tribune'' (1885), botuar për herë të parë në formë libri në [http://www.oscarwildeondress.com ''Oscar Wilde On Dress''] (2013). * " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " Botuar për herë të parë në <nowiki><i id="mwMA">Shekullin e Nëntëmbëdhjetë</i></nowiki> (1889), ribotuar në ''Qëllimet'' (1891). * "Pena, Laps dhe Helm" Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1889), ribotuar në ''Intentions'' (1891). <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=Pen, Pencil, and Poison |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/essay/pen-pencil-and-poison |access-date=2026-04-18 |website=American Literature |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Verifying… |url=https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html |access-date=2026-04-18 |website=www.wilde-online.info}}</ref> * " Shpirti i Njeriut nën Socializëm " Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1891), ribotuar në ''The Soul of Man'' (1895), botuar privatisht. (" [[wikisource:The Soul of Man Under Socialism|Shpirti i Njeriut nën Socializëm]] " në [[Wikisource]] ) * ''Qëllime'' (1891) Wilde i rishikoi dialogjet e tij mbi temat estetike për botim në këtë vëllim, i cili përfshin: ** " Kritiku si Artist " ** " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " ** "E Vërteta e Maskave" <ref>{{Cite web |title=Verifying… |url=https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html |access-date=2026-04-19 |website=www.wilde-online.info}}</ref> * "Fraza dhe Filozofi për Përdorimin e të Rinjve" botuar për herë të parë në revistën studentore të Oksfordit ''The Chameleon'', dhjetor 1894) (" [[wikisource:Phrases and Philosophies for the Use of the Young|Fraza dhe Filozofi për Përdorimin e të Rinjve]] " në Wikisource) * "Disa maksima për mësimdhënien e të mbiarsimuarve" <ref>[http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm Maxims] kingkong.demon.co.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211165008/http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm|date=2010-02-11}}</ref> Botuar për herë të parë, në mënyrë anonime, në numrin e 17 nëntorit 1894 të Saturday Review. == Referencat == [[Kategoria:LGBTQ]] pufx3b400ontwa8w5ge8i1xm7z63vlq 2985556 2985555 2026-05-30T10:00:24Z Quinlan83 132535 Fix 2985556 wikitext text/x-wiki Kjo është një '''bibliografi e veprave të [[Oscar Wilde]]''' (1854–1900), një shkrimtar [[Irlandezët|irlandez]] i periudhës së vonë viktoriane. I kujtuar kryesisht sot si [[dramaturg]], veçanërisht për ''veprën "Rëndësia e të qenit serioz"'' dhe si autor i ''[[The Picture of Dorian Gray|"Portreti i Dorian Gray"]]'' ; vepra e Wilde përfshin kritika, poezi, letërsi për fëmijë dhe pjesë të zgjedhura revistash, ligjeratash dhe gazetari. Është botuar gjithashtu edhe korrespondenca e tij private. <ref>{{Cite web |title=Wilde Meant that Letterally: An Analysis of the Correspondence of Oscar Wilde {{!}} COVE |url=https://editions.covecollective.org/content/wilde-meant-letterally-analysis-correspondence-oscar-wilde |access-date=2026-04-18 |website=editions.covecollective.org}}</ref> Wilde u shpall i falimentuar për të paguar shpenzimet ligjore pas dënimit për " sjellje të turpshme ", dhe sendet e tij - duke përfshirë dorëshkrime, letra, libra dhe vëllime prezantimi të të gjitha figurave kryesore letrare të kohës së tij - u shitën në ankand. Kjo i ka bërë studimet bibliografike (dhe biografike) të veprave të pabotuara akoma më të vështira, pasi ato janë të shpërndara gjerësisht, disa në pronësi private. Përmbledhja më e madhe e letrave, dorëshkrimeve dhe materialeve të tjera të Wilde që lidhen me rrethin e tij letrar ndodhen në Bibliotekën Memoriale William Andrews Clark . <ref>{{Cite web |title="Register of the Oscar Wilde and his Literary Circle Collection of Papers, 1819-1953" |url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224001533/http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb |archive-date=2010-12-24 |access-date=2011-02-02}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Oscar Wilde and the 1890s |url=http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040812044606/http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm |archive-date=August 12, 2004 |website=humnet.ucla.edu |publisher=[[William Andrews Clark Memorial Library]]}}</ref> Një numër letrash dhe dorëshkrimesh të Wilde mund të gjenden gjithashtu në Bibliotekën Britanike, si dhe në përmbledhje publike dhe private në të gjithë Britaninë, Shtetet e Bashkuara dhe Francë. <ref>{{Cite web |title=British Library symbolically reinstates Oscar Wilde’s Reader Pass |url=https://www.bl.uk/about/press/releases/british-library-symbolically-reinstates-oscar-wildes-pass |access-date=2026-04-18 |website=www.bl.uk |language=en}}</ref> * " Filozofia e veshjes " Botuar për herë të parë në ''The New-York Tribune'' (1885), botuar për herë të parë në formë libri në [http://www.oscarwildeondress.com ''Oscar Wilde On Dress''] (2013). * " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " Botuar për herë të parë në <nowiki><i id="mwMA">Shekullin e Nëntëmbëdhjetë</i></nowiki> (1889), ribotuar në ''Qëllimet'' (1891). * "Pena, Laps dhe Helm" Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1889), ribotuar në ''Intentions'' (1891). <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=Pen, Pencil, and Poison |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/essay/pen-pencil-and-poison |access-date=2026-04-18 |website=American Literature |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Verifying… |url=https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html |access-date=2026-04-18 |website=www.wilde-online.info}}</ref> * " Shpirti i Njeriut nën Socializëm " Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1891), ribotuar në ''The Soul of Man'' (1895), botuar privatisht. (" [[wikisource:The Soul of Man Under Socialism|Shpirti i Njeriut nën Socializëm]] " në [[Wikisource]] ) * ''Qëllime'' (1891) Wilde i rishikoi dialogjet e tij mbi temat estetike për botim në këtë vëllim, i cili përfshin: ** " Kritiku si Artist " ** " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " ** "E Vërteta e Maskave" <ref>{{Cite web |title=Verifying… |url=https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html |access-date=2026-04-19 |website=www.wilde-online.info}}</ref> * "Fraza dhe Filozofi për Përdorimin e të Rinjve" botuar për herë të parë në revistën studentore të Oksfordit ''The Chameleon'', dhjetor 1894) (" [[wikisource:Phrases and Philosophies for the Use of the Young|Fraza dhe Filozofi për Përdorimin e të Rinjve]] " në Wikisource) * "Disa maksima për mësimdhënien e të mbiarsimuarve" <ref>[http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm Maxims] kingkong.demon.co.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211165008/http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm|date=2010-02-11}}</ref> Botuar për herë të parë, në mënyrë anonime, në numrin e 17 nëntorit 1894 të Saturday Review. == Referencat == [[Kategoria:LGBTQ]] 19tm4r45fpvb03ksowu3h9e7oh3ekv9 2985583 2985556 2026-05-30T11:43:14Z ATUFAA 166978 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1350179548|Oscar Wilde bibliography]]" 2985583 wikitext text/x-wiki   Kjo është një '''bibliografi e veprave të [[Oscar Wilde]]''' (1854–1900), një shkrimtar [[Irlandezët|irlandez]] i periudhës së vonë viktoriane. I kujtuar kryesisht sot si [[dramaturg]], veçanërisht për ''veprën "Rëndësia e të qenit serioz"'' dhe si autor i ''[[The Picture of Dorian Gray|"Portreti i Dorian Gray"]]'' ; vepra e Wilde përfshin kritika, poezi, letërsi për fëmijë dhe pjesë të zgjedhura revistash, ligjeratash dhe gazetari. Është botuar gjithashtu edhe korrespondenca e tij private. <ref>{{Cite web |title=Wilde Meant that Letterally: An Analysis of the Correspondence of Oscar Wilde {{!}} COVE |url=https://editions.covecollective.org/content/wilde-meant-letterally-analysis-correspondence-oscar-wilde |access-date=2026-04-18 |website=editions.covecollective.org}}</ref> Wilde shpalli falimentin për të paguar shpenzimet ligjore pas dënimit për " sjellje të turpshme ", dhe sendet e tij - duke përfshirë dorëshkrime, letra, libra dhe vëllime prezantimi të të gjitha figurave kryesore letrare të kohës së tij - u shitën në ankand. Kjo i ka bërë studimet bibliografike (dhe biografike) të veprave të pabotuara akoma më të vështira, pasi ato janë të shpërndara gjerësisht, disa në pronësi private. Përmbledhja më e madhe e letrave, dorëshkrimeve dhe materialeve të tjera të Wilde që lidhen me rrethin e tij letrar ndodhen në Bibliotekën Memoriale William Andrews Clark . <ref>{{Cite web |title="Register of the Oscar Wilde and his Literary Circle Collection of Papers, 1819-1953" |url=http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101224001533/http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf338nb1zb |archive-date=2010-12-24 |access-date=2011-02-02}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Oscar Wilde and the 1890s |url=http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20040812044606/http://www.humnet.ucla.edu/humnet/clarklib/Clark%20Pages/Collection%20Links/Oscar%20Wilde%20and%20the%201890s.htm |archive-date=August 12, 2004 |website=humnet.ucla.edu |publisher=[[William Andrews Clark Memorial Library]]}}</ref> Një numër letrash dhe dorëshkrimesh të Wilde mund të gjenden gjithashtu në Bibliotekën Britanike, si dhe në përmbledhje publike dhe private në të gjithë Britaninë, Shtetet e Bashkuara dhe Francë. <ref>{{Cite web |title=British Library symbolically reinstates Oscar Wilde’s Reader Pass |url=https://www.bl.uk/about/press/releases/british-library-symbolically-reinstates-oscar-wildes-pass |access-date=2026-04-18 |website=www.bl.uk |language=en}}</ref> * " Filozofia e veshjes " Botuar për herë të parë në ''The New-York Tribune'' (1885), botuar për herë të parë në formë libri në [http://www.oscarwildeondress.com ''Oscar Wilde On Dress''] (2013). * " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " Botuar për herë të parë në <nowiki><i id="mwMA">Shekullin e Nëntëmbëdhjetë</i></nowiki> (1889), ribotuar në Q''ëllimet'' (1891). * "Pena, Laps dhe Helm" Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1889), ribotuar në Qëllimet (1891). <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=Pen, Pencil, and Poison |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/essay/pen-pencil-and-poison |access-date=2026-04-18 |website=American Literature |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Verifying… |url=https://www.wilde-online.info/pen,-pencil,-and-poison.html |access-date=2026-04-18 |website=www.wilde-online.info}}</ref> * " Shpirti i Njeriut nën Socializëm " Botuar për herë të parë në ''Fortnightly Review'' (1891), ribotuar në ''Shpirti i Njeriut'' (1895), botuar privatisht. (" [[wikisource:The Soul of Man Under Socialism|Shpirti i Njeriut nën Socializëm]] " në [[Wikisource]] ) * ''Qëllime'' (1891) Wilde rishikoi dialogjet e tij mbi temat estetike për botim në këtë vëllim, i cili përfshin: ** " Kritiku si Artist " ** " Shkatërrimi i Gënjeshtrës " ** "E Vërteta e Maskave" <ref>{{Cite web |title=Verifying… |url=https://www.wilde-online.info/the-truth-of-masks.html |access-date=2026-04-19 |website=www.wilde-online.info}}</ref> * "Fraza dhe Filozofi për Përdorim nga të Rinjtë" botuar për herë të parë në revistën studentore të Oksfordit ''The Chameleon'', dhjetor 1894) (" [[wikisource:Phrases and Philosophies for the Use of the Young|Fraza dhe Filozofi për Përdorim nga të Rinjtë]] " në Wikisource) * "Disa maksima për mësimdhënien e të mbiarsimuarve" <ref>[http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm Maxims] kingkong.demon.co.uk {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211165008/http://www.kingkong.demon.co.uk/gsr/maxims.htm|date=2010-02-11}}</ref> Botuar për herë të parë, në mënyrë anonime, në numrin e 17 nëntorit 1894 të Saturday Review. == Roman == * ''[[The Picture of Dorian Gray|"Portreti i Dorian Gray"]]'' (1890/1891) ishte romani i vetëm i plotë i Wilde-it. <ref>{{Cite book |last=Wilde |first=Oscar |url=https://www.perlego.com/book/2174410/the-complete-works-of-oscar-wilde-pdf |title=The Complete Works of Oscar Wilde |date=2016-09-27 |publisher=GENERAL PRESS |isbn=978-81-8032-020-0 |edition=1 |language=English}}</ref> Versioni i parë i "Portreti i Dorian Gray" u botua, në një formë shumë të redaktuar nga revista, si historia kryesore në botimin e korrikut 1890 të ''Lippincott's Monthly Magazine'' . Wilde botoi versionin më të gjatë dhe të rishikuar në formë libri në vitin 1891, me një parathënie të shtuar. <ref name="Mason" /> ''"Portreti i Pacensuruar i Dorian Gray"'' u botua nga Belknap Press i Harvard University Press në vitin 2012. <ref>{{Cite web |last=Harvard University Press |title=The Uncensored Picture of Dorian Gray |url=https://www.hup.harvard.edu/books/9780674066311 |access-date=April 19, 2026 |website=hup.havard.edu}}</ref> == Tregime të shkurtra == * ''Princi i Lumtur dhe Përralla të Tjera'' ( [[wikisource:The Happy Prince and Other Tales|tekst]] ) (1888, një përmbledhje përrallash) që përbëhet nga: ** "Princi i Lumtur" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Happy Prince |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-happy-prince |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** "Gjigandi Egoist" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Selfish Giant |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-selfish-giant |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** "Bilbili dhe Trëndafili" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Nightingale and the Rose |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-nightingale-and-the-rose |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** "Miku i përkushtuar" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Devoted Friend |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-devoted-friend |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** " Raketa e Mrekullueshme " * ''Një shtëpi shegësh'' ( [[wikisource:A House of Pomegranates|tekst]] ) (1891, përralla) e përbërë nga: ** "Mbreti i Ri" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Young King |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-young-king |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** "Ditëlindja e Infantës" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Birthday of the Infanta |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-birthday-of-the-infanta |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** "Peshkatari dhe Shpirti i Tij" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Fisherman and His Soul |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-fisherman-and-his-soul |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |title=LitCharts |url=https://www.litcharts.com/lit/the-fisherman-and-his-soul/summary-and-analysis |access-date=2026-04-19 |website=LitCharts |language=en}}</ref> ** "Fëmija Yll" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Star-Child |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-star-child |access-date=2026-04-19 |website=American Literature |language=en}}</ref> <ref>{{Cite web |date=2024-11-04 |title=Oscar Wilde: The Star-Child {{!}} Lecturia |url=https://lecturia.org/en/short-stories/oscar-wilde-the-star-child/7924/ |access-date=2026-04-19 |language=en-US}}</ref> * ''Krimi dhe Histori të Tjera të Lord Arthur Savile'' ( [[wikisource:Lord Arthur Savile's Crime and Other Stories|teksti]] ) (1891) që përbëhet nga: ** "Krimi i Lord Arthur Savile" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=Lord Arthur Savile's Crime |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/lord-arthur-saviles-crime |access-date=2026-04-20 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** " Fantazma e Canterville " ** "Sfinksi pa sekret" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Sphinx Without a Secret |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-sphinx-without-a-secret |access-date=2026-04-20 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** "Milioneri Model" <ref>{{Cite web |last=Wilde |first=Oscar |title=The Model Millionaire |url=https://americanliterature.com/author/oscar-wilde/short-story/the-model-millionaire |access-date=2026-04-20 |website=American Literature |language=en}}</ref> ** " Portreti i Z. WH " == Poezi == * ''Ravenna'' (1878) Fituese e Çmimit Newdigate . <ref>{{Cite web |last=www.bibliopolis.com |title=RAVENNA. Newdigate Prize Poem by Oscar Wilde on Sumner & Stillman |url=https://www.sumnerandstillman.com/pages/books/15123/oscar-wilde/ravenna-newdigate-prize-poem |archive-url=http://web.archive.org/web/20240419070305/https://www.sumnerandstillman.com/pages/books/15123/oscar-wilde/ravenna-newdigate-prize-poem |archive-date=2024-04-19 |access-date=2026-04-20 |website=Sumner & Stillman |language=en-US}}</ref> * ''Requiescat'' (vitet 1880) Lidhur me vdekjen në fëmijëri të motrës së Wilde, Isola Wilde. <ref>{{Cite web |title=“Requiescat” by Oscar Wilde — Literary Analysis |url=https://www.poetryloverspage.com/poets/wilde/requiescat/literary-analysis |access-date=2026-04-20 |website=Poetry Lovers' Page |language=en}}</ref> * ''Poezi'' (1881) Përmbledhja e parë me poezi dhe botim i Wilde-it. <ref>{{Cite web |title=Poems, by Oscar Wilde |url=https://www.gutenberg.org/files/1057/1057-h/1057-h.htm |access-date=2026-04-20 |website=www.gutenberg.org}}</ref> ** "Teokriti" ** "Helas" ** "Për Miltonin" ** "Varri i Keatsit" ** "Shëtitjet e Magdalenës" ** "Helena e Re" ** "Varri i Shelley-t" ** "Eleutheria" ** "Kopshti i Erosit" ** "Rosa Mystica" ** "Barra e Itys" ** "Lulet e Erës" ** " Kharmides " ** "Lule të arta" ** "Përshtypjet e Teatrit" ** "Pantea" ** "Lëvizja e Katërt" ** "Humanitet" * ''Shtëpia e Prostitutës'' (1885) * ''Sfinksi'' (1894) * ''Poezi në Prozë'' (1894) ** "Artisti" ** "Bërësi i së Mirës" ** "Dishepulli" ** "Mjeshtri" ** "Shtëpia e Gjykimit" ** "Mësuesi i Urtësisë" * ''Balada e Burgut të Readingut'' (1898) == Veprat == * ''Vera; ose, Nihilistët'' (1880/1882) ( [[wikisource:Vera; or, The Nihilists|tekst]] ) * ''Dukesha e Padovës'' (1883) ( [[wikisource:The Duchess of Pauda|tekst]] ) * ''Fanta e Zonjës Windermere'' (1892) ( [[wikisource:Lady Windermere's Fan|tekst]] ) * ''Një Grua Pa Rëndësi'' (1893) ( [[wikisource:A Woman of No Importance|tekst]] ) * ''Një bashkëshort ideal'' (1895) ( [[wikisource:An Ideal Husband|tekst]] ) * ''Rëndësia e të qenit serioz'' (1895) ( [[wikisource:The Importance of Being Earnest|tekst]] ) * ''Salomé'' (1896) Përkthyer nga frëngjishtja nga Lord Alfred Douglas ( [[wikisource:Salomé|tekst]] ) * ''La Sainte Courtisane'' (E paplotë) ( [[wikisource:La Sainte Courtisane|tekst]] ) * ''Një tragjedi fiorentine'' (e paplotë) ( [[wikisource:A Florentine Tragedy|tekst]] ) (Datat janë datat e shfaqjes së parë, të cilat i afrohen më mirë datës së mundshme të kompozimit sesa datave të botimit.) * * {{Reflist}} [[Kategoria:LGBTQ]] ewah0kn3nxcatp081mjczgaskvpplk6 0 401297 2985563 2026-05-30T10:51:07Z Fraumec 144976 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1336137849|The Velvet Rage]]" 2985563 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Faqe e palidhur|date=February 2026}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox book/styles.css"></templatestyles>{{Infobox book | name = The Velvet Rage | image = The Velvet Rage book cover.png | caption = Kopertina e versionit të parë | author = Alan Downs | country = Shtetet e Bashkuara të Amerikës | language = Anglisht | subjects = [[Homoseksualiteti]], [[Stresi i pakicave]] | genre = [[Libër vetndihmës|vetndihmës]] | publisher = [[Da Capo Press|Lifelong Books]] | release_date = 24 Maj, 2005 | pages = 212 | isbn = 978-0-7382-1061-2 }} '''''“The Velvet Rage: Overcoming the Pain of Growing Up Gay in a Straight Man's World”''''' është një libër vetëndihmës nga psikologu klinik Alan Downs, botuar fillimisht më 24 maj 2005 nga Lifelong Books . <ref>{{Cite web |title=The Velvet Rage: Overcoming the Pain of Growing Up Gay in a Straight Man's World |url=https://www.goodreads.com/book/show/134864032-the-velvet-rage |access-date=April 21, 2024 |website=[[Goodreads]]}}</ref> Libri shqyrton sfidat me të cilat përballen burrat gej teksa përballen me pritjet shoqërore, diskriminimin dhe [[Turpi|turpin]] e brendësuar . Ai thellohet në ndikimin e heteronormativitetit, luftën për pranim dhe zhvillimin e një [[Identiteti (shkenca shoqërore)|identiteti]] gej. Downs gjithashtu ofron njohuri dhe strategji për kapërcimin e barrierave psikologjike që mund të pengojnë rritjen dhe përmbushjen personale. ''“The Velvet Rage”'' është lavdëruar për qasjen e saj të sinqertë dhe të dhembshur ndaj adresimit të vështirësive unike me të cilat përballen burrat gej duke është bërë një vepër e diskutuar gjerësisht dhe me ndikim brenda komunitetit [[Njerëzit LGBTQ|LGBTQ]] . <ref>{{Cite news |last=Flynn |first=Paul |last2=Todd |first2=Matthew |date=20 February 2011 |title=Pride and prejudice for gay men |work=[[The Observer]] |url=https://theguardian.com/society/2011/feb/20/gay-men-depression-the-velvet-rage |access-date=28 September 2021}}</ref> përshtypjet në ''Toronto Star'' dhe ''Washington Blade'' zbuluan se libri bënte përgjithësime të tepërta. <ref>{{Cite news |last=Ledger |first=Brent |date=19 March 2011 |title=Buzzed-about book is just a one-note theory on root of gay problems |work=[[Toronto Star]] |url=https://www.thestar.com/amp/life/2011/03/19/ledger_buzzedabout_book_is_just_a_onenote_theory_on_root_of_gay_problems.html |access-date=28 September 2021}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Schlichenmeyer |first=Terri |date=20 September 2012 |title=The baggage of shame |work=[[Washington Blade]] |url=https://www.washingtonblade.com/2012/09/20/the-baggage-of-shame/ |access-date=28 September 2021}}</ref> Botimi i dytë u botërua më 5 qershor 2012.<ref>{{Cite web |title=The Velvet Rage: Overcoming the Pain of Growing Up Gay in a Straight Man's World [2nd ed., Updated] |url=https://www.goodreads.com/book/show/12426613-the-velvet-rage |access-date=April 21, 2024 |website=[[Goodreads]]}}</ref> == Referencat == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Reflist}}{{DEFAULTSORT:Velvet Rage, The}} [[Kategoria:Libra mbi psikologjinë]] [[Kategoria:Libra vetndhimës]] [[Kategoria:Letërsia LGBT]] ldmyigurkts1dkz0l9x43l3htr55tyv 0 401298 2985564 2026-05-30T10:54:35Z ATUFAA 166978 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1355770697|Hello Stranger (2024 film)]]" 2985564 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox film | name = Hello Stranger | image = | caption = Film poster | director = [[Amélie Hardy]] | writer = Amélie Hardy<br>Cooper Josephine | producer = [[Fanny Drew]]<br>[[Sarah Mannering]] | starring = Cooper Josephine | cinematography = Myriam Payette | editing = Amélie Hardy | music = Joseph Marchand | studio = Colonelle Films | distributor = h264 Distribution | released = {{film date|2024|3|10|[[2024 South by Southwest Film & TV Festival|SXSW]]}} | runtime = 16 minutes | country = Canada | language = English }}'''''"Hello Stranger"''''' është një film dokumentar kanadez i shkurtër, me regji nga Amélie Hardy i publikuar në vitin 2024. Filmi përqendrohet te Cooper Josephine, një grua transgjinore që lufton paragjykimet familjare dhe shoqërore ndërsa nis ndryshimin e saj. Filmi u shfaq premierë në Festivalin e Filmit dhe Televizionit South by Southwest 2024. == Çmimet == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |Viti ! scope="col" | Çmimi ! scope="col" | Kategoria ! scope="col" | Rezultati ! class="unsortable" scope="col" | |- | 2024 | Festivali Ndërkombëtar i Filmave të Shkurtër në Palm Springs | Çmimi i Kineastëve të Rinj| {{honored}} | |- | 2024 | Festivali Ndërkombëtar i Filmit në Kalgari | Dokumentari më i mirë i shkurtër| {{Won}} | |- | 2024 | Festivali i Filmit në Whistler | Punë e shkurtër kanadeze| {{Won}} | |- | 2025 | Prix collégial du cinéma québécois | Filmi më i mirë i shkurtër| {{Nom}} | |- | 2025 | Çmimet Kanadeze të Ekranit | Dokumentari më i mirë i shkurtër| {{Won}} | |- | 2025 | Festivali i Filmit dhe Videos Inside Out | Filmi më i mirë kanadez i shkurtër| {{Won}} | |} == Referencat == [[Kategoria:Stampa film date me 1 datë publikimi]] [[Kategoria:Filma 2024]] [[Kategoria:LGBTQ]] pu7m1whe8f499dsquhnij6mw6d865ci 0 401299 2985572 2026-05-30T11:22:21Z ATUFAA 166978 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1341451316|Solo (2023 film)]]" 2985572 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox film | name = Solo | image = Solo (2023 film) poster.jpg | caption = Film poster | director = [[Sophie Dupuis]] | writer = Sophie Dupuis | producer = [[Étienne Hansez]] | starring = {{plainlist| * [[Théodore Pellerin]] * [[Félix Maritaud]] *[[Anne-Marie Cadieux]] }} | cinematography = [[Mathieu Laverdière]] | editing = {{plainlist| * [[Marie-Pier Dupuis]] * [[Dominique Fortin]] * [[Maxim Rheault]] }} | music = [[Charles Lavoie]] | studio = Bravo Charlie | distributor = [[Music Box Films]] | released = {{film date|2023|9|10|[[2023 Toronto International Film Festival|TIFF]]}} | runtime = 102 minutes<ref>{{Cite web |last= |date=19 June 2025 |title=''Solo'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/solo-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdmwnzk3 |access-date=19 June 2025 |website=[[British Board of Film Classification]] |language=en}}</ref> | country = Canada | language = French | budget = | gross = $13,369<ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3915939841/weekend/|title=Solo (2023)|access-date=28 June 2024}}</ref> }}'''''Solo''''' është një dramë romantike kanadeze e vitit 2023, me skenar dhe regji nga Sophie Dupuis . Në film luan Théodore Pellerin në rolin e Simon, një [[Drag queen|mbretëreshë e re drag]] në [[Montreali|Montreal]], e cila tërhiqet në një romancë pasionante, por të ndërlikuar, me Olivierin ( Félix Maritaud ). Njëkohësisht ai po përballet me një ribashkim me nënën e tij, Claire ( Anne-Marie Cadieux ), të cilën nuk e ka parë që kur ajo u largua nga Kanadaja 15 vjet më parë për të ndjekur karrierën e saj si këngëtare opere. Në kastin e filmit përfshihen gjithashtu Jean Marchand, Vlad Alexis, Tommy Joubert, Alice Moreault dhe Marc-André Leclair . Kolona zanore e filmit përfshin muzikë nga [[ABBA]], Chaka Khan, Marie Davidson, CRi, [[Donna Summer]], Dominique Fils-Aimé, Alma Faye Brooks, Filippin & Runah, Sophie Ellis-Bextor dhe Mitsou . == Prodhimi == [[Kategoria:Stampa film date me 1 datë publikimi]] [[Kategoria:Filma 2023]] 3ius2v4e7h2pgtt191h92e00y25z2tj 2985582 2985572 2026-05-30T11:40:15Z ATUFAA 166978 Krijuar nga përkthimi i faqes "[[:en:Special:Redirect/revision/1341451316|Solo (2023 film)]]" 2985582 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox film | name = Solo | image = Solo (2023 film) poster.jpg | caption = Film poster | director = [[Sophie Dupuis]] | writer = Sophie Dupuis | producer = [[Étienne Hansez]] | starring = {{plainlist| * [[Théodore Pellerin]] * [[Félix Maritaud]] *[[Anne-Marie Cadieux]] }} | cinematography = [[Mathieu Laverdière]] | editing = {{plainlist| * [[Marie-Pier Dupuis]] * [[Dominique Fortin]] * [[Maxim Rheault]] }} | music = [[Charles Lavoie]] | studio = Bravo Charlie | distributor = [[Music Box Films]] | released = {{film date|2023|9|10|[[2023 Toronto International Film Festival|TIFF]]}} | runtime = 102 minutes<ref>{{Cite web |last= |date=19 June 2025 |title=''Solo'' (15) |url=https://www.bbfc.co.uk/release/solo-q29sbgvjdglvbjpwwc0xmdmwnzk3 |access-date=19 June 2025 |website=[[British Board of Film Classification]] |language=en}}</ref> | country = Canada | language = French | budget = | gross = $13,369<ref name="BOM">{{cite Box Office Mojo|url=https://www.boxofficemojo.com/release/rl3915939841/weekend/|title=Solo (2023)|access-date=28 June 2024}}</ref> }}'''''Solo''''' është një dramë romantike kanadeze e vitit 2023, me skenar dhe regji nga Sophie Dupuis. Në film luan Théodore Pellerin në rolin e Simon, një [[Drag queen|mbretëreshë e re drag]] në [[Montreali|Montreal]], e cila tërhiqet në një romancë pasionante, por të ndërlikuar, me Olivierin ( Félix Maritaud ). Njëkohësisht ai po përballet me një ribashkim me nënën e tij, Claire ( Anne-Marie Cadieux ), të cilën nuk e ka parë që kur ajo u largua nga Kanadaja 15 vjet më parë për të ndjekur karrierën e saj si këngëtare opere. Në kastin e filmit përfshihen gjithashtu Jean Marchand, Vlad Alexis, Tommy Joubert, Alice Moreault dhe Marc-André Leclair . Kolona zanore e filmit përfshin muzikë nga [[ABBA]], Chaka Khan, Marie Davidson, CRi, [[Donna Summer]], Dominique Fils-Aimé, Alma Faye Brooks, Filippin & Runah, Sophie Ellis-Bextor dhe Mitsou. == Realizimi == Filmi u realizua në vitin 2022, nën titullin ''Drag'' . == Referencat == [[Kategoria:Stampa film date me 1 datë publikimi]] [[Kategoria:Filma 2023]] aw2thn04dwiojo7u9bgf66e15q0oh1w 0 401300 2985578 2026-05-30T11:30:51Z Alba Ahmetaj 145013 Faqe e re: {{Infobox person | name = Genci Xhelaj | nationality = Shqiptar | occupation = Aktivist i të drejtave të njeriut | known_for = Themelues i Shoqatës Gay Albania (SGA), organizata e parë e njohur për të drejtat e personave LGBT në Shqipëri }} '''Genci Xhelaj''' është aktivist shqiptar i të drejtave të njeriut, i njohur si një nga pionierët e lëvizjes LGBT në Shqipëri. Ai njihet për themelimin e '''Shoqatës Gay Albania (SGA)''', e konsideruar si organizata e par... 2985578 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Genci Xhelaj | nationality = Shqiptar | occupation = Aktivist i të drejtave të njeriut | known_for = Themelues i Shoqatës Gay Albania (SGA), organizata e parë e njohur për të drejtat e personave LGBT në Shqipëri }} '''Genci Xhelaj''' është aktivist shqiptar i të drejtave të njeriut, i njohur si një nga pionierët e lëvizjes LGBT në Shqipëri. Ai njihet për themelimin e '''Shoqatës Gay Albania (SGA)''', e konsideruar si organizata e parë e njohur që mbronte të drejtat e personave LGBT në Shqipëri pas rënies së regjimit komunist. == Veprimtaria == Në vitin 1994, gjatë periudhës së tranzicionit demokratik në Shqipëri, Xhelaj themeloi '''Shoqatën Gay Albania (SGA)'''. Organizata synonte promovimin e të drejtave të personave LGBT, rritjen e ndërgjegjësimit publik dhe mbështetjen e individëve që përballeshin me diskriminim për shkak të orientimit seksual. Veprimtaria e SGA-së u zhvillua në një periudhë kur çështjet LGBT ishin pothuajse të padukshme në debatin publik dhe kur stigmatizimi shoqëror ndaj personave LGBT mbetej i lartë. Në atë kohë, Shqipëria nuk kishte legjislacion specifik për mbrojtjen nga diskriminimi mbi bazën e orientimit seksual. == Vlerësime ndërkombëtare == Për kontributin e tij në mbrojtjen e të drejtave të personave LGBT, Xhelaj u nderua me '''Çmimin Philippa de Souza''', një çmim ndërkombëtar i dhënë nga ''International Lesbian and Gay Association'' (ILGA) për individë që kanë dhënë kontribut të rëndësishëm në avancimin e të drejtave LGBT. == Rëndësia historike == Xhelaj konsiderohet si një nga figurat e para të aktivizmit LGBT në Shqipëri. Veprimtaria e tij përbën një nga përpjekjet më të hershme për organizimin dhe përfaqësimin publik të komunitetit LGBT në vend. Puna e tij shihet si pjesë e zhvillimit të lëvizjes për të drejtat LGBT në Shqipëri dhe e proceseve që çuan në rritjen e dukshmërisë së komunitetit dhe në përmirësimin gradual të kuadrit ligjor për mbrojtjen nga diskriminimi. == Konteksti historik == Gjatë regjimit komunist në Shqipëri, marrëdhëniet homoseksuale mes meshkujve kriminalizoheshin sipas legjislacionit penal. Pas ndryshimeve politike të viteve 1990, situata ligjore dhe shoqërore nisi të ndryshonte gradualisht. Në vitin 2010, Shqipëria miratoi Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi, i cili përfshin orientimin seksual dhe identitetin gjinor si kategori të mbrojtura. == Referenca == <references /> == Bibliografia == * QueerBio. ''Genci Xhelaj''. * International Lesbian and Gay Association (ILGA). Dokumentacion mbi fituesit e Çmimit Philippa de Souza. * Burime mbi historinë e lëvizjes LGBT në Shqipëri. [[Kategoria:Aktivistë shqiptarë]] [[Kategoria:Aktivistë për të drejtat LGBT]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:LGBT në Shqipëri]] 2n8iqakyb7x3ggp45zyi3l6trakatw7 2985579 2985578 2026-05-30T11:32:48Z Alba Ahmetaj 145013 2985579 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Genci Xhelaj | nationality = Shqiptar | occupation = Aktivist i të drejtave të njeriut | known_for = Themelues i Shoqatës Gay Albania (SGA), organizata e parë e njohur për të drejtat e personave LGBT në Shqipëri }} '''Genci Xhelaj''' është aktivist shqiptar i të drejtave të njeriut, i njohur si një nga pionierët e lëvizjes LGBT në Shqipëri. Ai njihet për themelimin e Shoqatës Gay Albania (SGA), e konsideruar si organizata e parë e njohur që mbronte të drejtat e personave LGBT në Shqipëri pas rënies së regjimit komunist. == Veprimtaria == Në vitin 1994, gjatë periudhës së tranzicionit demokratik në Shqipëri, Xhelaj themeloi Shoqatën Gay Albania (SGA). Organizata synonte promovimin e të drejtave të personave LGBT, rritjen e ndërgjegjësimit publik dhe mbështetjen e individëve që përballeshin me diskriminim për shkak të orientimit seksual. Veprimtaria e SGA-së u zhvillua në një periudhë kur çështjet LGBT ishin pothuajse të padukshme në debatin publik dhe kur stigmatizimi shoqëror ndaj personave LGBT mbetej i lartë. Në atë kohë, Shqipëria nuk kishte legjislacion specifik për mbrojtjen nga diskriminimi mbi bazën e orientimit seksual. == Vlerësime ndërkombëtare == Për kontributin e tij në mbrojtjen e të drejtave të personave LGBT, Xhelaj u nderua me çmimin Philippa de Souza, një çmim ndërkombëtar i dhënë nga ''International Lesbian and Gay Association'' (ILGA) për individë që kanë dhënë kontribut të rëndësishëm në avancimin e të drejtave LGBT. == Rëndësia historike == Xhelaj konsiderohet si një nga figurat e para të aktivizmit LGBT në Shqipëri. Veprimtaria e tij përbën një nga përpjekjet më të hershme për organizimin dhe përfaqësimin publik të komunitetit LGBT në vend. Puna e tij shihet si pjesë e zhvillimit të lëvizjes për të drejtat LGBT në Shqipëri dhe e proceseve që çuan në rritjen e dukshmërisë së komunitetit dhe në përmirësimin gradual të kuadrit ligjor për mbrojtjen nga diskriminimi. == Konteksti historik == Gjatë regjimit komunist në Shqipëri, marrëdhëniet homoseksuale mes meshkujve kriminalizoheshin sipas legjislacionit penal. Pas ndryshimeve politike të viteve 1990, situata ligjore dhe shoqërore nisi të ndryshonte gradualisht. Në vitin 2010, Shqipëria miratoi Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi, i cili përfshin orientimin seksual dhe identitetin gjinor si kategori të mbrojtura. == Bibliografia == * QueerBio. ''Genci Xhelaj''. * International Lesbian and Gay Association (ILGA). Dokumentacion mbi fituesit e Çmimit Philippa de Souza. * Burime mbi historinë e lëvizjes LGBT në Shqipëri. [[Kategoria:Aktivistë shqiptarë]] [[Kategoria:Aktivistë për të drejtat LGBT]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:LGBT në Shqipëri]] 479rhifi1sxd9xf3p1m5r0rqoanwtwv 2985581 2985579 2026-05-30T11:37:28Z Alba Ahmetaj 145013 vendosa foton 2985581 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Genci Xhelaj | image = File:Genc_Xhelaj.png | nationality = Shqiptar | occupation = Aktivist i të drejtave të njeriut | known_for = Themelues i Shoqatës Gay Albania (SGA), organizata e parë e njohur për të drejtat e personave LGBT në Shqipëri }} '''Genci Xhelaj''' është aktivist shqiptar i të drejtave të njeriut, i njohur si një nga pionierët e lëvizjes LGBT në Shqipëri. Ai njihet për themelimin e Shoqatës Gay Albania (SGA), e konsideruar si organizata e parë e njohur që mbronte të drejtat e personave LGBT në Shqipëri pas rënies së regjimit komunist. == Veprimtaria == Në vitin 1994, gjatë periudhës së tranzicionit demokratik në Shqipëri, Xhelaj themeloi Shoqatën Gay Albania (SGA). Organizata synonte promovimin e të drejtave të personave LGBT, rritjen e ndërgjegjësimit publik dhe mbështetjen e individëve që përballeshin me diskriminim për shkak të orientimit seksual. Veprimtaria e SGA-së u zhvillua në një periudhë kur çështjet LGBT ishin pothuajse të padukshme në debatin publik dhe kur stigmatizimi shoqëror ndaj personave LGBT mbetej i lartë. Në atë kohë, Shqipëria nuk kishte legjislacion specifik për mbrojtjen nga diskriminimi mbi bazën e orientimit seksual. == Vlerësime ndërkombëtare == Për kontributin e tij në mbrojtjen e të drejtave të personave LGBT, Xhelaj u nderua me çmimin Philippa de Souza, një çmim ndërkombëtar i dhënë nga ''International Lesbian and Gay Association'' (ILGA) për individë që kanë dhënë kontribut të rëndësishëm në avancimin e të drejtave LGBT. == Rëndësia historike == Xhelaj konsiderohet si një nga figurat e para të aktivizmit LGBT në Shqipëri. Veprimtaria e tij përbën një nga përpjekjet më të hershme për organizimin dhe përfaqësimin publik të komunitetit LGBT në vend. Puna e tij shihet si pjesë e zhvillimit të lëvizjes për të drejtat LGBT në Shqipëri dhe e proceseve që çuan në rritjen e dukshmërisë së komunitetit dhe në përmirësimin gradual të kuadrit ligjor për mbrojtjen nga diskriminimi. == Konteksti historik == Gjatë regjimit komunist në Shqipëri, marrëdhëniet homoseksuale mes meshkujve kriminalizoheshin sipas legjislacionit penal. Pas ndryshimeve politike të viteve 1990, situata ligjore dhe shoqërore nisi të ndryshonte gradualisht. Në vitin 2010, Shqipëria miratoi Ligjin për Mbrojtjen nga Diskriminimi, i cili përfshin orientimin seksual dhe identitetin gjinor si kategori të mbrojtura. == Bibliografia == * QueerBio. ''Genci Xhelaj''. * International Lesbian and Gay Association (ILGA). Dokumentacion mbi fituesit e Çmimit Philippa de Souza. * Burime mbi historinë e lëvizjes LGBT në Shqipëri. [[Kategoria:Aktivistë shqiptarë]] [[Kategoria:Aktivistë për të drejtat LGBT]] [[Kategoria:Njerëz të gjallë]] [[Kategoria:LGBT në Shqipëri]] 9o5usa7c9g6ujgon446qeqys3zx9g0z